# Maurya İmparatorluğu
Maurya İmparatorluğu, Antik Hindistan'da Demir Çağı'nda coğrafi olarak geniş bir tarihsel güç olan, MÖ 322 yılından MÖ 185 yılına kadar Mauryan hanedanı tarafından yönetilen imparatorluktur. Kökeni Hint yarımadasının doğusunda, Hint-Ganj Ovası'da (günümüzde Bihar ve doğu Uttar Pradesh) hüküm süren Magadha Krallığı'na dayanan imparatorluğun başkenti Pataliputra (günümüzde Patna) oldu. İmparatorluk, Nanda İmparatorluğu'nu yıkan Chandragupta Maurya tarafından MÖ 322 yılında kuruldu ve MÖ 185'e kadar gevşek bir yapıda varlığını sürdürdü. Büyük İskender'in generallerinden biri olan Seleukos'a karşı kazandığı zaferin ardından Makedon ve Pers ordularının yarattığı kaos ortamından faydalanarak batıya doğru hızla genişlemeye başladı, MÖ 305'te Afganistan'ın ve günümüz Pakistan'ının pek çok bölgesini ele geçirdi. Maurya, MÖ 324-297 yılları arasında, kendi rızasıyla oğlu Bindusara'ya tahtı bırakana kadar hüküm sürdü. Bindusara tahtta kaldığı (MÖ 297-272) dönemde Güney Hindistan'ın büyük bir bölümünü ele geçirdi. Ölümü Bindusara'nın oğlu Asoka ve kardeşi arasında geçen bir savaşa yol açtı. Kardeşini yenen Asoka, MÖ 268 yılında tahta çıktı, küçük bir krallık olan Kalinga'yı ele geçirdi. Hindistan Yarımadası'nın güney ucu hariç, ülke Maurya hakimiyetinde birleştirdi. Bütün hayatını Budizm'in yayılmasına adayan Asoka, Maurya Hanedanlığı'nın en başarılı ve güçlü hükümdarlarından biri oldu. Asoka'nın MÖ 232 yılında ölümünün ardından imparatorluk küçük krallıklara ayrılır.
MÖ 2. yüzyılda nüfusu elli milyon olarak tahmin edilen büyük bir imparatorluktur. Maurya İmparatorluğu'nun hakimiyet dönemi, sanat, mimari, yazıtlar ve metin üretiminde olağanüstü yaratıcılıkla damgalanmıştır, ancak aynı zamanda Ganj Ovası'nda kast sisteminin pekişmesi ve Hindistan'ın ana akım Hint-Aryan dillerini konuşan bölgelerinde kadın haklarının gerilemesiyle de dikkat çeker. Kalinga Savaşı'ndan sonra, Asoka'nın orduları bölgeye büyük bir şiddet uygulamış, ancak bu olayların ardından Asoka Budizm'i benimsemiş ve Güney Asya genelinde dağılmış fermanlarla onun ilkelerini teşvik etmiştir. 
 Bu aşamadan sonra ülkede yarım yüzyıllık bir barış dönemi yaşandı. Chandragupta Maurya'nın Caynizm'e olan ilgisi sosyal ve dini reformlara önayak olurken, Asoka'nın Budizm'i benimsemesi ise barışçılığı ve sosyal ile politik uzlaşıyı ulusal idealler haline getirdi. Asoka, Budist misyonerleri Sri Lanka'ya, Kuzeybatı Hindistan'a ve Orta Asya'ya desteklemiş ve bu durum Budizm'in dünya dini haline gelmesinde önemli bir rol oynamıştır. Kendisi de dünya tarihinde önemli bir figür olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Asoka'nın fermanları hem vahşi hayvanların öldürülmesini hem de ormanların yok edilmesini yasakladığı için, bazı modern çevre tarihçileri tarafından bu anlayışın erken bir temsilcisi olarak görülmektedir.
Arkeolojik açıdan, Güney Asya'daki Maurya yönetim dönemi Kuzey Siyah Cilalı Eşya (NBPW) çağına denk gelir. Sarnath'taki Aşoka Aslan Başkenti Hindistan Cumhuriyeti'nin Devlet Amblemi'dir ve başkentteki davul şeklindeki abakus üzerindeki 24 dişli Budist Dharma Çarkı Hindistan'ın ulusal bayrağının ana özelliğidir.


## Kelime kökeni.
Maurya adı, Asoka'nın yazıtlarında veya Megasthenes'in Indica gibi çağdaş Yunan kaynaklarında geçmez, ancak aşağıdaki kaynaklarda belgelenmiştir:
- Rudradaman'ın Junagadh kaya yazıtı (yaklaşık MS 150), Chandragupta ve Asoka'nın isimlerine "Maurya" ön ekini ekler.
- Puranalar (yaklaşık MS 4. yüzyıl veya daha önce) Maurya'yı bir hanedan adı olarak kullanır.
- Budist metinler, Chandragupta'nın Gotama Buda'nın ait olduğu Shakyalar kabilesinin "Moriya" klanına mensup olduğunu belirtir.
- Jain metinleri, Chandragupta'nın bir imparatorluk tavus kuşu bakıcısının oğlu (mayura-poshaka) olduğundan bahseder.
- Tamil Sangam edebiyatı da onları " olarak adlandırır ve Nandalardan sonra bahseder.
- Kuntala yazıtı (Bandanikke kasabasından, Kuzey Mysore) MS 12. yüzyıl, Maurya'yı bölgeyi yöneten hanedanlardan biri olarak kronolojik olarak belirtir.
Bazı akademisyenlere göre, Kharavela'nın Hathigumpha yazıtı (MÖ 2.-1. yüzyıl) Maurya İmparatorluğu dönemini Muriya Kala (Maurya dönemi) olarak bahseder, ancak bu okuma tartışmalıdır: diğer akademisyenler - epigrafist D. C. Sircar gibi - bu ifadeyi mukhiya-kala ("ana sanat") olarak okurlar.
Budist geleneğe göre, Maurya krallarının ataları tavus kuşlarının (Pali dilinde mora ) bolca bulunduğu bir bölgede yerleşmişlerdi. Bu nedenle, "Moriyas", yani "tavus kuşlarının yerine ait olanlar" olarak anıldılar. Başka bir Budist anlatıya göre, bu atalar Moriya-nagara ("Tavus Kuşu Şehri") adında bir şehir kurmuşlar, bu isim şehrin "tavus kuşlarının boyunları gibi renkli tuğlalarla" inşa edilmesi nedeniyle verilmiştir.
Budist ve Jain geleneklerinde bahsedilen hanedanın tavus kuşlarıyla bağlantısı, arkeolojik kanıtlarla doğrulanmış gibi görünmektedir. Örneğin, Nandangarh'taki Asoka sütununda ve Sanchi'nin Büyük Stupası'ndaki birkaç heykelde tavus kuşu figürleri bulunur. Bu kanıtlara dayanarak, modern akademisyenler tavus kuşunun hanedanın sembolü olabileceğini teorize etmektedirler.
Daha sonraki bazı yazarlar, örneğin Dhundhi-raja (Mudrarakshasa üzerinde 18. yüzyıl yorumcusu ve Vishnu Purana'nın bir açıklayıcısı), "Maurya" kelimesinin Mura'dan ve ilk Maurya imparatorunun annesinden türetildiğini belirtir. Ancak, Puranalar Mura'dan bahsetmez ve Nanda ile Maurya hanedanları arasında herhangi bir ilişkiden söz etmez. Dhundiraja'nın kelime türetimi kendi icadı gibi görünmektedir: Sanskrit kurallarına göre, Mura (IAST: Murā) kadın isminin türevi "Maureya" olurdu; "Maurya" terimi sadece erkek "Mura"dan türetilebilir.


## Tarihi.
### Kaynaklar.
Maurya dönemine ait yazılı kayıtların birincil kaynakları, daha önce Çanakya'ya atfedilen ancak şimdi ortak yazarlar tarafından miladi ilk yüzyıllarda yazıldığı düşünülen Arthashastra; birkaç yüzyıl sonraki Roma metinlerinde kaybolmuş olan Megasthenes tarihinin kısmi kayıtları; ve James Prinsep'in 1838'de Brahmi ve Kharoshthi yazılarını çözdükten sonra modern çağda ilk kez okunabilen Asoka Fermanlarıdır.


### Kuruluşu.
Maurya İmparatorluğu'ndan önce, Nanda İmparatorluğu Ganj havzasını ve bazı komşu toprakları yönetiyordu. Nanda İmparatorluğu, mahajanapadaları fethetmesi nedeniyle büyük, militarist ve ekonomik olarak güçlü bir imparatorluktu. Birçok efsaneye göre, Çanakya Pataliputra, Magadha'ya, Nanda İmparatorluğu'nun başkentine gitti ve burada Nandalar için bir Amatya (bakan) olarak çalıştı. Ancak, Çanakya, İskender'in istilasından bahsettiğinde Kral Dhana Nanda tarafından aşağılandı. Chanakya intikam yemini etti ve Nanda İmparatorluğu'nu yok etmeye karar verdi. Hayatını kurtarmak için kaçmak zorunda kaldı ve öğretmen olarak çalışmak için öğrenim merkezi olan Taxila'ya gitti. Seyahatlerinden birinde, Çanakya bazı gençlerin savaş pratiği yaptıklarını gördü, burada genç Chandragupta'dan etkilendi ve onda yönetmeye uygun birisi olarak imparatorluk nitelikleri gördü.
Aynı dönemde İskender, Hindistan seferlerini yönetirken Pencap'a doğru ilerledi. Ordusu, Beas Nehri'nde isyan etti ve başka bir orduyla karşılaştıklarında daha doğuya gitmeyi reddetti. İskender, Babil'e geri döndü ve ordusunun çoğunu İndus Nehri'nin batısına yeniden konuşlandırdı. İskender, 323 MÖ'de Babil'de öldükten kısa bir süre sonra, imparatorluğu generalleri tarafından yönetilen bağımsız krallıklara bölündü.
Maurya İmparatorluğu, Chandragupta Maurya ve akıl hocası Çanakya önderliğinde Magadha bölgesinde kuruldu. Chandragupta, Çanakya tarafından Taxila'ya götürüldü ve devlet yönetimi hakkında eğitildi. Bir orduya ihtiyaç duyan Chandragupta, İskender İmparatorluğu'na direnen Yaudheya gibi yerel askeri cumhuriyetleri toplayarak ve ilhak ederek bir ordu kurdu. Antik Yunan tarihçileri Nearhos, Onesictrius ve Aristobolus, Chandragupta ve Maurya İmparatorluğu hakkında önemli bilgiler sağlamıştır.
Chandragupta Maurya'nın soy ağacı gizem ve tartışmalarla örtülüdür. Bir yandan, Vishakhadatta'nın "Mudrarakshasa" (Rakshasa'nın Mührü - Rakshasa Magadha'nın başbakanıydı) gibi eski Hint kaynakları, onun kraliyet soyundan geldiğini ve hatta Nanda ailesiyle bağlantılı olduğunu belirtir. Mauryalar olarak bilinen bir kşatriya klanı, en eski Budist metinlerden Mahāparinibbāna Sutta'da anılmaktadır. Ancak, daha fazla tarihi kanıt olmadan kesin sonuçlara varmak zordur. Chandragupta, Yunan kaynaklarında ilk kez "Sandrokottos" olarak ortaya çıkar. Genç bir adam olarak Büyük İskender ile tanıştığı söylenir.


### Nanda İmparatorluğunun yıkılışı.
Chandragupta'nın Nanda İmparatorluğu'na karşı yürüttüğü seferin tarihsel olarak güvenilir ayrıntıları mevcut değildir ve yüzyıllar sonra yazılan efsaneler tutarsızdır. Budist, Jain ve Hindu metinleri, Magadha'nın Nanda hanedanı tarafından yönetildiğini ve Çanakya'nın danışmanlığıyla Chandragupta'nın Nanda İmparatorluğu'nu fethettiğini iddia eder. İndus Vadisi ve Kuzeybatı Hindistan'daki satraplıkları ele geçirmek için çıkılan seferler sonrası Chandragupta ve Çanakya'nın ordusu önce Nanda'nın dış bölgelerini fethetti ve sonunda Nanda'nın başkenti Pataliputra'yı kuşattı. Budist kaynaklardaki kolay zaferin aksine, Hindu ve Jain metinleri seferlerde şiddetli bir şekilde savaşıldığını belirtir çünkü Nanda hanedanı güçlü ve iyi eğitimli bir orduya sahipti.
Chandragupta'nın ordusunun Nanda başkentini başarısız bir şekilde saldırdığı Budist "Mahavamsa Tika" ve Jain "Parishishtaparvan" kayıtlarında yer alır. Chandragupta ve Çanakya daha sonra Nanda imparatorluğunun sınırında bir sefer başlattılar ve Nanda başkentine doğru ilerlerken çeşitli bölgeleri fethettiler. Stratejisini, fethedilen topraklarda garnizonlar kurarak geliştirdi ve sonunda Nanda başkenti Pataliputra'yı kuşattı. Orada Dhana Nanda yenilgiyi kabul etti. Fetih, "Mudrarakshasa" oyununda kurgulanmıştır ve Chanakya-Chandragupta efsanesinin diğer versiyonlarında bulunmayan anlatılar içerir. Bu farklılık nedeniyle Thomas Trautmann, çoğunun tarihi bir temeli olmadan kurgusal veya efsanevi olduğunu öne sürmektedir. Radha Kumud Mukherjee de Mudrakshasa oyununu tarihi bir temele dayanmayan olarak değerlendirmektedir.
Nanda imparatorunun yenildiği, tahttan indirildiği ve bazı kaynaklara göre sürgün edildiği, Budist kaynakların ise öldürüldüğünü iddia ettiği bu efsaneler anlatılmaktadır. Dhana Nanda'nın yenilgisinin ardından, Chandragupta Maurya, Maurya İmparatorluğu'nu kurmuştur.


### Maurya İmparatorluğu'nun yükselişi.
Maurya Hanedanlığı, Chandragupta Maurya tarafından kuruldu. Soylu bir aileden gelmeyen Chandragupta, mütevazı kökenlerine rağmen kendi çabasıyla iktidara ulaştı. Magadha Krallığı'nda büyüyen Chandragupta, döneminde halk arasında sevilmeyen bir kral olan Dhana Nanda'nın yönetimine tanık oldu. Bazı kaynaklar, Chandragupta'nın Nanda ailesiyle akraba olduğunu, ancak gözden düşerek düşük bir statüde yaşadığını ileri sürmektedir. Halkın memnuniyetsizliğinden faydalanan Chandragupta, MÖ 324 yılında henüz 25 yaşını doldurmadan Dhana Nanda'yı tahtan indirerek Magadha'nın hükümdarı oldu. Onun bu yükselişinde kendisine destek veren kişi ise dönemin etkili Brahmanlardan biri olan ve politik kılavuz niteliğindeki Arthashastra’yı yazdığı düşünülen Çanakya (Kautilya) oldu.


### Hindistan’ın fethi.
Magadha’nın yönetimini ele geçirdikten sonra Chandragupta, imparatorluğunu genişletmeye başladı. Nanda Hanedanlığı'nın son dönemindeki kargaşalar sırasında, Magadha batı topraklarının kontrolünü kaybetmişti. Aynı dönemde Büyük İskender, Hindistan'ın batısını fethetmek üzere ordularıyla ilerliyordu. Chandragupta ilk olarak Ganj Vadisi üzerindeki Magadha'nın merkezi bölgelerindeki hâkimiyetini sağlamlaştırdıktan sonra kuzeybatıya doğru harekete geçti. Bu bölgede onun karşısına, İskender'in ölümünden sonra kurulan Helenistik krallıklar çıktı. MÖ 305 yılına kadar Chandragupta, Hindistan'daki İskender İmparatorluğu kalıntılarını yenilgiye uğratarak Batı Hindistan ve İndus Vadisi’ni topraklarına katmayı başardı. Ancak bu toprakları elde tutmak için savaşmak zorunda kaldı. Selefkî İmparatorluğu’nun kurucusu Seleukos I. Nikator, İskender'in mirasını geri almak için Afganistan üzerinden Hindistan’a doğru ilerledi. Fakat Chandragupta’nın karşısında mağlup oldu, bu yenilgi sonucu Afganistan’ı da kendisine bıraktı ve Afganistan'ın dağlık bölgelerine çekildi.
Chandragupta ve Seleukos arasında yapılan barış antlaşmasıyla bir devlet ittifakı kuruldu. Bu anlaşma çerçevesinde Seleukos, doğudaki Nikator, Hindu Kuş, Pencap ve Afganistan'ın bazı bölgelerinden vazgeçerken; karşılığında 500 savaş fili aldı. Kosmin'e göre, "Seleukos, Gandhara, Parapamisadae ve Gedrosya'nın doğu kısımları ile muhtemelen Arachosia ve Aria'nın Herat'a kadar olan doğu satraplıklarını Çandragupta'nın krallığına devretti." Barış antlaşmasının ticaret ve ekonomik iş birliğini kolaylaştırma açısından belli düzenlemeleri içerdiği düşünülmektedir. Amaç, iki imparatorluk arasında malların serbest dolaşımını sağlayacak düzenlemelerle ticari ilişkileri normalize etmekti. Bu durum, Helenistik dünya ile Hint medeniyeti arasında kültürel ve ekonomik bir alışverişin hızlanmasına katkıda bulundu. Chandragupta'nın Seleukos ile ilişkisi yakın düzeydeydi; Seleukos'un kızlarından biri onun eşi oldu. Ayrıca Yunan bir diplomat olan Megasthenes'in yazdığı gözlemler sayesinde dönemin Hindistan tarihi hakkında oldukça ayrıntılı bilgiler edinilmiştir.
Seleukos I, MÖ 301'deki İpsos Savaşı'nda Batı Helenistik krallıklara karşı zaferinde belirleyici bir rol oynayan 500 savaş fili aldı. Diplomatik ilişkiler kuruldu ve Megasthenes, Deimachus ve Dionysius gibi birçok Yunan, Maurya sarayında yaşamaya başladı.
Özellikle Megasthenes, Çandragupta Maurya'nın sarayında önemli bir Yunan büyükelçisiydi. Onun "Indika" adlı kitabı, Maurya İmparatorluğu hakkında önemli bir edebi kaynaktır. Arrian'a göre, Megasthenes Arachosya'da yaşadı ve Pataliputra'ya seyahat etti. Megasthenes'in Maurya toplumunu özgürlüksever olarak tanımlaması Seleukos'un işgalden kaçınması için bir yol sağladı, ancak Seleukos'un kararının altında başarı ihtimalinin düşük olması yatıyordu. Daha sonraki yıllarda, Seleukos'un halefleri geri dönen gezginlerden benzer anlatımlara dayanarak İmparatorluk ile diplomatik ilişkileri sürdürdü.
Chandragupta, Pataliputra'daki bir yönetim merkeziyle güçlü bir merkezi devlet kurdu. Megasthenes'e göre şehir, "64 kapı ve 570 kule ile delinmiş ahşap bir duvarla çevriliydi." Aelian, açıkça Megasthenes'ten alıntı yapmasa da veya Pataliputra'dan bahsetmese de, Hint saraylarının Pers'in Susa veya Ekbatana'sından daha görkemli olduğunu tanımladı. Şehrin mimarisi, dönemin Pers şehirleriyle birçok benzerlik göstermiş gibi görünmektedir.
Chandragupta'nın oğlu Bindusara, Maurya İmparatorluğu'nun hakimiyetini Güney Hindistan'a doğru genişletti. Sangam edebiyatının ünlü Tamil şairi Mamulanar, Dekken Platosu'nun güneyindeki Tamilakam'ın Karnataka'dan gelen birliklerle Maurya Ordusu tarafından nasıl işgal edildiğini anlattı. Mamulanar, Vadugar'ın (Tamil Nadu'nun hemen kuzeyindeki Andhra-Karnataka bölgelerinde yaşayan insanlar) Maurya Ordusu'nun öncü kuvvetlerini oluşturduğunu belirtir. Ayrıca onun sarayında Deimachus adında bir Yunan büyükelçisi vardı. Plutarkhos'a göre Chandragupta Maurya tüm Hindistan'ı fethetti ve Justin de Chandragupta Maurya'nın "Hindistan'ın sahibi" olduğunu gözlemledi. Bu anlatılar, Tamil Sangam edebiyatında Maurya istilasından ve güney Hindistanlı müttefikleriyle Tamil Nadu'daki Podiyil Tepesi'nde rakiplerini mağlup etmelerinden bahsedilerek doğrulanmaktadır.
Chandragupta tahtını bıraktı ve Jain öğretmeni Bhadrabahu'yu takip etti. Jainlerin sallekhana uygulamasına göre birkaç yıl boyunca Shravanabelagola'da bir münzevi olarak yaşadığı ve oruç tutarak öldüğü söylenir.


### Bindusara dönemi.
Bindusara, Maurya İmparatorluğu'nun kurucusu Chandragupta'nın oğludur. Yunan kaynaklarında kendisinden "Amitrochates" (düşman yok edici) olarak da bahseder. Bu, içinde Puranalar ve Mahāvaṃsa dahil çeşitli kaynaklar tarafından doğrulanmaktadır. Budist metinler (Dīpavaṃsa ve Mahāvaṃsa), Jain metinleri (Parishishta-Parvan) ve Hindu metinleri (Vishnu Purana) Bindusara'dan bahseder. 12. yüzyıl Jain yazarı Hemachandra'nın Parishishta-Parvan'ına göre, Bindusara'nın annesinin adı Durdhara'dır. Some Greek sources also mention him by the name "Amitrochates" or its variations. Bazı Yunan kaynakları onu "Amitrochates" veya benzeri adlarla anmaktadır.
Tarihçi Upinder Singh'e göre, Bindusara yaklaşık MÖ 297 yılında tahta çıktı. 22 yaşında tahta geçen Bindusara, Kuzey, Orta ve Doğu Hindistan'ın yanı sıra Afganistan ve Belucistan'ın bazı bölgelerini içeren geniş bir imparatorluk devraldı. Bindusara, imparatorluğu Hindistan'ın güneyine, günümüz Karnataka bölgesine kadar genişletti. On altı eyaleti Maurya İmparatorluğu'na dahil etti ve Bengal Körfezi ile Arap Denizi arasındaki bölgeyi fethetti. Ancak, Tamil krallıkları olan Çola, Pandya ve Chera krallıklarını fethetmedi. Ayrıca Kalinga (günümüz Odisha) da Bindusara'nın imparatorluğuna dahil edilmemiş olup, bu bölge daha sonra oğlu Ashoka tarafından fethedilmiştir.
Bindusara'nın hayatı, babası Chandragupta veya oğlu Asoka kadar ayrıntılı bir şekilde belgelenmemiştir. Çanakya, Bindusara'nın hükümdarlığı sırasında başbakan olarak görev yapmaya devam etti. Orta Çağ Tibetli bilgin Taranatha'ya göre, Çanakya, Bindusara'ya "on altı krallığın soylularını ve krallarını yok etmesine ve böylece doğu ve batı okyanusları arasındaki bölgenin mutlak hakimi olmasına" yardım etti. Bindusara'nın hükümdarlığı sırasında Taxila halkı iki kez isyan etti. İlk isyanın nedeni, en büyük oğlu Susima'nın kötü yönetimiydi. İkinci isyanın nedeni bilinmemekle birlikte, Bindusara bu isyanı bastıramadan vefat etti ve isyan Asoka tarafından bastırıldı.
Bindusara, Helen dünyasıyla dostane diplomatik ilişkiler sürdürdü. Selefki kralı I. Antiohos'un elçisi Deimachus, Bindusara'nın sarayında görev yaptı. Ayrıca Plinius, Ptolemaios kralı II. Ptolemaios'un Dionysius adında bir elçiyi Hindistan'a gönderdiğini belirtilmektedir. Sailendra Nath Sen'e göre, bunun Bindusara'nın saltanatı sırasında gerçekleştiği anlaşılıyor.
Bindusara, babası Chandragupta gibi Caynizm'e geçmemiş, Ajivika dinine bağlı kalmıştır. Gurusu Pingalavatsa (Janasana), Ajivika dinine mensup bir Brahmandı. Eşi İmparatoriçe Subhadrangi de Ajivika dinine mensup bir Brahmandı.
Tarihsel kanıtlar, Bindusara'nın MÖ 270'lerde öldüğünü göstermektedir. Upinder Singh'e göre Bindusara MÖ 273 civarında ölmüştür. Sailendra Nath Sen'e göre ise ölümünden sonra dört yıl süren bir taht mücadelesi yaşanmış ve ardından oğlu Ashoka MÖ 269–268 yıllarında tahta çıkmıştır.. Mahāvaṃsa'ya göre Bindusara 28 yıl hüküm sürmüştür.


### Asoka dönemi.
Genç bir prens olarak, Asoka () Ujjain ve Taxila'daki isyanları bastıran parlak bir komutandı. İmparator olduğunda hırslı ve saldırgandı, İmparatorluğun gücünü Hindistan'ın güney ve batısında yeniden tesis etti. Ancak onun hayatındaki dönüm noktası, Kalinga'nın fethi (MÖ 262–261) oldu. Asoka, Kalinga'yı büyük bir bölge üzerinde güç göstermek için bir kale inşa ederek ve burayı bir mülk olarak güvence altına alarak kullandı. Ashoka'nın ordusu, kraliyet askerleri ve vatandaş milislerinden oluşan Kalinga güçlerini yenmeyi başarmış olsa da, şiddetli savaşta tahminen 100.000 asker ve sivil öldü, bunların içinde 10.000'den fazla Maurya İmparatorluğu askeri vardı. Savaşın yıkımı ve sonuçları yüzünden yüz binlerce insan olumsuz etkilendi. Ashoka, yıkımı kişisel olarak gördüğünde pişmanlık hissetmeye başladı. Kalinga'nın ilhakı tamamlanmış olmasına rağmen, Ashoka Budizm'in öğretilerini benimsedi ve savaş ile şiddeti reddetti. Asya'nın çeşitli yerlerine misyonerler göndererek Budizm'i diğer ülkelere yaydı. Ayrıca kendi dhamma'sını da yaydı.
Ashoka, ahimsa ilkelerini uygulayarak avlanmayı ve şiddet içeren spor aktivitelerini yasakladı ve köle ticaretini kaldırdı. Barışı sağlamak ve otoriteyi korumak için büyük ve güçlü bir orduyu muhafaza ederken, Ashoka Asya ve Avrupa'daki devletlerle dostane ilişkiler geliştirdi ve Budist misyonları destekledi. Ülke genelinde büyük bir kamu çalışmaları inşa kampanyası başlattı. 40 yılı aşkın barış, uyum ve refah dönemi, Ashoka'yı Hindistan tarihinin en başarılı ve ünlü hükümdarlarından biri haline getirdi. Modern Hindistan'da ilham verici bir figür olarak idealize edilmeye devam etmektedir.
Ashoka'nın Fermanları, taşlara kazınmış olarak, Alt Kıta'nın dört bir yanında bulunur. Afganistan kadar batıdan ve Andhra (Nellore Bölgesi) kadar güneyden gelen Ashoka'nın fermanları, onun politikalarını ve başarılarını belirtir. Çoğunlukla Prakrit dilinde yazılmış olmalarına rağmen, iki tanesi Yunanca ve biri hem Yunanca hem de Aramice yazılmıştır. Asoka'nın fermanları, Yunanlar, Kambojalar ve Gandharaları imparatorluğunun sınır bölgesini oluşturan halklar olarak anar. Ayrıca Ashoka'nın Akdeniz'e kadar Batı'daki Yunan hükümdarlarına elçiler gönderdiğini de doğrularlar. Fermanlar, dönemin Helenistik dünyasının hükümdarlarını, Amtiyoko (Antiohos II Theos), Tulamaya (Ptolemy II), Amtikini (Antigonos II), Maka (Magas) ve Alikasudaro (Epiruslu II. Aleksandros) gibi isimlerle Ashoka'nın misyonerliğinin tarafları olarak açıkça belirtmektedir. Fermanlar ayrıca onların topraklarını "600 yojana uzakta" olarak doğru bir şekilde konumlandırır ("1 yojana yaklaşık 7 mil olup Hindistan'ın merkezi ile Yunanistan arasındaki mesafeye denk olarak yaklaşık ").


### İmparatorluğun çöküşü.
Asoka'dan sonraki 50 yıl boyunca daha zayıf imparatorlar tahta geçti. Asoka'nın torunu Dasharatha Maurya, onun ardından tahta çıktı. Zira Ashoka'nın oğullarından hiçbiri tahta çıkamadı. İlk doğan oğlu Mahinda bir Budist rahip oldu. Kunala Maurya kör olduğu için tahta çıkamazken; Karuvaki'nin oğlu Tivala ise Asoka'dan önce öldü. Diğer bir oğlu olan Jalauka hakkında ise çok az bilgi bulunmaktadır.
Dasharatha döneminde imparatorluk birçok toprak kaybetti, ancak bu topraklar daha sonra Kunala'nın oğlu Samprati tarafından yeniden fethedildi. Samprati'den sonra Mauryalar yavaş yavaş daha fazla toprak kaybettiler. MÖ 180 yılında Brihadratha Maurya, generali Pushyamitra Shunga tarafından bir askeri geçit töreninde öldürüldü ve varis bırakmadı. Böylece büyük Maurya İmparatorluğu sona erdi ve Shunga İmparatorluğu ortaya çıktı.
Maurya İmparatorluğu'nun çöküşü için öne sürülen nedenler arasında, Asoka'dan sonra zayıf imparatorların tahta geçmesi, imparatorluğun ikiye bölünmesi, Sophagasenus gibi bazı bölgelerin bağımsızlık kazanması, yetkinin birkaç kişinin elinde toplandığı ağır bir yönetim sistemi, ulusal bilincin eksikliği, imparatorluğun büyüklüğünün yönetimi zorlaştırması ve Grek-Baktriya Krallığı'nın istilası yer almaktadır.
Bazı tarihçiler, örneğin Chandra Raychaudhuri, Ashoka'nın pasifizminin Maurya İmparatorluğu'nun "askeri omurgasını" zayıflattığını savunmaktadır. Diğer tarihçiler ise, örneğin Romila Thapar, Asoka'nın pasifizminin kapsamı ve etkisinin "fazlasıyla abartıldığını" öne sürmektedir.


#### Shunga isyanı.
Budist kayıtları, örneğin Ashokavadana, Brihadratha'nın suikastı ve Shunga İmparatorluğu'nun yükselişinin Budistler için bir dini zulüm dalgasına ve Hinduizmin yeniden canlanmasına yol açtığını belirtir. Sir John Marshall'a göre, Pushyamitra, zulümlerin başlıca sorumlusu olabilir, ancak sonraki Shunga kralları Budizme daha destekleyici bir yaklaşım sergilemiş gibi görünmektedir. Diğer tarihçiler, örneğin Etienne Lamotte ve Romila Thapar, bu iddiaları destekleyecek arkeolojik kanıtların eksik olduğunu ve zulümlerin boyutunun abartıldığını öne sürmüşlerdir.


#### Hint-Yunan Krallığı'nın kuruluşu (MÖ 180).
Mauryaların çöküşü, Hayber Geçidi'ni savunmasız bıraktı ve bir dizi yabancı istilayı beraberinde getirdi. Greko-Baktriya kralı I. Demetrios, bu parçalanmadan faydalanarak yaklaşık MÖ 180'de güney Afganistan'ı ve kuzeybatı Hindistan'ın bazı bölgelerini fethederek Hint-Grek Krallığı'nı kurdu. Hint-Yunanlar, Trans-Hint bölgesinde topraklarını koruyarak ve merkezi Hindistan'a seferler düzenleyerek yaklaşık bir yüzyıl boyunca varlıklarını sürdürdüler. Onların döneminde Budizm gelişti ve krallarından biri olan Menander, Budizm'in ünlü bir figürü haline geldi; modern Sialkot şehri olan Sagala'da yeni bir başkent kurdu. Ancak, topraklarının kapsamı ve yönetim süreleri konusunda hâlâ tartışmalar devam etmektedir. Nümismatik kanıtlar, onların Hristiyanlığın doğuşuna kadar alt kıtada topraklarını koruduklarını göstermektedir. Şunga, Satavahana ve Kalinga gibi yerli güçlere karşı başarılarının boyutu belirsiz olsa da, açık olan şu ki, İndo-Skitler olarak adlandırılan İskit kabileleri, yaklaşık MÖ 70'ten itibaren Hint-Yunanların çöküşüne neden olmuş ve Trans-Hint bölgesinde, Mathura ve Gujarat'ta topraklarını korumuştur.


## Ordu.
Dönemin en büyük düzenli ordusu olan Maurya Ordusu, imparatorluğun genişlemesi ve rakip devletlere karşı savunulmasında çok önemli rol oynadı. Araştırmacılara göre imparatorluk "600.000" piyade, "30.000" süvari ve "9.000" savaş filinden oluşan bir orduya sahipti. Geniş bir casus ağı, hem içeride hem dışarıda güvenlik amacıyla istihbarat topladı. İmparator Asoka, Budizme inanmaya başladıktan sonra diğer topluluklara saldırı anlamı taşıyan savaşlarını ve genişlemeyi reddetse de (bu fikre Kalinga Krallığı ile yapılan savaşta kapıldı) imparatorluğu dış tehditlerden korumak ve Batı ile Doğu Asya'da düzen ve barışı sağlamak amacıyla düzenli orduyu devam ettirdi.
Megastenes, askeri komutanlığın altı kuruldan ve her birinde beş üyeden oluştuğunu belirtir: (i) Donanma, (ii) Askeri nakliye, (iii) Piyade, (iv) Süvari ve Mancınıklar, (v) Savaş arabası bölükleri ve (vi) Filler.


## Merkezileşme.
Merkezi hükûmet sistemi, ticaret ve tarımla uğraşmayı oldukça kolaylaştırıyordu. Maurya bütün Hindistan'da geçerli tek bir para birimi ile birlikte bir yerel yönetici ve idareciler ağı oluşturdu ve aynı zamanda tüccarlar ve çiftçiler için adalet ve güvenlik sağlamayı amaçlayan bir kamu hizmeti başlattı.
Maurya İmparatorluğu'nun disiplinli merkezi otoritesi sayesinde çiftçiler, yerel kralların vergi ve mahsul toplama zorunluluklarından kurtuldu. Onun yerine, ülke çapında uygulanan bir vergi sistemi aracılığıyla ödemelerini yaptılar. Sistem, Arthashastra prensipleri altında çalışıyordu. Bir Antik Hint yazısı olan Arthashastra, vergi toplamak, ticaret ve tarım kaynaklarını yönetmek, diplomasiyi idare etmek, hatta savaşmak dahil pek çok konuda tavsiyelerde bulunuyordu.


### İdari bölgeler.
Maurya İmparatorluğu, beş ana bölgeden oluşuyordu. Magadha, başkenti Pataliputra olan imparatorluğun merkeziydi ve doğrudan imparatorun yönetimi altındaydı. Diğer bölgeler ise dört eyalete ayrılmıştı ve bu eyaletler prensler tarafından yönetiliyordu. Ashoka'nın fermanlarından, bu dört eyaletin başkentlerinin Tosali (doğuda), Ujjain (batıda), Suvarnagiri (güneyde) ve Taxila (kuzeybatıda) olduğu bilinmektedir. Eyalet yönetiminin başında Kumar (prens) bulunuyordu ve bu prensler, imparatorun temsilcisi olarak görev yapıyordu. Kumaralara, mahamatyalar (büyük bakanlar) ve bir bakanlar konseyi eşlik ediyordu.
Maurya İmparatorluğu, iyi gelişmiş bir para basım sistemi kurmuştu. Paralar genellikle gümüş ve bakırdan yapılmıştı, ancak bazı altın paralar da dolaşımdaydı. Bu paralar ticaret ve alışverişte yaygın olarak kullanılıyordu.


### Merkezi bölgeler ve ticaret yolları ağı.
Monica Smith, eski devletlerin genellikle geniş topraklar olarak algılandığını, ancak aslında güç merkezlerinin ağları olarak anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Bu model, Maurya İmparatorluğu için de geçerlidir. Kulke ve Rothermund da bu görüşe katılarak, Asoka'nın yazıtlarının bölgesel bir model ortaya koyduğunu ve imparatorluğun beş bölgeye ayrıldığını vurgulamışlardır. Ancak bazı bölgelerde yazıtların olmaması, Maharashtra, Andhra Pradesh, Kerala ve Tamil Nadu gibi bölgelerin aslında imparatorluk sınırlarına tam olarak dahil edilmediğini göstermektedir.


### Monarşik mülkiyet.
Maurya sistemi altında, toprakların özel mülkiyeti yoktu, tüm topraklar imparatora aitti ve çalışan sınıf tarafından ona haraç ödenirdi. Buna karşılık, imparator işçilere tarım ürünleri, hayvanlar, tohumlar, araçlar, kamu altyapısı sağlardı ve kriz zamanları için yiyecek stoklardı. İmparatorluğun ekonomisi ayrıca "sosyalize edilmiş bir monarşi", "bir tür devlet sosyalizmi" ve dünyanın ilk refah devleti olarak tanımlanmıştır.


### Yerel yönetim.
Maurya İmparatorluğu'nun şehirlerini yönetmek için oluşturduğu karmaşık belediye sistemi Arthashastra ve Megasthenes'in Pataliputra hakkındaki anlatımlarında tarif edilmektedir. Şehir konseyi otuz komisyon üyesinden oluşuyordu ve altı komiteye ayrılmıştı. Bu komiteler ücretleri belirleme, yabancı ziyaretçilerle ilgilenme, kayıt tutma, ticaret düzenleme gibi görevler üstleniyordu. Köylerde Gramika, şehirlerde ise Nagarika adı verilen yöneticiler bulunuyordu. Maurya İmparatorluğu'nun bürokrasisi oldukça gelişmişti. Chanakya'nın Arthashastra'sında tarif edilen kapsamlı bir sivil hizmet sistemi her şeyi düzenliyordu. İmparatorluk büyük bir orduya sahipti: 600.000 piyade, 30.000 süvari, 8.000 savaş arabası ve 9.000 savaş fili bulunuyordu. Ayrıca geniş bir casus ağı hem iç hem de dış güvenlik için bilgi topluyordu. Ashoka saldırgan savaşlardan vazgeçmiş olmasına rağmen bu büyük orduyu korumuştu. Ancak birçok bölge başkentten uzak olduğu için bilgi ve mesajların yayılması sınırlıydı.
Maurya İmparatorluğu'nun şehirlerini yönetmek için oluşturduğu karmaşık belediye sistemi Arthashastra ve Megasthenes'in Pataliputra hakkındaki anlatımlarında tarif edilmektedir. Otuz komisyon üyesinden oluşan bir şehir konseyi, şehri yönetmek için altı komite veya kurula ayrılmıştı. Birinci kurul ücretleri belirler ve sağlanan mallarla ilgilenirdi, ikinci kurul yabancı diplomatlar, turistler ve iş insanları için düzenlemeler yapardı, üçüncü kurul kayıtlar ve kayıt işlemleriyle ilgilenirdi, dördüncü kurul üretilen malları ve emtia satışını denetlerdi, beşinci kurul ticareti düzenler, lisanslar verir ve ağırlık ve ölçüleri kontrol ederdi, altıncı kurul ise satış vergilerini toplardı. Taxila gibi bazı şehirler kendi madeni paralarını basma özerkliğine sahipti. Şehir konseyi, yolların bakımı, kamu binaları, pazarlar, hastaneler, eğitim kurumları gibi kamu hizmetlerinden sorumlu memurlara sahipti. Köylerin resmi başkanı Gramika, kasaba ve şehirlerin başkanı ise "Nagarika" olarak adlandırılıyordu. Şehir konseyi aynı zamanda bazı yargı yetkilerine de sahipti. Nüfus sayımı Maurya yönetiminde düzenli bir süreçti. Köy başkanları ("Gramika") ve belediye başkanları ("Nagarika"), tüccarlar, çiftçiler, demirciler, çömlekçiler, marangozlar gibi farklı insan sınıflarını ve ayrıca hayvanları, çoğunlukla vergi amaçlı olarak kaydediyorlardı. Bu meslekler, Hindistan toplumunu bugüne kadar etkileyen bir özellik olan kastlar olarak şekillendi.


### Bürokrasi.
Maurya İmparatorluğu'nun organizasyonunun, Çanakya'nın Arthashastra'da tarif ettiği kapsamlı bürokrasiye uygun olduğu düşünülmektedir: belediye hijyeninden uluslararası ticarete kadar her şeyi yöneten sofistike bir sivil hizmet sistemi vardı. İmparatorluğun genişlemesi ve savunması, Demir Çağı'ndaki dünyanın en büyük ordularından biri olduğu düşünülen bir yapı sayesinde mümkün oldu. Megasthenes'e göre, imparatorluk 600.000 piyade, 30.000 süvari, 8.000 savaş arabası ve 9.000 savaş fili ile takipçiler ve hizmetkarlardan oluşan bir orduya sahipti. Geniş bir casusluk sistemi, hem iç hem de dış güvenlik amaçları için istihbarat topluyordu. Saldırgan savaştan ve yayılmacılıktan vazgeçmiş olmasına rağmen Ashoka, bu büyük orduyu imparatorluğu korumak ve Batı ile Güney Asya'da istikrar ve barışı sağlamak için sürdürmeye devam etti. Buna karşın, Maurya İmparatorluğu'nun kontrolü altındaki geniş bölgelerde bilgi ve imparatorluk mesajlarının yayılması sınırlıydı; çünkü birçok bölge başkentten uzak ve erişilmesi zordu.


## Ekonomi.
Maurya İmparatorluğu döneminde Güney Asya'da ilk kez siyasi birlik ve askeri güvenlik, ortak bir ekonomik sistemin oluşmasına ve ticaretin artmasına olanak tanıdı. Tarımsal verimlilik yükseldi ve daha önce yüzlerce krallığın, küçük orduların, güçlü bölgesel şeflerin ve sürekli iç savaşların olduğu durum, disiplinli bir merkezi otoriteye dönüştü. Çiftçiler, bölgesel kralların vergi ve ürün toplama yüklerinden kurtulup, Arthashastra'da belirtilen ilkelere göre yönetilen merkezi bir vergi sistemine tabi oldular. Chandragupta Maurya, Hindistan genelinde tek bir para birimi oluşturdu ve bölgesel valiler, yöneticiler ve bir sivil hizmet ağıyla tüccarlara, çiftçilere ve ticaretle uğraşanlara adalet ve güvenlik sağladı. Maurya ordusu, küçük bölgelerde üstünlük kurmaya çalışan çeteleri, özel orduları ve güçlü şefleri ortadan kaldırdı. Gelir toplama konusunda düzenli olmalarına rağmen, Mauryalar birçok kamu çalışmasını ve su yollarını destekleyerek üretkenliği artırdı. Hindistan'da iç ticaret, yeni bulunan siyasi birlik ve iç huzur sayesinde büyük ölçüde genişledi.<br>
Ashoka'nın hükümdarlığı sırasında ve Hint-Yunan dostluk anlaşması çerçevesinde uluslararası ticaret ağı genişledi. Pakistan ve Afganistan sınırındaki Hayber Geçidi, dış dünyayla ticaret ve etkileşim için stratejik bir öneme sahip oldu. Batı Asya'daki Yunan devletleri ve Helenistik krallıklar Hindistan'ın önemli ticaret ortakları haline geldi. Ticaret, Malay Yarımadası üzerinden Güneydoğu Asya'ya kadar uzandı. Hindistan'ın ihracatları arasında ipek ürünleri, tekstil, baharatlar ve egzotik yiyecekler bulunuyordu. Maurya İmparatorluğu ile genişleyen ticaret sayesinde dış dünya yeni bilimsel bilgilerle ve teknolojilerle tanıştı. Ashoka, binlerce yol, su yolu, kanal, hastane, dinlenme evi ve diğer kamu çalışmalarının inşasını destekledi. Vergilendirme ve ürün toplama konusundaki sıkı idari uygulamaların hafifletilmesi de imparatorluk genelinde verimliliği ve ekonomik faaliyetleri artırdı.
Maurya İmparatorluğu'nun ekonomik durumu birçok yönden birkaç yüzyıl sonra gelen Roma İmparatorluğu'na benzemektedir. Her iki imparatorluk da geniş ticaret bağlantılarına sahipti ve her ikisinde de şirketlere benzer organizasyonlar bulunuyordu. Roma'da bu organizasyonlar genellikle kamuya ait devlet projeleri için kullanılırken, Maurya Hindistan'ında tamamen özel ticaret için var olan birçok ticari kuruluş vardı. Bu kuruluşlar, Maurya İmparatorluğu'ndan önce gelişmişti.


## Dağılma.
Asoka'nın ölümüyle birlikte (MÖ 237-236) (ve sonrasında) yaklaşık iki yüzyıl (MÖ 322 - MÖ 185) boyunca süren güçlü Maurya İmparatorluğu çözülmeye başladı.
Son Maurya İmparatoru Brihadratha, generali Pushyamitra Shunga tarafından öldürüldü. Böylece Maurya İmparatorluğu sona erdi.
Çöküşün Nedenleri: 
  - Yetersiz ve zayıf halefler, 
  - Yönetimde aşırı merkeziyetçilik, 
  - Ulusal bilincin eksikliği, 
  - Ekonomik ve kültürel eşitsizlikler, 
  - Eyalet yöneticilerinin zulmü, 
  - Vergilerin aşırılığı, 
  - Ashoka'nın "Dhamma" politikası, 
  - Memurların zulmü.
Farklı tarihçiler Maurya Hanedanlığı'nın çöküşü için farklı nedenler belirtmişlerdir:
- Haraprasad Shastri: Dini politika (Brahman karşıtı politika).
- Hemachandra Ray Chaudhuri: İmparator Ashoka'nın şiddetsiz ve barışçıl politikası.
- D.D. Kosambi: Ekonomik krizdeki sistemin varlığı.
- D.N. Jha: Zayıf halefler.
- Romila Thapar: Merkezi yönetim mekanizmasının düzensizliği ve eğitimsizlik.
Askerlerin ve devlet memurlarının yüksek maaşlarından ötürü merkezi hazine sonunda iflas etti. Geniş bir imparatorluk yerine yerel yöneticilerin küçük bölgelerin başına geçtiği ve kendilerini stratejik olarak ticaret yolları üzerinde konumlandırdığı bir düzen ortaya çıktı. Bu büyük imparatorluk birkaç yüzyıl sonra yerini Hindistan'ın altın çağını yaşatacak olan Gupta İmparatorluğu'na bırakacaktı.


### Hakkındaki eserler.
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
  - Burton Stein (1998). "A History of India" (1st ed.), Oxford: Wiley-Blackwell.
 -  
 -  
 -  
 -