# Bonn
Bonn, Almanya'nın Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin güneyinde, Ren Nehri'nin her iki yakasına yayılan bir kenttir.
Bonn, 2000 yıllık tarihiyle Almanya'nın en eski yerleşim yerleri arasındadır. Köln dükleri, 18. yüzyıl sonuna kadar Bonn'u idari merkez olarak tercih ederken; Ludwig van Beethoven, 1770'te, Bonn'da dünyaya geldi. Kentte bulunan Ren Friedrich Wilhelm Üniversitesi, 19. yüzyıldan itibaren Almanya'nın önde gelen bilimsel merkezleri arasında sayıldı.
1990'da Doğu ile Batı Almanya'nın birleşmesiyle Berlin, Almanya'nın başkenti olurken, Bonn'un da 1990 yılına kadarki "hükûmet merkezi" olarak anılması kararlaştırıldı. Federal Meclis ve hükûmet birimlerinin büyük kısmı Berlin'e taşınmış olmasına rağmen 6 federal bakanlığın ana binası Bonn'da bulunmakta, diğer bakanlıkların bazı daire başkanlıkları da kentte faaliyet göstermeye devam etmektedir.
Başkentin Berlin'e kaydırılmasıyla özellikle hükûmet ve kamu binalarının yoğunlaştığı bölgenin çehresi büyük ölçüde değişti. Deutsche Welle, Bonn Uluslararası Kongre Merkezi ve diğer kamu ve özel sektör kuruluşları bu kesime yerleşti. Birleşmiş Milletler'e bağlı 18 birimin üslendiği "BM Kampüsü" de 2006 yılının Temmuz ayında yine söz konusu şehirde faaliyetlerine resmen başladı.


## Coğrafi konum.
Bonn, Ren Schiefer Sıradağları'nın Aşağı Ren Ovası'na geçiş yaptığı noktada, Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin güneybatısında yer alır. Kent, Ren nehrinin her iki yakasında 141,2 km²'lik bir alana uzanır. Bonn'un büyük kısmı Ren'in sol yakasında yer alır. Güneyde ve batıda Ren Bölgesi Tabiat Parkı'nın bir parçası niteliğindeki Kottenforst Ormanı, Bonn'u çevreler. Kuzeyinde Köln, doğu ve güneydoğusunda Siebengebirge uzanır. Bonn, coğrafi konumundan ötürü "Merkez Ren bölgesine açılan romantik kapı" olarak da tanımlanır. Köln idari merkezine bağlı Bonn'un plaka kodu „BN“ dir. En yüksek noktası, 194,8 m ile Beuel'deki Paffelsberg'dedir. En alçak nokta ise Kemper Werth'de 45,6 m olarak ölçülmüştür.


### Komşu il ve ilçeler.
Bonn'a komşu kentler, Renanya-Palatina eyaletine bağlı Remagen dışında Rhein-Sieg Kent Birliği'ne dahildir ve Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde yer alır:
Niederkassel, Troisdorf, Sankt Augustin, Königswinter, Bad Honnef, Remagen, Wachtberg, Meckenheim, Alfter ve Bornheim Bonn'a komşu kentlerdir.
Bonn, 1991'de varılan ve başkentin Berlin'e taşınmasını öngören karardan bu yana, Rhein-Sieg Kent Birliği ve güneyde Remagen kentinin bağlı olduğu Ahrweiler iliyle iş birliğini daha da artırdı. Bu iş birliği, "Bonn/Rhein-Sieg/Ahrweiler Bölgesel Kalkınma, Planlama ve Ulaşım Çalışma Grubu'nun kurulmasıyla somut halini aldı. Yaklaşık 1 milyon kişinin yaşadığı söz konusu bölge, "Bonn/Rhein-Sieg" ya da "Bonn/Rhein-Sieg/Ahrweiler" adlarıyla anılır. Kuzeyde yer alan Neuwied ili de Bonn coğrafi bölgesine dahil kabul edilir. Bu geniş coğrafi alanda ekonomik faaliyetlerin de birbirini bütünler hale gelmesi, Bonn ve çevresinde ortak hedeflere sahip sivil toplum örgütlerinin kuruluşunu beraberinde getirdi.


### İdari yapılanma.
Bonn toplam 4 idari merkeze bağlı 51 "bölge"den meydana gelir:
  - Bad Godesberg: Alt-Godesberg, Friesdorf, Godesberg-Nord, Godesberg-Villenviertel, Heiderhof, Hochkreuz, Lannesdorf, Mehlem, Muffendorf, Pennenfeld, Plittersdorf, Rüngsdorf, Schweinheim
  - Beuel: Beuel-Mitte, Beuel-Ost, Geislar, Hoholz, Holtorf, Holzlar, Küdinghoven, Limperich, Oberkassel, Pützchen/Bechlinghoven, Ramersdorf, Schwarzrheindorf, Vilich, Vilich-Müldorf
  - Bonn: Auerberg, Bonn-Castell, Bonn-Zentrum, Buschdorf, Dottendorf, Dransdorf, Endenich, Graurheindorf, Gronau, Ippendorf, Kessenich, Lessenich/Meßdorf, Nordstadt, Poppelsdorf, Röttgen, Südstadt, Tannenbusch, Ückesdorf, Venusberg, Weststadt
  - Hardtberg: Brüser Berg, Duisdorf, Hardthöhe, Lengsdorf


### İklim.
Bonn şehrinde ılıman iklim görülmektedir. Ocak ayında ortalama 2,3 °C olan sıcaklık, Temmuz ayında 18,2 °C dolayındadır. Yıllık sıcaklık ortalaması ise 10,1 °C'dir. Komşu Eifel bölgesinde yıllık 800 mm'yi aşan yağış miktarı Bonn ve çevresinde 669 mm dolayında kalmaktadır. Havadaki nem oranının ortalamanın üzerine çıktığı günlerin sayısı yılda 35'i bulmaktadır. Bonn'un yayıldığı vadiye batıdan hava akımını "frenleyen" Eifel dağları, yüksek nem oranının en önemli sebebi olarak değerlendirilmektedir. Kış ayları boyunca Ren nehrinin zaman zaman taştığına tanık olunmaktadır. Son yıllarda sıkça görülen bu taşkınlıklar büyük maddi hasara neden olmaktadır.


## Tarih.
12. yüzyılda Roma İmparatorluğu'na bağlı birliklerin bölgede kurduğu bir kampı esas alan Bonn, 1989 yılında 2000. kuruluş yıldönümünü kutladı. Ancak araştırmalar, Bonn ve çevresindeki insan yerleşimlerinin çok daha eskilere dayandığını ortaya koymaktadır. Bunu Oberkassel bölgesinde ortaya çıkarılan 14 bin yıllık bir yerleşimin yanı sıra MÖ 4080 yılına ait olduğu sanılan Venusberg yerleşkesi de kanıtlamaktadır.
Romalılar döneminde "Bonna" adıyla anılan şehrin kuzeyine bir Roma lejyonu yerleştirildi.
Roma İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra bölgede 9. ve 10. yüzyılda bir manastır, bugünkü pazar alanında da "Villa Basilika" adı altında bir ticaret merkezi kuruldu.
Bonn'un gelişiminde, 1288 yılında yapılan Worringen Muharebesi dönüm noktası meydana getirdi. Savaşı kaybeden Köln dükleri, Brühl ve Poppelsdorf'un yanı sıra Bonn merkezini malikâne yeri olarak belirlediler. Köln dükleri tarafından 17. ve 18. yüzyılda inşa edilen yapılar, kente bugünkü barok tarzı görünümünü kazandırdı. Bu dönem, 1794 yılında Fransa'nın işgaliyle kapandı. Napolyon Bonapart'ın yenilgisinin ardından, Bonn 1815 yılında Prusya'ya katıldı. Bonn'a, bu tarihi izleyen yıllarda, 18. yüzyılın bitiminden kısa süre önce kurulan ve 1818'de faaliyetleri yeniden canlandırılan Ren Friedrich Wilhelm Üniversitesi şekil verdi.
I. Dünya Savaşı'nın ardından önce İngilizler, ardından Fransızlar tarafından işgal edilen Bonn, 1926 yılında Fransızların bölgeden çekilmesiyle birlikte kendi tarihini yeniden oluşturmak istese de bu ancak Nazi rejimi ve sonrasında gelecek olan II. Dünya Savaşı'na kadar devam edebildi.
Nazi rejimi sırasında büyük kısmı Yahudi, 1000'den fazla Bonn'lu öldürüldü. Yine 8000 dolayında kişi, evini terk etmek zorunda kaldı, tutuklandı ya da toplama kamplarına kapatıldı.
Bonn, 9 Mart 1945'te Amerikalı askerlerinin kente girmesiyle II. Dünya Savaşı'nı ardında bıraktı; savaşta binaların yüzde 30'undan fazlası tahrip oldu. Çatışma ya da bombardımanda hayatını kaybedenlerin sayısı 4000'i aştı. Kentin denetimini 28 Mayıs 1945'te İngiliz işgal güçleri devraldı.
Bonn, savaş sonrası hızla gelişti. Kalkınmada, 3 Kasım 1949'da başkent olarak Frankfurt yerine Bonn'un tercih edilmesi de bunda büyük rol oynadı. Başkentin Berlin'e kaydırılması üzerine Bonn yeni bir değişim sürecine girdi. Federal idare yapısının geniş ölçüde Berlin'e kaydırılmasından doğan boşluk, bakanlıkların Bonn'da kalmaya devam eden daire başkanlıkları, bölgeye yerleşen yeni federal birimler, kamu ve özel sektör temsilcilikleri ile uluslararası organizasyonların varlığıyla giderildi.


### Flama.
Bonn kentinin flamasında, üst kısımda, gümüş zemin üzerinde siyah haç yer alır. Köln düklerinin simgesi siyah haç, Köln ve çevresindeki birçok yerleşim biriminin flamasında da yer alır. Haç, Bonn ile Köln dükleri arasındaki siyasi ve bölgesel bağı ortaya koymaktadır.
Flamanın alt kısmında, kırmızı zemin üzerinde altın renkte bir aslan yer almaktadır. Zaman zaman leopar veya halk arasında “taştan kurt” olarak da adlandırılan aslan, Bonn'da geleneksel olarak adaleti simgeler. Aslan Orta Çağ'dan itibaren uzun yıllar Bonn'un merkezi noktalarından Münster meydanında yer aldı. Bugün aynı yerde Ludwig van Beethoven anıtı bulunmaktadır. Mahkeme heyetleri bu meydanda toplanıp meseleleri görüşürdü. Aslan simgesinin orijinali, günümüzde eski belediye binasının girişinde yer almaktadır.


### Din.
Bonn, Ren havzasının bir parçası olması vesilesiyle ağırlıklı olarak Katolik olarak kabul edilir. Buna karşılık son 75 yıl içinde bu özellik büyük ölçüde değişime uğradı. 1925 yılında Bonn nüfusunun yüzde 80'ini Katolikler meydana getirirken, 90'lı yılların sonunda Katolik-Protestan dağılımında Protestanların lehine bir gelişme yaşandı. Günümüzde Bonn nüfusunun yüzde 45'i Katolik, yüzde 25'i Protestan mezhebine bağlı kişilerden meydana gelir. Bonn nüfusunun üçte biri başka din ve mezheplere inanan kişilerden oluşur. Nüfusun yüzde 6'sı İslam dinine inanır. Diyanet İşleri Türk İslam Birliği’ne bağlı Bonn Merkez Camii 1986’da kuruldu; Bonn-Altstadt’da faaliyetlerine başlayan cami, 1990'da Bonn-Castell semtine taşındı.


### Bonn'a bağlı ilçe ve semtler.
20. yüzyılın başlarında kentin güç ve itibar kazanmasının bir sonucu olarak, 1 Haziran 1904'te, Bonn'un fiilen iç içe geçmiş olduğu Poppelsdorf, Endenich, Kessenich ve Dottendorf gibi semtler de Bonn'a katıldı. 1 Ağustos 1969 tarihli idari reform, Bonn'un nüfusunu ikiye katladı. Bad Godesberg ve Beuel gibi komşu kentlerin idari merkez niteliğiyle Bonn'a bağlanması kararlaştırıldı. Beuel'e ayrıca daha önce Siegkreis'a bağlı olan Holzlar, Hoholz ve Oberkassel bölgeleri bağlandı. 1969 yılında yapılan düzenleme, Ippendorf, Röttgen, Lessenich/Meßdorf ve Buschdorf'u da Bonn'a bağladı. Lengsdorf ve Duisdorf, bazı küçük semtlerle birlikte Hardtberg idari merkezine bağlandılar.
Yine Bonn'un idari merkezlerinden Bad Godesberg de 20. yüzyılın başından itibaren çevresindeki diğer yerleşim birimlerini bünyesine katarak büyüdü. 1899'da Plittersdorf ve Rüngsdorf'u 1904'te Friesdorf izledi. Bu bölgeleri 1915'te Muffendorf takip etti. 1 Temmuz 1935 tarihli düzenlemeyle Lannesdorf ve Mehlem'e Bad Godesberg'e dahil edildi.


### Nüfus gelişimi.
Bonn, 300.000'i aşan nüfusuyla Almanya'nın "orta büyüklükteki" şehirlerinden kabul edilmekte, Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin en kalabalık 10 şehri arasında yer almaktadır. Bonn nüfusu 1939 yılında 100.000 sınırını aşarak büyükşehir sınıfına girdi. Nüfus 1969'da yapılan düzenlemeler sonucunda ikiye katlandı. Başkenti Berlin'e taşıma kararı 90'lı yılların başında nüfusta küçük çaplı gerilemeye yol açsa da alınan önlemler bu açığın dengelenmesini sağladı. Bonn, günümüzde nüfusu artmaya devam eden büyükşehirler arasında kabul edilmektedir. Kuzey Ren-Vestfalya İstatistik Dairesi'nin verilerine göre, Bonn'un 2025 yılındaki nüfusunun 345.000 olacağı tahmin edilektedir.


## Siyasi hayat.
Pazar meydanında, 18. yüzyılda inşa edilen eski belediye binası ("Altes Rathaus"), uzun yıllar idare merkezi olarak kullanıldı. 1969'da yapılan idari düzenlemelerle Bonn'un genişlemesi dikkate alınarak Nordstadt'da yeni bir belediye başkanlığının yapımına girişildi ve 1978'de idare bu binaya ("Stadthaus") nakledildi. Eski belediye binası hâlen kültürel faaliyetlere ev sahipliği yapmaktadır.


### Kent yöneticileri.
Kent yönetimi 12. yüzyıl başında, Vogt adı verilen bir yöneticinin bulunduğu üyelerinin de Schöffe olarak adlandırıldığı bir heyet tarafından yürütüldü. 1331'den itibaren „burgermeistere“ unvanını taşıyan iki belediye başkanı ve „rat“ adı verilen konsey devreye girdi. 24 Temmuz 1550 tarihli bir belgede „Zwölfter“ adlı bir denetim kurulunun kuruluşundan söz edilmektedir.
Fransız işgaliyle birlikte 1794'ten itibaren belediye başkanlarının unvanlarına „Maire“ ifadesi eklendi. Bu ifade, Fransızların geri çekilmesinin ardından, [[25 Şubat 1814'te "büyükşehir belediye başkanı" ile değiştirildi. 1804'ten itibaren [[Maire]] unvanıyla Bonn belediye başkanlığını yürüten [[Anton Maria Karl von Belderbusch|Anton Maria Karl Graf von Belderbusch]] 1804'ten başlayarak "Bonn büyükşehir belediye başkanı" olarak anıldı. Bonn'un 1815'ten itibaren bağlandığı [[Prusya]], kenti bir [[il]] merkezine dönüştürdü. [[Yönetim]], başkanlığını büyükşehir belediye başkanının yaptığı belediye konseyi tarafından yürütülmeye başlandı.
[[Dosya:Bonn Stadthaus.jpg|küçükresim|upright=1.14|sol|Yeni belediye binası ("Stadthaus")]]
[[Nasyonal sosyalizm|Nazi]] rejimi sırasında büyükşehir belediye başkanı [[Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi]] tarafından atandı. [[II. Dünya Savaşı]] sonrasında Bonn'u işgal eden [[İngilizler|İngiliz]] [[asker]]leri yeni bir belediye başkanı atadı. İngilizler, 1946 yılında İngiliz [[yerel yönetim]] modelinin örnek alındığı reformlar uygulamaya soktular. Yeni düzenleme uyarınca "Kent Konseyi"nin üyeleri [[vatandaş]] tarafından seçildi; konsey de büyükşehir belediye başkanı unvanı taşıyan ve kenti temsil etmeye yetkili bir başkanın yanı sıra kent yönetiminde yetkili "büyükşehir direktörü" isimli ikinci bir başkanı daha belirledi. [[Kuzey Ren-Vestfalya]] Eyaleti, 1996 yılında kent yönetimindeki bu "çifte başlılığa" son verdi. Yeni düzenlemeler uyarınca büyükşehir belediye başkanının doğrudan [[halk]] tarafından seçilmesi öngörüldü. 1999'da büyükşehir belediye başkanının doğrudan halk tarafından belirlenmesi amacıyla yapılan ilk seçimleri, ikinci turda [[Almanya Hristiyan Demokrat Birliği|Hristiyan Demokrat Partili]] aday Helmut Stahl'ı geride bırakan, [[Almanya Sosyal Demokrat Partisi|Sosyal Demokrat Partili]] [[Bärbel Dieckmann]] kazandı. Dieckmann, 2004 [[seçim]]lerinde de sandıktan zaferle çıkarak ikinci görev dönemine başladı.


### Kent Konseyi'nin yapısı.
Bonn kent konseyi 80 üyeden meydana gelir. Son [[Yerel yönetim|yerel]] seçimler 2009 yılında düzenlendi. Doğrudan halk tarafından % 40,9 oranıyla seçilen büyükşehir belediye başkanı [[Almanya Sosyal Demokrat Partisi|SPD]]'li [[Jürgen Nimptsch]], kent konseyinde de oy hakkına sahiptir ve konseye oturumlarda başkanlık etmektedir. Kent konseyinde [[Almanya Hristiyan Demokrat Birliği|Hristiyan Demokrat Birlik]] üyeleri 27, [[Almanya Sosyal Demokrat Partisi|Sosyal Demokratlar]] 19, "Yeşiller/Birlik 90" adlı siyasi oluşum 15, Hür Demokrat Parti 10, BBB 3, Sol Parti 3, BFF 2 ve Pro NRW 1 temsilciye sahiptir. Konseyde grup kurabilmek için en az üç temsilci gerekmektedir.


## Kültür hayatı ve görülmeye değer yerleri.
### Mimari.
[[Dosya:Bonn Hofgarten.jpg|küçükresim|upright=1.14|[[Bonn Üniversitesi]] bahçesi]]
Bonn kentinin simgeleri arasında yer alan eski [[belediye]] başkanlığı binası 1737 yılında, [[Rokoko]] tarzında inşa edildi. Eski belediye başkanlığı binasının hemen yanında, günümüzde [[Bonn Üniversitesi]] merkez binası olarak kullanılan, [[Köln]] [[dük]]lerinin malikanesi yer almaktadır.
[[Kestane]] ağaçlarının sıralandığı [[Poppelsdorf]] Caddesi, Köln düklerinin malikânesini [[Poppelsdorf Köşkü]]'ne bağlar. Poppelsdorf Köşkü, [[18. yüzyıl]]ın ilk yarısında Köln düklerince yazlık köşk olarak inşa edildi. Bonn merkez tren garının giriş binası 1883/84 yıllarında inşa edildi. Gar binası, günümüzde tarihî eser koruması altındadır.
[[Venusberg-Bonn|Venusberg]]'de yer alan 180 metre yüksekliğindeki [[radyo]] [[verici]]si, 162 metre yüksekliğindeki [[Posta Kulesi]] ve 114,7 metre yüksekliğindeki [[Langer Eugen|Lange Eugen]] binası ([[BM Kampüsü, Bonn|BM Kampüsü]]), Bonn'un en yüksek üç noktasını meydana getirmektedir.
[[Dosya:BNPOPP1.jpg|küçükresim|upright=1.14|sol|Poppelsdorf Caddesi]]
Bonn'da çok sayıda [[kilise]] yer almaktadır. [[Bonn Katedrali]] [[kent]]in simgeleri arasında kabul edilmektedir. Brüdergasse'deki Remigius Kilisesi'nde Beethoven'un [[vaftiz]]ine ait hatıralar saklanmaktadır. [[Schwarzrheindorf]]'daki [[Doppel Kilisesi]] 1151'den itibaren inşa edildi. [[Christoph Wamser]], [[Hristiyanlık|Hristiyanlığın]] bölgede yayılması öncesi kutsal kabul edilen bir noktada, 1627/28 yıllarında [[Kreuzberg Kilisesi]]'nin inşa edilmesini sağladı. Adenauerallee üzerinde bulunan [[Katolik Kilisesi|Katolik]] [[Aziz Cyprian Kilisesi|St. Cyprian Kilisesi]] 1957'de yeniden düzenlendi.
[[Eski Bonn Mezarlığı]]'nda pek çok ünlünün [[mezar]]ı bulunmaktadır. Tanınmış [[heykel]]tıraşların imzasını taşıyan [[heykel]] ve [[anıt]]lar, Bonn Mezarlığı'nın önem ve güzelliğini daha da artırmaktadır. Beethoven'in annesinin mezarı ve [[Robert Schumann]] ile [[Clara Schumann]] adına yaptırılan anıt-mezarlıklar da yine burada bulunmaktadır.
[[Dosya:Godesburg 2 db.jpg|küçükresim|upright=1.14|Godesburg harabesi]]
Friedensplatz Meydanı'ndaki Stern Caddesi'nde yer alan Stern Kapısı, [[tramvay]] hattı inşaatı nedeniyle 1900 yılında Bottlerplatz Meydanı'na nakledildi.
Bad Godesberg'ın kuzeyinde, [[Franklar]] tarafından inşa edilen Godesburg kalesi yer alır. Altı ayrı yapıdan meydana gelen Godesberg Belediye binası, [[Maximilian Franz von Österreich|Max Franz]] tarafından, 1790-1792 yılları arasında [[kaplıca]] ziyaretçilerinin kullanımına sunulmak amacıyla inşa edildi. Yapımına 1790'da başlanıp 1830 yılında tamamlanan Oda Tiyatrosu „[[Redoute (Bonn)|La Redoute]]“, günümüzde Sanat Müzesi'nin bir parçasıdır.
[[Dosya:Post Tower Schürmann-Bau.jpg|küçükresim|sol|upright=1.14|[[Posta Kulesi]] ve [[Schürmann Binası]]]]
Alman posta hizmetlerini yürüten [[Deutsche Post|Deutschen Post]] Posta Kulesi'nde yer almaktadır. Kule, [[Kuzey Ren-Vestfalya]] eyaletinin en yüksek binasıdır. Posta Kulesi'nin birkaç yüz metre berisinde, uzun yıllar kentin [[simge]]leri arasında sayılan „[[Langer Eugen|Langen Eugen]]“ binası yer alır. Langer Eugen, günümüzde [[BM Kampüsü, Bonn|BM Kampüsü]] olarak kullanılmaktadır. [[Posta Kulesi]] ile [[Langer Eugen|Lange Eugen]] arasında, [[Schürmann Binası]] olarak adlandırılan yapı yer alır. Schürmann Binası günümüzde [[Deutsche Welle|Deutschen Welle]]'nin merkezi olarak görev yapmaktadır. [[Milletvekili|Milletvekillerine]] ofis alanı olarak sunulmak üzere planlanan bu bina, 1993 yılında Ren nehrinin taşması üzerine ağır hasar gördü. Akademi binası olarak tasarlanan Bundeshaus binası, 1948 yılından başlayarak, aralarında [[Alman Federal Meclisi|Federal Meclis]] ve Konsey'in de bulunduğu pek çok [[kamu]] kuruluşunun faaliyetlerine merkezlik yaptı. Meclis Genel Kurulu 80'lerden itibaren yeni bir binaya taşındı. Bundeshaus, başkentin [[Berlin]]'e taşınmasının ardından [[Bonn Uluslararası Kongre Merkezi|uluslararası kongre merkezi]] olarak kullanılmaya başlandı. Yine belli bir dönem Meclis genel kurulu olarak hizmet veren "Wasserwerk" binası da uluslararası kongre merkezinin faaliyetlerine tahsis edildi. Birleşmiş Milletler Meydanı'nda [[Birleşmiş Milletler]]'e üye 191 [[ülke]]nin büyük ebatlarda [[bayrak|bayrağı]] gönderlerde dalgalanmaktadır.
Bonn'un [[Beuel]] isimli kesiminde bulunan eski [[çimento]] fabrikası ([[Oberkassel-Bonn|Oberkasseler]] Zementfabrik) [[mimar]] [[Karl-Heinz Schommer]] tarafından tarihî anıt kapsamına giren yönleri korunarak modern ofis binalarına dönüştürüldü.


### Müze ve anıtlar.
[[Dosya:Kunstmuseum Bonn.jpg|küçükresim|upright=1.14|Bonn Sanat Müzesi]]
Bonn çok sayıda önemli [[müze]]yi barındırır. Kısaca „Bundeskunsthalle“ olarak adlandırılan ve 1986-1992 yılları arasında yapılan Federal Almanya Sanat ve Gösteri Merkezi'nin mimarlığı [[Gustav Peichl]] tarafından yürütüldü. Almanya Tarihi Müzesi (Haus der Geschichte), açıldığından bu yana [[Almanya]]'nın en çok ziyaret edilen ilk 10 müzesi arasında yer aldı. Sanat ve Gösteri Merkezi ile Almanya Tarihi Müzesi, her yıl ortalama yarım milyonun üzerinde ziyaretçi çekmekte, bazı özel sergilerde bu rakam da aşılmaktadır. Bu iki müze, "Müze Hattı" (Museumsmeile) olarak anılan güzergâh üzerinde yer almaktadır. Müze Hattı'nda 90'lı yılların başında Sanat ve Gösteri Merkezi ve Almanya Tarihi Müzesi ile birlikte belediye tarafından işletilen Bonn Sanat Müzesi faaliyete geçti. Hattın diğer halkalarını, 1995'te devreye giren ve [[bilim]] alanında uzman Alman Müzesi (Deutsches Museum Bonn), "ifa-Galerie" ve König Müzesi (Museum Koenig) meydana getirmektedir.
[[Dosya:Akademisches kunstmuseum bonn.jpg|küçükresim|sol|upright=1.14|Akademik Sanat Müzesi]]
Bonn'da dünyaya gelen, kentte hayatının belirli bir süresini geçiren ya da can veren ünlüler için de müzeler inşa edildi. [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[August Macke]], [[Ernst Moritz Arndt]] ve [[Robert Schumann]] bu tür müzelere örnektir. Beethoven Evi'nin (Beethoven-Haus) yer aldığı Bonngasse sokağının parke taşlarına 2005 yılında ünlü Bonn'luların portreleri yerleştirildi. Dünya kültür mirası listesinde yer alan Beethoven'in "9. Senfonisi"ne ait el yazmaların bir kısmı Beethoven Müzesi'nde sergilenmektedir.
Bonn'daki [[Bonn Üniversitesi|Ren Friedrich-Wilhelm Üniversitesi]] bünyesinde de birçok müze yer almaktadır. Bunlardan "Bonn Mısır Müzesi" (Ägyptisches Museum Bonn), yaklaşık 3000 adet orijinal eser sergilemektedir. Akademik Sanat Müzesi'nde (Akademisches Kunstmuseum), [[üniversite]] bünyesinde yapılan [[arkeoloji]]k kazılarda ortaya çıkarılan tarihî eserler sergilenmektedir. "Arithmeum", yüzlerce [[hesap makinesi]]ni barındıran bir tür "[[matematik]] müzesi"dir. 2003-2005 yılları arasında dünyanın en büyük [[Çiçek|çiçeği]] kabul edilen "Titanenwurz"u sergileyen Botanik Bahçe, (Botanischer Garten Bonn), yine üniversiteye bağlı bir kuruluştur. [[Fosil]] sergisinin yer aldığı Goldfuß Müzesi, değerli taşların yanı sıra [[Meteoroit|meteoritlere]] de yer veren [[Mineroloji|Mineraloji]] Müzesi (Mineralogische Museum), Bonn'daki Ren Friedrich-Wilhelm Üniversitesi bünyesindeki diğer kuruluşlardır. Ayrıca, 1846 yılında [[narkoz]]un icadından günümüze [[anestezi]]nin gelişimini anlatan Horst Stoeckel Müzesi de üniversiteye bağlıdır. 
[[Dosya:Beethovenhalle.jpg|küçükresim|upright=1.14|[[Beethoven Konser Salonu|Beethovenhalle]]]]
Benzerleri arasında bir ilki teşkil eden "Kadın Müzesi" (Frauenmuseum) 1981'de açılmıştır. Kuruluşundan günümüze 400'den fazla sergiye imza atan Kadın Müzesi, bu sergilerin yanı sıra, sürdürülen kapsamlı programıyla da uluslararası çapta saygınlığa kavuştu.
1993-2001 yılları arasında tamamen yenilenen Ren Eyalet Müzesi'nde (Rheinisches Landesmuseum Bonn), Ren [[havza]]sının [[kültür]] hayatını aktaran eserler sergilenmekte, ayrıca bölgenin çağdaş [[sanat]] yapıtlarından örneklere yer verilmektedir.
[[Poppelsdorf]] Caddesi üzerinde yer alan [[rasathane]] (Volkssternwarte Bonn), sık sık gökyüzü ve güneş gözlemleri için kapılarını vatandaşlara açmaktadır.
İki yılık bir çalışmanın ardından, 2002 yılının Eylül ayında açılan "Gezegen Yolu"nun (Planetenweg) yapımında Bertolt Brecht Lisesi (Bertolt-Brecht-Gesamtschule) ve Alman Havacılık ve Uzay Merkezi görev aldı. Sponsor [[firma]]ların da destek sağladığı "Gezegen Yolu", 1'e 1 milyar (1/1,000,000,000) ölçekte, [[Ren|Ren nehri]] boyunca uzanmaktadır. 5946 metre uzunluğundaki yolun başlangıcında 1,40 metre çaplı güneş yer almaktadır. 
[[Güneş]]i 50 ila 100 metrelik aralarla [[Merkür]], [[Venüs]], [[Dünya]] ve [[Mars]] izlemektedir. Ardından, 700 metre ile 1,5 km arasında değişen aralıklarla [[Jüpiter]], [[Satürn]], [[Uranüs]] ve [[Neptün]] gezegenleri gelmektedir. "Gezegen Yolu", Bonn limanının kuzey ucunda, [[Graurheindorf]] semtinin girişinde [[Plüton]] ila tamamlanmaktadır. Her gezegen, ilgili durakta, yalnızca sembol olarak değil, çeşitli verilerin yer aldığı tanıtıcı bir levhayla anlatılmaktadır.
[[Nasyonal sosyalizm|Nazi]] rejimi sırasında can veren Bonn'lular için Franziskaner Sokağı'nda bir müze yer almaktadır. Ayrıca Bonn [[Sinagog]]u bünyesinde 2005 yılında elden geçirilen ve Nazi rejiminin kurbanlarını anlatan bir sergi bulunmaktadır.


### Kamuya açık alanlara sanat yapıtları uygulaması.
[[Dosya:Bonn Two Large Forms.jpg|küçükresim|sol|upright=1.14|[[Henry Moore]]'un "Two large Forms" adını verdiği çalışması]]
40 yıl boyunca [[Almanya|Federal Almanya]]'nın [[başkent]]i konumunda bulunan Bonn'un bu niteliği, meydan ve caddelerinde sergilenen [[plastik sanatlar|plastik sanat]]ın çok sayıda örneğiyle de ortaya konmaktadır. [[Şehir]] merkezi ve [[kamu]] binalarının yoğunlaştığı semtte, pek çok tanınmış uluslararası ve [[Almanlar|Alman]] [[sanatçı]]nın eserlerine rastlamak mümkündür. Juridicum binasının dış cephesi [[Victor Vasarely]] tarafından tasarlandı. [[Henry Moore]]'un "„Two large Forms“" isimli eseri eski [[başbakanlık]] binası önünde yer almaktadır. [[Eduardo Chillida]]'nın "„Da Musica IV“" adlı çalışması [[Bonn Katedrali|katedral]] önünde bulunmaktadır. [[Markus Lüpertz]]'in iki eseri birden Müze Meydanı'nda yer almaktadır. [[Endenich]]'teki Schumann Binası'nın girişine yerleştirilen [[Robert Schumann]]'ın [[bronz]] [[heykel|büst]]ü, [[Alfred Hrdlicka]]'nın imzasını taşımaktadır. Bonn'un [[hükûmet]] merkezi konumunu sürdürmesinden sonra başlayan yeni [[kamu]] binaları inşaatı, [[sanat]] yapıtları uygulamasını teşvik etti. Plastik sanatın son 50-60 yıllık gelişimini ortaya koyan örnekler arasında, [[Willy Meller]]'in "„Liegende mit Kind“"inin yanı sıra [[Nicolas Schöffer]]'e ait "„Kronos 15“" de yer almaktadır.


### Doğal güzellikler ve parklar.
[[Dosya:Bonn Siebengebirge.jpg|küçükresim|upright=1.14|Bonn'dan [[Siebengebirge]]'ye bakış: sağda, bir süre federal [[milletvekili|milletvekillerince]] kullanılan [[Langer Eugen]] ve [[Posta Kulesi]] binaları.]]
1979 yılında, "Bahçe Şov" (Bundesgartenschau) etkinliği kapsamında [[Ren]] kenarında 160 hektar genişliğinde bir alan yeniden düzenlenerek bir doğal parka dönüştürüldü. Park, günümüzde pek çok açık hava [[konser]]i, panayır ve kermese mekân olarak hizmet etmektedir.
Başta [[Bad Godesberg]]'de yer alan "Kurpark" olmak üzere Bonn'da irili ufaklı çok sayıda park yer almaktadır. Kuruluşunda [[kaplıca tedavisi|kaplıca]] ziyaretçilerine hizmet verme düşüncesi yatan Kurpark'ta bir dizi ender rastlanan [[bitki]]lere yer verilir. [[Oberkassel-Bonn|Oberkassel]]'da bir [[iş insanı]]nca kurulan "Arboretum Park Härle" de kayda değer parklar arasında yer alır.
[[Kuzey Ren-Vestfalya]] eyaleti ile [[Hollanda]]'nın geniş bir kesimini kapsayan turistik sınıflandırma kapsamında [[Rheinaue Parkı]], Arboretum, [[Eski Bonn Mezarlığı]] (Alter Friedhof Bonn) ve Botanik Bahçe (Botanischer Garten Bonn) "bahçe sanatına örnek tesisler" olarak seçildi.
Bonn sınırları içindeki en büyük yeşil alan [[Endenich]], [[Dransdorf]], [[Lessenich/Meßdorf|Lessenich]] ve [[Duisdorf]] arasında kalan "Meßdorfer Feld"'dir. Kentin hava sirkülasyonu açısından önem taşıyan bu yeşil alanda hâlen [[tarım]] faaliyetleri de yürütülmektedir.
Ren eyaleti doğal parkı kapsamındaki [[Kottenforst|Kottenforst Ormanı]] Bonn'un batısında yer alır. Güneydoğuda ise [[Siebengebirge]] yükseltileri uzanmaktadır. Her iki park bünyesinde de uzun mesafeli, çoğu zaman Bonn manzaralı gezinti yolları bulunmaktadır. Uzun mesafe yürüyüş hattı olarak tanınan "Rheinsteig", Bonn'da başlayıp Siebengebirge'ye uzanmaktadır.
Bonn sınırları içinde bulunan toplam 47 [[dere]]nin birçoğu Ren nehrine dökülmektedir.


### Tiyatro, müzik ve sinema faaliyetleri.
[[Dosya:BEETHON.jpg|küçükresim|sol|upright=0.91|Beethoven Konser Salonu önündeki anıt]]
Belediyeye ait Bonn Tiyatrosu'nda [[opera]], [[tiyatro]] ve koreografik tiyatro eserleri sahnelenmektedir. Kentte ayrıca bir dizi özel tiyatro faaliyet göstermektedir. Kent merkezinde [[Contra Kreis Tiyatrosu|Contra-Kreis-Theater]] ve "Euro Theater Central" yer almaktadır. [[Beuel]] semtinde ise [[Bonn Genç Tiyatro]] (Junge Theater Bonn) ile „Theater Die Raben“ faaliyet göstermektedir. Ayrıca „Kleine Theater Bad Godesberg“ ile [[Bonn Üniversitesi]]'ne bağlı [[Bonn Üniversitesi Shakespeare Topluluğu|Bonn University Shakespeare Company]], diğer tiyatro grupları olarak öne çıkmaktadır.
[[Kabare]] ve diğer sahne sanatlarına [[Haus der Springmaus]], [[Pantheon Tiyatrosu|Pantheon-Theater]] ve "Theater im Ballsaal"da yer verilmektedir.
Bonn Beethoven Orkestrası, [[Beethoven Konser Salonu]]'nda düzenli [[konser]]ler vermekte, operada da görev almaktadır. 1897 yılında "Koblenz Filarmoni" olarak kuruluşu yapılan [[orkestra]], 1907 yılında adı "Bonn belediye orkestrası" olarak değiştirilerek belediye kuruluşları arasına dahil edildi. [[II. Dünya Savaşı]]'nın ardından kısa bir süre "Beethoven Konser Salonu Orkestrası" olarak anılan [[müzik]] kuruluşu, daha sonra günümüzde kullanılan adına kavuştu.
Bonn'un "geleneksel sineması" konumundaki [[pazar]] meydanında bulunan [[Metropol Sineması]], 2006 yılının Mart ayında kapatıldı. Kapanma kararında sinemanın bulunduğu binanın [[belediye]] tarafından 2005 yılının sonunda bir özel kuruluşa satışı etkili oldu. Yine pazar meydanında yer alan "Stern Lichtspiele" adlı [[sinema]] "CineStar" sinema grubu tarafından işletilmektedir. Bertha-von-Suttner Meydanı'ndaki "Woki" Sineması 1998'den beri etkinliklerine devam etmektedir. Ayrıca [[Bad Godesberg]]'in merkezinde birden fazla sinemayı bünyesinde barındıran [[Kinopolis]] bulunmaktadır. 1952'de [[Endenich]]'te açılan „Rex Lichtspieltheater“, 1933'te [[Beuel]]'de kurulan "Neue Filmbühne" ile [[Brotfabrik Bonn]] Kültür Merkezi kapsamındaki "Bonner Kinemathek" sinemaları, sinema sanatının daha özgün örneklerine yer veren "küçük sinemalar" olarak varlık göstermeye devam etmektedir.


### Düzenli etkinlikler.
[[Dosya:BEEKON2.jpg|küçükresim|upright=1.14|Uluslararası Beethoven Festivali'nin açış konseri, 2005]]
[[Uluslararası Beethoven Festivali]], her yıl [[sonbahar]]da düzenlenmektedir. Toplam 4 [[hafta]] süren bir programa sahip [[festival]] kapsamında, Bonn ve çevresinde 50'den fazla [[konser]] organize edilmektedir. Dünya genelinde genç [[piyanist]]leri teşvik amacıyla 2005 yılında ilk kez yapılan [[Beethoven Yarışması]] (Beethoven Competition), yine Uluslararası Beethoven Festivali çerçesinde tasarlandı.
Bonn [[Bienal]]i, iki yılda bir yapılmaktadır. Bienal süresince [[tiyatro]] gösterileri, konserler, okuma etkinlikleri ve sergiler düzenlenmektedir. 10 gün süren "Uluslararası Sessiz Film Festivali" boyunca [[Bonn Üniversitesi]]'nin [[avlu]]sunda yapılan açık hava gösterileri binlerce kişiyi çekmektedir. [[Müze]] Meydanı'nda [[yaz]] aylarında kurulan düzenlenen açık hava konserlerinde de her yıl çok sayıda [[sanatçı]] sahne almaktadır.
[[Ren]] nehri boyunca uzanan [[Rheinaue Parkı]]'nda Nisandan Ekim ayına kadar her ayın üçüncü [[cumartesi]] kermes ve bit pazarı kurulmaktadır. Aynı zamanda Rheinaue Parkında her yıl düzenlenen [[Ren Ateşi]] (Rhein in Flammen) festivaline binlerce kişi katılmaktadır. Festival çok renkli geçmekte ve yine festival kapsamında, binlerce kişinin izlediği etkileyici bir [[havai fişek]] gösterisi sunulmaktadır. Mayıs ayının ilk hafta sonunda "ücretsiz açık hava konserleri festivali", Temmuz ayının ilk hafta sonunda "Ren kültürü", temmuzun sonunda "Bira Borsası" ve sonbaharda yapılan "Uluslararası Tanışma Festivali", Bonn'un öne çıkan diğer etkinlikleridir.
Her yıl, "Pützchens Markt" adı altında düzenlenen 5 günlük panayır, çektiği 1 milyondan fazla ziyaretçiyle Ren bölgesinin önemli eğlence organizasyonları arasında yer almaktadır. Pützchens panayırı, 1377'den bu yana düzenlenmektedir.
Her yıl koşulan Bonn [[Maraton]]u, kentte düzenli olarak yapılan bir başka etkinliktir.


### Karnaval.
[[Dosya:Karneval Bonn 2006.jpg|küçükresim|upright=1.14|Bonn eski belediye binası önünde karnaval kutlaması]]
Bonn, [[Köln]] Karnaval etkinliklerinin gölgesinde kalmasına rağmen yine de [[Ren]] bölgesindeki benzer organizasyonlar arasında öne çıkmaktadır.
Etkinlikler, karnaval haftasının "Weiberfastnacht" adı verilen [[perşembe]] gününde [[Beuel]] belediye başkanlığının [[kadın]]lar tarafından "ele geçirilmesiyle" başlar. Yedi gün sonra, “Aschermittwoch„ denilen Çarşamba günü kutlamalar sona erer. [[Festival|Şenlik]] kapsamında eski belediye binası tarihi kıyafetlere bürünmüş [[kent]] askerlerince "kuşatılıp zaptedilir." Birçok kişi bu şenlikler süresince ilginç [[kostüm]]ler giyer, [[maske]] takar veya geleneksel kıyafetlerle dolaşırlar. Bu karnaval [[gelenek|geleneği]] [[kış]] [[mevsim]]inin kovulması âdetine dayanır. Her yıl 10 binden fazla kişinin katılımıyla "Pink Punk Pantheon"da düzenlenen "alternatif karnaval organizasyonu" öne çıkan etkinlikler arasında yer almaktadır.


### Yerel ağız.
Bonn'da geleneksel olarak “[[Bönnsch (ağız)|Bönnsch]]” (okunuşu:Bönş) adı verilen yerel [[aksan]]la konuşulur. Bu [[Ağız (dilbilim)|ağız]], Köln'de konuşulan “Kölsch” ile benzerlikler göstermesine karşın ifade hızı ve [[müzikalite]] bakımından farklılık gösterir. Bonn ve Köln'deki [[toplum]]sal yapının farklı gelişimi de yerel ağzın kullanım yaygınlığını etkilemiştir. Köln'ün [[esnaf]]-zanaatkar ağırlıklı olması yerel Kölsch ağzının yaygın şekilde kullanımını beraberinde getirirken, [[üniversite]]nin faaliyet gösterdiği, soyluların malikanelerinin yer aldığı Bonn'da aksanla konuşmaya "iyi gözle bakılmamıştır." Bonn'un yoğun göçmen alması da yerel ağzın geri planda kalmasında etkili olmuştur. [[Sahne]] gösterilerinde zaman zaman “Bönnsch” ağzıyla konuşan [[Konrad Beikircher]], bu ağzı “yaşatan” sanatçılar arasında kabul edilmektedir.


### Spor faaliyetleri.
Bonn'un en tanınmış [[spor]] kulübü, [[basketbol]] birinci liginde oynayan „[[Telekom Baskets Bonn]]“dur. Uzun yıllar başarılı bir grafik sergileyen [[futbol]] takımı “Bonner SC” ise 1977 yılında [[lisans]]ının iptal edilmesinin ardından İkinci Lig'den [[Kuzey Ren-Vestfalya]] Eyalet Ligi'ne düşürüldü. „1. Badminton Club Beuel“ 2005 yılında [[Almanya]] [[Badminton]] Şampiyonu oldu. Kadın Basketbol Ligi ekiplerinden „BG Rentrop Bonn“, [[tenis]] ve [[hokey]] alanında yoğunlaşan „Bonner Tennis- und Hockey Verein“, „Hockey- und Tennis Club Schwarz-Weiß Bonn“ kayda değer diğer spor kulüpleridir. “Schwimm- und Sportfreunde Bonn 1905 - SSF Bonn”, Bonn'un en büyük spor kulübü kabul edilmektedir. TSV Bonn, [[hentbol]] alanında faaliyet göstermektedir.
Bonn belediye sınırları içindeki spor salonu sayısı 100'ü aşmaktadır. Ayrıca 24 [[jimnastik]] salonu, 46 açık hava spor tesisi, 13 çim saha bulunmaktadır. [[Halk|Kamu]]ya ait bu tesislerin dışında özel sektör tarafından işletilen 25 salon ve spor tesisi faaliyet göstermektedir. Karşılaşmalarını hala “Hardtberghalle” salonunda oynayan Telekom Baskets takımının, 2008'de Hardtberg'de hâlen yapımı devam eden „Basketshalle“ye geçmesi planlanmaktadır. Telekom Baskets, böylece Alman Basketbol Ligi’nde kendi salonuna sahip ilk takım konumuna gelecektir. Bonn’un futbol takımı Bonner SC ise maçlarını “Sportpark Nord” [[stadyum]]unda oynamaktadır. Bonn'da 4 adet kapalı, 5 adet açık [[Olimpik yüzme havuzu|yüzme havuzu]] bulunmaktadır. Ayrıca bir tesiste açık ve kapalı havuz imkânları birden sunulmaktadır.


### Gece hayatı ve damak zevki.
[[Dosya:Boennsch2.jpg|küçükresim|upright=1.14|Bönnsch Birahanesi]]
Bonn'un gece hayatı ve [[gastronomi]] dünyasına, [[kent]] nüfusunun büyük kısmını meydana getiren üst düzey [[memur|kamu çalışanları]] ve [[üniversite]] [[öğrenci]]leri şekil vermektedir. Üniversite öğrencilerinin tercih ettiği mekânlar daha çok şehir merkezinde, "Altstadt"ta yoğunlaşır, bir kısmı da [[Südstadt-Bonn|Südstadt]]'a dağılmışken, daha seçkin [[müşteri]] kitlesine seslenen restoranlar kentin geneline yayılmıştır. Burada özellikle kayda değer olanları [[Ren]] kıyısında yer almaktadır.
Bonn'un güneyindeki [[Mehlem]]'den kuzeyindeki [[Schwarzrheindorf]]'a uzanan hatta yer alan restoran ve meyhaneler yalnızca ücret seviyesi bakımından değil sundukları "mekân" bakımından da farklılık göstermektedirler. [[Heinrich Heine]], [[Carl Schurz|Karl Schurz]], [[İmparator]] III. Friedrich veya [[Büyük Britanya]] [[Victoria (Birleşik Krallık kraliçesi)|Kraliçesi Victoria]]'nın tercih ettiği gibi "Ren kenarında, ıhlamur ağaçlarının gölgesinde romantizm"i seçenler [[Bad Godesberg]]'e yönelebilir. Ren manzarasından yoksun kalmadan, modern [[tasarım]]a sahip bir restoran arayanlar için ise [[Ramersdorf-Bonn|Ramersdorf]]'taki eski [[çimento]] fabrikasında, tarihi dokuya zarar vermeden inşa edilen "Rohmühle"de işletilen restoranlar önerilmektedir. 
Bonn, kente özgü, hafif içimli ve "[[Bönnsch (bira)|Bönnsch]]“ adı verilen bir [[bira]] markasına da sahiptir.


## Altyapı.
### Ulaşım.
#### Havayolu.
Düzenli [[belediye]] [[otobüs]]ü seferlerinin yapıldığı, [[Demiryolu ulaşımı|Demiryolu]] bağlantısının bulunduğu Köln/Bonn Konrad Adenauer Havaalanı, Bonn’un yaklaşık 15 kilometre kuzeydoğusunda yer almaktadır. Ayrıca, daha çok iş adamları ve amatör [[pilot]]lar tarafından kullanılan Bonn-Hangelar Havaalanı, [[Beuel]] ile [[Sankt Augustin]] arasında hizmet vermektedir.


#### Raylı sistem ve otobüs hatları.
[[Dosya:Bonn Hbf main entrance.jpg|küçükresim|sol|upright=1.14|Bonn merkez [[tren]] garı ("Hauptbahnhof")]]
Bonn merkez tren garı, Alman Demiryolları’nın (Deutsche Bahn), [[Köln]]-Bonn-[[Koblenz]] ana demiryolu hattında merkezi istasyonlarından birisidir. [[Siegburg]]/Bonn tren garı ise hızlı trenlerin (ICE) ana duraklarından biri olarak kullanılmaktadır. Bonn ve çevresine sefer düzenleyen “bölgesel ekspresler” her gün on binlerce yolcu taşımaktadır. Bonn'da raylı taşımacılığı genişletme çalışmaları da devam etmektedir. 2011 yılına kadar ağa eklenmesi öngörülen yeni hatlar ve istasyonlar için yaklaşık 250 milyon [[Euro]] ayrıldı.
Hafif raylı sistem ve [[metro]] kapsamında, gün içinde her 10 dakikada bir sefer düzenlenmektedir. Metro ve [[tramvay]] hatları, şehir içi noktaların yanı sıra [[Siegburg]], [[Sankt Augustin]], [[Königswinter]] ve [[Bad Honnef]]’e de yolcu taşımaktadır. Ayrıca Köln istikametinde [[Brühl]], [[Hürth]], [[Bornheim]] ve [[Wesseling]]’e 20’şer dakika arayla sefer yapılmaktadır. Mevcut hatların yanı sıra Bonn’un batısında [[Hardtberg]] idari merkezinde yeni hafif raylı sistem hatları öngörülmektedir.
Bonn, ortama 20 dakikada bir seferin düzenlendiği yaklaşık 30 [[otobüs]] hattına sahiptir. Gece seferleri 2002’de [[belediye]]nin aldığı bir kararla büyük ölçüde azaltıldı. Gündüz hatlarının yanı sıra bir saatlik aralarla sefer yapılan dokuz gece hattı mevcuttur. Her hatta Bonn’da faaliyet gösteren bir kuruluşun sponsorluk desteği sağlanarak [[maliyet]]lerde indirime gidildi.


#### Karayolları.
[[Dosya:Region Bonn motorways.png|küçükresim|upright=0.91|Bonn otoyol ağı]]
Bonn 59, 555, 562 No’lu federal otoyolların yanı sıra 9, 42, ve 56 No’lu federal [[karayolu]] ile karayolu ağına bağlı durumdadır. Konrad-Adenauer, Friedrich-Ebert ve Kennedy köprülerinin yanı sıra [[Mehlem]]-[[Königswinter]], [[Bad Godesberg]]-Niederdollendorf ve [[Graurheindorf]]-Mondorf arasında yapılan arabalı vapur seferleri [[Ren]] üzerinden karayolu ulaşımına imkân sağlamaktadır.
[[Bisiklet]] yolları 1994-1999 yılları arasında genişletildi. Bonn kenti, [[Kuzey Ren-Vestfalya]] eyaleti "bisiklet dostu yerleşim yerleri" çalışma grubunun üyesidir.


#### Nehir taşımacılığı ve limanlar.
İç [[liman]], günümüzde Bonn'un kuzeyinde [[Graurheindorf]]’da yer almaktadır. Uzun süre “Alten Zoll” isimli kesimde, Kennedy köprüsünün yakınında yer alan liman, kapasitenin yetersiz gelmesi üzerine taşınması kararlaştırıldı. Limanda ağırlıklı olarak [[deniz]] aşırı hedeflere konteyner yüklemesi yapılmaktadır.


### Su, gaz ve elektrik şebekesi.
Kentin [[su]], [[gaz]] ve [[elektrik]] ağı, hızlı büyümenin nispeten gerisinde kaldı. [[Bad Godesberg]]'e [[Wahnbachtalsperre]] [[baraj]]ından elde edilen içme suyunun sevkiyatına diğer semt ve bölgelere kıyasla ancak 1986'da başlanabildi. Kent yönetimi hâlâ şehir içi elektrik dağıtım görevini üstlenebilecek seviyeye ulaşamadı.
Geride bıraktığımız 15 yıl içinde özellikle [[atık su arıtma]] sistemine önemli [[yatırım]]lar yapıldı. Arıtma sisteminin modernleştirilmesi programına 200 milyon [[Euro]]'dan fazla kaynak sarf edildi.
Bonn, [[başkent]] olduktan sonra elektrik dağıtım şebekesi de yenilendi ve kesinti ihtimallerini en aza indirgeyen güvenli bir şebeke yapılandırıldı.
[[Dosya:Bonn DTAG2.jpg|küçükresim|upright=1.14|[[Deutsche Telekom]]'un merkezi]]


## Ekonomi.
### Ekonomik veriler.
İki [[Almanya]]'nın birleşmesinin ardından 1991 yılının ortasında alınan, başkentin [[Berlin]]'e taşınması kararından 2002 yılının ortalarına kadar geçen süreçte, Bonn'da kayıtlı çalışan sayısı yüzde 8,5 artışla 145.558'e ulaştı. 2003 yılında 3118 yeni iş sahasıyla toplam kayıtlı çalışan sayısı 149.016'yı buldu. Bonn böylece başkentin Berlin'e taşınmasının yarattığı olumsuz ekonomik havayı aştı, üstelik yeni [[istihdam]] imkânları yarattı.
Bonn ve çevresi, ekonomik öngörü araştırmalarında ilk üç büyükşehir arasında yer almaktadır. Kent [[nüfus]]unun düzenli artışı ve bu artışın devam edeceğine dair beklentiler, Bonn'un olumlu ekonomik göstergelerini desteklemektedir.
Bonn ve çevresindeki ekonomik gelişmede federal devletin Bonn-Berlin anlaşması kapsamında yaptığı ve yaklaşık 1,4 milyar [[Euro]]'yu bulan ekonomik teşvik etkili oldu. Teşvik programı çerçevesinde, özellikle [[bilim]]sel proje ve inşaat sektörüne maddi kaynak aktarıldı. Bir yandan çok sayıda federal kuruluşun Bonn'a yerleşmesi sağlanırken söz konusu gelişmeye paralel olarak uluslararası teşkilat ve [[dernek]]lerin merkezlerini Bonn'a nakletmesini mümkün kılacak koşullar hazırlandı. [[Birleşmiş Milletler]]'e bağlı toplam 12 organizasyon kente yerleşti. Bonn ve çevresindeki ekonomik canlılığın artışında [[Deutsche Post|Posta]] ve [[Deutsche Telekom|Telekom]] kurumlarının kentte artan faaliyetleri bir başka etmen oldu. Eski [[Meclis]] binasının yerinde yapımı devam eden uluslararası kongre merkezinin ("Internationale Kongresszentrum Bundeshaus Bonn") [[kongre turizmi]]ne büyük katkı sağlaması beklenmektedir.
Bonn'da son yıllarda yaşanan ekonomik canlanmadan başta özel hizmet sektörü pay aldı. 1991 Haziran ayı ile 2002 Haziran ayı arasında sektörde istihdam edilenlerin sayısı yüzde 27,1'lik artışla 105.171'e ulaştı. Toplam istihdamın yüzde 72,3'ü bu sektör tarafından sağlanmaktadır. Buna karşılık [[kamu]] çalışanlarının oranı, aynı zaman diliminde üçte bir oranında geriledi.
İktisadi araştırma kuruluşları Bonn istihdam piyasasının önümüzdeki yıllarda da büyümeye devam etmesini öngörmektedir.


### Turizm sektörü.
Kentin [[turizm]] sektörüne, uzun yıllar [[başkent]] olması sebebiyle, "siyasi turizm" şekil verdi. Ancak 90'lı yıllardan itibaren turizm Bonn'da gelişmeye başladı. 1993 yılından itibaren konaklama sayısı yüzde 40, misafir sayısında da yüzde 58 artış kaydedildi. Bu gelişmede kentin başkentin [[Berlin]]'e taşınmasıyla üstlendiği yeni nitelikler etkili oldu. Kenti bütünleyen [[Ren]] nehri ve kıyısında yer aldığı [[Siebengebirge]], turizmi canlandıran faktörler arasındadır. Ayrıca artan kongre salonları ve Köln-Bonn Havaalanı'nın yükseltilen yolcu kapasitesi de etkili oldu. 2005 yılında yapılan 1 milyon 160 bin konaklamadan, 300 binden fazlasının [[kongre turizmi]]nce sağlandığı hesaplanmaktadır.
Bonn'u günü birlik ziyaret edenlerin sayısı ise 9 milyona ulaşmaktadır. Turistlerin bıraktığı para yılda 176 milyon Avro'yu bulmaktadır. Bonn ve Ren-Sieg bölgesinde turizm sektöründe [[istihdam]] edilenlerin toplamı 10.475'e ulaşmaktadır. Kamu ve [[hükûmet]] binalarının yoğunlaştığı semtte (Bundesviertel), yapımı devam eden ve 2009'da tamamlanması öngörülen [[Bonn Uluslararası Kongre Merkezi|uluslararası kongre merkezinin]] (UNCC) kent turizmine önemli ivme katması öngörülmektedir. Yapılan bir araştırmaya göre Uluslararası Kongre Merkezi'nin faaliyete geçmesinin ardından konaklamalarda 200 bin, günübirlik ziyaretçi sayısında da 200 binlik artış beklenmektedir.


### İstihdam piyasası.
Bonn, uzun yıllardan beri [[Kuzey Ren-Vestfalya]] eyaletinin en düşük [[işsizlik]] oranına sahiptir. İşsizlik seviyesi 2006 yılının ekim ayında yüzde 7,7 dolayındaydı. Bonn'da çalışanların büyük kısmı kent çevresindeki Ren Sieg bölgesinden günübirlik gelenlerden meydana gelmektedir. Her gün Bonn çevresinden 80 bin civarında kişi [[kent]]e gelirken, 30 bin kişi de iş için kent sınırları dışına çıkmaktadır. Böylece Bonn, [[Köln]] ve [[Düsseldorf]]'tan sonra [[eyalet]]in "istihdam fazlası" sunan üçüncü kenti konumundadır.
İstihdam [[pazar|piyasas]]ına hâlâ federal bakanlıklar ve kuruluşlar, bir başka ifadeyle, kamu şekil vermektedir. Federal devlet, bölgenin en büyük işvereni durumundadır. Özellikle kamu iştirakleri olan Posta ([[Deutsche Post]]) ve Telekom ([[Deutsche Telekom]]), yan kuruluşlarıyla birlikte, Bonn'un önde gelen [[işletme]]leri arasında kabul edilmektedir. Bonn, "federe kent" ve "BM kenti" niteliklerinden ötürü istihdam piyasasında sağladığı katkıların yanı sıra özellikle bilgi ve iletişim teknolojileri alanında faaliyet gösteren pek çok [[firma]]ya ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca kentte faaliyet gösteren [[bilim]] ve [[araştırma]] merkezleri de iş sahaları açmaktadır.


### Bonn merkezli kamu ve özel sektör kuruluşları.
Halka açılmış [[işletme]]ler ve bu [[firma]]ların [[borsa]]daki değerleri göz önüne alındığında Bonn, [[Münih]] ve [[Düsseldorf]]'tan sonra üçüncü sırada gelmektedir.
Bonn merkezli işletmeler, iki ana gruba ayrılmaktadır. Bir tarafta [[özelleştirme|özelleştirilen]] [[kamu]] teşebbüsleri yer almaktadır. Telekom ve [[T-Mobile]] ile Posta ve yan kuruluşu [[Postbank]] bu grup arasında değerlendirilmektedir. „Tank & Rast“ ile Bonn [[belediye]] hizmetleri şirketi de bu grup arasında sayılmaktadır.
Diğer grubu, uzun yıllar önce kurulan özel şirketler oluşturmaktadır. [[Haribo]], [[Verpoorten]] ve [[Orgelmanufaktur Klais|Orgelbau Klais]] bu grup arasındadır.
[[Fairtrade Labelling Organizations International|Fairtrade]], [[IVG Immobilien]] ve [[SolarWorld]] kayda değer diğer özel firmalar arasında kabul edilmektedir.
[[Dosya:2014-06-12 Tulpenfeld 4, Bonn IMG 5567.jpg|küçükresim|upright=1.14|Birçok haber ajansına evsahipliği yapan "Das Tulpenfeld" binası]]


### Medya.
#### Radyo-TV.
Bonn'un en büyük medya kuruluşu [[Deutsche Welle]]'dir. Merkezi [[Schürmann Binası]]'nda bulunan kurum, 37 [[dil (filoloji)|dil]]de [[radyo]] ve [[internet]] yayınları hazırlamaktadır. Ağırlıkla haber ve [[belgesel]] yayınlayan [[Phoenix]] [[televizyon]] kanalının merkezi de Bonn'da yer almaktadır. WDR kısa adıyla bilinen Batı Alman Radyo-TV Kurumunun da Bonn'da [[stüdyo]] ve bölgesel büroları bulunmaktadır. „[[Radio Bonn/Rhein-Sieg]]“ ve [[Radio 96,8]], Bonn ve çevresine yönelik yayın yapan radyolardandır.


#### Gazete ve dergiler.
Bonn'un açık arayla en büyük günlük gazetesi [[General-Anzeiger]]'dir. Ayrıca [[Kölnische Rundschau|Bonner Rundschau]], [[Kölner Stadt-Anzeiger|Rhein-Sieg-Anzeiger]] ve [[Express (gazete, Almanya)|Express]] gazetelerinde de Bonn ve çevresiyle ilgili [[haber]]lere yer verilmektedir. Bu üç gazete de merkezi [[Köln]]'de bulunan „Gruppe [[M. DuMont Schauberg]]“ isimli [[medya]] grubu tarafından çıkarılmaktadır. Federal Rekabet Kurumu ([[Bundeskartellamt]]), 2004 yılında söz konusu medya grubunun General-Anzeiger'den hisse alma girişimine, "bu adımın grubun gazete ve ilan [[pazar]]ındaki [[tekel]]ci konumunu güçlendireceği" gerekçesiyle izin vermedi.
Basılı yayın alanında [[Norman Rentrop|Rentrop]], Bonn'un önde gelen diğer grupları arasında sayılmaktadır. Bonn'da aylık olarak yayınlanan [[dergi]]ler arasında „Schnüss“ ilk sırada gelmektedir. Ayrıca haftalık [[Rheinischer Merkur]] de Bonn'da hazırlanmaktadır.


#### İnternet yayıncılığı.
„rhein:raum“ [[portal]]ı 1 Ekim 2006'dan bu yana Bonn'dan [[yayın]] yapmaktadır. Bonn merkezli günlük [[gazete]]lerin yanı sıra [[Radio Bonn/Rhein-Sieg]] de online yayın yapmaktadır.


#### Haber ajansları.
[[Almanlar|Alman]] [[siyaset]]ini izleyen [[gazeteci]]lerin oluşturduğu [[meslek]]i birlik konumundaki [[Bundespressekonferenz]], Bonn'da bir irtibat bürosu bulundurmaktadır. [[Deutsche Presse-Agentur|Alman Basın Ajansı]]'nın (DPA) Bonn'da temsilciliği bulunmakta, [[Katolik Haber Ajansı]] (KNA) da kentte faaliyet göstermektedir.


## Kamu kuruluşları.
### Eğitim ve Araştırma.
[[Dosya:Universität Bonn.jpg|küçükresim|upright=1.36|[[Bonn Üniversitesi]] merkez binası]]
[[Bonn Üniversitesi|Ren Friedrich Wilhelm Üniversitesi]], 1777 yılında kuruldu. 1818'de yenilenen [[üniversite]] Almanya'nın en büyük üniversiteleri arasında yer almaktadır. Klinikleri ile birlikte Bonn'da [[istihdam]] yaratan belli başlı kurumlar arasında sayılmaktadır.
Üniversitenin daha önce [[rasathane]] olarak kullandığı bina, bugün iletişim fakültesine ev sahipliği yapmaktadır. Bonn-Rhein-Sieg Yüksekokulu 1995 yılında kuruldu. Yüksekokul, Bonn adını taşımasına rağmen Bonn [[belediye]] sınırları dışında, [[Sankt Augustin]]'de yer almaktadır. Eğitim kuruluşunun [[Rheinbach]] ve [[Hennef]]'de de binaları bulunmaktadır.
[[Max Planck]] Enstitüsü'nün muhtelif birimleri de Bonn'da yer almaktadır. [[Matematik]] ve [[radyoastronomi]] bunlar arasındadır. 1998 yılında, başkentin [[Berlin]]'e taşınma kararının ardından Bonn'da "Caesar Bilimsel Araştırma Merkezi" kuruldu. 1964 yılında Berlin'de kurulan Alman Kalkınma Politikaları Enstitüsü, 2000 yılında Bonn'a taşındı.
Kısaca FortAFin olarak bilinen [[Kuzey Ren-Vestfalya]] Finans Akademisi, [[Schweinheim-Bonn|Bonn-Schweinheim]]'da bulunmaktadır. [[Alman Akademik Değişim Servisi]] (DAAD), [[Alman Araştırma Cemiyeti]] (DFG), [[Alexander von Humboldt]] Vakfı, Alman Burs Vakfı ve [[Friedrich Ebert Vakfı]]'nın genel merkezleri Bonn'dadır.
[[Federal Eğitim ve Araştırma Bakanlığı]] (BMBF), Eğitim Bakanları Sekreteryası, [[Alman Rektörler Birliği|Rektörler Birliği]] (HRK), [[Federal Mesleki Eğitim Enstitüsü|Federal Meslek Eğitimi Enstitüsü]] (BIBB), Eğitim Planlaması ve Araştırma Teşviki için Federal ve Eyalet yönetimleri Komisyonu ile Yetişkin Eğitimi Enstitüsü(DIE) kuruluşlarının merkezleri de Bonn'da bulunmaktadır.


### Sağlık.
Bonn geneline yayılan [[hastane]] sayısı 15'i bulmaktadır. Bunlardan en önemlisi, 30 farklı kliniğe sahip [[Bonn Üniversitesi]] Tıp Fakültesi Hastanesi'dir. Bunun yanı sıra [[Bonn-Castell|Castell]] bölgesindeki 
Ren Klinikleri (Rheinischen Kliniken Bonn) kayda değer diğer [[sağlık]] tesisleri arasında yer almaktadır.


### "BM-Kenti" Bonn.
[[Dosya:Bonn UN.jpg|küçükresim|upright=1.14|Bonn'da çok sayıda [[Birleşmiş Milletler|BM]] kuruluşu faaliyet göstermektedir]]
Bonn için 1996'dan beri kullanılan tanımlamalardan biri de "Ren nehri kıyısındaki BM kenti"dir. [[Birleşmiş Milletler]]'in 13 farklı teşkilat ve programı Bonn'da faaliyet göstermekte, BM görevlisi sayısı 600'ü aşmaktadır. BM kadrolarının sayısının önümüzdeki yıllarda 1000'i bulması öngörülmektedir. 2003 yılında alınan bir kararla, Bonn'un [[hükûmet]] binalarının yoğunlaştığı bölgede bir "BM yerleşkesi" oluşturulmasına karar verildi. Bu amaçla [[Langer Eugen]] olarak bilinen binayla eski [[parlamento]] binası BM'nin kullanımına bırakıldı. 2006 yılının Temmuz ayında resmî açılışı yapılan Bonn BM Kampüsü'nün 2008 itibarıyla tam kapasite faaliyete geçmesi beklenmektedir. Eski parlamento binasına yerleşmesi planlanan BM İklim Programı Sekreteryası'nda 200 kişinin görev yapması hedeflenmektedir.
BM'nin Bonn'a yerleşmesi, uluslararası [[Sivil toplum kuruluşu|sivil toplum örgütleri]] ve kamu yararına çalışan teşkilatlarda da artışı beraberinde getirdi. Bonn'da merkezi bulunan söz konusu örgütlerin sayısı 170'i aştı. Bunların arasında [[Alman Kalkınma Hizmetleri Teşkilatı]] (DED), [[Alman Kalkınma Politikaları Enstitüsü]] (DİE) ve [[Uluslararası Gelişme ve Kalkınma Teşkilatı|InWEnt]] de bulunmaktadır. Bu örgütler, yine Bonn'da merkezi bulunan [[Federal Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığı]] ile yakın iş birliği içinde çalışmaktadır.
[[Dosya:Bonn BSI.jpg|küçükresim|sol|upright=1.14|Federal Bilgi Teknolojileri Güvenliği Dairesi]]


### Federe kent.
[[Başkent]]in [[Berlin]]'e taşınmasını düzenleyen Berlin/Bonn Yasası uyarınca 6 federal bakanlığın merkezi Bonn'da bulunmaktadır. Söz konusu kanun uyarınca Berlin'deki federal bakanlık birimlerinde çalışanların Bonn'daki bakanlık çalışanlarının toplamını 10 binden fazla geçmemesi kararlaştırıldı. Ayrıca daha önce Berlin ve Ren-Main bölgesinde bulunan 22 federal daire Bonn'a çekildi. Federal Alman devleti, [[Deutsche Post|Posta]], [[Deutsche Telekom|Telekom]] ve [[Postbank]] kuruluşlarının merkezlerini Bonn'a taşımasını yasayla belirledi.
Savunma, [[gıda]], [[tarım]] ve [[tüketici]] koruma, [[ekonomi]]k iş birliği ve kalkınma, [[çevre]], [[doğa]]yı koruma ve [[nükleer enerji]] güvenliği ile yüksek eğitim ve [[araştırma]] bakanlıklarının merkezi Bonn'da bulunmaktadır. Merkezi Berlin'de olan federal bakanlıklar Bonn'da da temsilcilik ve bağlı dairelerle faaliyet göstermektedir.
Ayrıca, iki [[anayasa]]l kuruluş, [[Federal Konsey (Almanya)|Federal Konsey (Bundesrat)]] ile [[Almanya cumhurbaşkanı|Cumhurbaşkanlığı (Bundespräsident)]] Berlin'in yanı sıra Bonn'da da temsil edilmektedir.


### Adalet.
Toplam 6 [[mahkeme]]nin bağlı olduğu Eyalet Mahkemesi'nin merkezi Bonn'dadır. Ayrıca kentte bir İş Mahkemesi bulunmakta, Bonn başsavcılığı faaliyet göstermektedir. Federal Adli Sicil Dairesi, 1 Ocak 2007'den başlayarak yeni kurulan Federal [[Adalet]] Dairesi bünyesine alındı. Federal [[yasa]]ların yayımlandığı [[Bundesgesetzblatt (Almanya)|Resmî Gazete (Bundesgesetzblatt)]] söz konusu daire tarafından hazırlanmaktadır. Berlin/Bonn Yasası uyarınca, merkezi [[Berlin]]'de bulunan [[Federal Adalet Bakanlığı (Almanya)|Federal Adalet Bakanlığı]], Bonn'da yaklaşık 30 kişinin görev yaptığı bir temsilciliğe sahiptir.


## Bonn kentiyle bağlantılı kişiler.
Bonn kentiyle bağlantısı bulunan kişiler listesinin tartışmasız [[lider]]i [[Ludwig van Beethoven]]'dir. Beethoven'in Bonngasse'de dünyaya geldiği ve günümüzde [[müze]] olarak yararlanılan ev, her yıl dünyanın dört bir yanından binlerce [[turist]] için çekim merkezi oluşturmaktadır.
[[Andrea Luchesi]] ve [[Johanna Kinkel]], Beethoven gibi Bonn'lu [[müzisyen]]ler arasında sayılmaktadır. [[Robert Schumann]] son yıllarını Bonn'un [[Endenich]] semtinde bir ruh ve sinir hastalıkları kliniğinde geçirmiştir. Schumann, Bonn'da toprağa verilmiştir. Bonn pek çok [[sanatçı]] tarafından çalışmalarını yürütebilecekleri bir [[kent]] olarak tercih edilmektedir. [[I. Dünya Savaşı]] öncesinde [[August Macke]] Bonn'a yerleşmiştir. Çağdaş Alman [[edebiyat]]ının tanınmış kalemlerinden [[Lars Brandt]] ve [[Akif Pirinçci]] gibi [[yazar]]lar Bonn'da hayatlarını sürdürmektedir.
Birçok araştırmacı ve öğretim görevlisinin Bonn'a yerleşmesinde, 200 yıldan beri faaliyet gösteren [[Bonn Üniversitesi]] etkili oldu. Bunlar arasında [[Ernst Moritz Arndt]], [[August Wilhelm Schlegel]], [[Heinrich Hertz]] ve [[Nobel Ödülü]] sahibi [[Wolfgang Paul]] bulunmaktadır.
Uzun süre [[Almanya]]'nın kuzeyindeki [[Schleswig-Holstein]] [[eyalet]]inin [[başbakan]]lığını yapan [[Heide Simonis]] Bonn'da dünyaya geldi. Federal [[maliye]] bakanı [[Peer Steinbrück]] ile [[Wolfgang Clement]] ve [[Guido Westerwelle]] gibi tanınmış [[Almanlar|Alman]] [[siyasetçi]]lerin ikameti de Bonn'da bulunmaktadır.


## Kardeş şehirler.
Bonn, aşağıdaki şehirlerle [[kardeş şehir]] ilan edilmiştir:
  - [[Belfast]], [[Birleşik Krallık]]
  - [[Oxford]], [[Birleşik Krallık]]
  - [[Opole]], [[Polonya]]
  - [[Tel Aviv]], [[İsrail]]
  - [[Minsk]], [[Belarus]] 
  - [[Budafok-Tétény|Budafok]], [[Macaristan]]


## Okuma listesi.
  - Manfred van Rey: "Bonn Kentinin Tarihi (Bonner Stadtgeschichte – kurz gefasst. Von der Vorgeschichte bis zur Gegenwart)" Bouvier, Bonn 2006.
  - Andreas Denk: "Bonn Mimari Rehberi (Architekturführer Bonn)". Raimer, Berlin 1997.
  - Andreas Salz: "Bonn-Berlin: Federal Meclis'te parlamento ve hükûmet merkezi tartışmaları ve sonuçları (Bonn-Berlin: Die Debatte um Parlaments- und Regierungssitz im Deutschen Bundestag und die Folgen"). Monsenstein und Vannerdat, Münster 2006.