# Muhammed Biriya
Muhammed Biriya veya Muhammed Bağırzade (1914, Tebriz - 1985, Tebriz) - şair, siyasetçi, Azerbaycan Milli Hükumeti Kültür ve Eğitim Bakanı, Tebriz'de kurulan Azerbaycan Sendikası başkanı, Milli Hükûmetin Milli Meclis üyesi, Azerbaycan'ın şairleri ve yazarları derneğinin yönetim kurulu üyesi, baskı mağduru.
Tebriz'de yayımlanan birçok gazete ve dergide şiirleri ve makaleleri yayımlandı. 1943-1946 yıllarında Tebriz'de yayınlanan "Yumruk", "Edebiyat Sayfası" ve "Zafer" gazetelerinin yazı işleri müdürlüğünü yaptı. "Çetirbazlar", "Gazete Bürosunda", "Stalingrad", "Erbab ve Çiftçi", "Mussolini", "Hitler ve Mussolini" gibi oyunların yazarıdır.
Azerbaycan Milli Hükûmeti Kültür ve Eğitim Bakanı olarak görev yaptığı süre boyunca okullarda dersler Azerbaycan Türkçesi ile yapılmaya başlandı, yeni müfredat oluşturuldu, ders kitapları Azerbaycan Türkçesiyle yazıldı. Milli demokratik harekete katılımı nedeniyle kendisine "21 Azer" madalyası ve "Settarhan" nişanı verildi.
Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin yıkılmasından sonra Baküye göç etti. Burada zulüm gördü ve faaliyetleri nedeniyle defalarca hapse atıldı ve sürgüne gönderildi. Toplam 22 yıl boyunca Sovyet rejimi tarafından hapsedildi ve sürgüne gönderildi. Tebriz'e döndükten sonra orada tutuklandı. Hayatının son yıllarını hapiste geçirdi.


## Hayatı.
### İlk yıllar.
Muhammed Hacı Gulam oğlu Bağırzade, 1914'te Güney Azerbaycan'da yer alan Tebriz'de doğdu.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Babası marangozdu.#YÖNLENDİRME 1920 yılında ailesiyle birlikte önce Tebriz'den Bakü'ye, bir yıl sonra da Horasan'a taşındı.#YÖNLENDİRME İlk eğitimini Horasan'da aldı.#YÖNLENDİRME Annesi hastalanınca doktorlar Horasan'ın havasının ona zararlı olduğunu söylediler.#YÖNLENDİRME Daha sonra 1923 yılında ailesiyle birlikte Bakü'ye taşındı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 1929 yılında Bakü'de bulunan 37 numaralı yedi yıllık okuldan mezun oldu ve Petrol Mühendisliği Teknik Koleji'ne girdi. Annesi ve amcası öldükten sonra Ocak 1933'te ailesiyle birlikte Tebriz'e döndü.#YÖNLENDİRME Tebriz'e döndükten sonra bir süre "Şahin" gazetesinin yayınevinde düzeltmen olarak çalıştı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 1934'ten 1938'e kadar Tebriz'de Beldiyye idaresinde görev yaptı.#YÖNLENDİRME 
1938 yılında Tebriz'de bulunan 27. Alayın 3. Tümeninde askerlik görevine başladı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Askerlik hizmetini tamamladıktan sonra ilk olarak Tebriz şehir idaresinin su dairesinde sekreter olarak çalıştı.#YÖNLENDİRME 1941 yılında demiryolu idaresinde muhasebeci olarak çalışmaya başladı.#YÖNLENDİRME 


### Siyasi faaliyetleri.
25 Ağustos 1941'de SSCB ordusu Güney Azerbaycan'a girdi.#YÖNLENDİRME 11 Ekim 1941'de Tebriz'de "Vatan Yolunda" gazetesi yayımlandı. Muhammed Biriya'nın şiirleri ve yazıları bu gazetenin ilk sayında yayımlandı.#YÖNLENDİRME "Rehber", "Zafer", "Merdom", "Demavend", "Xavere No" ve "Azerbaycan" gazetelerinde de şiirler ve yazıları yayımlandı.#YÖNLENDİRME 
1941'de bir grup Güney Azerbaycanlı aydınla birlikte Bakü'ye davet edildi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Burada geçirdiği 15 gün boyunca yazdığı şiirler "Komünist" gazetesinde yayımlandı.#YÖNLENDİRME Tebriz'e döndükten sonra Azerbaycan Cemiyeti başkanı Hacı Mirza Ali Şebüsteri, İsmayıl Şems, Mir Mehdi Etimad ve diğerleri daha aktif çalışmaya başladı. Kapitalizmi, emperyalizmi ve sömürgeciliği eleştiren şiirler ve makaleler yazıyor.#YÖNLENDİRME 1942 yılında Mirza Ali Şebüsteri, İsmayıl Şemsi, Mir Mehdi Etimad ve Muhammed Biriya, zulüm nedeniyle Azerbaycan SSC İçişleri Komiser Yardımcısı General Ağaselim Atakişiyev tarafından Tebriz'den Bakü'ye getirildi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Ocak 1943'e kadar burada yaşadı ve Azerbaycan Yazarlar Birliği ile Azerbaycan Radyo Komitesi'nde çalıştı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Tebriz'e döndükten sonra "Edebiyat Sayfası" adında bir gazete çıkarmaya başladı.#YÖNLENDİRME Gazete 1945'e kadar faaliyet gösterdi.#YÖNLENDİRME 1944 yılında Bakü'de 5.000 tirajlı "Yürek Sözü" adlı şiir kitabı yayımlandı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
1943 yılında Tebriz'de kurulan Azerbaycan Sendikası'nın başkanlığına seçildi.#YÖNLENDİRME Görev yaptığı süre boyunca işçilerle girişimciler arasında 41 maddelik bir anlaşma imzalamayı başardı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Mehed Biriya, 1944'ün ortalarında yeniden düzenlenen Tude partisinin Tebriz şehir komitesine seçilen 17 kişiden biriydi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Aynı zamanda kralın ve sömürgecilerin zulmüne karşı düzenlenen çok sayıda mitingin ana organizatörlerinden biriydi. Petrol çıkarma işçileriyle ilgili mitinglerden birinde konuşan Muhammed Biriya'ya suikast girişiminde bulunuldu. Kendisine sıkılan kurşun, mitinge katılan İsmail isimli kişinin ölümüne, üç kişinin de yaralanmasına neden oldu.#YÖNLENDİRME 1945 yılında Paris'te düzenlenen Dünya Sendikalar Kongresi'ne temsilci olarak katıldı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
20 Kasım 1945'te Tebriz'deki Erk Tiyatrosu binasında faaliyete geçen Azerbaycan Halk Kongresinin başkanlığına seçildi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
12 Aralık 1945'te Azerbaycan Milli Hükûmeti'nin kurulmasından sonra Kültür ve Eğitim Bakanı olarak atandı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Ayrıca yeni oluşturulan Milli Meclis ve Azerbaycan Şairler ve Yazarlar Cemiyeti'nin yönetim kurulu üyesiydi.#YÖNLENDİRME Kültür ve Eğitim Bakanı olduğu yıllarda okullarda dersler Azerbaycan Türkçesi ile yapılmaya başlandı, yeni müfredat oluşturuldu, ders kitapları Azerbaycan Türkçesiyle yazıldı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Nüfusun çoğunluğunun okuma yazma bilmemesi nedeniyle kısa sürede bölgede 3800 likbez kursu açıldı.#YÖNLENDİRME Köylerde 2.000, şehirlerde ise 500 ilk ve orta okul açıldı.#YÖNLENDİRME Çeşitli alanlardaki personel eksikliğini gidermek amacıyla çeşitli kurslar ve teknik okullar kurulmuştur.#YÖNLENDİRME Biriya, bakanlığın yanı sıra 1946 yılında kurulan "Azerbaycan Üniversitesi"nde Edebiyat dersleri verdi.#YÖNLENDİRME Tebriz, Zencan, Urmiye, Eher, Erdebil ve diğer şehirlerde merkezleri bulunan Azerbaycan Şairler ve Yazarlar Cemiyeti kuruldu.#YÖNLENDİRME Devlet Drama Tiyatrosu ve Devlet Filarmoni Orkestrası açıldı, Behzad'ın adını taşıyan Ulusal Müze faaliyete geçti.#YÖNLENDİRME Tebriz'e Settarhan, Bağırhan ve Şeyh Muhammed Hiyabani'nin heykelleri dikildi.#YÖNLENDİRME 
1946'da milli-demokratik harekete katılımı nedeniyle kendisine "21 Azer" madalyası#YÖNLENDİRME ve "Settarhan" nişanı verildi.
İran hükûmetinin verdiği sözlerin ardından SSCB bölgeden ayrılıyor.#YÖNLENDİRME Tahran hükûmeti, "Konseyler Meclisi'ne serbest seçim yapılmasını sağlamak" bahanesiyle Güney Azerbaycan'a asker gönderiyor.#YÖNLENDİRME Azerbaycan Demokrat Partisi liderleri arasında bu orduya karşı direnilip direnilmeyeceği konusunda görüş ayrılığı vardı. Bazıları Azerbaycan SSC'ye çekilip oradan savaşmayı önerse de Muhammed Biriya bölgede kalmayı ve orduya karşı savaşmayı önerdi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Azerbaycan Demokrat Partisi'nin Tebriz'deki son toplantısında Muhammed Biriya, Azerbaycan Demokrat Partisi'nin genel başkanı seçildi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bunun üzerine Biriya, partinin taktikleri ve bölgede düzeni sağlama konusunda bir bildiri hazırlayarak radyoda okudu.#YÖNLENDİRME 13 Aralık 1946'da ABD ve İngiltere'nin desteklediği İran ordusu Tebriz'e girdi. Bunun üzerine Azerbaycan Milli Hükûmeti düştü.. Biriya ve arkadaşları şehre giren İran ordusuna karşı silahlı direniş gösterse de sayılarının az olması nedeniyle Tebriz'deki SSCB hastanesine sığınmak zorunda kaldılar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 8 Mart 1947'de Tebriz'deki SSCB Konsolosluğu çalışanlarının yardımıyla gizlice Bakü'ye getirildi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 


### Millî Hükûmetin çöküşünden sonra.
1947'de Azerbaycan Demokrat Partisi Merkez Komitesi yeniden kuruldu.#YÖNLENDİRME Komiteye seçilen Muhammed Biriya, propaganda dairesi başkanlığına atandı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Azerbaycan Komünist Partisi Merkez Komitesinin emriyle Parti Okuluna kabul edildi.#YÖNLENDİRME 
27 Aralık 1947'de İran'a gitmek için Bakü'deki İran Konsolosluğu'na başvurdu.#YÖNLENDİRME Eve gittikten sonra AzSSR İçişleri Bakanı General Mir Teymur Yagubov, Devlet Güvenlik Bakan Yardımcısı General Ağaselim Atakişiyev, Albay Muhammed Saveçallinski, Merkez Komite Sekreteri Hasan Hasanov, AzSSR Başbakan Yardımcısı, yazar Mirze İbrahimov evine geldi.#YÖNLENDİRME Biriya'dan İran konsolosluğuna yaptığı başvuruyu geri çekmesini istediler. Biriya bunu yapmayacağını söyledi. Ertesi gün, yani 28 Aralık'ta tutuklandı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
7 aydan fazla süren bir soruşturmanın ardından Ağustos 1948'de Güney Azerbaycan'daki demokratik yapıya ve Sovyet hükûmetine karşı düşmanca tutum sergilemekle, Tebriz'de Amerikalılara ve Bakü'de İran başkonsolosuna casusluk yapmakla suçlandı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 27 Kasım 1948'de yayınlanan kararla, ceza süresinin 11 Ağustos'tan itibaren sayılması şartıyla 10 yıl süreyle çalışma kampına sürgün edildi.#YÖNLENDİRME Cezasını SSCB İçişleri Bakanlığı'nın 4 numaralı özel kampında çekti. 31 Aralık 1950'de mahkûmlar arasında Sovyet karşıtı propaganda yapmaktan kamp mahkemesi tarafından 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.#YÖNLENDİRME 23 Ağustos 1951'de Lugovsk esir kampında kaldığı süre boyunca sıkı gözetim altında bir yıl hapis cezasına çarptırıldı. 13 Ağustos 1954'ten itibaren cezasını Karaganda şehrinde bulunan 415 numaralı çalışma kampında çekti.#YÖNLENDİRME 30 Ağustos 1956'da Muhammed Biriya'nın ceza davası yeniden incelendi ve "suç unsuru bulunmadığından dava sonlandırıldı."#YÖNLENDİRME 
1956'da Bakü'ye döndü. Ailesinin yanına Tebriz'e gitmek istiyor.#YÖNLENDİRME Bu nedenle 12 Kasım 1956'da vize almak üzere Moskova'ya gitti.#YÖNLENDİRME Orada bulunan İran büyükelçiliğine girmeye çalıştığında durdurularak Bakü'ye geri getirildi.#YÖNLENDİRME 18 Ocak 1957'de Azerbaycan SSR hükûmetinin liderlerine 16 maddelik bir mektup gönderdi.#YÖNLENDİRME Bu mektupta Kiril alfabesinin terk edilerek Arap alfabesine dönülmesini, Marksizm-Leninizm okullarının kapatılmasını, Markx, Engels, Lenin ve Stalin'in heykellerinin kaldırılmasını, Ermenilerin Azerbaycan'dan uzaklaştırılmasını, sürgündekilerin serbest bırakılmasını ve şeriat düzeninin kurulmasını talep ediyor.#YÖNLENDİRME Bu mektubun ardından 1957'de hükûmet aleyhine propaganda yaptığı iddiasıyla tekrar tutuklandı ve sonraki 10 yıl boyunca çeşitli şehirlerde hapis yattı.#YÖNLENDİRME Hapis cezası bittikten sonra 1967'de Bakü'ye döndü.#YÖNLENDİRME Tekrar vize almak için Moskova'ya gidiyor. Burada da Sovyet milislerine hakaret ettiği iddiasıyla tutuklandı ve 2 yıl Tambov bölgesinde hapis yattı.#YÖNLENDİRME Güvenlik yetkilileri, hapis cezasının ardından 1969 yılında Bakü'ye dönen Muhammed Biriya'nın burada yaşamasına izin vermedi.#YÖNLENDİRME Daha sonra 3 yıl süreyle Şamahı şehrine sürgün edildi. Şamahı'dan döndükten sonra Bakü'deki mezarlıklarda molla olarak çalışır.#YÖNLENDİRME Muhammed Birya, Sovyet rejimi tarafından toplam 22 yıl boyunca sürgüne gönderildi ve hapsedildi.
29 Eylül 1980'de Tebriz'e döndü.#YÖNLENDİRME Burada da hükûmete karşı kampanya yürütmekle suçlandı, zulüm gördü ve sonunda tutuklandı.#YÖNLENDİRME 19 Şubat 1985'te öldü. Ölümüyle ilgili farklı görüşler var. Bazı araştırmacılara göre cezaevindeyken ölmüş,#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME bazılarına göre ise ömrünün sonuna doğru cezaevinden çıkıp kimsesizler evinde ölmüştür.#YÖNLENDİRME 
Tebriz'de bulunan Vadi Rahmet mezarlığına defnedildi.#YÖNLENDİRME Mezar taşında kendi yazdığı "Vasiyet" şiiri yazılıdır.#YÖNLENDİRME 


## Eserleri.
İlk şiirleri 1924 yılında Bakü'de yayınlanan "Divar" dergisinde yayımlandı.#YÖNLENDİRME 1930'lu yıllarda Azerbaycan Türkçesinde ve Farsça lirik gazeller yazmaya başladı.#YÖNLENDİRME Kendisine "Biriya" lakabını aldı.#YÖNLENDİRME "Biriya", ikiyüzlülükten uzak, yalansız demektir.#YÖNLENDİRME 11 Ekim 1941'den itibaren Tebriz'de yayınlanan "Vatan Yolunda" gazetesinde şiirleri ve yazıları yayımlandı.#YÖNLENDİRME Ayrıca "Rehber", "Zafer", "Merdom", "Demavend", "Xavere No" ve "Azerbaycan" gazetelerinde de şiirler ve yazılar yazmıştır.#YÖNLENDİRME 1941-1946 yılları arasında Şah rejimine karşı, faşizme karşı ve vatanseverlik ruhuyla yazdığı şiirleri Güney Azerbaycan şehirlerinde elden ele dolaşiyordu.#YÖNLENDİRME 1941 yılında bir grup Güney Azerbaycanlı aydınla birlikte Bakü'ye davet edildi.#YÖNLENDİRME Burada yazdığı şiirler "Komünist" gazetesinde yayımlandı. 1943 yılında Tebrizde, "Edebiyat Sayfası" adında bir gazete yayınlamaya başladı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gazete 1945'e kadar faaliyet gösterdi.#YÖNLENDİRME 1945'ten itibaren Tebriz'de yayınlanan "Zafer" gazetesinin genel yayın yönetmenliğini yaptı.#YÖNLENDİRME 
Hayatı boyunca birçok kitap yayımlandı.#YÖNLENDİRME Bakü'de basılan kitap "Yürek Sözü" adıyla 5.000 tirajla basılmıştır. 118 sayfalık kitap 2 bölümden oluşuyor.#YÖNLENDİRME Birinci bölümde şairin çeşitli konularda yazdığı kırk sekiz lirik şiir, ikinci bölümde ise elli yedi satirik eseri yer almaktadır.#YÖNLENDİRME Bu kitap 17 Temmuz 1944'te "Muhammed Biriya. Izbrannie stihi" adıyla Rusça yayımlandı.#YÖNLENDİRME Mikayil Rafili bu kitabın önsözünü yazdı ve editörlüğünü yaptı.#YÖNLENDİRME 
Tebriz'de basılan ilk kitabın adı "Vatanım Azerbaycan'a"dır.#YÖNLENDİRME "Halife Geri" yayınevi tarafından yayımlanan bu kitapta şairin 34 şiiri yer almaktadır. "Üsyan" ve "Hücum" kitapları 1945 yılında Tebriz'de "Firdovsi" yayınevi tarafından basıldı. Şairin "Üsyan" kitabında 30, "Hücum" kitabında ise 18 şiiri yer almaktadır.#YÖNLENDİRME 
Azerbaycan Milli Hükûmeti kurulduktan sonra şairliğinin yanı sıra oyunlar da yazdı ve sahneledi.#YÖNLENDİRME "Çetirbazlar", "Ruzname idaresinde", "Stalingrad", "Erbab ve Ekinci", "Mussolini", "Hitler ve Mussolini" gibi yazdığı küçük oyunlar Tebrizde Erk Tiyatrosu'nda ve Marağa Şehir Tiyatrosu'nda sahnelendi.#YÖNLENDİRME 


## Hatırası.
1947'de yönetmenliğini ve senaryosunu Esfir Şub'un yaptığı "Arazin o tayinda" filmi çekildi. Film, genel olarak 1945-1946 yıllarında var olan Azerbaycan Milli Hükûmeti'ni ve hükûmetin kurulmasından önceki süreçleri konu almaktadır. Muhammed Biriya filmde kendi şiiri olan "Ben Diyorum"u söylüyor.
Muhammed Biriya ile aynı kampa sürgün edilen Moldovalı yazar Boris Marian da "Kaderin Dönüşleri" adlı kitabında onun hakkında yazmıştır.
1997 yılında şairin Milli Arşivler arşivinde saklanan araştırma materyallerinden yola çıkılarak "Her Adımda Bir Mezar Var" adlı kitap yayımlandı. Bu kitapta, M. Biriya'nın inceleme malzemelerinin yanı sıra, 1944 yılında hiçbir değişiklik yapılmadan yayınlanan "Yürek Sözü" kitabından alınan yirmi lirik şiir ve yirmi dokuz satirik eseri yer aldı.#YÖNLENDİRME 
2004 yılında Muhammed Biriya hakkında uzun metrajlı bir belgesel televizyon filmi çekildi. Filmin yönetmeni ve senaristi Enver Eblucdur.


### Özel.
 }}>


### Genel.
 -  
-  
 -  
 -  
 -  
 -