# Topağaç, Marmara
Topağaç, Balıkesir ilinin Marmara ilçesine bağlı bir mahalledir.
Topağaç, adanın güney sahilinde bulunan geniş tarım alanlarına sahip, bu yüzden sıkça "adanın sebze ve meyve ambarı" olarak anılan bir mahalledir. Yerel halkı tarım, balıkçılık ve madencilikle geçimini sağlarken, aynı zamanda adanın en yoğun yazlıkçı nüfusuna sahip mahallelerinden biridir. Ayrıca adanın en uzun ve temiz kumsallarından birine sahip olması nedeniyle yazları genellikle yerli turistlerin uğrak noktasıdır.
Eskiden kasabanın ve ova ağzının büyük bir kısmını kaplayan bataklık, sıtma ile mücadele edilmesi ve yerleşim için daha uygun bir zemin oluşturulması amacıyla büyük ölçüde kaya ve çakıllarla doldurulmuştur. Bu doldurma işlemi sonucunda tarım alanları ve sulak alanların verimliliği arttırılmıştır.


## Coğrafya.
Topağaç; ilçe merkezine 12 km, il merkezine ise 141 km uzaklıktadır. Topağaç limanının 230 metre güneyinde Laz Kayası mercanlık alanı bulunmaktadır.
Köyün Kuzeyi, İlyas Dağları ve Tahtırevan mıntıkaları ile çevrili bir bölgedir. Bu bölgede zengin bir doğal yaşam bulunmaktadır; birçok yabani çiftlik hayvanı ve yılkı atları bu alanda rahatlıkla gözlemlenebilir. Tahtırevan'a, Topağaç'ın Paşabayırı mevkiinden patika ve toprak yollarla ulaşılabilir. Bu doğal güzelliklerle dolu alan, doğa yürüyüşü sevenler için mükemmel bir rota sunmaktadır.


## Tarihçe.
Mahallenin adı, 1795 yılı kayıtlarında Klazáki ya da Lazaki, 1911 yılı kayıtlarında ise Kılazak olarak geçmektedir. Daha önceleri Asmalı köyüne bağlı bir mahalle iken, 22 Aralık 1952'de köy statüsü kazandı. 2012 yılındaki yasa değişikliğinden sonra yeniden mahalle oldu.
Topağaç (Klazaki) Osmanlı döneminde küçük bir kasaba olmasına karşın, adını çevre otoritelere duyurmuş bir yerdir. Bu kasaba, Gedeon'a göre bir piskopos tarafından lanetlenmiş olarak tanımlanan zor bir yer olarak anlatılır. Bu lanet muhtemelen özünde Rum Ortodoksların ikamet ettiği sakinlerin haraç ödemekten kaçınmak için yaptıkları dinden dönmelerinden kaynaklanıyordu. Dallaway'e göre, "Osmanlı, bu davranışı gelir kaybı pahasına teşvik etmek istemediği ve böyle eylemlerin yayılmasından korktuğu için, Topağaçlılara çift vergi uyguladı".
Daha sonraları, Topağaç Ovası ve içinde yer alan meşhur bataklığı, o dönemde sıtma yuvası olduğu için buradan arazi alanlar geçici olarak kuzeydeki Asmalı Köyü'ne yerleştirilmiştir. Topağaç Köyü'ne kalıcı yerleşim, 1928 yılında Yunanistan'dan gelen göçmenlerle başlamış ve 1930'da Karabiga'dan gelen işçi aileleri de buraya yerleştirilmiştir. Rize ve Çayeli'nden gelen aileler ise 1927 yılında adanın batısındaki Çınarlı Köyü'ne yerleştirilmiştir.


### Aya Timoteos.
Topağaç Mahallesi'nde bulunan Agios (Aziz) Timotheos Manastırı tarihi bir yapıdır. 6. yüzyılda inşa edilmiş olan manastır, Karalı Dağı'nın 600 metre yüksekliğindeki bir noktada yer almaktadır. Yerel bir efsaneye göre, bu yapı ayrıca ünlü bir kutsal su kaynağıdır, bilinen adıyla "ayazma". Efsaneye göre, Bizans İmparatoru Büyük Justinianus'un bir kızı, şeytani varlıklar tarafından ele geçirilmiş ve babası tarafından Marmara Adası'na gönderilmiştir. Kız, adanın dağlarında dolaşarak kutsal bu ayazmayı bulur. Suyunu içtikten sonra, Aziz Timoti'nin yardımıyla iyileşir ve saraya geri döner. Aziz Timoti 1 Ağustos'ta vefat etmiştir ve teşekkür olarak, İmparatoriçe Theodora, iyileşme yerinde bir manastır kurmuştur; burada bahsi geçen manastırın kalıntıları bulunmuş ve bir su kaynağı ortaya çıkmıştır. Eski Marmara sakinleri, Azizin onuruna her yıl festivaller düzenlemiş olup, Aziz Timoteos'a adanın koruyucu azizi olarak saygı göstermiştir.
20. yüzyılın başlarında, bu ayazma bir su değirmenine dönüştürülmüş, duvarlarındaki bazı ekler bu dönüşümü göstermektedir. On iki hücreden oluşan bir kompleks olan manastır, kilise ve kısmen yeraltında bulunan diğer yapılarla birlikte tarihi önemini korumaktadır. Ancak zaman içinde ciddi hasarlar görmüş ve 1935 depremi sonrasında daha da zarar görmüştür. Günümüzde, yapısal kalıntıları ve kültürel değerleriyle koruma altına alınmış bir kültürel miras olarak değerlendirilmektedir.