BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Güçlü, Demirözü
Güçlü, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Zarani adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılı tahririnde köyde tamamı Müslüman 35 nefer kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde faal durumda değirmen görülmektedir. Köyde 3 adette sipahi çiftliği bulunmaktadır. 1642 yılı avarız defterine göre köyde avarız vergisine konu 7 Müslüman hane, 5 askeri görevli ile 1 muaf görülmektedir. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup icmal (özet) defterine göre yerleşimde sadece Müslümanlardan oluşan 5 hanede 21 erkek yaşamaktadır. Mufassal (ayrıntılı) defterde ise erkek sayısı 22 olarak belirtilmiştir.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da kayıtlarda Zarani olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Güçlü olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 36 km, Demirözü ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Güvercindere, Demirözü
Güvercindere, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Aşutka'dır. 1530 yılı Osmanlı tahririnde Aşudke-viran adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy görülmektedir. 1591 yılı tahririnde Aşud/Aşudki viran adıyla yer alan köyde tamamı Müslüman 6 nefer kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde faal durumda değirmen bulunmaktadır. 19. yüzyıl kayıtlarında yerleşimden Aşutga ve Aşutge olarak bahsedilmektedir. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup icmal (özet) defterine göre yerleşimde 37'si Müslümanlardan ve 6'sı (2 hane) Hristiyan (Rum) olmak üzere toplam 43 erkek yaşamaktadır. Mufassal (ayrıntılı) defterde ise Müslüman erkek sayısı 38 olarak belirtilmiştir. Toplam hane sayısı da 13'dür.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla kayıtlarda Aşukka ve Aşutka olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Güvercindere olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 33 km, Demirözü ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Işıkova, Demirözü
Işıkova, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Cenci'dir. 1642 yılı avarız defterinin incelenmesinde köyün Osmanlı hükûmetince canlandırılmaya çalışıldığı ve bir sipahiye çiftlikler verildiği anlaşılmaktadır. Bu tarihte köyde 8 Müslüman hane, 1 askeri görevli ve 1 imam bulunmaktadır. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup mufassal (ayrıntılı) defterine göre yerleşimde 55'i (8 hane) Müslümanlardan ve 2'si (1 hane) Hristiyan (Ermeni) olmak üzere toplam 57 erkek yaşamaktadır. Bu tarihte köyde faal olan bir adet bezirhane ile değirmen bulunmaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da kayıtlarda Cenci olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Işıkova olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 36 km, Demirözü ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Kalecik, Demirözü
Kalecik, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Yukarı Hayik'dir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Hayik-i Ulyā adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup icmal (özet) defterine göre yerleşimde 119'u (40 hane) Müslümanlardan ve 12'si (3 hane) Hristiyan olmak üzere toplam 131 erkek yaşamaktadır. Mufassal (ayrıntılı) defterde Müslüman erkek sayısı 120, köydeki toplam erkekte 132 kişidir.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla kayıtlarda Yukarıhayık ve Yukarı Hayik olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Kalecik olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 52 km, Demirözü ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.
# Karayaşmak, Demirözü
Karayaşmak, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde günümüzdeki Kara-yaşmak adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılı tahririnde köyde tamamı Müslüman 30 nefer kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde faal durumda değirmen bulunmaktadır. 1642 yılı avarız defterine köyde 4 Müslüman hane ile 2 askeri görevli bulunmaktadır. 19. yüzyılda yerleşim, Müslümanlar ve Hristiyanlar bir arada yaşadığı bir köy olarak görülmektedir. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup yerleşimde 16'sı (4 hane) Müslümanlardan ve 9'u (2 hane) Hristiyan olmak üzere toplam 25 erkek yaşamaktadır. 1845 yılına gelindiğinde köye Gümüşhane'den göç eden 2 Hristiyan hanenin daha yerleştiği görülmektedir. Yerleşim, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuyla da Bayburt'a bağlı köy statüsünü sürdürmektedir.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 32 km, Demirözü ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
# Kavaklı, Demirözü
Kavaklı, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Poyik'dir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Poğik adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1845 yılı kayıtlarına göre köyde sadece Müslümanların yaşadığı 10 hane bulunmaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasından sonra 1935 yılı nüfus sayımında Pogik olarak kaydedilen köyün adı diğer nüfus nüfus sayımlarında Poyik olarak görülmeye başlanmıştır. Köyün Poyik olan adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Kavaklı olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 54 km, Demirözü ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.
# Otlukbeli, Demirözü
Otlukbeli, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yerleşimden 1928 yılı kayıtlarından itibaren bahsedilmektedir. Daha önceleri Yukarı Lori köyüne bağlı bir mahalle iken, 13 Ocak 1956'da köy statüsü kazandı.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 48 km, Demirözü ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
# Petekli, Demirözü
Petekli, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Çurazma adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılı tahririnde Çürüzme adıyla yer alan köyde 32'si Müslüman ve 3'ü Hristiyan olmak üzere toplam 35 nefer kaydedilmiştir. Bu tarihte köye bağlı Bayarlu büzürg ve Boyara-i küçük adıyla iki mezraa yer almaktadır. 1642 yılı avarız defterinde Çoruzma adıyla yer alan köyde bu tarihte 3 Müslüman hane ile 2 askeri görevli bulunmaktadır. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında Çorozma adıyla yer alan köyde sadece erkek nüfus kaydedilmiş olup buna göre yerleşimde tamamı Müslüman olan 11 hanede 25 erkek yaşamaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasından sonra 1935 yılı nüfus sayımında Çoruzma, 1940 yılı sayımında Çorlizma, 1945 yılı sayımında Çorazma, 1950 ve 1955 yılı nüfus sayımlarında Çorozma olarak görülen adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Petekli olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 52 km, Demirözü ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.
# Pınarcık, Demirözü
Pınarcık, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Öksürüç'dür. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Öksürüç adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1642 yılı avarız defterinde Oksuruc adıyla yer alan köyde 10 Müslüman hane ile 5 askeri görevli ve 1 muaf bulunmaktadır. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında Öskürüç olarak da kaydedilen yerleşimde bu tarihte sadece erkek nüfus kaydedilmiş olup sadece Müslümanların yaşadığı köyde 17 hanede 39 erkek yaşamaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da kayıtlarda Öksürüç olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Pınarcık olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 39 km, Demirözü ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.
# Serenli, Demirözü
Serenli, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Pekesi'dir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Pekesi/Pekeşi adıyla Bayburd kazasına bağlı bir mezraa olarak görülmektedir. 1642 yılı avarız defterinde Pekesi adıyla köy statüsünde görülen yerleşimde, avarız vergisine konu 5 Müslüman hane ile 1 muaf görülmektedir. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup bu tarihte tamamı Müslümanlardan oluşan yerleşimde 33 hanede 113 erkek yaşamaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da kayıtlarda Pekesi olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Serenli olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 57 km, Demirözü ilçe merkezine 29 km uzaklıktadır.
# Yakupabdal, Demirözü
Yakupabdal, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Ya'kūb-Abdāl adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülürken, köyde aynı adla zaviyeden bahsedilmektedir. 1591 yılı tahririnde köyde 13'ü Müslüman ve 6'sı Hristiyan olmak üzere toplam 19 nefer kaydedilmiştir. Bu tarihte köyde, köyün adıyla bilinen zaviye bulunmaktadır. 1642 yılı avarız defterinde köyde sadece Müslümanlardan oluşan 7 hane görülürken, köyün ulaşım güzergahı olması nedeniyle gelene geçene hizmet etmeleri şartıyla her türlü vergiden muaf tutuldukları belirtilmiştir. Osmanlıca köy listesinde Yakub Abdal (يعقوب ابدال) olarak geçen yerleşim, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi tahsil etme amacıyla 1835 yılındaki nüfus tespiti sırasında Bayburt'un köylerinden biriydi. Çoruh Havzası'nın yukarı kısmında yer alan Bayburt ise, Erzurum vilayetinin Erzurum sancağına bağlı bir kazaydı. Bu tarihte Yakubabdal'da 15 hanede 59 erkek yaşıyordu.
Yakupabdal, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Gümüşhane vilayetinde, Bayburt kazasının Pulur nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan Yakupabdal'da 234 kişi yaşıyordu.
Yakupabdal köyünün yaklaşık 1 km kuzeybatısında bir türbe vardır. Yüksekçe bir tepenin zirvesinde yer alan Yakupabdal Türbesi'nin içinde duvar yazıları bulunmaktadır. Giriş kapısının üzerinde ise, bir kitabe yer almaktadır. Köyün 700 metre kuzeydoğusunda bulunan tepeciğin eski bir yerleşmeye ait olduğu tahmin edilmektedir. Köyün sakinleri de buranın eski bir yerleşme olduğunu teyit etmektedir.


## Coğrafya.
Yakupabdal köyü, Bayburt il merkezine 48 km, Demirözü ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. Yakupabdal köyünde bulunan Yakupabdal Tabiat Parkı, 208 hektarlık bir alanı kaplamaktadır. Yabani hayvan ve bitki örtüsüne sahip bir alan olan tabiat parkı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından 2014 yılında tescil edilmiştir.
# Yazıbaşı, Demirözü
Yazıbaşı, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Aşağı Lori'dir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Lori-yi Süflā adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılı tahririnde köyde tamamı Müslüman 72 nefer kaydedilmiştir. 1642 yılı avarız defterinde Luri-yi Süflâ adıyla köy statüsünde görülen yerleşimde, 14 Müslüman hane ile 2 askeri ve 4 dini görevli bulunmaktadır. Defterde, köyün ulaşım güzergahı olması nedeniyle gelene geçene hizmet etmeleri şartıyla her türlü vergiden muaf tutuldukları belirtilmiştir. 1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup icmal (özet) defterine göre Lori-i süflâ adıyla tamamı Müslümanlardan oluşan yerleşimde 17 hanede 68 erkek yaşamaktadır. Mufassal (ayrıntılı) defterde Müslüman erkek sayısı 71 kişidir. Köyde 16. yüzyılda da varlığından bahsedilen zaviye bulunmaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşundan Aşağıloru ve Aşağılori olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Yazıbaşı olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 39 km, Demirözü ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.
# Yelpınar, Demirözü
Yelpınar, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Pülürek'tir. Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Pülürek adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılında köyde 109 Hristiyan (Ermeni) erkek yaşamaktadır. 1642 yılı avarız defterinde Pulurek adıyla görülen yerleşimde, 24 Hristiyan ve 2 Müslüman olmak üzere 26 hane yaşamaktadır.
1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup bu tarihte 60'ı (15 hane) Hristiyan ve 18'i (8 hane) Müslüman olmak üzere toplam 78 erkek yaşamaktadır. Mufassal deftere göre Müslüman erkek sayısı 19, köydeki toplam erkek sayısı da 79'dur. Yerleşim, 1881 yılından 1898'e kadar 8 (7?) köyün bağlı olduğu nahiye merkezi olup nahiye müdürü de Kiypotk Ağa isimli bir Ermeni'dir. 1895 yılında bölgenin genelinde yaşanan Ermeni Olayları sırasında Ermeni çetelerce, köyde yaşayan Ermenilerinde desteğiyle Müslümanlara saldırılmıştır. 1902 yılına ait Ermenice bir kaynakta Pılrag adıyla yerleşimden bahsedilmiştir.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da kayıtlarda Pülürek olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Yelpınar olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 21 km, Demirözü ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
# Yukarıpınarlı, Demirözü
Yukarıpınarlı, Bayburt ilinin Demirözü ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yerleşim 1530 yılı Osmanlı tahririnde Sisne-i Ulyā adıyla Bayburd kazasına bağlı bir köy olarak görülmektedir. 1591 yılında sadece çalışan erkek nüfus kaydedilmiş olup buna göre köyde 20 Müslüman erkek yaşamaktadır. Bu tarihte köye bağlı Kozviran, Kızıltaş ve Yurd mezraları bulunmaktadır. 1642 yılı avarız defterine göre yerleşimde, 4 Müslüman hane 3 askeri görevli bulunmaktadır.
1835 yılı Osmanlı kayıtlarında sadece erkek nüfus yer almakta olup bu tarihte tamamı Müslüman 5 hanede 25 erkek yaşamaktadır. Bu tarihteki kayıtlarda Aşağı sisne köyünden bahsedilmeyip, yerleşimde Sisne/Sisneli adıyla yer almaktadır.
Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşuyla da kayıtlarda Yukarısisne olarak görülen köyün adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Yukarıpınarlı olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Bayburt il merkezine 24 km, Demirözü ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Akarsu, Ardanuç
Akarsu, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Akarsu köyünün eski adı Aharşia'dır. Nitekim 1574 ve 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde Aharşiya (اخارشیا) olarak geçer. Bu yer adı Türkçeye Gürcüce Aharşia'dan (ახარშია) girmiş olmalıdır. Köyün adı Artvin vilayeti hakkında 1927 yılında yayımlanan Osmanlıca kitapta da Aharşiya (آخارشیا) şeklinde yazılmıştır.
Aharşia köyünün yer aldığı Klarceti bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan yerlerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bölgeyi ve Aharşia köyünü 16. yüzyılın ortasında ele geçirmiştir. Köy, bir süre sonra kurulan Ardanuç livasına bağlanmıştır.
Aharşia köyü, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 27 haneden oluşuyordu. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu azalmış, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterine göre 23 haneye düşmüştür. Bu tarihte de köyde henüz Müslüman olmuş hane bulunmuyordu. Köyün daha sonra Müslümanlaştığı anlaşılmaktadır.
Aharşia köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Aharşiyan" (اخارشیان) şeklinde yazılmıştır. Bu tarihte köy Çıldır Eyaleti'nin Ardanuç livasına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfunun kayda alındığı defterde 22 hanede 63 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 126 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Aharşia köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sona, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Aharşia / Aharçia (Ахаршіа / Ахаричіа) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı Diagarmoçi nahiyesinin altı köyünden biriydi. Köydeki 23 hanede, 71'i erkek ve 57'si kadın olmak üzere, 128 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Aharşia'nın bir mahallesi olarak kaydedilmiş olan Çirkis'te (Чиркисъ) 5 hane bulunuyordu.
Aharşia, Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna doğru Rusların bölgeden çekilmesinden ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sürerken, köyün de yer aldığı Artvin-Ardahan bölgesi fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Moskova Antlaşması'yla da köy yeniden Türkiye'ye bırakıldı.
Aharşia köyü, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde, bu livaya bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 30 hanede yaşayan 104 kişiden oluşuyordu. Aharşia veya Aharşiya Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Akarsu olarak değiştirilmiştir. Akarsu köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinde Artvin kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 201 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Ardanuç ilçesinin merkez bucağına bağlı köyde 314 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 99 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Akarsu köyü, Artvin il merkezine 45 km, Ardanuç ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Aşıklar, Ardanuç
Aşıklar, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Aşıklar köyünün eski adı Şavgulari'dir. Şavgulari (შავგულარიმ), Osmanlı cebe defterinde (1694-1732) Şavgular (شاوكولار) olarak geçer. Bu yer adı Gürcüce "şavguli" (შავგული) kelimesinden türemiş olabilir.
Yerleşim, Orta Çağ Gürcistan'ının güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer almaktadır. Köy ve içinde bulunduğu bölge, 16. yüzyılın ortasında Osmanlılar tarafından Gürcülerden ele geçirmiş ve yeni kurulan Çıldır Eyaletine bağlanmıştır.
1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre Şavgulari adıyla Ardanuç livasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biri olarak görülmektedir. Bu tarihte köyün nüfusu 20 haneden oluşmakta olup bunun 18 hanesi Hristiyan, 2 hanesi de Müslümandır. 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterine göre ise, 4'ü Hristiyan ve 3'ü Müslüman olmak üzere köydeki hane sayısı 7'ye düşmüştür. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde Şavgular (شاوكولار) olarak geçer. Hicri 1126 (1714/1715) tarihinde Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 4.000 akçe olup burası Süleyman adında birine tahsis edilmiştir.
Osmanlı Devleti'nin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tahririne göre köyde 19 hanede 49 erkek tespit edilmiştir. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ettiğinden köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın kabulüyle köyün bu tarihteki nüfusunun yaklaşık 98 kişiden oluştuğu tahmin edilmektedir.
Yerleşim, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sona, 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kazanın Diagarmuçi nahiyesinin nüfus açısından ikinci büyük köyüydü. 1886 tarihli tespite göre köyün nüfusu 165 kişiden oluşuyordu ve nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Rus egemenliğinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan'ın sınırları içinde yer aldı. Gürcistan'ı işgal eden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı.
Yerleşim, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde "Şavgulavur" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada bu yerleşim Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 20 hanede yaşayan 78 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Köyün adı 1925 yılında Aşıklar olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte uzun süre resmi kayıtlarda kullanılmıştır.
Bugünkü Aşıklar köyünün 1 km güneyinde, Şuati mahallesinde, "Sarıkaya" olarak adlandırılan kayalık bir tepenin kenarında silindir formunda bir yapının kalıntıları bulunmaktadır. Çapı 1,4 metre olan bu yapının bir gözetleme kulesi olduğu bilinmektedir. Kule, defineciler tarafından kazıldığı için iyice harap olmuştur.


## Coğrafya.
Aşıklar köyü, Artvin il merkezine 60 km, Ardanuç ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır.
# Avcılar, Ardanuç
Avcılar, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Arkim'dir. Gürcüce kaynaklarda Arkimi (არქიმი) olarak geçer. Köyde Madigora (მადიგორა), Kirkiti (კირკიტი) gibi Gürcüce mevki adları bugün de kullanılmaktadır.
Arkimi'deki kilise kalıntısı buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. 16. yüzyılın ortasında Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği köyde, halkı Müslümanlaştırıldığı için yeni kilise yapılmamıştır. Bu yapının Osmanlı dönemi öncesinden kaldığı anlaşılmaktadır.
Avcılar veya Arkim, 1955 genel nüfus sayımından önce resmi kayıtlarda ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu sayımda Avcılar, Çoruh (Artvin) vilayetinin Ardanuç kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 264 kişiden oluşuyordu. 1960 genel nüfus sayımında köyün "Avcılar ("Gümüşhane")" biçiminde kaydedilmiş olması, Avcılar'ın (Arkim) daha önce Gümüşhane köyünün bir mahallesi olduğuna işaret etmektedir. Nitekim Avcılar'ın Gümüşhane köyünün yakınında bulunması, Gümüşhane köyünün 1950 yılında 586 kişiden oluşan nüfusunun 1955 yılında 344 kişiye düşmesi bunu göstermektedir.
Arkimi Kilisesi, köyün kuzeybatında, yerleşmenin hemen dışındaki bir çayırlıkta yer alır. Bir köy kilisesi olan yapı, tamamen yıkılmış, geriye duvar parçaları kalmıştır. Bu kalıntılardan kilisenin kireç harcı kullanılarak inşa edildiği anlaşılmaktadır.


## Coğrafya.
Avcılar köyü, Artvin il merkezine 32 km, Ardanuç ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Ballı, Ardanuç
Ballı, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Ballı köyünün eski adı Gulice veya Gulica'dır. 
Nitekim çeşitli kaynaklarda Gulica / Gulice (كولیجە) olarak geçer. Gulica (გულიჯა) adının Tbeti Kilisesi bağışçıları kitabı olan Gürcüce elyazması "Tbetis Sulta Matiane"'de geçen "Glirca"dan (გლირჯა) geldiği ve zaman içinde değişime uğradığı tahmin edilmektedir.
Gulica, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Klarceti'deki yerleşim yerlerinden biridir. Nitekim Osmanlı Devleti bu bölgeyi, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Komşusu Zekeriyaköy (Zağaria) 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" ve 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterinde yer almasına karşın, Gulica'nın adı bu kayıtlarda geçmemektedir.
Gulica köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Gülica (Гюлиджа) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı Longothevi nahiyesinin yedi köyünden biriydi. Nüfusu, 148'i erkek ve 149'u kadın olmak üzere, 48 hanede yaşayan 297 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.
Gulica köyü, Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden bir süre sonra bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde yer aldı. 7 Mayıs 1920'de Gürcistan ve Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin bölgesini Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak ertesi yıl Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Gulica köyünün de içinde yer aldığı Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Gulica, 1922 nüfus cetveline göre Artvin livasının (sonra vilayet) Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve köyde 10 hanede 39 kişi yaşıyordu. Bu tarihte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Gulica'nın adı 1925 yılında Ballı olarak değiştirildi. 1935 genel nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve köyün nüfusu 307 kişiye çıkmıştı. Ballı köyünde 1965 genel nüfus sayımında 494 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 244 kişi okuma yazma biliyordu.
Ballı köyünün 2 km kuzeyinde, Ardanuç Çayı'nın sağ kıyısındaki dik bir kayada, önüne duvar örülmüş doğal bir mağara ile bu mağaranın tam karşısında, Ardanuç Çayı'nın sol kıyısındaki dik kayanın tepesinde, muhtemelen bir kaleye ait su sarnıcı kalıntısı bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Ballı köyü, Artvin il merkezine 65 km, Ardanuç ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
# Cevizlik, Ardanuç
Cevizlik, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Günümüzde Cevizlik adını taşıyan köyün bilinen eski adı Anakert ya da Anakerd'dir. Gürcüce Anakerti (ანაკერტი) olarak bilinen köyün adı Türkçede Anagert ya da Anagerd olarak geçer. Nitekim Osmanlıca Anakerd (آناكرد) olarak yazılır. 93 Harbi'nde bölgeyi ele geçiren Ruslar 1886 tarihli kayıtlarda Anakerti'n adını Anakert (Анагерт) olarak kaydetmişlerdir. Anakert'in adı 1925'te Cevizli olarak değiştirildi. Bununla birlikte Dahiliye Vekaleti'nin 1933 yılında yayımladığı "Köylerimiz" adlı kitapta köyün adı Anağert olarak verilmiştir.
Klarceti bölgesindeki eski yerleşmelerden biri olan Anakert'in kuruluşu hakkında bilgi yoktur. Ancak adı 5. yüzyıldaki olaylarda geçer. Gürcü kralı III. Bakur (5. yüzyıl) Prens Varsken'i Anakert'te cezalandırmıştır. Anakert'in yer aldığı bölge Gürcülerin yönetimindeyken 16. yüzyılda Osmanlılar tarafından fethedildi. Aynı yüzyılda adı Anakerti olarak kilise kayıtlarında da geçer. Gürcü tarihçi ve coğrafyacı Vahuşti (1696–1757) Anakerti'den “büyük ve güzel bir köy” olarak söz etmiştir. Osmanlılar Tao-Klarceti bölgesini tamamen ele geçirince bu topraklarda Çıldır Eyaleti’ni kurdular. 16. yüzyılın sonlarında Anakerti "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı tahrirde Penek (Panaki) livasına içinde bir köy olarak anılmaktadır.
Uzun süre Osmanlıların yönetiminde kalan Tao-Klarceti bölgesi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusların eline geçti. 1886 tarihli Rus kayıtlarına göre Anakerti’de 59 hanede 330 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. 1904 yılında bölgeyi dolaşan Niko Marr, Anakerti vadisinde kayalık bir alanda kilise olduğu tahmin edilen yapı kalıntısıyla karşılaşmıştı.
I. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinden sonra Anakerti 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan'nın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti güçleri de Klarceti bölgesini ele geçirdi ve 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla Anakerti Türkiye sınırları içinde kaldı. 1922 nüfus cetveline göre Anakerti’de 88 hanede 398 kişi yaşıyordu. Gürcü Kolu köylerinden biri sayılan Cevizlik köyünde 1965 genel nüfus sayımında 637 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 320 kişi okuma yazma biliyordu.
Anakerti’de bir köy kilisesi ile bir kulenin varlığı bilinmektedir. Tamamen yıkılmış olan köy kilisesi, köyün merkezinin 500 metre güneydoğusunda bulunmaktadır. Köyün merkezinin 500 metre kuzeyinde bulunan kule ise, 14 × 5,5 metre ebatlarında küçük bir yapıdır. Duvarları yaklaşık bir metre kalınlığında olan kuleden geriye yıkıntılar kalmıştır.
Anakerti, Ardanuç ilçesinde, Gürcü Kolu olarak adlandırılan bölgede Gürcü dilinin konuşulduğu son köylerden biri olarak bilinir.


## Coğrafya.
Cevizlik köyü, Artvin il merkezine 62 km, Ardanuç ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
# Ekşinar, Ardanuç
Ekşinar, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Bu yerleşimin adı Eşkinar ve Ekşinar şeklinde yazılmıştır. Nitekim Artvin üzerine 1927 tarihli Osmanlıca kitapta Eşkinar (اشكنار) olarak geçer. 1928 tarihli köy listesinde ise, Ekşinar (اكشینار) adıyla kaydedilmiştir. Bu farklı yazılışa metatezin yol açtığı söylenebilir.
Ekşinar köyünün yer aldığı Klarceti bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan yerlerden biriydi. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ancak bu yerleşim adı, 1574 ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterleri ile Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde geçmemektedir.
Ekşinar köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Ereşkenar" şeklinde yazılmıştır. Bu tarihte köy Çıldır Eyaleti'nin Ardanuç livasına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfunun kayda alındığı defterde 17 hanede 37 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 74 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Ekşinar köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sona, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında İşhanar (Ишханаръ) şeklinde kaydettiği köy, Artvin sancağının Ardanuç kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin iki köyünden biriydi. Köydeki 14 hanede, 34'ü erkek ve 30'u kadın olmak üzere, 64 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu.
İşkinar, Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna doğru Rusların bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sürerken, köyün de yer aldığı Artvin ile Ardahan bölgeleri fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Moskova Antlaşması'yla da köy yeniden Türkiye'ye bırakıldı. İşkinar, 1922 nüfus cetveline göre Artvin livasının (sonra vilayet) Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 7 hanede yaşayan 27 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte nüfusun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır.
Köyün adı 1935 genel nüfus sayımında "Ekşinar" olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Ekşinar'ın nüfusu 103 kişiden oluşuyordu. Köy, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı.
Bugün Tepedüzü adını taşıyan tarihsel Mukeri köyündeki kalıntılar, günümüzde Ekşinar köyünün idari sınırları içinde bulunmaktadır. Bunlardan biri Osmanlı dönemi öncesinden kalan Mukeri Kilisesi'dir. Bir köy kilisesi olan Mukeri Kilisesi, neredeyse tamamen yıkılmıştır. Köyde ayrıca ondan fazla yeraltı yapısı vardır. Önemli kısmı günümüze ulaşmış olan bu yapıların varlığı 2015 yılında ortaya çıkarılmıştır. Bu tarihsel yeraltı yapılarının düşman saldırıları sırasında sığınak ve depo olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir.


## Coğrafya.
Ekşinar köyü, Artvin il merkezine 45 km, Ardanuç ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Güleş, Ardanuç
Güleş, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Güleş köyünün eski adı Gelaşeni'dir. Gürcüce bir yer adı olan Gelaşeni (გელაშენი), "Gela'nın köyü" anlamına gelir. Köyün adı çeşitli kaynaklarda Göreşen, Güleşen, Gölaşan gibi farklı biçimlerde de yazılmıştır. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Goreşen / Goreşin (كورە شین) ve Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli Osmanlıca bir yayında Goleşen (كولەشەن) şeklinde yazılmıştır.
Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan Gelaşeni'deki megalit kale ve kilise kalıntısı, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Nitekim 16. ortasında Osmanlılar Gürcülerden ele geçirdiğinde köy ilk tahrirde yer almıştır. Bu sırada Gelaşeni, yeni kurulan Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı. Ardanuç livası, önce Erzurum Eyaleti içinde yer alırken, 1580 yılında Çıldır Eyaleti'ne katıldı. 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre köyde tamamı Hristiyan olan 14 hane yaşıyordu. 1595 yılında köyün hane sayısı 13 düşmüş, bu arada 3 hane Müslüman olmuştu. Bu dönemde köy Ardanuç livasına bağlıydı.
Gelaşeni, yaklaşık üç yüzyıl sonra, 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinin Gilyaşen / Gyulyaşen (Гиляшен / Гюляшен) biçiminde kaydettiği köyde 458 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Bu sırada köy Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Longothevi nahiyesinin yedi köyünden biriydi.
Rusların bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kalan Gelaşeni, Moskova Antlaşması'yla 1921'de yeniden Türkiye'ye bırakıldı. Köyün adı 1925 yılında Güleş olarak değiştirilmiş, bununla birlikte uzun süre resmi kayıtlarda “Güleş (Gölaşan)” biçiminde eski adı yeni adıyla birlikte kullanılmıştır.
Güleş köyünde megalit bir kale ile Gürcü kilisesine ait kalıntılar günümüze ulaşmıştır. Ardanuç'un Hertvisi köyünün Cami mahallesindeki eski caminin inşasında kullanılan Bolnisi haçı figürlü taşlar Gelaşeni Kilisesi’nden götürülmüştür.


## Coğrafya.
Güleş köyü, Artvin il merkezine 62 km, Ardanuç ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.
# Gümüşhane, Ardanuç
Gümüşhane, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı bilinmemektedir. 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı mufassal defterde ve sonraki Osmanlı kayıtlarında Gümüşhane olarak geçer. Bununla birlikte köyün sınırları içinde, Şagora (შაგორა) adlı eski bir yerleşme bulunmaktadır. Günümüze sadece kilisesi kalmış olan bu yerleşmenin adı, "orta tepe" anlamındaki Şua Gora'dan (შუა გორა) değişime uğramış olmalıdır. Bazı kaynaklar, köyün eski ismini Şurmak olarak verse de bu ad, köyün bir mahallesine aittir.
Gümüşhane'nin bulunduğu Klarceti bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlılar burayı 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün nüfusu 55 haneden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmişti. Her hanede ortalama 5 kişinin yaşadığı kabul edilirse, köyün nüfusunun 275 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu artmış ve 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterinde 69 hane (yaklaşık 345 kişi) kaydedilmiştir. Bu tarihte de köyde 5 hane Müslüman, 64 hane Hristiyan olarak yazılmıştır. Osmanlı Devleti'nin askere alma ve vergi toplama amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde köyde 72 haneden 233 erkek yaşıyordu. Köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın eklenirse, Gümüşhane'nin nüfusunun yaklaşık 466 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Gümüşhane köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresinin de Gumişhane (Гюмишхане) olarak kaydettiği köy, Artvin Okrugu'nun Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. 1886 yılında köyün nüfusu, tamamı "Türk" olarak kaydedilmiş 736 kişiden oluşuyordu. Gümüşhane aynı zamanda, Ahiza, Sagara ve Gümüşhane köylerini kapsayan bir nahiyenin adıydı. Gümüşhane nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) nüfusu ise, 1.581 kişiden oluşuyordu. Nahiyede 8 kişi "Gürcü", diğerleri "Türk" olarak kaydedilmiştir.
Gümüşhane, Birinci Dünya Savaşı sonlarında Rus egemenliğinin sona ermesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'nın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü hükûmeti Artvin bölgesinden çekilince Gümüşhane fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı. Ertesi yıl yapılan nüfus tespitinde Gümüşhane köyünde 81 hanede 295 kişi yaşıyordu. Muvahhid Zeki'nin 1927 yılında yayımlanan kitabında Gümüşhane (كوموشخانە) olarak geçer. Bu tarihte köyün nüfusu 94 hanede yaşayan 405 kişiden oluşuyordu. Gümüşhane köyü, Artvin vilayetinde üzüm bağlarıyla ünlüydü.
Gümüşhane köyünde, eski yerleşme yeri olan Şagora'da tek nefli Şagora Kilisesi yıkık halde günümüze ulaşmıştır.


## Coğrafya.
Gümüşhane köyü, Artvin il merkezine 56 km, Ardanuç ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır.
# Kaşıkçı, Ardanuç
Kaşıkçı, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kaşıkçı köyünün eski adı bilinmemektedir. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi toplama amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus sayımında da adı Kaşıkçı olarak geçer. Artvin üzerine 1927 tarihli bir yayında köyün adı Kaşıkçı (قاشیقچی) olarak yazılmıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Kaşukci (قاشوقجی) biçiminde kaydedilmiştir.
Kaşıkçı köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de bulunmaktadır. Bu bölge Gürcülerin yönetimi altındayken, 16. yüzyılın ortalarında Osmanlı Devleti'nin eline geçti. Erken Osmanlı tahrirlerinde Kaşıkçı adı geçmemektedir. Bununla birlikte, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi toplama amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespiti sırasında köyde 13 hanede 32 erkek tespit edilmiştir. Osmanlı idaresi geleneksel olarak sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Erşknari'nin nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
93 Harbi'nin ardından Klarceti bölesine hakim olan Ruslar bu yerleşmeyi "Kaşuhti" (Кашухти) adıyla kaydetmiştir. Kaşıkçı köyü, Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespiti sırasında, Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kazada Diagarmiçi nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) altı köyünden biri ve nüfus açısından en küçük yerleşmesiydi. Kaşıkçı'nın 61 kişiden oluşan nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Bununla birlikte köyde Pantaluği (პანტალუღი), Laşeti (ლაშეთი), Çurispiri (ჭურისპირი), Puşni (ფუშნი) gibi yer adları, buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğuna işaret etmektedir.
Kaşıkçı, Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna doğru Rusların bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sürerken, 
Ankara Hükûmeti'nin verdiği ültimatomun ardından Gürcistan hükûmeti bölgeden çekildi. Kaşıkçı'nın da yer aldığı Artvin ile Ardahan bölgeleri fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Moskova Antlaşması'yla da köy yeniden Türkiye'ye bırakıldı. İşkinar, 1922 nüfus cetveline göre Artvin livasının (sonra vilayet) Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 10 hanede yaşayan 40 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte de nüfusun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır. 1935 genel nüfus sayımında ise, köyün nüfusu 122 kişiden oluşuyordu. Kaşıkçı, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı.


## Coğrafya.
Kaşıkçı köyü, Artvin il merkezine 58 km, Ardanuç ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
# Kızılcık, Ardanuç
Kızılcık, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kızılcık köyünün eski adı Unishevi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Unishevi (უნისხევი), tek anlamına gelen "uni" (უნი) ile dere anlamına gelen "hevi" (ხევი) kelimelerinden oluşur. Türkçeye Unushev (اونوسخاو) biçiminde girmiştir. Eskiden ayrı bir köy olan Tsiha, günümüzde Kızılcık köyünün bir mahallesidir.
Unishevi'nin yer aldığı Klarceti, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlılar bu yerleşmeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Unisehvi, 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Ardanuç livasının Ardanuç nahiyesine bağlı bir köydü. Nüfusu 21'i Hristiyan ve 4'ü Müslüman olmak üzere, 25 haneden oluşuyordu. 1595 tarihli tahrire göre ise, 10'u Hristiyan ve 3'ü Müslüman olmak üzere, köyün hane sayısı 13'e düşmüştü. Bu tespitten 12 hanenin göç ettiği anlaşılmaktadır.
Unishevi, 1835 tarihli Osmanlı nüfus tespitinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Ardanuç livasının köylerinden biriydi. Bu tarihte köyde 88 hane ve 193 erkek kaydedilmişti. Osmanlı idaresi sadece erkek nüfus tespit ettiği için köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün toplam nüfusunun 386 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Ancak bu kaynakta köyün adı "Unho" şeklinde okunmuştur.
Unishevi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinde Unishevi hem köyün hem de yedi köyü kapsayan bir nahiyenin adıydı. Bu sırada Unishevi köyü Artvin Okrugu'nun Ardanuç kazasının ("uçastok") Unishevi nahiyesine ("сельское общество": kırsal topluluk) bağlıydı. Rus idaresinin Unushev (Унусхев) olarak kaydettiği köyde, 1886 yılında 329 kişi yaşıyordu. Unishevi köyünün dışında Vartelia, Mukeri, Tsihia, Hevati, Harauli ve Hemogreti adlı köylerden oluşan Unishevi nahiyesinin nüfusu ise, 1.289 kişiden oluşuyordu. Hem köyün hem de nahiyenin nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Bununla birlikte köyde Sha (სხა), Çançahi (ჭანჭახი), Kuzikana (კუზიყანა), Çartoli (ჩართოლი) gibi Gürcüce yer adları günümüzde de kullanılmaktadır.
Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra Unishevi bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sürerken Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı. Unishevi'nin adı 1925 yılında Kızılcık olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Kızılcık ("Unushev")" biçiminde resmi kayıtlarda uzun süre kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Kızılcık köyü, Artvin il merkezine 47 km, Ardanuç ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Konaklı, Ardanuç
Konaklı, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Hertvisi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Hertvisi (ხერთვისი), Türkçeye Hertvis / Hertus (خرتوس) olarak girmiştir. Hertvisi iki derenin birleştiği yer anlamına gelir ve bu tip yerlerde kurulan yerleşmelere bu ad verilmiştir.
Klarceti bölgesinin önemli tarihsel kalıntıları barındıran köylerinden biri olan Hertvisi, Gürcü idaresi altındayken 16. yüzyılın ortasında Osmanlıların eline geçti. Bu tarihte kurulan Ardanuç livasına bağlanan köyde 1574 tarihli tahrire göre 36 hane yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmiştir. Yirmi yıl sonra, 1595 yılında yapılan tahrire göre ise köyde 25 hane kalmış, büyük bir olasılıkla Müslüman olmak istemeyen 11 hane göç etmiştir. Üç hane ise bu defterde Müslüman olarak kaydedilmiştir.
Hertvisi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinin Hertvis (Хертвис) olarak kaydettiği köyde 1886 yılında 116 kişi yaşıyordu. Bu sırada köy Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Rusların bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kalan Mukeri, Moskova Antlaşması'yla 1921'de yeniden Türkiye'ye bırakıldı. Köyün adı 1925 yılında Konaklı olarak değiştirilmiş, bununla birlikte eski adı uzun süre resmi kayıtlarda yeni adıyla birlikte kullanılmıştır.
Hertvisi'de çok sayıda yeraltı yapısı, kale ve kilise kalıntıları bulunmaktadır. Köyün değişik bölgelerinde geniş alanlara yayılan yeraltı yapılarının sığınak ve depo olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir. Köyde varlığı bilinen iki kilise özellikle definecilerin verdiği zarar sonucunda tamamen yıkılmıştır. Hertvisi Kalesi, köydeki başka önemli tarihsel yapıdır. Hayli büyük bir yapı olan Hertvisi Kalesi (120 x 25 m), harç kullanılmadan inşa edilmiştir.
Konaklı köyünün Cami mahallesindeki eski caminin inşasında kullanılmış olan iki taşta Gürcistan'ın ulusal sembolü olan Bolnisi haçı bulunmaktadır. Köylülerin verdiği bilgiye göre bu taşlar Güleş köyünden, muhtemelen bugün yıkık durumdaki Gelaşeni Kilisesi'nden getirilmiştir. Bununla birlikte bu taşların, bugün tamamen ortadan kaldırılmış olan Hertvisi kiliselerinden birine ait olma ihtimali de vardır.


## Coğrafya.
Konaklı köyü, Artvin il merkezine 52 km, Ardanuç ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır. Köyde Çuruspil Yaylası bulunmaktadır.
# Meşeköy, Ardanuç
Meşeköy, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Varthel'dir. Bu adın Gürcüce Vartheli'den (ვართხელი) Türkçeye girdiği anlaşılmaktadır. Nitekim köy, Gürcülerden ele geçirilmesinden kısa süre sonra Osmanlı tahrir defterlerine Varthel olarak yazılmıştır. 93 Harbi'nde Klarceti bölgesini ele geçiren Ruslar da köyün adını Gürcüce yazılışına uygun biçimde Varheli (Вартхели) olarak kaydetmiştir.
Vartheli, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alıyordu. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında, birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra bu bölgeye hakim olan ve Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirdi. 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre Ardanuç livasında Ardanuç nahiyesine bağlı olan Varheli'de 24 hane (yaklaşık 120 kişi) yaşıyordu. Bu tarihte köyün nüfusunun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmiştir. Yaklaşık yirmi yıl sonra, 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterine göre ise, hane sayısı değişmemişti; 18 hane Hristiyan, 6 hane Müslüman olarak kaydedilmişti. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitine göre, Vartheli'de 20 hanede 39 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 78 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Vartheli, 93 Harbi’nden sonra kurulan Rus idaresi sırasında Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kazanın Sahre nahiyesinin dört köyünden biriydi. 1886 tarihli tespite göre köyün nüfusu 153 kişiden oluşuyordu ve nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmişti. Vartheli, Rus egemenliğinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan'ın sınırları içinde yer aldı. Gürcistan'ı işgal eden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı. 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitine göre, Ardanuç nahiyesine bağlı olan köyün nüfusu 3 hanede yaşayan 6 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmiştir. Varthel veya Vartheli adı, Türkçe olmadığı için 1925 yılında Meşeköy olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Meşeköy ("Varthel")" biçiminde uzun süre resmi kayıtlarda kullanılmıştır.
Meşeköy'de varlığı bilinen tek tarihsel yapı, Vartheli Kilisesi'dir. Köyün 400 metre güneyinde yer alan ve bir köy kilisesi olan yapı tamamen yıkılmıştır. Günümüze ulaşan kalıntılardan kilisenin kesme ve moloz taştan inşa edildiği anlaşılmaktadır.


## Coğrafya.
Meşeköy, Artvin il merkezine 60 km, Ardanuç ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır.