BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Derbent, Konya
Derbent, Konya ilinin bir ilçesidir.
Derbent Konya'ya 78 km mesafede 1930 yılında kasaba, 1990 yılında ilçe olmuştur.
Konya'ya uzaklığı Beyşehir yolundan gidilip Ilgın sapağından ulaşım sağlanırsa 78 km olup ana yolu bu istikamettir. Fakat yine Beyşehir yolu istikametinde giderken Altınapa barajına inmeden sağa girilir ve Başara kavak yolu kullanılırsa mesafe 55 km dir fakat bu yol çok dar ve virajlıdır.
Yüzölçümü 300 km² olup, bunun yaklaşık 10 km² si sulanabilir vaziyette olan toplam 156 km² lik alanı tarım arazisidir. Kalan kısmı ise yerleşim yerleri ile orman ve mera arazisidir. Osmanlı Döneminde, “derbent” kelimesi teşkilat anlamında kullanılmıştır. Bu anlamda, dağlar üzerindeki geçitlerde ve boğazlarda kullanılan karakollara “derbent” denilmiştir.
Derbent, Selçuklular döneminde “Eşrefoğulları Beyliği” sınırları içinde kalmıştır. Eşrefoğulları Beylik sınırları; Beyşehir ve Seydişehir'den sonra, Ilgın, Bolvadin ve Akşehir sınırlarını içine alır. Bozkır, Şarkîkaraağaç, Yalvaç, Gelendost, Kıreli, Doğanhisar ve hatta Çal gibi şehirler de zaman zaman beylik sınırlarına dâhil olmuştur.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Emirgazi
Emirgazi, Konya ilinin bir ilçesidir.


## Tarihçe.
Yöredeki ilk yerleşimin Hititler döneminde başladığı, Eski Kışla (Dikilitaş - Yukarıkışla) ile Arısama (Belkaya)'da yapılan kazılarda ele geçen çivi yazılı tabletlerden anlaşılmaktadır. 
İlçenin kuzeyindeki Kötü Dağ (Arısama Dağı), tarihi öneme sahip kale, kaya oyması, kilise ve büyük yeraltı şehirleri barındırmaktadır. Dağın batı yamaçlarında bulunan Eskikışla yerleşkesinde, dağın tarihî değerini Hitit hiyerogliflerine benzerlik gösteren fakat değişik bir hiyeroglif yazısı ile yazılmış 2 adet sunak ve 3 adet kitabe bulunmuştur. Yazıtların tercümesi tartışmalıdır. Sunak ve kitabeler İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir.
Hitit dönemine ait olduğu sanılan ve Eski Kışla olarak isimlendirilen yerleşim merkezi üzerindeki kale ve yer altı şehrini Roma ve Bizanslılar da kullanmışlardır. Anadolu'ya Türk boylarının yerleşmesinden sonra bu kaleye ve bugünkü Emirgazi'nin bulunduğu yerler Anadolu Selçukluları'nın egemenliğine girmiştir.
Osmanlı salnamelerinde isminden söz edilmeyen Emirgazi, Cumhuriyet dönemiyle birlikte köy konumunda olup 1990 yılında ilçe olmuştur.
İlçeden günümüze gelebilen eserler arasında Arısama Dağı'ndaki kale kalıntısı, ilçenin 2 km güneydoğusundaki, ilçeye ismini veren Emrullah Gazi Türbesi bulunmaktadır.
İlçenin yaklaşık 10–12 km kuzeyinde yer alan ve Kolak Yaylası diye anılan bölge en eski yerleşim yerleri arasında yer alır yapılan kazılarda tarihi; Hitit dönemine kadar uzanan eserler çıkarılmıştır.


## Coğrafi konum ve iklim.
İç Anadolu Bölgesi'nde, Konya iline bağlı bir ilçe olan Emirgazi; doğusunda Niğde ili, güneyinde Ereğli ilçesi, batısında Karapınar ilçesi ve kuzeyinde Aksaray ili ile çevrilidir. İlçe toprakları bazı bölümleri engebeli olmasına rağmen genellikle ovalık ve bozkır görünümündedir. İlçenin güneyindeki Karacadağ'da ormanlık alanlar bulunmaktadır. İlçe içerisinde akarsu veya gölet gibi su kaynakları bulunmamaktadır. İl merkezine 140 km uzaklıktaki ilçe, deniz seviyesinden 962 m yüksekliktedir. Yüzölçümü 829 km2, toplam nüfusu ise 10.500'dür.
İlçede karasal iklim hüküm sürmekte olup, kışlar soğuk ve sert, yazlar da sıcak ve kuraktır. Emirgazi ilçesi İç Anadolu'nun en az yağış alan bölgesidir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Ekonomi.
İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. İlçede belli başlı akarsu olmadığından kuru tarım yapılmaktadır. Hayvancılıkta ise sığır, koyun ve keçi yetiştirilmektedir.


### Gezilecek yerler.
  - Kolak Kabartmaları Çomakhacı Köyü, Gölören ve Elmayokuşu mesirelik alanları.
  - Çomakhacı Barajı
  - Kolak Yaylası
  - Koyunkıran dağları
  - Tepesidelik Tepesi
  - Kolak Kabartması
  - Toluca Anıtı
  - Kötü Kale
  - Şarışlı Kalesi (Kayasaray)
  - Kaya Saray
  - Şeytan Mağaraları
# Güneysınır
Güneysınır, Konya ilinin bir ilçesidir. Konya'ya 75 km uzaklıkta, Konya-Karaman D715 karayolunun 11 km batısında yer alan ilçe merkezini oluşturan iki yerleşim yeri, Osmanlı döneminde Karasınır ve Elmasun olarak bilinen köyler idi. Her iki köyle ilgili kayıtlara, 1531 tarihli Muhasebe Defteri'nde ve 1584 tarihli tahrir defterlerinde rastlanmaktadır. Ayrıca Elmasun, 19. yüzyılda Batılı coğrafyacılar tarafından hazırlanan çeşitli haritalarda, örneğin Tallis tarafından yayınlanan 1851 tarihli "Asia Minor" haritasında gösterilmektedir. Her iki köy cumhuriyet döneminde önce Bozkır ilçesine bağlı iken, 1955 yılında Çumra ilçesine bağlanmıştır. 9 Mayıs 1990 tarihinde ise Güneybağ ve Karasınır kasabaları ile Emirhan köyünün birleşmesiyle "Güneysınır" adını alarak ilçe statüsüne kavuşmuştur. İlçe, idare binalarının Karasınır ve Güneybağ mahallelerinin arasındaki alana taşınmasıyla bugünkü görünümüne kavuşmuştur.
Halk arasında "Gavur Hüyüğü" ve "Güdelesin" diye bilinen hüyükten ve civardaki bazı köylerden, eski çağlara ait topraktan yapılmış çanak, çömlek, tuğla ile madenî eşya kalıntılarının ortaya çıkmış olması; ilçede yerleşik hayatın çok eski zamanlarda başlamış olduğuna işaret etmektedir. Bilge Umar'ın "Türkiye'deki Tarihsel Adlar" kitabında Elmasun adının etimolojisi Hititlerden önce Orta Anadolu'ya hakim olan Luwi diline dayandırılmaktadır.
İlçenin adı, Güneybağ'daki "Güney" ile Karasınır'daki "sınır" kelimelerinin birleştirilmesiyle türetilmiştir. 1990'da ilçenin kuruluşu sırasında, Güneybağ'daki "bağ" ile Karasınır'daki "Kara" kelimelerinin birleştirilmesi sonucunda ilçenin adının Karabağ olması önerildiyse de, aynı adı taşıyan bir kasabanın Cihanbeyli ilçesinde bulunması nedeniyle Güneysınır tercih edilmiştir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Hadim
Hadim "(telâffuz:Hâdim)", Konya ilinin 31 ilçesinden biri. Konya'nın güneyinde yer alan ilçe; güneyde Taşkent, kuzeyde Bozkır ilçeleriyle doğuda Karaman ve batıda Antalya ile çevrilidir.


## Tarihçe.
Hadim, 16. ve 17. yüzyıllarda Aladağ Kazası'nın bir köyü iken, 18. yüzyıldan itibaren gelişmeye başlamıştır. Bu gelişme süreci Ebû Sa'îd Muhammed el-Hâdimî ile başlamıştır. Hâdimî'nin derin bilgisi ve ünü kendisine Osmanlı sarayında devlet adamları arasında dostlar edinmesini sağlamıştır. Hadim'e Şehdî Osman Efendi tarafından bir de kütüphane yaptırılmıştır. Hadim, 1850'lerden sonra Konya Sancağı'na bağlı bir kaza merkezi hâline gelmiştir. 1881 senesinde Aladağ Nahiyesi Hadim'den ayrılarak Karaman'a bağlanmıştır. 1926'da ilçe merkezi olmuştur.


## Coğrafya.
37° K, 33° D koordinatlarında yer alan ilçe, Orta Toroslar'da bir vadi üzerine konumlanmıştır. Konya il merkezine 128 kilometre uzaklıkta bulunan ilçe, Akdeniz Bölgesi'nde yer almakta olup Akdeniz'e kuş uçuşu 70 kilometredir.
Hadim coğrafi olarak Akdeniz Bölgesi'nde yer almasına rağmen Akdeniz ikliminin karakteristik özelliklerini tam olarak göstermez. Bu bakımdan Karasal iklim ve Akdeniz iklimi arasında geçiş özelliği göstermektedir. İlçe Karasal iklimin hakim olduğu yörelere oranla daha fazla yağış almaktadır. Ayrıca en yağışlı mevsim kış, en kurak mevsim yazdır.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Hâdimî Hazretleri'ni Anma Haftası.
Hâdimî için her yılın 4-12 Eylül tarihleri arasındaki hafta; Hâdimî Hazretleri'ni Anma Haftası olarak belirlenmiştir. İlçede Hâdimî adına inşâ edilmiş bir de türbe bulunmaktadır. Türbeye ziyaretler; yoğunluk yaz aylarında olmak üzere yılın her vaktinde görülmektedir.


## Yerköprü Şelalesi.
Aladağ bölgesinde olup tamamen doğal bir oluşumdur. Alüvyon üzerine traverten çökelmesi ve daha sonra alttaki alüvyonun eriyerek bir köprü şeklini alması ve Göksu kollarından gelen suyun bu köprünün altından akması sonucu bu adı almaktadır. Başka kaynaktan çıkan su köprünün çıkış noktasında belli bir yükseklikten aşağı düşerek görülmeye değer bir şelale oluşturmakta ve bu noktada dere yatağından gelen su ile birleşmektedir.
# Ilgın
Ilgın, Konya ilinin bir ilçesidir.


## Tarihçe.
Ilgın'da 3.500 yıl önce M.Ö. 1500-1200 yılları arasında şimdiki ilçe merkezinin 25 km kuzeydoğusunda Hititler tarafından "Yalburt" adında bir şehir kurulmuştur. Ilgın merkezi de bir antik Likaonya kenti olan Lageina üzerinde kurulmuştur. 1932 Yılında Ilgın’da Lagenia’lılardan söz eden bir yazıt bulan İskoç arkeolog ve epigraf William Moir Calder, buranın gerçekte bir "Lageina" kenti olduğu, Ilgın isminin de buradan geldiği tezini ortaya koymuştur. Ilgın ve çevresi tarih boyunca, sırasıyla Hitit, Frig, Lidya, Roma, Bizans, Anadolu Selçuklu, Karamanoğulları ve Osmanlı yönetiminde kalmıştır. 1077 yılından 1308 yılına kadar Anadolu Selçuklu bağlısı olan Ilgın, Anadolu Selçuklu'nun yıkılmasıyla Eşrefoğulları Beyliği bağlısı olmuştur. Daha sonra Hamitoğulları Beyliği'nin himayesine geçen Ilgın, 1381'de Osmanlı hakimiyetine geçmiştir. Osmanlı-Karaman mücadeleleri sonrasında Karamanoğulları'nın eline geçmiştir. Emir Timur, Ankara Savaşı'nda sonra Kara Tatarları beraberinde götürmüşse de tamamını buna dâhil edememiştir. Geride kalan Kara Tatarlar'ın bir bölümü bu bölgede kalmıştır. Kara Tatarlar tarafından yerleşim görmüş Ilgın, daha sonra bu topluluğun komşuları olan Türkmenlere asimilasyonu neticesinde Türkmen yerleşimine dönmüştür. Ancak Ilgın'da günümüzde bile kendini Kara Tatar olarak bilen asimile olmamış kişilere de rastlanmaktadır. 1467'de II. Mehmed tarafından yeniden Osmanlı himayesine alınmıştır. II. Bayezid zamanında Ilgın kaza olarak gösterilmiştir. Mustafa Kemal Atatürk Büyük Taarruz öncesi bir süre Ilgın'da kalmıştır.


## Yerel yönetim.
Eylül 2016'da, FETÖ'ye yardım ve destek verdiği gerekçesiyle 1 Eylül'de tutuklanan belediye başkanı Halil İbrahim Oral'ın yerine 1 Eylül 2016 tarihinde yürürlüğe giren 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca kayyum olarak belediye meclisi üyesi Mehmet Karahan atandı.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Karapınar
Karapınar, Türkiye'nin Konya ilinin bir ilçesidir.


## Tarihçe.
Tarihte Ulukışla-Ereğli-Konya arasında önemli bir menzil (konaklama) merkezidir. Yavuz Sultan Selim zamanında buraya bir kervansaray yapılmasından sonra Sultaniye adını aldı. 19 Temmuz 1934'te adı "Karapınar" olarak değiştirildi.


## Coğrafya.
Meke Tuzlası bu ilçede yer almaktadır. Karapınar toprakları %60'lara varan oranda kireçli bir yapıya sahiptir. İlçede birçok obruk mevcuttur. Meke Tuzlası, Acıgöl, Meyil Gölü, Çıralı Gölü gibi gölleri meşhurdur. Ayrıca birçok yeraltı şehri de mevcuttur.
En önemli özelliği ise yeryüzündeki en büyük rüzgâr erozyonunu önleme sahasının bu ilçede Karapınar kumullarına yönelik yapılmış olmasıdır. Proje 13.000 ha alanda, 1962 yılında Toprak Su Genel Müdürlüğünce başlamış, 1999 yılında tamamlanmıştır. Bu proje yeryüzünde uygulanan en başarılı 10 projeden birisi kabul edilmiştir.
2.623 km2lik yüzölçümü ile Konya'nın büyük ilçelerinden biridir. İl merkezinin 94 km doğusundadır. Batısında Konya, Karatay ve Çumra, güneydoğusunda Ereğli ve Adana, güneyinde Karaman, kuzeyinde Aksaray vardır. Ova üzerine kurulu olan ilçenin çok eski yerleşim yerlerinden biri olduğu bilinmektedir. Tarihi İpek Yolu üzerinde bulunması, ilginç jeolojik yapısı, suları farklı özellikler içeren ve dünyada bir benzeri daha bulunmayan krater gölleri ile Türkiye'nin de sayılı turizm alanlarından biri olarak tanınan Karapınar ayrıca erozyonun da önüne geçebilen nadir bölgelerden biridir.


## Nüfus.
Kendisine bağlı 42 mahallesi vardır.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Ekonomi.
1,8 milyar ton linyit rezervine sahip Karapınar Kömür Sahası ilçede yer almaktadır.
Türkiye'nin en büyük güneş enerjisi santrali olan Karapınar Güneş Enerjisi Santrali ilçede yer almaktadır.


## Ulaşım.
İlçe Konya-Adana yolu üzerindedir.
# Karatay, Konya
Karatay, Konya ilinin üç merkez ilçesinden birisidir. Karatay ilçesinin yüzölçümü 2780 km², denizden yüksekliği ise 1015 metredir.
Karatay'da Mevlânâ Müzesi bulunduğundan çok yoğun bir şekilde yerli ve yabancı turist ilçeye gelmektedir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Kulu
Kulu, Konya ilinin bir ilçesidir.


## Tarihçe.
Tarihi Cilali Taş Devri'ne dayanan, Kalkolitik, Eski Tunç, Hitit, Frig, Galat, Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerini yaşamış bir ilçedir. İlçe adını kurucusu olan Kuluboğlu Mustafa Bey'den (Kulu Bey) alır. Kuluboğlu, Afyonkarahisar-Karabağ dolaylarından gelen bir Yörük beyidir.
1923 yılında belediye ve 1954 yılında ilçe statüsü kazanmıştır. İlk Kulu belediye başkanı İsmail Efendi Özbaran'dır. (1926-1932). İsmail Hakkı efendinin torunu olan Mehmet Yıldız 1968-1977 yılları arasında iki dönem Kulu Belediye Başkanı seçilmiştir.
İsveç'te kalabalık bir Kululu toplumu yaşamaktadır. 1965 yılında İsveç'e giden ilk Kululu göçmen işçilerin ülkesine yerleşmesine izin veren ve 1986'da bir suikastta hayatını kaybeden İsveç Başbakanı Olof Palme'nin adı, Kulu eski belediye başkanı Mehmet Yıldız tarafından 1972 yılında yaptırılan ilçenin tek “yeşil parkına” verilmiştir.


## Coğrafya.
Kulu Ankara ile Konya'nın arasında konumlanmıştır. Ankara'nın 111 km güneyinde ve Konya'nın 150 km kuzeyindedir. Kulu, Ankara'ya 1 saat, Konya il merkezine 1,5 saat uzaklıktadır. İlçeye bağlı Kozanlı ve Karacadağ kasabasında, Altılar ve Yaraşlı mahallesinde tarihi mağaralar bulunmaktadır. Ayrıca ilçenin 3 km doğusundaki Düden Gölü 183 çeşit kuşu barındıran bir doğa harikasıdır. Kozanlı yakınlarındaki Gökgöl de hem çok sayıdaki kuş türünün gözlenebildiği doğal bir güzellik, hem de her yıl yapılan şenlikleriyle halk- açık bir uğrak ve mesire yeridir. Samsam Gölü Haymana sınırı yakınındaki sulak alandır.


## Nüfus.
İlçe toplam nüfusu 52.447 (2023)
İlçenin yerli halkının büyük bir kısmı Yörük'tür. İlçeye daha sonraları Doğu Anadolu Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin muhtelif yerlerinden gelen Kürt aşiretler (Rişvan, Şeyhbizinli vs.) yerleştirilmiştir. 1853-1856 Osmanlı-Rus Kırım savasından sonra Anadolu'ya göç eden Nogay Türklerinin büyük bir kısmı ilçeye ve çevresine yerleştirilmiştir. Bu nedenlerle ilçe kozmopolit bir yapıya sahiptir. İlçenin merkezde 5 ve çevresinde 41 olmak üzere toplam 46 mahallesi vardır. 
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Meram
Meram, Konya ilinin merkez ilçelerinden olup, şehrin güneybatı kısmında yer alır. Ankara-Konya, Isparta-Konya, Antalya-Konya, Mersin-Konya ve Adana-Konya olmak üzere beş önemli yolun geçtiği merkezdedir.


## Tarihi.
Evliya Çelebi, seyahatnamesinde gezip gördüğü yerler arasında bağ, bahçe, bostanlardan söz ederken bağlık-bahçelik bu yerlere her defasında "Bağ-ı Meram" (Meram Bağı) ifadesini kullanmaktadır. Hatta buraların Konya'nın Meramı gibi olduğunu ifade etmektedir. Konya'nın son kilisesi olan Aziz Pavlus Kilisesi burada bulunmaktadır.


## Ekonomi.
Tarımsal alanların çok olduğu ilçenin büyük bir bölümü sit alanı kapsamında olduğundan, birçok bölgede yapılaşmaya izin verilmemektedir. Altınapa'dan gelip, tarihi Meram Köprüsü'nden, Meram Eski Yol'u takip ederek tarımsal alanları sulayan Meram Çayı da adından da anlaşılacağı üzere ilçede bulunmaktadır.


## Eğitim.
Konya Üniversitesi Eğitim Fakültesi başta olmak üzere, İlahiyat Fakültesi ve Tıp Fakültesi bu ilçenin sınırları içindedir.


## Turizm.
Altınapa Barajı'ndan gelen Meram Deresi etrafındaki çamlıklar, çay bahçeleri, piknik alanları ve dinlenme tesislerinden oluşan bir mesire yeridir. Yazın en sıcak günlerindeki serin, esintili ve çam kokulu havası, akarsuyu, gül bahçeleri ve ormanlık alanlarıyla yerli ve yabancı misafirlerin dinlenme yeri olmuştur.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Tuzlukçu
Tuzlukçu, Konya iline bağlı bir ilçedir. Cumhuriyetin ilk yıllarında Akşehir ilçesine bağlı bir köy olan Tuzlukçu, 1929 yılında Aşağı ve Yukarı Tuzlukçu'nun birleşmesiyle nahiye olmuştur. 1949 yılında nüfusunun 2000'i aşması sonucu belediye teşkilatı kurulmuş, 9 Mayıs 1990 tarihinde kabul edilen 3644 sayılı kanun ile ilçe olmuştur.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Altıntaş
Altıntaş, Türkiye'nin Kütahya ilinin bir ilçesidir. Kütahya il merkezine 50 km, Uşak'a 90 km, Afyonkarahisar'a 65 km uzaklıktadır. İlçe Kütahya-Afyonkarahisar, Kütahya-Uşak-İzmir arasında kavşak konumundadır. Eski adı Kurt Köy olarak bilinmektedir. 2020 yılı nüfusu 15.835'tir.
İlçenin başlıca geçim kaynağı tarımdır. Buğday, haşhaş, arpa, şeker pancarı, fasulye ve nohut yetiştirilen belli başlı ürünlerdir. Meyvecilik çok fazla gelişmemiştir. Zengin mermer yatakları olmakla birlikte, işlemek için tesisler yeterli değildir. İlçede 1 anaokulu, 5 ilkokul, 6 ortaokul, 3 lise, 10 birleştirilmiş sınıf okulu, 1 halk eğitim merkezi bulunmaktadır. Mesleki eğitim veren Şehit Polis Elvan Özbay Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, Altıntaş Halk Eğitimi Merkezi ve Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Altıntaş Meslek Yüksekokulu bulunmaktadır.
Kurtuluş Savaşı içerisinde önemli bir yere sahip olan ilçenin sınırları içerisinde Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi yapılmıştır. Zafertepe Çalköy'de Mustafa Kemal Paşa "Ordular İlk Hedefiniz Akdeniz'dir, İleri!" tarihi emrini vermiştir.
Zafer Havalimanı burada bulunmaktadır. Ayrıca Beşkarış Barajı tamamlandığında ve Akçaköy Barajı yapıldığında tarımsal sulama alanında da önemli mesafeler katetmek mümkün olabilecektir.


## Tarihçe.
Antik dönemde, yörenin ismi, sikkeler üzerinde “Soa” olarak geçmektedir. Antik dönemlerde, yörenin birçok yerinde iskan bulunduğu anlaşılmıştır. Ayrıca, bölgede zengin mermer yataklarının bulunması da, antik dönemlerde buranın yani mermer ocaklarının işletildiği ve özellikle, hemen yakınlardaki “Aızonoi” antik kentinin, buradan temin edilen mermerler ile imar edildiği bilinmektedir.
Bölgenin “Pınarcık” köyü: antik dönemde “Abya” adıyla anılan bu yer, Roma şehir devleti olarak önem kazanmıştır. Kendi adına bastırdığı sikkeler ile ünlüdür. Osmaniye köyünde: yapılan araştırmalarda, Roma dönemine ait, MS.2 ile 3'ncü yüzyıl arasına tarihlenen bir anıtsal mezar ortaya çıkarılmıştır.
Bölgenin ismi: uzun süre “Kurtköy” olarak anılmıştır. Tarihi süreç incelendiğinde, bu bölgedeki diğer özel olaylar şunlardır: Osmanlı döneminde, Sultan II. Beyazıt zamanında çıkan, Şah Kulu isyanı sırasında, Osmanlı güçleriyle isyancılar burada karşılaşmışlar ve isyancılar yok edilmişlerdir.
Kurtuluş savaşında ise, Başkomutanlık Meydan Muharebesi sırasında, savaş idare merkezi, yine bu bölgede kurulmuştur. Çatışmaların en çetin geçtiği yer ise, yine bu bölgede “Çalköy” yöresidir.
# Aslanapa
Aslanapa, Kütahya ilinin bir ilçesidir.
Daha önceleri Merkez İlçeye bağlı nahiye merkezi iken Özal döneminde Şaphane ve Dumlupınar'la birlikte ilçeliğe hak kazanmıştır. İlin ve Türkiye'nin en küçük ilçe mekezlerinden biridir. Nüfusu 1.893'tür. İsmi üzerinde birçok görüş mevcuttur. Özellikle "apa" kelimesi oba kelimesinden gelir ve Aslan oba anlamında vb. rivayetler vardır.
Dumlupınar Üniversitesi Öğretim Üyelerinden ve arşiv belgelerine ulaşmamızda yardımlarını gördüğümüz, arşiv araştırmacısı ve edebiyatçı Cevdet Dadaş'ın anlatımıyla Aslanapa isminin anlamı ve tarihî gelişimi şöyledir: En eski çağlardan beri dünyaya hakim olmayı bir gaye edinen Türkler inanç, kültür ve töreleri gereği büyüklerini Ata, Hoca, Baba, Aba ve Beğ gibi kelime ya da unvanlarla hep yüce tutmuşlardır. Bunlar arasında Arslan Baba, Korkut Ata ve Çoban Ata gibi hatıraları birer kutsal simalar halinde yaşayan isimler vardır. Bu isimler bir zamanlar kendilerine büyük manevi rütbeler verilmiş ve etkileri milletin ruhuna yansımış ve millî hafızaya işlenmiş destanî şahıslara ait isimlerdir.
Abi, büyük kardeş anlamına da gelen Apa'nın Arslan ile birlikte bir özel ismi belirtmek için kullanıldığı görülmektedir. Bütün bunlar halk arasında Aslanapa'nın ovada kurulduğu daha sonra Aslanın ovası yerine Aslanapa olduğu benzeri söylentilerin birer yakıştırmadan öteye gitmediğini göstermektedir.
İl merkezi Kütahya'ya 45 km uzaklıkta bulunan Aslanapa ilçesinde kahvehane dışında herhangi bir sosyal ortam bulunmamaktadır. Doğalgaz olmayan ilçede halen soba yakılmaktadır. 2019 yılında ilçeye saat kulesi ve küçük bir sağlık merkezi (ilçe hastanesi) yapılmıştır.


## Nüfus.
Aslanapa nüfus bakımından Kütahya'nın ve Türkiye'nin en küçük ilçelerinden biridir. Kasaba görünümünde olan Aslanapa sürekli göç vermektedir. İlçenin göç vermesinin en önemli iki nedeni işsizlik ve ilçede sanayinin olmamasıdır. Günümüzde gençler çalışmak için Kütahya ve diğer büyük kentlere gitmektedir.


## Ekonomi.
Aslanapa ilçesinin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Bunun dışında ilçede herhangi bir sanayi kuruluşu bulunmamaktadır. İlçede kaz üreticiliği gelişmiştir.
# Domaniç
Domaniç Kütahya ilinin bir ilçesidir.
# Şaphane, Kütahya
Şaphane, Kütahya ilinin bir ilçesidir. İl merkezinin 130 km güneybatısında yer alır.


## Tarihçe.
Simav yakınlarında olması nedeniyle antik dönemde Synaus şehir devleti egemenliği altında bulunduğu tahmin edilmektedir. Roma ve Bizans egemenliğinde kalan yerleşim, 13. ve 14. yüzyılda Germiyanoğulları Beyliği yönetiminde yer almaktaydı. "Gediz Şaphanesi" olarak da bilinen yerleşim 1381 yılında Kütahya, Simav, Tavşanlı'yla birlikte Şehzade Bayezid'in çeyizi olarak Osmanlı topraklarına katıldı. 1402 Ankara Savaşı'ndan sonra kısa bir süre Osmanlı egemenliğinden çıkan yerleşim 1429 yılında kesin olarak Osmanlı topraklarına katılmıştır.
Şaphane kent merkezinde ilk yerleşim 1405 yılında kurulmuştur. Bizans zamanından beri işletilmekte olan Şap madeni önemli bir ticaret ürünüydü. Çıkarılan şapın kullanımı 13.-16. yüzyıllarda Cenevizlilerin elindeydi. Evliya Çelebi'nin 1680 yılında yaptığı seyahatte, yerleşimden köy olarak bahsedilmiştir. Tanzimat'a kadar "Şaphane-i Amire Müdürlüğü" adı altında doğrudan saraya bağlı olarak idare edilmiştir. 1845 yılı Osmanlı kayıtlarında Kütahya Sancağı'nın Gediz Kazasına bağlı bir köy olan yerleşimden, ilk defa 1879 yılında nahiye olarak bahsedilmiştir. Cumhuriyet Döneminde de önce bucak olan Şaphane, 1988 yılında Gediz'den ayrılarak resmen ilçe olmuştur.


## Coğrafi konumu.
Toplam ilçe alanı 251 km²dir. Şaphane ilçesi Kütahya'nın güneybatısında yer almaktadır. Engebeli bir araziye sahip olan Şaphane Dağı'nın batısında küçük bir akarsu vadisinin tabanında kurulmuştur. Sınır komşuları olarak doğusunda Gediz ilçesi, batısında Simav ilçesi, kuzeybatısında Hisarcık ilçesi, güneyinde Uşak ili ve güneybatısında Pazarlar ilçesi ve Manisa ili, Selendi ilçesi bulunmaktadır. Dağın doruğunun konumu: (N (Kuzey) 39° 3' 45" E (Doğu) 29° 14' 30")'dur.


## İklimi.
Akdeniz iklimiyle, karasal bir iklim arasında geçiş özelliği gösteren iklim özelliklerine sahip ilçede yıllık ortalama yağış 1 m²ye 719 kg ve ortalama sıcaklık 11,8 °C'dir.


## Nüfus.
1845 temettü kayıtlarında yerleşimde 61 hane ve 305 kişi yaşamaktaydı. 1879 yılı salnamesinde yerleşimde 1.388 kişinin yaşadığı belirtilmekte olup, yaşayanların tamamı Müslümandı. 1885 yılı salnamesine göre ise yerleşimde 3.030 kişi yaşamaktaydı.


## Ekonomi.
Tarım, hayvancılık ve meyvecilik geçim kaynaklarındandır. İlçe merkezinde bulunan Dostel Alüminyum Sülfat Sanayi A.Ş.'nin işlettiği şap fabrikasının da ilçe ekonomisine büyük katkısı bulunmaktadır. İlçeye bağlı belde ve köylerde besicilik ve özellikle süt hayvancılığı ön plandadır. İlçe merkezi belde ve köylerde özellikle vişne, kiraz ve elma üretilmektedir.
# Battalgazi
Battalgazi, Malatya ilinin bir ilçesidir.
"Battalgazi", Malatya'nın tarih bakımından her türlü kabilesine ev sahipliği yapmış, tarihin izlerini taşıyan önemli bir ilçesidir. Malatya şehrinin ilk kuruluş yeri, bugünkü Bahçebaşı mahallesi içinde yer alan Aslantepe Höyüğüdür. Nüfusu 295.821'dir. Malatya'nın en gelişmiş metropol ilçesidir. Kayısı bahçeleriyle dolu ve Karakaya Barajı'na sınırı vardır. 2. ordu komutanlığı, İnönü Üniversitesi, Turgut Özal Üniversitesi ile Turgut Özal Tıp Merkezi bu ilçede yer almaktadır. Pınarbaşı mesire alanı, Hürriyet parkı ve Kernek şelalesi Battalgazi'nin 4 mevsim boyunca başlıca uğrak yerlerindendir.


## Tarihçe.
Selçuklu döneminden kalan Ulu Camii, Silahtar Mustafa Paşa Kervansaray'ı, Elvan Hamamı, Aslantepe Antik Kenti ile Venk Kilisesi ilçenin ilgi çeken mekanlarındandır. Malatya'nın en verimli toprakları bu bölgede bulunmaktadır. Hasan Basri'nin türbesi ve Zeynal Abidin'in türbesi buradadır. Ziyaret ve türbeler ilçeye canlılık kazandırır. İlçenin Eski Malatya bölümünde halkın büyük bir kısmı tarım ile uğraşır. Başta tuğla fabrikası ve kayısı işleme fabrikaları olmak üzere küçük sanayi tesisleri bulunur.


## Nüfus.
Not 1: Merkez ilçenin bir kısmı Battalgazi ilçesine bağlandığından 2013 yılında büyük bir oranda nüfus artışı olmuştur.
Not 2: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Doğanşehir
Doğanşehir, Doğu Anadolu Bölgesi'nde Malatya iline bağlı bir ilçe. Malatya'ya 58 km uzaklıkta, deniz seviyesinden yüksekliği 1290 metre olup, ova ve dağlık bir kısımda kurulmuştur, İlçenin doğusunda Adıyaman ilinin Çelikhan ilçesi, güneyinde Adıyaman ili Besni ve Gölbaşı ilçeleri, batısında Kahramanmaraş'ın Elbistan ilçesi, kuzeydoğusunda Akçadağ ve Yeşilyurt ilçeleri bulunur.
2023 Kahramanmaraş depremlerinde ilçe ağır hasar almıştır.


## Tarih.
İlçe tarihi ve mesire yerleri açısından zengindir. İlçe merkezinde tarihi sur kalıntıları MÖ 66 yılında Bizans döneminde yapılmıştır. Mesire yeri olarak Erkenek vadisinde bulunan şelale ile tabii yerleri, Sürgü kasabası içinde yer alan Pınarbaşı, Takaz, Göğtepe Yaylası sayılabilir.
İlçenin ilk yerleşiminin MÖ 66 yılında Romalılar tarafından oluşturulduğu sanılmaktadır. Kısa el değiştirmelerle 758 yılına kadar Bizanslıların elinde kalan Zipetra adlı ilçe, bu tarihte Abbasi halifesi Harun Reşit tarafından ele geçirilmiş ve imar edilmiştir. 857 yılına kadar Arapların elinde kalan ilçe, daha sonra Bizanslılar'ın eline geçmiş, 1399 yılında Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı topraklarına katılmış, 1401 yılında ise Timur tarafından yağmalanmıştır. 1515 yılında tekrar Osmanlı topraklarına katılan ilçe 1877'den önceki adı Viranşehir veya Harapşehir olan ilçe, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Posof, Ardahan, Şavşat, Artvin ve Trabzon'dan getirilerek yöreye yerleştirilen halkından dolayı Muhacir Köyü diye adlandırıldı. Besni'ye bağlı bir köy iken aynı yılda nahiye merkezi olmuştur. 1929'da bucak merkezi oldu. 1933'te Doğanşehir adını alan ilçe, 1 Nisan 1946'da Akçadağ ilçesinden ayrılarak bağımsız bir ilçe durumuna getirilerek Malatya'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
İlçenin yüzölçümü 1.290 km²dir.


## Ekonomi.
İlçenin en önemli gelir kaynağı tarımdır. Son yıllarda önemli gelişme gösteren meyvecilik önemli bir geçim kaynağını oluşturmaktadır. Bunlardan kayısı ve elma en önemlileridir. Elmacılıkta son yıllarda önemli bir artış olmaktadır. Hayvancılık genel olarak köylerde yapılmaktadır. İlçe merkezi ve köylerinde geleneksel değerlere, mahalli örf ve adetlere önem verilmektedir.
Son yıllarda tütün yetiştiriciliği bir hayli önem kazanmıştır. İlçeye önemli bir sermaye girişi sağlayan tütün bitkisi artık neredeyse tek ürün haline gelmiştir. Bir zamanlar en popüler sanayi bitkisi olan şeker pancarının üretimi ise son 10 yıl içerisinde giderek azalmış ve artık günümüzde bitme noktasına yaklaşmıştır. Bir zamanlar meyvecilikte elmaya bir yönelme olsa da maliyetin yüksek olması, pazar sorunu gibi sorunlardan ötürü ilçede en çok yetiştirilen ve ilçeye en yüksek girdi sağlayan tarımsal bitki 2015 yılı itibarıyla tütündür.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## İdari yapı.
İlçenin 5 bucağı, 6 belediyesiyle 31 mahallesi vardır.
Reşadiye mahallesi 1986 yılındaki deprem afeti sonucu ikiye ayrılmıştır. Mahallenin yarısı Çelikhan yolu üzerindeki kısma taşınmıştır. Böylece iki tane Reşadiye Köyü oluşmuştur. Yakın dönemde taşınan köye resmi olarak Güzel Köy ismi verilmiştir.
# Doğanyol
Doğanyol, Malatya'nın bir ilçesidir.


## Tarihçe.
1990 yılında ilçe statüsüne kavuşan Doğanyol ilçesinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır. 500 yıl kadar önce köy olarak kurulduğu, 80 yıllık belediyelik ve nahiye olduğu söylenmektedir. Doğanyol'un eski ismi "Keferdiz" olarak geçmesine rağmen, kaynaklarda "Kefersut" ve "Kefersük" olarak geçmektedir.
Osmanlı İmparatorluğu zamanında şimdiki Adıyaman ilinin Kahta ilçesine bağlı olan Doğanyol, daha sonra Elazığ iline, Cumhuriyetten sonra da Malatya iline bağlandı.
Yerleşim, Pütürge ilçesine bağlı bir belde iken Keferdiz olan adı, 19 Aralık 1963'te imzalanan bir Bakanlar Kurulu kararnamesi ile "Doğanyol" olarak değiştirildi.


## Coğrafya.
İlçenin yüzölçümü 233 km²dir. İlçe Malatya'ya 90 km mesafede olup, ilçenin doğusunda Diyarbakır ilinin Çüngüş ilçesi, batısında Malatya ilinin Pütürge ilçesi, kuzeyinde ise Elâzığ ilinin Sivrice ilçesi ile komşudur. Karakaya Barajı ilçe sınırları içerisindedir. Tarım için su ihtiyacı bu barajdan sağlanmaktadır. Kayısı yetiştiriciliği ilçedeki en önemli gelir kaynağıdır. Son yıllarda çilek ve nar yetiştiriciliği de artmaktadır.


## Nüfus ve idari yapı.
Yamaç, Örencik ve Köklükaya mahalleleri, 1992 yılında ilçeden ayrılarak Malatya'nın Pütürge ilçesine bağlanmıştır. İlçede 16 mahalle bulunmaktadır. İlçenin nüfusu 3.932 kişidir.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Bağlı mahalleler.
İsak, Çolak, Akkent, Behramlı, Burç, Damlı, Gevheruşağı, Gökçe, Gümüşsu, Koldere, Konurtay, Mezra, Poyraz, Ulutaş, Yalınca, Yeşilköy.


## Eğitim ve kültür.
Okuma yazma oranı her sene itibarıyla yükselmektedir. İlçede ilkokul ve lise bulunmaktadır. Bunun yanı sıra öğretmen evi, kültür merkezi ve mesire alanları da bulunmaktadır.
# Kale, Malatya
Kale, Malatya ilinin bir ilçesidir.


## Tarihçe.
Eski adı "İzollu"dur. Köydeki eski bir kaleden bu yeni ismini almıştır. Malatya'nın en zengin ve en yeşil ilçesidir. İlçede bulunan ve şimdi Karakaya Baraj Gölü altında kalan Pirot höyük, bu bölgede çok eski zamanlardan beri yerleşimin olduğunu göstermektedir. Günümüzde bölgede yaşayan "İzol aşireti"nin 1600'lü yıllarda Şanlıurfa'dan bu bölgeye göç ettikleri Evliya Çelebi'nin Seyahatname'sinde de belirtilmektedir. 
İlçe yerel olarak izollu adı ile tanınmaktadır. İzollu bölgesi aslen ortasından geçen Fırat Nehri nedeniyle (Karakaya barajı) Elazığ ve Malatya tarafı olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Yöre halkı kendini izol aşireti olarak tanıtmakta.
İlçe; Malatya-Elazığ karayolunun 45. km'sinde olup Kömürhan Köprüsü ilçe sınırları içerisindedir. Nüfusu yaklaşık 4 bin olup dağınık bir yerleşim şekline sahiptir. İlçenin temel geçim kaynağı kaysı olup az miktarda çilek üretimi ve hayvancılık da vardır. İlçe daha önce merkeze bağlı bir nahiye iken 1990'da çıkan kanunla ilçe statüsü kazanmıştır.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Kuluncak
Kuluncak, Malatya iline bağlı bir ilçedir.


## Tarih.
İlçenin yerleşim tarihi 100 veya 120 yıl öncesine dayanmaktadır. Yıllar önce yayla hayatı sürdüren Bıyıkbogazı, Başören, Konaktepe ve Karıncalık mahallesi sakinleri, kışın sığınak olarak kullanılan Kuluncak'ta sürüleriyle birlikte barınmak amacıyla ilçeye de kışı geçirmek üzere yerleşmişlerdir. Özellikle Konaktepe ve Başören köyleri yaylalarında oturanlar zamanla su kıyısı olan kuytu yerde yerleşik düzene geçerek Kuluncak'ın oluşmasına zemin hazırlamışlardır. İlçenin adı, kuytu bir alanda olduğu için kuytucak kelimesinden geldiği sanılmaktadır. Daha sonra Kuluncak olarak değişmiştir.


## Coğrafi durum.
Kuluncak ilçesi Malatya iline 110 km mesafede olup il merkezinin kuzey batısında bulunmaktadır. Kuluncak ilçesi sınırları mülki taksimata göre belirlenmiş olup, kuzeyde Sivas ili Kangal ilçesi ile 25 km, doğuda Malatya ili Hekimhan ilçesi ile 46 km, güney ve güneybatıda Malatya ili Darende ilçesi ile 22 km, batıda Sivas ili Gürün ilçesi ile 26 km'lik mülki sınırlar ile çevrilmiş olup, toplam 119 km'lik mülki sınırlara sahiptir. Hekimhan ilçesine 27 km, Darende ilçesine 47 km, Sivas'ın Kangal ilçesine 110 km, Gürün ilçesine de 80 km mesafede bulunmaktadır.
Arazinin büyük bölümü dağlık ve engebelidir. Ortalama rakım 1250–1350 m civarında olup ortalama eğim 40 derecedir. İlçe genel olarak vadi içerisine kurulu olup Tohma Çayı üzerinde konuşlanmıştır.


## İdari yapı.
Önceleri Darende ilçesine bağlı bir kasaba olan Kuluncak 1972 yılında belde ve 20 Mayıs 1990 tarihinde ilçe statüsünü almıştır.
30 Mart 2014 Mahalli İdareler Seçimleriyle birlikte yeni büyük şehir yasasından dolayı köylerin tamamı mahalle statüsü kazanmış olup, ilçeye bağlı olan Sofular Belediyesi tüzel kişiliği sona erdirilerek mahalleye dönüştürülmüştür. Bu nedenle ilçeye bağlı toplam 28 idari birim (mahalle) mevcuttur.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Yer altı kaynakları.
İlçe yer altı kaynakları bakımından oldukça zengin bir yapıdadır. Başta toryum, demir, çinko, altın, manganez olmak üzere birçok maden sondajı yapılmaktadır. İlçede faal bir mermer ocağı bulunmaktadır. Ayrıca Alvar köyünde bulunan termal suyun sondaj çalışmaları yapılmaktadır.


## Kültürel miras.
Eşref Höyük, Kabak Abdal Türbesi, Genç Roma Dönemi'ne ait olan zemin üzerine Mozaik Sütunlar ve Bicir köyü taşlı tarla mevkiinde bulunan Bicir Yamaç Yerleşimi sayılabilir.
# Yazıhan
Yazıhan, Malatya iline bağlı bir ilçedir. Yazıhan Malatya'ya 40 km uzaklıkta 900 rakımında, doğusunda Fırat Nehri'nin kolu (Kuruçay) ve Elazığ il sınırı, batısında Hekimhan, kuzeyinde Arguvan-Hekimhan, güneyinde Malatya il merkezi ile Akçadağ bulunmaktadır.


## Tarihçe.
Yazıhan ilçesinin tarihi tam olarak incelenememiştir. Yazıhan ilçesi Çin'in başkenti Pekin'den başlayıp MS 14. yüzyıla kadar uzanan İpek Yolu - Bakır Yolu kervanlarının konakladığı Suriye-Malatya, Gürün-Kayseri, Hekimhan-Sivas, tali yolu üzerinde yer almış, tarihi MÖ'ye kadar dayanmaktadır.
Yerleşim yeri olarak 16. Yüzyıla dayanan Fakat Buzluk mahallesindeki yapay mağaralardan anlaşıldığına göre, ilk yerleşmenin milattan önceki yıllara kadar uzandığı bilinmektedir. Özellikle Fethiye Köyü içinde bulunan höyük ve Kuruçay boyuca sıralanmış olan höyükler Geç Hitit dönemi yerleşmelerinin tipik özelliklerini göstermektedir. Ayrıca Ansır vadisine yer alan tarihi yerleşmeler ise Roma, Bizans ve Hrsitiyanlık dönemi izleri taşımaktadır.
Günümüze kadar çeşitli toplulukların yönetiminde kalan ilçe toprakları Osmanlı Devleti'nin eline geçtikten sonra imar görmeye başlamıştır. Yazıhan'da yerleşim, mezra olarak başlamış 1936 yılında demiryolunun, 1937 yılında karayolunun gelmesiyle önce köy; daha sonra 1947 yılında nahiye statüsünü kazanmıştır. Yazıhan Malatya'ya 40 km.uzaklıkta 900 rakımında, doğusunda Fırat Nehri'nin kolu (Kuruçay) ve Elazığ il sınırı, batısında Hekimhan, kuzeyinde Arguvan-Hekimhan, güneyinde Malatya il merkezi ile Akçadağ bulunmaktadır.
İlçeye isim olan Han da, bu dönemden kalan en önemli tarihi yapılardan biri sayılır. Merkez ilçeye bağlı bir köy iken, 9 Mayıs 1990 tarih ve 3644 sayılı kanunla ilçe haline getirilen Yazıhan'da belediye teşkilatı 20 Ağustos 1990 tarihinde kurulmuştur.


## Coğrafya.
İlçe, yeryüzü şekli itibarıyla güneyden kuzeye bir eğim göstermektedir. Kuzey tarafından dağlık ve vadilik alanlar, arazinin %50'sini oluşturmaktadır. İlçenin %50'si yarı sulu düz arazi olmakla beraber tarıma ve yerleşime müsaittir. İlçe arazisinin %60'ı dağlık, %40'ı ise tarıma elverişlidir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Ekonomi.
Yörenin geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Tarımda makineleşme, gübreleme ve ilaçlama gelişmiş, halk boş zamanlarda genellikle halıcılıkla uğraşmaktadır.


## Kültür ve sanat.
İlçede tarihî eser olarak Fethiye mahallesi Hasan Patrik Camii, 1556 yılında Beylerbeyi Abdullah Selamoğlu Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır. MÖ'sine ait olduğu kabul edilen İriağaç mahallesi Ünür mezrası kalesini sayabiliriz.
# Ahmetli
Ahmetli, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde bulunan Manisa ilinin ilçelerinden biridir.
17.500 nüfuslu ilçenin halkı geçimini üzüm, pamuk, (kırmızı, tarhanalık, salçalık) biber, domates, tütün ve zeytin üretimi yaparak sağlar. Doğusunda Salihli, batısında Turgutlu bulunur. Ege Bölgesi'nin en verimli üzüm bağlarının Ahmetli ovasında olduğu belirtilmektedir.
İlçede Celal Bayar Üniversitesi'nin bölümleri de bulunmaktadır. İzmir-Ankara asfaltı üzerinde olup ulaşımı kolay bir ilçedir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Gölmarmara
Gölmarmara, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde bulunan Manisa ilinin ilçelerinden biridir.
Gölmarmara, Manisa ilinin en küçük ilçelerinden biridir. İsmini ilçe sınırları içerisinde bulunan Marmara Gölü'nden almaktadır. İlçe Ege Bölgesi'nin kuzeybatısında yer alır. Batısında Saruhanlı, kuzeyinde Akhisar ve Gördes, güneydoğusunda Salihli, güneybatısında Ahmetli ve Turgutlu bulunmaktadır. İlçe, Marmara Dağı'nın eteğinde kurulsa da zamanla ovaya yayılmıştır.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Ekonomi.
İlçenin en önemli ekonomik faaliyeti tarımdır. Yaz aylarında özellikle kavun, karpuz, sanayi tipi domates, sofralık domates, sanayi tipi kırmızı biber, yeşil biber, üzüm ve zeytin üretimi yoğun olarak yapılırken, son dönemlerde mısır ekimi de artmıştır. Bölgenin eski tarımsal faaliyeti olan tütün üretimi de devam etmektedir. Kış aylarında ise lahana, brokoli, karnabahar gibi ürünlerin tarımı yapılmaktadır.


## Marmara Gölü.
Gölmarmara ile Salihli arasında bulunan alüvyal set gölüdür. Gölün bulunduğu oluk Gediz havzasına bağlanır. Kuzeybatıdan güneydoğuya doğru uzanan fayların sınırlandırdığı bu alanda, Menderes masifinin formasyonları ve alüvyonlar yaygındır. Marmara Gölü doğal bir set gölü olmasına rağmen, yapay kanalları vasıtasıyla baraj gölü fonksiyonu kazanmış bir göldür. Göle bağlanan kanallar kış aylarında önemli miktarda suyun depolanmasını sağlarken, gölden tarım alanlarına yönelmiş olan kanallarda yaz aylarında sulamaya katılmaktadır. Marmara Gölü'ne Gediz ırmağından su aktarılmaya başlanmıştır. Gölün sulak alan olarak önemi artmaktadır. Marmara Gölü'nün bulunduğu sahada Paleozoik yaşlı araziler yaygındır. Bunlar şist ve mermerlerden oluşan formasyonlardır. Gölün kuzeybatısındaki tepelerde vaktiyle işletilen mermer ocakları şimdi terkedilmiştir. Evliya Çelebi'nin Mermere (Mermercik) diye bahsettiği Gölmarmara adı bu ocaklardan almıştır. Gölmarmara'nın yanıbaşındaki bu tepeye ‘Marmara dağı’ adı verilmiştir. Marmara Gölü'nün drenaj alanının 1780 kilometrekare olmasına karşılık kurak iklim koşullarının etkisi altındadır. Gölmarmara yarı nemli ve park görünümlü kuru orman vejetasyonu (Bitki örtüsü) olarak çıkmaktadır. Marmara Gölü'ne su toplama alanındaki yazın kuruyan küçük derelerden ve Akpınar kaynaklarından su gelmektedir. Kurak geçen yıllarda göl seviyesi düşerken, yağışlı geçen yıllarda yükselmektedir.
# Kırkağaç
Kırkağaç, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde bulunan Manisa ilinin ilçelerinden biridir. Manisa'nın küçük ilçelerinden biridir. Nüfusu 38.000 civarındadır. Kendi adıyla anılan ova ve Yund Dağı eteklerinde kurulmuştur.


## Tarihi.
İlçe tarihine dair net bilgiler bulunmasa da çevrede yapılan kazılarda ilk yerleşimin Antik Yunan dönemindeki Mysialılara dayandığı öngörülmektedir. Beylikler döneminde Karesi Beyliği'ne bağlı olan ilçe daha sonra Osmanlı himayesine girmiştir.
İlçe, Cumhuriyet'in ilanından sonra gerçekleştirilen Mübadele ile beraber Yunanistan'dan gelen mübadiller şehre yerleştirilmiştir. Özellikle Midilli, Drama'nın Pravişte kazasının Esirli, Paliohor, Dranova köyleri ile Selanik Avrethisar Paprat muhacirleri Kırkağaç'a iskan edilmiştir.


## Coğrafya.
Kırkağaç, Manisa'nın kuzeybatısında, İzmir-Bandırma demiryolu üzerindedir. Manisa'ya uzaklığı 79 km'dir. Denizden yüksekliği 100 m'dir. Kuzeyinde Savaştepe ilçesi, güneyinde ve doğusunda Akhisar ilçesi, batısında Soma ilçesi ve Çamlıca Dağı (1100m), kuzeydoğusunda 650 m yüksekliğinde Musluk Dağları ve Siledik tepesi bulunur.


## İklimi.
İlçe Akdeniz ikliminin etkisi altındadır. Genel olarak ılımandır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçer. Ova kısımlarında havalar kışın ılık, yazın sıcak geçer. Dağlık kesimde kışlar biraz sert, karlı ve soğuk, yazlar daha serin gözlenmektedir.


## İdari yapı.
### Mahalleler.
İlçeye bağlı 47 muhtarlık bulunmaktadır.


### Komutanlıklar.
İlçede 6. Jandarma Komando Eğitim Alay Komutanlığı bulunmaktadır.


## Sportif faaliyetler.
### Futbol.
İlçenin Amatör Lig'inde mücadele eden "Acar İdman Yurdu" adında futbol takımı vardır.
İlçenin Amatör Lig te mücadele eden Karakurt Spor FK adında futbol kulübü vardır.


### İzcilik.
Kırkağaç'ta Gençlik ve Spor Bakanlığı'na bağlı bir izci tesisi bulunur. İzci ve sporcuların kullandığı bu tesis ilçede bulunan Sarıkız Mezarlığı yakınında bulunur.


## Ekonomi.
### Tarım.
İlçenin en önemli geçim kaynağı tarımdır. Özellikle kavun, ilçenin en önemli tarım ürünüdür.
Son yıllarda Kırkağaç Kavunu, Karakurt Ovasında daha kaliteli bir şekilde yetişmektedir.


### Turizm.
Kırkağaç'taki gezilip görülecek yapı ve alanlar şunlardır;
 - Nakrasa
 - Stratonikeia
 - Khliara
 - Yortan
 - Kaya mezarları
 - Tarihi Çiftehanlar Camii
 - Kırık Minaresi
 - Sarı Hoca Camii
 - Eski Rum/Ermeni evleri


## Yerel yönetim.
2019 Türkiye yerel seçimlerine Adalet ve Kalkınma Partisi'nden aday olarak katılan Yaşar İsmail Gedüz belediye başkanlığını kazandı. 2024 Türkiye yerel seçimleri sonucunda Cumhuriyet Halk Partisi adayı Üstün Dönmez seçimi kazandı ve belediye başkanı oldu.
# Derik
 
Derik, Mardin ilinin bir ilçesidir.


## Tarihçe.
Derik'te belediye teşkilatı 1874 tarihinde kurulmuş ve ilçe bu tarihte Diyarbakır'a bağlı iken 1923 yılından itibaren Mardin'e bağlanmıştır. 31 Ekim 1927 Cuma günü yapılan nüfus sayımında, İlçe merkezinde 528 ev, 38 dükkân, 1 cami ve 1 kilisenin bulunduğu, 1.370'i erkek ve 1.278'i kadın olmak üzere 2.657 kişinin yaşadığı, köyler ile beraber genel nüfusun ise 6.930'u erkek, 8.181'i kadın olmak üzere toplam 15.111 kişiden ibaret olduğu tespit edilmiştir.


## Coğrafya.
Derik'in yüzölçümü 1397 km²dir. İlçe Mazıdağı'nın güney eteklerinden Kızıltepe-Ceylanpınar ovalarına doğru alçalan alanları kaplar. İlçe toprakları kuzeyden güneye doğru alçalmaktadır. İlçe merkezinin üç tarafı dağlarla çevrili olup, iklim karasal özelliktedir.
İlçenin ova kesimi bozkır, Mazıdağı yamaçları ise meşelerle kaplıdır. Orman alanlarındaki ağaçlar son yıllarda giderek çoğalmakta ve gürleşmektedir. İlçede en çok tahıl üretimi yapılmakla beraber sulama kuyularının kazılması ve sulama göletlerinin faaliyete sokulması ile endüstri bitkilerinin üretimi de oldukça artmıştır. Bunun yanında önemli miktarda sayılabilecek zeytinlikler, bağlar ve meyve bahçeleri de bulunmaktadır.
Derik'in rakımı 780 m'dir. İlçe sınırları dahilinde bulunan dağların yüksekliği 1500 m'yi aşmamaktadır. İlçedeki dağlar Mardin Eşiği Dağları olarak adlandırılmaktadır. İlçenin ova kesimi de Harran'dan Nusaybin'e kadar uzanan ovanın bir bölümünü kaplamaktadır. Ovanın önemli bir bölümü de tarih öncesi dönemlerde faaliyet göstermiş yanardağların püskürttüğü volkanik siyah taşlar ile kaplıdır. Günümüzde sönmüş bu yanardağlardan, çimento sanayisinde hammadde olarak kullanılan klinker maddesi çıkarılmaktadır.
İlçede akarsular küçük çay ve dereciklerden oluşur. Bunlardan başlıcaları; Şéb Deresi, Turcel Deresi, Zorava Deresi ve Cırcıp Deresidir. Ayrıca devlet tarafından yaptırılan sulama amaçlı göletler de vardır. Bunlar da Künreş, Şerefli, Yıldız göletleri ile Dumluca Barajı'nın göletidir.


## Ekonomi.
İlçe merkezinde ikamet eden halkın geçimi bağcılık, sebzecilik, meyvecilik ve zeytinciliğe dayanmaktadır. Tarımın dışında üretime dayalı herhangi bir faaliyet bulunmamaktadır. Dağ köyleri ile Karacadağ yöresindeki köylerin geçim kaynağı hayvancılık, ova köylerinin geçim kaynağı da tarla ziraatına dayanmaktadır.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Ömerli
Ömerli, Mardin ilinin bir ilçesidir.
Ömerli, 1953 yılına kadar Savur ilçesine Maserti adıyla bağlı bulunan sırasıyla bir köy ve bucaktır. Kayıtlara göre Cumhuriyetin ilk yıllarında da bucak olduğu bilinmektedir. 1953 yılında bucak statüsü sona erdirilip ilçe yapılmış ve Mardin iline bağlanmıştır.
İlçe merkezinde Süryanilerden kalma Mor Cercis (Gevergis) Kilisesi bulunmaktadır, kilise restore edilip ibadete açılmıştır.
Mardin merkeze 26 km uzaklıktadır.
İlçe susuz yetişen üzümleri ile ünlüdür ve bağ bozum şenliği yapılmaktadır.


## Tarım.
Ömerli Kırfoküzümü ilçeye tescil edilmiş o bölgeye özgü olan yerli bir çeşittir. Ömerli Kırfok üzümü yaş halde iken yeşil-sarı renkte, kurutulduğunda diğer kuru üzümlerden kolayca ayırt edilebilecek şekilde kahverengiye yakın kehribar rengindedir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
# Savur
Savur, Mardin ilinin bir ilçesidir.
Savur, Kürtçe "Stewrê" Arapça "savr" olarak da kullanılan, boyun anlamına gelen Süryanice "savro" sözcüğünden türemiştir. "Şuara" adını almış daha sonra Süryaniler tarafından "Suara" adı verilmiştir.


## Tarihçe.
Mezopotamya'ya hakim olan kavimler burayı da etkilemişlerdir. İlçenin tarihi Hititler'e kadar uzanmaktadır. Roma ve Bizans İmparatorluğu hakimiyetinde, Sasani ve Melikşah dönemlerinde de yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. Savur ilçesinin merkezi, kalesi, kaya evleri, eski Ulu Camii, Romaniye ve Mor Yuhanın (Dereiçi Köyü) kiliseleri, türbeler ve Başkavak Köprüsü ile tarihî bir görünüme sahiptir.


## Coğrafya.
Dağ yamacına kurulmuştur. İl merkezine 47 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Ekonomi.
Kavakçılık, tahıl ekimi, bağcılık, sebzecilik önemli gelir kaynaklarıdır. Yer fıstığı ve kiraz yetiştiriciliği yapılmaktadır. Yörenin tek şarap fabrikası atıl durumdadır.
# Yeşilli
Yeşilli, Mardin'in bir ilçesidir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
İlçeye bağlı 14 mahalleden oluşmaktadır.
# Altınordu
Altınordu, Türkiye'nin Ordu ilinin bir ilçesi. 92 mahallesi vardır.


## Tarihçe.
Altınordu, 2013 yılında çıkarılan 6447 sayılı kanun ile Ordu ilinde büyükşehir belediyesi kurulması ve Ordu merkez ilçesinin kaldırılması sonucu ilçe oldu.
# Çatalpınar
Çatalpınar, Ordu ilinin bir ilçesidir. Fatsa'ya 20 kilometre, Altınordu'ya 56 km uzaklıktadır. Geçim kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Fındık yetiştirilir. Burada fındık yetiştirilmeden önceki geçim kaynağı mısır idi.


## Etimoloji.
İlçenin ilk adı Çatak'tır. Bu isim 1900'lü yıllarda buradan geçen yolcuların konakladığı bir han bulunurdu. Ordu'nun Aybastı ve Fatsa ilçelerinden gelenler burada çatıştıkları için yerleşim yeri Çatak adını almıştır. Çatak daha sonra belde olunca, ilçeyi bir çatal gibi arasına alan Bolaman ve Keş ırmaklarından esinlenerek yerleşim yerinin adı daha sonra Çatalpınar olarak değiştirilmiştir.


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.