# Sinestezi
Sinestezi veya duyum ikiliği, kişilerde herhangi bir duyunun uyarımı otomatik olarak başka bir duyu algısını tetiklemektedir.


## Etimoloji.
Yunanca, "syn" (Birlikte) ve "aisthesis" (algı/his/duyum) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Ortaya çıkan "synaistesia" kelimesi, "birleşik his" ya da "birleşik duyum" olarak tercüme edilebilir. Kaynak olarak "hissizlik, duyu eksikliği" anlamına gelen "anesthesia" (anestezi) kelimesi ile aynı temele dayanmaktadır.


## Tanım.
Bir algı modalitesi uyarıldığında birden fazla kanalda uyarılma oluşmasına verilen tıbbi isimdir. Metafor, sembolizm kelimeleri gibi, çeşitli sanat ürünlerinin tanımlanmasında kullanılan "sinestezi" kelimesinden farklı olarak bu olguyu yaşayan kişiler, kasıtsız ve sürekli olarak oluşan benzetmelerden bahsederler. Kısaca, birden fazla algı sistemi aynı nesnelere kendi yorumlarını aynı kuvvette verirler. Sinestezi sahibi insanlar, örneğin, insanları, insan olarak değil de görsel/işitsel/yazısal vb. bir nesne/olgu olarak hatırlar ve benimserler. Annesini ılık süt, kardeşini bir kedi vb. olarak gören/hatırlayan/düşünen biri gibi.
Demografi olarak genelde solak ve çift el kullananlarda ve kadınlarda daha sık rastlanmaktadır. Irsi olduğu düşünülmektedir ortalama her 20.000 kişide bir görülür. Bu kişilerde, hafıza fonksiyonları güçlenirken matematiksel ve mekansal algı fonksiyonlarıda tavan yapar. Matematiksel algıda sinestezik birey sayıları çarparken renkleri kullanır böylece matematiksel algısı güçlenmiş olur. Mekansal algıda ise 360 derecenin 1 derecelik diliminin bile bir rengi vardır. Sinestezinin, beynin sol yarım küresiyle ilgili ve hipokampus bezine bağlı bir fonksiyon olduğu düşünülmektedir. İstatiksel olarak çok nadir rastlansa da "normal" bir beyin fonksiyonudur. Her beyinde gerçekleşen bir sürecin bazı insanlarda bilinç yüzeyine yansımasından kaynaklanmaktadır.


## Türler.
Sinestezinin genel olarak iki biçimi vardır:
  - projektif sinestezi (projective synesthesia): uyarıldığında renkleri, formları veya şekilleri görme (sinestezinin yaygın olarak anlaşılan versiyonu)
  - ilişkisel sinestezi (associative synesthesia): uyaran ile tetiklediği duyu arasında çok güçlü ve istemsiz bir bağlantı hissetmek
Örneğin, kromestezi (ses-renk) durumunda, bir trompet sesi duyduğunda projektif sinesteziye sahip bir bireyin zihninde turuncu bir üçgen canlanabilir; buna karşılık ilişkisel sinesteziye sahip olan bir birey bir trompet sesi duyduğunda bunun "turuncu" geldiğini çok güçlü bir şekilde düşünebilir.
Sinestezi, hemen hemen her iki duyu veya algısal mod arasında meydana gelebilir ve en azından bir sinestezist, Solomon Shereshevsky, beş duyuyu birbirine bağlayan sinesteziyi deneyimledi. Sinestezi türleri x → y gösterimi kullanılarak belirtilir; burada x "indükleyici" veya tetikleyici deneyim, y ise "eşzamanlı" veya ek deneyimdir. Örneğin, harfleri ve rakamları (toplu olarak grafemler olarak adlandırılır) renkli olarak algılamak grafem-renk sinestezisi olarak gösterilir. Benzer şekilde, sinestezik kişilerde müzik tonlarını duymanın sonucu olarak renkler ve hareketler görülmesine ton → (renk, hareket) sinestezisi adı verilir.
Mantıksal olarak mümkün olan hemen hemen her türlü deneyim kombinasyonu ortaya çıkabilirken, bazı türler diğerlerinden daha yaygındır.


### İşitsel-dokunsal sinestezi.
İşitsel-dokunsal sinestezide, belirli sesler vücudun bazı bölgelerinde duyumlara yol açabilir. Örneğin, işitsel-dokunsal sinesteziye sahip bir kişi, belirli bir kelimeyi veya sesi duyduğunda vücudunun belirli bir yerinde dokunma hissi yaşayabilir veya belirli seslerin dokunulmadan ciltte bir his yaratabileceğini deneyimleyebilir (yaklaşık olarak nüfusun %50'sini etkileyen, frisson olarak bilinen daha hafif genel reaksiyonla karıştırılmamalıdır). Sinestezinin en az görülen biçimlerinden biridir.


### Kromestezi.
Sinestezinin bir diğer yaygın biçimi ise seslerin renklerle ilişkilendirilmesidir. Bazı insanlar için günlük sesler renkleri görmeyi tetikleyebilir. Diğerleri içinse renkler, müzik notaları veya tuşları çalındığında tetiklenir. Müzikle ilgili sinesteziye sahip kişiler aynı zamanda mükemmel ses perdesine sahip olabilirler çünkü renkleri görme "ve" duyma yetenekleri notaları veya tonları tanımlamalarına yardımcı olur.
Belirli seslerin ve diğer sinestetik görsel deneyimlerin tetiklediği renklere "fotizm" denir.
Richard Cytowic'e göre kromestezi "havai fişeklere benzer bir şeydir": ses, müzik ve tabakların şangırtısı veya köpek havlamaları gibi çeşitli çevresel sesler, ortaya çıkan, hareket eden ve ses sona erdiğinde kaybolan renk ve havai fişek şekillerini tetikler. Ses, algılanan renk tonunu, parlaklığı, ışıltıyı ve yön hareketini sıklıkla değiştirir. Bazı kişiler müziği yüzlerinin önündeki bir "ekranda" görürler. Deni Simon'a göre müzik, " osiloskop yapılandırmaları gibi" dalgalanan çizgiler üretiyor – renk olarak hareket eden çizgiler, genellikle yükseklik, genişlik ve en önemlisi derinlik açısından metaliktir. En sevdiğim müzikte 'ekran' alanının ötesine yatay olarak uzanan çizgiler vardır."
Bireyler belirli bir sesin rengi konusunda nadiren hemfikir olurlar. Besteciler Franz Liszt ve Nikolay Rimski-Korsakov'un müzik notalarının renkleri konusunda anlaşamadıkları biliniyor.


### Grafem-renk sinestezisi.
Sinestezinin en yaygın biçimlerinden birinde, alfabedeki harfler ve rakamlar (toplu olarak "grafemler" olarak adlandırılır) "gölgelendirilir" veya bir renkle "renklendirilir". Farklı bireyler genellikle tüm harfler ve sayılar için aynı renkleri bildirmezken, çok sayıda sinestezik bireyle yapılan çalışmalar harfler arasında bazı ortak noktalar bulmuştur (örneğin, A'nın kırmızı olma olasılığı yüksektir).
Bazı yazarlar, sinestezi teriminin, grafem-renk sinestezisi ve indükleyicinin duyusal (örneğin ses veya renk) olmaktan ziyade kavramsal (örneğin bir harf veya rakam) olduğu benzer fenomenlere uygulandığında doğru olmayabileceğini ileri sürmüşlerdir. İdeestezi teriminin daha doğru bir tanımlama olduğunu ileri sürmüşlerdir.


### Kinestetik sinestezi.
Kinestetik sinestezi, belgelenen en nadir sinestezi türlerinden biridir. Bu sinestezi türü, farklı sinestezi türlerinin bir kombinasyonudur. Özellikler işitsel-dokunsal sinesteziye benzer görünmektedir ancak duyumlar tek tek sayılara veya harflere izole edilmemiştir, karmaşık ilişki sistemleridir.


### Sözcüksel-tat duyusu sinestezisi.
Bu, kelimeleri duyduğunuzda belirli tatların deneyimlendiği başka bir sinestezi türüdür. Örneğin "basketbol" kelimesi waffle tadında olabilir. 'Derek Kulak Kirinin Tadı' belgeseli adını, bu fenomenden alıyor ve bu fenomen, bu ismi her duyduğunda bu özel hissi yaşayan bar sahibi James Wannerton'a atıfta bulunuyor. Sinestezi popülasyonunun %0,2'sinin bu sinestezi türüne sahip olduğu tahmin ediliyor ve bu da onu en nadir görülen türlerden biri haline getiriyor.


### Ayna dokunuşu sinestezisi.
Bu, bireylerin başka bir kişiyle aynı/benzer hissi (örneğin dokunma) hissetmesi anlamına gelen bir sinestezi türüdür. Örneğin, böyle bir sinestezik kişi, birinin omzuna dokunulduğunu gördüğünde, istemsiz olarak kendi omzunda da bir dokunulma hisseder. Bu tür sinesteziye sahip kişilerin, genel nüfusa kıyasla daha yüksek empati seviyelerine sahip olduğu gösterilmiştir. Bu, beynin motor bölgelerinde bulunan ve empatiyle de bağlantısı bulunan ayna nöronları ile ilgili olabilir.


### Misofoni.
Misophonia, belirli seslerin olumsuz deneyimleri (öfke, korku, nefret, tiksinti) tetiklediği nörolojik bir hastalıktır. Cytowic, misophonia'nın sinestezi ile ilişkili olduğunu veya belki de bir tür sinestezi olduğunu ileri sürmektedir. Edelstein ve meslektaşları, misophonia'yı farklı beyin bölgeleri arasındaki bağlantı ve belirli semptomlar açısından sinesteziye benzetmiştir. "İşitsel korteks ile limbik yapılar arasındaki bağlantıların patolojik bir şekilde bozulmasının bir tür ses-duygu sinestezisine neden olabileceği" hipotezini öne sürüyorlar. Çalışmalar, misophonia'lı bireylerin normal bir işitme hassasiyeti seviyesine sahip olduğunu, ancak limbik sistemleri ve otonom sinir sistemlerinin sürekli olarak anormal ses tepkilerinin daha yaygın olacağı "yüksek uyarılma durumunda" olduğunu öne sürüyor.
Daha yeni çalışmalar, şiddetine bağlı olarak misophonia'nın, bireyler belirli çağrışımlara ve tetikleyicilere maruz kaldığında daha düşük bilişsel kontrolle ilişkilendirilebileceğini öne sürüyor.
Misophonia'ya neyin sebep olduğu tam olarak bilinmemektedir. Bazı bilim insanları bu durumun genetik olabileceğine inanırken diğerleri bunun ek durumlarla birlikte ortaya çıkabileceğine inanıyor. Bu durum için şu anda bir tedavi yöntemi bulunmuyor ancak semptomların yönetimi çok sayıda başa çıkma stratejisini içeriyor. Bu stratejiler arasında, tepkiyi tetikleyebilecek durumlardan kaçınmak, sesleri taklit etmek ve kulak tıkacı veya müzik kullanarak sesleri iptal etmek yer alır. Çoğu misofoni hastası, bunları başkalarının ürettiği sesleri "üzerine yazmak" için kullanır.


### Sayı biçimi.
Sayı formu, sayı-formları sinestezisi yaşayan bir kişinin sayıları düşündüğünde otomatik olarak ve istemsizce ortaya çıkan sayıların zihinsel haritasıdır. Bu sayılar farklı yerlerde ortaya çıkabilir ve haritalama kişiden kişiye değişip farklılık gösterebilir. Sayı biçimleri ilk olarak 1881 yılında Francis Galton tarafından "Aklı Başında Kişilerin Vizyonları" adlı eserde belgelendi ve adlandırıldı.


### Sıralı dilsel kişileştirme.
Sıralı-dilsel kişileştirme (OLP veya kişileştirme), sıralı sayılar, haftanın günü adları, aylar ve alfabetik harfler gibi sıralı dizilerin kişilikler veya cinsiyetlerle ilişkilendirildiği bir sinestezi biçimidir ( ). Bu sinestezi biçimi 1890'lı yılların başlarında belgelenmiş olsa da araştırmacılar yakın zamana kadar buna pek dikkat etmemişlerdir (bkz. Sinestezi araştırmalarının tarihi ). Bu sinestezi biçimi, çağdaş literatürde Julia Simner ve meslektaşları tarafından "OLP" olarak adlandırılmıştır ancak artık yaygın olarak "dizi-kişilik" sinestezisi terimiyle de tanınmaktadır. Sıralı dilsel kişileştirme, genellikle grafem-renk sinestezisi gibi diğer sinestezi biçimleriyle birlikte ortaya çıkar.


### Mekansal dizi sinestezisi.
Uzamsal dizi sinestezisine (SSS) sahip olanlar, sıralı dizileri uzaydaki noktalar olarak görme eğilimindedir. SSS'li kişilerin hafızaları daha üstün olabilir; yapılan bir araştırmada, bu kişilerin geçmiş olayları ve anıları, bu rahatsızlığa sahip olmayan kişilere göre çok daha iyi ve çok daha ayrıntılı bir şekilde hatırlayabildikleri görülmüştür. Ayrıca etraflarındaki uzayda ayları veya tarihleri de görebilirler, ancak çoğu sinestezik kişi bu dizileri zihin gözünde "görür". Bazı insanlar zamanı üstlerinde ve etraflarında bir saat gibi görürler.


### Teksir-şerit sinestezisi.
Kâğıt-şerit sinestezisine sahip olanlar, duyduklarında zihinsel olarak yazılı kelimeleri, bazen hayali kağıt şeritleri üzerinde görürler. "Altyazılı sinestezi" adının bu olguyu daha iyi tanımlayacağı öne sürülmüştür.


### Diğer formlar.
Sinestezinin başka biçimleri de bildirilmiştir ancak bunları bilimsel olarak analiz etmek için çok az şey yapılmıştır. En az 80 çeşit sinestezi vardır.
Ağustos 2017'de "Social Neuroscience" dergisinde yayınlanan bir araştırma makalesinde , otonom duyusal meridyen tepkisi deneyimleyen kişilerin bir tür sinestezi yaşayıp yaşamadıklarını belirlemek için fMRI ile yapılan çalışmalar incelendi. Henüz bir karar verilmemiş olsa da, sinir yollarındaki işlevsel bağlantı açısından kontrol grubundan anlamlı ve tutarlı farklılıklar göz önüne alındığında, bunun böyle olabileceğine dair anekdotsal kanıtlar bulunmaktadır. Bunun ASMR'nin mevcut sinestezi formlarından biri olarak dahil edilmesine yol açıp açmayacağı veya yeni bir türün dikkate alınıp alınmayacağı belirsizdir.


### Belirtiler ve semptomlar.
Bazı sinestezikler, başkalarının böyle deneyimler yaşamadığını fark edene kadar deneyimlerinin alışılmadık olduğunun farkında olmadıklarını bildirirken diğerleri ise sanki tüm hayatları boyunca bir sırrı saklıyormuş gibi hissettiklerini bildiriyor. Sinestetik deneyimin otomatik ve tarif edilemez doğası, bu eşleşmenin olağan dışı görünmeyebileceği anlamına gelir. Bu istemsiz ve sürekli yapı, sinestezinin gerçek bir deneyim olarak tanımlanmasına yardımcı olur. Sinesteziklerin çoğu deneyimlerinin hoş veya nötr olduğunu bildiriyor, ancak nadir durumlarda sinestezikler deneyimlerinin bir dereceye kadar duyusal aşırı yüklenmeye yol açabileceğini bildiriyorlar.
Popüler medyada sıklıkla tıbbi bir durum veya nörolojik bir bozukluk olarak klişeleştirilse de, birçok sinestezik, sinestetik deneyimlerini bir engel olarak algılamıyor. Tam tersine, bazıları bunu bir hediye olarak bildiriyor – ek bir "gizli" anlam – kaçırmak istemeyecekleri bir şey. Çoğu sinestezik, çocukluklarında kendilerine özgü algılama biçimlerinin farkına varır. Kimileri yeteneklerini günlük yaşamda ve işte nasıl uygulayacaklarını öğrendiler. Sinestezikler, isimleri ve telefon numaralarını ezberleme, zihinsel aritmetik ve görsel sanat, müzik ve tiyatro üretmek gibi daha karmaşık yaratıcı faaliyetlerde yeteneklerini kullanmışlardır.
Sinestezi olgusunun geniş bir şekilde tanımlanmasına izin veren ortak noktalara rağmen, bireysel deneyimler birçok yönden farklılık gösterir. Bu değişkenlik ilk olarak sinestezi araştırmalarının erken dönemlerinde fark edildi. Bazı sinestezikler sesli harflerin daha belirgin renklere sahip olduğunu bildirirken diğerleri ünsüz harflerin daha belirgin renklere sahip olduğunu bildiriyor. Sinesteziklerin kendi kendine raporları, röportajları ve otobiyografik notları, sinestezi türlerinde, sinestetik algıların yoğunluğunda, sinestezikler ile sinestezik olmayanlar arasındaki algısal farklılıkların farkında olunmasında ve sinestezinin işte, yaratıcı süreçlerde ve günlük yaşamda kullanılma şekillerinde büyük bir çeşitlilik göstermektedir.
Sinesteziklerin yaratıcı faaliyetlere katılma olasılığı çok yüksektir. Sinestetik fenomenlerin farkındalığında ve pratik kullanımında çeşitliliğin, kişinin kültürel ortamına ek olarak, bireysel algısal ve bilişsel becerilerin gelişmesiyle ortaya çıktığı öne sürülmüştür. Sinestezi hafıza açısından da avantaj sağlayabilir. Edinburgh Üniversitesinden Julia Simner tarafından yürütülen bir araştırmada, mekansal dizi sinestezisi olan kişilerin yerleşik ve otomatik bir hafıza referansına sahip oldukları bulundu. Sinestezik olmayan birinin bir diziyi (bir günlükteki tarihler gibi) hatırlamak için bir hafıza tekniği yaratması gerekirken, sinestezik biri basitçe mekansal görselleştirmelerine başvurabilir.


### Mekanizma.
2015 yılı itibarıyla sinestezinin nörolojik korelasyonları henüz belirlenmemişti.
Beynin belirli bölgeleri belirli işlevler için uzmanlaşmıştır. Farklı işlevler için uzmanlaşmış bölgeler arasındaki çapraz iletişimin artması, sinestezinin birçok türünün ortaya çıkmasını açıklayabilir. Örneğin, grafemlere bakarken renk görmenin eklemeli deneyimi, grafem tanıma alanı ile V4 adı verilen renk alanının çapraz aktivasyonundan kaynaklanıyor olabilir (bkz. şekil). Bu, grafem-renk sinestezisi olanların, grafem şeklini bilinçli olarak belirleyemeseler bile, çevresel görüşlerinde grafem rengini belirleyebilmeleri gerçeğiyle desteklenmektedir.
Alternatif bir olasılık, normalde var olan geribildirim yolları boyunca engellenmemiş geri bildirim veya engelleme miktarının azaltılmasıdır. Normalde uyarılma ve inhibisyon dengelidir. Ancak, normal geribildirim her zamanki gibi engellenmezse, çok duyulu işlemenin geç evrelerinden gelen geri bildirim sinyalleri, tonların görmeyi aktive edebileceği şekilde erken evreleri etkileyebilir. Cytowic ve Eagleman, sinestezi olmayan kişilerde belirli koşullar altında ortaya çıkan sinestezinin edinilmiş formları olarak adlandırılan durumlarda, disinhibisyon fikrini destekler niteliktedir: temporal lob epilepsisi , baş travması, felç ve beyin tümörleri. Ayrıca bunun meditasyon aşamalarında, derin konsantrasyonda, duyusal yoksunlukta veya LSD veya meskalin gibi psikedeliklerin kullanımında ve hatta bazı durumlarda esrar kullanımında da meydana gelebileceğini belirtiyorlar. Ancak sinestezikler, kafein ve sigara gibi yaygın uyarıcıların sinestezi güçlerini etkilemediğini, alkolün de etkilemediğini bildiriyorlar. 
Sinesteziye yönelik çok farklı bir teorik yaklaşım ise ideateziye dayalıdır. Bu anlatıma göre sinestezi, uyaranın anlamının çıkarılmasıyla ortaya çıkan bir olgudur. Dolayısıyla sinestezinin temelde semantik bir olgu olduğu söylenebilir. Bu nedenle sinestezinin sinirsel mekanizmalarını anlayabilmek için semantik mekanizmaların ve anlam çıkarma mekanizmalarının daha iyi anlaşılması gerekmektedir. Bu önemsiz bir konu değildir çünkü bu sadece anlamın "işlendiği" beyindeki bir yerin sorusu değil, aynı zamanda anlama sorusuyla da ilgilidir.Örneğin Çin odası probleminde buna örnek olarak verilebilir. Bu nedenle, sinestezinin nöral temeline ilişkin soru, genel zihin-beden sorunu ve açıklayıcı boşluk sorununa derinlemesine yerleşmiştir.


### Genetik.
Etkilenen kişilerin birinci derece akrabalarında sinestezinin yaygın olması nedeniyle epigenetik bir bileşen gösteren monozigotik ikiz çalışmalarıyla gösterildiği gibi genetik bir temel olabilir. [ "" ] Sinestezi aynı zamanda lokus heterojenliği, çoklu kalıtım biçimleri ve gen ifadesinde sürekli varyasyon ile oligogenik bir durum da olabilir. [ "" ] Bu özelliğin kesin genetik lokusları henüz belirlenmemiş olsa da, araştırmalar sinestezinin altında yatan genetik yapıların, erken dönem araştırmacıların inandığı gibi basit X bağlantılı kalıtım biçiminden çok daha karmaşık olduğunu gösteriyor. Ayrıca, sinestezinin genetik havuzda varlığını sürdürmesinin, seçici bir avantaj sağlaması nedeniyle mi, yoksa başka bir yararlı seçilmiş özelliğin yan ürünü haline gelmesi nedeniyle mi olduğu belirsizliğini korumaktadır. İngiltere'nin Cambridge şehrinde yapılan nüfus araştırmalarında, kadınlarda sinestezi gelişme olasılığının 6 kat daha fazla olduğu gösterilmiştir. Teknolojik donanımlar gelişmeye devam ettikçe, sinestezinin ardındaki genetiğe ilişkin daha net yanıtların arayışı daha da umut verici hale gelecektir.
Her ne kadar sıklıkla "nörolojik bir durum" olarak adlandırılsa da, sinestezi genellikle normal günlük işleyişe müdahale etmediği için ne DSM-IV'te ne de ICD'de listelenmemiştir. Gerçekten de, sinesteziklerin çoğu deneyimlerinin nötr hatta hoş olduğunu bildiriyor. Sinestezi, tıpkı mükemmel ses perdesi gibi, algısal deneyimdeki bir farktır.
En basit yaklaşım, renk adları, renk yongaları veya 16,7 sağlayan bir bilgisayar ekranı renk seçicisi uyaranları kullanarak uzun zaman dilimleri boyunca test-tekrar test güvenilirliğidir. Milyonlarca seçenek. Sinestezikler, testler arasında yıllar geçmesine rağmen, ilişkilerin güvenilirliğinde sürekli olarak %90 civarında puan alıyorlar. Buna karşılık, sinestezisiz kişiler, testler arasında yalnızca birkaç hafta olmasına ve yeniden test edileceklerine dair bir uyarı olmasına rağmen, yalnızca %30-40 puan alıyorlar.
Sinestezi için pek çok test mevcuttur. Her yaygın türün kendine özgü bir testi vardır. Grafem-renk sinestezisi test edilirken görsel bir test yapılır. Kişiye siyah harfler ve rakamlardan oluşan bir resim gösterilir. Sinestezik kişiler harfleri ve rakamları belirli bir renkle ilişkilendirecektir. Sinesteziyi test etmenin bir diğer yolu da işitsel testtir. Bir ses açıldığında kişi bunu bir tatla özdeşleştirir veya şekiller canlandırır. İşitsel test kromestezi (renkli sesleri duyma) ile ilişkilidir. Sinestezinin hafızayla bir ilgisi olup olmadığı sorgulandığı için "tekrar test" uygulanır. Kişiye bir dizi nesne verilir ve bunlardan renkler, zevkler, kişilikler veya daha fazlasını belirlemesi istenir. Bir süre sonra aynı nesneler tekrar gösterilerek kişiden aynı görevi tekrar yapması istenir. Sinestezik kişi, belirli bir nesnenin anıları yerine beyninde kalıcı sinirsel çağrışımlara sahip olduğu için aynı özellikleri ona atfedebilir. [ "" ]
Grafem-renk sinestezisi yaşayanlar, bir grup olarak, her harfin rengine ilişkin önemli tercihleri paylaşırlar (örneğin, A kırmızı olma eğilimindedir; O beyaz veya siyah olma eğilimindedir; S sarı olma eğilimindedir, vb.) Bununla birlikte, sinestezi türlerinde büyük bir çeşitlilik vardır ve her tür içinde, bireyler duyumları için farklı tetikleyiciler ve farklı deneyim yoğunlukları bildirmektedir. Bu çeşitlilik, bir bireyde sinesteziyi tanımlamanın zor olduğu ve sinesteziklerin çoğunun deneyimlerinin bir adı olduğunun tamamen farkında olmadığı anlamına gelir.
Nörolog Richard Cytowic, "ilk" basım kitabında sinestezi için şu tanı kriterlerini tanımlıyor. Ancak ikinci kitapta kriterler farklıdır:
  - Sinestezi istemsiz ve otomatiktir.
  - Sinestetik algılar mekansal olarak genişletilmiştir, yani sıklıkla bir "yer" duygusuna sahiptirler. Örneğin, sinestetikler deneyime katılmak için belirli bir yere "bakmaktan" veya "gitmekten" bahsederler.
  - Sinestetik algılar tutarlı ve geneldir (yani resimsel olmaktan ziyade basittir).
  - Sinestezi son derece akılda kalıcıdır.
  - Sinestezi duygu yüklüdür.
Cytowic'in ilk vakaları çoğunlukla sinestezisi açıkça bedenin dışına (örneğin, kişinin yüzünün önündeki bir "ekranda") yansıtılan bireylerden oluşuyordu. Daha sonraki araştırmalar, bu tür belirgin dışsallaştırmaların sinesteziklerin azınlık bir kısmında gerçekleştiğini gösterdi. Bu kavramı geliştiren Cytowic ve Eagleman, algıları belirli bir mekansal kalite duygusuna sahip olan sinestezikleri, algıları olmayanlardan ayırmak için "yerelleştiriciler" ve "yerelleştirici olmayanlar" arasında ayrım yaptılar.


### Yaygınlık.
Sinestezinin yaygınlığına ilişkin tahminler 4'te 1 ile 25.000-100.000'de 1 arasında değişmektedir. Ancak, çoğu çalışma, sinesteziklerin kendilerini bildirmelerine dayanıyor ve bu da kendi kendine yönlendirme yanlılığını ortaya çıkarıyor. Şimdiye kadar yapılmış en doğru yaygınlık çalışması olarak gösterilen çalışmada, Edinburgh ve Glasgow Üniversiteleri topluluklarından alınan 500 kişi üzerinde yapılan çalışmayla kendi kendine yönlendirme yanlılığı önlendi; 9 farklı sinestezi varyasyonuyla %4,4'lük bir yaygınlık gösterildi. Bu çalışma ayrıca sinestezinin yaygın bir biçiminingrafem-renk sinestezisi (renkli harfler ve sayılar)nüfusun yüzde birinden fazlasında görülür ve bu sonuncusu olan grafem-renk sinestezisi yaygınlığı o zamandan beri Edinburgh Üniversitesinde yaklaşık 3.000 kişilik bir örneklemde bağımsız olarak doğrulandı.
Sinestezinin en yaygın biçimleri renkleri tetikleyenlerdir ve bunların en yaygın olanı gündüz rengidir. Ayrıca nispeten yaygın olan bir diğer durum ise grafem-renk sinestezisidir. "Yaygınlık" kavramını hem sinestezinin (veya sinestezinin farklı biçimlerinin) toplumda ne kadar yaygın olduğu, hem de sinesteziye maruz kalanlar arasında farklı sinestezi biçimlerinin ne kadar yaygın olduğu açısından düşünebiliriz. Bu nedenle sinestezikler arasında, renk tetikleyen sinestezi biçimleri, sinestezikler arasında %86'lık bir yaygınlık oranıyla en yaygın sinestezi biçimleri gibi görünmektedir. Başka bir çalışmada da müzik-renk ilişkisi %18-41 oranında yaygındır. [ "" ] En nadir olanlardan bazılarının işitsel-dokunsal, ayna dokunuşlu ve sözcüksel-tatsal olduğu bildirilmektedir.
Otizm spektrum bozukluğu olan kişilerde sinesteziye yakalanma olasılığının daha yüksek olduğunu öne süren araştırmalar mevcuttur.


### Tarih.
Renkli duymaya olan ilgi, bazı teorisyenlerin müziğin renginin ("chroia", günümüzde tını olarak adlandırdığımız şey) sesin perdesi ve süresiyle birlikte ölçülebilir bir niteliği olup olmadığını merak ettikleri Yunan antik çağına kadar uzanır. Ayrıca MÖ dördüncü yüzyılda Platon'un dostu Tarentumlu Arkitas'ın ortaya attığı bir tür müzik gamına ("genos" ) "kromatik" adı verildi. MÖ 6. yüzyılın sonlarında yaşamış Sikyonlu kitharist Lysander'in, "kromatik" gamın geliştirilmesinden bile önce, daha 'renkli' bir stil ortaya koyduğu söylenir. Platon'un zamanında, melodinin 'renkli' olarak tanımlanması profesyonel jargonun bir parçası haline gelirken, müzik terimleri 'ton' ve 'armoni' kısa sürede görsel sanatlardaki renk sözlüğüne entegre oldu. Isaac Newton, Goethe'nin "Renklerin Teorisi" kitabında yaptığı gibi, müzik tonlarının ve renk tonlarının ortak frekansları paylaştığını öne sürdü. Konser salonlarında renkli müzik icra etmek için clavier à lumières gibi renkli orgların yapımının uzun bir geçmişi vardır.
"Renkli işitme"nin ilk tıbbi tanımı, Alman hekim Georg Tobias Ludwig Sachs'ın 1812 tarihli bir tezinde yer almaktadır. "Psikofiziğin babası" Gustav Fechner, 1876'da 73 sinestezik arasında renkli harf fotizmlerinin ilk deneysel araştırmasını bildirdi bunu 1880'lerde Francis Galton izledi. Carl Jung, 1912'de Dönüşüm Sembolleri adlı eserinde "renk duyma" kavramından söz eder.
1920'lerin başında, Bauhaus öğretmeni ve müzisyeni Gertrud Grunow, ses, renk ve hareket arasındaki ilişkileri araştırdı ve Avusturyalı besteci Arnold Schönberg'in (1874-1951) on iki tonlu müziğine benzeyen bir 'on iki tonlu renk çemberi' geliştirdi. 1920'lerin sonu ve 1930'ların başında Hamburg'da düzenlenen "Renk-Ses Araştırmaları Kongresi'nden" (Almanca: "Kongreß für Farbe-Ton-Forschung" ) en az birine katılmıştır.
Sinestezi üzerine araştırmalar birçok ülkede hızla ilerledi, ancak öznel deneyimleri ölçmenin zorlukları ve "herhangi bir" öznel deneyimin incelenmesini tabu haline getiren davranışçılığın yükselişi nedeniyle sinestezi 1930 ile 1980 yılları arasında bilimsel olarak unutuldu. [ "" ]
1980'lerdeki bilişsel devrim, içsel öznel durumlara yönelik araştırmaları tekrar saygın hale getirince bilim insanları sinesteziyi incelemeye geri döndüler. ABD'de Larry Marks ve Richard Cytowic'in, daha sonra İngiltere'de Simon Baron-Cohen ve Jeffrey Gray'in öncülüğünde araştırmacılar, sinestetik deneyimlerin gerçekliğini, tutarlılığını ve sıklığını araştırdılar. 1990'ların sonlarında odak noktası, en yaygın ve kolayca çalışılabilen türlerden biri olan grafem → renk sinestezisi üzerine yoğunlaştı. Psikologlar ve nörobilimciler sinesteziyi yalnızca içsel çekiciliği nedeniyle değil, aynı zamanda hem sinesteziklerde hem de sinestezik olmayanlarda meydana gelen bilişsel ve algısal süreçlere ilişkin verebileceği içgörüler nedeniyle de inceliyorlar. Sinestezi artık bilimsel kitap ve makalelerin, doktora tezlerinin, belgesellerin, hatta romanların konusu haline geldi. [ "" ]
İnternetin 1990'larda yaygınlaşmasıyla birlikte sinestezik bireyler birbirleriyle iletişime geçmeye ve bu duruma özel web siteleri oluşturmaya başladılar. Bunlar hızla büyüyerek Amerikan Sinestezi Derneği, İngiltere Sinestezi Derneği, Belçika Sinestezi Derneği, Kanada Sinestezi Derneği, Alman Sinestezi Derneği ve Hollanda Sinestezi Web Topluluğu gibi uluslararası örgütlere dönüştüler. [ "" ]


## Toplum ve kültür.
### Önemli vakalar.
Gazete muhabirliğinden hafıza uzmanılığa geçen Solomon Shereshevsky'nin, Rus nöropsikolog Alexander Luria tarafından nadir görülen beş katlı bir sinestezi türüne sahip olduğu keşfedildi bu türün bilinen tek örneğidir. Kelimeler ve metinler yalnızca son derece canlı görsel-uzamsal imgelerle değil aynı zamanda ses, tat, renk ve duyumla da ilişkilendirilmiştir. Şereşevski, isim listelerinden onlarca yıl öncesine ait konuşmalara kadar pek çok şeyin sonsuz ayrıntısını biçimsiz bir şekilde anlatabiliyordu; ancak soyut kavramları kavramakta büyük zorluk çekiyordu. Sinestezi nedeniyle her ayrıntının otomatik ve neredeyse kalıcı olarak tutulması, Shereshevsky'nin okuduğunu veya duyduğunu anlama yeteneğini büyük ölçüde engelledi.
Sinirbilimci ve yazar VS Ramachandran, aynı zamanda renk körü olan bir grafem-renk sinestezisi vakasını inceledi. Bazı renkleri gözleriyle göremese de, bazı harflere baktığında o renkleri "görebiliyordu". Bu renkler için bir adı olmadığından, onlara "Mars renkleri" adını verdi.


### Sanat.
Diğer önemli sinestezikler özellikle sanatsal mesleklerden ve geçmişlerden gelmektedir. Sinestetik sanat, tarihsel olarak görsel müzik, müzik görselleştirme, görsel-işitsel sanat, soyut film ve ara medya türlerindeki çok duyulu deneylere atıfta bulunur. Sinirbilimden farklı olarak, sanattaki sinestezi kavramı, tek bir gestalt deneyiminde birden fazla uyaranın aynı anda algılanması olarak kabul edilir. Nörolojik sinestezi sanatçılar, besteciler, şairler, romancılar ve dijital sanatçılar için bir ilham kaynağı olmuştur.


### Yazarlar.
Vladimir Nabokov, birçok romanında sinesteziden açıkça bahsetmiştir. Nabokov, otobiyografisi "Konuş, Hafıza'da" grafem-renk sinestezisini ayrıntılı olarak anlatmıştır:Renkli duymanın güzel bir örneğini sunuyorum. Belki de "duymak" tam olarak doğru değil, çünkü renk duyumları, bir harfin taslağını hayal ederken onu sözlü olarak oluşturma eylemim tarafından üretiliyor gibi görünüyor. İngiliz alfabesinin uzun "a harfi" (aksi belirtilmediği sürece bundan sonra aklımda bu alfabe olacak) bana yıpranmış bir ahşap tonu veriyor, ama Fransız "a harfi" cilalı abanoz çağrıştırıyor. Bu siyah grup aynı zamanda sert "g" (vulkanize kauçuk) ve "r'yi" (yırtılan isli bez) de içerir. Yulaf ezmesi "n", erişte-limp "l" ve fildişi sırtlı el aynası "o" beyazlarla ilgilenir. Küçük bir bardaktaki alkolün taşan gerginlik yüzeyini gördüğüm "Fransızcam" beni şaşkına çeviriyor. Mavi gruba geçersek, çelik "x", gök gürültülü bulut "z" ve yaban mersini "k" vardır. Ses ve şekil arasında ince bir etkileşim olduğundan, "q'yu" "k'dan" daha kahverengi görüyorum, "s" ise "c'nin" açık mavisi değil, masmavi ve sedefin ilginç bir karışımı.Daniel Tammet, sinestezi ile ilgili deneyimlerini anlatan "Born on a Blue Day" adlı bir kitap yazdı. "Chocolat" kitabının yazarı Joanne Harris, renkleri koku olarak deneyimlediğini söyleyen bir sinesteziktir. "Mavi Gözlü Çocuk" adlı romanında sinestezinin çeşitli yönleri ele alınıyor.


### Ressamlar ve fotoğrafçılar.
Wassily Kandinsky (bir sinestezik) ve Piet Mondrian (bir sinestezik değil) her ikisi de resimlerinde görüntü-müzik uyumu üzerinde deneyler yaptılar. Carol Steen ve Marcia Smilack (gördüklerinden sinestetik bir tepki alana kadar bekleyen ve ardından fotoğrafı çeken bir fotoğrafçı) gibi sinesteziye sahip çağdaş sanatçılar, sanat eserlerini yaratmak için sinestezilerini kullanıyorlar. NPR'ye göre "yaşayan hafıza ressamlarının en önde gelenlerinden biri" olarak kabul edilen Linda Anderson, şiddetli migren atakları sırasında yaşadığı işitsel-görsel sinestezinin ince taneli zımpara kağıdı üzerine yağlı boya kalemleriyle tasvirlerini yaratıyor. Kanadalı görsel sanatçı Brandy Gale, duyularından herhangi birinin istemsizce birleştiğini veya kesiştiğini deneyimliyorişitme, görme, tat alma, dokunma, koku alma ve hareket. Gale, fotoğraflardan ziyade gerçek hayattan resimler çiziyor ve her bir yerin duyusal panoramasını keşfederek bu kişisel deneyimleri yakalamaya, seçmeye ve aktarmaya çalışıyor. David Hockney müziği renk, şekil ve yapılandırma olarak algılar ve bu algıları opera sahne dekorlarını boyarken kullanır (diğer sanat eserlerini yaratırken kullanmaz). Kandinsky dört duyuyu birleştirdi: renk, işitme, dokunma ve koku. Amerikalı ressam ve görsel sanatçı Perry Hall, hem kromesteziyi hem de görsel duyumların sesler yaratma deneyimini kapsayan sinesteziyi, "Sound Drawing" serisi de dahil olmak üzere yaratıcı çalışmaları için bir ilham ve rehber olarak nitelendiriyor.


### Besteciler.
Birçok besteci sinestezi deneyimlemişti.
Litvanyalı ressam, besteci ve yazar Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, renkleri ve müziği aynı anda algılıyordu. Resimlerinin birçoğunda bunlara uygun müzik parçalarının adları yer alır: sonatlar, fügler, prelüdler.
Alexander Scriabin, kasıtlı olarak tasarlanmış ve beşli çemberine dayalı renkli müzik besteledi; buna karşın Olivier Messiaen, özellikle iki yönlü ses-renk sinestezisini oluşturmak için yeni bir kompozisyon yöntemi (sınırlı transpozisyon modları ) icat etti. Örneğin, Bryce Kanyonu'nun kırmızı kayaları onun "Des canyons aux étoiles senfonisinde tasvir edilmiştir..." ("Kanyonlardan Yıldızlara"). Edebi sembolizm, figüratif olmayan sanat ve görsel müzik gibi yeni sanat akımları, sinestetik algı deneylerinden yararlanmış ve sinestetik ve çok duyulu algılama yollarına ilişkin toplumsal farkındalığın artmasına katkıda bulunmuştur. Sinesteziyi bildiren diğer besteciler arasında Duke Ellington, Nikolay Rimsky-Korsakov, ve Jean Sibelius yer almaktadır.
Sinesteziye sahip birkaç çağdaş besteci arasında Michael Torke ve "Game of Thrones", "Westworld" ve "Iron Man" filmi gibi TV dizilerinin tema şarkılarını ve müziklerini besteleme çalışmalarıyla tanınan Ramin Djawadi yer almaktadır. "Renkleri müzikle, müziği de renklerle ilişkilendirme eğilimindeyim." diyor.
İngiliz besteci Daniel Liam Glyn, Grapheme Colour Synaesthesia'yı kullanarak Changing Stations adlı klasik-çağdaş müzik projesini yarattı. Londra Metrosu'nun 11 ana hattı temel alınarak hazırlanan albümde yer alan on bir parça, on bir ana metro hattının rengini temsil ediyor. Her parça, her bir satırın farklı hızlarına, seslerine ve ruh hallerine yoğun bir şekilde odaklanıyor ve Glyn'in haritadaki metro hattının rengine referansla sinestezik olarak atadığı anahtar imzasında besteleniyor.


### Müzisyenler.
Yapımcı, rapçi ve moda tasarımcısı Kanye West, disiplinlerarası öne çıkan bir örnektir. "Ellen" röportajında yaptığı doğaçlama bir konuşmada durumunu anlatarak sesler gördüğünü ve ses yoluyla yaptığı her şeyin bir resim olduğunu söyledi. Diğer önemli sinestezikler arasında müzisyen Billy Joel yer almaktadır Andy Partridge, Itzhak Perlman, Lorde, Billie Eilish, Brendon Urie, Ida Maria, Brian Chase, ve klasik piyanist Hélène Grimaud . Müzisyen Kristin Hersh müziği renklerde görüyor. The Grateful Dead grubunun davulcusu Mickey Hart, "Drumming at the Edge of Magic" adlı otobiyografisinde sinestezi ile ilgili deneyimlerini anlattı. Red Hot Chili Peppers gitaristi John Frusciante, Rick Rubin ile yaptığı bir podcast'te sinestezi deneyimlerini anlatıyor. The Neptunes ve NERD gruplarından Pharrell Williams da sinestezi deneyimliyor ve bunu "Seeing Sounds" albümünün temeli olarak kullandı. Şarkıcı/şarkı yazarı Marina ve Diamonds müzik → renk sinestezisi deneyimliyor ve haftanın renkli günlerini bildiriyor. Waterparks'tan Awsten Knight'ın kromestezisi var ve bu durum grubun sanatsal tercihlerinin çoğunu etkiliyor.


### Sinestezisi olmayan sanatçılar.
Sinestezik olarak sıkça anılan sanatçıların bir kısmının aslında nörolojik bir rahatsızlığı bulunmuyor. Örneğin Scriabin'in 1911 tarihli , renk seçimleri beşli çemberine dayanan ve Madame Blavatsky'den alınmış gibi görünen kasıtlı bir düzenlemedir. Müzik notalarının, "notaları" renkli bir orgla çalınan "luce" adlı ayrı bir kadrosu vardır. Teknik incelemeler "Scientific American'ın dönem ciltlerinde yer almaktadır." Öte yandan, kendisinden yaşça büyük meslektaşı Rimsky-Korsakov (ki kendisi oldukça muhafazakar bir besteci olarak algılanıyordu) aslında bir sinestezikti.
Fransız şairler Arthur Rimbaud ve Charles Baudelaire sinestetik deneyimler hakkında yazmışlardır, ancak kendilerinin sinestezik olduklarına dair bir kanıt yoktur. Baudelaire'in 1857 ' duyuların birbirine karışabileceği ve karışması gerektiği kavramını ortaya attı. Baudelaire, psikiyatrist Jacques-Joseph Moreau'nun gerçekleştirdiği bir esrar deneyine katıldı ve duyuların birbirini nasıl etkileyebileceğiyle ilgilenmeye başladı. Rimbaud daha sonra belki de ' daha önemli olan "Voyelles'i" (1871) yazdı. Sinestezinin popülerleşmesinde. Daha sonra "J'inventais la couleur des voyelles!" (Ünlü harflerin renklerini ben icat ettim!) diye övündü.


### Bilim.
Bazı teknoloji uzmanları, mucit Nikola Tesla ve bilim insanları da sinestetik olduklarını bildirdiler. Fizikçi Richard Feynman, renkli denklemlerini otobiyografisi olan "Başkalarının Ne Düşündüğünün Önemi Var Mı? adlı" kitabında anlatıyor. : "Denklemleri gördüğümde, harfleri renkli görüyorum. Nedenini bilmiyorum. Bessel fonksiyonlarının açık kahverengi j'leri, hafif mor-mavi n'leri ve koyu kahverengi x'lerin etrafta uçuştuğu belirsiz resimlerini görüyorum." 


### Edebiyat.
Sinestezi bazen bir olay örgüsü aracı veya bir karakterin iç yaşamını geliştirmenin bir yolu olarak kullanılır. Yazar ve sinestezik Pat Duffy, sinestezik karakterlerin modern kurguda kullanıldığı dört yolu anlatıyor.
  - Romantik ideal olarak sinestezi: Bu durum, kişinin dünya deneyimini aşma konusundaki Romantik idealini örneklemektedir. Bu kategorideki kitaplar arasında Vladimir Nabokov'un "Hediye adlı eseri" de yer alıyor.
  - Patoloji olarak sinestezi: Özelliğin patolojik olduğu durum. Bu kategorideki kitaplar arasında Julia Glass'ın "The Whole World Over adlı kitabı" da yer alıyor.
  - Romantik patoloji olarak sinestezi: Sinestezinin patolojik olduğu ancak aynı zamanda gündelik deneyimi aşma yönündeki Romantik ideallere giden bir yol sağladığı. Bu kategorideki kitaplar arasında Holly Payne'in "The Sound of Blue" ve Anna Ferrara'nın "The Woman Who Tried To Be Normal adlı kitapları yer alıyor."
  - Sinestezi psikolojik sağlık ve denge olarak: Jane Yardley'nin "Ruby Tuesday'i Boyama" ve Wendy Mass'in "Mango Şeklindeki Bir Uzay adlı" eserleri.
Sinestezinin edebi tasvirleri, çoğunlukla olgunun kendisinden ziyade yazarın sinesteziye ilişkin yorumunun bir yansıması olduğu gerekçesiyle eleştirilmektedir. [ "" ]


### Araştırma.
Research on synesthesia raises questions about how the brain combines information from different sensory modalities, referred to as perception or .
Sinestezi üzerine yapılan araştırmalar, beynin farklı duyusal modalitelerden gelen bilgileri nasıl birleştirdiği, yani çapraz modal algı veya çok duyulu bütünleşme olarak adlandırılan konu hakkında soruları gündeme getiriyor.
Bunun bir örneği bouba/kiki etkisidir . Wolfgang Köhler tarafından ilk kez tasarlanan bir deneyde, insanlardan iki şekilden hangisinin "bouba", hangisinin "kiki" olarak adlandırıldığını seçmeleri isteniyor. Köşeli şekil olan "kiki" %95-98 oranında, yuvarlak şekil olan "bouba" ise %95-98 oranında tercih ediliyor. Tenerife adasındaki bireyler, "takete" ve "maluma" adı verilen şekiller arasında benzer bir tercih gösterdi. 2,5 yaşındaki çocuklarda (okumak için çok küçük) bile bu etki görülmektedir. Araştırma, bu etkinin arka planında bir tür ideestezinin işliyor olabileceğini gösterdi.
Araştırmacılar, sinestezi çalışmasının bilinç ve onun sinirsel ilişkileri hakkında daha iyi bir anlayış sağlayacağını umuyorlar. Özellikle, sinestezi, sinesteziklerin ekstra nitelikler (örneğin renkli ses) deneyimlemesi göz önüne alındığında, felsefi nitelik sorunuyla ilgili olabilir . Niteliksel araştırma için önemli bir içgörü, sinestezinin ideatesinin özelliklerine sahip olduğu bulgularından gelebilir. Bu da kavramsallaştırma süreçlerinin niteliksel üretimde önemli bir rol oynadığını öne sürer.


## Konuyla ilgili yayınlar.
  - Simon Baron-Cohen and Harrison, J. (Eds., 1997). "Synaesthesia: Classic and Contemporary Readings." Oxford: Blackwell Publishers. ISBN 0-631-19764-8.
  - Bosch, P. (2007) " The Name of This Book is Secret" Little, Brown Young Readers. ISBN 978-0-31-611366-3.
  - Córdoba M.J. de, Riccò D. (et al.), "Sinestesia. Los fundamentos teóricos, artísticos y científicos", Ediciones Fundación Internacional Artecittà, Granada 2012. ISBN 978-84-939054-1-5
  - Campen, Cretien van. (2007) "The Hidden Sense. Synesthesia in Art and Science." Cambridge, MA: MIT Press/Leonardo Books. ISBN 0-262-22081-4
  - Cytowic, R.E. (2003)"The Man Who Tasted Shapes." Cambridge: MIT Press ISBN 9780907845430.
  - Cytowic, R.E. (2002) "Synesthesia: A Union of The Senses, second edition." Cambridge: MIT Press ISBN 978-0-26-2032964.
  - Cytowic, R.E. & Eagleman, D.M. (2009) "Wednesday is Indigo Blue: Discovering the Brain of Synesthesia," with an afterword by Dmitri Nabokov. Cambridge: MIT Press ISBN 978-0-26-201279-9.
  - Dann, K. (1998). "Bright Colors Falsely Seen." Cambridge: Harvard University Press. ISBN 0-300-06619-8.
  - Duffy, P. L. (2001). "Blue Cats and Chartreuse Kittens: How Synesthetes Color their Worlds." New York: Henry Holt & Company. ISBN 0-7167-4088-5.
  - Harrison, J. (2001). "Synaesthesia: The Strangest Thing." Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-263245-0.
  - Jay, C. (2009) "Breathing in Colour". Little, Brown. ISBN 978-0-74-992978-7.
  - Marks L.E., "The Unity of the Senses. Interrelations among the modalities", Academic Press, New York, 1978.
  - Riccò D., "Sinestesie per il design. Le interazioni sensoriali nell'epoca dei multimedia", Etas, Milano, 1999. ISBN 88-453-0941-X
  - Riccò D., "Sentire il design. Sinestesie nel progetto di comunicazione", Carocci, Roma, 2008. ISBN 978-88-430-4698-0
  - Robertson, L. and Sagiv, N. (Eds., 2005). "Synesthesia: Perspectives from Cognitive Neuroscience." Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-516623-X.
  - Rowedder, Anna K. (2009). "Für Dich - For You - Pour Toi." Luxembourg: Synaisthesis. ISBN 978-99959-622-1-0.
  - Sinha, Jasmin (ed.). 2009. "Synästhesie der Gefühle (Emotional Synaesthesia)." Luxembourg: Synaisthesis. ISBN 978-99959-622-6-5.
  - Tammet, D. (2006) "Born on a Blue Day: A Memoir of Aspergers and an Extraordinary Mind." Hodder & Stoughton Ltd. ISBN 978-0-34-089974-8.
  - Tornitore T., "Storia delle sinestesie. Le origini dell'audizione colorata", Genova, 1986.
  - Tornitore T., "Scambi di sensi. Preistoria delle sinestesie", Centro Scientifico Torinese, Torino, 1988.
  - Mass, W. (2003) "A Mango-Shaped Space." Little, Brown and Company. ISBN 0-316-52388-7
  - Ward, J. (2008) "The Frog who croaked Blue: Synesthesia and the Mixing of the Senses." Routledge. ISBN 978-0-415-43014-2.