# Akantozis nigrikans
Akantozis nigrikans, derinin kahverengiden siyaha, sınırları belirgin olmayan, kadifemsi hiperpigmentasyonu ile karakterize bir tıbbi bulgudur. Genellikle vücut kıvrımlarında görülür, örneğin boynun arka ve yan kıvrımları, koltuk altları, kasık, göbek deliği, alın ve diğer bölgeler.
Endokrin hastalıklarıyla, diabetes mellitusta görüldüğü gibi özellikle insülin direnci ve hiperinsülinemi ile ilişkilidir. Bu durum insülin benzeri büyüme faktörü reseptörlerini (İng. "insulin-like growth factor receptor") faaliyete geçirir ve deride keratinositler, fibroblastlar ve diğer hücrelerin proliferasyonuna (yaygınlaşmasına) yol açar. Fibroblast büyüme faktörü reseptörleri veya epidermal büyüme faktörü reseptörü gibi diğer büyüme faktörü reseptörlerinin aktivasyonu da sorumlu olabilir.


## Belirti ve bulgular.
Akantozis nigrikans, koyu kahverengi-siyah, sınırları belirgin olmayan, kadifemsi deri yamaları olarak ortaya çıkar; tipik olarak yüz, boyun, koltuk altları, genital bölge, kasık, dirsekler, dizler, anüs, göbek deliği ve burun kıvrımını etkiler.


## Nedenler.
Genellikle 40 yaşından küçük bireylerde ortaya çıkar; insülin direnci, tip 2 diyabet, obezite veya endokrinopatilerle (endokrin sistemdeki bozukluktan kaynaklanan hastalıklar) (örneğin hipotiroidi, akromegali, polikistik over sendromu veya Cushing hastalığı) ilişkilidir ve genetik olarak kalıtsal olabilir.


### Tip I – ailesel.
Ailesel akantozis otozomal baskın bir özellik sonucu ortaya çıkabilir; doğumda kendini gösterebilir veya çocukluk döneminde gelişebilir.


### Tip II – endokrin.
Akantozis nigrikans ile ilişkili endokrin sendromlar birçok durumda gelişebilir; özellikle şunlarda: 
  - insülin direnci ile başlayan, diabetes mellitus ve metabolik sendrom gibi
  - dolaşımdaki androjen fazlalığı  özellikle Cushing hastalığı, akromegali, polikistik over sendromu
  - Addison hastalığı ve hipotiroidi
  - Nadir hastalıklar: pinealoma (pineal bezden kaynaklanan bir tümör), Donohue sendromu, lipoatrofik diyabet, pineal hiperplazi sendromu, hipofiz bazofilizmi, over hipertekozu, stromal luteoma, over dermoid kistleri, Prader Willi sendromu ve Alström sendromu.
Endokrin bozuklukla ilişkili akantozis nigrikans daha sinsi başlangıçlıdır, daha az yaygındır ve hastalar sıklıkla eşzamanlı obezdir.


### Tip III – obezite ve psödoakantozis nigrikans.
Genç kişilerde akantozis nigrikans, insülin direncini güçlü biçimde düşündüren görünür bir belirteçtir. Kanda normalden yüksek insülin düzeyleri, vücudun belirli bölgelerinde koyulaşmış derinin gelişimine neden olur. Hiçbir cilt tedavisi bunu tamamen iyileştirmez; ancak temel neden olan insülin direncinin tedavisiyle akantozis nigrikans rahatlatılabilir ve hatta kaybolabilir; bunun gerçekleşmesi aylar veya yıllar sürebilir. İnsülin direnci sendromları tip A (HAIR-AN) ve tip B sendromları olarak ikiye ayrılabilir.
Akantozis nigrikans olgularının çoğu obezite ile ilişkilidir ve bunun dışında idiyopatiktir (belirli bir sebebe bağlı olmayan). Bunun muhtemel nedeni insülin direncidir ve daha koyu tenli kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir. Bu durum psödoakantozis nigrikans olarak da adlandırılabilir. Bazı olgularda obezite ve insülin direncine atfedilen akantozis yüz bölgesinde görülür. En tipik olarak alında yatay bir bant şeklinde bulunur; ancak perioral hiperpigmentasyon, periorbital hiperpigmentasyon veya yaygın yüz derisi koyulaşması olarak da ortaya çıkabilir.


### Tip IV – ilaca bağlı.
Akantozis nigrikans, nikotinik asit kullanımı, glukokortikoid kullanımı, kombine oral kontraseptifler ve büyüme hormonu tedavisi ile ilişkilendirilmiştir.


### Tip V – malignite.
Malign akantozis nigrikans, bir kanserle ilişkili paraneoplastik sendrom olarak ortaya çıkan akantozis nigrikansı ifade eder. Malign akantozis nigrikans en sık gastrointestinal adenokarsinomlarla, ayrıca genitoüriner (üreme, idrar üretimi ve boşaltımında rol oynayan bütün organları içine alan sistem) kanserler ile ilişkilidir. Akciğer ve mide kanserleri ile lenfoma gibi diğer kanserler de zaman zaman akantozis nigrikans ile ilişkilidir.
Akantozis nigrikansın bu formu, mukozaları tutma olasılığı daha yüksektir (olguların %25–50'si). Malign akantozis nigrikans, iç bir kanserin başlangıcından önce (%18), eşlik ederek (%60) veya sonrasında (%22) ortaya çıkabilir. Malignite ile ilişkili akantozis nigrikans genellikle hızlı başlangıçlıdır ve akrokordonlar, çoklu seboreik keratozlar veya "tripe palms" ile birlikte olabilir.


### Akral akantotik anomali.
Akral akantotik anomali, başka herhangi bir bulgu olmaksızın, aksi takdirde sağlıklı bireylerde, dirsekler, dizler, parmak boğumları ve ayakların dorsal yüzleri ile sınırlı akantozis nigrikans türünü ifade eder. Etiyoloji bilinmemekle birlikte, varlığı malignite olasılığını düşündürmez.


## Patofizyoloji.
Akantozis nigrikans, genellikle endokrin rahatsızlıklarına bağlı olarak büyüme faktörü reseptörü proteinlerinin artmış aktivasyonundan kaynaklanır. En yaygın olarak, diabetes mellitusta görüldüğü üzere, hiperinsülinemi veya insülin direnci sonucu keratinositlerdeki IGF reseptörlerinin insülin aracılı aktivasyonudur.
Akantozis nigrikansın gelişiminde rol alan faktörler:
  - Artmış dolaşımdaki insülin. Bu, özellikle IGF-1 olmak üzere keratinosit IGF reseptörlerini aktive eder. Yüksek konsantrasyonlarda insülin, insülin-benzeri büyüme faktörü bağlayıcı proteinten (IGFBP) IGF-1'i de yerinden çıkarabilir. Artmış dolaşımdaki IGF, keratinosit ve dermal fibroblast proliferasyonuna yol açabilir.
  - Ailesel akantozis nigrikans formlarında fibroblast büyüme faktörü reseptörü (FGFR) kusurları
  - Artmış "transforming growth factor" (TGF)  malignite ile ilişkili akantozis nigrikansın mekanizması bu şekilde görünmektedir. TGF, epidermal doku üzerinde epidermal büyüme faktörü reseptörü (EGFR) aracılığıyla etki eder.
Artmış IGF düzeylerine ek olarak, terleme ve sürtünmenin lezyonlar için gerekli ön belirleyiciler olabileceği muhtemeldir; çünkü insülin düzeyi genellikle vücut genelinde IGF reseptörlerini aktive etmek için yeterli değildir.


## Tanı.
Akantozis nigrikans genellikle klinik olarak tanı konur. Olağandışı durumlarda deri biyopsisi gerekebilir. Açık bir neden yoksa, bir neden aramak gerekebilir. Diyabet veya kanser olasılığını dışlamak için kan testleri, endoskopi veya röntgen gerekebilir.
Biyopside hiperkeratoz, epidermal kıvrımlanma, lökosit infiltrasyonu ve melanosit proliferasyonu görülebilir.


### Sınıflandırma.
Akantozis nigrikans, geleneksel olarak iyicil (İng. "benign") ve kötücül (İng. "malign") biçimlere ayrılır, ancak nedene göre sendromlara da ayrılabilir:
  - İyicil: obeziteyle ilişkili, kalıtsal ve endokrin formlar.
  - Kötücül: tümör ürünleri ve insülin-benzeri aktiviteyle ilişkili formlar veya tümör nekroz faktörü.
Akantozis nigrikansı tanımlamak için hâlâ kullanılan alternatif bir sınıflandırma sistemi 1994'te önerilmiştir. Bu sistem, ilişkili sendromlara göre akantozis nigrikans sendromlarını ayırır; iyicil ve kötücül formlar, obezite ve ilaçlarla ilişkili formlar, akral akantozis nigrikans, tek taraflı akantozis nigrikans ile karma ve sendromik formlar dahildir.


## Tedavi.
Akantozis nigrikanslı kişiler diyabet ve nadir de olsa kanser açısından taranmalıdır. Egzersiz ve diyet yoluyla kan şekeri düzeylerinin kontrolü çoğu zaman semptomları iyileştirir. Topikal açıcı kremler (normalde yaşlılık lekelerini gidermek için kullanılır) daha hafif olgularda kozmetik olarak deriyi rahatlatabilir. Selenyum sülfit %2 topikal, banyo yapmadan on dakika önce kuru cilde ince bir tabaka halinde uygulanırsa semptomları giderebilir. Kuru saçlı deriye veya cilde uygulanan selenyum sülfit, derinin biyomunu dengelemek için ucuz ve iyi tolere edilen bir tedavidir ve akantozisle birlikte bulunup renk değişikliğini artırabilen "tinea versicolor" gibi mantarı kurutarak etki gösterir. Akantozis nigrikans maligna, neden olan tümör başarıyla çıkarılırsa gerileyebilir.


## Prognoz.
Akantozis nigrikans, bilinen bir nedenin ortadan kaldırıldığı durumlarda muhtemelen düzelir. Örneğin, obeziteye bağlı akantozis nigrikans kilo kaybıyla iyileşir ve ilaca bağlı akantozis nigrikans ilacın kesilmesiyle büyük olasılıkla düzelir. Kalıtsal varyantlar yaşla birlikte giderek azalabilir veya azalmayabilir; malignite ile ilişkili varyantlar ise malignite çıkarıldıktan sonra azalabilir. 


## Tarihçe.
Akantozis nigrikans ilk kez 1889 yılında Paul Gerson Unna tarafından bildirilmiştir.