# İsmail el-Faruki
İsmaʻīl Rājī el-Fārūqī (1 Ocak 1921 – 27 Mayıs 1986), İslam çalışmaları ve dinler arası diyalog konularında katkılarıyla tanınan Filistinli-Amerikalı bir filozoftur. Kahire'deki el-Ezher Üniversitesi'nde birkaç yıl geçirdi ve Kanada'da Montreal'deki McGill Üniversitesi dahil olmak üzere Kuzey Amerika'daki üniversitelerde ders verdi. El-Faruki, Temple Üniversitesi'nde din profesörü olarak görev yapmış ve burada İslami Çalışmalar programını kurmuş ve yönetmiştir. Ayrıca Uluslararası İslam Düşünce Enstitüsü'nün (IIIT) kurucusudur. El-Faruki, 100'den fazla makale ve 25 kitap yazmıştır. Bunlar arasında "Christian Ethics: A Historical and Systematic Analysis of Its Dominant Ideas" ve "el-Tawhid: Its Implications For Thought And Life" bulunmaktadır.


## Erken yaşam ve eğitim.
El-Faruki, İngiliz manda yönetimindeki Filistin'in Yafa kentinde doğdu. Babası 'Abd el-Huda El-Faruki, bir İslam yargıcı ("kadi") idi. El-Faruki erken dinî eğitimini evde ve yerel camide aldı. 1936'da Fransız Dominiken Collège des Frères de Jaffa'ya gitmeye başladı.
1942'de, Kudüs'te İngiliz manda hükûmeti altında kooperatif topluluklarının sicil memuru olarak atandı. 1945'te Celile bölgesi valisi oldu. 1948 Arap-İsrail Savaşı'nın ardından El-Faruki, Lübnan'ın Beyrutkentine göç etti ve burada Beyrut Amerikan Üniversitesi'nde okudu. Daha sonra Indiana Üniversitesi'ne kaydoldu ve 1949'da "The Ethics of Reason and the Ethics of Life (Kantian and Nietzschean Ethics)" başlıklı teziyle felsefe alanında yüksek lisans derecesi aldı.
Yüksek lisans tezinde, El-Faruki Immanuel Kant ve Friedrich Nietzsche'nin etiklerini inceledi. Bunu 1951'de Harvard Üniversitesi'nden ikinci bir felsefe yüksek lisansı izledi ve 1952'de "On Justifying the Good" başlıklı teziyle Indiana Üniversitesi'nden doktora derecesi aldı. Doktora tezinde, El-Faruki, değerlerin mutlak, kendi kendine var olan özler olduğunu ve duygusal sezgi yoluyla a priori olarak bilindiğini savundu. Teorilerini Max Scheler'in fenomenoloji kullanımına ve Nicolai Hartmann'ın etik çalışmalarına dayandırdı.
Çalışmaları onu, aşkın bir temelin yokluğunun ahlaki göreceliğe yol açtığı sonucuna götürdü ve İslami mirasını yeniden değerlendirmeye itti. Amerika Birleşik Devletleri'ne geldikten altı yıl sonra, İslam'ı daha ayrıntılı bir şekilde inceleme ihtiyacını fark etti ve bu da onu Mısır'daki el-Ezher Üniversitesi'nde eğitim almaya yöneltti. Amerika Birleşik Devletleri'nden ayrıldığında, ahlaki yükümlülükler hakkında yeni sorular geliştirmişti ve entelektüel arayışlarını İslami kimliğiyle bütünleştirme çabası içindeydi.


## Akademik kariyer.
1958'de El-Faruki, McGill Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nde misafir bursiyer olarak teklif aldı. Ville St. Laurent'de yaşadı ve kurucusu Wilfred Cantwell Smith'in daveti üzerine McGill Üniversitesi İslami Araştırmalar Enstitüsü'ne katıldı. 1958'den 1961'e kadar Smith ile birlikte ders verdi ve İslami düşünceye dinamik ve özgün yaklaşımıyla tanındı. Görev süresi boyunca Hristiyan teolojisi ve Yahudiliği inceledi ve Pakistanlı filozof Fazlur Rahman ile tanıştı. 1961'de Rahman, El-Faruki'ye Karaçi, Pakistan'daki İslami Araştırma Enstitüsü'nde iki yıllık bir görev ayarladı ve onu çeşitli Müslüman kültürlere maruz bıraktı. El-Faruki, 1961'den 1963'e kadar burada misafir profesör olarak çalıştı.
1964'te El-Faruki Amerika Birleşik Devletleri'ne döndü ve Chicago Üniversitesi İlahiyat Okulu'nda misafir profesör ve Syracuse Üniversitesi'nde doçent olarak görev yaptı. 1968'de Temple Üniversitesi'ne din profesörü olarak katıldı ve burada İslami Çalışmalar Programı'nı kurdu ve 1986'da ölümüne kadar bu görevi sürdürdü. Temple Üniversitesi'nde görev süresi boyunca, ilk doktora öğrencisi olan John Esposito da dahil olmak üzere birçok öğrenciye mentorluk yaptı.
Mart 1977'de El-Faruki, Mekke'de düzenlenen Birinci Dünya Müslüman Eğitim Konferansı'nda önemli bir rol oynadı. Bu konferansa Muhammed Kemal Hassan, Syed Muhammed Naquib el-Attas ve Syed Ali Ashraf gibi katılımcılar da dahildi. Konferans, Dakka, İslamabad, Kuala Lumpur, Kampala ve Nijer'de İslami üniversitelerin kurulması için temel oluşturdu. El-Faruki, konferansın müzakereleri ve eylem planlarının geliştirilmesinde etkili oldu.


## Felsefe ve düşünce.
### Erken düşünce: Arabizm.
El-Faruki'nin erken entelektüel odağı "urubah" (Arabizm) üzerineydi. "Urubah'"ın tüm Müslümanları tek bir inanan topluluğu ("ummah") olarak birleştiren temel kimlik ve değerler olduğunu savundu. El-Faruki, Kur'an'ın dili olan Arapçanın İslami dünya anlayışını tam olarak kavramak için gerekli olduğunu düşünüyordu. "Urubah"'ın Müslüman kimliğinden ayrılmaz olduğunu, hem dilsel hem de dinî boyutları kapsadığını ileri sürdü.
El-Faruki ayrıca "tevhit" kavramını Arap dinî bilincinin merkezi bir unsuru olarak vurguladı ve bunun Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'da bulunduğunu belirtti. Bu fikir, bu dinler arasında Arap kültürü ve dilinde kök salmış ortak bir monoteist inanç akışını vurguladı. İslam ve monoteizmin insanlığa Arap bilincinin hediyeleri olduğunu savundu, bu modern çağın ırk temelli milliyetçiliğine karşı çıktı.
Bu duruş, bazı akademisyenler tarafından özcü ve Arap merkezli yaklaşım olarak eleştirildi. Arap olmayan Müslüman entelektüeller de dahil olmak üzere eleştirmenler, İslami düşünce için tek uygun dil yapısının Arapça olduğunu iddia eden görüşüne itiraz ettiler. El-Faruki'nin Pakistan'da geçirdiği zaman, çeşitli Müslüman kültürlere maruz kalması, başlangıçta Arap merkezli görüşlerini değiştirmede pek etkili olmadı.


### İslamcılığa kayış.
El-Faruki'nin perspektifleri, Amerika Birleşik Devletleri'ne taşındıktan sonra önemli ölçüde evrildi. Temple Üniversitesi'ndeki Müslüman Öğrenciler Birliği (MSA) ile olan etkileşimi, onu çeşitli kültürel arka planlara sahip Müslüman öğrencilerle tanıştırdı. Bu tanışıklıklar, önceki Arabizm odaklı yaklaşımını yeniden gözden geçirmesine yol açtı. Daha geniş bir İslami kimliği Arap milliyetçiliği üzerinde öncelik vermeye başladı ve "Birkaç ay öncesine kadar Filistinli, Arap ve Müslümandım. Şimdi Filistinli bir Arap olan bir Müslümanım" dedi. Kimliği üzerine daha fazla düşündüğünde, El-Faruki "Kendime sordum: Ben kimim? Bir Filistinli mi, bir filozof mu, bir liberal hümanist mi? Cevabım: Ben bir Müslümanım" dedi.
Bu kayış, dinler arası diyaloğa katılımıyla da etkilenmiştir. İslami birliğin, gayrimüslimlerle anlamlı diyaloglar kurmak için önemini görmeye başladı. MSA'daki etkileşimleri ve Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çeşitli Müslüman kültürlerle karşılaşmaları, İslami kimliğini daha geniş bir çerçevede görmesini pekiştirdi.


### Meta-din.
El-Faruki, dinleri birbirlerine karşı değil, evrensel standartlara göre değerlendirmek için akla dayalı meta-dinî ilkeler oluşturmayı amaçladı. Bu iddialı girişim, farklı dinler arasında ortak bir anlayış ve işbirliği zemini bulmayı hedefliyordu. Diyalog için birkaç yönlendirici ilke önerdi, bunlar arasında tüm diyaloğun eleştiriye tabi olduğu, iletişimin iç ve dış tutarlılık yasalarına uyması gerektiği, diyaloğun gerçeklikle örtüşmesi ve "kanonik figürizasyonlardan" arınmış olması gerektiği ve etik sorulara odaklanılması gerektiği bulunuyordu.
El-Faruki, meta-dinî diyaloğun, doktrinal farklılıkların yarattığı boşluğu köprüleyerek farklı inanç toplulukları arasında karşılıklı anlayış ve saygıyı sağlamak için bir araç olarak hizmet edebileceğine inanıyordu. Teoloji yerine etik konulara odaklanması, daha yapıcı ve daha az tartışmalı dinler arası etkileşimleri kolaylaştırmayı amaçlıyordu.


### Bütünsel bilgi.
El-Faruki, Müslüman toplumlarda bilginin sekülerleşmesi konusundaki endişelerini dile getirerek bütünsel bilgi kavramının geliştirilmesine önemli katkılarda bulundu. "Ümmetin rahatsızlığı"nı tartıştı ve Batılı seküler araçlara ve yöntemlere bağımlılığın, Müslüman ülkelerin ekolojik ve sosyal gerçekleriyle bağlantısının kopmasına neden olduğunu ve İslami etik ihlallerini sıkça göz ardı ettiğini savundu. İslami ilkelerin modern bilgi ile bütünleştirilmesinin önemini vurgulayarak, çağdaş zorlukları ele almayı ve ümmetin etik bütünlüğünü korumayı amaçladı.
El-Faruki'nin daha sonraki entelektüel çabaları, bilginin İslamileştirilmesine odaklandı. İslami ilkelerle çağdaş akademik disiplinleri uyumlu hale getirmeyi savundu ve inanç ve aklın bütünleşmesini teşvik etti. Bu alandaki çalışmaları, çeşitli çalışma alanları için bir İslami epistemoloji ve metodoloji geliştirmeyi amaçlayan IIIT'nin kurulmasıyla sonuçlandı.
El-Faruki, modern bilimlerle İslami bilgiyi bütünleştirmenin gerekliliğini vurguladı. Çağdaş disiplinleri kapsayan, ancak İslami düşünceye dayalı bir müfredat geliştirmeye inanıyordu. Yaklaşımı, İslami ilkelerle uyumsuz unsurları belirlemek ve ortadan kaldırmak ve çeşitli akademik disiplinlere İslami değerleri entegre etmek için sistematik bir süreci içeriyordu.
El-Faruki, eğitim reformuna büyük önem vererek, İslami ve modern bilimleri birleştiren kapsamlı müfredatlar ve akademik kurumlar oluşturmayı savundu. Bu yaklaşım, çağdaş zorlukları İslami bir perspektiften ele alabilen, her iki alanda da yetkin olan akademisyenler yetiştirmeyi amaçladı. El-Faruki, müfredat geliştirme, uygulama için pratik stratejiler ve tüm eğitim sistemini reforme etmek için bütünsel bir yaklaşımın önemini vurguladı.


### Siyonizm üzerine görüşler.
El-Faruki, Siyonizm'i Yahudilik ile bağdaşmaz olarak gören açık sözlü bir eleştirmendi. Siyonizmin neden olduğu adaletsizliklerin onun ortadan kaldırılmasını gerektirdiğini savundu. Siyonizmi reddeden eski İsrailli Yahudilerin, İslam dünyasında "ümmet topluluğu" olarak yaşayabileceklerini, Yahudi hukukuna rabbinik mahkemeler tarafından İslami bir çerçevede tabi olabileceklerini önerdi. Bu duruş, adalet vizyonuna olan bağlılığını İslami ilkelerle kök salmış bir şekilde vurguladı.


## Bilimsel başarılar.
1980 yılında, El-Faruki, Taha Jabir Alalwani, Abdul Hamid Abu Sulayman ve Anwar İbrahim ile birlikte Uluslararası İslam Düşünce Enstitüsü'nü (IIIT) kurdu.
El-Faruki, İslami çalışmalara kapsamlı yazıları ve akademik ve dinler arası organizasyonlardaki katılımı ile katkıda bulundu. Bilimsel dergilerde ve magazinlerde 100'den fazla makale ve 25 kitap yayımladı, bunlar arasında "Christian Ethics: A Historical and Systematic Analysis of Its Dominant Ideas" (1968), "Islam and the Problem of Israel" (1980) ve "el-Tawhid: Its Implications For Thought And Life" (1982) bulunmaktadır. Amerikan Din Akademisi'nin İslami Çalışmalar Grubu'nun kurulmasında yer aldı ve on yıl boyunca başkanlık yaptı. Ayrıca, Dinler Arası Barış Kolokyumu başkan yardımcılığı ve Chicago'daki Amerikan İslam Koleji başkanlığı gibi pozisyonlarda bulundu.
El-Faruki, İslami düşüncede birleştirici bir ilke olarak "tevhit" (monoteizm) kavramını önerdi ve bunun etik, politika ve eğitim dahil olmak üzere hayatın çeşitli alanlarında önemini vurguladı. "Bilginin İslamileştirilmesi" girişimi, İslami ilkelerle çağdaş akademik disiplinleri entegre etmeyi ve inanç ile aklın bütünleşmesini teşvik etmeyi amaçladı. IIIT'de çalışmaları, İslami epistemoloji için bir çerçeve oluşturmayı ve İslami düşünceye dayalı müfredatlar ve araştırma metodolojileri geliştirmeyi içeriyordu. Bu girişim, sekülerleşmenin getirdiği zorlukları ele almayı ve İslam'ın entelektüel geleneğiyle etkileşime geçmeyi amaçladı.
İbrahim Kalın'e göre, El-Faruki'nin "Bilginin İslamileştirilmesi" çalışması, modern bilimsel bilgiyi dışlayarak daha çok beşeri bilimleri hedef aldı ve İslami bilgide sosyolojik bir odaklanmaya yol açtı ve modern bilimin sekülerleştirici etkisini göz ardı etti.
El-Faruki ayrıca dinler arası diyaloğa da katıldı ve farklı dinî topluluklar arasında karşılıklı anlayış ve işbirliğini teşvik etti. Çabaları, İslam, Hristiyanlık ve Yahudilik arasındaki ortak noktaları vurgulayarak küresel bir barış ve saygı ortamı oluşturmayı amaçladı.


## Güncel önemi.
El-Faruki'nin bilginin İslamileştirilmesi konusundaki fikirleri, çağdaş İslami düşünceyi etkilemeye devam ediyor. İslami ilkelerle modern akademik disiplinleri entegre etme vurgusu, inanç ve aklı uyumlu hale getirmeyi amaçlayan akademisyenler ve eğitimciler için günümüzde de önemini koruyor. Çalışmaları, İslami düşünce ve eğitim üzerine düzenlenen akademik konferanslar ve yayınlarda sıkça alıntılanmaktadır.
El-Faruki'nin dinler arası diyaloğa katkıları da geniş çapta tanınmaktadır. Farklı dinî topluluklar arasında karşılıklı anlayış ve işbirliğini teşvik etme çabaları, birçok bilimsel çalışmada not edilmiştir. Dinler arası diyaloğa yaklaşımı, İslam, Hristiyanlık ve Yahudilik arasındaki ortak noktaları vurgulaması, küresel bir barış ve saygı ortamı oluşturma açısından önemli bir katkı olarak görülmektedir.
Montreal'deki Müslüman topluma katkıları ve İslami bilim üzerine etkisi ölümünden sonra da tanınmıştır.


## Ölüm.
Mayıs 1986'da El-Faruki ve eşi, Pennsylvania'daki Wyncote'daki evlerinde Yusuf Ali olarak da bilinen Joseph Louis Young tarafından öldürüldü. Young, suçu itiraf etti, ölüm cezasına çarptırıldı ve 1996'da doğal nedenlerle hapishanede öldü. Saldırı, kızları Anmar el-Zein'i de ağır yaraladı ancak yoğun tıbbi tedavi gerektiren durumda hayatta kaldı. Cinayetlerin ardındaki motivasyonlar hakkında çeşitli teoriler ortaya atılmıştır, bunlar arasında başarısız bir soygun ve politik amaçlı bir suikast yer almaktadır.


## Ek okumalar.
-  
-