# Mars keşif aracı
Mars keşif aracı (Mars rover), Mars yüzeyinde seyahat etmek üzere tasarlanmış uzaktan kumandalı bir motorlu araçtır. Gezginlerin sabit iniş araçlarına göre çeşitli avantajları vardır: daha fazla alanı incelerler, ilginç özelliklere yönlendirilebilirler, kış aylarını atlatmak için kendilerini güneşli konumlara yerleştirebilirler ve çok uzaktan robotik araç kontrolünün nasıl gerçekleştirileceği bilgisini geliştirebilirler. Mars Reconnaissance Orbiter gibi yörüngesel uzay araçlarından farklı bir amaca hizmet ederler. Daha yeni bir gelişme ise Mars helikopteridir.
Mayıs 2021 itibarıyla, robotlar tarafından işletilen altı başarılı Mars gezgini olmuştur; Amerikan NASA Jet İtki Laboratuvarı tarafından yönetilen ilk beşi (Mars'a iniş tarihine göre): Sojourner (1997), Spirit (2004-2010), Opportunity (2004-2018), Curiosity (2012-günümüz) ve Perseverance (2021-günümüz). Çin Ulusal Uzay İdaresi tarafından yönetilen altıncısı ise Zhurong'dur (2021-2022).
24 Ocak 2016'da NASA, Opportunity ve Curiosity'nin Mars'taki mevcut çalışmalarının, ototrofik, kemotrofik veya kemolito-ototrofik mikroorganizmalara dayalı bir biyosferin yanı sıra yaşanabilir olabilecek fluvio-lacustrine ortamlar (eski nehirler veya göllerle ilgili ovalar) dahil olmak üzere eski su da dahil olmak üzere eski yaşamın kanıtlarını arayacağını bildirdi. Mars'ta yaşanabilirlik, tafonomi (fosillerle ilgili) ve organik karbon kanıtlarının araştırılması artık birincil NASA hedefidir.
Sovyet sondaları Mars 2 ve Mars 3 fiziksel olarak bağlı sondalardı; Sojourner Dünya ile iletişim için Mars Pathfinder baz istasyonuna bağlıydı; Opportunity, Spirit ve Curiosity ise kendi başlarınaydı. Şubat 2023 itibarıyla, Curiosity hala aktifken, Spirit, Opportunity ve Sojourner teması kaybetmeden önce görevlerini tamamladılar. 18 Şubat 2021'de, en yeni Amerikan Mars gezgini Perseverance başarıyla iniş yaptı. 14 Mayıs 2021'de Çin'in Zhurong aracı Mars'ta başarılı bir şekilde çalışan ilk Amerikalı olmayan keşif aracı oldu.


## Görevler.
Mars'a çok sayıda keşif aracı gönderildi:


### Aktif.
  - NASA'nın Mars Bilim Laboratuvarı (MSL) görevinde yer alan Curiosity, 26 Kasım 2011'de fırlatılmış ve 6 Ağustos 2012'de Gale Krateri'ndeki Aeolis Mons (gayri resmi adıyla "Sharp Dağı") yakınlarındaki Aeolis Palus düzlüğüne inmiştir. Curiosity keşif aracı Haziran 2023 itibarıyla halen çalışır durumdadır.
  - Perseverance, başarılı Curiosity tasarımını temel alan NASA gezgini. Mars 2020 göreviyle birlikte 30 Temmuz 2020'de fırlatıldı, 18 Şubat 2021'de iniş yaptı. Karnına bağlı Mars Helikopteri Ingenuity'yi taşıyordu.


### Geçmiş.
  - "Sojourner" Mars Pathfinder adlı keşif aracı 4 Temmuz 1997'de başarıyla iniş yaptı. İletişim 27 Eylül 1997'de kesildi. Sojourner Mars'ta 330 ft'in (100 metre) biraz üzerinde bir mesafe kat etmişti.
  - "Spirit" Spirit (MER-A), Mars Keşif Aracı (MER), 10 Haziran 2003 tarihinde fırlatılmış ve 4 Ocak 2004 tarihinde iniş yapmıştır. Orijinal görev sınırından yaklaşık 6 yıl sonra Spirit toplam 773 km (480 mil) mesafe kat etmişti ancak tekerlekleri kuma saplandı. Gezginden son iletişim 22 Mart 2010'da alınmış ve NASA 25 Mayıs 2011'de yeniden iletişim kurma girişimlerini durdurmuştur.
  - "Opportunity" Opportunity (MER-B), Mars Keşif Aracı, 7 Temmuz 2003 tarihinde fırlatılmış ve 25 Ocak 2004 tarihinde inmiştir. Opportunity, 5.352 sol (inişten görev sonuna kadar 5498 Dünya günü  15 Dünya yılı veya 8 Mars yılı) ile önceki uzun ömür rekorlarını geride bıraktı ve 4.516 km (2.806 mil) yol kat etti. Gezgin son durumunu 10 Haziran 2018'de, 2018 küresel Mars toz fırtınası pillerini yeniden şarj etmek için gereken güneş ışığını engellediğinde gönderdi. Gezgini yeniden etkinleştirmek için yapılan yüzlerce denemenin ardından NASA 13 Şubat 2019'da görevin tamamlandığını ilan etti.
  - "Zhurong", 23 Temmuz 2020'de Tianwen-1 CNSA Mars göreviyle birlikte fırlatıldı, 14 Mayıs 2021'de Utopia Planitia'nın güney bölgesine indi ve 22 Mayıs 2021'de konuşlandırılırken 1 Haziran 2021'de bir uzaktan selfie kamerası bıraktı. Ömrü 90 sol (93 Dünya günü) olarak tasarlanan Zhurong, konuşlandırılmasından bu yana 347 sol (356,5 gün) boyunca aktif kaldı ve Mars'ın yüzeyinde 1.921 m (6.302 ft) yol kat etti. Gezgin, 20 Mayıs 2022'den bu yana yaklaşan kum fırtınaları ve Mars kışı nedeniyle devre dışı bırakılmıştı. Ancak güneş panellerini kaplayan beklenenden daha büyük toz birikimi, kendi kendini yeniden etkinleştirmesini engelledi. 25 Nisan 2023'te görev tasarımcısı Zhang Rongqiao, son inaktivasyondan kaynaklanan toz birikiminin planlanandan daha fazla olduğunu ve gezginin "sonsuza kadar" inaktif olabileceğini açıkladı.


### Başarısız.
  - Mars 2, PrOP-M gezgini, 1971, Mars 2 inişi başarısız oldu ve Prop-M'i de beraberinde götürdü. Sovyetler Birliği'nin Mars 2 ve 3 uzay araçlarında 4,5 kg'lık aynı Prop-M gezginleri vardı. İniş araçlarına kablolarla bağlıyken kayaklar üzerinde hareket edeceklerdi..
  - Mars 3, PrOP-M keşif aracı, 2 Aralık 1971'de başarıyla iniş yaptı. 45 kilogram (99 lb) ağırlığındaki gezgin Mars 3 aracına bağlıydı. Mars 3 aracı inişten yaklaşık 110 saniye sonra iletişimi kesince kayboldu. İletişim kaybı, o sırada meydana gelen son derece güçlü Mars toz fırtınasından ya da Mars 3 yörünge aracının iletişim aktarma kabiliyetindeki bir sorundan kaynaklanmış olabilir.


### Planlanan.
  - Avrupa-Rus ExoMars keşif aracı Rosalind Franklin'in teknik olarak Mart 2022'de fırlatılmaya hazır olduğu teyit edilmiş ve Eylül 2022'de fırlatılması planlanmıştı, ancak Roscosmos ile işbirliğinin askıya alınması nedeniyle bu en az 2028'e kadar ertelendi. Alternatif fırlatma seçeneklerini belirlemek üzere hızlı bir çalışma başlatıldı.
  - Rus Moskova Havacılık Enstitüsü ve Hint IIT ortaklaşa sabit kanatlı bir Mars İHA'sı geliştiriyor ve bu İHA'nın (Mart 2023 itibarıyla) 2025'in sonlarında fırlatılması planlanıyor.


### Tasarlanan.
  - The JAXA Melos keşif aracının 2022 yılında fırlatılması gerekiyordu. JAXA 2015'ten bu yana bir güncelleme yapmadı.
  - NASA Mars Geyser Hopper
  - ISRO 2030'daki üçüncü Mars görevi olan Mangalyaan-3'ün bir parçası olarak bir Mars gezgini tasarlandı.


### Geliştirilmemiş.
  - Marsokhod Marsokhod'un Rusya'nın Mars 96 görevinin bir parçası olması düşünülmüştü.
  - Astrobiology Field Laboratory, 2000-2010 döneminde MSL'nin devamı olarak tasarlandı.
  - Mars Astrobiology Explorer-Cacher (MAX-C), 2011'de iptal edildi
  - Mars Surveyor 2001 keşif aracı
  - "Mars Tumbleweed Rover", küresel rüzgar tahrikli bir gezgin.
  - 2018 yılında, geleneksel hovercraft'ın aksine haznedeki gazı basınçlandırmak için üfleyiciler kullanmayan, bunun yerine mekanik sıkıştırma gerektirmeyen bir dondurma işleminden elde edilen depolanmış basınçlı CO2 kullanan bir tür yastık-hava gezgini önerilmiştir.


## Alet örnekleri.
İniş yapan gezginlerin üzerindeki aletlere örnek olarak şunlar verilebilir:
  - Alpha particle X-ray spectrometer (MPF + MER + MSL)
  - CheMin (MSL)
  - Chemistry and Camera complex (MSL)
  - Dynamic Albedo of Neutrons (MSL)
  - Hazcam (MER + MSL + M20)
  - MarsDial (MER + MSL + M20)
  - Materials Adherence Experiment (MPF)
  - MIMOS II (MER)
  - Mini-TES (MER)
  - Mars Hand Lens Imager (MSL)
  - Navcam (MER + MSL + M20+TW1)
  - Pancam (MER)
  - Rock Abrasion Tool (MER)
  - Radiation assessment detector (MSL)
  - Rover Environmental Monitoring Station (MSL)
  - Sample Analysis at Mars (MSL)
  - EDL cameras on Rover (MSL + M20+TW1)
  - Cachecam (M20)
  - Mastcam-Z (M20)
  - MEDA (M20)
  - Microphones (M20+TW1)
  - MOXIE (M20)
  - PIXL (M20)
  - RIMFAX (M20)
  - SHERLOC (M20)
  - SuperCam (M20)
  - Remote Camera (TW1)


## NASA Mars keşif aracı hedefleri.
2010'lu yılların başlarında NASA, gezgin programı için belirli hedefler belirlemişti.
NASA "görev" hedefleri ile "bilim" hedefleri arasında ayrım yapmaktadır. Görev hedefleri uzay teknolojisindeki ilerleme ve geliştirme süreçleriyle ilgilidir. Bilim hedefleri, uzaydaki görevleri sırasında aletler tarafından karşılanır.
Bilim araçları, bilim hedefleri ve amaçlarına göre seçilir ve tasarlanır. Spirit ve Opportunity keşif araçlarının birincil amacı "Mars'taki suyun tarihini" araştırmaktı.
NASA'nın uzun vadeli Mars Keşif Programı'nın dört bilim hedefi şunlardır:
  - Mars'ta yaşamın ortaya çıkıp çıkmadığını belirlemek
  - Mars'ın iklimini karakterize etmek
  - Mars'ın jeolojisini karakterize etmek
  - Mars'ın insanlı keşfi için hazırlanmak