# İrec Beşiri
İrec Beşiri (Farsça: ایرج بشیری; d. 31 Temmuz 1940, Behbahan), ABD'deki Minnesota Üniversitesi'nde tarih profesörüdür.


## Hayatı.
İlkokulu Fereydan ‎Bölgesi'ndeki Damene ve Daran kentlerinde okumuştur. 1961 yılında Şiraz’daki sayısal ‎derslerin ağırlıkta olduğu Hac Kavam lisesinden mezun oldu. Lise döneminde Başiri’nin ‎İngilizce diline aşırı bağlılığı vardı. 1960 yılında Ramsar’da düzenlenen Cumhuriyet ‎Olimpiyatları'nda İran’ın en iyi ingilizceyi bilen talebesi seçilmişti.
‎1960-1963 yıllarında Başiri Pahlavi Üniversitesi'nin ("şimdiki Şiraz Üniversitesi") ‎İngiliz dil ve edebiyatı bölümünde eğitim görerek bölüm birincisi olarak mezun ‎olmuştur. Üniversite devrinde Kayhan gazetesinde Fars bölgesinin yerel muhabiri olarak ‎görev yapmıştır. Ayrıca İngiliz konseyinde İngilizce, Şiraz’daki Pahlavi Üniversitesi'nde ‎ise İngiliz edebiyatı derslerini vermiştir.‎
Tahsiline devam etmek için 1964’te İngiltere, 1966’da ise ABD’ye gitti. 1968 ‎yılında Michigan Üniversitesi'nde Genel Dilbilimi’nden master derecesini almaya ‎muvaffak olur. Aynı üniversitede 1972 yılında İran Dilbiliminde doktorasını yapmıştır. ‎Doktor Başiri doktora tezinde İbni Sina’nın “varlık” kavramını esas almıştır. Doktor ‎Başiri “var olmak” fiilinin özel sözdizimine sahip olduğunu göstermiştir ki bu sözdizimi ‎‎“olmak” fiili yardımıyla hal değişikliğini, “yapmak” fiili yardımıyla da hareketi ifade ‎eder.‎
1972 yılında Doktor Başiri geçici olarak Minnesota Üniversitesi'nde Fars ve Türk ‎dilini ayrıca İran edep ve kültürünü anlatmaya başladı. Çalışmaya başladığı ilk ‎yıllarında doktora tezi için gereken bilgileri toplamış ve “Yeni başlayanlar için Farsça” ‎kitabını yazmıştır. Bu kitap şimdiye kadar dört defa basılmıştır.‎
Irac Başiri 1977 yılında doçent ve 1996 yılında profesör unvanını almaya hak ‎kazandı. 1980 senesinde Minnesota Üniversitesi'nin İlim ve Edebiyat Enstitüsünde “en iyi ‎hoca” unvanına sahip oldu. ‎
Profesör Başiri'nin çalışmaları Firdevsî’nin Şehnâme adlı eserindeki ‎‎“güzellik”(ferr) terimi üzerinedir. Bu çalışmaların neticesi “Firdevsî’nin Şahnamesi bin ‎yıl sonra” kitabı Duşanbe’de Tacikistan İlim Akademisi tarafından basılmıştır. ‎
Irac Başiri kendi çalışmalarıyla insanların Hafız Şirazi’yi ve eserlerini daha iyi ‎anlamalarına yardımcı olmuştur. Hafız’ın beyitleri anlamca dağınıktır diyenlerin aksine ‎Başiri onların bütün bir yapıya sahip olduğunu ve bu beyitlerin, ehli-dil (ehli-kalp, gönül ‎sahipleri) olanlara yazılmış olduğunu iddia eder. Ayrıca Doktor Başiri’ye göre İngiliz ‎‎Sonnet şiir tarzı Hafız’ın gazellerinden faydalanılmış bir tarzdır.
Sovyetler Birliği'nin bozulmasından birkaç yıl önce Irac Başiri eğitim-öğretim ve ‎çalışma alanını genişleterek Afganistan ve Orta Asya ülkeleriyle irtibata geçti. Sovyetler ‎Birliği'nin yıkılışından sonra birkaç defa bu ülkeleri ziyaret etti. Bazen uzun müddet ‎orada kalıp oranın kültür ve yaşama tarzlarıyla yakından tanışmış oldu. ‎
Bu ülkeler arasında Başiri daha fazla Tacikistan'ın çeşitli ‎meseleleriyle ilgilenip Tacikler'in kültür, edep ve tarihiyle alakalı çok sayıda kitap ve ‎makaleleler yazdı.‎
1996 senesinde Tacikistan Millî Üniversitesi Profesör Irac Başiri’ye “iftihari kültür ‎ve tarih doktor” unvanını verdi. Doktor Başiri 1997'de ise Tacikistan Cumhuriyeti'nin ‎İlim Akademisi'nin uluslararası üyesi ve bu kurumun akademisyen unvanına nail oldu.‎
Irac Başiri, Kırgız yazar Cengiz Aytmatov'un eserlerinin tahlilini yapıp bu ‎yazarın batı ülkelerinde tanınmasına vesile oldu. ‎
Günümüzde Doktor Irac Başiri Minnesota Üniversitesi'nin dilbilimi, yabancılar ‎için İngilizce, Rusya ve Orta Asya Mütalaat Enstitüsü'nün müdürüdür.‎


## Yayımlanmış eserleri ve bazı çalışmaları.
Kitapları:‎
  - "Persian for Beginners," 1972, ‎‎1975, 1981, 1991. ‎
  - "Persidskij yazyk dla nachinaushchikh Osnovnoj kurs" (trans., "Persian for ‎Beginners" by V. Bazukin), 2000.‎
  - "'To Be' as the Origin of Syntax: A Persian Framework," 1973. ‎
  - "The Fiction of Sadeq Hedayat," ‎‎1984.
  - "The Black Tulip" (novella in English ‎and Persian), 1984.‎
  - "The Pearl Cannon" (ed.), ‎‎1986.‎
  - "Firdowsi's Shahname: 1000 ‎Years After," 1994. ‎
  - "From the Hymns of Zarathustra to ‎the Songs of Borbad," 2003. ‎
  - "Kamal Khujandi: Epoch and ‎Its Importance in the History of Central Asian Civilization," 1996."‎
  - "The History of a National ‎Catastrophe," by Rahim Masov (trans.), 1996.‎
  - "The Samanids and the Revival ‎of the Civilization of the Iranian Peoples," 1998. ‎
  - "Tajikistan in the 20th ‎Century,"(ed). RFE/RL, 1999-2002.‎
  - "Beginnings to AD 2000: A ‎Comprehensive Chronology of Central Asia, Afghanistan, and Iran," 2001.‎
  - "Prominent Tajik Figures ‎of the Twentieth Century," 2003. ‎
  - "The Nowruz Scrolls," published in ‎‎4 languages (novella in English, Persian, Tajiki, Russian), 2004.
  - "The Impact of Egypt on Ancient Iran," 2007.
  - "The Ishraqi Philosophy of Jalal al-Din Rumi," 2008. ‎
  - "Ancient Iran: Cosmology, Mythology, History" by Iraj Bashiri, Cognella Publishers, 2012.
  - "Audible Audio Edition: Ancient Iran: Cosmology, Mythology, History" by Iraj Bashiri, Cognella Publishers, 2013.
  - "The Blind Owl,", 3rd. revised translation, 2013.
  - "Modern Iranian Philosophy: From Ibn Sina to Mulla Sadra Shirazi" by Iraj Bashiri, Cognella Publishers, 2014.


## Araştırmalar.
  - Iraj Bashiri Biography
  - Bashiri Working Papers on Central Asia and Iran
  - Who's Who in the World
  - Outstanding People of the 20th Century‎
  - Dictionary of International Biography
  - Prominent Tajik Figures of the 20th Century‎