# Müslüm Gürses
Müslüm Gürses ya da doğum adıyla Müslüm Akbaş (7 Mayıs 1953, Şanlıurfa Halfeti Fıstıközü - 3 Mart 2013, İstanbul), Türk arabesk ve halk müziği sanatçısı, besteci, söz yazarı ve oyuncu. Dünya'da "Father of Arabesque", Türkiye'de ise "Arabeskin Babası" ve "Müslüm Baba" olarak tanınmaktadır.
90'lı yıllardan itibaren bazı pop ve rock tarzındaki parçaları da repertuvarına katarak Kayahan'ın ""Sarı Saçlarından Sen Suçlusun", Zülfü Livaneli'nin "Belalım, Çırak Aranıyor" Nilüfer’in "İnkar Etme, Olmadı Yar", Adnan Ergil'in "Böyle Ayrılık Olmaz, Hava Nasıl Oralarda?", Teoman’ın "Paramparça", Tarkan’ın "İkimizin Yerine", Bülent Ortaçgil'in "Sensiz Olmaz", Murathan Mungan'ın "Olmasa Mektubun"", Kenan Doğulu'nun ""Tutamıyorum Zamanı", Sezen Aksu'nun "Sorma, Vazgeçtim", Fikret Kızılok'un "Gönül" ve Şebnem Ferah'ın "Sigara" adlı çalışmalarını da seslendirdi.
1979 yılında ilk defa "İsyankar"" filmiyle kamera karşısına geçen Gürses, toplam 40 sinema filminde rol almıştır. Ölümünden sonra başta Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan 32 adet şarkı olmak üzere hayattayken resmi olarak yayımlanmayan 50'den fazla yeni şarkısı yayımlanmıştır. Gürses'in yapımcısı Muhteşem Candan, Müslüm Gürses'in Türkiye'de korsan albümü en çok yapılan sanatçı olması nedeniyle bu şarkıları o dönemlerde yayımlayamadıklarını belirtti.


## Hayatı.
### Çocukluğu.
#### Şanlıurfa dönemi.
Annesi Emine Hanım ile babası Mehmet Bey önceleri Tisa olarak bilinen ancak adı Fıstıközü olarak değiştirilen Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesine bağlı bir köyde tanışmıştır. 1950 yılında evlendiklerinde henüz 16 yaşındaydılar, yaşamları yoksulluk içinde geçmekteydi. 7 Mayıs 1953'te Şanlıurfa'nın Halfeti ilçesinin Fıstıközü köyünde kerpiç bir evde Emine Hanım ile Mehmet Bey'in ilk çocuğu olarak dünyaya gelmiştir.
Babası Mehmet Akbaş çiftçiydi. Müslüm dünyaya gelince geçim sıkıntısı daha da dert olmaya başlamış ve çok geçmeden bu sıkıntılı dönemde Akbaş ailesinin Ahmet isminde bir çocuğu daha olmuştur. Bu köyde yaşamak onlar için çok zor olmaya başlayınca Emine Hanım akrabalarıyla konuşmuş ve daha iyi bir yaşam sürmeleri için taşınmaları gerektiğini söylemiş ve Akbaş ailesi ekonomik nedenlerden dolayı göç etmek zorunda kalmıştır.


#### Adana dönemi.
Büyük umutlarla Adana Hürriyet Mahallesi'ne varmışlardı. Burada umutları tarifi olmayan acılara dönüşecekti. Yoksulluk yine aynı yoksulluktu. Bu mahalleye alışmaları zor olmamıştır. Baba Mehmet Akbaş çoktan alışmış ve kısa zamanda lakabı Deli Mehmet olmuştur. Emine Hanım çalışmaya başlamış, Müslüm ise o yokken kardeşi Ahmet'e bakmak zorunda kalmıştır. Daha o yaşlarda iken Müslüm'ün davranışları olgun bir erkek gibiydi, hiç çocuk olamamıştır. Okula başladığında bile yaşıtlarıyla hiç oynayamamış ve bir kenarda oturup oyun oynayanları seyretmiştir. Okuldan çıkınca da hemen eve koşup annesine yardım etmiştir. Bu dönemde bir kız kardeşi daha dünyaya gelmiş ve Müslüm'ün sorumluluğu daha da artmaya başlamıştır. Müslüm burada hayatı erken öğrenmek zorunda kalmış ve dirseğini okul sıralarında değil, kunduracıda terzi tezgâhında çürütmüştür.


### Sanat yaşamı.
Gürses, şarkıcılığa 1965 yılında, küçük yaşta Adana'da bir çay bahçesinde şarkılar söyleyerek başladı, aynı zamanda halkevine de gitti. Terzi çıraklığı ve kunduracılık yaptı, o yıllarda bir gazinoda sahneye çıktı. Ayrıca ilkokuldan mezun olduktan sonra 14 yaşındayken, 1967 yılında Adana Aile Çay Bahçesi'nde düzenlenen yarışmaya katılmak istedi. Babası Mehmet Akbaş yarışmaya katılmasın diye oğlunun saçını kesti. Gürses yine de yarışmaya katılmış ve birinci olmuştur. Sesiyle küçük yaşlarda dikkat çeken Gürses, kendisiyle yapılan bir röportajda o dönemle ilgili olarak şunları söylemiştir: "İlkokulu bitirdim. Gerisi yok. Adana'da damda yatarken uzun hava okudum. Arkadaşım Halkevine gidiyordu. Ben de gittim. Derken Çukurova Radyosu'nda sanatçı oldum."
Soyadını da orada çalışırken “Gürses“ olarak değiştirirler.
1967 yılından itibaren TRT-Adana-Çukurova Radyosu'nda da her hafta cumartesi günü canlı olarak türküler söyledi. 1968 yılından itibaren piyasaya ilk 45'likleri çıkarmaya başladı. İlk plağı 1968 tarihli "Emmioğlu / Ovada Taşa Basma" plağıdır ve Ömür Plak, Adana basımıdır. Ömür Plak ile toplam 4 adet 45'lik yaptı.
İstanbul'a gelen Gürses, Selahattin Sarıkaya'nın sahibi olduğu Sarıkaya Plak ile 2 adet 45'lik plak doldurdu: "Giyin Kuşan Selvi Boylum / Hayatımı Sen Mahvettin" ile "Gitme Gel Gel / Haram Aşk".
Daha sonra 1969 yılında yine İstanbul'da Palandöken Plak firması ile ilk çıkış parçası olan "Sevda Yüklü Kervanlar" şarkısını içeren "Sevda Yüklü Kervanlar (Gazelli) / Vurma Güzel Vurma" isimli 45'lik plağı çıktı. Bu plak tam 300.000 adet satarak rekor kırmıştır. Ardından yine aynı firma ile Gezdim Dolaştım Gurbet Elleri / Özür Diliyorum Senden isimli 45'lik plağı çıkmıştır. Bu 45'lik plağın Sevda Yüklü Kervanlar (Gazelli) / Vurma Güzel Vurma plağından da daha fazla sattığı iddia edilmiştir.
1971 yılında ise Hülya Plak firması ile ikinci çıkış parçası olduğu söylenen "Ben İnsan Değil Miyim?" şarkısını da içeren Ben İnsan Değil Miyim / Seni Sevmek İçin Ölmek Mi Lazım isimli 45'lik plağı yayınlanmıştır.
1973 yılında Mamak'ta askerliğini yapmıştır.
28 Aralık 1973'te Saklambaç gazetesinde Gürses hakkında şunlar yazılmıştır: ""Öyle beğenmişler ki çevrede sesini Müslüm'ün, atladığı gibi şansını aramaya İstanbul'a gelmiş. Önce kimse yüz vermemiş bu kara yağız mahcup gence. Sonra bir plak doldurmuş. İsmi "Sevda Yüklü Kervanlar", bir de bakmışlar ki kapışılıyor plak. Torbayla para getirmeye başlamış Müslüm'ün plakları ve değeri anlaşılmış. Bu isme dikkat. diyorlar. Müslüm Gürses, Türk müzik dünyasına bir yıldızın doğuşu demektir.""
Palandöken Plak firması ile tam 13, sonra Bestefon Plak firması ile tam 4, daha sonra Hülya Plak ile 15 ve nihayet Çınçın Plak ile 2 adet 45'lik plak doldurdu.


### 80'ler.
Gürses, 80'li yıllardan itibaren arabesk ve Türk halk müziği tarzlarının yanında diğer tarzları da repertuvarına katmaya başladı. Artık albümlerinde Türk sanat müziği tarzında eserlere daha çok yer vermeye başladı. 70'li yıllarda 45'lik plağında yer verdiği "Ölüyorum Kederimden" eserini tekrar seslendirdi ve Esrarlı Gözler albümünde yayımlandı. "Dalgalandım", "Neyleyim Neyleyim", "Mehtaplı Gecelerde", "Kara Bulutları Kaldır Aradan", "Unutamazsın" gibi şarkılara da albümlerinde yer verdi.
1980 yılında Emre Plak firması etiketiyle Esrarlı Gözler albümü yayımlanmıştır. Albüm, Türkiye ve Almanya başta olmak üzere tüm dünyaya arabesk tarz müziği tanıtan ve sevdiren en marjinal albümlerden birisidir. Albümde hareketli kabul edilebilecek hiçbir parça bulunmamaktadır. Gürses'in artık geniş kitlelere yayıldığı albümdür. Gecekondu kalabalıkları Orhan Gencebay'a Kral, Ferdi Tayfur'a Abi derken Gürses Baba lakabını almıştır.
1984 yılında Elenor Müzik firmasından çıkardığı ilk albüm olan Yaranamadım albümü yayımlandı. 1997 yılında bu albümün başarısından şöyle bahsedilmiştir: "Hazırladığı albümleri satış rekorları kıran Gürses'in "Yaranamadım" adlı Elenor Müzik'ten çıkardığı ilk kaseti, geçen onca yıla rağmen satmaya devam ediyor. Kasetleri için tanıtım yapmayan, televizyon programlarına çıkmayan Müslüm Gürses'in başarısı hayretle izleniyor."
1986 yılında Bayar Müzik firmasından çıkardığı Küskünüm albümü yayımlandı. Albümün devam eden satışlarıyla birlikte Türkiye'de tüm zamanların en çok satan albümü olduğu belirtildi. Albümün sadece yasal olarak 12 milyonluk satışa ulaştığı söylenmiştir.
1987 yılında Elenor Müzik firmasıyla 5. albümü olan Gitme albümü yayımlanmıştır. Albüm Gürses'in en çok satan albümlerinden olduğu söylenmekle birlikte albüme ismini veren Gitme şarkısı 1987 yılının en iyi şarkısı seçilmiştir. 1988 yılında Türk sanat müziği ağırlıklı olan ve 70'lerde seslendirdiği şarkıları tekrar seslendirmiş ve Maziden Bir Demet albümünde yayımlanmıştır. Aynı yıl yapılan bir haberde Müslüm Gürses albümlerinin peynir ekmek gibi satıldığı söylendi.


### 90'lar.
90'lı yıllarda sıkça artan korsan albümleriyle yıllarca gündeme gelen Gürses artık gazetelere konu olmuştur. Bir gazetede Gürses'in sadece 6 ayda 20 kaset yaptığı yazılmıştır. Gürses, 90'lara kadar arabesk, Türk halk müziği ve Türk sanat müziği tarzında eserlere albümlerinde yer vermiştir. 90'lı yıllar Gürses'in arabesk, Türk halk müziği ve Türk sanat müziği dışında yeni tarzları repertuvarına katmaya dönemin başlangıcı olmuştur.
1990 yılında Uğur Plak firmasından çıkardığı Benim Kaderim / Arkadaş Kurbanıyım albümüne ismini veren Benim Kaderim şarkısında pes ve tiz seslerin aynı anda okunmasıyla Türkiye'de ilk kez çift ses kullanılmıştır.
90'ların başından itibaren Ali Osman Erbaşı ile yaptığı çalışmalarda bazı pop, Azerice, ilahi tarzdaki şarkıları da repertuvarına kattı. Zülfü Livaneli'nin "Belalım, Çırak Aranıyor", Nilüfer'in "İnkar Etme", Adnan Ergil'in "Böyle Ayrılık Olmaz, Hava Nasıl Oralarda?", Kayahan'ın "Sarı Saçlarından Sen Suçlusun"; "Aygız", "Can Yar", "Ayrılık"; "Tövbe Etmek" şarkılarını seslendirdi.
1991'de yayımlanan Bir De Benden Dinleyin ve Yüreğimden Vurdun Beni albümlerinde Türk sanat müziği eserlerine de yer verdi.
90'ların başından medyaya konu olmuştu: "Gürses'in son bir yıl içinde çıkan piyasaya çıkan kaset sayısı 10'u bulmuştu." Gürses, eski kasetlerini başka isimlerle çıkaranlara fena halde bozuluyordu.
1991 yılı, Gürses için milat oldu. Gürses, bu yıl pop, Azerbaycan müziği tarzında eserleri de repertuvarına kattı. Cahit Sıtkı Tarancı, Refik Durbaş Cemal Safi'nin bestelenmiş şiirlerine albümlerinde yer verdi. Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan "Bir De Benden Dinleyin" albümünde Sezen Aksu ve Zülfü Livaneli'nin ortak eseri olan "Belalım", Azerbaycan müziği eserlerinden "Aygız", Fatih Kısaparmak tarafından bestelenmiş Cahit Sıtkı Tarancı'nın "Kara Sevda" şiiri de yer aldı. Ayrıca bu albümde, Muazzez Abacı'nın 1990 yılına damga vuran "Vurgun" albümüne ismini veren, şarkının söz yazarı "Cemal Safi"’ye Hürriyet gazetesinin Altın Kelebek ve Milliyet gazetesinin "Yılın En Sevilen On Şarkısı" birincilik ödülleri, şarkının bestecisi Selçuk Tekay'a 1991 yılında "Altın Kelebek Yılın Bestecisi Ödülü"nü kazandıran Vurgun şarkısına da yer verdi. Sarp Plak etiketiyle yayımlanan "Yüreğimden Vurdun Beni" albümünde Nilüfer ve Buğra Uğur'un ortak eseri "İnkar Etme" ve Cemal Safi'nin Vedat Yıldırımbora tarafından bestelenmiş "Ya Benim Olursun" şiirine yer verdi. Aynı yıl yine Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan bir diğer albümü olan "Her Şey Yalan" albümünde Adnan Ergil'in "Böyle Ayrılık Olmaz", "Hava Nasıl Oralarda?; Refik Durbaş'ın (1978 yılında yayımlanan şiir kitabına da ismini veren) Zülfü Livaneli tarafından bestelenmiş "Çırak Aranıyor" şarkıları yer aldı.
1992 yılında Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan Müslümce'92 albümünde yer alan Sen ve Ben şarkısı, Gürses'in resmi kayıtlara göre ilk kez kendisinin seslendirmesiyle ünlenen pop tarzındaki şarkı olmuştur. Şarkıyı Seda Sayan, İpek Pınar ve Canan Sabah da seslendirmiştir. Aynı yıl Gürses'in Bayar Müzik etiketiyle Zalim / Bir Bilebilsen albümü yayımlanmıştır. Albüm Gürses'in en çok satan albümlerindendir.
1994 yılında Elenor Müzik etiketiyle Senden Vazgeçmem albümü yayımlandı. Albüm büyük bir etki yaratmış olup Gürses'in medyada ilk kez kliplerinin yayımlandığı ve en çok klip çektiği albümdür. Gürses bu albüm için "Senden Vazgeçmem", "Hangimiz Sevmedik", "Evlat", "Haydar Haydar" şarkılarına klip çekmiştir.
1995 yılında Japonya'daki bir ses laboratuvarında Japon ses mühendisleri tarafından Müslüm Gürses'in sesi incelenmiş ve yapılan testler sonrasında Gürses'in sesini yüzde yüz kusursuz kullandığı bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Müslüm Gürses'in ses genişliği en az 3.5 oktavdır, bu ses genişliği operacılarda bulunmaktadır.
1998 yılında ise Gürses'in o dönemde 14 yıl boyunca albümlerini çıkardığı Elenor Müzik firmasıyla Müslüm Gürses Klasikleri albümünü yaptıktan sonra Gürses'in Elenor Müzik firmasıyla yolları ayrılmış ve 1999 yılında Ulus Müzik'e transfer olmuştur. Gürses'in Elenor Müzik firmasından yolları ayrılmasına rağmen 1999 - 2001 yılları arasında Garipler, Arkadaşım, Zavallım, Müslüm'ce Türküler 2001 ve Sadece (Türk Sanat Müziği) albümleri yayımlandı. Yayımlanan 50 şarkı Gürses'in 1999 yılından önce seslendirdiği şarkılar olarak bilinmektedir. Gürses bu yıllarda Ulus Müzik ve Universal Müzik firmaları ile çalışmıştır.
Muhterem Nur, 2001 yılında Müslüm Gürses'in Universal Müzik etiketiyle piyasaya sunulan Dünya Yalan albümü hakkında verilen röportajda şu açıklamalarda bulunmuştur: "Elenor diye bir firmamız vardı. İyi bir firmaydı. Kayıtlarda, Müslüm'ün provada okuyup beğenmediği ve bunu atalım dediği parçaları atmıyor, kenara koyuyorlardı. Başka firmayla güzel bir anlaşma yapmıştık. İki güzel kaset yaptık. Elenor, hemen işe yaramayan eski parçaları toplayıp saçma sapan müzikleri doldurup piyasaya yeni kaset diye sürüyor. Müslüm'ün onaylamadığı kasete nasıl bandrol alıyorlar? İnsanlar hangisi yeni kaset, anlayamıyor. Biz Universal'e bağlıyız. Bu firmanın dışında kimseye albüm yapmıyoruz.


### 2000'ler.
2000'li yıllarda Gürses yine alışılagelmişin dışına çıkmaya devam etmiştir. 90'lı yılların başlarında pop tarzına geçiş süreciyle artık 2000'li yıllarda pop tarzı ön plana çıkmıştır. Popla birlikte rock, caz, world music tarzları da repertuvarına katmıştır.
2000 yılında yıllar sonra yine Uğur Bayar'la bir araya gelerek Biz Babadan Böyle Gördük albümü Ulus Müzik etiketiyle yayımlanmıştır. Gürses, bu albümle birlikte caz ve world music tarzlarını da repertuvarına katmıştır.
Albümde yer alan Dayan Yüreğim şarkısını caz enstrümanları eşliğinde seslendirilmiştir. Albümde yer alan world music tarzındaki O Gitti Dönmeyecek şarkısında ise Doğu - Batı sentezleri kullanılmıştır. Albüm sonrası Gürses, Ulus Müzik firmasından Universal Müzik'e transfer olmuştur.
2001 yılında Universal Müzik etiketiyle Dünya Yalan albümü yayımlandı. Albüm Gürses'in ses getiren albümlerinden olup albümde yer alan Nilüfer'in Olmadı Yar şarkısı tutmuş ve bu şarkıyla birlikte artık Gürses albümlerinde pop tarzı ön plana çıkmaya başlamıştır.
2002 yılında Bayar Müzik etiketiyle Paramparça albümü yayımlandı. Gürses Teoman'ın Paramparça şarkısını seslendirmiş ve artık rock tarzını da repertuvarına katmıştır. Gürses'i stüdyoda ziyaret eden Teoman, Gürses hakkında şunları söylemiştir: ""Ben herkesi dinlemem ama Müslüm Gürses'in yeri ayrıdır. Onun müziğini ve felsefesini severim. Özellikle "Usta" ve "Meselem" şarkılarını çok beğenirim. Paramparça'yı da benden iyi yorumlayacağına eminim."” Süha Yavuz, proje hakkında ilk olarak Gürses'e Şebnem Ferah'ın ""Deli Kızım Uyan"” şarkısını söyletmek istediğini ancak Şebnem Ferah'ın bunu kabul etmemesi üzerine Teoman'a teklif götürmüş ve Teoman "Ben o adama bayılırım. Süper yorumcu." diyerek yeni patlayan şarkısını Gürses'e vermiştir.
2003 yılında sözleri Sezen Aksu'ya bestesi Tarkan'a ait ""İkimizin Yerine"” şarkısını seslendirerek Dirlik Müzik etiketiyle İkimizin Yerine albümü yayımlandı.
2004 yılında Bülent Ortaçgil'in ""Sensiz Olmaz"”, Murathan Mungan'ın ""Olmasa Mektubun"” şarkılarını seslendirdi. Aynı yıl Kadırga Müzik etiketiyle yayımlanan Uyanma Zamanı / Kıyak Bitti albümünde Kemal İnci'ye ait "”Yalnızlar Rıhtımı"” şarkısı da yer aldı.
2005 yılında Sun Müzik etiketiyle yayımlanan Bakma albümünde sözleri Orhan Veli Kanık'a müziği Altan İlter'e ait “"Anlatamıyorum"” eserine yer verdi. Aynı yıl Görüntüevi Müzik firması etiketiyle Ayrılık Acı Bir Şey albümü yayımlandı. Bu albüm bir nevi "Burhan Bayar & Müslüm Gürses Klasikleri" olarak adlandırılabilecek bir albümdür.
1 Şubat 2006'da "Gönül Teknem / Sen Olmayınca" adlı albümü Seyhan Müzik etiketiyle raflardaki yerini almıştır. Daha sonra Gürses'in yazar Murathan Mungan’la hazırlıkları 2 yıl süren ortak projesi “"Aşk Tesadüfleri Sever"” 18 Nisan 2006’da Pasaj Müzik etiketiyle müzik marketlerdeki yerini aldı. Mungan’ın sözlerini yazdığı, David Bowie’den Garbage’a, Leonard Cohen’den Bob Dylan'a 
Rainbow'dan, Björk'ten Jane Birkin’e birçok yabancı müzisyenin bestesini yaptığı şarkıları seslendirdi. Ayrıca albümde Müslüm Gürses'in Sezen Aksu ile düet şarkısı olan Sebahat Abla şarkısı da bulunmaktadır.
Sonra 6 Şubat 2009'da yine Pasaj Müzik firmasından çarpıcı bir albüm olan ""Sandık" albümü ile Müslüm Gürses sahnelere geri döndü. Bu albümde Kenan Doğulu'nun "Tutamıyorum Zamanı"” şarkısı yer aldı. Albümde Gürses'in Öykü Gürman ile düet yaptığı Sarıl Bana şarkısı 3 günde 1,5 milyon satarak rekor kırmış böylece Gürses'in internet alanında da kendi rekorunu elde ederek Türkiye'de tek şarkı üzerinden yasal olarak en çok satan sanatçı olduğu söylenmiştir.
8 Ocak 2010'da Gürses'in babası Mehmet Akbaş 75 yaşında prostat kanseri nedeniyle öldü. Gürses, babası Mehmet Akbaş'ın vefatını Almanya turnesi sırasında öğrendi. Konser programlarını iptal ederek Urfa'ya gitti ve cenazesine katıldı.
2010 yılında 2010 FIBA Dünya Basketbol Şampiyonası'nın açılışında yer aldı. 
Aynı yıl kasım ayında yine Pasaj Müzik ile ""Yalan Dünya" isimli bir albüme imza attı. Albümde Şebnem Ferah'ın "Sigara", şarkısı da yer Yahya Kemal Beyatlı'nın "Sessiz Gemi", Şehrazat'ın "Flu Gibi", Tuna Kiremitçi'nin "Mucize" ve Gürses 1991 yılında Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan Bir De Benden Dinleyin albümünde bulunan "Belalım" şarkısını tekrar seslendirdi. Bu albüm, Gürses'in hayattayken yayımlanan son orijinal albümü oldu. Aynı yıl çeşitli sanatçıların da yer aldığı Enbe Orkestrası'nın albümü için "Kalbim"" şarkısını seslendirdi ve albümün ismi Kalbim olarak yayımlandı.
Gürses'in ölümünden sonra da albümleri yoğun ilgi görmeye devam ettiği söylenmiştir.
2013 yılında yayımlanan ve çeşitli sanatçıların da yer aldığı "Onurlu Yıllar (25. Yıl Onur Akın Şarkıları)" adlı albüm yayımlandı. Bu albümde Gürses yorumuyla Asi ve Mavi adlı şarkı yer almıştır. Onur Akın, Gürses hakkında şunları söylemiştir: "Müslüm Gürses bu ülkenin Leonard Cohen'idir. Her tarz şarkıyı kendine has tarzıyla olağanüstü yorumlayan muhteşem bir sanatçıdır. Müslüm Baba, içimizde yaradır. Hastaneye yatmadan iki ay önce stüdyoya girip 'Asi ve Mavi'yi okudu. Muhtemelen en son söylediği şarkıydı. Bu projede, stüdyoya girip ilk okuyan Müslüm Baba'dır. Nur içinde yatsın; keşke yaşasaydı da, bu şarkıyı birlikte söyleseydik."
2013 yılında Gürses'in tamamlayabildiği son albüm olan Veda - Ervah-ı Ezelde albümü için Gürses hayattayken "Ölürsem albümün adını Veda koyun." şeklinde vasiyetinde bulunduğu söylenmiş ve ölümünden 40 gün sonra çıkan bu albüm, albüm satışlarının az olmasına rağmen sadece 2 saatte 25 bin satarak tükenmiştir.


## Doğum tarihi karışıklığı.
Müslüm Gürses'in bazı yerlerde doğum tarihi 1950,1951 gibi tarihler iddia edilmiş olsa da Gürses, Rüstem Batum'un programına konuk olmuş ve hayatını şöyle anlatmıştır: "1953 senesinde Şanlıurfa'nın Halfeti kazasının Fıstıközü köyünde fakir bir ailenin çocuğu olarak gelmişim. Ondan sonra beş yaşlarında geçim zorluğu nedeniyle Adana'ya gittik."
Gürses'in doğum tarihi resmî olarak 5 Temmuz 1953 olarak geçmektedir. fakat Gürses 16 Eylül 1998'de Esra Ceyhan'ın sunduğu "Esra Ceyhan Show" programında ve 26 Ocak 2007'de Beyazıt Öztürk'ün sunduğu "Beyaz Show" programlarında mayıs ayında doğduğunu belirtmiştir. Hatta 7 Mayıs tarihi 2005 yılından itibaren Gürses hayranları tarafından "Dünya Müslümcüler Günü" olarak kutlanmaya başlanmıştı.


## Geçirdiği trafik kazası.
Gürses, 1978 yılında Tarsus'tan Adana'ya dönerken alkollü araç kullandığı söylenen şoförün yolda duran tırı fark edememesi sonucu büyük bir kaza gerçekleşerek şoförün hayatını kaybettiği söylenmiştir. Gürses, 2010 yılında Beyazıt Öztürk'ün sunduğu Beyaz Show programına konuk olmuş ve şunları söylemiştir: "Önemli bir trafik kazasıydı. Sanıyorum ameliyat esnasında kalbimiz duruyor sonra doktorların müdahalesi neticesinde çalıştırılmış." Gürses geçirdiği kaza ile ilgili olarak bir başka yerde de şunları söylemiştir: "78-79 yılıydı. Tarsus'ta bir gazinoda konserim vardı. Şoför arkadaşımız beni her gece iş bittikten sonra evime götürüyordu. Yine gecelerden biri program bitti, arabaya bindik ama içimden bir ses arkaya otur dedi. Program yorgunluğundan olsa gerek sızmışım. Sonra yolda duran bir tıra çarpıyoruz. Yolda jandarmalar tesadüfen fark etmese ölebilirdim. Sonra alıp hastaneye götürmüşler. Ben ölümü yaşadım aslında. Bana göre yeniden hayata dönmüş olmam, Allah’ın bir lütfudur. Alın kemiğim un ufak olduğu için en küçük bir darbede ölebilir ya da kör kalabilirim. Ameliyatta alnıma beynimi koruyacak plaka gibi bir şey taktılar. O korkunç kazadan sonra koku alma duyumu yitirdim. Hiçbir kokuyu alamıyorum ne yazık ki şimdi. Çok kuvvetli parfümler ispirto kokusu veriyor bana. Ayrıca işitme duyumu da yüzde elli yitirdim. Çok ağır işitirim. Neyse, buna da şükür, yaşıyoruz işte."


## Jiletli hayranları.
Gürses'in konserlerinde tarihte eşi ve benzeri görülmeyen manzaralar ortaya çıkmıştır. 80'li yılların başlarından itibaren Gürses'in sahneye iniş ve çıkışlarında büyük güvenlik önlemleri alınmaya başlanmıştır. Gürses konserlerinde taşkınlıklar yaşanmış, izleyiciler kendilerini jiletleyerek zarar vermişlerdir. Gürses, konserlerinde yaşanan taşkınlıkların üzerine "Çocuklar yapmayın, kendinizi çok güç duruma sokuyorsunuz, yapmayın bunu yapmayın. Konser yaptığımızın farkına varamıyoruz, ne yapayım şimdi ben." dese de hayranlarına dinletememiştir. Müslüm Gürses konserlerinde taşkınlıkların yaşanması nedeniyle konser alanlarını birçok kez terk etmek zorunda kalmıştır. 1999 yılında ise Gürses'in Sivas'ta verdiği konser sırasında henüz daha ikinci şarkısını seslendirirken yeterli güvenlik önlemlerinin alınmamasından dolayı kavgalar başlamıştır. Olayların yaşandığı sırada bir hayranı Gürses'e çiçek vermek istemiş ve hayranı ile korumalar arasında tartışma çıkmıştır. Çıkan tartışmada hayranının yumruğu Gürses'in suratına gelmiş ve hayranı tarafından gözü morartıldığı iddia edilmiştir.
Birleşik Krallık'taki King's College London'da etnomüzikoloji profesörü Martin Stokes, 1990 Müslüm Gürses Gülhane Konseri'ndeki deneyimlerini "Arabesk Tartışması" isimli kitabında şöyle anlatır: 


## Bıçaklanma olayı.
Gürses bir gün Bursa'da verdiği konser sırasında kendisine aşırı sevgi duymasından dolayı hayranı tarafından bıçaklanmıştır. 1991 yılında basına, "Hafta Sonu gazetesi" aracılığıyla "Bursa'da vuruldu, İzmir'de coştu." başlığı ile düşmüştür. Olayın konserden ziyade yine Bursa'da bulunan, dönemin popüler gazinosu Taylan'da gerçekleştiği, Gürses'in 5 yerinden bıçak darbesi aldığı ve bir ay yataktan çıkamayacağı söylenmiştir. Bıçaklanma olayı tazeliğini korurken Gürses, İzmir Fuar alanında bulunan "Manolya Bahçesi"nde görülmüş ve konser günü hayranları tarafından büyük bir ilgi odağı olduğu iddia edilmiştir.
Daha sonra Gürses kendisini bıçaklayan hayranından şikayetçi olmamıştır ve affetmiştir.
2009 yılında yayımlanan, Gürses'in başrol oynadığı Esrarlı Gözler filminde bu konu ele alınmıştır.


## Dinleyici kitlesi.
Gürses'in dinleyici kitlesi birçok araştırmaya konu olmuştur. Doktora tezleri dahi yazılmıştır (Mesela 2002/ Bağlam Yayıncılık: Caner Işık/Nuran Erol, "Arabeskin Anlam Dünyası ve Müslüm Gürses Örneği").


## Ölümü.
Müslüm Gürses, 15 Kasım 2012 Perşembe günü Memorial Hastanesi'nde geçirdiği by-pass ameliyatından sonra akciğer ve kalp yetmezliği nedeniyle yoğun bakıma kaldırıldı ve solunum cihazına bağlandı. Gürses, 3 Mart 2013'te, yaklaşık dört aydır tedavi görmekte olduğu İstanbul Memorial Hastanesinde öldü. 4 Mart 2013 günü Teşvikiye Camii'nde kılınan cenaze namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.


## Müslüm Gürses Müzik ve Sanat Müzesi.
Gürses'in ölümünden sonra Şanlıurfa Valiliği tarafından Gürses'in anısına müze yapmış ve 5 Ekim 2013'te Müslüm Gürses Müzik ve Sanat Müzesi açılmıştır. Müze daha sonra Haliliye ilçesinden Karaköprü ilçesine taşınmış ve 15 Haziran 2021'de tekrar hizmete açılmıştır.


## 45'likleri ve EP'si.
Gürses "Ömür Plak'tan" 4, "Sarıkaya Plak'tan" 2, "Palandöken Plak'tan" 13, "Bestefon Plak'tan" 4, "Hülya Plak'tan" 15, "Çın Çın Plak'tan" 2 tane olmak üzere hayatı boyunca toplam 40 adet 45'lik plak çıkarmıştır. 45'liklerin yanı sıra Gürses'in bir de Saner Plak etiketiyle bir tane kısaçaları (EP) piyasaya sunulmuştur.
Listede yer alan Müslüm Gürses 45'liklerinin tarihi ve sıralaması kesin değildir.


## Stüdyo albümleri.
"Not: Listede yer alan bazı albümlerin tarihi kesin değildir. Bazı albümler, Gürses'in yeni şarkılarından oluştuğu için listeye dahil edilmiştir."


## Ölümünden sonra yayımlanan şarkılar.
Müslüm Gürses'in ölümünden sonra önceki yıllarda resmi olarak yayımlanmamış veya ilk defa piyasaya sunulan şarkıları yayımlanmaya devam etmektedir. Gürses'in Elenor Müzik etiketiyle yayımlanan albümlerinde önceden Gürses tarafından seslendirilmiş olan şarkıların üzerine müzik eklenerek veya düzenlenerek piyasaya sunulmuştur. Şu ana kadar Gürses'in farklı müzik şirketleri üzerinden toplam 53 yeni şarkısı yayımlanmıştır.
2013 yılında 13 yeni şarkısı yayımlandı. Bayar Müzik etiketiyle Kamyoncunun Şarkısı adlı tek şarkılık albümü yayımlandı. Gürses bu şarkıyı Mercedes-Benz firması için seslendirmiştir. Onur Akın'ın 25. sanat yılına özel olarak seslendirdiği Asi ve Mavi şarkısı Seyhan Müzik etiketiyle yayımlandı. Gürses'in bitirdiği son albüm olan Veda - Ervah-ı Ezelde 11 şarkıdan oluşan albümü Kadırga Müzik etiketiyle yayımlandı. Albüm 2 saat içerisinde 25 bin sattı.
2014 yılında Gürses'in Kadırga Müzik firmasındaki son şarkıları Benden Bu Kadar / Son Şarkılarım adı altında yayımlandı. Bu albümde Gürses'in 6 yeni şarkısı yayımlandı. Aynı yıl Elenor Müzik şirketinin patronu Muhteşem Candan, Gürses'e ait daha önce resmi olarak yayımlanmamış 104 şarkının olduğunu açıklamıştır.
2017 yılı Mahzendeki Şarkılar albüm serisinin başlangıcı olmuş ve bu seri Elenor Müzik etiketiyle yayımlanmaya başlamıştır. Muhteşem Candan'ın bahsettiği şarkılardan 10 tanesi Mahzendeki Şarkılar adı altında yayımlandı. Gürses, bu albümle 2017 yılına damga vurdu.
2019 yılında Mahzendeki Şarkılar serisinin ikinci albümü olan Mahzendeki Şarkılar 2 albümü yayımlandı.
2020 yılında Gürses'in 1971 yılında Bestefon Plak şirketi için seslendirdiği söylenen Izdırap Yükümdür / Sahte Aşkına Elveda 45'lik plağı Topkapı Plak etiketiyle dijital platformlarda yayımlanmıştır. Izdırap Yükümdür şarkısı Gürses'in 1990 yılında Elenor Müzik etiketiyle Meyhaneci / Kırık Sazım albümünde yayımlandı. Böylece bu şarkının ilk versiyonu da olduğu ortaya çıkmıştır.
2022 yılında Mahzendeki Şarkılar serisinin üçüncü albümü olan Mahzendeki Şarkılar 3 yayımlandı. Bu albüm, serinin ilk 2 albümünden farklı olarak 10 şarkı yerine 5 şarkı olarak yayımlanmıştır.
2023 yılında Yaşamalısın şarkısı Elenor Müzik tarafından resmî olarak yayımlandı. Bu şarkı 1988 yılında Özbir Müzik etiketiyle piyasaya sürülen Aldatılanlar albümünün yedek şarkısı olduğu söylenmekteydi. 1989'da ise Cinan Müzik etiketiyle yayımlanan "Büyük Gülhane Konseri - 2" albümünde Mehmet Ali Erbil sunumuyla ve konser efektleri eklemeleriyle yayımlanmıştı.
2024 yılında "Mahzendeki Şarkılar" serisinin ilk üç albümünden farklı olarak Tozlu Raflar ismiyle 6 şarkı yayımlandı.


## Video klipleri.
Bu listede Müslüm Gürses'in albümlerine ve teklilerine ait video klipleri yer almaktadır. "Gürses'in eski görüntülerinin kullanıldığı klipler listede yer almamıştır." 


## Filmografisi.
Gürses 40 filmde oynamıştır. Filmler aşağıdaki listede belirtilmiştir. Listede yer alan filmlerin tarihleri kesin değildir.
  - 1979: "İsyankar"
  - 1980: "Bağrıyanık"
  - 1980: "Kul Sevdası"
  - 1980: "Zeytin Gözlüm" (konuk oyuncu)
  - 1982: "Mutlu Ol Yeter" 
  - 1982: "İtirazım Var"
  - 1983: "Anlatamadım"
  - 1984: "Sev Yeter"
  - 1984: "Ağlattı Kader"
  - 1984: "Garibanlar"
  - 1984: "Çare Sende Allah'ım"
  - 1985: "Bir Yıldız Doğuyor"
  - 1985: "Güldür Yüzümü"
  - 1985: "İkizler"
  - 1985: "Yaranamadım"
  - 1986: "Çığlık"
  - 1986: "Kader Rüzgarı"
  - 1986: "Kısmetin En Güzeli"
  - 1986: "Küskünüm"
  - 1986: "Seher Vakti"
  - 1986: "Töre"
  - 1986: "Yıkıla Yıkıla"
  - 1987: "Kul Kuldan Beter"
  - 1987: "Beleşçiler" 
  - 1987: "Oğlum" 
  - 1987: "Hasret"
  - 1987: "Talihsizler"
  - 1988: "Yalan Dünya"
  - 1990: "Dertler İnsanı"
  - 1990: "Yalnızlık Korkusu - Sarhoşum "
  - 1990: "Dünya Boştur"
  - 1995: "Bir Sessiz Adam" (TV dizisi) 
  - 1999: "Reyting Hamdi" (Konuk oyuncu)
  - 2000: "Sevmemeli"
  - 2001: "Reyting Hamdi" (Konuk oyuncu)
  - 2002: "Bir Akıllı Bir Deli"
  - 2002: "Can Kardeşler"
  - 2002: "Muhabbet Kuşları"
  - 2003: "Ömerçip"
  - 2005: "Balans ve Manevra"
  - 2007: "Amerikalılar Karadeniz'de 2"
  - 2009: "Esrarlı Gözler"
  - 2011: "Geniş Aile" (Konuk oyuncu)
  - 2011: "Müziklerin Efendisi" (TV dizisi)
  - 2011: "Şov Bizinıs"
 - YÖNLENDİRME 


## TV programları.
  - 2002: Müslüm & Yunus Show
  - 2007: Baba Show
  - 2011: Müslüm Gürses & Yunus Bülbül Show 
  - 2012: Bir Akıllı Bir Deli


## Reklam filmleri.
  - 2007: Akbank reklamı
  - 2007: Coca Cola reklamı
  - 2007: Filli Boya reklamı
  - 2008: Vestel reklamı (Tuğrul Tülek ile)
  - 2008: CP reklamı (Kadir Çöpdemir le)
  - 2010: Eti reklamı (Evrim Akın, Serhan Aslan ile)
  - 2010: Kadoil reklamı
  - 2011: A101 reklamı
  - 2011: Avea reklamı (Yavuz Seçkin ile)
  - 2011: Panda reklamı
  - 2012: Çaykur reklamı (Katherine Branning ile)
 - YÖNLENDİRME 


## Vasiyeti.
Gürses filminin çekilmemesini vasiyet ettiği söylenmiştir. Biyografisini film haline getirmek isteyenleri her defasında reddettiği söylenmiştir. Gürses 2007 yılında ise bir film teklifini kabul etmiş fakat çekimlerin başlamasına birkaç ay kala Gürses, babası Mehmet Akbaş'ın annesi Emine Akbaş'ı öldürmesinin de filmde yer alacağına dair haberler çıkmasına kızarak finalde kendisinin de görüneceği filmi iptal ettiği söylenmiştir.
Aile içinde yaşanan dramın beyaz perdeye yansımasını istemeyen Gürses, Muhterem Nur'a sık sık "Bana bir şey olursa hayatımın filme çekilmesine izin verme" dedi. Gürses ölümünden önce gelen yeni teklifler üzerine Nur'a filminin çekilmemesini vasiyet ettiği söylenmiştir.


## Filmi.
Ketche ve Can Ulkay'ın yönettiği ve Müslüm Gürses'in hayatını konu alan "Müslüm" filmi, 26 Ekim 2018'de vizyona girdi. Filmde Gürses'in gençliğini Şahin Kendirci, yetişkinliğini ise Timuçin Esen canlandırdı. Müslüm filmi 6.5 milyona yakın seyredilerek Türkiye'de tüm zamanların seyirci rekortmeni filmleri listesinde 5. sırada, tüm zamanların seyirci rekortmeni dram filmleri listesinde ise 1. sırada yer almaktadır.