# Tabula Bantina
Tabula Bantina ("Bantia'dan Tablet"in Latincesi), iki parçaya ayrılmış bir bronz tablettir ve Latinceyle yakından ilişkili olan soyu tükenmiş Hint-Avrupa dili Oskancanın en büyük kaynaklarından biridir. Halen tamamlanmamış iki parçadan oluşmaktadır: Napoli parçası ve Adamesteanu-Torrelli parçası. Napoli parçası, 1790'da İtalya'nın Basilicata bölgesindeki Banzi (antik dönemde "Bantia") yakınlarında keşfedilmiştir.


## Napoli parçası.
Napoli parçası, 1790'da Oppido Lucano (Potenza ili) bölgesindeki Monte Montrone tepesindeki antik bir mezar buluntuları arasında bulundu. Üç büyük ve bazı küçük parçalardan oluşan bir bronz levhadan oluşmaktadır. Tabletin bir yüzünde, Bantia şehrinden bir belediye kanunu yazılıdır; Oskanca dilinde Latin harfleriyle ve 33 satır uzunluğunda yazılmıştır. Diğer tarafında, Latincede bir Roma plebiscita'sı (referandum) yazılıdır. Tablete önce Latince kısmın yazılmış olması ve Oskanca yazıt için yeniden kullanılmış olması mümkündür. Latince metin yaklaşık MÖ 150-100 yılları arasında yazılmıştır, Oskanca metin ise muhtemelen MÖ 89 civarlarında yazıldı ancak Sosyal Savaş öncesinde mi sonrasında mı olduğu tartışmalı bir durumdur. Parça şu anda Napoli Arkeoloji Müzesinde bulunmaktadır.


## Adamesteanu-Torrelli parçası.
Adamesteanu-Torrelli parçası, 1967'de Mario Torrelli tarafından bulundu ve şu anda Venosa'daki Adamesteanu Müzesinde bulunmakta. Dilbilimci Dinu Adamesteanu; Oskanca metnin - en azından ikinci parça için - aslında, Latincedeki orijinal bir metnin bir çevirisi olduğunu düşündü ve çeviriyi yapanın Oskancaya çok fazla hakim olmadığını söyledi.


## Napoli parçası metni.
### Birinci paragraf.
Altı paragraftan ilki, 3-8. satırlar (ilk iki satır açıkça okunamayacak kadar hasar görmüş):
Oskanca:
(3) ...deiuast maimas carneis senateis tanginud am ... (4) XL osiins, pon ioc egmo comparascuster. Suae pis pertemust, pruter pan ... (5) deiuatud sipus comenei, perum dolum malum, siom ioc comono mais egmas touti- (6)cas amnud pan pieisum brateis auti cadeis amnud; inim idic siom dat senates (7) tanginud maimas carneis pertumum. Piei ex comono pertemest, izic eizeic zicelei (8) comono ni hipid.
Latince:
 - YÖNLENDİRME 
Türkçe:
(3-6)...o, konu görüşülürken 40'tan az olmamak kaydıyla senatonun çoğunluğunun rızasıyla yemin eder. Eğer bir kişi şefaat hakkıyla kurulu engelleyecekse engellemeden önce kurulda isteyerek ve kurnazlık etmeyerek, birine bir lütuf veya fesatlık olsun diye değil, halkın refahı için bu kurulu engellediğine dair yemin edecek ve bu da senatonun çoğunluğunun kararına uygun olacak. Bu şekilde kurulu engellenen yargıç o gün toplantıyı yapamayacak.
Notlar: Oskanca "carn-" "parça, bölüm", Latincedeki "carn-" "et" (İngilizce'deki carnivore) ile ilgilidir; Hint-Avrupacadaki 'kesmek' anlamına gelen "*ker-" kökünden gelir - belli ki Latince kelime aslen '(etin) parçası' demekti.
Oskanca "tangin-" "yargı, rıza" İngilizce "think" ile ilgilidir. Bölümün başındaki "senateis tanginud" kalıbı muhtemelen Latince "de senatus sententia" 'Senato kararıyla' kalıbından bir anlam aktarmasıdır (semantik alıntı).


### İkinci paragraf.
8-13. satırlar
Oskanca:
 - YÖNLENDİRME 
Latince:
 - YÖNLENDİRME 
Türkçe:
(8-13)...Bundan sonra hangi yargıç ölüm veya para cezası içeren bir dava için kurulu toplarsa bu kararın kamu yararına olduğuna inandıkları şekilde yerine getirileceğine yemin ettikten sonra insanlara yargıyı bildirsin ve bu hususta birilerinin kurnazlıkla yemin etmesine engel olsun. Buna aykırı hareket eden veya meclis tutan kişiye 2000 sestertius ceza kesilsin. Ve eğer herhangi bir yargıç cezayı tazmin etmek isterse suçlunun mülkünün yarısından daha az olmak suretiyle bunu yapabilir.
Notlar: 11. satırdaki "suae pis contrud exeic fefacust" 'eğer biri buna aykırı hareket ederse' 17. ve 25. satırlarda tekrar görülmektedir ancak bu sefer farklı bir fiil kullanılmıştır: "pruhipurst". Bu yine Latince "si quis adversus ea fecerit" hukuki ifadesinden kelime çevirisi gibi gözükmektedir.


### Üçüncü paragraf.
13-18. satırlar
Oskanca:
(13)...Suaepis pru meddixud altrei castrud auti eituas (14) zicolom dicust, izic comono ni hipid ne pon op toutad petirupert ururst sipus perum dolom (15) mallom in. trutum zico. touto peremust. Petiropert, neip mais pomptis, com preiuatud actud (16) pruter pam medicationom didest, in.pon posmom con preiuatud urust, eisucen zuculud (17) zicolom XXX nesimum comonom ni hipid. suae pid contrud exeic fefacust, ionc suaepist (18) herest licitud, ampert mistreis aeteis eituasLatince:
(13)... Siquis pro matistatu alteri capitis aut pecuniae (14) diem dixerit, is comitia ne habuerit nisi cum apud populum quater oraverit sciens sine dolo (15) malo et quartum diem populus perceperit. Quater, neque plus quinquens, reo agito (16) prius quam iudicationem dabit, et cum postremum cum reo oraverit, ab eo die (17) in diebus XXX proximis comitia non habuerit. Si quis contra hoc fecerit, eum siquis volet magistratus moltare, (18) liceto, dumtaxat minoris partis pecuniae liceto.
Türkçe:
(13-18)...Bir başkası hakkında ölüm veya para cezası içeren bir davada herhangi bir yargıç, günü tayin etmişse, suçlamayı dört defa hile olmadan halkın huzuruna getirmedikçe kurulu toplamamalıdır ve insanlara dördüncü gün haber verilmiştir. İddianameyi açıklamadan önce davayı dört defa ve beşten fazla olmamak üzere davalıyla tartışmalıdır ve sanıkla son kez tartıştığında, o günden itibaren otuz gün içinde kurula katılmamalıdır. Ve eğer herhangi biri buna aykırı davranmışsa herhangi bir yargıç cezayı tazmin etmek istediğinde yapabilir ancak suçlunun malının yarısından daha azına izin verilir.Notlar: 14-15. satırlardaki "perum dolom mallom" yaygın Latince "sine dolo malo" 'kötü niyet olmadan' hukuki ifadesinden bir anlam akatrması gibi durmakta. Ayrıca "sipus(perum) dolom mallom" diğer bir yaygın Latince hukuki ifade olan "sciens dolo malo" 'bilerek kötü niyetle' ifadesini yansıtıyor gibi görünmekte.
"suae pis contrud exeic fefacust ionc suae pis herest moltaum licitud" 'eğer herhangi biri buna aykırı davranmışsa herhangi bir yargıç cezayı tazmin etmek istediğinde yapabilir' temelde 3. yy Latince "sei quis aruorsu hac faxit... seiue mac[i]steratus uolet moltare, [li]cetod" hukuki ifadesinden bir kelime çevirisidir.


### Dördüncü paragraf.
Oskanca:
Pon censtur (19) Bansae toutam censazet pis ceus Bantins fust, censamur esvf in, eituam poizad ligud (20) iusc censtur censaum angetuzet Aut suaepis censtomen nei cebnust dolud mallud (21) in. eizeic uincter, esuf comenei lamatir pr. meddixud toutad praesentid perum dolum (22) mallom, in. amiricatud alio famelo in. ei. siuom paei eizeisfust pae ancensto fust, (23) toutico estud.
Türkçe:
Nüfus sayımcıları Bantia halkının nüfus sayımını yapacakları zaman, bu sayımcıların nüfus sayımını yapmayı önerdiği yasaya göre Bantia vatandaşı olan herkesin, kendisi ve malı değerlendirilecektir. Ve eğer herhangi biri hileli bir şekilde nüfus sayımına gelmezse ve bundan suçlu bulunursa, halkın huzurunda, praetorun yargıcı altında mecliste kırbaçlansın (?) ve hane halkının geri kalanı ve değerlendirilmeyen tüm malı, kendisine herhangi bir ücret ödenmeden kamu malı olsun.


### Beşinci paragraf.
Oskanca:
Pr, suae praefucus pod post exac Bansaefust, suae pis op eizois com (24) atrud ligud acum herest, auti pru medicatud manim aserum eizazunc egmazum (25) pas exaiscen ligis serif tas set, ne phim pruhipid mais zicolois X nesimois. Suae pis contrud (26) exeic pruhipust, molto etanto estud: n. . In. suaepis ionc meddis moltaunt herest, licitud.
Türkçe:
Praetor veya bundan sonra Bantia'da bir vali varsa, herhangi biri bu yasalarda yazılı olan bu konularda, önündeki bir başkasıyla dava açmak veya sanki hüküm verilmiş gibi zorla el koyma yapmak isterse, on günden fazla engelleyemez. Buna aykırı biri engellerse, para cezası 1000 sestertius olur. Ve herhangi bir yargıç para cezasını belirlemek isterse, bunu yapabilir, ancak yalnızca mülkün yarısından daha azını ilgilendiren bir para cezası için buna izin verilir.


### Altıncı paragraf.
Altıncı paragraf ilk beşinden daha parçalıdır.
Oskanca:
Pr, censtur Bansae (28) ne pisfu\idy nei suae q. fust, nep censtur fuidj net suae pr. fust. In. suaepii pr. in. suae- . . . (29) ]um nerumfust, izic post eizuc tr.pl. nifuid. Suaepis (30) [contrud exeic tr. pL facus f]ust izic amprufid facus estud. Idic medicifn eizuc (31) ...[pocapid Bansae']... medicim acunumm IV nesimum (32) ... um pod (33) ... medicim.
Türkçe:
Hiç kimse, quaestor olmadıkça Bantia'nın praetor'u veya nüfus sayımcısı olamaz; ve hiç kimse, praetor olmadıkça nüfus sayımcısı olamaz. Ve eğer biri praetor olursa ve ... bundan sonra halkın tribunu olamaz. Ve eğer biri, buna aykırı olarak tribun yapılırsa, bu haksız yere yapılır.


## Adamesteanu-Torrelli parçası metni.
Boşluklar kısmen doldurulmuştur.
Pruterpan medicatinom lehest dolom malom dolud malud sudana inim. Suae pis fortis ionc meddis moltaum herest moltas moltaum licitud. Pis arageteis maistram carnom aceneis usurom nummom eh exac ligud allam hipust, pantes censas fust acenei poizeipid spentud quaestur inim eisiuss deiu nail holans deuatud aceneis perum dolom malom.Notlar: Bu parçanın tam anlamı tamamıyla net değildir ancak 1200 poundluk gümüş ceza, nüfus sayımı ve bir yeminden bahsediyor gibi durmakta.
İlk ve son tam ifadenin yukarıda bahsedilen "perum dolum mallum/d" olduğuna dikkat ediniz.
"ex ac ligud" ifadesi Latincedeki çok yaygın "ex hac(e) lege" 'kanuna göre' ifadesinden alıntı gibi görünüyor.