# Truva Savaşı
Truva Savaşı, Yunan mitolojisinde MÖ 12. veya 13. yüzyıl civarında meydana gelen efsanevi bir çatışmadır. Savaş, Truvalı Paris'in Helen'i Sparta kralı kocası Menelaos'tan almasının ardından Akalar (Yunanlar) tarafından Truva şehrine karşı yürütülmüştür. Savaş Yunan mitolojisindeki en önemli olaylardan biridir ve başta Homeros'un "İlyada"'sı olmak üzere Yunan edebiyatının birçok eserinde anlatılmaktadır. "İlyada"'nın özü (Kitap II - XXIII) on yıl süren Truva kuşatmasının onuncu yılında dört gün iki gecelik bir dönemi anlatır; Odysseia ise savaşın kahramanlarından biri olan Odisseia'un eve dönüş yolculuğunu anlatır. Savaşın diğer bölümleri, fragmanlar hâlinde günümüze ulaşan epik şiirler döngüsünde anlatılır. Savaştan bölümler, Yunan tragedyası ve Yunan edebiyatının diğer eserleri ile Vergilius ve Ovidius gibi Romalı şairler için malzeme sağladı.
Antik Yunanlar, Truva'nın Çanakkale Boğazı yakınlarında bulunduğuna ve Truva Savaşı'nın MÖ 13. veya 12. yüzyıla ait tarihi bir olay olduğuna inanıyorlardı. MS 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde, hem savaşın hem de kentin tarih dışı olduğu düşünülüyordu ancak 1868'de Alman arkeolog Heinrich Schliemann, kendisini Truva'nın günümüz Türkiye'sinde Hisarlık olarak bilinen yerde olduğuna ikna eden Frank Calvert ile tanıştı. Schliemann ve diğerleri tarafından yürütülen kazılara dayanarak bu iddia artık çoğu akademisyen tarafından kabul edilmektedir.
Truva Savaşı'nın tarihselliği açık bir soru olmaya devam etmektedir. Birçok akademisyen hikâyenin tarihsel bir çekirdeği olduğuna inanmaktadır, ancak bu sadece Homeros hikâyelerinin Bronz Çağı'nda Miken Yunanları tarafından anlatılan çeşitli kuşatma ve sefer hikâyelerinin bir birleşimi olduğu anlamına da gelebilir. Truva Savaşı hikâyelerinin belirli bir tarihsel çatışmadan türetildiğine inananlar, genellikle Eratosthenes tarafından verilen ve kabaca Truva VII'nin yıkıcı bir şekilde yakılması ve Bronz Çağı'nın çöküşüne dair arkeolojik kanıtlara karşılık gelen MÖ 1194-1184 tarihlerini tercih ederek genellikle MÖ 12. veya 11. yüzyıla tarihlendirirler.


## Efsane.
Geleneksel olarak Truva Savaşı tanrıçalar Hera, Athena ve Aphrodite arasındaki bir kavgayla başlayan bir dizi olaydan kaynaklandı. Uyumsuzluk tanrıçası Eris, Peleus ve Thetis'in düğününe davet edilmedi ve bu yüzden "en güzel için" yazılı altın bir elma hediyeyle geldi. Tanrıçalardan her biri, "en güzel elma"nın kendisine ait olduğu iddia etti. Bu anlaşmazlığı çözmek için Tanrıçalar, o sırada sürüsünü güden bir çobana en güzelin kim olduğunu sordu ve Tanrıçaların her biri genç adama iyiliği karşılığında bir nimet vadetti: güç, bilgelik ya da aşk. Bu çoban, aslında kırlarda büyümüş bir Truva prensi olan Paris'ti ve aşkı seçerek elmayı Aphrodite'ye verdi. Ödül olarak Aphrodite, Sparta Kraliçesi ve tüm kadınların en güzeli olan Helen'in Paris'e aşık olmasını sağladı. Paris'in yargısı ona hem Hera'nın hem de Athena'nın öfkesini kazandırdı ve Helen, Truvalı Paris için kocası Sparta Kralı Menelaos'u terk ettiğinde, Menelaos Yunanistan'ın tüm krallarını ve prenslerini Truva'ya savaş açmaya çağırdı.
Menelaos'un kardeşi Miken Kralı Agamemnon, Paris'in hakareti yüzünden Aka birliklerinin Truva'ya sefer düzenlemesine ve şehri on yıl boyunca kuşatmasına önderlik etti. Aralarında Akalı Akhilleus ve Aias ile Truvalı Hektor ve Paris'in de bulunduğu birçok kahramanın ölümünden sonra, şehir Truva Atı'nın hilesine yenik düştü. Akalar, köle olarak tuttukları ya da sattıkları bazı kadınlar ve çocuklar dışında Truvalıları katlettiler ve tapınaklara saygısızlık ederek tanrıların gazabını kazanmış oldular. Akaların çok azı evlerine sağ salim dönebildi ve birçoğu uzak kıyılarda koloniler kurdu. Romalılar daha sonra onların kökenini Aprodite'nin oğlu ve hayatta kalan Truvalıları günümüz İtalya'sına götürdüğü söylenen Truvalılardan biri olan Aeneas'a dayandırmışlardır.


### Savaşın kökenleri.
#### Zeus'un planı.
Yunan mitolojisine göre Zeus, babası Kronos'u devirerek tanrıların kralı oldu; Kronos da babası Uranüs'ü devirmişti. Zeus, karısı ve kız kardeşi Hera'ya sadık değildi ve birçok çocuğun doğduğu birçok ilişki yaşadı. Zeus yeryüzünde çok fazla insan olduğuna inandığından, Truva Savaşı'nı yeryüzünü, özellikle de yarı tanrı soyundan gelenleri nüfusundan arındırmak için bir araç olarak kullanacak olan Momos ya da Themis'i tasarladı.
Bunlar Hesiodos'un anlattıklarıyla desteklenebilir:Şimdi bütün tanrılar çekişmelerle bölünmüşlerdi; çünkü tam o sırada göklerde gürleyen Zeus, sınırsız yeryüzünde fırtına ve fırtınayı karıştırmak için bile harika işler düşünüyordu ve daha şimdiden ölümlü insanların soyunu tamamen sona erdirmek için acele ediyordu, yarı tanrıların hayatlarını yok edeceğini, tanrıların çocuklarının, kaderlerini kendi gözleriyle gören sefil ölümlülerle çiftleşmemeleri gerektiğini ilan ediyordu; Ama kutsanmış tanrılar bundan böyle de eskiden olduğu gibi insanlardan ayrı yaşamalı ve yaşam alanlarına sahip olmalıydılar. Ama ölümsüzlerden ve insanlardan doğmuş olanlara Zeus gerçekten zahmet ve keder üstüne keder yükledi.


#### Paris'in kararı.
Zeus, Herakles onu Kafkasya'dan kurtardıktan sonra Themis ya da Prometheus'tan, babası Kronos gibi kendisinin de oğullarından biri tarafından tahttan indirileceğini öğrendi. Bir başka kehanete göre de Zeus'un Yunan kıyılarındaki okyanuslarda görüp aşık olduğu deniz perisi Thetis'in oğlu babasından daha büyük olacaktı. Bu nedenlerden biri ya da her ikisi için, ya Zeus'un emriyle ya da onu yetiştiren Hera'yı memnun etmek istediği için, Thetis yaşlı bir insan kralla, Aiakos'un oğlu Peleus'la nişanlandı.
Zeus'un emriyle Hermes tarafından kapıda durdurulan Eris (uyumsuzluk tanrıçası) dışında tüm tanrılar, Peleus ve Thetis'in düğününe davet edildi ve birçok hediye getirdiler. Hakarete uğrayan Tanrıça Eris, kapıdan hediyesini fırlattı ve üzerinde καλλίστῃ ("kallistē", "En güzele") yazan altın bir elma (Eski Yunanca: το μήλον της έριδος) vardı. Hera, Athena ve Aphrodite, elmayı sahiplendi ve kavga ettiler. Diğer tanrılardan hiçbiri, diğer ikisinin düşmanlığını kazanma korkusuyla, birinin lehine bir görüş belirtmeye cesaret edemedi. Sonunda Zeus, Hermes'e üç tanrıçayı, Truva'nın çöküşüne neden olacağına dair bir kehanet nedeniyle İda Dağı'nda çoban olarak yetiştirilen ve soyunun farkında olmayan Truva prensi Paris'e götürmesini emretti. İda'nın pınarında yıkandıktan sonra, tanrıçalar ya kazanmak için ya da Paris'in isteği üzerine ona çıplak olarak göründüler. Paris aralarında karar veremeyince, tanrıçalar rüşvete başvurdular. Athena Paris'e bilgelik, savaşta beceri ve en büyük savaşçıların yeteneklerini teklif etti; Hera ona siyasi güç ve tüm Asya'nın kontrolünü teklif etti; ve Aphrodite ona dünyanın en güzel kadını olan Spartalı Helen'in aşkını teklif etti. Paris elmayı Aphrodite'ye verdi ve birkaç maceradan sonra kraliyet ailesi tarafından tanındığı Truva'ya döndü.
Peleus ve Thetis'in "Akhilleus" adını verdikleri bir oğulları oldu. Onun, ya olaysız bir yaşamdan sonra yaşlılıktan öleceği ya da bir savaş alanında genç yaşta öleceği ve şiir yoluyla ölümsüzlük kazanacağı önceden bildirilmişti. Dahası, Akhilleus dokuz yaşındayken, Kalkhas onun yardımı olmadan Troya'nın bir daha düşemeyeceği kehanetinde bulunmuştu. Bazı kaynaklar Thetis'in Akhilleus'u daha bebekken ölümsüz kılmaya çalıştığından bahseder. Bunlardan bazıları Akhilleus'un ölümlü kısımlarını yakmak için onu her gece ateşin üzerinde tuttuğunu ve gündüzleri ambrosia ile ovduğunu, ancak Peleus'un onun eylemlerini fark ettiğini ve onu durdurduğunu belirtir.
Bu hikâyenin bazı versiyonlarına göre, Thetis bu şekilde birkaç oğlunu öldürmüştü ve Peleus'un eylemi bu nedenle oğlunun hayatını kurtardı. Diğer kaynaklara göre Thetis, Akhilleus'u yeraltı dünyasına akan Stiks nehrinde yıkamış ve onu suyun değdiği her yerde zarar görmez hâle getirmiştir. Onu topuğundan tuttuğu için, banyo sırasında topuk tamamen suya batmamış ve bu nedenle topuk ölümlü ve yaralanmaya karşı savunmasız kalmıştır. Büyüyünce tüm ölümlü savaşçıların en büyüğü olmuştur. Kalkhas'ın kehanetinden sonra, Thetis, Akhilleus'u Skyros'ta Kral Lykomedes'in sarayında kız kılığına girerek saklamıştır. Savaşın kritik bir noktasında, Hephaistos tarafından ilahi olarak dövülmüş silahlar sağlayarak oğluna yardım eder.


#### Paris ve Helen'in kaçışı.
Dünyanın en güzel kadını, Sparta Kralı Tindareos'un kızlarından biri olan Helen'di. Annesi, Zeus tarafından ya tecavüze uğramış ya da bir kuğu şeklinde baştan çıkarılmış olan Leda'ydı. Leda'nın ikisi ikiz olan dört çocuğundan hangisinin Zeus'tan, hangisinin Tyndareus'tan olduğu konusunda rivayetler farklıdır. Ancak Helen genellikle Zeus'un kızı, bazen de annesi olarak Nemesis gösterilir. Helen'in çok sayıda talibi vardı ve babası, diğerlerinin şiddetle misilleme yapacağından korktuğu için birini seçmek istemiyordu.
Sonunda taliplerden biri olan İthakalı Odysseus, ikilemi çözmek için bir plan önerdi. Tyndareus'un Penelope'ye karşı kendi davasını desteklemesi karşılığında, Tyndareus'un Helen'in tüm taliplerinden, kimi seçerse seçsin Helen'in evliliğini savunacaklarına dair söz vermelerini istemesini önerdi. Talipler, bir miktar homurdanmadan olmasa da, bir atın kopmuş parçaları üzerine gereken yemini ettiler.
Tyndareus, Menelaos'u seçti. Menelaos, babasının politik bir seçimiydi. Serveti ve gücü vardı. Alçakgönüllülükle onu kendisi istememiş, onun yerine kardeşi Agamemnon'u göndermişti. Helen'i kazanırsa Aphrodite'ye 100 öküzden oluşan bir hekatomb kurban edeceğine söz verdi, ancak sözünü tutmadı ve onun gazabını kazandı. Kardeşleri Kastor ve Polluks tanrı olduklarında ve Agamemnon, Helen'in kız kardeşi Klitemnestra ile evlenip Miken tahtını geri aldığında Menelaos, Helen kraliçesi olarak Tyndareus'un Sparta tahtını miras aldı.
Paris, sözde diplomatik bir görev kisvesi altında, Helen'i almak ve Truva'ya geri getirmek için Sparta'ya gitti. Helen onun saraya girdiğini görmek için başını kaldıramadan, Eros'un, diğer adıyla Aşk Tanrısı'nın bir okuyla vuruldu ve Aphrodite'nin söz verdiği gibi Paris'i görünce ona aşık oldu. Menelaos, amcası Crateus'u gömmek için Girit'e gitti.
Bir rivayete göre, Paris'in kararını hâlâ kıskanan Hera bir fırtına gönderdi. Fırtına aşıkların Mısır'a inmesine neden oldu ve burada tanrılar Helen'in yerine onun bulutlardan yapılmış bir benzeri olan Nephele'yi koydular. Helen'in değiştirilmesi efsanesi MÖ 6. yüzyıl Sicilyalı şair Stesichorus'a atfedilirken, Homeros için Truva'daki Helen tek ve aynıydı. Gemi daha sonra Sidon'da karaya çıktı. Yakalanmaktan korkan Paris orada biraz vakit geçirdikten sonra Truva'ya yelken açtı.
Paris'in Helen'i kaçırmasının birkaç emsali vardı. İo Miken'den, Europa Fenike'den, Jason Medea'yı Kolkhis'ten alındı, Troyalı prenses Hesione ise Herakles tarafından kaçırılıp Salamisli Telamon'a verildi. Herodotos'a göre, Paris bu örneklerden cesaret alarak Yunanistan'dan kendine bir eş çaldı ve diğer durumlarda hiçbir ceza almadığı için hiçbir ceza beklemedi.


### Aka kuvvetlerinin toplanması ve ilk sefer.
Homeros'a göre Menelaos ve müttefiki Odysseus, Helen'i diplomatik yollardan kurtarmak için Truva'ya gittiler ancak başarısız oldular. Bunun üzerine Menelaos, Agamemnon'dan Helen'in taliplerinin, hangi talip seçilirse seçilsin Helen'in evliliğini savunacaklarına dair ettikleri yemini yerine getirmesi için yardım istedi. Agamemnon kabul etti ve tüm Akha krallarına ve prenslerine elçiler göndererek onları yeminlerine uymaya ve Helen'i geri almaya çağırdı.


#### Odysseus ve Akhilleus.
Menelaos'un düğününden sonra Odysseus, Penelope ile evlendi ve Telemakhos adında bir oğlu oldu. Odysseus, savaştan kaçınmak için deli numarası yaparak tarlalarına tuz ekti. Bunun üzerine Palamedes, Odysseus'un oğlunu kaçırarak saban yolunun önüne koydu. Bunu gören Odysseus, oğlunu öldürmemek için kenara çekildi ve böylece deli olmadığı ortaya çıktı.
Ancak Homeros'a göre Odysseus, askeri macerayı başından beri desteklemiş ve güç toplamak için Pylos kralı Nestor'la birlikte bölgeyi dolaşmıştır.
Skyros'ta Akhilleus, kralın kızı Deidamia ile bir ilişki yaşadı ve bunun sonucunda Neoptolemos adında bir çocuğu oldu. Odysseus, Telamonlu Aias ve Akhilleus'un hocası Phoenix ile birlikte Akhilleus'u almaya gitti. Akhilleus'un annesi savaşa gitmek zorunda kalmaması için onu kadın kılığına soktu, ancak bir hikâyeye göre, bir boru çaldılar ve Akhilleus kaçmak yerine davetsiz misafirlerle savaşmak için bir mızrak ele geçirerek kendini gösterdi. Başka bir hikâyeye göre, incik boncuk ve silah taşıyan tüccarlar kılığına girdiler ve Akhilleus, giysi ve mücevherler yerine silahlara hayranlık duyduğu için diğer kadınlardan ayrıldı. Pausanias, Homeros'a göre Akhilleus'in Skyros'ta saklanmadığını, aksine Truva Savaşı'nın bir parçası olarak adayı fethettiğini söyledi.


#### Aulis'te ilk toplantı.
Aka kuvvetleri ilk olarak Aulis'te toplandı. Kıbrıs Kralı Kiniras dışında tüm adaylar kuvvetlerini gönderdi. Agamemnon'a göğüs zırhları göndermesine ve 50 gemi göndereceğine söz vermesine rağmen, Mygdalion'un oğlu tarafından yönetilen sadece bir gerçek gemi ve kilden yapılmış 49 gemi gönderdi. İdomeneos, Miken'in Truva'ya karşı savaşında Girit birliğine önderlik etmeye istekliydi, ama sadece yardımcı komutan olmasına izin verildi. Gelen son komutan, o zamanlar 15 yaşında olan Akhilleus'du.
Apollon'a sunulan bir kurbanın ardından, bir yılan sürünerek sunaktan yakındaki bir çınar ağacındaki serçe yuvasına girdi. Anne ve dokuz yavrusunu yedikten sonra taşa dönüştü. Calchas bunu Truva'nın savaşın onuncu yılında düşeceğine dair bir işaret olarak yorumladı.


#### İkinci toplantı.
Fırtınanın onları dağıtmasından sekiz yıl sonra, binden fazla gemiden oluşan filo yeniden toplandı. Hepsi Aulis'e ulaştığında rüzgârlar durdu. Kâhin Kalkhas, tanrıça Artemis'in Agamemnon'u kutsal bir geyiği ya da kutsal bir korudaki bir geyiği öldürdüğü ve ondan daha iyi bir avcı olduğu için övündüğü için cezalandırdığını söyledi. Artemis'i yatıştırmanın tek yolunun Agamemnon ile Klytemnestra'nın ya da Helen ile Theseus'un kızı olan ve Helen Menelaos'la evlendiğinde Klytemnestra'ya emanet edilen İfigenia'yı kurban etmek olduğunu söyledi.
Agamemnon bunu reddetti ve diğer komutanlar Palamedes'i seferin komutanı yapmakla tehdit ettiler. Bazı versiyonlara göre Agamemnon razı olup kurbanı yerine getirdi, ancak diğerlerine göre onun yerine bir geyik kurban etti ya da son anda Artemis kıza acıdı ve onu tapınaklarından birinde bir bakire olarak aldı ve yerine bir kuzu koydu. Hesiodos, Iphigenia'nın tanrıça Hekate olduğunu söylemektedir.
Aka kuvvetleri, "İlyada"'nın ikinci kitabındaki Gemiler Kataloğu'nda ayrıntılı olarak tarif edilir. Yunanistan anakarasından, Mora Yarımadası'ndan, On İki Ada'dan, Girit'ten ve İthaka'dan gelen 28 birlikten oluşuyordu ve 1186 pentekonter, yani 50 kürekçili gemi içeriyordu. Thukydides, geleneğe göre yaklaşık 1200 gemi olduğunu ve Böotya gemilerinde 120 adam bulunduğunu, Filoktetes'in gemilerinde ise sadece elli kürekçi olduğunu, bunların muhtemelen maksimum ve minimum olduğunu söyler. Bu sayılar toplam 70.000 ila 130.000 kişilik bir kuvvet anlamına gelmektedir. "Bibliotheka" tarafından verilen bir başka gemi kataloğu biraz farklı olmakla birlikte sayılar konusunda hemfikirdir. Bazı araştırmacılar Homeros'un kataloğunun orijinal bir Tunç Çağı belgesi olduğunu, muhtemelen Aka komutanının harekât emri olduğunu iddia etmişlerdir. Diğerleri ise bunun Homeros'un bir uydurması olduğuna inanmaktadır.
"İlyada"'nın ikinci kitabında ayrıca Hektor önderliğindeki Truvalılar ile Aeneas önderliğindeki Dardanyalılar, Zeleialılar, Adrasteialılar, Percotialılar, Pelasglar, Trakyalılar, Kikonyalı mızrakçılar, Payonyalı okçular, Halizonlar, Mysialılar, Frigler, Maeonyalılar, Miletliler, Sarpedon önderliğindeki Likyalılar ve Karyalılardan oluşan Truvalı müttefikler de listelenmektedir. Truva dili hakkında hiçbir şey söylenmez; Karialıların barbarca konuştuğu özellikle belirtilir ve müttefik birliklerin birçok dil konuştuğu ve emirlerin komutanları tarafından tercüme edilmesi gerektiği söylenir. "İlyada"'daki Truvalılar ve Akalar aynı dini, aynı kültürü paylaşmaktadır ve düşman kahramanlar birbirleriyle aynı dilde konuşmaktadır, ancak bu dramatik bir etki olabilir.


### Dokuz yıllık savaş.
#### Akhilleus'un seferleri.
Akalar, Truva'yı dokuz yıl boyunca kuşattılar. Savaşın bu bölümü, savaşın son yılındaki olaylardan bahsetmeyi tercih eden günümüze ulaşan kaynaklar arasında en az gelişmiş olanıdır. İlk karaya çıkıştan sonra ordu ancak onuncu yılda tekrar bütünüyle toplandı. Thukydides bunun parasızlıktan kaynaklandığı sonucuna varmaktadır. Truvalılar, müttefiklerine akınlar düzenlemiş ve Trakya yarımadasında çiftçilikle vakit geçirmişlerdir. Truva hiçbir zaman tamamen kuşatılmamış, böylece Küçük Asya'nın iç kesimleriyle iletişimini sürdürmüştür. Sonuna kadar takviye kuvvetler gelmeye devam etti. Akalar sadece Çanakkale Boğazı'nın girişini kontrol ederken, Truvalılar ve müttefikleri Abidos ve Sestos'taki en kısa noktayı kontrol ediyor ve Avrupa'daki müttefikleriyle iletişim kuruyordu.
Akhilleusve Aias, Akalar arasında en aktif olanlarıydı ve Truvalı müttefiklerinin topraklarını yağmalamak için ayrı ordulara liderlik ediyorlardı. Homeros'a göre Akhilleus, 11 şehir ve 12 ada fethetti. Apollodorus'a göre Troas bölgesinde Aeneas'ın topraklarını yağmaladı ve sığırlarını çaldı. Ayrıca Lyrnassus, Pedasus ve komşu şehirlerin çoğunu ele geçirdi ve Troilos'u öldürdü; 20 yaşına ulaşırsa Truva'nın düşmeyeceği söyleniyordu.
Kakrides bu listenin güneye doğru çok fazla uzandığı için yanlış olduğunu söyler. Diğer kaynaklar Akhilleus'un Pedasus, Monenia, Mythemna (Lesbos'ta) ve Peisidice'yi aldığından bahseder. Bu şehirlerden elde edilen ganimetler arasında Akhilleus'a verilen Lyrnessuslu Briseis ve Agamemnon'a verilen Hypoplacian Thebesli Khryseis de vardı. Akhilleus, Priamos'un oğlu Lycaon'u babasının bahçesinde dal keserken yakaladı. Patroklos onu Lemnos'ta köle olarak sattı, orada İmrozlu Eetion tarafından satın alındı ve Troya'ya geri getirildi. Sadece 12 gün sonra Akhilleus, Patroklos'un ölümünden sonra onu öldürdü.


#### Kehanetler.
Onuncu yıldan sonra, Lemnos'ta Philoctetes'in yanında bulunan Herakles'in yayı olmadan Troia'nın düşemeyeceği kehanetinde bulunuldu. Odysseus ve Diomedes, yarası iyileşmiş olan Philoctetes'i geri getirdiler. Philoctetes daha sonra Paris'i vurup öldürdü.
Apollodorus'a göre, Paris'in kardeşleri Helenus ve Deifobos, Helen'i elde etmek için yarıştılar. Deifobos galip geldi ve Helenus, İda Dağı'na gitmek için Truva'yı terk etti. Calchas, Helenus'un Truva'nın düşüşüyle ilgili kehanetleri bildiğini söyledi, bu yüzden Odysseus, Helenus'un yolunu kesti. Baskı altındaki Helenus, Akalara Pelops'un kemiklerini geri alırlarsa kazanacaklarını söyledi, Akhilleus'un oğlu Neoptolemos'u kendileri için savaşmaya ikna etti ve Truva Palladyumu'nu çaldı.
Yunanlar Pelops'un kemiklerini ele geçirdiler ve Odysseus'u Skyros'ta Kral Lycomedes'in sarayında savaştan saklanan Neoptolemus'u geri alması için gönderdiler. Odysseus ona babasının kollarını verdi. Telephus'un oğlu Eurypylus, Homeros'a göre büyük bir "Kêteioi", Hitit ya da Apollodorus'a göre Mysialı kuvvetinin başında Troyalılara yardıma geldi. Eurypylus, Machaon ve Peneleos'u öldürdü, ancak Neoptolemus tarafından katledildi.
Dilenci kılığına giren Odysseus, Truva'da casusluk yapmaya gider, ancak Helen tarafından fark edildi. Evini özleyen Helen, Odysseus'la birlikte komplo kurdu. Daha sonra Helen'in yardımıyla Odysseus ve Diomedes, Palladium'u çaldılar.


#### Truva Atı.
Savaşın sonunda nihai bir plan yapıldı. Odysseus yeni bir hile tasarladı: Truvalılar için kutsal bir hayvan olan içi boş dev bir tahta at. Epeius tarafından Athena'nın rehberliğinde, Apollon için kutsal sayılan bir kızılcık korusundaki ağaçlardan yapıldı ve üzerine şu yazı yazıldı "Yunanlılar bu şükran sunusunu, evlerine dönüşleri için Atina'ya adıyorlar". İçi boş at, Odysseus önderliğindeki askerlerle dolduruldu. Ordunun geri kalanı kampı yaktı ve Bozcaada'ya doğru yelken açtı.
Truvalılar, Yunanların gittiğini anladıklarında, savaşın bittiğine inanarak, "atı sevinçle şehrin içine sürüklediler", bir yandan da onunla ne yapacaklarını tartıştılar. Bazıları onu kayalardan aşağı atmaları gerektiğini, bazıları yakmaları gerektiğini, bazıları ise Atina'ya adamaları gerektiğini düşündü.
Hem Kassandra hem de Laocoön, atı tutmamaları konusunda uyarıda bulundular. Kassandra'ya Apollon tarafından kehanet yeteneği verilmiş olsa da, ona asla inanılmaması için Apollon tarafından lanetlenmiştir. Bunun üzerine denizden yılanlar çıkar ve Laocoön ile iki oğlundan birini, Laocoön ile iki oğlunu ya da sadece oğullarını yutar; bu kehanet Aeneas'ın takipçilerini öylesine telaşlandırır ki İda'ya çekilirler. Truvalılar atı tutmaya karar verdiler ve çılgın bir eğlence ve kutlama gecesi düzenlediler. Aka casusu olan Sinon, "gece yarısı olduğunda ve berrak ay doğarken" Bozcaada'da konuşlanmış donanmaya işaret verdi ve atın içindeki askerler ortaya çıkıp muhafızları öldürdüler.


### Truva'nın Düşüşü.
Akalar şehre girdiler ve uyuyan nüfusu öldürdüler. Bunu gün boyu devam eden büyük bir katliam izledi. Çaresizlikle dolan Truvalılar, dağınık ve lidersiz olmalarına rağmen şiddetle karşılık verdiler. Çatışmalar doruk noktasına ulaştığında, bazıları düşmanın kıyafetlerini giyerek kaotik sokak çatışmalarında sürpriz karşı saldırılar başlattı. Diğer savunmacılar ise çatı kiremitlerini ve ağır olan her şeyi saldırganların üzerine fırlattı. Yine de görünüm acımasızdı ve sonunda kalan savunucular tüm şehirle birlikte yok edildi.
Neoptolemos, Avlulu Zeus'un sunağına sığınan Priam'ı öldürdü. Menelaos, Paris'in ölümünden sonra Helen'in kocası Deiphobus'u öldürdü ve Helen'i de öldürmeye niyetlendi, ancak güzelliğine yenik düşerek kılıcını attı ve onu gemilere götürdü. Küçük Aias, Athena'nın sunağında heykeline sarılmış olan Kassandra'ya tecavüz eder. Aias'ın dinsizliği yüzünden, Odysseus'un teşvikiyle Akhalar onu taşlayarak öldürmek istediler, ama o Atina'nın sunağına kaçtı ve canı bağışlandı. Helen'in geri verilmesini istediklerinde Menelaos ve Odysseus'a konukseverlik gösteren ve bunu savunan Antenor, ailesiyle birlikte bağışlandı. Aeneas babasını sırtına alıp kaçtı ve Apollodorus'a göre dindarlığı nedeniyle gitmesine izin verildi.
Yunanlar daha sonra şehri yaktılar ve ganimetleri paylaştılar. Kassandra, Agamemnon'a verildi. Neoptolemus, Hektor'un karısı Andromahi'yi aldı ve Odysseus'a Priam'ın karısı Hekabe verildi. Akalar, Hektor'un bebek oğlu Astyanax'ı ya zalimlik ve nefretten ya da kraliyet soyunu ve bir oğlun intikam alma olasılığını sona erdirmek için Truva surlarından aşağı attılar. Ayrıca Neoptolemus geleneğine göre, Truvalı prenses Polyxena'yı Akhilleus'un mezarı üzerinde kurban ettiler. Theseus'un annesi ve Helen'in hizmetçilerinden biri olan Ethra, torunları Demophon ve Acamas tarafından kurtarıldı.


## Truva Savaşı'nın tarihleri.
Bu savaş eski Yunanlar arasında ya efsanevi çağın son olayı ya da tarihsel çağın ilk olayı olarak kabul edildiğinden, Truva'nın düşüşü için çeşitli tarihler verilmektedir. Bunlar genellikle kralların soyağaçlarından türetilmiştir. Eforos MÖ 1135, Sosibius MÖ 1172, Eratosthenes MÖ 1184/MÖ 1183, Timaeus MÖ 1193, Parian MÖ 1209/MÖ 1208, Dikaiarhos MÖ 1212, Herodot MÖ 1250 civarında, Eretes MÖ 1291, Douris ise MÖ 1334 tarihini verir. Tam gün olarak Ephorus 23/24 Thargelion (6 veya 7 Mayıs), Hellanicus 12 Thargelion (26 Mayıs), diğerleri ise 23 Sciroforion (7 Temmuz) veya 23 Ponamos (7 Ekim) tarihlerini vermektedir.
MS 20. yüzyıl yazarlarının çoğu tarafından, Homeros'un anlattığı görkemli ve zengin kentin Troya VI olduğuna inanılmakta ve M.Ö. 1275 civarında, muhtemelen bir depremle yıkıldığı düşünülmektedir. Halefi Troya VIIa, MÖ 1180 civarında yıkıldı; uzun süre daha fakir bir şehir olarak kabul edildi ve Homeros Troya'sı için bir aday olarak reddedildi, ancak 1988'deki kazı kampanyasından bu yana en olası aday olarak görülmeye başlandı.


## Tarihsel temeli.
Truva Savaşı'nın tarihselliği, savaşın gerçekleşip gerçekleşmediği ve eğer gerçekleştiyse Truva'nın nerede olduğu da dâhil olmak üzere, hâlâ tartışma konusudur. Klasik Yunanların çoğu savaşın tarihsel bir olay olduğunu düşünürken, birçoğu da Homeros şiirlerinin şiirin gereklerine uymak için olayları abarttığına inanmaktadır. Örneğin, eleştirelliğiyle tanınan tarihçi Thukididis, bunu gerçek bir olay olarak kabul etmekle birlikte, Truva'ya 1.186 gemi gönderildiğinden şüphe duymaktadır. MS 100 civarında Dio Hrisostom, savaşın tarihsel olduğunu, ancak Truvalıların kazanmasıyla sona erdiğini ve Yunanların bu gerçeği gizlemeye çalıştığını ileri sürdü. 1870 civarında Batı Avrupa'da genel olarak Truva Savaşı'nın hiç yaşanmadığı ve Truva'nın hiç var olmadığı kabul edildi. Daha sonra Heinrich Schliemann, kendisi ve diğerlerinin Truva olduğuna inandığı Çanakkale Hisarlık'ta ve Yunanistan'daki Miken şehirlerinde yaptığı kazıları popüler hâle getirdi. Bugün pek çok bilim adamı Truva Savaşı'nın Truva şehrine karşı yapılan bir Yunan seferinin tarihsel özüne dayandığı konusunda hemfikirdir, ancak çok azı Homeros şiirlerinin savaşın gerçek olaylarını aslına sadık bir şekilde temsil ettiğini iddia eder.
Kasım 2001'de jeolog John C. Kraft ve klasikçi John V. Luce, 1977'de başlayan bölgenin jeolojisine ilişkin araştırmaların sonuçlarını sundular. Jeologlar mevcut jeolojiyi İlyada'da ve diğer klasik kaynaklarda, özellikle de Strabon'un "Coğrafya"'sında anlatılan manzaralar ve kıyı özellikleriyle karşılaştırdılar. Vardıkları sonuç, Schliemann tarafından belirlenen Truva'nın konumu (ve Yunan kampı gibi diğer konumlar), jeolojik kanıtlar ve "İlyada"'daki topoğrafya ve savaş anlatımları arasında düzenli bir tutarlılık olduğudur, ancak bu elbette bir tesadüf olabilir.


## Popüler kültürdeki yeri.
Bu olayların sağladığı ilham, burada listelenebilecek olandan çok daha fazla sayıda edebi eser üretti. Truva kuşatması, başta Homeros'un kuşatmanın son yılında geçen "İlyada"'sı olmak üzere pek çok sanat eserine ilham kaynağı oldu. Euripides'in "Troyalı Kadınlar", Geoffrey Chaucer'ın "Troilus ve Criseyde", William Shakespeare'in "Troilus ve Cressida", Samuel Coster'ın "Iphigenia ve Polyxena", Joost van den Vondel'in "Palamedes" ve Hector Berlioz'un "Les Troyens" adlı eserleri de bunlardan bazılarıdır.
Truva Savaşı'nı konu alan filmler arasında "Güzel Helen - Truva Muharebeleri" (1956), "Truva Atı" (1961) ve "Truva" (2004) sayılabilir. Savaş ayrıca birçok kitap, televizyon dizisi ve diğer yaratıcı çalışmalarda da yer aldı.


## Konuyla ilgili yayınlar.
  - Türk Ansiklopedisi Cilt 31, MEB basımevi, Ankara, 1982