# 2024 Suriyeli muhaliflerin taarruzu
27 Kasım 2024'te, Hey'etu Tahrîri'ş-Şâm ve diğer muhalif grupların oluşturduğu Askerî Operasyonlar Komutanlığı, Suriye'nin Halep ilinin batı kısmında Suriye Arap Ordusu'na (SAO) mensup rejim güçlerine karşı bir saldırı başlattı. Bu saldırı, HTŞ tarafından Saldırganlığı Önleme olarak adlandırıldı ve SAO'nun batı Halep kırsalına yaptığı artan topçu bombardımanına misilleme olarak başlatıldı. Bu saldırı, Mart 2020'deki İdlib ateşkesinden beri muhalif güçlerin başlattığı ilk saldırı olmuştur.


## Arka plan.
Mart 2020'deki İdlib ateşkes anlaşmasından beri, kuzeybatı Suriye'de rejim güçleri ile muhalifler arasında büyük çaplı harekâtlar sona ermişti. 2022'nin sonlarından itibaren, HTŞ güçleri taarruz öncesinde rejim güçlerine karşı bir dizi sızma ve keskin nişancı saldırısında bulundu.
Ekim 2024'te HTŞ'nin Halep'te rejim güçlerine karşı yapacağı bir taarruz için hazırlıklarını arttırdığı iddia edildikten sonra Halep kırsalında hem HTŞ, hem de rejim güçleri tarafından seferberlik ilan edildi. 26 Kasım 2024'te, rejim güçleri muhaliflerin kontrolündeki Eriha kasabasını topa tutarak 16 kişinin ölmesine veya yaralanmasına sebep oldu.


## Taarruz.
27 Kasım 2024 tarihinde HTŞ, Halep Valiliği'nin batısındaki hükûmet yanlısı güçlere yönelik “Saldırganlığın Caydırılması” adlı bir saldırı başlattığını duyurdu. Saldırı, Beşşar Esad Suriye Hükûmeti'nin isyancıların elindeki İdlib'e yönelik son topçu atışlarına bir yanıt niteliğindeydi ve en az 30 sivilin ölümüne neden oldu.


### İlk saldırılar.
Saldırının ilk 10 saatinde HTŞ, aralarında Urm el-Kubra, Anjara, Urm el-Suğra, Şeyh Akil, Bara, Ajil, Avijil, el-Havtah, Tel el-Dabaa, Hayr Darkal, Kubtan el-Jabal, el-Salum, el-Kasimiye, Kafr Bisin, Havr, Aznaz ve Basratun kasabalarının da bulunduğu 20 kasaba ve köyü hükûmet yanlısı güçlerden ele geçirdi. Ayrıca hükûmet güçlerine ait 46. Alay üssü HTŞ tarafından kuşatıldı ve birkaç saat sonra ele geçirildi. Suriye İnsan Hakları Gözlemevi çatışmalarda 37 Suriye hükûmet askeri ve müttefik milis ile muhalif güçlerden 60 savaşçının öldüğünü bildirdi. Bir Rus özel kuvvetleri birimi isyancılar tarafından pusuya düşürüldü ve daha sonra ölen bir Rus askerinin ve ele geçirilen teçhizatın fotoğraflarını yayınladılar. Buna karşılık Suriye ve Rus güçleri isyancı grupların kontrolündeki bölgelere hava saldırıları başlattı. Rus savaş uçakları ayrıca Atarib, Darat İzze ve çevresindeki köylerde hava saldırıları düzenlerken hükûmet güçleri isyancıların kontrolündeki İdlib, Ariha, Sarmada ve güney İdlib vilayeti'ndeki diğer bölgeleri bombaladı.
28 Kasım'da HTŞ İdlib'in doğu kırsalında bir saldırı başlatarak Dadikh, Kafr Batikh ve Şeyh Ali köylerinin yanı sıra Serakib kentindeki bir mahalleyi ele geçirdi. Bu ilerleme onları 2020'de hükûmet yanlısı güçler tarafından güvence altına alınan stratejik bir güzergâh olan M5 otoyolu'nun 2 kilometre yakınına getirdi. HTŞ ayrıca İran destekli militanların varlık gösterdiği Halep'in doğusundaki el-Nayrab havaalanına da saldırdı. HTŞ günün ikinci yarısında batı Halep kırsalındaki Kafr Basin, Arnaz ve ElZarba köylerini ele geçirdi ve M5 otoyolunu kesti. Suriyeli isyancılar gün sonuna kadar toplamda yaklaşık 40 kasaba ve köyü ele geçirdi.
Bir Rus hava saldırısı Halep'in batı kırsalındaki Atarib'de on beş sivili öldürdü. Diğer dört kişi de Darat Izza'daki Suriye ya da Rus hava saldırısında öldürüldü. İran devlet medyası, Suriye'de üst düzey askerî danışman olarak görev yapan İslam Devrim Muhafızları (IRGC) Tuğgeneral Kiyumars Purhaşemi'nin Halep'te isyancılar tarafından öldürüldüğünü bildirdi. Rakka Valiliği'nin kuzeyinde bir SDG savaşçısı Türk insansız hava aracının saldırısı sonucu öldürüldü.
HTŞ, 29 Kasım'da İdlib kırsalındaki Tel Karatabeen, Ebu Kansa ve El-Talhiya köyleri ile Halep kırsalındaki El-Mansura, Cebel Kaş ve El-Bavabiya köylerini ele geçirdi. Serakib kasabası çevresindeki şiddetli çatışmalar devam etti. Bu noktada, Ajnad el-Kavkaz ve Liva el-Muhacirin vel-Ensar dâhil olmak üzere diğer İdlib merkezli İslamcı gruplar HTŞ'nin ilerlemesini destekliyordu. Halep'in El Hamdaniye mahallesinde HTŞ'nin bombardımanı sonucu dört sivil öldü, ikisi sivil yaralandı. SDG tarafından El-Bab yakınlarında düzenlenen saldırıda 15 SDG savaşçısı öldü. Máré'deki SNA askerî karargâhına düzenlenen bir Rus hava saldırısında yedi SNA savaşçısı öldürüldü. İdlib'deki ayrı Rus hava saldırılarında da dört sivil öldürüldü.


### Halep Muharebesi.
29 Kasım'da muhalif güçler Halep şehrinin Hamdaniye ve Yeni Halep semtlerine girerek bomba yüklü iki araçla çifte intihar saldırısı düzenledi. Günün ikinci yarısında, Muhalif güçler Halep şehrinin El-Hamdaniye, Yeni Halep, 3000 Daire, El-Camiliye ve Selahaddin olmak üzere beş bölgesini ele geçirdi. Şehrin merkezi de dahil olmak üzere başka yerlerinde de çatışmalar rapor edildi. hükûmet yanlısı güçlerin savunma hatlarının çökmesi üzerine stratejik Serakib şehri de dahil olmak üzere yirmi kasaba ve köy daha muhalif güçler tarafından ele geçirildi. Muhalif güçler tarafından ele geçirilen diğer kasabalar arasında İdlib kırsalındaki Han el-Sebil, Et-Talihiyye, Et-Tarnabe ve Cubas ile Halep kırsalındaki Han Tuman, Şağidele, Halasa, El-Hadir, El-Karasi, Barna, El-Eis, Telhadiya, Zitan, El-Mansoura ve El-Buabiyye kasabaları yer aldı.
29 Kasım'ın sonlarına doğru muhalif güçler Halep şehrinin Es-Sukariyye, El-Furkan, El-Azamiyye ve Seyf ed-Devle semtlerinin bir kısmını ele geçirmiş ve ana meydanın kontrolünü ele geçirdiklerini iddia etmişlerdi.
İsyancı güçler 30 Kasım'ın erken saatlerinde şehirdeki hükûmet merkezi olan Halep Kalesi'ni ve “Halep şehrinin yarısından fazlasını” ele geçirdi. Sabah saatlerinde isyancı güçler Halep'in büyük bölümünün kontrolünü ele geçirerek hükûmet yanlısı birlikleri as-Safirah'a doğru geri çekilmeye zorladı.
Suriye'nin başka yerlerinde isyancılar Ebu'z-Zuhur kasabası da dahil olmak üzere 39 kasaba ve köyü ele geçirdi. Hükûmet yanlısı güçler Ma'arretü'n-Nu'man, Han Şeyhun ve Kafranbel hariç olmak üzere İdlib Valiliği'nin çoğundan geri çekildi. Halep bölgesinde, hükûmet yanlısı güçler Halep Havalimanı, Meskene, Es-Sefire ve Han Asir yoluna çekildi. Öğleden sonra, muhalif güçler Maarratü'n-Nu‘man'ı ele geçirdi ve gün içinde isyancı güçlerin eline geçen kasaba ve köy sayısı 50'den fazla oldu.
Rus menşeli olduğu bildirilen bir hava saldırısında Halep kentinde 16 sivil öldü, 20 kişi de yaralandı.


### Hükûmetin çekilmesi ve SDG'nin ilerlemesi.
30 Kasım 2024'te, Kuzeybatı Suriye'deki hükûmet yanlısı güçlerin çöküşünün ortasında, Kürt çoğunluklu Suriye Demokratik Güçleri (SDG), Dayr Hafir, Tel Aran, Tel Hasel kasabalarına ve Halep şehrinin Şeyh Neccar bölgesine girerek hükûmet yanlısı güçlerden devraldı. Öğleden sonra, SDG, hükûmet yanlısı güçlerin çekilmesinin ardından Halep Uluslararası Havalimanı ile Nubl ve El-Zehra kasabalarını ele geçirdi. Rakka Valiliği'nin kuzeyindeki Tel Abyad bölgesinde Türkiye destekli isyancılar ile SDG arasında çatışmalar rapor edildi.
Eş zamanlı olarak 30 Kasım'da Kuzey Suriye'nin Fırat Kalkanı bölgesinde bulunan Türkiye destekli Suriye Ulusal Ordusu, SDG'nin ikmal ağlarını kesmek ve El-Bab'ı Tel Rıf'at'a bağlayan bir koridor oluşturmak amacıyla “'Özgürlük Şafağı Operasyonu” başlattığını duyurdu. SNA güçleri, ilerleyişleri sırasında Tadef kasabasını hükûmet yanlısı güçlerden ele geçirirken hükûmet yanlısı güçler de bölgeden çekilmeye başladı.


### Hama'ya doğru ilerleyiş.
30 Kasım 2024 akşamı HTŞ liderliğindeki muhalif güçler Hama ilinde hızla ilerleyerek kırsalda aralarında Halfaya, Murek, El-Latamine, Kal'at el-Madik, Kefr Nabude, Karnaz, Lahaya, El-Buveyde, Latmin, Savran, El-Muğayir, Maardis, Es-Sukeylabiye, Maharda ve Taybet el-İmam'ında bulunduğu onlarca kasaba ve köyü ele geçirdi. Halep bölgesinde, yerel SDG birliklerinin çekilmeyi tercih etmesinin ardından isyancıların Halep havaalanının kontrolünü ele geçirdiği bildirildi. Hükûmet yanlısı güçlerin hem Hama şehrinden hem de hava üssünden çekilmeye başladığı bildirildi, ancak bu Savunma Bakanlığı tarafından yalanlandı. Akşam 7'de (Yerel Suriye saati, UTC+3:00) HTŞ güçleri Hama'ya yaklaşmaya başladı, en az altı köyü ele geçirdi. Bu arada, İsrail'in işgal altındaki Golan Tepeleri yakınlarında hükûmet kontrolündeki bölgelere top mermisi attığı bildirildi, ve Telbise'ten yerel silahlı kişiler Hama ve Humus arasındaki otoyolda SAA güçlerine saldırarak altı kişiyi yaraladı.
Hükûmet yanlısı güçler 1 Aralık'ın erken saatlerinde Hama'nın dış mahallelerinde ve kuzey kırsalında yeni askeri mevziler kurdu. Cebel Zeynel Abidin, Taybat el İmam, Qamhana ve Hitab kasabalarına takviye birlikler konuşlandırıldı. Rusya, yakın zamanda İdlib ve Hama bölgelerinde isyancılar tarafından ele geçirilen kasabalara hava saldırıları başlattı. İdlib şehrinde, bir mülteci kampını hedef alan bir Rus hava saldırısında dokuz sivil öldü ve 62 kişi yaralandı. Halep üniversite hastanesini hedef alan ayrı bir Rus hava saldırısı 8 sivili öldürdü.
Öğleden sonra SNA es-Sefire, Han Asir kasabala Kuveyris hava üssünü ele geçirirken Halep şehrinin Şeyh Neccar bölgesinde SNA ve SDG arasında çatışmalar yaşandı. Eş zamanlı olarak HTŞ Halep'in dış mahallelerindeki termik santrali, topçu okulunu ve askeri akademiyi ele geçirdi.
1 Aralık akşamı Türkiye destekli Suriye Ulusal Ordusu (SNA) SDG'nin elindeki Tel Rıf'at kasabasına bir saldırı başlattı ve kasabayı çevresindeki birkaç köy ile birlikte ele geçirdi. Bölgede SDG kontrolünde kalan kasabalar muhalif güçler tarafından kuşatıldıktan sonra iletişim kesildi.
2 Aralık'ta SDG, Tel Rıfat ve Şehba bölgesinden Kürt IDP'leri Halep'in Şeyh Maksud ilçesi ve kuzeydoğu Suriye'de SDG kontrolündeki bölgelere tahliye etmeyi planladığını duyurdu. Gün boyunca Rusya, isyancılar tarafından yakın zamanda ele geçirilen kasabalara hava saldırıları düzenlerken, İdlib şehrini hedef alan ayrı bir Rus hava saldırısında 11 sivil öldü. Cebel Zeyn el-Abidin yakınlarında hükûmet yanlısı askeri liderlerin bir araya geldiği bir toplantıyı hedef alan bir isyancı drone saldırısı, Hama'nın kuzeyinde, saflarında çok sayıda ölüme ve yaralanmaya neden oldu.
Öğleden sonra, muhalifler ve hükûmet yanlısı güçler arasındaki çatışmalar Hama Valiliği'nde, özellikle Karnaz ve Suran kasabaları yakınlarında yoğunlaştı. Doğu Hama kırsalında muhalif güçler ilerleme kaydederek Kasr Ebu Semra kasabasını ele geçirdi. Akşam saatlerinde Hama'nın kuzey bölgesinde muhalifler ve hükûmet yanlısı güçler arasında taarruzun başlamasından bu yana en şiddetli çatışmalar yaşandı, Rus ve hükûmet uçakları 45'ten fazla hava saldırısı gerçekleştirdi. Muhalif güçler birkaç köyün kontrolünü ele geçirirken, hükûmet yanlısı güçler Qalaat al-Madiq'e ilerleme girişimlerini engellemeyi başardı. Muhalif güçlerin Hama şehrine düzenlediği roket saldırısında sekiz sivil hayatını kaybetti.
3 Aralık'ta muhalif güçler Hama bölgesinde hükûmet yanlısı güçlere karşı ilerleyişlerini sürdürerek Taybet el-İmam, Halfaya, Savran ve Maardis kasabalarını ele geçirdi. Halep'in doğu kırsalında, Hanasır'da SNA ile hükûmet yanlısı güçler arasında şiddetli çatışmalar yaşanmış, SNA kasabayı yeniden ele geçirmeye çalışmıştır. Akşam saatlerinde muhalifler ve hükûmet yanlısı güçler arasında çatışmalar şiddetlendi, İsyancılar 10'dan fazla kasabanın kontrolünü ele geçirerek Hama'nın dış mahallelerine ulaştı. Hama'nın kuzeyindeki çatışmalarda en az 17 SAA askeri ve 8 HTŞ savaşçısı öldürüldü. Şehirde HTŞ bombardımanı sonucu iki sivil de öldü.


### Hama'nın düşüşü.
3 Aralık'ta muhalif güçler Hama bölgesinde hükûmet yanlısı güçlere karşı ilerleyişlerini sürdürerek Taybat el-İmam, Halfaya, Soran ve Maardis kasabalarını ele geçirdi. Halep'in doğu kırsalında, Hanasır'da SNA ile hükûmet yanlısı güçler arasında şiddetli çatışmalar yaşanmış, SNA kasabayı yeniden ele geçirmeye çalışmıştır. Akşam saatlerinde muhalifler ve hükûmet yanlısı güçler arasında çatışmalar şiddetlendi, İsyancılar 10'dan fazla kasabanın kontrolünü ele geçirerek Hama'nın dış mahallelerine ulaştı. Hama'nın kuzeyindeki çatışmalarda en az 17 SAA askeri ve 8 HTŞ savaşçısı öldürüldü. Şehirde HTŞ bombardımanı sonucu iki sivil de hayatını kaybetti.
4 Aralık'ta hükûmet yanlısı güçler Hama'nın kuzey eteklerine bir karşı saldırı başlatarak Kefra ve Maar Şuhur köylerini geri aldı. Batı Hama kırsalında, Muhalif gruplar, Alevi nüfusunun çoğunluğunun yaşadığı Suriye'nin kıyı bölgesine açılan bir kapı görevi gören Ghab Ovası'nda bir saldırı başlattı. Hükûmet yanlısı güçler El-Kerim'i başarıyla savunurken, muhalif güçler El-Gab el-Avsat köyünü ele geçirdi. DPA için çalışan bir fotoğrafçı Anas Alkharboutli, Hama yakınlarındaki Morek'te düzenlenen bir hava saldırısında öldü.
Akşam saatlerinde muhalif güçler Hama'yı Rakka ve Halep'e bağlayan yolları kesmiş ve Hama'nın doğu kırsalındaki birkaç köyün kontrolünü ele geçirmişti. Şiddetli çatışmalar gece boyunca devam etti ve isyancılar Hitab ve Mübarekat kasabalarını ele geçirdi, Cebel Zeynel Abidin'de ise çatışmalar devam etti.
5 Aralık'ta muhalif güçler, Hama'nın doğu yakasında hükûmet yanlısı hava saldırılarının ortasında şehrin kuzeydoğu kesimine girdi ve öğleden sonra, hükûmet yanlısı güçler geri çekilirken HTŞ liderliğindeki isyancılar şehirde tam kontrol sağladı. Suriye Hükûmeti yaptığı açıklamada Hama kentinden çekilme gerekçesini “sivillerin hayatını korumak” olarak açıkladı.
Hama'nın düşmesinin ardından Hizbullah, hükûmet güçlerini desteklemek üzere sınır ötesine Hama ve Humus'a savaşçı gönderdiğini duyurdu.


### Humus'a doğru ilerleyiş.
5 Aralık 2024'te hükûmet yanlısı güçler, isyancıların eski şehirlerin dış mahallelerine yaklaşmasıyla Hama'dan çekilmelerinden saatler sonra Selamiye ve Telbise şehirlerinden Humus şehrine doğru çekildi. Akşam, Muhalif güçler şehrin ileri gelenleri ve dini İsmaili konseyi ile anlaşmaya vardıktan sonra savaşmadan Selemiye'ye girdi. Akşam saatlerinde muhalif güçler Er-Resten'in dış mahallelerine ulaşmış ve kuzeyindeki hükûmet yanlısı bir askeri üssü ele geçirmişti. Muhaliflerin ilerleyişiyle eş zamanlı olarak Rus uçakları, isyancıların ilerleyişini yavaşlatmak amacıyla Humus ve Hama'yı birbirine bağlayan ana köprüyü bombaladı.
6 Aralık 2024'te muhalif güçler beş kasabayı ele geçirdi ve hükûmet yanlısı güçler daha fazla bölgeden çekilirken Humus'un dış mahallelerine yaklaştı. Doğuda Deyrizor bölgesi, hükûmet yanlıları güçlerini Deyrizor, El Meyadin, El-Kuriye ve Ebu Kemal kasabalarından başkent Şam'a doğru çekmeye başladı. Öğleden sonra, hükûmet yanlısı güçlerin Humus'tan Lazkiye şehrine doğru tamamen çekildiği ve şehrin Şii çoğunluklu mahallelerinde sadece yerel hükûmet yanlısı silahlı kişilerin kaldığı bildirildi. Suriye Savunma Bakanlığı, Humus şehrinin tamamen boşaltılması emrini verdiği yönündeki haberleri yalanladı.
İran, 6 Aralık'ın erken saatlerinde personelini Suriye'den çekmeye başladı ve İslam Devrimi Muhafızları Ordusu'nun Kudüs Gücü'nün üst düzey komutanlarını geri çekti ve Şam'daki İran Büyükelçiliği ile Suriye'deki Devrim Muhafızları üslerinde tahliye emri verdi. Tahliye edilen İranlılar Lübnan ve Irak'a yöneldi.


### Dera, Süveyda, Deyr ez-Zor ve Palmira'nın ele geçirilmesi.
6 Aralık 2024 akşamı muhalif güçler, hükûmet yanlısı güçlerin şehirden çekilmesinin ardından Suriye'nin güneyindeki bölgesel başkent Süveyda'yı ele geçirdi. Eş zamanlı olarak, SDG, Deyrizor vilayet başkentini hükûmet yanlısı güçlerden ele geçirdi ve Humus bölgesinin merkezindeki Palmira kasabasını da terk etti. Gece yarısına kadar, Güneydeki Dera İli'ndeki muhalif güçler başkent Dera'nın yanı sıra vilayetin %90'ını ele geçirirken hükûmet yanlısı güçler başkent Şam'a doğru çekildi.
7 Aralık 2024'te hükûmet yanlısı güçler, İsrail işgali altındaki Golan Tepeleri ile sınırı olan Kuneytire bölgesi'nden çekildi.


### Şam'ın düşüşü.
7 Aralık 2024'te Suriyeli muhalif güçler güneyden Rif Şam bölgesine girdi ve başkent Şam'ın 20 km yakınına geldi. Şam'a doğru ilerlemeyle eş zamanlı olarak, kuzeydeki muhalif güçler Humus şehrine bir saldırı başlattı. Rif Şam bölgesinde, hükûmet yanlısı güçler Assal el-Verd, Yebrud, Flite, En-Nasiriye ve Artuz kasabalarından çekilirken, muhalifler Şam'ın 10 km yakınına kadar geldiler. Muhalif güçlerin daha sonra Şam'ın banliyölerine ulaştığı bildirildi.
Kuzeydeki muhalif gruplar 8 Aralık 2024'ün erken saatlerinde Humus'u ele geçirdi ve Şam'a doğru ilerlemeye başladı. İsyancıların Şam'ın Barzeh mahallesine girmeyi başardığı da bildirildi. O gün, Suriye Ordusu komutanlığı subaylarına Esad Hükûmeti'nin sona erdiğini bildirdi ve Başbakan Muhammed Gazi el-Celali “halkın seçeceği herhangi bir liderlikle işbirliği yapmaya” hazır olduğunu açıkladı.


### Son taarruzlar.
Şam'ın Güney Operasyonları Odası tarafından ele geçirilmesinden sonra Lazkiye ve Tartus, Suriye Arap Cumhuriyeti'nin elinde kalan son iki bölgesel başkent oldu. Lazkiye'de ve daha sonra Tartus'ta rejim karşıtı protestolar patlak verdi ve göstericiler Hafız Esad'ın posterlerini yırtmaya ve heykellerini devirmeye başladı. 8 Aralık'ta, HTŞ her iki şehre doğru ilerlemeye başladı ve şehirleri savaşmadan ele geçirdi.