# Kutsal Haç Bayramı
Kutsal Haç Bayramı veya Haç Bayramı, İsa'nın çarmıha gerilmesinde kullanılan haçı anar. Hıristiyan ayin takviminde, çarmıha gerilmede kullanılan haçı onurlandıran ve kutlayan birkaç farklı kutlama vardır. Mesih'in çilesine ve çarmıha gerilmesine adanan Kutsal Cuma'nın aksine, bu bayram günleri kurtuluşun işareti olarak Haç'ın kendisini kutlar. Başlıca Katolikler (Latin Kilisesi Katolikleri, Doğu Katolikleri), Doğu Ortodoksları, Oryantal Ortodokslar, Doğu Kilisesi, Eski Katolikler, Lüterciler ve Anglikanlar ve daha az ölçüde Presbiteryenler, Metodistler ve Baptistler tarafından kutlanır. En yaygın anma günü, Gregoryen takvimini kullanan kiliseler için 14 Eylül ve Jülyen takvimini, Etiyopya takvimini veya Kıpti takvimini kullanan kiliseler için 27 Eylül'dür.
İngilizcede, Roma Missalinin resmi çevirisinde bayram Kutsal Haç'ın Yüceltilmesi olarak adlandırılırken, 1973 çevirisinde Haç'ın Zaferi olarak adlandırılmıştır. Anglikan Cemaati'nin bazı kesimlerinde bayram Kutsal Haç Günü olarak adlandırılır, bu isim Lutheranlar tarafından da kullanılır. Kutlama bazen tarihi isimleri olan Roodmas veya Crouchmas olarak da adlandırılır.


## Tarihçe.
Her yıl 14 Eylül'de kutlanan Kutsal Haç Bayramı üç olayı anar:
  - Aziz Helena'nın Gerçek Haç'ı bulması.
  - İmparator Konstantin tarafından Kutsal Kabir ve Golgota Tepesi'nın bulunduğu yere inşa edilen kiliselerin kutsanması.
  - M.S. 614'te Sasanilerin Kudüs'ü fethetmesiyle Pers İmparatoru II. Hüsrev'in eline geçtikten sonra M.S. 629'da Bizans İmparatoru Herakleios tarafından Konstantinopolis'teki Ayasofya'ya dikilen Gerçek Haç.
İmparator Konstantin döneminde, M.S. 327 civarında, Kudüs Piskoposu Makarios, Golgota'nın ve Kutsal Kabir'in yerini tespit etmek için kazılar yapılmasını sağladı. Haçın ahşabı bu kazılar sırasında bulundu. Makarios tarafından gerçek olduğu belirlendi (iki hırsızın haçları da bulundu) ve Konstantin bunun için Kutsal Kabir Bazilikası'nı inşa etti. Daha sonra, Gerçek Haç kalıntısının parçaları imparatorluğa dağıtıldı ve 5. yüzyılın başında İtalya kadar uzaklarda bile saygı gördü.
Eski Gürcü Iadgari (İlahi Kitabı), 6. yüzyılın ortalarına kadar Kudüs'te Haç'ın Yüceltilmesinin kutlanmasına tanıklık eder. Batıda, yedinci yüzyılın sonuna kadar bayram esas olarak Roma'da kutlanıyordu. Ancak, Batı takviminde bayram günü olarak 14 Eylül'ün kaydedilen en erken anılması M.S. 7. yüzyıldan kalmadır.
Galya kullanımında, yedinci yüzyıldan itibaren, "Haç Bayramı" 3 Mayıs'ta kutlanır ve "Crouchmas" ("Haç Ayini" veya "Haç Ayini" anlamına gelir) veya "Roodmas" olarak adlandırılırdı. Galya ve Roma uygulamaları birleştirildiğinde, Eylül tarihi haçın Sasani Perslerinden kurtarılmasını anmak için atandı ve Mayıs tarihi, Kutsal Haç'ın Bulunması veya Gerçek Haç'ın İcadı olarak tutuldu. ("İcat", "keşif" anlamına gelen Latince "inventio" teriminin bir çevirisidir.) Papa XXIII. Ioannes, 1960'ta bu bayramı kaldırdı, böylece Genel Roma Takvimi artık hem Kutsal Haç'ın bulunmasını hem de yüceltilmesini 14 Eylül'de kutluyor, ancak bazı Latin Amerika ülkeleri ve Meksika hala 3 Mayıs'ta bulma bayramını kutluyor. Ayini Roma Ayini'nin olağanüstü biçiminde kutlayan bazı topluluklar, Kutsal Haç'ın bulunma bayramını da 3 Mayıs'ta kutluyorlar.


### Teolojik ayrım.
787'deki İkinci İznik Konsili, haça tapınma ile ibadet veya "latria" arasında ayrım yaptı, "ki bu, inancın öğretisine göre, yalnızca İlahi doğaya aittir." Dionisius Petavius, bu kültün dinin özüne ait olarak değil, kurtuluş için kesinlikle gerekli olmayan şeylerden biri olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtti. Böylece, görüntüye gösterilen onur prototipe geçer; ve görüntüye tapan kişi, onun temsil ettiği kişiye tapar.


## Gelenekler.
Hıristiyan geleneğine göre, Gerçek Haç, Roma İmparatoru Büyük Konstantin'in annesi Aziz Helena tarafından Kudüs'e yaptığı bir hac ziyareti sırasında 326 yılında keşfedildi. Daha sonra Helena ve Konstantin'in emriyle keşfin yapıldığı yere Kutsal Kabir Kilisesi inşa edildi. Kilise, dokuz yıl sonra haçın bir kısmıyla birlikte adandı. Üçte biri Kudüs'te kaldı, üçte biri Roma'ya getirilerek Gerusalemme'deki Sessorian bazilikası Santa Croce'ye (Kudüs'teki Kutsal Haç) bırakıldı ve üçte biri şehri zaptedilemez hale getirmek için Konstantinopolis'e götürüldü.
Bayramın tarihi, Kutsal Kabir Kilisesi'nin 335 yılındaki kutsanmasını işaret eder. Bu iki günlük bir festivaldi: Kilisenin gerçek kutsanması 13 Eylül'de olmasına rağmen, haçın kendisi 14 Eylül'de kilisenin dışına çıkarılırdı, böylece din adamları ve inananlar Gerçek Haç'ın önünde dua edebilir ve herkes onu onurlandırmak için öne çıkabilirdi.
Tarihsel olarak Batı Hristiyanlığında, bayram gününün meydana geldiği haftadan sonraki takvim haftasının Çarşamba, Cuma ve Cumartesi günleri her yılın dört set Ember gününden biri olarak belirlenmiştir. 1969'a kadar bu ember günleri Roma Katolik Kilisesi'nin ayin takviminin bir parçasıydı. Bu kutlamaların olağan biçimde düzenlenmesi artık yerel koşullar ve gelenekler göz önünde bulundurularak piskoposluk konferanslarının kararına bırakılmıştır. Ember günleri hala Roma Ayini'nin Olağanüstü Formu, Anglikan Ordinariate ve Batı Ortodoksluğu takviminde kutlanmaktadır.


### Liturjik renkler.
Bu tür gelenekleri sürdüren kiliselerde, ayin rengi olarak #YÖNLENDİRME kullanılır.
Batı Hristiyanlığında bu günde yapılan kilise ayinlerinde kırmızı giysiler giyilir.
İngiltere Kilisesi'nin (ve diğer Anglikan kiliselerinin) ve Batı Riti Ortodoksluğunun ilahiyatçıları da 'Kutsal Haç Günü' için ayin renginin kırmızı olduğunu şart koşmuşlardır.
Çeşitli ayin renkleri kullanan Doğu Ortodoks Kiliselerinde de kırmızı giysiler giyilir. Yine de bu Ortodoks kiliselerinde, kırmızı giyme bayramın ardından bir hafta boyunca devam eder.


### Dini tarikatlar.
1247 tarihli Aziz Albert Kuralı, bu tarihi perhiz döneminin başlangıcı olarak verir ve bu dönem Paskalya Pazarı'nda sona erer.
Bu tarih, Kutsal Haç Cemaati, Haç Yoldaşları ve Episkopal Kilisesi'nin Kutsal Haç Tarikatı'nın adını taşıyan bayramıdır.


## Kutsal Cuma günü Haç'a Saygı.
Katolik ayininde, haça saygı gösterme, Kutsal Cuma günü Rabbin Çilesi Ayini sırasında gerçekleşir. Cemaate yüksekte kaldırılmış bir haç gösterilir ("Haçın Yüceltilmesi") ve rahip herkesi haça ilahi bir çağrıyla saygı göstermeye davet eder. Bu geleneksel dua çağrısı, "Dünyanın kurtuluşunun asılı olduğu haç ağacına bakın. Gelin, ona tapalım!" (Latince: "Ecce lignum crucis, in quo salus mundi pependit. Venite adoremus!)" şeklindedir. Daha sonra, orada bulunan herkes haça yaklaşır "ve" diz çökme ve öpme gibi eski ayin hareketleriyle ona saygı gösterir. Bu süre zarfında, "Ey en kutsal haç" veya "Kutsal Haç, en çok sana saygı duyulsun" gibi geleneksel ilahiler söylenir.


## Konuyla ilgili yayınlar.
  - Adolf Adam : "Kilise Yılını Kutlamak" . Herder Verlag, Freiburg im Breisgau 1979, yeni basım 1995 (Herder Kütüphanesi 8839), ISBN 978-3-451-08839-1, s. 150–151. [Festivalin kökenleri, tarihi ve ayinine ilişkin akademik bir taslak]
  - Louis Van Tongeren: "Haç Ayininden Haç Teolojisine. Haç Yüceltme Bayramının Kökeni ve Batı'da İlk Yayılması." İçinde: "Ephemerides Liturgicae" , Cilt 112 (1998), s. 216–245.
  - Louis Van Tongeren: "Haç'ın Yüceltilmesi. Haç Bayramı'nın Kökenlerine ve Erken Ortaçağ Ayininde Haç'ın Anlamına Doğru" (Liturgia Condenda, Cilt 11). Peeters, Leuven 2000, ISBN 90-429-0951-X.
  - Carla Heussler: "De cruce Christi. Haç'ın Bulunması ve Haç'ın Yüceltilmesi. Tridentine Sonrası Dönemde İşlevsel Değişim ve Tarihselleştirme". Schöningh, Paderborn 2006, ISBN 3-506-71373-6.
  - Michael Daniel Findikyan: "Kilise ve Haç'ın Ermeni İlahileri. St. Nersess İlahiyat Dergisi" , Cilt 11 (2006), s. 62–104.
  - Michael Daniel Findikyan: "Kutsal Haç ve Kudüs Encaenia'nın Ermeni İlahileri." İçinde: "Revue des Études Arméniennes" , cilt 32 (2010), s. 25–58.
  - Gregory Myers: "Ortaçağ Slavia Orthodoxa'sında müzik ve ritüel. Kutsal Haç'ın yüceltilmesi" . Peter Lang, Frankfurt am Main 2018, ISBN 978-3-0343-2819-7.