# II. Dünya Savaşı sırasında Alman nükleer programı
Nazi Almanyası, II. Dünya Savaşı'ndan önce ve savaş sırasında nükleer silahlar ve nükleer reaktörler de dahil olmak üzere nükleer teknolojiyle ilgili çeşitli araştırma programları üstlendi. Bunlara Uranverein (Uranyum Topluluğu) veya Uranprojekt (Uranyum Projesi) adı verildi. İlk çalışmalar, Aralık 1938'de Berlin'de nükleer fisyonun keşfedilmesinden sadece birkaç ay sonra Nisan 1939'da başladı ancak birkaç ay sonra, Eylül 1939'da Almanya'nın Polonya'yı işgal etmesinden kısa bir süre önce sona erdi; bu işgal sırasında birçok önemli Alman fizikçi "Wehrmacht"'a alındı. Wehrmacht'ın "Heereswaffenamt"'ının idari yetkisi altındaki ikinci çalışmalar, Polonya'nın işgal edildiği gün olan 1 Eylül 1939'da başladı. Program sonunda üç ana çalışma ortaya çıktı: "Uranmaschine" (nükleer reaktör) geliştirme, uranyum ve ağır su üretimi ve uranyum izotop ayırma. Sonunda Alman ordusu nükleer fisyonun savaşa önemli bir katkıda bulunmayacağına karar verdi ve Ocak 1942'de "Heereswaffenamt", faaliyeti finanse etmeye devam ederken programı Reich Araştırma Konseyi'ne ("Reichsforschungsrat") devretti.
Program, yöneticilerinin araştırmalara hakim olduğu ve kendi hedeflerini belirlediği dokuz büyük enstitü arasında bölündü. Daha sonra, birçok araştırmacı yeteneklerini daha acil savaş zamanı taleplerine uyguladıkça, uygulamalı nükleer fisyon üzerinde çalışan bilim insanlarının sayısı azalmaya başladı. "Uranverein"'daki en etkili kişiler arasında Kurt Diebner, Abraham Esau, Walther Gerlach ve Erich Schumann vardı. Schumann, Almanya'nın en güçlü ve etkili fizikçilerinden biriydi. Diebner, nükleer silah projesinin ömrü boyunca, nükleer fisyon araştırmaları üzerinde Walther Bothe, Klaus Clusius, Otto Hahn, Paul Harteck veya Werner Heisenberg'den daha fazla kontrole sahipti. Esau, Aralık 1942'de "Reichsmarschall" Hermann Göring'in nükleer fizik araştırmaları için tam yetkili temsilcisi olarak atandı ve Aralık 1943'te istifa ettikten sonra yerine Walther Gerlach geçti.
1933-1945 yılları arasında Nazi rejimi altında Alman akademisinin siyasallaştırılması, birçok fizikçiyi, mühendisi ve matematikçiyi 1933 gibi erken bir tarihte Almanya'dan kovmuştu. Ayrılmayan Yahudi kökenliler hızla tasfiye edildi ve araştırmacıların safları daha da azaldı. Üniversitelerin siyasallaştırılması, Alman silahlı kuvvetlerinin daha fazla insan gücü talepleriyle birlikte (teknik ve mühendislik becerilerine sahip olmalarına rağmen birçok bilim insanı ve teknik personel askere alındı), yetenekli Alman fizikçilerin sayısını önemli ölçüde azalttı.


### Kaynaklar.
 -  
  - See also "Letters to the Editor" by Klaus Gottstein and a reply by Jeremy Bernstein in "Am. J. Phys." 72 (9): 1143–45 (2004).
 -  
  - (1967 interviews with Heisenberg, Harteck and others).
 -  
  - Hahn, Otto "My Life" (Herder and Herder, New York 1970)
  - Heisenberg, Werner "Research in Germany on the Technical Applications of Atomic Energy", "Nature" Volume 160, Number 4059, 211–15 (16 August 1947). See also the annotated English translation: "Document 115. Werner Heisenberg: Research in Germany on the Technical Application of Atomic Energy [16 August 1947]" in .
  - [This book is a collection of 121 primary German documents relating to physics under National Socialism. The documents have been translated and annotated, and there is a lengthy introduction to put them into perspective.]
  - Hoffmann, Klaus "Otto Hahn – Achievement and Responsibility" (Springer, New York. 2001) 
 -  
 -  
 -  
  - The author has been a group leader at the Institute of Technical Physics of the Russian Federal Nuclear Center in Snezhinsk (Chelyabinsk-70).
 -  
 -  
 -  
 -  


## Daha fazla bilgi için.
  - Albrecht, Ulrich, Andreas Heinemann-Grüder, and Arend Wellmann "Die Spezialisten: Deutsche Naturwissenschaftler und Techniker in der Sowjetunion nach 1945" (Dietz, 1992, 2001) 
  - Beyerchen, Alan "What We Know About Nazism and Science", "Social Research" Volume 59, Number 3, 615–641 (1992)
 -  
  - Cassidy, David C. "A Historical Perspective on Copenhagen", "Physics Today" Volume 53, Issue 7, 28 (2000). See also "Heisenberg's Message to Bohr: Who Knows", "Physics Today" Volume 54, Issue 4, 14ff (2001), individual letters by Klaus Gottstein, Harry J. Lipkin, Donald C. Sachs, and David C. Cassidy.
  - Eckert, Michael "Werner Heisenberg: controversial scientist" physicsweb.org (2001) 
  - Heisenberg, Werner "Die theoretischen Grundlagen für die Energiegewinnung aus der Uranspaltung", "Zeitschrift für die gesamte Naturwissenschaft", Volume 9, 201–212 (1943). See also the annotated English translation: "Document 95. Werner Heisenberg. The Theoretical Basis for the Generation of Energy from Uranium Fission [26 February 1942]" in .
  - Heisenberg, Werner, introduction by David Cassidy, translation by William Sweet "A Lecture on Bomb Physics: February 1942", "Physics Today" Volume 48, Issue 8, Part I, 27–30 (1995)
  - Hentschel, Klaus "The Mental Aftermath: The Mentality of German Physicists 1945–1949" (Oxford, 2007)
  - Hoffmann, Dieter "Zwischen Autonomie und Anpassung: Die deutsche physikalische Gesellschaft im dritten Reich", "Max-Planck-Institut für Wissenschafts Geschichte Preprint 192" (2001) 
  - Hoffmann, Dieter and Mark Walker "The German Physical Society Under National Socialism", "Physics Today" 57(12) 52–58 (2004)
  - Hoffmann, Dieter and Mark Walker "Zwischen Autonomie und Anpassung", "Physik Journal" Volume 5, Number 3, 53–58 (2006)
  - Hoffmann, Dieter and Mark Walker "Peter Debye: "A Typical Scientist in an Untypical Time"" Deutsche Physikalische Gesellschaft (2006)
  - Hoffmann, Dieter and Mark Walker (editors) "Physiker zwischen Autonomie und Anpassung" (Wiley-VCH, 2007)
  - Karlsch Rainer "Hitlers Bombe. Die geheime Geschichte der deutschen Kernwaffenversuche." (Dva, 2005)
  - Karlsch, Rainer and Heiko Petermann "Für und wider "Hitlers Bombe"" (Waxmann, 2007)
  - Krieger, Wolfgang "The Germans and the Nuclear Question" German Historical Institute Washington, D.C., Occasional Paper No. 14 (1995)
  - Pash, Boris T. "The Alsos Mission" (Award, 1969)
  - Rhodes, Richard "The Making of the Atomic Bomb" (Simon and Schuster, 1986)
  - Rife, Patricia, "Lise Meitner: Ein Leben fuer die Wissenschaft" (Düsseldorf: Claassen, 1990).
  - Rife, Patricia, "Lise Meitner and the Dawn of the Nuclear Age" (e-Book, Plunkett Lake Press, 2015) 
  - Rose, Paul Lawrence, "Heisenberg and the Nazi Atomic Bomb Project: A Study in German Culture" (California, 1998). For a critical review of this book, please see .
  - Schaaf, Michael "Heisenberg, Hitler und die Bombe. Gespraeche mit Zeitzeugen." (GNT-Verlag, 2018)
  - Schumann, Erich "Wehrmacht und Forschung" in Richard Donnevert (editor) "Wehrmacht und Partei" second expanded edition, (Barth, 1939) 133–151. See also the annotated English translation: "Document 75. Erich Schumann: Armed Forces and Research [1939]" in .
  - Walker, Mark "National Socialism and German Physics", "Journal of Contemporary Physics" Volume 24, 63–89 (1989)
  - Walker, Mark "Heisenberg, Goudsmit and the German Atomic Bomb", "Physics Today" Volume 43, Issue 1, 52–60 (1990)
  - Walker, Mark "German Work on Nuclear Weapons", "Historia Scientiarum  International Journal for the History of Science Society of Japan", Volume 14, Number 3, 164–181 (2005)
  - Mark Walker "Otto Hahn: Responsibility and Repression", "Physics in Perspective" Volume 8, Number 2, 116–163 (2006). Mark Walker is Professor of History at Union College in Schenectady, New York.