# Saraybosna Umut Tüneli
Saraybosna Umut Tüneli (Boşnakça: "Tunel" "spasa"), Bosna Savaşı sırasında kuşatma altındaki Saraybosna'yı o sırada Birleşmiş Milletler kontrolünde olan Saraybosna Uluslararası Havalimanı'na bağlamak üzere inşasına 1 Mart 1993'te başlanan ve 30 Temmuz 1993'te inşaası tamamlanan 800 m uzunluğundaki tüneldir.
Tünel, Saraybosna'nın Dobrinja ve Butmir bölgelerini birbirine bağlamaktadır. (Bu sebeple tünel "D-B Tüneli" olarak isimlendirilmiştir.)
Tünel; gıda, insani yardım ve cephanenin şehre ulaşması ve insanların şehirden çıkabilmesi için kullanılmıştır. 1 m genişliğinde, 160 cm yüksekliğinde ve 800 m uzunluğundadır.
Bosnalıların İgman Dağı yakınlarında Butmir bölgesinde Kolar ailesine ait evin altından inşa etmeye başladıkları tünelin yapılması 4 ay 4 gün sürdü. Savaş döneminde günde ortalama 1000 kişi tüneli kullanmaktaydı.
Tünelin inşasına 1 Mart 1993 yılında "Objekt BD" gizli ismiyle başlanmıştır. Tünel, biri Sırp kuşatma alanı içindeki ve diğeri serbest Bosna bölgesinde olan Butmir ve Dobrinja'yı birbirine bağlamayı amaçlamıştır. Bosna Savaşı 1992'de başladığında Saraybosna dört bir yandan Sırp güçleri tarafından kuşatılmıştı. Kuşatmanın en zayıf olduğu bölge Saraybosna Uluslararası Havalimanı'ydı. 1992 yılında BM havalimanının kontrolünün Sırp güçlerinin elinden almış ve Saraybosna'ya yardımın hava yoluyla ulaşması için çalışmalara başlamıştı. Ancak havalimanından Bosna ordusunun veya Saraybosnalı sivillerin geçmesi kesinlikle yasaktı. Kuşatmadan kaçmayı düşünüp serbest Bosna bölgesine geçmek isteyenler 450 metrelik bir yolu koşmak zorundaydı, bu yolun iki ucu Sırp askerleri tarafından kontrol edilmekte ve yol hareket sensörleri ve dikenli tellerle donatılmıştı. Kaçma denemesinde bulunanlar çoğu kez yaralanmış veya başarısız olup Sırp askerleri tarafında kuşatma altındaki Saraybosna'ya geri döndürülmüştü.
Tünel inşası her iki taraftan 24 saat boyunca 8 saatlik vardiyalar halinde sadece insan gücü kullanılarak kazma ve küreklerle yapılmıştır. İnşaatta çalışan işçilere ödeme günlük bir paket sigara ile yapılıyordu. Sigara, kuşatma sırasında ulaşılması zor bir materyaldi. Bir kaynağa göre inşaat sırasında 2.800 m³ toprak çıkarılmış, 170 m³ odun ve 50 ton çelik kullanılmıştır. Tünelin ve inşaatın en sıkıntılı yanı ayak bileğine kadar gelen yeraltı suyuydu, bu su elle boşaltılmaktaydı. daha sonra tünele elektrik kabloları döşenmesiyle beraber bu suyu boşalmak için bir pompa eklenmişti. Tünelin yeraltı suyundan sonraki en önemli problemi hava kalitesiydi, 800 metrelik tünelde uygun havalandırma bulunmadığı için tünele girenler maske takmak zorundaydı.
Tünel tamamlandığında insanların yürüyerek ve sırtında çantalarla eşyalar taşıyarak geçtiği çamurlu bir yoldan ibaretti. Bir yıl içinde tünele küçük bir demiryolu ve vagonlar eklendi ve böylece kuşatma alanına yiyecek, cephane taşımak kolaylaştı. Vagonlar tek seferde 400 kg taşıyabilmekteydi. Tünel en son haliyle, kuşatmaya benzin ulaştıran bir boru hattına ve iletişim için telefon kablolarına, 12 MW'lık elektrik tesisatına ve elektrikli ışıklandırmaya sahipti.
Tünel sadece malzeme taşımak için kullanılmamış, aynı zamanda kuşatma altındaki sivillerin ve yaralıların serbest bölgeye ulaşması amacıyla da kullanılmıştır. Tünelden günlük ortalama 3000-4000 insan ve 33 ton malzeme geçmekteydi. Tünelden geçişler kişi sayısı 20'yle 1000 arasında değişen gruplar halinde gerçekleşiyordu. Bu grupların tünelden geçişi 2 saat sürmekteydi. Savaş boyunca tünelden toplam 2 veya 3 milyon geçiş yapıldığı düşünülmektedir. Bosna-Hersek Cumhurbaşkanı Aliya İzzatbegoviç de bu tünelden geçmiştir. Bosna Ordusu, Aliya İzzetbegoviç için "Başkan Koltuğu" adında üzerinde basit bir sandalye olan bir vagon hazırlamışlardır ve Aliya İzzetbegoviç bu vagon üzerinde tünelden geçmiştir.
Tünelin Dobrinja tarafındaki girişi bir apartmanın garajıydı, Butmir tarafındaki girişi ise Kolar ailesine ait havaalanına yakın sıradan evin içindeydi. Tünelin her iki girişi de iyice gizlenmiş ve Bosna askerleri tarafından kontrol edilmekteydi. Tünelin Butmir girişindeki ev (Kolar evi), 1996 yılında müzeye dönüştürülmüştür.