# Daowu (Kuzey Vey)
Tuoba Gui (Çince: 拓跋珪; pinyin: Tuòbá Guī; 371-409), aynı zamanda İmparator Daowu (魏道武帝) olarak da bilinen, Çin tarihinde önemli bir figür olup, Kuzey Wei Hanedanlığı'nın (386-534) kurucusu ve ilk imparatorudur. Hiung-nu kökenli Xianbei boyu Tuoba kabilesinden gelen Tuoba Gui, Beş Barbar Onaltı Krallık döneminin çalkantılı ortamında, Kuzey Çin'i yeniden birleştirme sürecinin temelini atmıştır. Hükümdarlığı, Kuzey Çin'de uzun süreli bir istikrar ve merkeziyetçilik döneminin başlangıcı olarak kabul edilir.


## Erken Yaşamı ve Zorluklar (371-386).
Tuoba Gui, 371 yılında, Tuoba Hanedanlığı'nın atası olan Tuoba Li'nin soyundan gelen Tuoba Shi’nin oğlu olarak dünyaya geldi. Dedesi Tuoba Shiyiqian, o dönemde Dai Krallığı’nın lideriydi. Ancak 376 yılında Ön Qin İmparatoru Fu Jian'ın Dai Krallığı'nı fethetmesiyle Tuoba kabilesi dağıldı ve Tuoba Gui’nin çocukluğu büyük zorluklar içinde geçti. Annesi Helan Klanı'ndan İmparatoriçe Helan, onun güvenliğini sağlamak için büyük çaba sarf etti. Bu dönemde Tuoba Gui, sık sık yer değiştirmek ve saklanmak zorunda kaldı. Bu zorlu çocukluk yılları, onun ilerideki liderlik vasıflarını ve hayatta kalma azmini şekillendirdi. Özellikle, ailesinin dağılması ve kabilenin yaşadığı yenilgi, Tuoba Gui'ye kaybettiği gücü geri kazanma yönünde güçlü bir motivasyon sağladı. Kuzey Wei'nin Yükselişi ve Kuruluşu (386-399) 386 yılında, Fu Jian'ın Fei Nehri Savaşı'nda Doğu Jin Hanedanlığı'na karşı aldığı yıkıcı yenilginin ardından Ön Qin İmparatorluğu zayıfladı ve Kuzey Çin’de bir güç boşluğu oluştu. Bu fırsatı değerlendiren Tuoba Gui, kendi kabilesinin kalan üyelerini ve diğer Xianbei boylarını bir araya getirmeye başladı. Özellikle amcası Tuoba Qian'ın ve diğer kabile reislerinin desteğini alarak, Shengle'de (günümüz İç Moğolistan) yeniden Dai prensi unvanını aldı. Kısa süre sonra bu unvanı terk ederek Wei Prensi unvanını benimsedi ve Kuzey Wei Hanedanlığı'nı resmen kurdu. Tuoba Gui, başlangıçta küçük bir bölgeye hakim olmasına rağmen, stratejik dehası ve askeri yetenekleriyle hızla genişlemeye başladı. Çevresindeki rakip beyliklere ve barbar kabilelere karşı başarılı seferler düzenledi. Özellikle Batı Yan'dan Murong Yong ve Hou Yan'dan Murong Chui gibi güçlü rakiplerle mücadele etti. 395 yılında Canhepo Savaşı'nda Hou Yan'ı mağlup etmesi, Kuzey Wei'nin yükselişinde kritik bir dönüm noktası oldu. Bu zafer, Tuoba Gui'nin askeri gücünü pekiştirmesinin yanı sıra, Hou Yan'ın Kuzey Çin'deki hegemonyasına da son verdi. 398 yılında başkenti Pingcheng'e (günümüz Datong, Shanxi) taşıdı. Bu stratejik adım, hem savunma hem de ticaret açısından önemli avantajlar sağladı ve hanedanlığın gelecekteki büyümesi için sağlam bir zemin oluşturdu. 399 yılında kendisini imparator ilan ederek, hanedanlığın meşruiyetini ve gücünü daha da pekiştirdi.


## İç Politikaları ve İdari Reformlar.
Tuoba Gui, sadece askeri bir lider değildi; aynı zamanda yetenekli bir yöneticiydi. Hükümdarlığı döneminde, hanedanlığın merkeziyetçi yapısını güçlendirmek ve ekonomiyi canlandırmak için bir dizi önemli reform gerçekleştirdi. Göçebe kökenli olmasına rağmen, hanedanlığını güçlendirmek için Han Çinlisi bürokratları ve danışmanları devlet yönetimine dahil etti. Bu, onun daha karmaşık ve yerleşik bir yönetim sistemi kurma çabasının bir göstergesiydi. Tarım ve Ekonomi: Savaşlar nedeniyle zarar gören tarım alanlarını yeniden canlandırmak için teşvikler sağladı. Ayrıca, sulama sistemlerinin geliştirilmesine ve yeni tarım tekniklerinin benimsenmesine önem verdi. Bu politikalar, hanedanlığın ekonomik temelini sağlamlaştırdı ve nüfus artışına katkıda bulundu. Hukuk Sistemi: Tuoba Gui, adalet sistemini güçlendirmek ve kanunları daha düzenli hale getirmek için çaba gösterdi. Yeni yasalar çıkararak ve mevcut yasaları revize ederek, ülkenin genelinde hukukun üstünlüğünü sağlamaya çalıştı. Askeri Teşkilatlanma: Ordusunu yeniden yapılandırdı ve daha disiplinli hale getirdi. Göçebe savaşçı geleneklerini Han Çinlisi askeri stratejileriyle birleştirerek, Kuzey Wei ordusunu bölgesel bir güç haline getirdi. Özellikle, Dingling ve Gaoche gibi diğer göçebe grupları kendi ordusuna entegre etti, bu da askeri gücünü önemli ölçüde artırdı. Kültürel Etkileşim: Tuoba Gui'nin hükümdarlığı, Xianbei kültürü ile Han Çinlisi kültürü arasında önemli bir etkileşime sahne oldu. Kendisi Xianbei kökenli olmasına rağmen, Han kültürünün bazı unsurlarını benimsemekte tereddüt etmedi. Bu kültürel sentez, Kuzey Wei'nin uzun ömürlü olmasının ve Kuzey Çin'i birleştirmesinin temelini oluşturdu.


## Başarıları ve Mirası.
Tuoba Gui'nin en büyük başarısı, uzun süredir parçalanmış olan Kuzey Çin'i yeniden birleştirme sürecini başlatmasıdır. Onun kurduğu Kuzey Wei Hanedanlığı, sonraki yüzyıllarda Kuzey Çin'in siyasi ve kültürel merkezi haline geldi. Ayrıca, hanedanlığın sonraki dönemlerinde gelişecek olan Budizm’in Kuzey Çin’e yayılmasında da dolaylı yoldan bir zemin hazırlamıştır. Onun idari reformları ve merkeziyetçi politikaları, sonraki Çin hanedanlıkları için de bir model teşkil etmiştir. Tuoba Gui, Xianbei halkını sadece bir kabile olarak değil, aynı zamanda Kuzey Çin'in egemen gücü olarak kurarak, kendi halkının tarihinde silinmez bir iz bırakmıştır.


## Son Yılları ve Ölümü (407-409).
Hükümdarlığının sonlarına doğru, Tuoba Gui'nin zihinsel durumu kötüleşmeye başladı. Paranoyaklaştığı ve sık sık öfke nöbetleri geçirdiği, bu nedenle birçok üst düzey yetkiliyi ve hatta kendi akrabalarını idam ettirdiği rivayet edilir. Bu durum, sarayda istikrarsızlığa yol açtı ve suikast girişimlerine zemin hazırladı. 409 yılında, oğlu Tuoba Shao tarafından bir saray darbesiyle öldürüldü. Ölümünden sonra yerine Tuoba Si (İmparator Mingyuan) geçti. Tuoba Gui'nin ani ölümü, hanedanlığın erken döneminde bir krize neden olsa da, kurduğu sağlam temeller sayesinde Kuzey Wei Hanedanlığı varlığını sürdürdü ve Kuzey Çin'e uzun süreli bir barış ve istikrar getirdi. Mirası Tuoba Gui, Çin tarihinde karmaşık bir figürdür. Bir yanda, acımasızlığı ve paranoyaklığıyla anılırken, diğer yanda, Kuzey Çin'i yeniden birleştiren, güçlü bir hanedanlık kuran ve önemli idari reformlar gerçekleştiren vizyoner bir lider olarak kabul edilir. Onun mirası, Xianbei halkının Çin tarihinde oynadığı önemli rolü ve Kuzey Wei Hanedanlığı'nın sonraki Çin hanedanlıkları üzerindeki derin etkisini yansıtır.