# Vendée Savaşı
Vendée İsyanı (Fransızca: "Guerre de Vendée"), 1793'ten 1796'ya kadar (aralıklı olarak 1815'e kadar süren olaylarla) Fransa'nın Vendée bölgesinde, Fransız Devrimi'ne karşı çıkan köylüler tarafından başlatılan bir karşı devrimci ayaklanmadır. İsyan, özellikle Ulusal Konvansiyon'un zorunlu askerlik uygulaması, Katolik Kilisesi'ne yönelik politikaları (özellikle Sivil Ruhban Anayasası) ve genel olarak devrimin yönüne duyulan hoşnutsuzluk gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanmıştır.


## Arka Plan.
### Devrim ve Vendée.
1789 Fransız Devrimi, Fransa'da derin toplumsal ve siyasi değişimlere yol açtı. Başlangıçta bazı kesimler tarafından desteklense de, devrimin ilerleyen aşamalarında, özellikle kırsal bölgelerde muhalefet oluşmaya başladı. Vendée bölgesi, büyük ölçüde kırsal, dindar ve geleneksel bağlılıkları güçlü bir yapıya sahipti. Bölge halkı, krala ve Katolik Kilisesi'ne derin bir bağlılık besliyordu.


### Hoşnutsuzluğun Nedenleri.
Vendée halkının devrime karşı çıkmasının başlıca nedenleri şunlardır:
 * Sivil Ruhban Anayasası (1790): Bu yasa, kiliseyi devlete tabi kılıyor, rahiplerin devlet tarafından seçilmesini ve maaşlarının ödenmesini öngörüyordu. Ayrıca, rahiplerden devlete bağlılık yemini etmeleri isteniyordu. Vendée halkı ve birçok rahip bu durumu Katolik Kilisesi'ne bir saldırı olarak gördü.
 * Kralın İdamı (1793): Kral XVI. Louis'nin idamı, Vendée gibi kraliyet yanlısı bölgelerde büyük bir şok ve öfke yarattı.
 * Zorunlu Askerlik (Levée en masse): Ulusal Konvansiyon'un 1793'te ilan ettiği zorunlu askerlik uygulaması, Vendée'de büyük bir direnişe yol açtı. Genç erkeklerin orduda görevlendirilmesi, yerel topluluklarda huzursuzluğa neden oldu ve isyanın kıvılcımını çaktı.


## İsyanın Başlaması ve Gelişimi.
Mart 1793'te, zorunlu askerlik uygulamasına karşı çıkan köylüler silahlanmaya başladı. Kısa sürede isyan, geniş bir alana yayıldı ve yerel soylular ile rahiplerin de katılımıyla daha organize bir hale geldi. İsyan liderleri arasında Jacques Cathelineau, Jean-Nicolas Stofflet ve Henri de La Rochejaquelein gibi isimler öne çıktı. Vendée ordusu, başlangıçta bazı başarılar elde etti ve bölgesel cumhuriyetçi güçleri mağlup etti. Ancak, düzenli Fransız ordusu müdahale ettikçe isyancılar zorlanmaya başladı.


## Bastırılması ve Sonuçları.
Ulusal Konvansiyon, isyanı acımasızca bastırmaya karar verdi. General Louis Marie Turreau komutasındaki "Cehennem Sütunları" (Colonnes infernales), bölgeye gönderilerek sivillere yönelik büyük katliamlar gerçekleştirdi. Köyler yakıldı, insanlar topluca öldürüldü ve Vendée büyük bir yıkıma uğradı. Bu olaylar, bazı tarihçiler tarafından soykırım olarak nitelendirilmektedir. İsyan, 1796'da büyük ölçüde bastırılmış olsa da, bölgede huzursuzluk devam etti ve 1815'e kadar aralıklı çatışmalar yaşandı. Vendée İsyanı, Fransız Devrimi'nin en kanlı ve tartışmalı olaylarından biri olarak tarihe geçti. İsyan, devrimin idealleri ile geleneksel değerlere bağlılık arasındaki gerilimi ve devrimin şiddetini gözler önüne sermiştir.


## Arka Plan.
Vendée'de sınıf farklılıkları Paris'teki veya diğer Fransız eyaletlerindeki kadar büyük değildi. Bölge halkı oldukça dindardı ve kiliseye bağlıydı. 3 Mart 1793'te bütün kiliselerin kapatılması emredildi, kiliselerin mallarına el konuldu, rahipler tutuklandı, ayine giden kadınlar dövüldü ve mezarlara haç dikmek yasaklandı. Bu isyanın başlıca nedenlerinden biriydi. Diğeri ise zorunlu askerlikti. Fransa, Prusya ve Avusturya ile savaşa girince Fransa genelinde askere alım başladı ve her bölge belli bir asker göndermekle yükümlü tutuldu. Vendee bölgesinden ise 300.000 asker isteniyordu. Devrime karşı negatif duygular besleyen halk ise zorunlu askerliğe tabi tutuluyordu. Sonucunda ise isyan başladı.


## İsyan.
Ayaklanma, ciddiyetle, zorunlu askerlik fermanının reddi olarak Mart 1793'te başladı. Coğrafi olarak ayaklanma, yaklaşık 60 mil (97 km) genişliğinde kaba bir dörtgen içinde meydana geldi. Bir hafta içinde şiddet Breton bataklıklarına yayıldı; köylüler 11 Mart'ta Machecoul kasabasını istila etti ve yüzlerce Cumhuriyetçi vatandaş katledildi. Jacques Cathelineau ve Jean-Nicolas Stofflet liderliğindeki büyük bir köylü grubu 12 Mart'ta Saint-Florent-le- Vieil'i ele geçirdi. Mart ortasına kadar, zorunlu askerlik aleyhine küçük bir isyan tam teşekküllü bir ayaklanmaya dönüştü.
Cumhuriyet, bölgeye 45.000'den fazla asker göndererek hızlı yanıt verdi. İlk meydan savaşı 19 Mart gecesi oldu. 2.000 kişilik Cumhuriyetçi ordu, Louis Henri François de Marce emri altında kuzeye hareket etti La RoChantonnay Gravereau köprüsü (yakın Saint-Vincent-Sterlanges nehir le Petit-Lay üzerinde). Yapılan altı saatlik çatışmadan sonra, isyancı takviye kuvvetleri geldi ve Cumhuriyetçi güçleri bozguna uğrattı. Kuzeyde, 22 Mart'ta, Chalonnes-sur-Loire yakınlarında başka bir Cumhuriyetçi güç yönlendirildi. Bunu bir dizi çatışma ve silahlı temas izledi. 3 Mayıs 1793'te Bressuire, Henri de la Rochejaquelein liderliğindeki Vendéen kuvvetlerine düştü.
5 Mayıs da Thouars savaşında Charles de Bonchamps komutasındaki Süvarilerden oluşan Cumhuriyetçi ordu Lescure komutasindaki isyancılara yenildi ve şehre çekildi Henri de La Rochejacquelein başkanlığındaki isyancılar, surları zorla alıp şehre aktılar ve Cumhuriyetçi birlikler hızla teslim oldu. Vendéenler büyük miktarda silah ve barut ele geçirdiler.


### Fontenay-le-Comte Savaşı.
25 Mayıs 1793'te Katolik ve kraliyetçi ordu Fontenay-le-Comte'u aldı. Lescure adamlarını düşman ateşi altında cesur bir hücumda yöneterek 'Çok yaşa kral!' Diye bağırdı Aynı şekilde La Rochejacquelein, Cumhuriyet güçlerindeki topçular onları hedef almasına rağmen, kendine özgü üç kırmızı mendilini başına, beline ve boynuna takmıştı. Zaferin ardından arkadaşları onu taklit etmeye karar verdi ve hepsi de La Rochejacquelein'in gelecekte düşman tarafından ayırt edilememesi için üç kırmızı mendil takmaya karar verdi. Bundan sonra Cumhuriyet'in kontrolünde kalan tek Vendée kasabaları Nantes ve Les Sables d'Olonne idi.


### Saumur Savaşı.
9 Haziran 1793'te Jacques Cathelineau komutasındaki Vendean isyancılar, Louis-Alexandre Berthier'den Saumur kasabasını ele geçirdiler. Zafer, isyancılara 50 top da dahil olmak üzere büyük bir silah kaynağı sağladı. Bu, isyanın doruk noktasıydı. Vendeanlar daha önce hiç bu kadar büyük bir kasabayı ele geçirmeye kalkışmamışlardı ve bir günde onu ele geçirerek Cumhuriyetçi savunucularına ağır kayıplar verdiler. Vatandaşların çoğu Tours'a kaçarken, bazıları Vendean davasına katılan birçok mahkûm alındı.


### Nantes Savaşı.
24 Haziran 1793'te, Katolik ve kraliyetçi ordunun komutanları, Nantes belediye başkanı Baco de la Chapelle'e şehri teslim etmeleri için bir ültimatom gönderdiler veya garnizonu katledeceklerdi.  29 Haziran'da 40.000 kişilik bir kuvvetle saldırıya geçtiler. Şehrin içinde, güvenlik için Nantes'e kaçan ve isyancıların ele geçirmeyi başardıkları kasabalara yaptıkları dehşet hikâyeleriyle savunucuları güçlendiren çevredeki kırsaldan Cumhuriyetçiler vardı. Baco de la Chapelle, bacağından yaralandıktan sonra bile insanları savaşa devam etmek için 'zafer arabası' olarak adlandırdığı bir çöp arabasının üzerinde durdu. Charette, Bonchamps liderliğindeki dört Vendean ordusu arasında zayıf koordinasyon ve Liderleri Cathelinau'nun ölümü üzerine kuşatma başarısız oldu ve İsyanciların geri çekilmesine neden oldu. Ekim 1793'te Jean-Baptiste Carrier Nantes kuşatmasının başarısız olmasından sonra alınan Vendean mahkûmları cezalandırmak için topluca vurulmalarını emretti. Bunun pratik olmadığı ortaya çıktığında, tutukluları tuzak kapı dipleriyle donatılmış teknelerle Loire Nehri'ne boğdurdu; bunlar açıldığında kurbanlar boğulmaya bırakıldı. Bu vesileyle, kadın mahkûmların, Cumhuriyetçi Evlilik denen ölüme gönderilmeden önce soyulup erkeklerle bağlandıkları söylendi. Daha sonraki bazı tarihçiler bu hikâyeye karşı devrimci bir efsane olarak itiraz ederler.


### İlk Châtillon Muharebesi.
5 Temmuz 1793'te, Mauléon komünü yakınlarındaki Châtillon-sur-Sèvre'de Birinci Châtillon Muharebesi yapıldı. Bu eylemde, 20.000 Vendean Kraliyetçisine komuta eden Marquis de la Rochejaquelein, General François Joseph Westermann liderliğindeki bir Fransız Cumhuriyetçi gücüne saldırdı. Vendee isyancıları galip geldi, 5.000 Fransız Cumhuriyetçiyi öldürdü ve yaralandı. Savaşta öldürülenler arasında Fransız Cumhuriyetçi General Chambon da vardı.


### Luçon Savaşı.
14 Ağustos'ta Luçon kasabası yakınlarında yapılan çatışma aslında Maurice d'Elbée'nin komutasindaki Vendee isyancıları ile Cumhuriyet ordusu arasındaki üç çatışmanın sonucuydu. 15 Temmuz'da Claude Sandoz ve 800 kişilik bir garnizon, d'Elbee liderliğindeki 5.000 isyancıyı püskürttü; 28 Temmuz'da Tuncq ikinci bir girişimde bulundu; iki hafta sonra Tuncq ve 5.000 adamı, François de Charette'nin kişisel komutası altında 30.000 isyancıyı bozguna uğrattı.


### İkinci Châtillon Savaşı.
11 Ekim 1793'te, Mauléon komünü yakınlarındaki Châtillon-sur-Sèvre'de İkinci Châtillon Savaşı gerçekleşti. Bu eylemde, Louis Marie de Lescure ve Charles de Bonchamps liderliğindeki bir Vendean Kraliyetçi gücü, La Rochelle Ordusu Kıyılarından Fransız Cumhuriyetçi askerleriyle çatışmaya girdi. Alexis Chalbos komutasındaki Cumhuriyetçi güç Vendee isyancıları tarafından bozguna uğratıldı. Aynı günün akşamında, François Joseph Westermann bir Cumhuriyetçi baskın ekibine liderlik etti ve Vendee kampına saldırarak asi savaşçıları ve savaşçı olmayanları öldürdü. Ertesi gün Vendee kralcıları Mortagne-sur-Sèvre'ye çekildiler.


### Tremblaye Savaşı.
Tremblaye Savaşı (15 Ekim 1793) Cholet yakınında gerçekleşti. Cumhuriyetçiler zafer kazandı Vendee isyancılarının lideri Lescure, çatışmada ağır yaralandı.


### Yenilgi (Ekim - Aralık 1793).
1 Ağustos 1793'te, Kamu Güvenliği Komitesi, General Jean-Baptiste Carrier'a bölgeyi tamamen fiziksel olarak yok ederek “pasifleştirme” emri verdi. Bu emirler hemen yerine getirilmedi, ancak tam bir yıkım için sürekli bir emir verildi.
Vendee ordusu ilk ciddi yenilgisini 17 Ekim'de Cholet Muharebesi'nde aldı; isyancılar için daha da kötüsü, orduları bölünmüştü. Ekim 1793'te Henri de la Rochejaquelein tarafından komuta edilen ve sayısı 25.000'e ulaşan ana kuvvet, Granville limanına doğru Loirete çekildi bir İngiliz filosu ve sürgündeki Fransız soylularından oluşan bir ordu tarafından karşılanmayı umuyorlardı. Granville'e vardıklarında şehri Cumhuriyet güçleriyle çevrili, görünürde hiçbir İngiliz gemisi görmediler. Şehri ele geçirme girişimleri başarısız oldu. Geri çekilme sırasında, genişletilmiş birlikler Cumhuriyetçi güçlerin kurbanı oldu; açlık ve hastalıktan muzdarip, binlerce kişi öldü. Kuvvet, 23 Aralık'ta belirleyici olan son Savenay Muharebesi'nde yenildi. Ertesi gün idam edilenler arasında korgeneral Jacques Alexis de Verteuil de vardı ancak bazı tarihçiler Savenay savaşından sonra isyanın hala devam ettiğini iddia ediyor.
Savenay Muharebesi (Aralık 1793) ile zorunlu tahliye için resmi emirler geldi; ayrıca ' kavrulmuş toprak ' politikası başlatıldı: çiftlikler yok edildi, mahsuller ve ormanlar yakıldı ve köyler yerle bir edildi. Savaşçı statüsü, siyasi bağlantısı, yaşı veya cinsiyeti ne olursa olsun, çok sayıda kişi katedildi. Özellikle bölge kadınları birincil hedefti. Bir bakıma devrim karşıtı bebekler taşıdıklarına inanıldığı için birincil hedef olarak görüldüler.
Ocak'tan Mayıs 1794'e kadar, 20.000 ila 50.000 Vendee sivili general Louis Marie Turreau'nun "Colonnes" "Infernales" ("cehennem sütunları") tarafından katledildi.
Çatışmanın sonuna doğru öldürülenler arasında Aziz Guillaume Repin ve birçoğu daha sonra Katolik Kilisesi tarafından kutasanan diğer 98 din adamı da vardı.
Nicolas Hentz ve Marie Pierre dahil yakalanan 15.000 'den fazla Vendee mahkûmundan 11.000 kişi vurularak 6,500- 7,000 kişi giyotin ile öldürüldü. 2.000- 2.200 kadar mahkûm hastalıktan öldü. Vendee çatışmasında öldürülenlerin tahminleri - her iki tarafta da - yaklaşık 800.000 nüfus içinde 117.000 ile 450.000 arasında değişiyor.