# Dağlık Karabağ Temas Hattı
Temas Hattı (, "shp’man gits", ) Dağlık Karabağ sorununda Ermeni güçlerini (Dağlık Karabağ Savunma Ordusu) ve Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerini ayıran hattır. Dağlık Karabağ Savaşı'nı (1988–94) sona erdiren Mayıs 1994 ateşkesinden sonra kurulmuştur. Murovdag sıradağları, temas hattının kuzey kısmını oluşturur ve esasen iki kuvvet arasındaki doğal bir sınırdır. Temas hattının uzunluğu ile arasında değişmektedir.


## Terminoloji.
"Temas Hattı" terimi, AGİT Minsk Grubu da dahil olmak üzere resmi belge ve açıklamalarda yaygın olarak kullanılmaktadır.
Aralarında Ara Papian'ın da bulunduğu bazı Ermeni analistler, Ermenistan tarafını "temas hattı" teriminden kaçınmaya teşvik etmekte, bunun yerine bu hatta Artsakh ile Azerbaycan arasında bir "devlet sınırı" demektedirler. Bağımsız gazeteci ve yazar Tatul Hagopyan, hattı Azerbaycan ve Artsakh arasındaki devlet sınırı olarak yazmakta ve uluslararası sözlükte hatta "temas hattı" denildiğini belirtmektedir.
Azerbaycan'da, Dağlık Karabağ'ın işgal edilmiş bir bölge olarak tanımlanmasına uygun olarak, "temas hattı" genellikle "işgal hattı" olarak anılmaktadır.


## Açıklama.
Thomas de Waal'a göre, ateşkesten hemen sonra temas hattı "dikenli teller ve siperlerde oturan hafif silahlı askerlerle nispeten sessiz bir bölge" idi. Ateşkesten sonra, bazı yerlerde birkaç kilometre genişliğinde olan nispeten büyük bir insansız arazi de bulunmaktaydı. Azerbaycan'ın eski tarafsız bölgeye yeniden konuşlandırılması nedeniyle temas hattının çoğu bölgesinde sınır birkaç yüz metreye kadar küçüldü. Buna karşılık, 2016'da, ağır bir şekilde askerileştirilmiş temas hattının her iki tarafında yaklaşık 20.000 kişi vardı. Ateşkesten sonra, temas hattı ağır bir şekilde askerileştirilmiş, tahkim edilmiş ve mayınlı olmayan bir arazi ve tampon siper bölgesi haline geldi. De Waal'a göre, "Avrupa’nın genişliğine göre en askerileştirilmiş bölgesi"dir ve dünyanın en yoğun askerileştirilmiş üç bölgesinden biri (Keşmir ve Kore ile birlikte). Temas hattındaki siperler, I. Dünya Savaşı sırasında inşa edilenlerle kapsamlı bir şekilde karşılaştırılmıştır.
Temas hattı, Polonyalı Andrzej Kasprzyk başkanlığındaki altı AGİT gözlemcisinden oluşan bir grup tarafından düzenli olarak izlenmektedir. Neredeyse her gün karşılıklı ateş gerçekleşmektedir. Çeşitli gerekçelerle genellikle düşük yoğunluklu çatışmalarla karakterize edilen önemli ateşkes ihlalleri meydana gelmiştir. Ateşkesten sonra ilk kez temas hattının kaydığı Nisan 2016'da önemli bir çatışma meydana geldi, ancak bu önemli sonuçlar doğurmadı. Chatham House'tan Laurence Broers'a göre "1994'ten beri ilk kez toprak parçalarının el değiştirmesine rağmen, sahada stratejik önemin çok az değiştiği görülüyor." 2016 çatışmaları aynı zamanda 1994 ateşkesinden bu yana ağır topların kullanıldığı ilk çatışma olurken 2020 Dağlık Karabağ çatışmasında ise ağır top, zırhlı savaş araçları ve insansız hava araçları kullanıldı.


## Etkiler.
Kolosov ve Zotova'ya (2020) göre, "askeri birliklerin temas hattı boyunca konuşlandırılması, her iki taraftaki sınır bölgesinin özel rejimi, sürekli çatışmalar ve savaş sırasında ve hemen ardından kurulan bir dizi şehir ve diğer yerleşim yerleri, sınır bölgelerini ekonomik bir çöle dönüştürdü."
Uluslararası Kriz Grubu'na göre, 150.000 Karabağ Ermenisinin tamamı "Azerbaycan füzelerinin ve top mermilerinin ulaşabileceği mesafede" yaşamakta iken, bu sayının yaklaşık iki katı (300.000) Azerbaycanlı " temas hattının Azerbaycan tarafı boyunca 15 km genişliğindeki bir bölgede yaşamaktadır."


### Seyahat uyarısı.
  -  Amerika Birleşik Devletleri: "Dağlık Karabağ çatışmasında kayıplar devam ediyor. Aralıklı silah sesleri ve kara mayınları ve havanlar da dahil olmak üzere topçu sistemlerinin zaman zaman kullanılması, her yıl ölüm ve yaralanmalara neden olmaktadır. ‘Temas hattına’ yakın yollardan ve Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki uluslararası sınıra yakın yollardan kaçının."
  -  Birleşik Krallık: "Dağlık Karabağ konusundaki anlaşmazlık hala çözülmedi. Dağlık Karabağ bölgesinde konsolosluk desteği mevcut değildir. Mayıs 1994'ten bu yana ateşkes sağlanmasına rağmen, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki sınırlar ve Ermeni kuvvetleri tarafından işgal edilen Azerbaycan toprakları kapatıldı. Tarafları ayıran herhangi bir barışı koruma gücü bulunmamaktadır. Düzenli olarak keskin nişancı ateşi ve bazı çatışmalar gerçekleşmektedir. Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki sınır bölgelerinde mayınlar ve patlamamış mühimmat da bulunmaktadır. Bu sınırlara 5 km'den fazla yaklaşma girişimde bulunan yabancılar polis veya ordu tarafından durdurulmakla yükümlüdürler."
  -  Avustralya: "Kapalı Ermenistan-Azerbaycan sınırı ile ateşkes hattı arasındaki tampon bölgede düzenli silahlı çatışmalar meydana gelmektedir. Çatışma, Dağlık Karabağ'ın tartışmalı yerleşim bölgelerinde ve çevresindeki askeri bölgelerde de ortaya çıkmaktadır. Bütün bu alanlarda işaretsiz mayınlar bulunmaktadır. Tavsiyemize rağmen, bu bölgelere seyahat ediyorsanız, profesyonel güvenlik tavsiyesi alın."