# İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İstanbul Büyükşehir Belediyesi veya kısaca İBB, İstanbul ilinin belediye işlerinden sorumlu devlet kurumudur. Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ülkeleri ile ilişkilerin artması ve devlet kurumlarının batı ülkelerine benzetilmeye çalışması sonrasında, 1855 tarihli Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti'nin kaldırılması sonucunda kurulmuştur.
Son başkan Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanmasının ve 23 Mart 2025'te görevinden uzaklaştırılmasından sonra makam boşta kalmıştır. 26 Mart 2025 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Meclisi'nde yapılan oylama sonucunda Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) adayı Nuri Aslan, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili olarak seçilmiştir. Seçimde CHP Grubu Nuri Aslan'ı, Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) Grubu ise Zeynel Abidin Okul'u aday göstermiştir. Üç tur süren oylamanın ardından Nuri Aslan 177 oy alarak göreve getirilmiştir.


## Tarihçe.
İstanbul'un Fethi sonrasından Tanzimat'a kadar belediye faaliyetleri için şehir, Dersaadet ve Bilâd-ı selâse (Üsküdar, Galata, Eyüp) olarak dört ilçeye ve bu dört ilçe de kırk şubeye ayrılmıştı. Başkan görevini yürüten kişiye ise İstanbul Efendisi (kadısı) denmekteydi. Kadı direkt olarak Sadrazam'a bağlıydı.


### İstanbul Şehremâneti.
Kırım Savaşı sonrasında Avrupa ile gelişen ilişkilerin bir sonucu olarak, devlet kurumlarının batılı ülkelere benzemesi sonrasında İstanbul'da belediye faaliyetlerini gerçekleştirecek bir kurum kurulması kararı verilmiştir. Bu sebeple 27 Ramazan 1271 (13 Haziran 1855) tarihinde Bâb-ı Âli kararıyla İhtisap Nezareti kaldırılıp yerine Şehremâneti adıyla yeni bir şehir meclisi kurulmuştur. Meclis üyeleri ise İstanbul halkı ve esnafı arasından seçilen kişilerden oluşmuştur. Şehremânetin görev yetkileri ise Meclis-i Vâlâ tarafından 13 Haziran 1854 tarihinde çıkarılan bir nizamname ile belirlenmiştir. 1921 yılında Dahiliye Nezâreti'ne bağlanmış, 1930 yılında ise 1580 sayılı Belediye Kanunu ile yetkileri İstanbul Belediyesi'ne verilmiştir.


#### Altıncı Daire.
Şehremânetin kurulmasından sonra, 1857 yılında Bilâd-ı selâse'nin Boğaziçi ve Adalar ile 14 belediyeye ayrılması düşünülmüştür. Ancak on dört belediyenin tamamını faaliyet geçirmenin masraflı olacağı sebebiyle, faaliyetlere ilk olarak Altıncı Daire adı verilen Beyoğlu ve Galata'dan başlanmıştır. Galata ve Beyoğlu'ndan başlanmasının sebebi ise, nüfusun diğer bölgelere göre daha çok olması ve daha doğru bir şehir yerleşimi olmasındandır. Şehremânetin ilk faaliyetlerinin planlanması, gelirlerinin tespiti, vergilerin toplanması ve kurumun organize olması için Hariciye teşrifatçısı Kamil Bey görevlendirilmiştir. Ayrıca kurumun özel bir statüsünün bulunduğunu belirten 27 Ocak 1858 tarihli Daire-i Belediye Nizamatı'da yürürlüğe girmiştir.
Altıncı Daire tarafından gerçekleştirilen ilk faaliyet sokaklara isim ve haneler numara verilmesi olmuştur. Sokaklara isim verilirken Fransızca başta olmak üzere, bölgede konuşulan tüm dillerde isimler verilmesine dikkat edilmiştir. Buna örnek olarak Pera Caddesi'nin adının Grande Rine adını alması verilebilir. 14 Nisan 1885 tarihinde ise tüm sokaklar adlandırılmış ve haneler numaralandırılmıştır.


##### Altıncı Daire Reisleri.
İlk Altıncı Daire reisi olan Kamil Bey, nizamnamenin yayınlanması ve padişahın onayıyla görevine başlamıştır. İlk olarak sokakların aydınlatılmasını gerçekleştirmiştir. Ayrıca görev süresi içinde Dolmabahçe Gazhanesi'nden getirilen gazlarla İstiklal Caddesi, ilerleyen zamanlarda da Galata ve Tophane aydınlatılmıştır. Server Efendi döneminde ise kadastro çalışmalarına başlanmıştır. Sonuç olarak Akabinde yollar ve binalar yönetmeliği çıkartılmış ve ahşap binalar yerine kargir binaların yapılması tercih edilmiştir. Galata Surları'nın yıkımı ise sona erdirilmiştir. Yıkımlarda ortaya çıkan yazıt ve armalar ise Altıncı Daire'de muhafaza edilmiştir. İlk belediye hastanesi olan Mecruhin Hastanesi'de yine bu dönemde Fransız rahibeler tarafından kurulmuştur. Hastane, salgın sonrasında belediye tarafından devralınarak 6. Daire-i Belediye Hastanesi adıyla hizmet vermeye devam etmiştir.


### Cumhuriyet dönemi.
Cumhuriyet döneminde İstanbul, 1927-1957 yılları arasında İstanbul Valiliği tarafından yönetildi. 1 Mart 1957 tarihinde ise belediyeler İl özel idaresi'nden ayrıldı. 1984 yılında da Ankara ve İzmir ile birlikte büyükşehir oldu.


## Organizasyon yapısı.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi; İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı, İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi ve İstanbul Büyükşehir Belediye Encümeni olmak üzere üç ana gruba ayrılır.


### Bağlı birimler.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 29 daire başkanlığı, iki doğrudan bağlı şube müdürlüğü ve beş denetleyici ve düzenleyici kurumu bulunmaktadır.
Bunun dışında Etik Komisyonu ve Arabuluculuk Komisyonu olmak üzere iki komisyon bulunmaktadır.


### Bağlı iştirakler.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin 29 anonim şirketi, kamu kuruluşu olarak ise İSKİ, İETT, İSMEK ve İstanbul Vakfı olmak üzere 4 kuruluşu bulunmaktadır. Bu kuruluşlarda 2018 yılı itibarıyla toplam 53 bin 481 kişi çalışmaktadır.


### İstanbul Planlama Ajansı.
İstanbul Planlama Ajansı, 2020 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye başkanı Ekrem İmamoğlu'nu başkanlığında, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından şehrin vizyon ve yönetimine dair stratejilerin, ortak akılla belirlenmesi amacıyla kurulmuş bir ajanstır. Çalışmalarını sivil toplum kuruluşları, özel sektör, akademi ve uluslararası organizasyonlar ile işbirliği içerisinde yürütmektedir.
Ajansın kuruluş amacı kendileri tarafından "küresel sistem içerisinde İstanbul’un rolünü, vizyonunu, gideceği yönü belirlemek ve İstanbul’un gerçek sorunlarına bilimsel, akılcı ve kalıcı çözümler üretmek" olarak nitelendirilmiştir. Bu amacı gerçekleştirmek için ajansa bağlı; Vizyon 2050 Ofisi, İstanbul İstatistik Ofisi, Kamusal Tasarım Ofisi, Sosyal Politikalar Ofisi ve İPA Enstitüsü olmak üzere 5 birim oluşturulmuştur. Ajansın mevcut Genel koordinatörü Esra Huri Balduk'tur.


#### İstanbul İstatistik Ofisi.
İstanbul İstatistik Ofisi, İstanbul'da karar alma mekanizmalarına veriye dayalı karar alma imkanı sunmak amacıyla çeşitli birincil ve ikincil kaynaklardan veri derleyen, analiz eden ve sonuçlarını toplumsal farkındalık adına yayınlayan bir kuruluştur.
Ofisin amaçları arasında yaptığı çalışmalar ve topladığı veri kaynakları ile İstanbul şehri hakkındaki tüm verinin teknik altyapısı ve koordinasyonu yüksek bir kurumda merkezileştirildiği; bu sayede bilimsel çalışmalara, kamusal karar alma süreçlerine ve kamuoyuna şeffaf bir şekilde sunulduğu bir kurum oluşturmak vardır.


#### Kamusal Tasarım Ofisi.
Kamusal Tasarım Ofisi, İstanbul Planlama Ajansı bünyesinde oluşturulmuş birimlerden biridir. İstanbul'daki kamusal projeler için nitelikli, katılımcı ve çağdaş tasarım uygulamaları geliştirilmesini sağlar. Bu amaçla çeşitli yarışmalar ve anketler düzenler, İBB tarafından yapılan projelerin takip ve planlamasını yapar.


### 153 Çözüm Merkezi.
ALO 153 Çözüm Merkezi çağrı numarası, ilk kez 1990'lı yıllarda Beyaz Masa adıyla, Büyükşehir belediye başkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından hayata geçirilmiştir. Başta İstanbul olmak üzere çeşitli illerde bu numara aranarak il belediyelerine ulaşılabilmektedir.


### İstanbul Gönüllüleri.
İstanbul Gönüllüleri, ilk kez İstanbul'da Mart 2019 Türkiye yerel seçimlerinde Millet İttifakı'nın Cumhuriyet Halk Partisi adayı Ekrem İmamoğlu'nu desteklemek ve sandık güvenliğinin sağlanması amacıyla kurulmuştur. Günümüzde ise İstanbul ve İstanbullular için çeşitli faaliyetler düzenleyen bir gönüllü topluluğu haline gelmiştir.


## Meclis.
İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin faaliyetleriyle ilgili kararları almak için oluşturulan bir organdır. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 13. maddesine göre her ayın ikinci haftası birleşim gerçekleşmektedir.


## İstanbul Belediye Sarayı.
1953 yılında bir belediye binası yapılması için düzenlenen yarışmada, mimar Nevzat Erol tarafından yapılan proje birinci olmuş ve inşa edilmiştir. 1960 yılında başlanan yapı, 1970 yılında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Günümüzde halen İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından kullanılmaktadır.


## Logosu.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin logosu, İl Genel Meclisi'nin düzenlediği yarışma sonucunda 24 Şubat 1969 tarihinde açıklanmıştır. Metin Edremit tarafından tasarlanan logo, birincilik, ikincilik ve üçüncülük ödülünü aynı anda kazanmıştır. Logonun şehrin yedi tepe üzerine kurulu olduğunu, Asya ve Avrupa kıtalarını, İstanbul Boğazını, tarihi surları ve şehir silüetindeki camileri ve minareleri sembolize ettiği belirtilmiştir.


## Belediye başkanları.
Son başkan Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanmasının ve 23 Mart 2025'te görevinden uzaklaştırılmasından sonra makama 26 Mart 2025 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediye Meclisince Nuri Aslan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan Vekili olarak seçilmiştir.
Not: Listede yalnızca seçim sonucu göreve gelen belediye başkanları listelenmektedir.


## Projeler.
### Askıda Fatura.
İBB, 2020 yılında başlayan Askıda Fatura projesiyle Bloomberg Küresel Belediye Başkanları Yarışması'nda ve IDC CIO Summit'te çeşitli ödüller kazanmıştır.


### Yuvamız İstanbul.
İBB tarafından 2019 yılında temeli atılan 36-72 ay arasındaki çocuklar için oluşturulmuş, "150 mahalleye 150 kreş" sloganıyla hayata geçmiş anaokulu projesidir.


### Kent Lokantası.
İBB tarafından 2022 yılında düşük gelirli kişilerin yemek ihtiyacını karşılamak için işletilen restoranlardır. Proje İBB tarafından hayata geçirilip 2024 yılından itibaren Türkiye'ye yayılmaktadır.


## Üyesi olunan kuruluşlar.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin üyesi olduğu kuruluşlar aşağıda belirtilmiştir.
  - Avrupa Kentleri Teşkilatı
  - Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler
  - B40 Balkan Şehirleri Ağı
  - Dünya Büyük Metropoller Birliği
  - Uyuşturucuya Karşı Mücadele Veren Avrupa Kentleri Teşkilatı
  - İslam Başkentleri ve Kentleri Teşkilatı
  - Dünya Mirası Şehirleri Teşkilatı
  - Tarihi Şehirler Birliği
  - Depremler ve Megakentler İnisiyatifi
  - Dünya Haller Birliği
  - Uluslararası Fotogrametri ve Uzaktan Algılama Uzay Bilimi Birliği
  - Dünya Sağlık Örgütü Sağlıklı Kentler Ağı
  - Ulaşım Araştırmaları Derneği Dünya Konferansı
  - Asya Belediye Başkanları Forumu
  - Avrupa Sosyal Hizmet Ağı
  - Profesyonel Eğitim Birliği