# Memalik-i Mahruse-yi İran
Memalik-i Mahruse-yi İran Türkçe çevirisiyle Korunan İran Memleketleri (Farsça: ممالک محروسهٔ ایران, Mamâlek-e Mahruse-ye Irân) veya kısaca İran Memleketleri (ممالک ایران, Memâlik-e Irân) ve Korunan Memleketler (ممالک محروسه, Mamâlek-e Mahruse), İran'ın Safevi döneminden 20. yüzyılın başlarına kadar ortak resmi adı. 
"Korunmuş Memleketler" fikri, Farsça, monarşi ve Şii İslam gibi ortak kültürel unsurlara sahip bir toplumdaki toprak ve siyasi tekdüzelik duygusundan doğmuştur. Kavram daha önce, Sasani İmparatorluğu (224-651) döneminde İran'ın resmi adı olan Eranşehr biçiminde kullanılmış ve bu da İran bölgesinin bir devlet tarafından yönetilen ve ayrı bir coğrafi bölgeye sahip korunan bir siyasi birim olduğu fikrini desteklemiştir.
19. yüzyılda Kaçarlar döneminde İran'ın toprak kayıpları, Korunmuş Memleketler ve İran topraklarının kapsamı konusunda yeni bir gerçekliği ortaya çıkardı. Korunmuş Memleketler Büyük İran toprakları üzerindeki sınırlamalara maruz kaldı; Kafkas vilayetleri ve Herat gibi toprakları kaybettiler.


## isim.
"İran" adı hem İran halkının anavatanını hem de İran hükümdarlarının krallığını ifade eder. İran halkının, İran toprakları kavramına bağladıkları topraklarla bir bağı vardı. Modern öncesi dönemlerde, hanedanlık alanı ve bölge, Farsça "keşvar" ("ülke") terimiyle anılırdı. "Sahip olmak veya yönetmek" anlamına gelen ve "melake" kökünden gelen Arapça "mamlakat" kelimesi, "keşvar"ın en yaygın kullanılan çevirisiydi. Fars tarih yazımı, açıkça tanımlanmış krallıkları veya kraliyet bölgelerini ve bunları oluşturan eyaletleri ifade etmek için sıklıkla "mamlakat" terimini kullanmıştır. Bunlara İran'ın Korunmuş Toprakları (Memâlek-i Mahruse-ye Irân) de dahildir. Safevi döneminden (1501-1736) bu yana, farsça: mamalek-e mahruse-ye khosrovani ("Kraliyet Korunan Alanları") ve Farsça: mamalek-e mahruse-ye homayun ("İmparatorluk Tarafından Korunan Alanlar") gibi başka varyantlar da kullanılıyordu. Kısaltılmış şekli mamalek-e İran ("İran'ın Toprakları") idi ve en çok Kaçar döneminde (1789-1925) yazılanlarda kullanılıyordu.


## Safeviler dönemi.
Konumu ve ekosistemi, yüksek kültürün ve Fars dilinin popülerliği sayesinde İran, İslam istilası ile Safevi devletinin kuruluşu arasındaki dönemde kültürel kimliğini koruyabilmiştir.#YÖNLENDİRME "Korunmuş Topraklar" fikri, Farsça, monarşi ve Şii İslam gibi ortak kültürel unsurlara sahip bir toplumdaki toprak ve siyasi tekdüzelik duygusundan doğmuştur.#YÖNLENDİRME Kavramın muhtemelen 13. yüzyılın sonlarında Moğol İlhanlıları döneminde oluşmaya başladığı, bölgesel eylemlerin, ticaretin, yazılı kültürün ve kısmen Şii İslam'ın erken modern Fars dünyasının kurulmasına katkıda bulunduğu bir dönemdir.#YÖNLENDİRME 
Safevi yıllıkları, Abbas'ın iktidarının sonlarına doğru "Yüce Safevi Devleti" yerine "İran'ın Korunmuş Toprakları" ifadesini daha sık kullanmaya başladı." (Dowlat-e 'Alliyeh-e Safavieh). Bu dönemde Safevi İran'ı, Portekizlileri kovması, Özbekleri savuşturması ve Safevi topraklarını Osmanlılardan geri alması sonucunda bir güven ve emniyet duygusu geliştirmişti. 17. yüzyılda İran'a dair Avrupa raporlarının çoğu, genişleyen iç ve dış iletişim ağı, artan kentsel nüfus, karmaşık bir rahatlama anlayışı ve gelişen bir Şii entelektüel kimliği sayesinde mümkün olan yeni bir refah dönemine tanıklık etmektedir. 
"İran'ın Korunmuş Toprakları" adı, ülkenin merkezi olmayan yönetimine ve kültürel ve etnik çeşitliliğine gönderme yapıyordu. İranolog Abbas Amanat'a göre, "İran'a dair bu anlayışta, yalnızca karmaşıklığının değil, aynı zamanda merkezi devletin içsel gerekliliğinin de gerçekçi bir şekilde kabul edildiği iddia edilebilir."#YÖNLENDİRME (224–651),Kavram daha önce, İran'ın Sasani İmparatorluğu (224-651) dönemindeki resmi adı olan Eranshahr biçiminde kullanılmıştı ve bu da İran'ın devlet tarafından yönetilen ve belirgin bir coğrafi bölgeye sahip korunan bir siyasi birim olduğu kavramını teşvik ediyordu. #YÖNLENDİRME Genellikle surlarla çevrili bir şehri tanımlamak için kullanılan Farsça şahr terimi, etimolojik olarak "şah tarafından yönetilen bir bölge" anlamına gelir. Şahr, özünde, Yunan polis anlayışına benzer şekilde, kentsel çevrede gelişen merkezi devleti temsil ediyordu.#YÖNLENDİRME 
"İran" sözcüğü, ilk kez Nakş-ı Rüstem'deki I. Ardeşir'in kabartmasına eşlik eden yazıtta tespit edilmiş Orta Farsça "Ērān", Pehlevice "ʼyrʼn" sözcüklerinden gelmektedir. Burada Orta Farsça yazıta eşlik eden Partça dilindeki yazıtta kral için "ardašīr šāhān šāh aryān (Pahlavi: "... ʼryʼn") ifadesi kullanılırken, kralın Orta Farsça yazıttaki adı "ardašīr šāhān šāh ērān dır. 


## Kaçarlar dönemi.
Kaçarların imparatorluk yönetim sistemini yeniden tesis ettikleri iddiaları, Korunan Topraklar'ın kontrolüne dayanıyordu. Kaçarlar döneminde, toprak yönetiminin toprak mülkiyeti veya idaresinde değişikliklere ya da doğal çevreyi değiştirme girişimlerine yol açabileceği diğer tarihsel bağlamların aksine, toprak uygulamalarında önemli bir değişiklik olmadı. Bunun yerine, toprakları yöneterek siyasi otoritelerinde bir amaç buldular. Toprak haklarının savunucuları ve dağıtıcıları olarak statülerini korumak için Kaçar şahları, geçmiş hanedanların gelenek ve yapılarını yeniden kullandılar.#YÖNLENDİRME 
Kaçar hükümdarı Ağa Muhammed Han Kaçar, siyasi kariyerinin büyük bir kısmını bir zamanlar Safeviler tarafından yönetilen topraklarda Kaçar egemenliğini kurmaya adadı. 1779'da Şiraz'daki Zend esaretinden kaçmayı başardığı andan 1796'da şah olarak taç giydiği ana kadar yaklaşık yirmi yıl boyunca zamanını ve çabasını bu hedefe odakladı. Şiraz'dan ayrıldıktan sonra Ağa Muhammed Han, yıllarını Kuzey İran'daki otoritesini güçlendirmek için harcadı. 1785'te bunu tamamladıktan sonra, Orta ve Güney İran'ı ele geçirmeye odaklandı. 1794'te Kirman ve Fars'ı fethetti ve en büyük rakibi Zend hükümdarı Lutf Ali Han Zend'i öldürdü.#YÖNLENDİRME 
1796'da Ağa Muhammed Han, Horasan ve Gürcistan'ın çoğunu fethederek eski Safevi topraklarının tamamının kontrolünü ele geçirdi. Amacına ulaşan Ağa Muhammed Han, kendisini resmen şah ilan etti. İranlı tarihçi Asıf Eşref'e göre, "bu uzun fetih süreci, Ağa Muhammed Han'ın -ve dolayısıyla Kaçar'ın- İran'ın uçsuz bucaksız bölgeleri üzerindeki kontrolünün ne kadar güvenli olduğu ve Kaçar döneminin tam olarak ne zaman 'başladığı' gibi çeşitli soruları gündeme getiriyor." Eski Safevi topraklarını fethetmenin meşruiyeti için elzem olduğunu düşünmüş olması muhtemeldir çünkü bunu yaptıktan sonra kendini şah ilan etmiştir. Çağdaş tarihî kronoloji Rüstem el-Tevarih'te, Ağa Muhammed Han'ın saltanatının her yılı, fethettiği bölge ve toprakları listeleyen birkaç kelimeyle özetlenmiştir. 
Korunan Topraklar terimi, 19. yüzyılın başlarındaki Rus-İran Savaşları sırasında, İran topraklarının yabancı işgallere karşı savunulmasını talep etmenin pratik bir yolu olarak benimsendiğinde yeni bir siyasi anlam kazandı. Tebriz'de, Iraklı iki seçkin Şii hukukçunun yazdığı cihat fetvasından derlenen bir kitap, Kaçar veziri ve devlet adamı Ebu'l-Kasım Ka'em-Makam'ın cihadın önemini vurguladığı bir giriş bölümü içeriyor. "Rus ulusunun Korunan Topraklar içinde yarattığı kargaşaya" karşı koymanın kolektif bir dini görev olduğunu savundu.
Siyasi bir sloganı andıran ve İran'ı savunmaya teşvik eden bir nesir yaratmak için Abul-Qasem Qa'em-Maqam, mahrus kelimesiyle kafiyeli kelimeler denedi. Rusya'nın (Rus) Kaçar topraklarına yönelik tehdidi uğursuz (manhus) olarak değerlendirildi. Bu durum, Kaçarların toprak bütünlüğünü ve onurunu (namus) tehdit ediyordu. Rusya ile yapılan iki savaşta (1804-1813 ve 1826-1828) Kafkas vilayetlerinin kaybedilmesi, Kaçarların İran'ın Korunan Topraklarının koruyucusu olarak itibarını zedeledi. 
İngiltere tarafından yenilgiye uğratılan İran, imzalayarak, Herat ve Afganistan'daki herhangi bir bölge üzerindeki tüm toprak iddialarından vazgeçmeyi kabul etti. 19. yüzyılda Kaçarlar döneminde İran'ın yaşadığı toprak kayıpları, Korunan Topraklar ve İran topraklarının kapsamı konusunda yeni bir anlayışa yol açtı. Korunan Topraklar'ın Büyük İran üzerindeki yetkisi, Kafkas eyaletleri ve Herat gibi, sınırlıydı. İran'ın nihai sınırları Rusya, İngiltere ve Osmanlı İmparatorluğu ile yaşadığı çatışmalarla belirlendi.


## Cografiya.
Modern çağdan önce İran'ın sınırları tanımlanmamış ve tarih boyunca değişmemiştir.#YÖNLENDİRME "Korunan Topraklar'ın sınırlarının tanımı, Sasani dönemi Tansar Mektubu'ndaki Eranşehr'in tanımıyla ve 14. yüzyıl coğrafyacısı Hamdallah Müstevfi'nin Nuzhat al-Kulub adlı eserindeki tanımıyla neredeyse aynıydı."#YÖNLENDİRME 
Mohammad Mofid Mostofi Bafghi, 1670'lerde yayınladığı coğrafya derlemesi Mokhtasar-e Mofid'de İran'ın Korunmuş Toprakları'nın sınırları hakkında yazmıştır. Kendi görüşüne göre İran'ın "Korunmuş Toprakları"nı oluşturan tüm bölgelerin kapsamlı bir listesini sunmuştur. O dönemde Hindistan'da yaşayan Bafghi'nin eserini yazma nedenlerinden biri, Hindistan'ın büyük bir imparatorluk olma iddiasına meydan okumaktı. Büyük İran olarak öngördüğü bölge, gerçekte 1638'den beri Osmanlı yönetimi altında olan Mezopotamya'nın tamamını kapsıyordu. Şii Müslümanlar arasında önemli olan bölgeleri, özellikle de önemli Şii türbelerinin bulunduğu Mezopotamya'yı vurguladı. Şah Abbas'ın saltanatından beri Safevi yönetimi altında olan Basra Körfezi kıyısı, listesindeki son yerdi. Hint Yarımadası ve Arap bölgeleriyle olan bağlantısı nedeniyle, bu bölge en az başarılı bir şekilde yönetilen ve İran'ın kalbinden en izole bölgeydi.