# Latinceden Rumenceye ses değişiklikleri
Rumence, Halk Latincesinden türemiş bir Romen dilidir. 


## Kaba Latince dönemi.
### Iotacization.
Kaba Latincede, diğer ünlü izleyen kısa - ve - yarı ünlüle - değiştirildi. Daha sonra, -'den önce olan ünsüzleri palatalize edildi.
  - Lat. "puteum" >  "putju" > Rum. "puț", fakat:
  - Lat. "rōgātiōnem" >  "rogatjone" >  "rogačone" > Rum. "rugăciune" ('dua')
  - Lat. "hordeum" >  "ordju" >  "ordzu" > Rum. "orz" ('buğday'), fakat:
  - Lat. "deorsum" >  "djosu" >  "džosu" > Rum. "jos" ('aşağı')
  - Lat. "socium" >  "sokju" > Rum. "so]ț" ('dost', 'koca')
  - Lat. "cāseum" >  "kasju" > Rum. "caș" ('bir peynir çeşidi')
  - Lat. "vīnea" >  "vinja" >  "-" > Rum. "vie" -
  - Lat. "mulierem" >  "muljere" >  "-" > Rum. "muiere" - ('kadın')
Labial ünsüzler değişmezdi:
  - Lat. "rubeum" >  "robju" > Rum. "roib"


### Ünlüler.
Latince ünlüler "a", "o" ve "u" değişmedi:
  - Lat. "mare" > Rum. "mare" ('deniz')
  - Lat. "pālum" >  "paru" > Rum. "par" ('direk')
  - Lat. "focum" >  "focu" > Rum. "foc" ('ateş')
  - Lat. "pōmum" >  "pomu" > Rum. "pom" ('meyve veren bir ağaç')
  - Lat. "multum" >  "multu" > Rum. "mult" ('çok')
  - Lat. "tū" > Rum. "tu" ('sen')
Latincede kısa bir "u", (ama "m" ve "b"'den önce gelen de) "o" hâline geldi.
  - Lat.  "autumna" (from "autumnus") >  "tomna" > Rum. "toamnă" ('sonbahar')
  - Lat.  "rubeum" >  "robju" > Rum. "roib"
Bazan Latincede uzun bir "ō" "u" hâline geldi:
  - Lat. "cohortem" >  "cōrtem" > Rum. "curte"
"e" ve "i" ünsüzleri aşağıdaki değişlikler yaptılar:
  - kısa, vurgulu "e"  "-" hâline geldi
  - kısa, vurgusuz "e", uzun "ē" ve kısa "i"  "e" hâline geldi
  - uzun "ī" değişmez ("i")
Meselâ:
  - Lat. "pellem" >  "-" > Rum. "piele" - ('deri')
  - Lat. "signum" >  "semnu" > Rum. "semn" ('simge')
  - Lat. "vīnum" >  "vinu" > Rum. "vin" ('şarap')


### Ünsüzler.
Yalnız ünsüzlerde, büyük değişiklikler yoktu.
  - Lat. "quattuor" >  "quattro" > Rum. "patru" ('dört')
  - Lat. "equa" >  "-" >  "jepa" > Rum. "iapă" ('kâbus')
  - Lat. "lingua" >  "lemba" > Rom. "limbă" ('dil')
  - Lat. "quid" >  "ke" > Rum. "ce" ('ne')
  - Lat. "quandō" >  "kando" >  "kându" > Rum. "când" ('ne zaman')
  - Lat. "sanguis" >  "sange" > Rum. "sânge" ('kan')
Diğer değişiklikler:
"ct" > "pt", "gn" > "mn" ve "x" > "ps". Daha sonra, "ps", "s" hâline gelerek kolaylaştırıldı.
  - Lat. "factum" >  "faptu" > Rum. "fapt" ('olgu')
  - Lat. "signum" >  "semnu" > Rum. "semn" ('simge')
  - Lat. "coxa" >  "copsa" > Rum. "coapsă" ('kalça'), fakat:
  - Lat. "laxō" >  "lapso" >  "lasu" > Rum. "las" ('bırakıyorum')


### Sözcük sonundaki ünsüzler.
Bütün sözcük sonundaki ünsüzler kayboldu.


## Proto-Rumenceye kadar.
### 'l' rotasizmi.
Ünlüler aralarındakı "l" "r" oldu. 
  - Lat. "gelu" > Rom. "ger" ('frost')
  - Lat. "salīre" > Rom. "a sări" ("sărire") ('sıçramak')


### Palatalizasyon.
  - Lat. "testa" >  "-" >  "tjesta" >  "ţesta" > Rom. "ţeastă" ('kafatası')
  - Lat. "decem" >  "-" >  "djeke" >  "dzeče" > Rom. "zece" ('on')
  - Lat. "servum" >  "-" >  "sjerbu" > Rom. "şerb" ('serf')
  - Lat. "dīcō" >  "dziku" > Rom. "zic" ('söylüyorum')


### Vurgusuz ünlüler hafifletmesi.
Vurgusuz "a", "ă" oldu, vurgusuz "o", "u" oldu. Then "ă" became "e" after palatal sounds. Unstressed "o" was kept in some words due to analogy.
  - Lat. "capra" > Rom. "capră" ('goat')
  - Lat. "vīnea" >  "vinja" >  "viɲă" >  "viɲe" > Rom. "vie" - ('bağ')
  - Lat. "fōrmōsum" > Rom. "frumos" ('güzel')


### Backing of "e".
The vowel "e" was changed to "ă" when preceded by a labial consonant and followed by a back vowel in the next syllable (i.e. it stayed "e" when the following vowel was "i" or "e"):
  - Lat. "mēnsam" >  "mesa" >  "măsă" > Rom. "masă" ('table'), fakat
  - Lat. "mēnsae" >  "mese" > Rom. "mese" ('masalar')
  - Lat. "vēndō" >  "vendu" >  "văndu" >  "vându" > Rom. "vând" ('satıyorum'), fakat
  - Lat. "vēndis" >  "vendi" >  "vendzi" >  "vindzi" > Rom. "vinzi" ('satıyorsun')


## Yeni değişiklikler.
Bu değişiklikler bütün lehçelerde görülmez.


### Sesli eş anlamlıların karşılık gelen sürtünmeli ifadelere dönüştürülmesi.
Cenûbî lehçelerde ve Standart Rumencede, "dz" kaybedildi, "z" sesine dönüştü:
  - "dzic" > "zic" ('söylüyorum')
  - "lucredzi" > "lucrezi" ('çalışıyorsun')
"dž", yalnızca sert olduğunda "j" sesine dönüştü:
  - "gioc" - > "joc" ('oyun'), fakat:
  - "deget" - ('parmak') değişmedi.


### 'â' ve yumuşak 'n' arasına kaydırma /j/ eklenmesi.
Bu sadece birkaç kelimede görülür:
  - "pâne" > "pâine" ('ekmek')
  - "câne" > "câine" ('köpek')
It also explains the plural "mână" - "mâini" ('el(ler)'). This is also specific to southern dialects and the standard language; in other regions one may hear "câne" etc.


### 'ş', 'ţ' ve 'dz' sertliği.
Şimâlî lehçelere ilgilendirir. İnce vokalleri kalınlarıyla değişir: 
  - "şi" > "şî" ('ve')
  - "ţine" > "ţânʲe" ('tutuyor')
  - "dzic" > "dzâc" ('söylüyorum')