# Na-Dene dilleri
Na-Dene dilleri, Kuzey Amerika'da Na-Dene Kızılderilileri tarafından, ABD (Alaska, Washington, Oregon, Kaliforniya, Utah, Kolorado, Arizona, New Mexico, Oklahoma, Teksas), Kanada (Yukon, Kuzeybatı Toprakları, Nunavut, Britanya Kolombiyası, Alberta, Saskatchewan, Manitoba) ve ufak bir kısmı da Meksika'da konuşulan diller ailesidir.
Asya kökenli olduğu 2008 yılında Edward Vajda başta olmak üzere uzmanlarınca teyid edilen tek Kızılderili dilleri budur. Daha önce bu grupta yer alan Haydaca, şimdi grup dışında izole bir dil olarak sınıflandırılmaktadır. Kalan diller (Tlingitçe, Eyakça, Atabask dilleri) Sibirya'daki Yenisey dilleri ile birlikte Denesey (Dene-Yenisey) adı altında yeni bir grup oluşturur. Türkiye'de en çok tanınan ve "Kızılderili" dendiğinde ilk akla gelen Apaçilerin dili bu gruptandır. "Na-Dene" adının kaynağı "halk" anlamına gelen Tlingitçe na ile Atabask dillerindeki dene sözleridir.


## Sınıflandırma.
Na-Dene dilleri [İngilizce "Na-Dene languages, Athabaskan-Eyak-Tlingit"; Rusça "Языки на-дене, атабаскско-эякско-тлинкитские языки"]
  - Tlingitçe [kendilerince "Lingít Yoo X̲'atángi"  İngilizce "Tlingit"  Rusça "тлингитский, тлинкитский, колошский"]. ABD (Alaska: Yakutat'tan Dixon Entrance'a kadar) ve Kanada'da (Britanya Kolombiyası, Yukon) konuşulur. Bu dildeki Rusça alıntılar, Alaska'nın Rus döneminden kalmadır.
   - Kuzey Tlingitçesi [İngilizce "Northern Tlingit"]
    - Büyük Kuzey Tlingitçesi [İngilizce "Greater Northern Tlingit, "Northern Tlingit" ("sensu stricto")]
    - Uzak Kuzey Tlingitçesi [İngilizce "Far Northern Tlingit, Gulf Coast Tlingit"]. Haines, Yakutat ve Hoona yörelerinde konuşulur.
    - İçbölge Tlingitçesi [İngilizce "Interior Tlingit, Inland Tlingit"]. Kanada'da (Britanya Kolombiyası ile Yukon) konuşulur. "Dakh-Ka Tlingit Nation" adı altında konfederatif kabile birliği oluştururlar.
     - Atlin Tlingitleri [kendilerince "Áa Tlein Kwáan, Tʼaaḵu Ḵwáan"]. Britanya Kolombiyası bölgesindeki Atlin gölü civarında yaşarlar. Günümüzde "Taku River Tlingit First Nation" adı altında idari birlik oluştururlar.
     - Teslin Tlingitleri [kendilerince "Deisleen Kwáan"]. Yukon bölgesindeki Teslin gölü civarında yaşarlar. Günümüzde "Teslin Tlingit Council" adı altında idari birlik oluştururlar.
     - Carcross Tlingitleri. Yukon bölgesindeki Carcross yöresinde Tagiş Atabaskları ile birlikte "Carcross/Tagish First Nation" adı altında idari birlik oluştururlar.
   - Güney Tlingitçesi [İngilizce "Southern Tlingit"]
    - Asıl Güney Tlingitçesi [İngilizce "Transitional Southern Tlingit"]. Kake ("Khéixh' "), Wrangell ("Khaachxhana.áak'w") ve Petersburg ("Gántiyaakw Séedi") yörelerinde konuşulur.
    - Sanya-Henya Tlingitçesi [İngilizce "Sanya-Henya Tlingit, Sanya-Henya Southern Tlingit"]. Ketchikan'dan Klawock'a kadar olan bölgede konuşulur.
    - Tongass Tlingitçesi [İngilizce "Tongass Tlingit"]. Cape Fox yöresinde konuşulur. Yok olmak üzeredir. Bir iki konuşanı kalmıştır. 
  - Eyak-Atabask dilleri [İngilizce "Athabaskan-Eyak languages"  Rusça "атабаскско-эякские языки"]
   - Eyakça [kendilerince "I·ya·q"  İngilizce "Eyak"  Rusça "эякский"]. Alaska'nın Pasifik kıyılarında Eskimo dillerinden Batı Supikçesi ("Chugach Alutiiq") ile Tlingit dil sahası arasında kalan bölgede konuşulmuş ve son konuşanı Marie Smith Jones'un 21 Ocak 2008'de ölmesiyle de yok olmuştur.
   - Atabask dilleri [İngilizce "Athabaskan, Athabascan, Athapaskan, Athapascan languages"  Rusça "атапаскские или атабаскские языки"]. "Dene dilleri" olarak da bilinir.
    - Kuzey Atabask dilleri [İngilizce "Northern Athabaskan"  Rusça "северные атабаскские языки"]
     - Güney Alaska Atabask dilleri [İngilizce "Southern Alaskan subgroup, Tanaina-Ahtna"]
      - Ahtnaca [kendilerince "Atnahwt’aene"  İngilizce "Ahtna, Ahtena, Atna, Copper River"]. Alaska'da konuşulur. Bu dildeki Rusça alıntılar, Alaska'nın Rus döneminden kalmadır.
       - Aşağı Ahtnaca [kendilerince "Atnahwt’aene"  İngilizce "Lower Ahtna"]. Chitina ve kısmen Copper Center yöresinde "Chitina/Taral band" ile "Tonsina/Klutina band" kabilelerince konuşulur.
       - Merkezî Ahtnaca [kendilerince "Atnahwt’aene"  İngilizce "Central Ahtna, Middle Ahtna"]. Copper Center, Tazlina, Glennallen, Gulkona ve Gakona yörelerinde "Gulkona/Gakona band" kabilesince konuşulur.
       - Batı Ahtnacası [kendilerince "Tsaay Hwt’aene"  İngilizce "Western Ahtna"]. Cantwell yöresinde "Tyone/Mendeltna band" ile "Cantwell/Denali band" kabilelerince konuşulur.
       - Yukarı Ahtnaca [kendilerince "Tatl’ahwt’aene"  İngilizce "Upper Ahtna"]. Mentasta yöresinde "Sanford River/Chistochina band", "Slana/Batzulnetas band" ile "Mentasta band" kabilelerince konuşulur.
      - Denağinaca [kendilerince "Dena’ina Qenaga"  İngilizce "Dena’ina, Tanaina"]. Alaska'da konuşulur. Bu dildeki Rusça alıntılar, Alaska'nın Rus döneminden kalmadır. Ruslaşmanın en yoğun olduğu Kızılderililerdir.
       - Yukarı Denağinaca [İngilizce "Upper Inlet dialect"]. Eklutna, Knik, Susitna ve Tyonek yörelerinde konuşulur.
       - Aşağı Denağinaca [kendilerince "Kahtnuht’ana Qenaga"  İngilizce "Outer Inlet dialect, Kenaitze"]. Kenai, Kustatan ve Seldovia yörelerinde konuşulur.
       - İliamna Denağinacası [İngilizce "Iliamna dialect"]. Pedro Bay, Old Iliamna ve Lake Iliamna yörelerinde konuşulur.
       - İçbölge Denağinacası [İngilizce "Inland dialect"]. Nondalton ve Lime Village yörelerinde konuşulur.
     - Orta Alaska-Yukon Atabask dilleri [İngilizce "Central Alaska–Yukon" subgroup]
      - Değinak-Koyukon dilleri [İngilizce "Koyukon-Ingalik or Ingalik-Koyukon"]
       - Değinakça [kendilerince "Deg Xinag" (dil), "Deg Hitʼan" (halk)  İngilizce "Deg Xinag, Deg Hitʼan, Kaiyuhkhotana, Ingalik"]. Alaska'da Yukon-Koyukuk Census Area bölgesinin Shageluk ile Anvik yörelerinde konuşulur. Eskiden Eskimo Yupik komşularının verdiği "İngalik" adıyla anılırlardı. 
       - Koyukon-Holikaçuk dilleri [İngilizce "Koyukon-Holikachuk"]
        - Holikaçukça [kendilerince "Doogh Hit'an" (halk)  İngilizce "Holikachuk, Innoko"]. Alaska'da Dishkaket yöresinde 180 kişilik nüfustan ancak 5 tanesi dili konuşabiliyor.
        - Koyukonca [kendilerince "Denaakkʼe" (dil), "Tenʼa" (halk)  İngilizce "Koyukon, Unakhotana"]. Alaska'da Koyukuk ile Yukon ırmakları yakınlarında konuşulur.
         - Aşağı Koyukonca [İngilizce "Lower Koyukon"]. Kaltag ve Nulato yörelerinde konuşulur.
         - Merkezî Koyukonca [İngilizce "Central Koyukon"]. Koyukuk, Huslia, Hughes, Allakaket, Galena ve Ruby yörelerinde konuşulur.
         - Yukarı Koyukonca [İngilizce "Upper Koyukon"]. Rampart, Stevens Village ve Manley Hot Springs yörelerinde konuşulur.
      - Tanana-Tuçon dilleri [İngilizce "Tanana-Tutchone"]
       - Tanana-Kuskokvim dilleri [İngilizce "Tanana-Upper Kuskokwim"]
        - Kuskokvimce [kendilerince "Dinakʼi"  İngilizce "Upper Kuskokwim, Kolchan, Goltsan, Tundra Kolosh, McGrath Ingalik"].
        - Tanana dilleri [İngilizce "Tanana"]
         - Aşağı Tananaca [kendilerince "Menhti Kenaga"  İngilizce "Lower Tanana, Tanana, Minto"]. Alaska'da konuşulur.
          - Minto-Nenana şivesi [İngilizce "Minto Flats-Nenana River dialect"]
          - Chena şivesi [İngilizce "Chena River dialect"]
          - Salcha şivesi [İngilizce "Salcha River dialect"]
         - Tanakrosça [kendilerince "Neeʼaanděg"  İngilizce "Tanacross"]. Alaska'da konuşulur
          - Mansfield-Kechumstuk şivesi [İngilizce "Mansfield-Kechumstuk dialect"]. Konuşanı 32 kişidir.
          - Healy gölü şivesi [İngilizce "Healy Lake dialect"]. Konuşanı 3 kişidir.
         - Yukarı Tananaca [kendilerince "Neeʼaaneegn"  İngilizce "Upper Tanana, Nabesna"]. Alaska'da ve Kanada'nın Yukon bölgesinde konuşulur. Kanada'da "White River First Nations" adıyla idari birlik oluştururlar.
       - Tuçon dilleri [İngilizce "Tutchone, Tuchone, Tutchonekutchin"]. Kanada'da Yukon bölgesinde konuşulur.
        - Kuzey Tuçoncası [İngilizce "Northern Tutchone"]. Mayo, Pelly Crossing ve Carmacks yörelerinde konuşulur. "Selkirk First Nation", "Little Salmon Carmacks First Nation " ve "Na-Cho Ny’a'k Dun First Nation" adlarıyla idari birlik oluştururlar.
        - Güney Tuçoncası [İngilizce "Southern Tutchone"]. "Kwanlin Dun First Nation", "Champagne Aishihik First Nation", "Ta’an Kwach'an Council" ve "Kluane Tribal Council" adlarıyla idari birlik oluştururlar.
      - Han-Guçin dilleri [İngilizce "Gwich’in-Hän"]
       - Guçince [İngilizce "Gwich’in, Kutchin"]. Alaska ve Kanada'da Kuzeybatı Toprakları ile Yukon bölgelerinde konuşulur.
        - "Neetsʼaii Gwich’in". Alaska'da Arctic Village yöresinde yaşarlar.
        - "Dendu Gwich’in". Alaska'da Birch Creek yöresinde yaşarlar.
        - "Draan’jik Gwich’in". Alaska'da Chalkyitinsk yöresinde yaşarlar.
        - "Danzhit Hanlaik Gwich’in". Alaska'da Circle yöresinde yaşarlar.
        - "Gwich’yaa Gwich’in". Alaska'da Fort Yukon yöresinde yaşarlar.
        - "Vuntut Gwich’in". Kanada'da Yukon bölgesinin Old Crow yöresinde yaşarlar.
        - "Teetl’it Gwich’in". Kanada'da Kuzeybatı Toprakları bölgesinin Fort McPherson yöresinde yaşarlar.
        - "Gwich’ya Gwich’in". Kanada'da Kuzeybatı Toprakları bölgesinin Arctic red River yöresinde yaşarlar.
        - "Edhiitat Gwich’in". Kanada'da Kuzeybatı Toprakları bölgesinin Aklavik yöresinde yaşarlar.
        - "Nihtat Gwich’in." Kanada'da Kuzeybatı Toprakları bölgesinin İnuvik yöresinde yaşarlar.
       - Hanca [İngilizce "Hän"]
        - Alaska Hancası [kendilerince "Hän Hwëch’in"  İngilizce "Eagle dialect"]. Alaska'da Eagle yöresinde konuşulur.
        - Kanada Hancası [kendilerince "Tr’ondëk Hwëch’in"  İngilizce "Dawson dialect, Mooseheide dialect"]. Kanada'da Dawson yöresinde konuşulur.
     - Kuzeybatı Kanada Atabask dilleri [İngilizce "Northwestern Canada subgroup"]
      - Tahltan-Kaska dilleri [İngilizce "Tahltan-Kaska, Tahltan-Tagish-Kaska, Central Cordillera"]
       - Tagişçe [kendilerince "Tāgish"  İngilizce "Tagish"]. Konuşanı 2 kişidir. Tagişler, Yukon bölgesindeki Carcross yöresinde Tlingitler ile birlikte "Carcross/Tagish First Nation" adı altında idari birlik oluştururlar.
       - Tahltanca [İngilizce "Tahltan, Nahanni"]. Kanada'da Britanya Kolombiyası bölgesinde Telegraph Creek, Dease Lake ve İskut yörelerinde 35 kişi tarafından konuşulur.
       - Kaskaca [kendilerince "Dene K’éh, Dene Zágé"  İngilizce "Kaska, Nahanni, Eastern Nahane"]. Kanada'da Yukon bölgesinde "Liard First Nation" ve "Ross River-Dena Council" adları altında idari birlik oluştururlar.
        - Liard şivesi [İngilizce "Liard dialect"]
        - Pelly Banks şivesi [İngilizce "Pelly Banks dialect"]
        - Ross River şivesi [İngilizce "Ross River dialect"]
      - Daneza-Sekani dilleri [İngilizce "Beaver-Sekani, Southeastern Cordillera"]
       - Danezaca [kendilerince "Dane-ẕaa Ẕáágé" ᑕᓀᖚ  İngilizce "Dunneza, Beaver"]. Kanada'da Britanya kolombiyası bölgesinde konuşulur.
       - Sekanice [kendilerince "Tsekʼehne"  İngilizce "Sekani"]. Kanada'da Britanya kolombiyası bölgesinde konuşulur. Carrier Sekani Tribal Council adı altında idari birlik oluştururlar.
        - "Sustut’enne" 
        - "Saschojan" 
        - "Tsay Keh Dene" 
        - "McLeod Lake Dene" 
        - "Kwada Hi (Fort Ware)"
      - Slavey dilleri [İngilizce "Slavey, Slave, Slavi, Slavey-Hare or Hare-Slavey, Mackenzian"]. İngilizce adları köle ("slave") kelimesinden çıkmıştır ve bu anlamı "bertaraf " etmek için "y" harfi eklenmiştir.
       - Denetaca ya da Güney Slaveycesi [kendilerince "Dene Dháh" (dil), ᑌᓀ ᒐ "Dene Tha’" (halk)  İngilizce "South Slavey, Etchaottine"]. Kanada'da Kuzeybatı Toprakları, Alberta ve Britanya Kolombiyası bölgelerinde konuşulur.
        - Bistcho şivesi [kendilerince "Kegúnht’u"  İngilizce "Bistcho Lake dialect"]
        - Assumption/Habay şivesi [kendilerince "Xewónht’e"  İngilizce "Assumption/Habay dialect"]
        - Fort Vermilion/Eleshe şivesi [kendilerince "Xewónst’e"  İngilizce Fort Vermilion/Eleshe dialect]
       - Satuca ya da Kuzey Slaveycesi [kendilerince "Sahtúot'ı̨nę Yatı̨́" ᓴᑋᕲᖌᑎᑊᐠᓀᐠ ᔭᕱ  İngilizce "North Slavey"]. Kanada'da Kuzeybatı Toprakları bölgesinde konuşulur.
        - Kaşogotinece [kendilerince "K’áshogot’ine" ᑲᑊᗱᑯᑎᑊᓀ  İngilizce "Hare, Kawchodinne"]. Ft. Goud Hope ve Colville Lake yörelerinde konuşulur.
        - Satugotinece [kendilerince "Sahtúgot’ine" ᓴᑋᕲᒼᑯᑎᑊᓀ  İngilizce "Bear Lake or Bearlake, Satudene"]. Ft. Franklin yöresinde konuşulur.
        - Şigotinece [kendilerince "Shihgot’ine" ᗰᑋᑯᑎᑊᓀ  İngilizce "Mountain"]. Ft. Norman ve Norman Wells ("Tłegǫ́hłı̨") yörelerinde konuşulur.
      - Tlınçonca [kendilerince "Tłı̨chǫ Yatiì"  İngilizce "Dogrib"].Kanada'da Kuzeybatı toprakları bölgesinde konuşulur.
       - Asıl Tlınçonca [İngilizce "Dogrib proper"]. Rae (Behchoko), Detah, Rae Lakes (Gameti), Lac la Martre (Whati) ve Snare Lake (Wekweeti) yörelerinde konuşulur.
       - Sarıbıçak Tlınçoncası [İngilizce "Yellowknife dialect"]. Yellowknife (Ndilo, Dettah) yöresinde konuşulur.
      - Denesulinece [kendilerince "Dëne Sųłiné"  İngilizce "Dene, Denesuline, Chipewyan"]. Kanada'da Kuzeybatı Toprakları, Nunavut, Alberta ve Saskatchewan bölgelerinde konuşulur.
     - † Tsetsautça [kendilerince "Wetaŀ"  İngilizce "Tsetsaut, Wetalh"]. Alaska ve Britanya Kolombiyası bölgelerinde konuşulurdu.
     - Tsutinaca [kendilerince "Tsuut’ina"  İngilizce "Sarcee, Sarsi"]. Kanada'da Alberta bölgesinde konuşulur.
     - Merkezi Britanya Kolombiyası Atabask dilleri [İngilizce "Central British Columbia, Carrier-Chilkotin")
      - Dakel dilleri ya da lehçeleri [İngilizce "Babine-Witsuwit’en-Carrier, Dakelh (sensu lato)"]. Kanada'da Britanya Kolombiyası bölgesinde konuşulur. Sekani Atabaskları ile birlikte "Carrier Sekani Tribal Council" idari birliğini oluştururlar.
       - Nadoten-Vetsuvetence [İngilizce "Babine-Witsuwit’en, Northern Carrier"]
        - Nadotence [kendilerince "Nadot’en"  İngilizce Babine]
         - Babine gölü şivesi [İngilizce "Lake Babine"]
         - Takla gölü şivesi [İngilizce "Takla Lake"]. "Takla Lake First Nation" kabilesi olarak "Carrier Sekani Tribal Council" idari birliğine bağlıdırlar.
        - Vetsuvetence [kendilerice "Wets’uwet’en"  İngilizce "Witsuwit’en, Wetsuwet’en"). "Wets’uwet’en First Nation" adı altında Carrier Sekani Tribal Council idari birliğine bağlıdırlar.
         - "Moricetown"
         - "Hagwilget"
         - "Wetsuwet’en"
         - "Skin-Tayi"
         - "Nee-Tahl-Buhn"
       - Dakelce ya da Asıl Dakel dilleri [kendilerince "Dakelh, Yinka Déné, Yinka Whut’en"  İngilizce "Dakelh dialects or languages"]
        - Dakelce [kendilerince "Dakelhghuni"  İngilizce "Dakelh, Carrier, Central Carrier, Nak’albun/Dzinghubun dialect, Stuart/Trembleur dialect, Stuart-Trembleur Lake dialect"]. "Tl’azt’en Band", "Nak’aẕdli Band" ve "Yekooche Band" kabilelerince konuşulur.
        - Güney Dakelcesi [kendilerince "Dakelhghunek"  İngilizce "Southern Carrier"]
         - Neçako Dakelcesi [İngilizce "Nechakoh dialect, Fraser/Nechako dialect"]
          - Lheidli şivesi [İngilizce "Lheidli dialect"]. "Lheidli T’enneh" kabilesince konuşulur.
          - S̠aik'uẕ şivesi [İngilizce "Saikuz or Stoney Creek dialect"]. "S̠aik’uẕ First Nation" (ya da eski adıyla "Stoney Creek Band") kabilesince konuşulur.
          - Nadleh şivesi [İngilizce "Nadleh dialect"]. "Nadleh Whut’en Band" kabilesince konuşulur.
          - Stelakoh şivesi [İngilizce "Stelakoh dialect"]. "Stelakoh Band" kabilesince konuşulur.
          - Tesetl'adak şivesi [İngilizce "Tesetl’adak or Cheslatta dialect"]. "Cheslatta Band" kabilesince konuşulur.
         - Blackwater Dakelcesi [İngilizce "Blackwater dialect"]
          - Lhtakoh şivesi [İngilizce "Lhtakoh dialect"]. "Red Bluff Band" kabilesince konuşulur.
          - Ndazko şivesi [İngilizce "Ndazko or Nazko dialect"]. "Nazkoh Band" kabilesince konuşulur.
          - Lhoosk'us şivesi [İngilizce "Lhoosk’us or Kluskus dialect"]. "Kluskus Band" kabilesince konuşulur.
          - Lhk'acho şivesi [İngilizce "Lhk’acho or Ulkatcho dialect"]. "Ulkatcho Band" kabilesince konuşulur.
      - Çilkotince [kendilerince "Tsilhqoxt’in"  İngilizce "Tsilhqot’in, Chilkotin"]. Kanada'da Britanya Kolombiyası bölgesinde konuşulur.
      - Nikolaca [kendilerince "Stuwix, Similkameen, Stuichamukh"  İngilizce "Nicola"]. Kanada'da Britanya Kolombiyası bölgesinde konuşulurdu. Şimdi ölü bir dildir.
    - Pasifik Atabask dilleri [İngilizce "Pacific Coast Athabaskan"  Rusça "тихоокеанские прибрежные атабаскские языки"]
     - "Kwalhioqua-Tlatskanie" [İngilizce "Kwalhioqua-Clatskanie"]. Kimileri Kuzey Atabask dillerinde sınıflandırır.
      - "Kwalhioqua" [İngilizce "Kwalhioqua"]. ABD'da Washington eyaletinde konuşulmuş.
       - "Willapa"
       - "Suwal"
      - "Tlatskanie" [İngilizce "Clatskanie, Tlatskanie"]. ABD'da Oregon eyaletinde konuşulmuş.
     - Oregon Atabask dilleri [İngilizce "Oregon Athabaskan"]
      - "Umpqua"
       - "Upper Umpqua"
       - "Cow Creek"
      - "Coquille-Tolowa (Tolowa-Galice)"
       - "Tolowa-Chetco"
        - "Tolowa (Smith River)"
        - "Chetco"
       - "Tututni-Coquille"
        - "Tututni (Rogue River)"
        - "Coquille (Upper Coquille, Mishikhwutmetunee)"
       - "Galice-Applegate or Applegate-Galice" 
        - "Dakubetede (Applegate)"
        - "Taltushtuntede (Galice)"
       - "Kwatami"
     - Kaliforniya Atabask dilleri [İngilizce "California Athabaskan"]
      - "Hupa-Chilula"
       - "Chilula-Whilkut"
        - "Chilula"
        - "Whilkut"
       - "Hupa-Tsnungxwe"
        - Hupaca [kendilerince "Na:tinixwe, Dining’xine:wh"  İngilizce "Hupa, Hoopa"]. ABD'nin Kaliforniya eyaletinde konuşulur.
        - "Tsnungxwe"
      - "Mattole-Wailaki"
       - "Mattole (Mattole-Bear River)"
        - "Mattole"
        - "Bear River (Nekanni)"
       - Eel River dilleri
        - "Kato (Cahto)"
        - "Lassik"
        - "Nongatl"
        - "Sinkyone"
         - "Northern Sinkyone (Lholankok Sinkyone)"
         - "Southern Sinkyone (Shelter Cove Sinkyone)"
        - "Wailaki"
         - "Eel Wailaki" 
         - "North Fork Wailaki" 
         - "Pitch Wailaki" 
    - Güney Atabask dilleri [İngilizce "Southern Athabaskan, Apachean"  Rusça "южные атабаскские языки"]. "Apaçi dilleri" olarak da bilinir.
     - Ova Apaçi dilleri [İngilizce "Plains Apachean"]
      - Ova Apaçicesi [kendilerince "Náʼįįsha"  İngilizce "Plains Apache, Kiowa Apache, Oklahoma Apache"]. Konuşanı bir iki kişi olup Oklahoma'da Na-Dene olmayan Kiowa'lar arasında yaşarlar. 
     - Navaho-Apaçi dilleri [İngilizce "Navajo-Apache, Southwestern Apachean"]
      - Doğu Apaçi dilleri [İngilizce "Eastern Apachean"]
       - Hikarilaca [kendilerince "Abáachi mizaa"  İngilizce "Jicarilla, Jicarilla Apache"]. New Mexico'nun kuzeyi ile Kolorado'nun güneyinde konuşulur.
        - "Llanero"
        - "Hoyero"
       - Lipanca [İngilizce "Lipan, Lipan Apache"]. New Mexico'nun doğusu ile Teksas'ın batısında konuşulur.
      - Batı Apaçi dilleri [İngilizce "Western Apachean"] 
       - Meskalero-Çirikavaca [İngilizce "Mescalero-Chiricahua"]
        - Çirikavaca [İngilizce "Chiricahua, Chiricahua Apache"]. Arizona'nın güneyi ile New Mexico'nun güneybatısında konuşulur. Ünlü Apaçi kahramanı Geronimo'nun anadilidir.
         - "Chiricahua"
         - "Mimbreño"
         - "Mogollon"
        - Meskaleroca [İngilizce "Mescalero, Mescalero Apache"]. New Mexico'nun orta bölgelerinde konuşulur.
       - Batı Apaçicesi [kendilerince "Ndee biyatiʼ / Nnee biyatiʼ"  İngilizce "Western Apache, Coyotero"]. Arizona'nın orta bölgelerinde konuşulur. Günümüzde Apaçi adı daha çok bu dili konuşanlar için kullanılmaktadır.
        - "Cibecue"
        - Kuzey Tontocası [İngilizce "Northern Tonto"]
        - Güney Tontocası [İngilizce "Southern Tonto"]
        - "San Carlos"
         - "Tsézhiné (Arivaipa")
         - "Pinal" 
         - "Apache Peaks"
         - "San Carlos proper"
        - "White Mountain"
       - Navahoca [kendilerince "Diné bizaad"  İngilizce "Navajo, Navaho"]. Arizona, New Mexico, Utah ve Kolorado eyaletlerinde konuşulur. Konuşanı en kalabalık Na-Dene dilidir.