# Arthur Wellesley
Arthur Wellesley, lakabı Demir Dük (1 Mayıs 1769 - 14 Eylül 1852), Napolyon Savaşları sırasında Britanya ordusu komutanlığı ve sonradan başbakanlık (1828-1830) yapan asker ve devlet adamı.


## Hayatı.
İlk askeri başarılarını Hindistan'da ve İspanya'daki Yarımada Savaşı'nda (1808-1814) kazanmış ve Napolyon'un Waterloo Savaşı'nda kesin yenilgiye uğratılmasında belirleyici rol oynamıştır (1815).
Mornington 1. kontu Garret Wesley'nin beşinci oğluydu. Eton'da ve Angers'deki askeri akademide öğrenim gördü. 1787'de orduya katıldı ve hızla yükselerek İrlanda kral vekilinin yaverliğine atandı. Daha sonra İrlanda Avam Kamarası'na girdi. 1796'da, Hindistan'a gönderildi. IV. Mysore Savaşı'nda (1799) tümen komutanı olarak deneyim kazandı. II. Maratha Savaşı (1803-1805) arasında Assaye ve Argaon'da önemli zaferler elde etti. Sindhia ailesini ve Berar racasını barışa zorladı. Bu başarılarından dolayı "sir" unvanı aldı (1804). Hindistan'dan döndükten sonra Kopenhag'a karşı düzenlenen bir seferde (1807) görev aldı ve Kioge'de Danimarka birliklerini yenilgiye uğrattı. 1808'de başlayan Yarımada Savaşı'na katılmak üzere küçük bir kuvvetle gittiği Portekiz'de Lizbon yakınlarında General A. Junot'yu yenilgiye uğrattı. Ertesi yıl bir kez daha Portekiz'e geçerek Fransızları bu ülkeden çıkardı. Başarısından dolayı Wellington vikontu unvanıyla ödüllendirildi. Madrid'e doğru ilerlediği Şubat 1812'de, kont unvanı aldı. Salamanca'da Mareşal Marmont'u yenerek Madrid'i ele geçirdi. Ekim 1812'de marki unvanını aldıktan sonra Vitoria'da Fransızları bozguna uğrattı. Harekât sona ermeden, sınırı aşarak Fransa'yı girdi. Yarımada Savaşı'nın son çarpışması Napolyon'un çekilme haberinin henüz ulaşmadığı Güney Fransa'da Nisan 1814'te yapıldı.
1813'te mareşalliğe yükseltilmiş olan Wellington, ülkesine döndüğünde dük unvanıyla ödüllendirildi. Paris Antlaşması'nın (1814) imzalanmasının ardından Fransa'ya Briton büyükelçisi olarak atandı.Bir süre bu görevi yürüttükten sonra İngiltere adına Viyana Kongresi'ne (1814-1815) katılmak üzere Paris'ten ayrıldı. Viyana'da bulunduğu sırada, Napolyon'un Elba'dan kaçtığı haberini aldı. Müttefiklerin Napolyon'a karşı düzenledikleri yeni harekât çerçevesinde Mareşal von Blücher ile birlikte Belçika üzerinden Fransa'ya karşı harekete geçti. Kısa sürede zaferle sonuçlanan harekâtın getirdiği saygınlıkla Avrupa'nın önde gelen kişilikleri arasına girdi. Müttefikler tarafından oybirliğiyle Fransa'nın kuzeyindeki işgal ordusunun komutanlığına seçildi ve üç yıl bu görevde kaldı. İngiltere dışişleri bakanı Lord Castlereagh'ın da yardımıyla Fransa'nın Yüz Gün'den sonra parçalanmasını önledi.
Wellington İngiltere'nin siyasi karışıklıklar içinde olduğu 1828'de başbakan oldu. Ama Katoliklere özgürlük tanınmasını öngören yasa tasarısını benimsemesi ve seçim reformuna karşı çıkması yüzünden 1830'da hükûmeti düştü. Öldükten sonra Saint Paul Katedrali'nde Lord Nelson'un yanına gömüldü.
Mareşal Arthur Wellesley, 1. Wellington Dükü, KG, GCB, GCH, PC, FRS (1 Mayıs 1769 - 14 Eylül 1852), Anglo-İrlandalı bir asker ve 19. yüzyılın önde gelen askeri ve politik figürlerinden biri olan Tory devlet adamıydı. 19. yüzyılda Britanya'da, iki kez başbakan olarak görev yaptı. Napolyon Savaşlarını 1815'te Waterloo Muharebesi'nde Napolyon'u mağlup ederek bitirdi.
Wellesley, Dublin'de İrlanda'da Protestan Yükselişinde doğdu. 1787'de İngiliz Ordusunda bir teğmen olarak görevlendirildi ve İrlanda'da İrlanda'nın iki ardışık lord teğmenine yardımcı kamp olarak hizmet etti. Ayrıca İrlanda Avam Kamarası'nda Parlamento üyesi olarak seçildi. 1796'da bir albaydı ve Seringapatam Savaşı'nda Dördüncü Anglo-Mysore Savaşı'nda savaştığı Hollanda ve Hindistan'da eylem gördü. 1799'da Seringapatam ve Mysore valiliğine atandı ve yeni atanan bir tümgeneral olarak 1803'te Assaye Savaşı'nda Maratha Konfederasyonuna karşı kesin bir zafer kazandı.
Wellesley, Napolyon Savaşları'nın Yarımada seferi sırasında general olarak öne çıktı ve 1813'teki Vitoria Savaşı'nda müttefik güçleri Fransız İmparatorluğu'na karşı zafere taşıdıktan sonra mareşal rütbesine terfi etti. Napolyon'un 1814'teki sürgününün ardından, Fransa Büyükelçisi olarak görev yaptı ve kendisine düklük verildi. 1815'teki Yüz Gün boyunca, müttefik ordusuna komuta etti ve Blücher komutasındaki bir Prusya Ordusu ile birlikte Napolyon'u Waterloo'da mağlup etti. Wellington'un savaş rekoru örnek niteliğindedir; nihayetinde askeri kariyeri boyunca yaklaşık 60 savaşa katıldı.
Wellington, uyarlanabilir savunma savaş tarzıyla ünlüdür ve kendi kayıplarını en aza indirirken sayısal olarak üstün güçlere karşı birçok zafer kazanmıştır. Tüm zamanların en büyük savunma komutanlarından biri olarak kabul edilir ve taktiklerinin ve savaş planlarının çoğu hala dünyanın dört bir yanındaki askeri akademilerde incelenmektedir. Aktif askeri kariyerinin sona ermesinden sonra siyasete döndü. 1828'den 1830'a kadar Muhafazakâr Parti'nin bir üyesi olarak iki kez İngiliz başbakanıydı ve 1834'te bir aydan biraz daha kısa bir süre için oldu. 1829 Roma Katolik Yardım Yasası'nın geçişini denetledi, ancak Reform Yasası 1832'ye karşı çıktı. Lordlar Kamarası'nın emekli olana kadar önde gelen isimlerinden biri ve ölümüne kadar İngiliz Ordusu Başkomutanı olarak kaldı.


## Erken dönem.
### Aile.
Wellesley, İrlanda'da The Hon adıyla, Protestan Yükselişine mensup aristokrat bir Anglo-İrlandalı ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Arthur Wesley. Wellesley, Anne Wellesley, Mornington Kontesi ve Mornington 1. Kontu Garret Wesley'in oğlu olarak dünyaya geldi. Babası Garret Wesley, 1. Baron Mornington Richard Wesley'in oğluydu ve 1758'de babasını 2. Baron Mornington olarak değiştirmeden önce İrlanda Avam Kamarası'nda seçim bölgesi Trim'i temsil eden kısa bir siyaset kariyeri vardı. Garret Wesley de başarılıydı. besteci ve müzikal ve hayırsever başarılarının tanınmasıyla 1760 yılında Earl of Mornington rütbesine yükseltildi. Wellesley'nin annesi, Wellesley'in adını aldığı 1. Viscount Dungannon olan Arthur Hill-Trevor'ın en büyük kızıydı.
Wellesley, Earl ve Mornington Kontesi'nde doğan dokuz çocuğun altıncısıydı. Kardeşleri arasında Richard, Viscount Wellesley (20 Haziran 1760 - 26 Eylül 1842); daha sonra 1. Marki Wellesley, 2. Mornington Kontu ve The Hon. William Wellesley (20 Mayıs 1763 - 22 Şubat 1845); daha sonra William Wellesley-Pole, 3. Mornington Kontu, 1. Baron Maryborough.


## Doğum tarihi ve yeri.
Wellesley'in doğumunun kesin tarihi ve nerede olduğu bilinmemektedir, ancak biyografi yazarları, Dublin'deki St Peters Kilisesi'nde vaftiz edilmesinden bir gün önce 1 Mayıs 1769'da doğduğunu söylerken çoğunlukla aynı çağdaş gazete kanıtlarını izlerler. Wellesley'in doğumunun nerede olduğuna gelince, büyük olasılıkla ebeveynlerinin şehir evinde, 24 Upper Merrion Street, Dublin, şimdi Merrion Hotel'de doğmuştu. Bu, annesi Anne Anne'in 1815'te Dublin, 6 Merrion Caddesi'nde doğduğunu hatırladığı raporlarına aykırıdır. Babasının iddia ettiği gibi Mornington House (Yukarı Merrion'daki yan taraftaki ev) dahil olmak üzere başka yerler onun doğum yeri olarak öne sürüldü; Dublin paket teknesi; ve Dük'ün 1851 nüfus sayımına geri döndüğü anlaşılan Athy'nin aile malikanesindeki (1916 yangınlarında tüketilen) konak.


## Çocukluk.
Wellesley, erken çocukluğunun çoğunu ailesinin atalarının evi olan County Meath, İrlanda'daki Dangan Kalesi'nde geçirdi (gravür, 1842).
Wellesley, çocukluğunun çoğunu ailesinin iki evinde geçirdi; ilki Dublin'de büyük bir evde ve ikinci Dangan Kalesi, County Meath'te Summerhill'in 3 mil (5 km) kuzeyinde. 1781'de Arthur'un babası öldü ve en büyük erkek kardeşi Richard, babasının tapusunu miras aldı.
Dangan'dayken Trim'deki piskoposluk okuluna, Dublin'de Bay Whyte's Academy'ye ve Londra'dayken Chelsea'deki Brown's School'a gitti. Daha sonra 1781'den 1784'e kadar okuduğu Eton Koleji'ne kaydoldu. Oradaki yalnızlığı ondan nefret etmesine neden oldu ve aslında "Waterloo Muharebesi Eton'un oyun alanlarında kazanıldı" demesi pek olası değil. bu genellikle ona atfedilir. Dahası, Eton'un o zamanlar oyun alanı yoktu. 1785'te, Eton'daki başarısızlık, babasının ölümü nedeniyle aile fonlarının yetersizliği ile birleşince, genç Wellesley ve annesini Brüksel'e taşınmaya zorladı. Yirmili yaşlarının başına kadar, Arthur çok az bir ayrım işareti gösterdi ve annesi onun aylaklığına giderek daha fazla endişelenmeye başladı ve "Garip oğlum Arthur ile ne yapacağımı bilmiyorum" dedi.
Bir yıl sonra, Arthur, önemli ölçüde ilerleme kaydettiği, iyi bir atlı olduğu ve daha sonra çok faydalı olduğu anlaşılan Fransızca öğrenen Angers'deki Fransız Kraliyet Eşitlik Akademisi'ne kaydoldu. 1786'nın sonlarında İngiltere'ye döndükten sonra, gelişmesiyle annesini şaşkına çevirdi.


## Askeri kariyer.
### Erken kariyer.
1787'den itibaren Wellesley, Dublin Kalesi'nde (resimde) İrlanda'nın iki ardışık Lord Teğmenine yardımcı olarak görev yaptı.
Yeni sözüne rağmen, henüz bir iş bulamamıştı ve ailesinin hala parası yoktu, bu yüzden annesinin tavsiyesi üzerine kardeşi Richard, arkadaşı Rutland Dükü'nden (o zamanki İrlanda Lord Teğmeni) Arthur'u düşünmesini istedi. Orduda bir komisyon. Kısa bir süre sonra, 7 Mart 1787'de 73. Foot of Foot'da resmen ilan edildi. Ekim ayında, erkek kardeşinin yardımıyla, günde on şilinle (bir sancak olarak maaşının iki katı), İrlanda'nın yeni Lord Teğmeni Lord Buckingham'a yardımcısı olarak atandı. Ayrıca İrlanda'da kurulan yeni 76. Alay'a transfer edildi ve 1787 Noel Günü'nde teğmen olarak terfi ettirildi. Dublin'de bulunduğu süre boyunca görevleri çoğunlukla sosyaldi; balolara katılmak, konukları eğlendirmek ve Buckingham'a tavsiyelerde bulunmak. İrlanda'dayken, ara sıra kumar oynadığı için borçlanmada kendini aşırı genişletti, ancak savunmasında "Para ihtiyacının ne olduğunu sık sık biliyordum ama asla çaresizce borçlanmadım" dedi.
23 Ocak 1788'de 41.Ayak Alayına, ardından 25 Haziran 1789'da yine teğmen olarak, 12. (Galler Prensi) Ejderhalar Alayı'na transfer oldu ve askeri tarihçi Richard Holmes'a göre, ayrıca siyasete gönülsüz bir şekilde ayak bastı. 1789 genel seçimlerinden kısa bir süre önce, İrlanda Vatanseverler Partisi'nin parlamento lideri Henry Grattan'a Dublin'in "Freeman" unvanının verilmesine karşı konuşmak için Trim'in çürümüş ilçesine gitti. Başarılı olduktan sonra aday gösterildi ve İrlanda Avam Kamarası'nda Trim için Parlamento Üyesi (Milletvekili) olarak uygun şekilde seçildi. O zamanki sınırlı oy hakkı nedeniyle, üyelerin en az üçte ikisinin seçimlerini yüzden az ilçenin toprak sahiplerine borçlu olduğu bir parlamentoda oturuyordu. Wellesley, önümüzdeki iki yıl boyunca İrlanda parlamentosunda hükûmete oy vererek Dublin Kalesi'nde hizmet vermeye devam etti. 30 Ocak 1791'de kaptan oldu ve 58. Ayak Alayına transfer edildi.
31 Ekim'de 18. Işık Ejderhalarına transfer oldu ve bu dönemde Edward Pakenham, 2. Baron Longford'un kızı Kitty Pakenham'a giderek daha fazla ilgi duymaya başladı. O 'neşe ve çekicilik' dolu olarak tanımlandı. 1793'te elini aradı, ancak Wellesley'i borçlu, çok zayıf bir genç adam olarak gören erkek kardeşi Thomas, Longford Kontu tarafından reddedildi. Hevesli bir amatör müzisyen olan Wellesley, reddedilmekten mahvoldu, kemanlarını öfkeyle yaktı ve ciddi bir askeri kariyere devam etmeye karar verdi. 1793'te 33. Alay'da satın alarak binbaşı oldu. Birkaç ay sonra, Eylül ayında kardeşi ona daha fazla borç verdi ve onunla 33.'de bir yarbaylık aldı.


## Hollanda.
1793'te York Dükü, Fransa'nın işgaline yönelik bir müttefik gücün İngiliz birliğinin komutanı olarak Flanders'a gönderildi. Haziran 1794'te, 33. alay ile Wellesley, Flanders'deki ordu için takviye getiren bir keşif gezisinin bir parçası olarak Cork'tan Oostende'ye doğru yola çıktı. Çok geç geldiler ve Hollanda'ya doğru geri çekilirken York Dükü'ne katıldılar. 15 Eylül 1794'te, Breda'nın doğusundaki Boxtel Muharebesi'nde, tugayının geçici komutasındaki Wellington, ilk savaş deneyimini yaşadı. General Abercromby'nin üstün Fransız kuvvetleri karşısında geri çekilmesi sırasında 33. süvariler, komşu birimlerin güvenli bir şekilde geri çekilmesine izin vererek düşman süvarilerini durdurdu. Takip eden aşırı sert kış boyunca Wellesley ve alayı, Waal Nehri boyunca savunma hattını tutan müttefik bir gücün bir parçasını oluşturdu. 33'üncü, ordunun geri kalanıyla birlikte, hastalık ve açığa çıkma nedeniyle ağır kayıplara uğradı. Wellesley'in sağlığı da nemli ortamdan etkilendi. İngiltere ordusunun Birleşik Eyaletlerden Almanya'ya sürülmesiyle kampanya feci bir şekilde sona erecek olsa da, Wellesley, ilerleyen sütunlara karşı sabit piyade hatlarının kullanılması ve deniz gücünü desteklemenin yararları dahil olmak üzere birkaç değerli ders öğrenecekti. Kampanyanın başarısızlığının kısmen liderlerin ve genel merkezdeki zayıf örgütün kusurlarından kaynaklandığını anladı. Hollanda'da geçirdiği zamanın ilerleyen saatlerinde, "En azından ne yapmamam gerektiğini öğrendim ve bu her zaman değerli bir ders" dedi.
Mart 1795'te İngiltere'ye döndüğünde, ikinci kez Trim için parlamento üyesi olarak geri döndü. Yeni İrlanda hükûmetinde savaş bakanı olarak görevlendirilmeyi umuyordu, ancak yeni lord-teğmen Lord Camden, ona sadece Ordnance Surveyor-General görevini teklif edebildi. Görevi reddederek, şimdi Southampton'da, Batı Hint Adaları'na yelken açmaya hazırlanan alayına döndü. Denizde yedi hafta geçirdikten sonra, bir fırtına filoyu Poole'a geri döndürdü. 33'üne iyileşmesi için zaman verildi ve birkaç ay sonra Whitehall alayı Hindistan'a göndermeye karar verdi. Wellesley, 3 Mayıs 1796'da kıdeme göre tam albay olarak terfi etti ve birkaç hafta sonra alayıyla Kalküta'ya yelken açtı.


## Hindistan.
Şubat 1797'de Kalküta'ya vardığında, Filipinler'e kısa bir sefer için gönderilmeden önce orada birkaç ay geçirdi ve burada adamlarının alışılmadık iklimle başa çıkmaları için yeni hijyen önlemlerinin bir listesini oluşturdu. Kasım ayında Hindistan'a döndüğünde, şimdi Lord Mornington olarak bilinen ağabeyi Richard'ın Hindistan'ın yeni Genel Valisi olarak atandığını öğrendi.
1798'de soyadının yazılışını "Wellesley" olarak değiştirdi; o zamana kadar, en büyük ağabeyinin eski ve doğru hecelemeyi düşündüğü Wesley olarak biliniyordu.


### Dördüncü İngiliz-Mysore Savaşı.
İngiliz Doğu Hindistan Şirketi'nin yönetimini genişletme kampanyasının bir parçası olarak, Dördüncü Anglo-Mysore Savaşı 1798'de Mysore Sultanı Tipu Sultan'a karşı çıktı. Arthur'un kardeşi Richard, Seringapatam'ı yakalamak ve Tipu'yu yenmek için bir silahlı kuvvet gönderilmesini emretti. Savaş sırasında birkaç kez roketler kullanıldı. Wellesley, Sultanpet Tope Savaşı'nda Tipu'nun Diwan'ı Purnaiah'a yenildi. Forrest'ten alıntı yapmak,
Bu noktada (Sultanpet köyü yakınında, Şekil 5) Tipu'nun roket adamlarına barınak sağlayan ve kuşatma Srirangapattana adasına yaklaşmadan önce temizlenmesi gereken büyük bir tepe veya koru vardı. Bu operasyon için seçilen komutan Albay Wellesley'di, ancak 5 Nisan 1799'da hava karardıktan sonra tepeye doğru ilerliyordu, roketler ve tüfek ateşleriyle karşılaştı, yolunu kaybetti ve Beatson'ın kibarca ifade ettiği gibi "ertelemek zorunda kaldı" saldırıya "kadar daha elverişli bir fırsat sunmalıdır.
Ertesi gün Wellesley, daha büyük bir kuvvetle yeni bir saldırı başlattı ve tek bir adam bile kaybetmeden tüm pozisyonu aldı. 22 Nisan 1799'da, ana savaştan on iki gün önce, roketçiler İngiliz ordugahının arka tarafına doğru ilerledi, ardından 6.000 Hint piyade tarafından saldırıya başladığını bildirmek için 'aynı anda çok sayıda roket fırlattı' ve Mir Golam Hussain ve Mohomed Hulleen Mir Miran tarafından yönetilen bir Fransız ordusu. Roketlerin yaklaşık 1000 yarda menzili vardı. Bazıları havada deniz kabukları gibi patladı. Yer roketleri olarak adlandırılan diğerleri, yere vurarak tekrar yükselir ve kuvvetleri harcanana kadar yılan gibi bir hareketle ilerlerdi. Bir İngiliz gözlemciye göre, Bayly adlı genç bir İngiliz subayı: "Roket çocuklarına o kadar rahatsız olmuştuk ki, yıkıcı füzelerden tehlike olmadan hareket edemezdik ...". O devam etti:
20.000 düşmanın roketleri ve tüfekleri aralıksızdı. Hiçbir dolu daha kalın olamaz. Mavi ışıkların her aydınlatmasına, bazıları sütunun başına giren, arkaya geçen, yirmi ya da otuz fit uzunluğundaki uzun bambulardan ölüme, yaralara ve korkunç yaralara neden olan roket yağmuru eşlik ediyordu. onlara bağlı.
General Harris'in komutası altında, Madras'a yaklaşık 24.000 asker gönderildi (batıdaki Bombay'dan gönderilen eşit bir güce katılmak için). Arthur ve 33. Ağustos'ta onlara katılmak için yelken açtı.
Kapsamlı ve dikkatli lojistik hazırlıktan sonra (Wellesley'in ana özelliklerinden biri olacaktı) 33'üncü, Aralık ayında ana kuvvetlerden ayrıldı ve Madras'tan Mysore'a kadar 250 mil (402 km) ormandan geçti. Kardeşi yüzünden, yolculuk sırasında Wellesley'e, Haydarabad'ın Nizam ordusunun baş danışmanı (İngiliz kuvvetlerine eşlik etmek üzere gönderilen) ek bir komut verildi. Bu pozisyon, (bazıları Wellesley'de kıdemli olan) birçok kıdemli subay arasında sürtüşmeye neden olacaktı. Bu sürtüşmenin çoğu, Harris'in ordusunun sultanın ordusunun büyük bir kısmına saldırdığı Seringapatam'dan yaklaşık 32 km uzaklıkta, Mallavelly Savaşı'ndan sonra dinlendi. Savaş sırasında Wellesley, adamlarını iki kademeli bir savaş çizgisinde düşmana karşı yumuşak bir sırta götürdü ve ateş etme emrini verdi. Yaylım ateşlerinin yoğun bir tekrarından ve ardından bir süngü hücumundan sonra, Harris'in gücünün geri kalanıyla birlikte 33'üncü, Tipu'nun piyadesini geri çekilmeye zorladı.


## Seringapatam.
5 Nisan 1799'da Seringapatam'a varışlarından hemen sonra, Seringapatam Savaşı başladı ve Wellesley'e, topçuların önünü açmak için kalenin yanındaki Sultanpettah köyüne bir gece saldırısı düzenlemesi emredildi. Düşmanın güçlü savunma hazırlıkları ve ortaya çıkan kafa karışıklığı ile birlikte karanlık nedeniyle saldırı 25 zayiatla başarısız oldu. Wellesley, tükenmiş bir tüfek topu nedeniyle dizinde küçük bir yaralanma yaşadı. Ertesi gün başarılı bir şekilde yeniden saldıracak olsalar da, bir süre sonra düşmanın mevzilerini araştırmak için olay Wellesley'i etkiledi. "Hazırlık yapan, güçlü bir şekilde görevlendirilen ve mevzileri gün ışığında yeniden tanımlanmayan bir düşmana asla saldırmamaya" karar verdi.
Lewin Bentham Bowring şu alternatif açıklamayı veriyor:
Bu korulardan biri olan Sultanpet Tepesi, kaleden yaklaşık bir mil ötede doğu yönünde uzanan bir kanaldan sulanan derin hendeklerle kesişiyordu. General Baird, bu koruyu araştırmaya ve düşmanı yerinden etmeye yönlendirildi, ancak 5. gecesi bu nesneyle ilerlediğinde tepeyi boş buldu. Ancak ertesi gün, Mysore birlikleri tekrar yerin kontrolünü ele geçirdi ve onları kovmak kesinlikle gerekli olduğundan, bu amaçla günbatımında iki sütun koparıldı. Bunlardan ilki, Albay Shawe yönetiminde, başarılı bir şekilde elinde tuttuğu yıkık bir köye sahip oldu. Tepeye doğru ilerleyen Albay Wellesley'in yönetimindeki ikinci sütun, hemen gecenin karanlığında muazzam bir tüfek ve roket ateşi tarafından saldırıya uğradı. Ağaçların ve su yollarının ortasında bocalayan adamlar sonunda kırıldılar ve kargaşa içinde geri döndüler, bazıları öldürüldü ve birkaçı da esir alındı. Karışıklıkta Albay Wellesley, dizine boş bir topla vuruldu ve düşmanın eline düşerek kıl payı kurtuldu.
Birkaç hafta sonra, yoğun topçu bombardımanından sonra, Seringapatam kalesinin ana duvarlarında bir gedik açıldı. Tümgeneral Baird liderliğindeki bir saldırı, kalenin güvenliğini sağladı. Wellesley, ilerlemenin arkasını güvence altına aldı, gedikte muhafızları görevlendirdi ve ardından alayını ana sarayda konuşlandırdı. Tipu Sultan'ın ölüm haberini duyan Wellesley, olay yerinde ölümünü teyit eden ilk kişi oldu ve nabzını kontrol etti. Önümüzdeki gün Wellesley, kaleyi ve şehri içip yağmalayan adamları arasındaki disiplin eksikliğinden giderek daha fazla endişe duymaya başladı. Düzeni sağlamak için birkaç asker kırbaçlandı ve dördü asıldı.
Savaştan ve savaşın sona ermesinden sonra, General Harris komutasındaki ana güç Seringapatam'dan ayrıldı ve 30 yaşındaki Wellesley, yeni Seringapatam ve Mysore Valisi olarak bölgeyi komuta etmek için geride kaldı. Hindistan'dayken Wellesley, önce sudan gelen şiddetli ishal, ardından ateş ve ardından trikofitonun neden olduğu ciddi bir deri enfeksiyonu ile hatırı sayılır bir süre hastaydı.
Wellesley, Batavia ve Mauritius'un Fransızlardan ele geçirilmesi için 1801'in başlarında Trincomali'de bir Anglo-Hint seferi gücü yetiştirmekten sorumluydu. Ancak, ayrılmasının arifesinde İngiltere'den, Fransızların Mısır'dan sürülmesinde Sir Ralph Abercromby ile işbirliği yapmak üzere Mısır'a gönderilmesi emri geldi. Wellesley, Baird'e ikinci komutan olarak atanmıştı, ancak sağlığı kötü olduğu için 9 Nisan 1801'deki keşif gezisine eşlik etmedi. Bu durum, Wellesley için çok şükür oldu, çünkü yelken açacağı geminin kendisi de tüm elleriyle battı. Kızıl Deniz.
17 Temmuz 1801 tarihinde Tuğgeneralliğe terfi etti. Padişahın yazlık sarayında ikamet etti ve düzeni sağlamak ve rüşveti önlemek için ilindeki vergi ve adalet sistemlerinde reform yaptı. Ayrıca Conaghull Muharebesi'nde asi savaş lordu Dhoondiah Waugh'u, ikincisi oradaki savaş sırasında Seringapatam'daki hapishaneden kaçtıktan sonra yendi.


## Dhoondiah Waugh isyan.
Wellesley, 1800 yılında Mysore Valisi olarak hizmet verirken, daha önce Tipu Sultan'ın Patan askeri olan Dhoondiah Waugh liderliğindeki bir isyanı bastırmakla görevlendirildi. Seringapatam'ın düşüşünden sonra güçlü bir haydut oldu, Maratha-Mysore sınır bölgesindeki köylere baskınlar düzenledi. Başlangıçtaki aksiliklere rağmen, bir zamanlar kuvvetlerini takip edip yok eden Doğu Hindistan Şirketi, Ağustos 1799'da onu geri çekilmeye zorladı, dağılmış Mysore askerlerinden oluşan oldukça büyük bir kuvveti kaldırdı, Mysore'daki küçük karakolları ve kaleleri ele geçirdi ve desteğini alıyordu. İngiliz işgaline karşı çıkan birkaç Maratha öldürüldü. Bu, 1800 yılında baskınları, genişlemesi ve İngiliz otoritesini istikrarsızlaştırmaya yönelik tehditleri aniden arttığı için onu bir hayduttan daha fazlası olarak tanımaya başlayan İngiliz yönetiminin dikkatini çekti. Tipu Sultan'ın ölümü bir iktidar boşluğu yarattı ve Waugh doldurmaya çalışıyordu.
Birleşik Doğu Hindistan Şirketi ve İngiliz Ordusu gücünün bağımsız komutası verilen Wellesley, Waugh'un kuvvetlerinin çoğunluğunun (yaklaşık 30.000) 50.000'in üzerinde olduğunu öğrendikten sonra, Haziran 1800'de 8.000 piyade ve süvari ordusuyla Waugh ile yüzleşmek için kuzeye girişimde bulundu düzensiz hafif süvari ve İngiliz piyade ve topçuları için ciddi bir tehdit oluşturması olası değil.
Haziran-Ağustos 1800 boyunca Wellesley, Waugh'un topraklarında ilerledi, birlikleri sırayla kaleleri tırmandırdı ve her birini "önemsiz bir kayıpla" ele geçirdi. Kaleler, zayıf yapıları ve tasarımları nedeniyle genellikle çok az direnç gösterdi. Wellesley, her kaleye garnizon yapacak yeterli birliğe sahip değildi ve bir sonraki kaleye ilerlemeden önce çevredeki isyancıları temizlemek zorunda kaldı. 31 Temmuz'da "Dhoondiah'ın bagajını ve altı silahını alıp imha etti ve yaklaşık beş bin kişiyi (boğuldukları yer) Malpoorba'ya götürdü". Dhoondiah geri çekilmeye devam etti, ancak kuvvetleri hızla kaçıyordu, piyadesi yoktu ve muson havasının sel nehir geçişleri nedeniyle artık İngiliz ilerlemesini geçemedi. Wellesley, 10 Eylül'de Conaghul Muharebesi'nde, Dhoondiah ve geri kalan 5.000 süvarisine karşı tek sıra halinde 1.400 İngiliz ejderhası ve Hint süvarisini şahsen yönetti. Dhoondiah çatışma sırasında öldürüldü, cesedi keşfedildi ve bir topa bağlı olarak İngiliz kampına götürüldü. Bu zaferle Wellesley'in kampanyası sona erdi ve İngiliz otoritesi yeniden kuruldu.
Wellesley, dört alayın komutanlığıyla, Dhoondiah'ın daha büyük isyancı kuvvetini ve son savaşta öldürülen Dhoondiah'ın kendisini yendi. Wellesley daha sonra Dhoondiah'ın yetim oğlunun gelecekteki bakımı için ödeme yaptı.


## İkinci İngiliz-Maratha Savaşı.
Eylül 1802'de Wellesley, tümgeneral rütbesine terfi ettiğini öğrendi. 29 Nisan 1802'de gazetede yayınlandı, ancak haberin kendisine deniz yoluyla ulaşması birkaç ay sürdü. İkinci Anglo-Maratha Savaşı'nda bir orduya komuta etmek için gönderildiği Kasım ayına kadar Mysore'da kaldı.
Wellesley, uzun bir savunma savaşının ordusunu mahvedeceğini belirlediğinde, Maratha İmparatorluğu'nun sayısal olarak daha büyük gücünü yenmek için cesurca hareket etmeye karar verdi. Ordusunun lojistik meclisi tamamlandıktan sonra (toplamda 24.000 adam), 8 Ağustos 1803'te kampı kırma ve en yakın Maratha kalesine saldırı emri verdi. duvar. Kalenin şimdi İngiliz kontrolünde olmasıyla Wellesley, kontrolü güneye Godavari nehrine kadar genişletebildi.


## Assaye.
Ana Marathas ordusunu takip etmek ve bulmak için ordusunu ikiye ayıran (Albay Stevenson komutasındaki ikinci kuvvet çok daha küçüktü) Wellesley, 24 Eylül'de kuvvetlerine yeniden katılmaya hazırlanıyordu. Ancak istihbaratı, Marathas'ın ana ordusunun Assaye yakınlarındaki iki nehir arasındaki yerini bildirdi. İkinci kuvvetinin gelişini beklerse, Marathalar geri çekilebilirdi, bu yüzden Wellesley hemen bir saldırı başlatmaya karar verdi.
23 Eylül'de Wellesley, güçlerini Kaitna nehrindeki bir geçidin üzerinden geçirdi ve Assaye Savaşı başladı. Geçidi geçtikten sonra piyade birkaç hat halinde yeniden düzenlendi ve Maratha piyadelerine karşı ilerledi. Wellesley süvarilerine, köyün hemen yakınındaki Maratha ordusunun yanından yararlanmalarını emretti. Savaş sırasında Wellesley kendisi ateş altına girdi; atlarından ikisi altından vuruldu ve üçüncüsüne binmek zorunda kaldı. Önemli bir anda Wellesley, güçlerini yeniden bir araya getirdi ve Albay Maxwell'e (daha sonra saldırıda öldürüldü) Maratha mevkisinin doğu ucuna saldırmasını emrederken, Wellesley de merkeze karşı yenilenmiş bir piyade saldırısı düzenledi.
Saldırıdaki bir subay, Wellesley'in kişisel liderliğinin önemi hakkında şunları yazdı: "General, her zaman eylemin içindeydi ... Onun kadar havalı ve kendini toparlayan bir adam görmedim ... yine de sizi temin edebilirim, 'Askerlerimiz günün kaderini ilerletme emrini alana kadar şüpheli görünüyordu ... "Yaklaşık 6.000 Maratha öldürüldü veya yaralandı, düşman bozguna uğradı, ancak Wellesley'in kuvveti peşinden koşacak durumda değildi. İngiliz kayıpları ağırdı: İngiliz kayıpları, 164'ü Avrupalı ve kalan 245'i Hint olmak üzere öldürülen 409 asker olarak sayıldı; 1.622 İngiliz askeri daha yaralandı ve 26 askerin kayıp olduğu bildirildi (İngiliz zayiat rakamları Wellesley'in kendi gönderisinden alındı). Wellesley, erkek kaybından rahatsız oldu ve "23 Eylül'de yaşadığım bu kaybı, böyle bir kazanca katılsam bile bir daha görmeyi sevmemem gerektiğini" umduğunu belirtti. Ancak yıllar sonra, Waterloo'nun değil, Assaye'nin savaştığı en iyi savaş olduğunu söyledi.


## Argaum ve Gawilghur.
Maratha ordusuna verilen zarara rağmen, savaş savaşı sona erdirmedi. Birkaç ay sonra Kasım ayında Wellesley, Argaum yakınlarında daha büyük bir kuvvete saldırdı ve ordusunu tekrar zafere taşıdı ve sadece 361 İngiliz zayiatı pahasına 5.000 düşman öldü. Gawilghur'daki kaleye yapılan başarılı bir saldırı, Delhi'deki General Lake'in zaferiyle birleştiğinde, Maratha'yı Anjangaon'da Surji-Anjangaon Antlaşması adı verilen bir barış anlaşması imzalamaya zorladı (bir yıl sonrasına kadar sonuçlanmadı).
Askeri tarihçi Richard Holmes, Wellesley'in Hindistan'daki deneyimlerinin kişiliği ve askeri taktikleri üzerinde önemli bir etkiye sahip olduğunu ve ona Yarımada Savaşı'ndaki başarısı için hayati öneme sahip askeri konular hakkında çok şey öğrettiğini belirtti. Bunlar arasında tatbikat ve düzen yoluyla güçlü bir disiplin duygusu, müttefik kazanmak için diplomasi kullanımı ve güvenli bir ikmal hattı için yaşamsal gereklilik vardı. Ayrıca izciler ve casuslar aracılığıyla istihbarat edinilmesine büyük saygı duydu. Kendini beyaz pantolon, koyu bir tunik, Hessian botları ve siyah eğri şapka (daha sonra tarzı ile eşanlamlı hale geldi) giydirmek de dahil olmak üzere kişisel zevkleri de gelişti.


## Hindistan'dan ayrılmak.
Wellesley Hindistan'da geçirdiği zamandan bıkmıştı ve "Hindistan'da başka herhangi bir yerde hizmet edebilecek herhangi bir erkeğin yapması gerektiği kadar uzun süre hizmet ettim" diyordu. Haziran 1804'te eve dönmek için izin başvurusunda bulundu ve Hindistan'daki hizmetinin bir ödülü olarak Eylül'de Bath Şövalyesi yapıldı. Wellesley Hindistan'dayken, esas olarak kampanyasından elde edilen ödül parasından oluşan 42.000 £ (o sırada hatırı sayılır miktarda) bir servet biriktirmişti. Kardeşinin Hindistan Genel Valisi olarak görev süresi Mart 1805'te sona erdiğinde, kardeşler HMS Howe'da birlikte İngiltere'ye döndüler. Arthur, tesadüfen, küçük Saint Helena adasındaki yolculuğunu durdurdu ve daha sonra Napolyon I'in sürgüne gönderileceği aynı binada kaldı.


### Britanya'ya geri döndüm, Nelson'la tanıştım.
Eylül 1805'te, Tümgeneral Wellesley Hindistan'daki seferlerinden yeni döndü ve henüz halk tarafından çok iyi tanınmıyordu. Yeni bir görev talep etmek için Savaş Bakanı ofisine rapor verdi. Bekleme odasında, Nil ve Kopenhag'daki zaferlerinin ardından efsanevi bir şahsiyet olan ve Fransız Toulon filosunu Batı Hint Adaları'na kadar takip edip geri döndükten sonra kısa bir süre İngiltere'de bulunan Koramiral Horatio Nelson ile tanıştı. Yaklaşık 30 yıl sonra Wellington, Nelson'ın kendisiyle başladığı ve Wellesley'nin "beni şaşırtacak ve neredeyse tiksindirecek kadar boş ve aptalca bir tarzda neredeyse tamamen kendi tarafında" bulduğu bir konuşmayı hatırladı. Nelson genç generalin kim olduğunu sormak için odadan çıktı ve dönüşünde çok farklı bir üsluba geçerek savaşı, kolonilerin durumunu ve eşitler arasındaki jeopolitik durumu tartıştı. Bu ikinci tartışmada Wellington, "Beni daha çok ilgilendiren bir konuşma yaptığımı bilmiyorum" diye hatırladı. Bu, iki adamın tanıştığı tek zamandı; Nelson, yedi hafta sonra Trafalgar'daki zaferinde öldürüldü.
Wellesley daha sonra, Elbe'ye bir tugay alarak 1805'te Kuzey Almanya'ya yapılan başarısız İngiliz-Rus seferinde görev yaptı.
Daha sonra ordudan bir süre izin aldı ve Ocak 1806'da İngiliz parlamentosunun Tory üyesi olarak Çavdar için seçildi. Bir yıl sonra, Wight Adası'nda Newport milletvekili seçildi ve daha sonra görev yapmak üzere atandı. Richmond Dükü yönetimindeki İrlanda Baş Sekreteri. Aynı zamanda özel bir danışman yapıldı. İrlanda'dayken, kalan Ceza Yasalarının büyük bir ılımlılıkla uygulanacağına dair sözlü bir söz verdi, bu belki de daha sonra Katolik Kurtuluşunu destekleme isteğinin bir göstergesi.


## Danimarka'ya karşı savaş.
Wellesley, İngiltere'nin Danimarka seferini duyduğunda Mayıs 1807'de İrlanda'daydı. Siyasi atamalarını sürdürürken gitmeye karar verdi ve Ağustos ayında gerçekleşen Kopenhag İkinci Muharebesi'nde bir piyade tugayına komuta etmek için atandı. O, teslim sırasında Wellesley ile birlikte, komutasındaki adamların 1.500 esir aldığı Køge'de savaştı.
30 Eylül'de İngiltere'ye döndü ve 25 Nisan 1808'de korgeneral rütbesine yükseltildi. Haziran 1808'de 9.000 kişilik bir seferin komutasını kabul etti. Güney Amerika'daki İspanyol kolonilerine (Latin Amerikalı vatansever Francisco de Miranda'ya yardım etmek için) bir saldırı için yelken açmaya hazırlanan gücünün, bunun yerine Portekiz'e yelken açması, Yarımada Kampanyası'na katılması ve Cebelitarık'tan 5.000 askerle buluşması emredildi.


## Yarımada Savaşı.
Savaşa hazır Wellesley, test edilen ve geliştirilen bir komutan olarak becerileriyle İber Yarımadası'ndaki Fransız kuvvetlerine karşı savaşa katılmak için 12 Temmuz 1808'de Cork'tan ayrıldı. Tarihçi Robin Neillands'e göre, "Wellesley artık daha sonraki başarılarının dayandığı deneyimi edinmişti. Komutanlığı, lojistiğin önemi, düşmanca bir ortamda kampanya yürütmenin önemini sıfırdan biliyordu. Siyasi etkiye sahipti ve evde desteği sürdürme ihtiyacını fark etti. Her şeyden önce, ulaşılabilir hedefler belirleyerek ve kendi gücüne ve yeteneklerine güvenerek bir kampanyanın nasıl savaşılabileceği ve kazanılabileceği konusunda net bir fikir edinmişti. "


## 1808.
Wellesley, 1808'de Roliça Savaşı ve Vimeiro Savaşı'nda Fransızları yendi, ancak ikinci savaştan hemen sonra komuta yerine geçti. General Dalrymple daha sonra, Kraliyet Donanması'nın Fransız ordusunu tüm ganimetleriyle Lizbon'dan nakletmesini şart koşan tartışmalı Sintra Konvansiyonunu imzaladı ve mevcut tek hükûmet bakanı Wellesley'in birlikteliği konusunda ısrar etti. Dalrymple ve Wellesley, bir Soruşturma Mahkemesi'ne başvurmak için İngiltere'ye geri çağrıldı. Wellesley, ön ateşkes anlaşmasını imzalamayı kabul etmiş, ancak sözleşmeyi imzalamamış ve temize çıkmıştı.
Bu arada Napolyon, emektar birlikleriyle isyanı bastırmak için İspanya'ya girdi; Yarımada'daki İngiliz kuvvetlerinin yeni komutanı Sir John Moore, Ocak 1809'da Corunna Savaşı sırasında öldü.
Genel olarak Fransa ile kara savaşı İngiliz açısından iyi gitmese de, Yarımada Portekizlilerle birlikte Fransa ve müttefiklerine karşı güçlü bir direniş sergiledikleri tek tiyatrodur. Bu, zamanın yanlış yönetilen İngiliz operasyonlarının tipik bir örneği olan felaket Walcheren seferi ile tezat oluşturuyordu. Wellesley, Portekiz'in savunması üzerine Lord Castlereagh'a bir muhtıra sundu. Dağlık sınırlarını vurguladı ve Lizbon'u ana üs olarak savundu çünkü Kraliyet Donanması onu savunmaya yardımcı olabilirdi. Castlereagh ve kabine notu onayladı ve onu Portekiz'deki tüm İngiliz kuvvetlerinin başına atadı.


## 1809.
Wellesley, gemi enkazından kıl payı kurtulduktan sonra 22 Nisan 1809'da HMS Gözetim gemisinde Lizbon'a geldi. Güçlendirilmiş, saldırıya geçti. İkinci Porto Savaşı'nda Douro nehrini ana darbeyle geçti ve Mareşal Soult'un Fransız birliklerini Porto'ya bozguna uğrattı.
Portekiz güvence altına alındığında Wellesley, General Cuesta'nın güçleriyle birleşmek için İspanya'ya ilerledi. Birleşik müttefik kuvveti, 23 Temmuz'da Talavera'da Mareşal Victor'un 1. Kolordu'na saldırı için hazırlandı. Bununla birlikte Cuesta, anlaşmaya isteksizdi ve ancak ertesi gün ilerlemeye ikna edildi. Gecikme, Fransızların geri çekilmesine izin verdi, ancak Cuesta ordusunu Victor'un peşine gönderdi ve kendisini Yeni Kastilya'da neredeyse tüm Fransız ordusu ile karşı karşıya buldu - Victor, Toledo ve Madrid garnizonları tarafından takviye edilmişti. İspanyollar aniden geri çekildi ve geri çekilmelerini örtmek için iki İngiliz tümeninin ilerlemesini gerektirdi.
Ertesi gün, 27 Temmuz'da Talavera Muharebesi'nde Fransızlar üç sütun halinde ilerledi ve Wellesley tarafından gün boyunca defalarca geri püskürtüldüler, ancak İngiliz kuvvetleri için ağır bir maliyetle. Sonrasında Mareşal Soult'un ordusunun güneye ilerlediği ve Wellesley'i Portekiz'den ayırmakla tehdit ettiği keşfedildi. Wellesley, 3 Ağustos'ta onu engellemek için doğuya hareket etti ve İspanyolların gözetiminde 1.500 yaralı bıraktı ve Fransızların gerçekte 30.000 güçlü olduğunu öğrenmeden önce Soult ile yüzleşmeyi planladı. İngiliz komutan, Almaraz'daki Tagus üzerindeki köprüyü tutmak için Hafif Süvari Tugayını bir atıyla gönderdi. Şimdilik Lizbon'dan gelen iletişim ve ikmal ile birlikte, Wellesley, Cuesta'ya tekrar katılmayı düşündü, ancak İspanyol müttefikinin, yaralı İngilizleri Fransızlara terk ettiğini ve tamamen işbirlikçi olmadığını, söz verdiğini ve ardından İngiliz kuvvetlerini tedarik etmeyi reddettiğini, Wellesley'i ağırlaştırdığını ve neden olduğunu öğrendi İngilizler ve İspanyol müttefikleri arasında önemli sürtüşme. İlkbaharda Fransız takviye tehdidiyle (Napolyon'un kendisinin olası dahil edilmesi dahil) birleştiğinde malzeme eksikliği, İngilizlerin Portekiz'e geri çekilmeye karar vermesine yol açtı.
Talavera'daki zaferinin ardından, Wellesley 26 Ağustos 1809'da Talavera'dan Viscount Wellington ve Somerset İlçesinde Wellington, Wellesley'li Baron Douro'nun yan kuruluş unvanıyla Birleşik Krallık Peerage statüsüne yükseldi.


## 1810.
1810'da, Mareşal André Masséna komutasındaki yeni genişletilmiş bir Fransız ordusu Portekiz'i işgal etti. Hem ülke içinde hem de orduda İngiliz görüşü olumsuzdu ve Portekiz'i boşaltmaları gerektiği yönünde öneriler vardı. Bunun yerine, Lord Wellington önce Fransızları Buçaco'da yavaşlattı; daha sonra devasa toprak işleri olan Torres Vedras Hatları'nın inşa edilmesiyle Lizbon Yarımadası'nı ele geçirmelerini engelledi ve bunlar tamamen gizlilik içinde bir araya getirilmiş ve kanatları Kraliyet Donanması tarafından korunmuştu. Şaşkın ve açlıktan ölmekte olan Fransız işgal kuvvetleri altı ay sonra geri çekildi. Wellington'un takibi, çok övülen arka koruma kampanyasında Mareşal Ney tarafından yapılan bir dizi tersine çevirme nedeniyle hayal kırıklığına uğradı.


## 1811.
1811'de Masséna, Almeida'yı rahatlatmak için Portekiz'e döndü; Wellington, Fransızları Fuentes de Onoro Muharebesi'nde az farkla kontrol etti. Eşzamanlı olarak, astı Viscount Beresford, Mayıs ayında Albuera Muharebesi'nde Soult'un 'Güney Ordusu' ile karşılıklı kanlı bir durma noktasına kadar savaştı. Wellington hizmetleri nedeniyle 31 Temmuz'da tam generalliğe terfi etti. Fransız, Almeida'yı terk ederek İngilizlerin peşinden kaçtı, ancak Ciudad Rodrigo ve Badajoz'un ikiz İspanyol kalelerini korudu, dağ geçitlerinden Portekiz'e giden yolları koruyan 'Anahtarlar'.


## 1812.
1812'de Wellington, Fransızlar kışlık bölgelere girerken hızlı bir hareketle Ciudad Rodrigo'yu ele geçirip tepki veremeden baskın yaptı. Daha sonra hızla güneye hareket etti, Badajoz kalesini bir ay boyunca kuşattı ve kanlı bir gecede onu ele geçirdi. Badajoz Fırtınası'nın sonrasını gören Wellington, soğukkanlılığını yitirdi ve gediklerdeki kanlı katliamı görünce ağladı.
Ordusu şimdi, yeniden eğitilmiş Portekiz ordusunun birlikleri tarafından takviye edilen kıdemli bir İngiliz kuvvetiydi. İspanya'da kampanya yürütürken, Fransızları küçük bir yanlış konumlandırmadan yararlanarak Salamanca Muharebesi'nde bozguna uğrattı. Zafer, İspanya'nın başkenti Madrid'i kurtardı. Bir ödül olarak, 22 Şubat 1812'de Somerset ilçesinde Wellington Kontu ve ardından 18 Ağustos 1812'de adı geçen ilçede Wellington Markisi olarak yaratıldı ve İspanya'daki tüm Müttefik ordularının komutasına verildi.
Wellington, Madrid'i Fransa'ya bağlayan önemli Burgos kalesini ele geçirmeye çalıştı. Ancak, kısmen kuşatma silahlarının eksikliğinden kaynaklanan başarısızlık, onu 2.000'den fazla can kaybıyla baştan aşağı geri çekilmeye zorladı.
Fransızlar Endülüs'ü terk etti ve Soult ve Marmont birliklerini birleştirdi. Böylelikle birleşince, Fransızların sayısı İngilizlerden üstündü ve İngiliz kuvvetlerini istikrarsız bir konuma getirdi. Wellington ordusunu geri çekti ve Rowland Hill komutasındaki daha küçük kolordu ile birlikte Portekiz'e çekilmeye başladı. Mareşal Soult saldırmayı reddetti.


## 1813.
1813'te Wellington, bu kez Fransız iletişim hattına karşı yeni bir saldırı başlattı. Burgos'un kuzeyindeki Tras os Montes tepelerine çarptı ve tedarik hattını Portekiz'den İspanya'nın kuzey kıyısındaki Santander'e çevirdi; bu, Fransızların Madrid ve Burgos'u terk etmesine yol açtı. Fransız hatlarını geçmeye devam eden Wellington, 21 Haziran'da Mareşalliğe terfi ettiği Vitoria Muharebesi'nde Kral Joseph Bonaparte'ın ordusunu yakaladı ve parçaladı. Sör Thomas Graham, Rowland Hill ve Dalhousie Kontu tarafından yönetilen diğer sütunlar Fransızların sağında ve solunda dönerken (bu savaş Beethoven'ın orkestral eseri Wellington'un Zaferi'nin konusu oldu (Opus 91 İngiliz birlikleri, dövülmüş düşmanı kovalamak yerine terk edilmiş Fransız vagonlarını yağmalamak için safları bozdu. Disiplinin bu kadar büyük bir şekilde terk edilmesi, öfkeli bir Wellington'un ünlü bir gönderide Earl Bathurst'a yazmasına neden oldu: "Hizmette yeryüzünün pislikleri var. sıradan askerler olarak ".
Daha sonra, öfkesi soğuduktan sonra, emrindeki adamları övmek için yorumunu genişletti ve şöyle dedi: "Dünyanın pisliği; onları iyi arkadaşlara yapmalıydık gerçekten harika. onlar".
Küçük Pamplona kalelerini ele geçirdikten sonra Wellington, San Sebastián'a yatırım yaptı ancak inatçı Fransız garnizonu tarafından hayal kırıklığına uğradı, başarısız bir saldırıda 693 ölü ve 316 yakalandı ve Temmuz sonunda kuşatmayı askıya aldı. Soult'un yardım girişimi, San Marcial'da İspanyol Galiçya Ordusu tarafından engellendi ve Müttefiklerin konumlarını pekiştirmelerine ve ikinci bir canlı savunmanın ardından Eylül ayında düşen şehirdeki halkayı sıkılaştırmalarına izin verdi. Wellington daha sonra Soult'un morali bozuk ve hırpalanmış ordusunu Pyrenees, Bidassoa ve Nivelle'deki savaşlarla noktalanan Fransa'ya geri çekilmeye zorladı. Wellington, Güney Fransa'yı işgal ederek Nive ve Orthez'de kazandı. Wellington'un rakibi Soult'a karşı son savaşı, Müttefik tümenlerinin Fransız tabyalarına baskın düzenleyerek 4.600 adam kaybettiği Toulouse'da gerçekleşti. Bu anlık zafere rağmen, Napolyon'un yenilgisi ve tahttan çekilmesiyle ilgili haberler geldi ve savaşa devam etmek için hiçbir neden görmeyen Soult, Wellington ile ateşkes konusunda anlaşarak Soult'un şehri boşaltmasına izin verdi.


### Sonrası.
İngilizler tarafından fetheden kahraman olarak selamlanan Wellington, 3 Mayıs 1814'te Somerset ilçesinde Wellington Dükü ilan edildi ve bu ilçede Marquess Douro'nun yan kuruluş unvanıyla birlikte yapıldı.
Yaşamı boyunca bir miktar takdir topladı ("Duque de Ciudad Rodrigo" ve "Grandee of Spain" unvanı) ve İspanyol Kralı Ferdinand VII, ona, koleksiyonundan çıkardığı Kraliyet Koleksiyonu'ndaki sanat eserlerinin bir kısmını saklamasına izin verdi. Fransızca. Atlı portresi, günümüz Vitoria-Gasteiz'deki Vitoria Muharebesi Anıtı'nda öne çıkıyor.
Britanya'daki popülaritesi, imajı ve görünüşünün yanı sıra askeri zaferlerinden kaynaklanıyordu. Zaferi, bireyselliğe vurgu yapan Romantik hareketin tutku ve yoğunluğuna çok iyi uyuyordu. Kişisel tarzı o zamanlar İngiltere'deki modayı etkiledi: uzun, zayıf figürü ve tüylü siyah şapkası ve büyük ancak klasik üniforması ve beyaz pantolonu çok popüler oldu.
1814'ün sonlarında, Başbakan Kanada'da komuta etmesini ve ABD'ye karşı 1812 Savaşı'nı kazanma görevini üstlenmesini istedi. Wellesley, Amerika'ya gideceğini söyledi, ancak Avrupa'da kendisine daha çok ihtiyaç duyulduğuna inanıyordu. Belirtti:
Savaş halinden Amerika'dan herhangi bir toprak imtiyazı talep etme hakkınız olmadığını düşünüyorum ... Askeri başarınıza rağmen onu düşman topraklarına taşıyamadınız ve şimdi şüphesiz askeri üstünlüğünüz var ve var Saldırı noktasında kendi bölgenizi bile temizlemedi. Müzakerede eşitlik ilkesine dayanarak, kendi gücünüzde sahip olduğunuz diğer avantajlar karşılığında bir bölgenin terk edilmesini talep edemezsiniz ... Öyleyse, eğer bu mantık doğruysa, neden uti possidetis'i şart koşuyorsunuz? Hiçbir toprak elde edemezsiniz: Aslında, askeri operasyonlarınızın durumu ne kadar güvenilir olursa olsun, size herhangi bir talepte bulunma hakkı vermez.
Fransa Büyükelçisi olarak atandı, ardından Lord Castlereagh'ın yerini Viyana Kongresi'ne ilk tam yetkili olarak aldı ve burada Fransa'nın Avrupa güç dengesinde yerini korumasına izin vermesini şiddetle savundu. 2 Ocak 1815'te Hamam Şövalyeliği unvanı, bu düzenin genişletilmesiyle Knight Grand Cross'a dönüştürüldü.


## Waterloo savaşı.
26 Şubat 1815'te Napolyon, Elba'dan kaçarak Fransa'ya döndü. Mayıs ayına kadar ülkenin kontrolünü yeniden ele geçirdi ve ona karşı yenilenmiş bir ittifakla karşı karşıya kaldı. Wellington, Waterloo Kampanyası olarak bilinen olay için Viyana'dan ayrıldı. Generalfeldmarschall Gebhard Leberecht von Blücher'in Prusya güçlerinin yanında konuşlanmış İngiliz-Alman ordusunun ve müttefik Hollandalılarının komutasını almak için Hollanda'ya geldi.
Napolyon'un stratejisi, Müttefik ve Prusya ordularını izole etmek ve Avusturyalılar ve Ruslar gelmeden önce her birini ayrı ayrı yok etmekti. Bunu yapmakla, Koalisyonun sayısındaki muazzam üstünlük büyük ölçüde azalacaktır. Daha sonra Avusturya ve Rusya ile barış olasılığını arayacaktı.
Fransızlar, Napolyon'un Ligny'de Prusyalıları mağlup etmesiyle Hollanda'yı işgal etti ve Mareşal Ney, Quatre Bras Savaşı'nda Wellington ile kararsız bir şekilde çatışmaya girdi. Prusyalılar 18 mil kuzeyden Wavre'ye çekilirken, Wellington'un Anglo-Müttefik ordusu, bir önceki yıl bir savaş için elverişli olduğunu belirttiği bir bölgeye 25 mil kuzeyden çekildi: Brüksel yolundaki sığ bir vadinin kuzey sırtı, küçüğün hemen güneyinde. Waterloo kasabası. 17 Haziran'da, hareketi ciddi şekilde engelleyen şiddetli yağmur yağdı ve ertesi gün, Waterloo Savaşı'nın yapıldığı 18 Haziran'da önemli bir etki yarattı. Bu Wellington'un Napolyon ile ilk karşılaşmasıydı; 26.000'i İngiliz olmak üzere yaklaşık 73.000 askerden oluşan bir İngiliz-Hollanda-Alman ordusuna komuta etti. Bu 26.000 kişinin yaklaşık yüzde 30'u İrlandalıydı.


## Savaş.
Waterloo Muharebesi, Fransız askerlerinin bir bölüğünün Hougoumont'a yaptığı şaşırtma saldırısıyla başladı. 80 top bombardımanından sonra, ilk Fransız piyade saldırısı Comte D'Erlon'un I. Kolordu tarafından başlatıldı. D'Erlon'un birlikleri Müttefik merkezden ilerledi ve Müttefik birliklerinin sırtın önünde ana pozisyondan düzensiz bir şekilde geri çekilmesine neden oldu. D'Erlon'un kolordu en müstahkem Müttefik mevkii La Haye Sainte'ye saldırdı, ancak onu alamadı. Thomas Picton komutasındaki bir Müttefik tümeni, D'Erlon'un kolordu geri kalanıyla kafa kafaya karşılaştı ve onları Picton'un düştüğü bir piyade düellosuna soktu. Bu mücadele sırasında Lord Uxbridge, iki süvari tugayını düşmana fırlattı, Fransız piyadelerini hazırlıksız yakaladı, onları yamacın dibine sürerek ve iki Fransız İmparatorluk Kartalını ele geçirdi. Bununla birlikte, hücum aşıldı ve Napolyon'un onlara fırlattığı taze Fransız atlıları tarafından ezilen İngiliz süvarileri, büyük kayıplar vererek geri püskürtüldü.
Saat 16: 00'dan biraz önce Mareşal Ney, Wellington'un merkezinden bariz bir göç olduğunu fark etti. Bir geri çekilmenin başlangıcı olarak zayiatların arkaya hareketini yanlış anladı ve onu kullanmaya çalıştı. Piyadelerin çoğu ya boşuna Hougoumont saldırısına ya da Fransız sağının savunmasına bağlı olduğu için, Ney'de çok az piyade rezervi kalmıştı. Bu nedenle Ney, Wellington'un merkezini tek başına bir süvari hücumuyla kırmaya çalıştı.
Yaklaşık 16: 30'da ilk Prusya birlikleri geldi. Freiherr von Bülow komutasındaki IV. Kolordu, Fransız süvari saldırısı tüm hızıyla devam ederken geldi. Bülow, 15. Tugayı, Wellington'un Frichermont – La Haie bölgesindeki sol kanadıyla bağlantı kurması için gönderirken, tugayın atlı topçu bataryası ve ek tugay topçuları destek için soluna konuşlandırıldı. Napolyon, Lobau'nun birliğini, Bülow'un Plancenoit'e giden IV. Kolordu'nun geri kalanını durdurmaları için gönderdi. 15. Tugay, Lobau'nun birliklerini Plancenoit bölgesine geri çekilmeye gönderdi. Von Hiller'in 16. Tugayı da Plancenoit'e karşı altı taburla öne çıktı. Napolyon, şu anda düşman tarafından ciddi şekilde baskı altına alınan Lobau'yu takviye etmek için Genç Muhafızlar'ın sekiz taburunu da göndermişti. Napolyon'un Genç Muhafızları karşı saldırıya geçti ve çok sert bir çatışmadan sonra Plancenoit'i güvence altına aldı, ancak kendileri karşı saldırıya uğradı ve sürüldü. Napolyon daha sonra Orta ve Eski Muhafızların iki taburunu Plancenoit'e göndermeye başvurdu ve şiddetli çatışmalardan sonra köyü geri aldılar. Fransız süvarileri, İngiliz piyade meydanlarına defalarca saldırdı, her biri Fransızlar için ağır bir maliyetle, ancak birkaç İngiliz zayiatı ile. Ney, dört kez atından çıkarıldı. Sonunda, Ney için bile süvarilerin çok az şey başardığı belli oldu. Geç bir süre sonra, Bachelu'nun tümenini ve Tissot'un Foy'un Reille'in II. Kolordu tümeni artı savaşmak için uygun durumda kalan Fransız süvarilerini kullanarak birleşik silahlı bir saldırı düzenledi. Bu saldırı, önceki ağır süvari saldırılarıyla hemen hemen aynı rotaya yönlendirildi.
Bu arada, Ney'in Wellington hattının sağ merkezindeki birleşik silahlı saldırısıyla yaklaşık olarak aynı zamanda, Napolyon Ney'e ne pahasına olursa olsun La Haye Sainte'yi yakalamasını emretti. Ney bunu 18: 00'dan hemen sonra D'Erlon'un kolordudan kalanları ile başardı. Ney daha sonra at toplarını Wellington'un merkezine doğru hareket ettirdi ve piyade meydanlarını teneke kutu ile kısa mesafeden yok etmeye başladı. Bu, 27. (Inniskilling) Alayı'nı neredeyse tamamen yok etti ve 30. ve 73. Alaylar o kadar ağır kayıplara uğradılar ki, uygun bir kare oluşturmak için birleştirmek zorunda kaldılar. Wellington'un merkezi artık çöküşün eşiğindeydi ve Fransızların saldırısına açıktı. Neyse ki Wellington için Pirch I ve Zieten'in Prusya Ordusu birlikleri artık hazırdı. Zieten'in kolordu, Wellington'un en solundaki Vivian ve Vandeleur'un iki yeni süvari tugayının hareket ettirilmesine ve tükenmiş merkezin arkasına yerleştirilmesine izin verdi. Pirch I Corps daha sonra Bülow'u desteklemeye devam etti ve birlikte Plancenoit'e sahip oldular ve Charleroi yolu bir kez daha Prusya yuvarlak atışıyla süpürüldü. Bu özel andaki bu takviyenin değeri neredeyse hiç tahmin edilemez.


## Wellington, Waterloo Muharebesinde.
Fransız ordusu şimdi tüm hat boyunca Koalisyona şiddetle saldırdı ve Napolyon 19: 30'da İmparatorluk Muhafızlarını gönderdiğinde doruk noktasına ulaşıldı. İmparatorluk Muhafızlarının saldırısı, Eski Muhafızların Grenadiers veya Chasseur'ları tarafından değil, Orta Muhafızların beş taburu tarafından gerçekleştirildi. Bir teneke kutu ve avcı ateşi yağmuru içinde ilerleyen ve sayıca az olan 3.000 kadar Orta Muhafız, La Haye Sainte'nin batısına ilerledi ve üç farklı saldırı kuvvetine ayrıldı. İki Grenadiers taburundan oluşan biri Koalisyonun ilk hattını yenerek yoluna devam etti. Chassé'nin nispeten yeni Hollanda tümeni onlara karşı gönderildi ve Müttefik topçuları muzaffer Grenadiers'ın kanadına ateş etti. Bu yine de Muhafızların ilerlemesini durduramadı, bu yüzden Chassé, ilk tugayına, sendeleyen ve kırılan sayıca az Fransızlara hücum etmesini emretti.
Daha batıda, Maitland komutasındaki 1.500 İngiliz Ayak Muhafızları kendilerini Fransız topçularından korumak için yatıyorlardı. İki Chasseurs taburu yaklaşırken, İmparatorluk Muhafızlarının saldırısının ikinci ayağı, Maitland'ın muhafızları ayağa kalktı ve onları nokta vuruşlu voleybollarla harap etti. Chasseur'lar karşı saldırıya geçtiler ama tereddüt etmeye başladılar. Ayak Muhafızlarının süngü saldırısı onları kırdı. Üçüncü uç, taze bir Chasseur taburu, şimdi destek olarak ortaya çıktı. İngiliz muhafızlar peşinde bu Chasseur'larla geri çekildiler, ancak ikincisi, 52. Hafif Piyade yan taraflarına doğru sıraya girip onlara yıkıcı bir ateş döktüğü ve ardından hücum edince durduruldu. Bu saldırı altında onlar da kırıldılar.
Muhafızların sonuncusu baş aşağı geri çekildi. Şaşırtıcı haber yayılırken Fransız hatlarından bir panik dalgası geçti: "La Garde recule. Sauve qui peut!" ("Muhafız geri çekilmektir. Her insan kendisi için!"). Wellington daha sonra Kopenhag'ın üzengilerinde ayağa kalktı ve tıpkı Prusyalılar doğudaki Fransız mevzilerini aşarken Müttefik hattının ilerleyişini işaret etmek için şapkasını havada salladı. Fransız ordusundan geriye kalanlar daha sonra kargaşa içinde sahayı terk etti. Wellington ve Blücher, savaş alanını ikiye bölen kuzey-güney yolundaki La Belle Alliance handa buluştu ve Prusyalıların geri çekilen Fransız ordusunu Fransa'ya geri götürmeleri konusunda anlaşmaya varıldı. Paris Antlaşması 20 Kasım 1815'te imzalandı.
Zaferin ardından Duke, Waterloo Savaşına katılan tüm İngiliz askerlerine madalya verilmesi önerilerini destekledi ve 28 Haziran 1815'te York Dükü'ne şunları yazdı:
Waterloo Muharebesi'ne katılan astsubay ve askerlere madalya vermenin yararı. Bunun orduda en iyi etkiye sahip olacağına inanıyorum ve eğer savaş endişelerimizi çözerse, bunu hak edecekler.
Waterloo Madalyası, usulüne uygun olarak onaylandı ve 1816'da tüm kademelere dağıtıldı.


## Tartışma.
Napolyon'un Prusyalıları engellemek için Mareşal Grouchy komutasında 33.000 asker gönderme kararı hakkında pek çok tarihsel tartışma yapıldı, ancak - 16 Haziran'da Ligny'de Blücher'i mağlup edip Müttefikleri farklı yönlerde geri zorlayarak - Napolyon bir yargıda stratejik olarak zekice davranmış olabilir. Birleşik Müttefik kuvvetlerini tek bir savaş alanında yenemeyeceğini söyledi. Wellington'un karşılaştırılabilir stratejik kumarı, Mons-Hal-Brüksel yolunda bir Fransız ilerlemesi durumunda, çoğu Hollandalı olan 17.000 asker ve topçu birliğini Mont-Saint-Jean'ın kuzeybatısındaki Halle'de 13.0 km uzaklıkta bırakmaktı.
Kampanya, özellikle Prusyalılarla ilgili birçok başka tartışmaya yol açtı. Örneğin: Wellington'un Napolyon'un Hollanda'yı işgalinden önce askerlik durumu kulağa hoş geliyor muydu? Wellington, Blücher'e söz vererek, sonra da Ligny'deki Blücher'ın yardımına doğrudan gelmeyerek Blücher'e bir şekilde yanılttı veya ihanet etti mi? Zafer için aslan payını kim hak etti — Wellington mu yoksa Prusyalılar mı? Kampanya sırasında Blücher, Wellington ve Napolyon'un kararlarıyla ilgili bu ve benzeri konular, ünlü Prusyalı siyasi-askeri teorisyen Carl von Clausewitz, Feldzug von 1815: Strategische Uebersicht des Feldzugs von 1815, İngilizce title: 1815 Kampanyası: Kampanyaya Stratejik Bakış. Yaklaşık 1827'de yazılmış olan bu çalışma Clausewitz'in bu türden son çalışmasıydı ve bu tür analizlerle ilgili Clausewitz'in olgun teorilerinin en iyi örneği olarak kabul ediliyor. Duke'un kampanyayla ilgili yayınladığı tek makalesini (derhal, eylem sonrası resmi raporu "The Waterloo Dispatch" dışında), 1842 tarihli "Waterloo Savaşı Üzerine Memorandum" yazması için harekete geçiren Wellington personelinin dikkatini çekti. Wellington, Clausewitz'e birkaç noktada itiraz ederken, Prusyalı yazar Wellington'u milliyetçi Alman baltalı öğütücüler tarafından kendisine yöneltilen suçlamalardan büyük ölçüde affetti. Clausewitz ile olan bu görüşme 19. yüzyılda İngiltere'de oldukça ünlüydü (örneğin Chesney's Waterloo Derslerinde (1868) yoğun bir şekilde tartışıldı.) Bununla birlikte, 1914'ten beri İngiliz tarihçiler tarafından sistematik olarak görmezden gelinmiş gibi görünüyor. Wellington'un yazdığı iki savaş tartışmasından biri olduğu düşünüldüğünde garip. Açıklama, ne yazık ki, muhtemelen Wellington'un zaferinde belirleyici Alman rolüne çok fazla dikkat çekmiş olmasıdır - Wellington bunu kabul etmekten son derece mutluydu, ancak 20. yüzyılda İngiliz-Alman düşmanlıkları göz önüne alındığında garip bir konu haline geldi.


## Siyasi kariyer.
Wellington, 26 Aralık 1818'de Lord Liverpool'un Tory hükûmetinde Mühimmat Başkomutanı olarak atandığında yeniden siyasete girdi. 9 Ekim 1819'da Plymouth Valisi oldu. 22 Ocak 1827 ve 5 Şubat 1827'de Londra Kulesi Polisi.


### Başbakan.
Robert Peel ile birlikte Wellington, Tory partisinin giderek daha etkili bir üyesi oldu ve 1828'de Başkomutanlıktan istifa ederek Başbakan oldu.
Başbakan olarak geçirdiği ilk yedi ayda, Downing Street 10 adresindeki resmi ikametgâhı çok küçük bularak yaşamamayı seçti. Sadece kendi evi olan Apsley Evi'nin kapsamlı tadilat gerektirmesi nedeniyle taşındı. Bu süre zarfında, King's College London'ın kuruluşunda büyük ölçüde etkili oldu. 20 Ocak 1829'da Wellington, Cinque Limanları'nın Lord Muhafızı olarak atandı.


## Katolik özgürleşme.
Terimine Katolik özgürlüğü damgasını vurdu: Büyük Britanya ve İrlanda'daki Katoliklere neredeyse tüm sivil hakların verilmesi. Bu değişiklik, Parlamento'da oturmasına yasal olarak izin verilmemesine rağmen seçilen İrlandalı bir Katolik kurtuluş savunucusu olan Daniel O'Connell'in heyelan ara seçim galibiyetinden kaynaklandı. Lordlar Kamarası'nda sert bir muhalefetle karşı karşıya kalan Wellington, Katoliklerin Kurtuluşu adına konuştu ve bazı kaynaklara göre kariyerinin en iyi konuşmalarından birini yaptı. İrlanda'da doğdu ve oradaki Katolik cemaatlerinin şikayetlerini biraz anladı; Baş Sekreter olarak, kalan Ceza Kanunlarının ancak mümkün olduğu kadar "hafif" uygulanacağına dair bir taahhütte bulunmuştur. 1811'de Katolik askerlere ibadet özgürlüğü verildi ve 18 yıl sonra Katolik Yardım Yasası 1829, 105 çoğunluk ile kabul edildi. Pek çok Muhafazakâr Kanun'a karşı oy kullandı ve sadece Whiglerin yardımıyla kabul edildi. Wellington, Kral'ın (IV. George) Kraliyet Onayını vermemesi halinde Başbakanlıktan istifa etmekle tehdit etmişti.
Winchilsea Kontu Dükü "özgürlüklerimizi ihlal eden sinsi bir tasarım ve Devletin her departmanına Popery'yi sokmakla" suçladı. Wellington, hemen Winchilsea'ye düelloya meydan okuyarak karşılık verdi. 21 Mart 1829'da Wellington ve Winchilsea, Battersea tarlalarında buluştu. Ateş etme zamanı geldiğinde Dük nişan aldı ve Winchilsea kolunu aşağıda tuttu. Dük sağa doğru geniş ateş etti. Hesaplar, düellolarda zar olarak bilinen bir eylem olan kasıtlı olarak kaçırıp kaçırmadığına göre farklılık gösterir. Wellington yaptığını iddia etti. Bununla birlikte, kötü amacı ile dikkat çekildi ve Winchilsea'ye daha sempatik olduğu raporlar, öldürmeyi amaçladığını iddia etti. Winchilsea, kendisinin ve ikincisinin düellodan önce neredeyse kesin olarak kararlaştırdığı bir plan olan tabancasını havaya fırlattı. Onur kurtarıldı ve Winchilsea, Wellington'a bir özür yazdı.
"Iron Duke" lakabı, kişisel ve politik olarak yüksek derecede popüler olmama durumunun yaşandığı bu dönemden gelmektedir. 1830 Haziran'ında Freeman's Journal'da tekrar tekrar kullanılması, İrlandalı editörlerinin lekeleriyle birlikte kararlı siyasi iradesine gönderme yapıyor gibi görünüyor. Bu süre zarfında Wellington, Liverpool ve Manchester Demiryolu'nun açılışında kalabalığın düşmanca tepkisiyle karşılandı.
Wellington hükûmeti 1830'da düştü. O yılın yazında ve sonbaharında, ülkeyi bir isyan dalgası kasıp kavurdu. Whigler, 1770'lerden bu yana çoğu yıldır iktidarsızdı ve ayaklanmalara yanıt olarak siyasi reformu dönüşlerinin anahtarı olarak görüyorlardı. Wellington, Tory politikasına, reform yapılmaması ve oy hakkının genişletilmemesine bağlı kaldı ve sonuç olarak, 15 Kasım 1830'da güven oyunu kaybetti.


## Reform Yasası.
Whigler ilk Reform Tasarısını sunarken, Wellington ve Muhafazakarlar onun geçişini engellemek için çalıştılar. Whigler, tasarıyı İngiliz Avam Kamarası'ndaki ikinci okumasını geçemedi ve girişim başarısız oldu. Doğrudan yanıt olarak bir seçim yapıldı ve Whigler heyelan çoğunluk ile geri döndü. İkinci bir Reform Yasası getirildi ve Avam Kamarasında kabul edildi, ancak Tory kontrolündeki Lordlar Kamarası'nda yenilgiye uğradı. Başka bir ayaklanma dalgası ülkeyi kasıp kavurdu. Wellington'un Apsley House'daki konutu 27 Nisan 1831'de ve 12 Ekim'de bir göstericiler çetesi tarafından hedef alındı ve camları kırıldı. Haziran 1832'de, şiddetle karşı çıktığı Reform Yasa Tasarısını reddeden kızgın kalabalığın daha fazla zarar görmesini önlemek için demir kepenkler takıldı. Whig Hükûmeti 1832'de düştü ve Wellington, İngiltere Merkez Bankası'ndaki bir operasyon nedeniyle kısmen bir Tory Hükûmeti kuramadı. Bu, Kral IV. William'ın Earl Grey'i başbakanlığa geri getirmekten başka çaresi kalmadı. Sonunda, Kral bu Evi, değilse yeni oluşturulan Whig meslektaşlarıyla doldurmakla tehdit ettikten sonra, tasarı Lordlar Kamarası'ndan geçti. Wellington bu değişiklikle asla uzlaşmadı; Parlamento, genişletilmiş imtiyaz altındaki ilk seçimden sonra ilk kez toplandığında, Wellington'ın "Hayatımda hiç bu kadar şok edici kötü şapka görmedim" dediği bildirildi.


### Yahudi özgürleşmesi.
Wellington, Yahudi Sivil Engellilerin Yürürlükten Kaldırılması Yasa Tasarısına karşı çıktı ve 1 Ağustos 1833'te Parlamento'da İngiltere'nin "Hristiyan bir ülke ve Hristiyan bir yasama organı olduğunu ve bu önlemin etkisinin bu tuhaf karakteri ortadan kaldırmak olacağını" söyledi. Tasarı, 104'e karşı 54 oyla mağlup oldu.


## Muhafazakar hükümet.
Parti Muhafazakârlara dönüşürken, Wellington yavaş yavaş Robert Peel tarafından Muhafazakarların lideri olarak değiştirildi. Muhafazakârlar 1834'te tekrar iktidara geldiğinde Wellington, Avam Kamarası üyeliğinin zorunlu hale geldiğini düşündüğü için Başbakan olmayı reddetti. Kral, İtalya'da bulunan Peel'i gönülsüzce onayladı. Dolayısıyla Wellington, Kasım ve Aralık 1834'te üç hafta geçici lider olarak hareket etti ve Başbakan ile diğer bakanlıkların çoğunun sorumluluklarını üstlendi. Peel'in ilk kabinesinde (1834–1835) Wellington, Dışişleri Bakanı olurken, ikincisinde (1841–1846) Portföysüz bir Bakan ve Lordlar Kamarası'nın Lideriydi. Wellington, Lord Hill'in istifasını takiben 15 Ağustos 1842'de İngiliz Ordusu Başkomutanı olarak yeniden atandı.
Wellington, 1828'den 1846'ya kadar Lordlar Kamarası'nda Muhafazakar partinin lideri olarak görev yaptı. Bazı tarihçiler onu şaşkın bir gerici olarak küçümsediler, ancak 20. yüzyılın sonlarındaki bir fikir birliği onu zekasını cephenin arkasına saklayan kurnaz bir operatör olarak tasvir ediyor. bilgisiz, yaşlı bir askerin. Wellington, Lordları kraliyet aristokrasisine bağlılıkla, kraliyetin sınırsız desteğinden siyasi manevrada aktif bir oyuncuya dönüştürmek için çalıştı. Londra'daki konutunu samimi akşam yemekleri ve özel istişareler için bir mekan olarak kullandı ve onu Avam Kamarasındaki parti liderleri ve Lordlar'daki ana kişiyle yakın temas halinde tutan kapsamlı yazışmalarla birlikte kullandı. Ultra-Tory reform karşıtı pozisyonlara kamuoyunda retorik destek verdi, ancak daha sonra, özellikle Peel'in üst meclisin desteğine ihtiyacı olduğunda, ustaca partinin merkezine doğru pozisyon değiştirdi. Wellington'un başarısı, seçimlerini kontrol ettiği İskoçya ve İrlanda'dan seçilmiş 44 akranına dayanıyordu.


## Aile.
Wellesley, bir din adamı olan kardeşi Gerald tarafından 10 Nisan 1806'da Dublin, St. Georges Kilisesi'ndeki Kitty Pakenham ile evlendi. İki çocukları oldu: Arthur 1807'de, Charles 1808'de doğdu. Evlilik tatmin edici olmadı ve ikisi Wellesley kampanya yürütürken ve sonrasında yıllarca ayrı kaldı. Kitty depresyona girdi ve Wellesley diğer cinsel ve romantik partnerlerin peşine düştü. Çift büyük ölçüde ayrı yaşıyordu ve Kitty zamanının çoğunu kır evlerinde, Stratfield Saye House ve Wellesley'i Londra'daki evleri Apsley House'da geçiriyordu. Kitty'nin erkek kardeşi Edward Pakenham, Yarımada Savaşı boyunca Wellesley altında görev yaptı ve Wellesley'in ona olan saygısı, Pakenham'ın 1815'te New Orleans Savaşı'nda ölümüne kadar Kitty ile ilişkilerini yumuşatmaya yardımcı oldu.


## Emeklilik.
Wellington, Başkomutan olarak kalmasına rağmen, 1846'da siyasi yaşamdan emekli oldu ve 1848'de, Avrupa devrimi sırasında Londra'yı korumak için bir askerî gücün örgütlenmesine yardım ettiğinde kısa bir süre sahne ışığına döndü. Muhafazakar Parti, 1846'da Mısır Yasalarının Kaldırılması konusunda bölünmüştü, Wellington ve eski Kabine'nin çoğu hala Peel'i destekliyordu, ancak Lord Derby liderliğindeki milletvekillerinin çoğu korumacı bir tavrı destekliyordu. 1852'nin başlarında, o zamanlar çok sağır olan Wellington, Derby'nin ilk hükûmetine "Kim? Kim?" Diye bağırarak takma adını verdi. Deneyimsiz Kabine Bakanları listesi Lordlar Kamarası'nda okundu. 31 Ağustos 1850'de Hyde Park ve St James's Park'ın Baş Korucusu ve Bekçisi oldu. Aynı zamanda 1 Şubat 1806'dan 33. Ayak Alayının albayıydı ve 22 Ocak 1827'den itibaren Grenadier Muhafızları'nın albayıydı. Kitty 1831'de kanserden öldü; Etkili bir ayrılığa yol açan genel mutsuz ilişkilerine rağmen Wellington'un, onun ölümünden çok üzüldüğü söyleniyordu, tek rahatlığı, "birlikte geçirdikleri yarım ömürden sonra, sonunda birbirlerini anlamaya başlamış olmalarıydı". Meslektaşı Charles Arbuthnot'un karısı olan günlük yazarı Harriet Arbuthnot ile olan sıcak dostluğundaki mutsuz evliliği için teselli bulmuştu. Harriet'in 1834 kolera salgınında ölmesi, kocasına olduğu kadar Wellington'a da büyük bir darbe oldu. İki dul, son yıllarını Apsley House'da birlikte geçirdi.


## Ölüm ve cenaze.
Wellington, Kent'teki Walmer Kalesi'nde, Cinque Ports'un Lord Muhafızı ve en sevdiği ev olduğu söylenen ikametgâhı 14 Eylül 1852'de öldü. O sabah hasta olduğu tespit edildi ve başından beri kullandığı sefer yatağından yardım aldı. askeri kariyeri ve öldüğü koltuğuna oturdu. Ölümü, bir dizi nöbetle sonuçlanan bir felç sonrası etkiler nedeniyle kaydedildi. 83 yaşındaydı.
Hayatta demiryoluyla seyahat etmekten nefret etmesine rağmen, ilk demiryolu kazası kayıplarından biri olan William Huskisson'un ölümüne tanıklık etmiş olmasına rağmen, cesedi trenle Londra'ya götürüldü ve burada kendisine bir devlet cenazesi verildi - az sayıda İngiliz tebaasından biri. çok şeref duyulmalıdır - diğer örnekler arasında Lord Nelson ve Sir Winston Churchill yer alır). Cenaze 18 Kasım 1852'de gerçekleşti. Cenazeden önce Dük'ün cesedi Chelsea Kraliyet Hastanesi'nde yatıyordu. Kraliçe Victoria, Prens Consort, Galler Prensi ve Prenses Kraliyet de dahil olmak üzere kraliyet ailesinin üyeleri, saygılarını sunmak için ziyaret ettiler. Seyir halka açıldığında, kalabalıklar ziyarete geldi ve çarpışmada birkaç kişi öldü.
Cenazesinde, katılanların sayısı nedeniyle ayakta duracak çok az yer vardı ve Tennyson'ın "Wellington Dükü'nün Ölümü Üzerine Ode" adlı kitabında kendisine verilen övgü, onun ölümü sırasındaki itibarını kanıtlıyor. Lord Nelson'un yanındaki St Paul Katedrali'nde bir lahit lahdine gömüldü. Alfred Stevens tarafından yapılan bronz bir anıtın heykelinde iki karmaşık destek bulunuyor: "Gerçek, False-Hood'un ağzından dili yırtıyor" ve "Cesaret, Korkaklığı ayak altında çiğniyor". Stevens, evine katedralin kemerlerinden birinin altına yerleştirildiğini görecek kadar yaşamadı.
Wellington'un tabutu, cenaze alayı için yapılmış pankartlarla süslenmişti. Başlangıçta, Birinci Dünya Savaşı sırasında kaldırılan ve asla eski durumuna getirilmeyen Prusya'dan bir tane vardı. Alayda, "Büyük Afiş", Kraliçe Victoria'nın emriyle 4. Dragoon Muhafızlarından General Sir James Charles Chatterton tarafından taşındı.
Weymouth gazetesi sahibi Joseph Drew tarafından yazılan, Wellington'un Geç Wellington Askeri ve Siyasi Kariyerinin Biyografik Kariyeri adlı kitabının çoğu, devlette ve cenazede yatan ölümünün ayrıntılı bir çağdaş anlatımıdır.
Ölümünden sonra İrlandalı ve İngiliz gazeteleri Wellington'un İrlandalı mı yoksa İngiliz olarak mı doğduğunu tartıştı. 2002'de BBC'nin 100 En Büyük Britanyalı anketinde 15. sıradaydı.
Alayın eski komutanı ve albay olan Wellington ile olan bağlantıları nedeniyle, 33. Ayak Alayına 18 Haziran 1853'te (Savaşın 38. yıldönümü) "33. (Wellington Dükü) Alayı" unvanı verildi. of Waterloo), Kraliçe Victoria. Wellington'un savaş rekoru örnek niteliğindedir; askeri kariyeri boyunca 60 kadar savaşa katıldı.


## Kişilik.
Wellington her zaman erken kalkar; ordu yürüyüşte olmasa bile "yatakta uyanık yatmaya dayanamıyordu". 1815'ten sonra sivil hayata döndüğünde bile, bir kamp yatağında uyudu, bu da yaratıkların rahatına olan saygısızlığını yansıtıyordu; Walmer Kalesi'nde sergilenmeye devam ediyor. General Miguel de Álava, Wellington'un ordunun "gün ağarırken" yürüdüğünü ve "soğuk et" yediğini söylediğinden, bu iki cümleden korktuğundan şikayet etti. Kampanya sırasında kahvaltı ve akşam yemeği arasında nadiren bir şey yerdi. 1811'de Portekiz'e geri çekilirken, onunla yemek yiyen personelinin çaresizliğine, "soğuk et ve ekmek" ile geçimini sağladı. Bununla birlikte, içtiği ve servis ettiği şarabın kalitesiyle ünlüydü, genellikle akşam yemeğinde bir şişe içerdi (gününün standartlarına göre büyük bir miktar değil).
Halk arasında nadiren duygu gösterdi ve kendisinden daha az yetkin veya daha az iyi doğmuş olanlara (neredeyse herkes) küçümseyici göründü. Ancak Álava, Salamanca Savaşı'ndan hemen önce bir olaya tanık oldu. Wellington, bir dürbünle Fransız ordusunun manevralarını izlerken bir tavuk bacağı yiyordu. Fransız sol kanadında bir aşırı genişleme gördü ve orada başarılı bir saldırı başlatabileceğini fark etti. Sopayı havaya fırlattı ve "Les français sont perdus!" Diye bağırdı. ("Fransızlar kayboldu!"). Toulouse Savaşı'ndan sonra, bir yardımcısı ona Napolyon'un tahttan çekilme haberini getirdi ve Wellington hazırlıksız bir flamenko dansına girdi, topuklarının üzerinde dönüp parmaklarını tıkladı.
Askeri tarihçi Charles Dalton, İspanya'da zorlu bir savaşın ardından genç bir subayın "Bu gece Wellington ile yemek yiyeceğim" yorumunu yaptığını kaydetti ve bu, Dük'ün yanından geçerken kulak misafiri oldu. Wellington, "Bana en azından ismimden önce Bay'ın önekini verin," dedi. "Lordum," dedi memur, "Bay Sezar veya Bay İskender'den bahsetmiyoruz, öyleyse neden Bay Wellington'dan söz edeyim?"
Sert yüzü ve sert disiplini meşhurdu; askerlerin tezahürat yapmasını "neredeyse bir fikir ifadesi" olarak onaylamadığı söylendi. Yine de Wellington adamlarına değer veriyordu; Porto ve Salamanca savaşlarından sonra Fransızları takip etmeyi reddetti, engebeli arazide azalan bir düşmanı kovalamanın ordusuna kaçınılmaz bir maliyet olacağını öngördü. Halk arasında kederini gösterdiği tek zaman Badajoz'un fırtınasından sonraydı; gediklerde ölen İngilizleri görünce ağladı. Bu bağlamda, Vitoria Savaşı'ndan sonra onlara "dünyanın pisliği" adını veren ünlü gönderisinin, öfke kadar saflarındaki hayal kırıklığıyla da körüklendiği görülebilir. Waterloo'dan sonraki gece doktorunun önünde ve daha sonra ailesiyle kederini açıkça dile getirdi; Zaferi için tebrik edilmek istemeyen, gözyaşlarına boğuldu, dövüş ruhu savaşın yüksek maliyeti ve büyük kişisel kayıp nedeniyle azaldı.
Wellington'un asker hizmetkarı, Beckerman adında huysuz bir Alman ve 25 yıl boyunca kendisine hizmet eden ve öldüğünde yanında olan uzun süredir hizmet eden uşağı James Kendall, her ikisi de ona bağlıydı. (Hizmetçileriyle hiç konuşmadığı ve bunun yerine emirlerini tuvalet masasındaki bir not defterine yazmayı tercih ettiği bir hikâye, aslında muhtemelen oğlu 2. Dük'e atıfta bulunuyor. 3. Dük'ün yeğeni Viva Seton Montgomerie (1879–1959), Napolyon'a çok benzediği söylenen eski bir hizmetli Charles Holman'dan duyduğu bir anekdot olarak Holman, 1871'den 1905'e kadar Wellington Dükleri'nin hizmetkarı olarak kaydedildi).
Ordnance'ın Başkomutanı olarak büyük bir patlamaya yakın olduğu bir olayın ardından Wellington, sağırlık ve kulakla ilgili diğer problemler yaşamaya başladı. 1822'de sol kulağın işitmesini iyileştirmek için bir ameliyat geçirdi. Ancak sonuç, o tarafta kalıcı olarak sağır olmasıydı. "Sonrasında asla pek iyi olmadığı" iddia ediliyor.
Wellington, Kitty ile evliliği sırasında "güçlü bir cinsel iştah" ve birçok aşk ilişkisine sahipti. Özellikle Waterloo Savaşı'ndan ve ardından Paris'teki büyükelçilik görevinden sonra, onlarca yıl boyunca entelektüel ve çekici kadınlarla arkadaşlıktan keyif aldı. İngiliz basını, ulusal kahramanın bu tarafını küçümsedi. 1824'te, Wellington bir yayıncıdan bir mektup aldığında, John Joseph Stockdale, metreslerinden biri Harriette Wilson'ın oldukça müstehcen anılarının bir baskısını para karşılığında yayınlamaktan kaçınmayı teklif ettiğinde, bir irtibat görevlisi ona musallat oldu. Dük'ün "Yayınlayın ve lanetlenin" mektubu karaladıktan sonra derhal geri verdiği söylenir. Bununla birlikte, Hibbert biyografisinde mektubun Dük'ün kağıtları arasında üzerinde hiçbir şey yazılmadan bulunabileceğini belirtiyor. Wellington'un yanıt verdiği kesindir ve yayıncıdan, Longford tarafından alıntı yapılan bir başka mektubun tonu, en güçlü dille şantaj yapmayı reddettiğini ima eder.
Aynı zamanda, kısa ve öz konuşan, oldukça pratik bir adamdı. 1851'de, Büyük Sergi açılmadan hemen önce Kristal Saray'da çok sayıda serçenin uçuştuğu keşfedildi. Kraliçe Victoria'ya tavsiyesi "Atmaca, hanımefendi" idi.
Wellington, savaşlarının çoğu, belki de çoğu, saldırgan olmasına rağmen (Argaum, Assaye, Oporto, Salamanca, Vitoria, Toulouse) çoğu zaman bir savunma generali olarak tasvir edilmiştir. Bununla birlikte, şöhretini kazandığı Yarımada Savaşı'nın çoğunda ordusu stratejik olarak saldırgan bir duruş için sayılardan yoksundu.


## Demir Dük.
Bu yaygın olarak kullanılan takma ad, aslında herhangi bir özel olaydan ziyade tutarlı siyasi kararlılığıyla ilişkiliydi. Çeşitli durumlarda editoryal kullanımı aşağılayıcı görünmektedir. 1832'de isyancıların Apsley House'da camları kırmasını önlemek için metal kepenkler taktığı bir olaydan sonra kullanımının daha yaygın hale gelmesi muhtemeldir. Bu terim, 1844-45'te yayınlanan Punch karikatürleri tarafından giderek daha popüler hale getirilmiş olabilir.


## Diğer kaynaklar.
 -  
 -  


## Daha fazlası.
 -  
 -