# İran'da üretilen askeri teçhizat listesi
İran hükûmeti son yıllarda temel askeri donanım ve savunma sistemleri bakımından kendi kendine yeterli olduğunu belirtmektedir.
İran, ABD ve onun Batılı müttefikleri tarafından kendisine uygulanan silah ambargosuna karşı koymak için İran-Irak Savaşı sırasında bir silah geliştirme programı kurdu. 1993'ten beri İran kendi tanklarını, zırhlı personel taşıyıcılarını, füzelerini, radarlarını, botlarını, denizaltılarını, insansız hava araçlarını ve savaş uçaklarını üretiyor.


## Savunma üretimi.
İran'ın yurt içinde ürettiği bazı silah sistemleri şu şekilde sıralanıyor:


### Uçak.
  - Azarakeş - İran'ın ilk yerli yapım savaş uçağıdır. Adı "şimşek" anlamına gelir. ABD F-5 Freedom Fighter'ın değiştirilmiş bir kopyasıdır, tek kişilik savaş uçağı ve savaş yeteneğine sahip eğitim uçağıdir.
  - HESA Saike - savaş uçağı. İki eğimli kuyruk konfigürasyonuna sahip ikinci nesil Azarakeş modelidir.
  - HESA Kevser - dördüncü nesil savaş uçağı.
  - Shafaq - gelişmiş hafif savaş/eğitim uçağı, hala geliştirilme aşamasındadır.
  - Kahhir 313 - gizli tek kişilik çok amaçlı savaş uçağıdır.
  - HESA IrAn-140- Ukrayna yapımı Antonov An-140'ın lisanslı üretimidir.
  - IRIAF Parastu-14 - pervaneli eğitim uçağıdır. Beech F33 Bonanza esas alınmış.
  - HESA Dorna- eğitim uçağıdır.
  - Owj Tazarve - yukarıda bahsi geçen Dorna'nın üçüncü nesli. 2025 yılında hala prototip aşamasındadır.
  - Simurg - Eğitim uçağıdir. (Yükseltilmiş F-5B)
  - Fecr F.3- Yerli eğitim uçağı
  - HESA Bavar 2- Devriye ve keşif görevleri yapabilen sabit kanatlı deniz uçağı.
  - Tizro – eğitim uçağı
  - HESA Yasin – eğitim uçağı
  - Çakavak - ultra hafif eğitim ve keşif uçağıdır. 
  - HESA Simurg - Hafif askeri nakliye uçağıdır.


### Helikopter.
  - Panha 2091 - ABD yapımı AH-1J SeaCobra helikopterinin yerli bileşenlerle yeniden donatılmış modeli.
  - Tufan 1 ve 2 - İran Havacılık Endüstrileri Organizasyonu tarafından üretilen AH-1J temelli helikopterden 10 adet Tufan 1, Mayıs 2010'da İran Hava Kuvvetleri'ne teslim edildi. Tufan 2 ise Ocak 2013'te tanıtıldı.
  - Şabaviz 2061 – ABD üretimi Bell 206 JetRanger'ın yerli bileşenlerle donatılan yeni üretimidir.
  - Şabaviz 275 – ABD üretimi Bell 205 JetRanger'ın yerli bileşenlerle donatılan yeni üretimidir.
  - Bell 214 – ABD üretimi Bell 214'ün İran modelidir.
  - Hüma - Bell 412EP'ye benzer, çift motorlu, motorlar Pratt & Whitney Canada PT6T-3D Twin-Pac. Helikopter 14 kişiyi taşıyabilir ve farklı hava koşullarında uçabilir.
  - HESA Şahid 278 – Bell 206 ve Panha Şabaviz 2061'in gelişmiş modeli 
  - HESA Şahid 285 – Tamamen İran tasarımı savaş helikopteri 
  - Sorena – Robinson R44 Raven II esas alınarak üretildi 
  - Şahid 216
  - 209 - Füze entegre edilebilir helikopter


### İnsansız hava araçları.
  - A1 – en az iki saat uçma kapasitesine sahiptir ve 5 kilogramlık bir yük taşıyabilir.
  - HESA Ebabil- Yurt içinde üretilen gözetleme uçağı. Ebabil-5 saldırı görevleri için ve Ebabil-T kısa/orta menzilli saldırı görevleri içindir.
  - Arash - taşınabilir bir fırlatıcıya sahip bir suikast ve anti-radar insansız hava aracı.
  - Ferpad – elle fırlatılan gözetleme uçağı.
  - Fotros – 2000 km menzile, 25.000 ft uçuş yüksekliğine ve 16-30 saat uçuş süresine sahip, füzelerle donatılmış bir UCAV.
  - Gazze – 35 saat uçuş süresine ve 2.000 kilometre operasyonel menzile sahip geniş gövdeli bir İHA. 13 bomba ve 500 kilogram yük taşıma kapasitesine sahiptir.
  - Hamaseh – Hava-kara füzeleri taşıyabilen orta menzilli bir insansız hava aracı.
  - Kaman-12 – savaş İHA'sı. Uçak, 10 saat boyunca saatte 200 kilometre hızla uçabilir. 400 metre kadar kısa bir pist kullanabilir ve 1.000 kilometrelik bir muharebe yarıçaplı alanda görev yapabiliyor. İHA 450 kilogram ağırlığındadır ve 100 kilogram kadar ağır bir yük taşıyabilir.
  - Kaman 22 (İHA) - İran'ın ürettiği ilk geniş gövdeli savaş İHA'sı. Uçak 24 saat boyunca 3000 km mesafede uçabiliyor.
  - Karrar – kara hedeflerine karşı bombalama görevleri gerçekleştirmek için askeri roket yükü taşıyabilir. Ayrıca çok yüksek bir hızda uzun mesafeler uçabilir. Ayrıca önleme füzeleri de taşıyabilir.
  - Khodkar – geniş gövdeli muharebe ve gözetleme  J85 turbojet motorunu kullanıyor (dönüştürülmüş Lockheed T-33)
  - Kian – İran'ın en yeni UCAV'ı.
  - Kian 2
  - Meraj (İHA) – 3.650 metre yükseklikte uçabilen ve 140 km/saat azami hıza sahip bir keşif insansız hava aracı.
  - Meraj-214 
  - Meraj-504
  - Mobin
  - Mohajer I/II/III/IV
  - Mohajer-6 (UAV)
  - Mohajer 92
  - Nazir
  - Oghab – havadan karaya füzeler taşıyabilen bir savaş uçağı.
  - Omid – elektronik savaş için kullanılan bir radyasyon karşıtı uçak.
  - Pelican-2 – dikey kalkış ve iniş (VTOL) yapabilen bir deniz uçağı.
  - Raad 85
  - Sabokbal – Film kaydedip gönderebilen ve beş dakika içinde uçuşa hazır hale gelebilen ilk İran hafif insansız hava aracı.
  - Sadeq – Mohajer-4'ün daha yeni bir versiyonu.
  - Saeghe 
  - Saegheh
  - H-110 Sarir – havadan havaya füzeler taşıyabilir.
  - Sepeher, Shahab-2 ve Hodhod-4 – dikey kalkış ve iniş (VTOL) deniz İHA'ları.
  - Shahed 121
  - Shahed 129 – 24 saat uçuş kabiliyetine sahip ve Sadid füzeleriyle donatılmış UCAV.
  - Shahin – keşif görevlerinde düşman kuvvetlerinin pozisyonları ve hareketleri hakkında bilgi toplayabilen ve "kamikaze" saldırısı gerçekleştirebilen otonom bir hava aracıdır. 7/24 görüş kamerasıyla donatılmıştır ve 15.000 fit yüksekliğe kadar tırmanabilir. İki ila üç saat dayanıklılığı vardır.
  - Shaparak (Kelebek) – 50 kilometrelik maksimum operasyonel yarıçapına ve 4.600 metrelik maksimum uçuş yüksekliğine sahiptir. Bu İHA, üç buçuk saat kesintisiz uçma kapasitesine sahiptir ve 8 kilogramlık bir yük taşıyabilir.
  - Sofreh Mahi – Gizli UCAV (geliştirme aşamasında)
  - Talash 1 ve 2 – İran eğitim İHA'sı.
  - Yasir – modifiye bir ScanEagle, 19.500 ft yüksekliğe, 24 saatlik bir dayanıklılığa ve 750 km'lik bir operasyonel yarıçapa sahip.
  - Zühal – VTOL insansız hava aracı
  - Shahed 136 – Bir suikast uçağı (kamikaze).
  - Hüma, Chamrosh, Jubin, Ebabil-4 ve Bavar-5 deniz dronları
  - Safir - eğitim dronu 
  - Şahab - eğitim ve keşif dronu 
  - Shahed 131 – Bir suikast dronu (kamikaze)
  - Meraj-521 - ABD Switchblade kamikaze uçağına benzer suikast uçağı.
  - Meraj-532 - 450 km menzile ve 50 kg savaş başlığına sahip suikast uçağı.
  - Shahrivar 10, Akhgar
  - Erbain - Dikey kalkış ve iniş yapabilen çok rotorlu bombardıman uçağı.
  - Şahid - 133
  - Şahid - 147
  - Kudüs Muhacir 10
  - Kaman-19 - jammer uçağı.
  - Sina, Fatih ve Sencer - intihar uçakları.
  - Şahid - 238
  - Muharrem - Düşman hedeflerini ve tahkimatlarını ortadan kaldırmak amacıyla 25 kg'lık harp başlığıyla donatılmış İHA sistemi kullanılıyor.
  - Rezvan - 20 km menzili ve 20 dakika dayanıklılığı olduğu bildirilen intihar İHA'sı.
  - Bina, Kandil 4/5 - keşif drone'ları
  - Raad 2/3, Saike - intihar dronları
  - JAS-313 - "Qaher-313" gizli savaş uçağının iki varyantı (keşif ve muharebe) olan pilotsuz bir versiyonu. Daha büyük model bir jet motoruyla donatılmıştır. Bir saatlik uçuş dayanıklılığına sahip.


### Uçak yükseltmeleri ve bileşenleri.
  - İran, F-4, F-5 ve F-14 savaş uçaklarını geliştirdiğini ve lastikler, aviyonikler ve motor bileşenleri de dahil olmak üzere yedek parçalar ürettiğini iddia ediyor.
  - Şahid uçuş kayıt cihazı – uçuş, görüntü ve ses parametrelerini kaydedebilir.
  - Jahesh-700 Turbofan motoru - Tersine mühendislikli Williams FJ33.
  - IAIO Owj, General Electric J85'i tersine mühendislikle üretti.
  - Toloue-4 Turbojet motoru - Tersine mühendislikli Microturbo TRI 60.


### Uydu taşıyıcıları.
  - Kaim 100 uydu taşıyıcısı  IRGC Havacılık ve Uzay Kuvvetleri tarafından geliştirilen katı yakıtlı ilk 3 aşamalı uydu taşıyıcısı, 80 kg ağırlığındaki uyduları dünyanın 500 km. üzerindeki bir yörüngeye taşır.
  - Simurg (roket)
  - Zülcenah


### Simülatörler.
  - F-4 Phantom simülatörü
  - Tufan veya AH-1J saldırı helikopteri simülatörü
  - Shahed-278 ve Bell-206 simülatörü – Mansur projesi kapsamında İran 2003 yılında 27 adet Bell-206 simülatörü inşa etti.
  - Bell 214 simülatörü – Qader-3 projesi kapsamında inşa edildi ve İran'a 17 milyar 500 milyon riyale mal oldu.
  - Denizaltı Simülatörü – İran'ın "Tarık sınıfı" denizaltısı.
  - F-5 Tiger simülatörü
  - Misagh roketatar simülatörü
  - MiG-29 Fulcrum simülatörü
  - F-14 Tomcat simülatörü
  - Mirage F-1 simülatörü
  - Hawk ve Mersad hava savunma sistemleri simülatörü
  - Iran-140 tam uçuş simülatörü (FFS)
  - Iran-140 sabit tabanlı uçuş simülatörü
  - Fokker-100 sabit tabanlı uçuş simülatörü
  - SOCATA TB-21 Trinidad sabit tabanlı uçuş simülatörü
  - İmad simülatörü
  - Ilyushin Il-76 simülatörü
  - Sukhoi Superjet uçak simülatörü
  - F-4 taktik simülatörü
  - Ilushin süper ağır nakliye uçağı simülatörü


### Radar sistemleri.
    - BSR-1 – VHF radar
  - Matla-ul-fajr I/II radar sistemi
  - Kashef 1,2 ve 99 radarları
  - Alvand radarı
  - Asr (radar) – Asr radarı, 200 km menzile sahip, su seviyesi ve üzerinde aynı anda 100 hedefi tespit edip yakalayabilen, S bandı üç boyutlu faz dizili deniz radarı olarak tanımlanıyor ve Jamaran firkateynlerine yerleştiriliyor.
  - Alim pasif radar sistemi
  - RASIT yer gözetleme radarı – İran, 1980-1988 savaşı sırasında birkaç Irak radarını ele geçirdi ve şimdi bir kamyonda taşınan tersine mühendislikli bir versiyonunu üretiyor
  - Thamen – radar system
  - Elektro-optik/radar sistemi
  - E-savaş sistemleri
  - Sepehr – OTH radarı 3.000 kilometrelik bir yarıçapa sahip
  - Najm-802 – Faz dizili radar sistemi
  - Ghadir – Mesafesi (maksimum) 1.100 km ve yüksekliği 300 km olan alanları kapsayan Ghadir radar sistemi, hava hedeflerini, radardan kaçan uçakları, seyir füzelerini ve balistik füzeleri ve ayrıca alçak irtifa uydularını tespit etmek için tasarlanmış ve inşa edilmiştir.
  - Arash – uzun menzilli radar, Aralık 2013'te hizmete girdi.
  - Ghamar (3D radar) elektronik harp alanında İran menşeili bir üretimdir.
  - Khalij-e Fars ve Moraqeb – sırasıyla 800 ve 400 kilometre menzile kadar hava tehditlerini tespit edebilen üç boyutlu faz dizili radar sistemleri
  - Fath 14 – 600 kilometre menzile sahip ve yüksek irtifadaki küçük hava hedeflerini tespit edebiliyor
  - Me'raj 4 – ground-based long-range 3D surveillance radar system
  - Nazir – radardan kaçan hedefleri tespit etme yeteneğine sahip uzun menzilli radar sistemi
  - Bina
  - Kavosh – MPQ-50'ye dayalı
  - Hadi – MPQ-46 geliştirilmiş 
  - Hafez – 3D faz dizili radar Eski Kavosh'un yerini alır. 250 km'den 100 hedefi tespit edip takip edebilir.
  - Melli – 450 km menzile sahip
  - Jooya
  - Alvand
  - Tareq
  - Basir-110
  - GSR-110
  - Ofogh
  - 10th Shahrivar
  - Arash I/II
  - Mesbah
  - Shahab
  - Alam ol-Hoda
  - Bashir
  - Fath-2
  - Keyhan
  - Afagh – Coastal radar
  - Shahid Jalilvand – Düşük kesitli mikro kuş hedefleriyle ilgilenen 3 boyutlu radar.
 - Falaq (radar) – Rus 67N6E (GAMMA) 3D radarından yeniden oluşturuldu
  - Soroush – 220 kilometrelik bir menzil içinde düşük ve orta irtifalarda küçük radar kesit alanına (RCS) sahip hedefleri tespit edebilir
  - Sepehr – Küçük uçan nesneleri izlemek için akıllı bir sistem.
  - Quds – uzun menzilli darbe dizisi radarı Localized variant of the Vostok-E.
  - Alborz - faz dizili üç boyutlu radar
  - Hürmüz taktik orta menzilli radarı
  - Sepehr-813
  - Kavosh - Rus Kasta2E2'nin bir çeşidi
  - Absar - Radar sistemleri ve elektronik harp
  - Cobra V8 - en son elektronik harp sistemleri arasında yer almaktadır
  - Kartalgözü radarı
  - Orta menzilli bistatik radar
  - Havaalanı yaklaşma radarı
  - Gökyüzü hava durumu radarı
  - Uzun menzilli geniş bant hava gözetleme radarı
 - Tabas füze sistemi radarı
 - Yazahra radar sistemi 
 - Uzun menzilli keyhan radarı
 - Uzay nesnesi gözlem radarı
 - Raad-1 füze sistemi radarı
 - Bavar-373 sisteminde hedef izleme radarı


### Füzeler.
#### Kısa menzilli balistik füze (SRBM).
"Kısa menzilli füzelerin menzilinin 1000 kilometreye kadar olduğu düşünülüyor."
  - Ebabil - 86 km menzile sahip yerden yere ve yerden denize füze
  - Şahab-1 – 350 km menzile sahip sıvı tahrikli SRBM. Sovyet Scud-B kopyası
  - Şahab-2 – 750 km menzile sahip sıvı tahrikli SRBM. Sovyet Scud-C kopyası
  - Kiam 1 – 750 km menzile sahip sıvı tahrikli SRBM. Akıllı hedefleme sistemine sahiptir.
  - Naze'at – Güdümsüz roket serisi.
  - Zilzal 1/2/3/3B – 200 ila 400 km menzile sahip tek kademeli SRBM
  - Fatih-110 – 300 km menzile sahip, tek kademeli, katı yakıtlı SRBM.
  - Feth-360 – Menzili 80 ila 100 km arasında olan İran yapımı kısa menzilli taktik balistik füze.
 - Fatih-313 – 500 km menzile sahip katı yakıtlı SRBM.
  - Raad-500 – 500 km menzile sahip katı tahrikli SRBM. 200 km artırılmış menzile sahip taktiksel SRBM'nin Fateh-110 ailesinin taktiksel hafif çeşidi
  - Zülfikar – 750 km menzile sahip katı yakıtlı SRBM.
 - Khalij Fars – 300 km menzile sahip katı tahrikli gemi karşıtı SRBM.
 - Hürmüz-1 – 300 km menzile sahip katı tahrikli anti-radar ve anti-gemi SRBM.
 - Hürmüz-2 – 300 km menzile sahip katı tahrikli gemi karşıtı SRBM.
 - Fateh-Mobin – 300 km menzile sahip katı yakıtlı SRBM.


#### Orta menzilli balistik füze (MRBM).
"Orta menzilli füzelerin 1000 ila 3000 kilometre menzile sahip olduğu kabul ediliyor."
  - Şahab-3 A/B/C
  - Kadir-110
  - Emad
  - Hürremşehr (füze)
  - Fajr-3
  - Dizful (füze)
  - Hacı Kasım füzesi
  - Aşura
  - Secil (füze)
  - Kheibar Shekan
  - Rezvan
  - Kheibar (Khorramshahr-4)
  - Fettah (füze)
  - Fettah 2
  - Cihad (füze)
  - İtimad
  - Qassem Bassir


#### Seyir füzesi.
  - Nasr-1 – İran yapımı kısa menzilli füze.
  - Meshkat – İran yapımı kısa menzilli füze.
  - Gadır – Menzili 200 km'den fazla olan İran yapımı gemisavar seyir füzesi.
  - Ya-Ali – İran'ın 700 km menzilli kara saldırı füzesi.
  - Soumar – Raduga Kh-55 kopyası.
  - Nur – C-802 tabanlı gemi karşıtı seyir füzesi
  - Kowsar – orta menzilli, kara konuşlu gemisavar füzesi
  - Ghadir - gemisavar seyir füzesi
  - Nasr-e Basir – gemisavar seyir füzesi
  - Zafar – gemisavar seyir füzesi
  - Nasir – gemisavar seyir füzesi
  - Hoveyzeh- 1350 km menzile sahip karadan karaya seyir füzesi.
  - Haj Qasem 20 Ağustos 2020'de tanıtılan balistik füze 
  - Martyr Abu Mahdi al-Muhandis – 1.000 kilometre menzilli seyir füzesi
  - Heidar 1 and 2 - Heidar-1, İHA ile fırlatılan bir uçak olup, 200 km menzile ve 1000 km/saat hıza sahip.
  - Asef - Sukhoi Su-24'e kurulan havadan fırlatılan uzun menzilli füze
  - Paveh - 1.650 km menzilli seyir füzesi
  - Qadr-474 - 2.000 km menzilli gemi tabanlı seyir füzesi
  - Heydar  Uzun menzilli seyir füzesi - Termal arayıcı ile donatılmış, çoğu helikoptere takılabilen, 200 km menzile sahip, sabit ve hareketli hedefleri tespit etmede yüksek doğruluk sağlayan bir füzedir.
  - Talaiyeh - 1.000 km'den fazla menzile sahip stratejik seyir füzesi
  - Qadr-380 - 1.000 km'den fazla menzile sahip seyir füzesi