BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Tarakçılar, Yusufeli
Tarakçılar, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Tarakçılar köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Bit'dir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Bit (بٻط) biçiminde yazılmıştır. Bit adı, "oğlak" anlamına gelen Lazca "piti" (პიტი) kelimesinden değişime uğramış olabilir.
Bit köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde yer altındaki daranlar o dönemden kalmış olabilir. Osmanlıların eline geçmesinden sonra Bit köyü Livane sancağına bağlanmıştır.
Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Bit köyü Livane-i Ulya sancağının Bedazor nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyde 28 hanede toplam 52 erkek tespit edilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Bit köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 104 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Bit, 19. yüzyılın ikinci yarısında, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyün nüfusu 16 hanede yaşayan 32 kişiden oluşuyordu. Salnamede belirtilmemiş olmasına karşın Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Erke sayısı kadar kadın eklenince, köyde 64 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. 1835 nüfusuyla kıyaslandığında köyde yaşayan kişi saysının önemli ölçüde azaldığı görülmektedir. Salnamede köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 10 öküz, 15 inek, 10 at, 154 keçi ve 100 koyun kayda geçirilmiştir. 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'ya Livana kazası Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılınca, Bit köyü Kiskim kazasına bağlanmıştır.
Bit köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Artvin vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesindeki köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Bit" adıyla kaydedilen yerleşim, Çoruh vilayetine bağlı Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 170 kişiden oluşuyordu. Bit "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tarakçılar olarak değiştirilmiştir. Bit adının bir parazit olan "bit"le ilişkisi olmamasına karşın, bu yer adı halk arasında parazit adı gibi algılandığı için "tarak" kelimesinden türemiş bir adla değiştirilmiş olmalıdır.1965 genel nüfus sayımında Tarakçılar köyünün nüfusu 228 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 73 kişi okuma yazma biliyordu.
Tarakçılar'da günümüze ulaşan tarihsel eser, sığınak veya depo olarak kullanılan yeraltı yapılarıdır.


## Coğrafya.
Tarakçılar köyü, Artvin il merkezine 74 km, Yusufeli ilçe merkezine 31 km uzaklıktadır.
# Taşkıran, Yusufeli
Taşkıran, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Taşkıran köyünün eski adı Zğapori (ზღაპორი) olarak bilinir. Bu yer adı Türkçeye, muhtemelen Gürcüceden Zğabor veya Zğapor şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde Zğabor (زغابور) ve 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Zğapor (زغاپور) olarak geçer. Ancak köyün adının Osmanlıca yazılığı yaygın biçimde "Zığapor" şeklinde okunmuştur.
Zğapori köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde tespit edilen Cevaneti (ჯევანეთი), Gozaneti (გოზანეთი), Şavlağeti (შავლაღეთი), Vani (ვანი), Akaketi (აკაკეთი), Bunara (ბუნარა), Gasmaliketi (გასმალიქეთი), Girgoleti (გირგოლეთი), Vaketi (ვაკეთი), Oçvanketi (ოჭვანკეთი), Sura (სურა), Satibe (სათიბე) ve Ubani (უბანი) gibi Gürcüce mikro yer adları bu dönemden kalmış olmalıdır.
Zğapori veya Zğapor köyü, 1835 yılında Osmanlı nüfus defterinde Zğabor (زغابور) biçiminde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Çıldır Eyaleti'nin Livane-i Ulya sancağının Livane kazasına bağlıydı. Vergi ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 126 hanede 366 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Zğapor köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 732 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bir vakıf köyü olan Zğapori bu sırada Bunara (ბუნარა), Tuhat (თუხათი), Cevanet (ჯევანეთი), Musioğlu, Gozanet (გოზანეთი), Şavlağet (შავლაღეთი), Halaçoğlu, Bağyancılar, Van (ვანი) ve Sarıgöl mahallelerinden oluşuyordu.
Zğapori veya Zğapor, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon Vilayeti'nin sancaklarından biri olan Lazistan sancağına bağlı Livane kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köyde 88 hanede 357 kişi kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmakla birlikte, bu nüfusunun sadece erkek nüfusu olması ihtimali vardır. Ertesi yıl başlayan 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Livane kazası Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılınca, Zğapor köyü Kiskim kazasına bağlanmıştır.
Zğapori veya Zğapor köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Zğapor (ذغاپور) yerine sehven "Dğayor" (دغایور) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında ise, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 936 kişiden oluşuyordu. Zğapori veya Zğapor "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sarıgöl olarak değiştirilmiştir. Nitekim köyün adı 1960 genel nüfus sayımında Sarıgöl olarak geçer. Sarıgöl aynı zamanda dokuz köyden oluşan bucaktı ve Sarıgöl köyü bu bucağın merkeziydi. Kısa bir süre sonra köyün adı, burada yetişmiş çok taş ustası olduğu için Taşkıran olarak yeniden değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Taşkıran köyünün nüfusu 1.668 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 288 kişi okuma yazma biliyordu. Nüfusu 8.622 kişiden oluşan Sarıgöl bucağında ise sadece 1.711 kişi okuryazardı.


## Coğrafya.
köy; Artvin il merkezine 129 km, Yusufeli ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.
# Yağcılar, Yusufeli
Yağcılar, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Uşhum'dur. Osmanlıların köyü Gürcülerden ele geçirmiş olmasından hareketle bu yer adının Türkçeye Gürcüce Uşhumi'den (უშხუმი) girdiği söylenebilir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesiden köyün adı Gürcücede olduğu gibi gırtlaksı "hı" (ﺨ) harfiyle Uşhum (اوشخوم) olarak yazılmıştır.
Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı bölgesini oluşturan Tao bölgesinin bir köyü olan Uşhumi, 1549 yılındaki Gürcistan seferiyle Osmanlılar tarafından ele geçirildi. Ardından Livane sancağına bağladı. Daha sonra Çıldır Eyaleti'nin bir köyü haline geldi. Osmanlı idaresinin vergi ve askere alma amacıyla 1835'te yaptığı nüfus tespiti sırasında, Livane-i Ulya sancağının Bedazori nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 56 hane ve 142 erkek olarak kaydedilmiştir. Bir o kadar da kadın nüfusu eklenince, köyde 284 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 5 kişinin düştüğü ortaya çıkar.
Bu tarihten yaklaşık 40 yıl sonra, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Uşhum'un nüfusu 52 hanede yaşayan 181 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köy, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Livana kazasında yer alıyordu. Hayvan varlığı olarak 40 öküz, 50 inek, 40 at, 100 keçi ve 81 koyun tespit edilmişti.
Uşhum, 1928 tarihli köy listesinde, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 nüfus sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve köyde 407 kişi yaşıyordu. Uşhumi ya da Uşhum, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yağcılar olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Yağcılar ("Uşhum")" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.
Uşhum'da günümüze ulaşan tek tarihsel yapı Uşhumi Kilisesi'dir. Hocagil mahallesindeki tek nefli yapı (9.0×4.5 m), bugün büyük ölçüde yıkıktır.


## Coğrafya.
Yağcılar köy, Artvin il merkezine 75 km, Yusufeli ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
# Yamaçüstü, Yusufeli
Yamaçüstü, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Çorgens ya da Çörgens'tir. Osmanlılar köyü Gürcülerden ele geçirdiği için bu ad Gürcüce Çorgensi'den (ჩორგენსი) girmiş olmalıdır. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çorgens (چوركنس) biçiminde yazılmıştır.
Çorgensi'deki kale ve kilise kalıntısı, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı bölgesini oluşturan tarihsel Tao bölgesinde yer alan Çorgensi, Samtshe Atabeyliği sınırları içindeyken 1549 yılındaki Gürcistan seferiyle Osmanlıların eline geçti. Erken dönem Osmanlı kayıtlarında Çorgensi, Çorgens-i Ulya (Yukarı Çorgensi) ve Çorgens-i Süfla (Aşağı Çorgensi) olmak üzere iki ayrı köy olarak geçer. Daha sonra Yukarı Çorgensi'ye Küçük Çorgensi, Aşağı Çorgensi'ye Büyük Çorgensi de denmiştir.
1555 tarihli Osmanlı tahrir defterine göre Peterek sancağında yer alan Çorgens-i Ulya'nın nüfusu 28 haneden (152 kişi), Çorgens-i Süfla'nın nüfusu ise 17 haneden (88 kişi) oluşuyordu. Hostaval ve Namkes, Çorgens-i Ulya köyünün mezralarıydı. 1574 tarihli tahrir defterine göre Çorgens-i Ulya'da 86 hane (456 kişi), Çoregns-i Süfla'da 12 hane (63 kişi) yaşıyordu. 1555 ve 1574 tarihli tespitlere göre köyün nüfusunun tamamı Hristiyanlardan oluşuyordu. Her iki köyde buğday, arpa, darı tarımı ve arıcılı yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Çorgens-i Ulya ile Çorgens-i Sufla'nın tek köy olarak kaydedildiği 1652 yılında Çorgensi köyünde sadece 6 hane (30 kişi) Hristiyan olarak kalmıştır.
Vergi ve askere alma amacıyla Osmanlı idaresinin 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinden Çorgensi'de (Yukarı Çorgensi) 73 hanede 224 erkek, Çorgens-i Süfla'da 36 hanede 180 erkek kaydedilmiştir. İki köyün 109 hane ve 404 erkenden oluştuğu anlaşılmaktadır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince iki köyde 808 kişinin yaşadığı ve hane başına ortalama 7,4 kişinin düştüğü ortaya çıkar.
Yukarı Çorgensi ile Aşağı Çorgensi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çorgens adı altında, Artvin vilayetinin Yusufeli kazsının merkez nahiyesine bağlı tek köy olarak kaydedilmiştir. 1935 genel nüfus sayımıdan "Çörkens" olarak geçen köyün nüfusu 1.015 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Yusufeli Erzurum vilayetine bağlanmıştı. Çorgensi, Çörgens veya Çörkens, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yamaçüstü olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Yamaçüstü ("Çörgenis")" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.
Çorgensi köyündeki iki tarihsel yapıdan biri olan Çorgensi Kilisesi, Küçükçorgens mahallesindedir. Bugün yıkık halde olan tek nefli kilisenin kalan duvarlarının yüksekliği 2.5 metreyi bulmaktadır. Diğer tarihsel yapı Çorgensi Kalesi ise, Dere mahallesinde bir kayanın üzerinde yer almaktadır. Orta büyüklükteki kale kaba taşlarla harç kullanılarak inşa edilmiştir.


## Coğrafya.
Yamaçüstü köyü, Artvin il merkezine 154 km, Yusufeli ilçe merkezine 48 km uzaklıktadır.
# Yokuşlu, Yusufeli
Yokuşlu, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yokuşlu köyünün eski adı Nihahi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Nihahi (ნიხახი), Türkçeye "Nihah" olarak girmiştir. Nitekim İbn Bibi'nin 1281 tarihli eserinde köyün adı Nihah (نخاخ) şeklinde yazılmıştır. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Nihah (نخاح) olarak geçer. Bugünkü Tortum kasabasının eski adı da Nihahi'dir ve bu iki yerleşim eski kaynaklarda sıklıkla birbirine karıştırılmıştır.
Nihahi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Nitekim İbn Bibi 1281 tarihli eserinde Hah (خاخ), Nihah (نخاخ) ve çevresinden "Gürcü ülkesi" olarak söz etmiştir. Köyde bulunan Nihahi Kalesi ve yıkılmış olan Nihahi Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.
Nihahi köyü, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre Pertekrek nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyde 65 hane yaşıyordu ve bu nüfusun tamamı Hristiyanlarda oluşuyordu. 1835 yılında ise köy Kiskim sancağına bağlıydı. Nüfusu 27 haneden oluşuyordu. Vergi ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte 17 hanede 38 Müslüman erkek ve 10 hanede 24 Hristiyan erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenirse, Nihahi köyünün toplam nüfusunun 124 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Nihahi, 1928 tarihli köy listesinde Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 nüfusu sayımında Erzurum vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve "Nihah" olarak yazılmış olan köyde 148 kişi yaşıyordu. Zaman içinde Türkçe Nihah, Nihak, Nikah olarak da yazılmış olan Nihahi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yokuşlu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yokuşlu köyünde 282 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 81 kişi okuma yazma biliyordu.
Nihahi'de iki önemli tarihsel yapının varlığı bilinmektedir. Bunlardan biri olan Çoruh Nehri kıyısındaki Nihahi Kalesi büyük ölçüde bugüne ulaşmıştır. Diğer tarihsel yapı olan Nihahi Kilisesi ise, 2014 yılında yol çalışması gerekçesiyle yıkılmış, kalan tek duvarı da 2016 yılından önce ortadan kaldırılmıştır.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 137 km, Yusufeli ilçe merkezine 32 km uzaklıktadır.
# Yüksekoba, Yusufeli
Yüksekoba, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yüksekoba köyünün eski adı Kvabaki'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kvabaki (ქვაბაკი) veya Kuabaki'nin (ქუაბაკი), mağara veya kazan anlamına gelen "kuabi / kvabi" (ქუაბი / ქვაბი) kelimesinden türemiş bir yer adı olduğu anlaşılmaktadır. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Kvabay (ქვაბაჲ) olarak da geçer. Kvabaki, erken dönemde Osmanlıcaya da Kvabak (کواباك) şeklinde girmiştir. Bu yer adı sonradan Türkçede Kobak, Köbak, Köbek gibi farklı biçimlerde de yazılmıştır.
Kvabaki veya Kvabay, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Kvabaki, Osmanlı idaresine girince, aynı yüzyıl içinde önce Livana sancağına, daha sonra Çıldır Eyaleti'ne bağlanmıştır.
Kvabaki köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi salma amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespiti sırasında da Çıldır Eyaleti'nin Livane-i Ulya sancağına bağlıydı. Lala Mustafa Paşa Camii'nin vakfı olan köyde 65 hanede 190 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenice, Kvabaki köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 380 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Kvabak, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Kobak / Kubak (كوباك) biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy Trabzon vilayetinin Lazistan sancağında Livana kazasına bağlıydı. Köyün nüfusu 66 hane ve 209 kişi olarak tespit edilmiştir. Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusu tespit ettiği bilinmektedir. Bunun sonucunda köyün toplam nüfusunun 418 kişiden oluştuğu söylenebilir. Yaklaşık 40 yıl içinde köyün nüfusu biraz artmış, hane başına düşen ortalama nüfus da 6,3 kişiye çıkmıştır. Geçim kaynağı tarıma dayanan Kvabaki'de 60 öküz, 100 inek, 20 at, 126 keçi ve 100 koyundan oluşan bir hayvan varlığı tespit edilmiştir. 93 Harbi'nde (1877-1878) Livana kazasının büyük bölümü Rusların eline geçince, Kvabaki Osmanlı sınırları içinde kaldı ve Kiskim kazasına bağlandı.
Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili 1917 yılında, Parhali vadisinden söz ederken, Parhali köyünde sadece yaşlıların Gürcüce anladığını, ancak Kobaki köyünde, tıpkı Heveki köyünde olduğu gibi genç ve yaşlıların Gürcüce konuştuğunu yazmıştır. Parhali'nin aşağısındaki köylerde delikanlıların, Gürcü mitolojisinde bağ ve şarap tanrısı Aguna adına düzenlenen asma ve salkımlarla süslenmiş çıplak vücutlarıyla dans ettiğini belirmiştir.
Kvabaki, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. 1935 genel nüfus sayımında "Köbek" olarak kaydedilmiş olan Kvabaki, aynı idari konuma sahip olmakla birlikte, bu tarihte Yusufeli kazası Erzurum vilayetine bağlıydı. Bu tarihte Kvabaki'nin nüfusu 512 kişiden oluşuyordu. Türkçede Kobak, Köbek ve Köbak gibi değişik biçimlerde kaydedilmiş olan Kvabaki'nin adı, "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yüksekoba olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında Yüksekoba köyünün nüfusu 583 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 165 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Yüksekoba, Artvin il merkezine 153 km, Yusufeli ilçe merkezine 48 km uzaklıktadır.
# Yüncüler, Yusufeli
Yüncüler, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Yukarı Hungamek ya da Yukarı Hengamek'tir. Yusufeli'nin bir başka köyü olan Dokumacılar'ın eski adı ise, Aşağı Hungamek'tir. Köyün adı 1555 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Hungâmek-i Ulyâ (حونكامك علیا) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Hengâmek-i Ulyâ" (هنكامك علیا) biçiminde yazılmıştır. Yukarı Hungamek adını Çoruh Nehri'nin bir kolu olan Hengamek Deresi'nden alır. Hengamek adı Farsça "hengâme"den (gürültü, patırtı) gelir. Farsça'dan Ermeniceye girmiş olan bu kelime, değişime uğrayarak Hengamek ve Hungamek'e dönüşmüştür. Köye bu ad söz konusu derenin hengame içinde akmasından dolayı verilmiş olmalıdır.
Yukarı Hengamek köyü erken ve geç orta çağlarda Gürcü devletleri sınırları içinde bulunuyordu. 16. yüzyılın ilk yarısında Osmanlılar köyü, bu devletlerden biri olan Samtshe Atabeyliği'nden ele geçirdi. 1555 ve 1574 tarihli tahrir defterlerinde Yukarı Hungamek ile Aşağı Hungamek birlikte Peterek sancağının köyü olarak kaydedilmiştir. 1574 yılında bu iki köyün nüfusu 28 haneden (148 kişi) oluşuyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak yazılmıştı. 1652 yılına gelindiğinde köyün nüfusu Müslümanlaşmıştı. Osmanlı idaresinin gerçekleştirdiği 1835 tarihli nüfus tespitinde, Kiskim sancağına bağlı tek köy olarak kaydedilmiş olan Hungamek'te 168 hanede 385 erkek yazılmıştır. Köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın eklenirse, Hungamek'in nüfusunun 770 kişiden oluştuğu ve hane başına ortalama 4,5 kişinin düştüğü ortaya çıkar. Bu tespitten hareketle köyün aile yapısının kalabalık olmadığı söylenebilir. 1848 yılında ayrı bir köy olarak yazılmış olan Hungamek-i Ulya'da 90 hanede 450 kişi yaşıyordu.
Hengamek-i Ulya, 1928 yılında Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 genel nüfus sayımında "Hüngemeğiülya" adıyla kaydedilmiş olan Yukarı Hengamek, bu tarihte Yusufeli'nin merkez nahiyesinde Erzurum vilayetine bağlı bir köydü ve köyde 430 kişi yaşıyordu. Hungamek veya Hengamek adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yüncüler olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı, bir süre daha yeni adıyla birlikte "Yüncüler ("Hüngameglülya")" biçiminde resmî kayıtlarda kullanıldı.


## Coğrafya.
Yüncüler Artvin il merkezine 141 km, Yusufeli ilçe merkezine 36 km uzaklıktadır.
# Zeytincik, Yusufeli
Zeytincik, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Zeytincik köyünün eski adı Tzklispiri'dir. Gürcüce bir yer adı olan Tzklispiri (წყლისპირი), dere ve su anlamına gelen "tzkali" (წყალი) ve "kıyı" anlaman gelen "piri" (პირი) kelimelerinden oluşur. Nitekim Tzklispiri Çoruh Nehri kıyısında yer alan bir yerleşimdir. Tzklispiri Türkçeye Zğlispir şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Zğlispir (زغلیسپر) olarak geçer.
Tzklispiri köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın ve Tao-Klarceti'nin bir parçası olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu köyü ve bölgeyi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Tzklispiri adı ve köyde Ahalpiri (ახალპირი), Bostanpiri (ბოსტანპირი), Tavteki (თავთექი), Kilitavi (კილითავი), Çala (ჭალა), Çinka (ჭინკა), Cuvardari (ჯუვარდარი) gibi yer adları buranın tarihsel olarak bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.
Tzklispiri, Osmanlı idaresinin sadece erkek nüfusunu kaydettiği 1835 Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Livane-i Ulya sancağının köylerinden biriydi. Zğlispir (زغلسپیر) şeklinde kaydedilmiş olan köyde 64 hanede 139 erkek yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Tzklispiri köyünde yaklaşık 278 kişinin yaşadığı ortaya çıkar.
Tzklispiri, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Livana kazsının bir köyüydü. Köyde 49 hanede 155 kişi yaşıyordu. Köyde hayvan varlığı olarak 40 inek, 30 öküz, 122 keçi, 100 koyun ve 10 at kaydedilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Livana kazasının büyük bölümünün Rusya'ya bırakılınca, Tzklispiri de Erzurum vilayetinin Kiskim kazasına (sonra Yusufeli kazası) bağlandı.
Artvin vilayetinde 1925 yılında köy adları değiştirilirken Tzklispiri Erzurum vilayetine bağlıydı ve bundan dolayı adını korudu. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının Erkinis nahiyesinin bir köyüydü. 1940 genel nüfusu sayımında "Zığlıspir" olarak kaydedilmiş olan Tzklispiri, Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasında Erkinis nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 329 kişiden oluşuyordu. Hostapor köyü uzun süre Tzklispiri köyünün bir mahallesiyken, 1956 yılında bu köyden ayrılarak ayrı bir köy haline getirilmiştir. Tzklispiri veya Zğlispir adı "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Zeytincik olarak değiştirildi. Zeytincik köyünde 1965 genel nüfus sayımında 297 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 83 kişi okuma yazma biliyordu.
Köyde Zeytincik Asma Köprüsü bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 66 km, Yusufeli ilçe merkezine 39 km uzaklıktadır.
# Akbucak, Pazar
Akbucak, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Akbucak köyünün eski adı Marmanati (მარმანათი) veya Melmenati (მელმენათი) olarak bilinir. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında "Marmanat", Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze 1917 tarihli listesinde Melmanati (Мелъменати) olarak geçer. Ancak Kipşidze köyün adını Melmanaş (Мелъманаш) şeklinde de yazmıştır. Bu yer adı Türkçeye Melmenat şeklinde girmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Melmenat" (ملمنات) biçiminde yazılmıştır.
Melmenati veya Marmanati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. "Melmenat" (ملمنات) şeklinde yazılmış olan köyün nüfusu, 42 hanede yaşayan 150 kişiden oluşuyordu. Söz konusu sayının sadece erkek nüfusu olması ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 77 koyun, 282 keçi, 90 inek ve 9 öküz kaydedilmiştir.
Melmenati veya Marmanati köyü Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinin notlarında Melmenati köyünde 93 hanede 627 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Melmenati veya Marmanati köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının Hemşin nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında ise "Melmanat" adıyla Çoruh vilayetinin Pazar kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 666 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini Çoruh vilayeti almış, Atina kazasının adı da Pazar olarak değiştirilmişti. Marmanati veya Melmanat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Akbucak olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Akbucak köyünün nüfusu 763 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 265 kişi okuma yazma biliyordu.
Akbucak köyünde, Melmenati Deresi üzerindeki Melmenati Köprüsü'nün kemer kısmı kesme taş, diğer kısımları moloz taşlarla inşa edilmiştir. Köyde 1814 yılında Ahmet Hasan Usta tarafından inşa ettirilmiş ve 1897'de tamamen yıkılmış bir cami bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Köy, Rize il merkezine 55 km, Pazar ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Akmescit, Pazar
Akmescit, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Akmescit köyünün eski adı Cacivati (ჯაჯივათი) olarak bilinir. Bu yer adı, Lazca çaylak anlamındaki "mcaci" (მჯაჯი) kelimesinden türemiş Mcacivati'den (მჯაჯივათი) değişime uğramış olabilir. Nitekim Nikolay Marr 1910 yılında köyün adını "Mcacivat" şeklinde yazmıştır. Cacivati Türkçeye Cacivat biçiminde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Cacivat (جاجیوات) olarak geçer.
Cacivati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirmiştir. Bu yerleşim, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Atina kazasının bir köyüydü. Nüfusu 24 hanede yaşayan 95 kişiden oluşuyordu. Söz konusu sayının sadece erkek nüfusu olması ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 40 inek ve 10 öküz kaydedilmiştir.
Cacivati köyü Birinci Dünya Savaşı sırasında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde Çaçivati (ჭაჭივათი) şeklinde not ettiği köyde 43 hanede 246 kişinin yaşadığını yazmıştır. Nikolay Marr ise, 1910 yılında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmış, Mcacivati köyünü de Lazcanın konuşulduğu yerleşimler arasında saymıştır.
Cacivati köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Pazar kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 318 kişiden oluşuyordu. Cacivati veya Cacivat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Akmescit olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Akmescit köyünün nüfusu 558 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 159 kişi okuma yazma biliyordu.
Köyde bulunan cami 2023 yılında tadilata alınmış, 2024 yılında açılmasından 1 gün sonra yıldırım düşmesiyle büyük ölçüde yanmıştır.


## Coğrafya.
Akmescit köyü, Rize iline 39 km, Pazar ilçesine 4 km uzaklıktadır.
# Aktaş, Pazar
Aktaş, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Aktaş köyünün eski adı Hunari (ხუნარი) olarak bilinir. Bu yer adı Türkçeye Hunar şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hunar (خونار) olarak geçer.
Hunari veya Hunar köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. Nüfusu, 17 hanede yaşayan 48 kişiden oluşuyordu. Söz konusu sayının sadece erkek nüfusu olması ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 33 keçi, 29 inek ve 6 öküz kaydedilmiştir.
Hunari veya Hunar köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde Hunar (ხუნარ) şeklinde not ettiği köyde 43 hanede 284 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Hunari veya Hunar köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının Hemşin nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında ise Çoruh vilayetinin Pazar kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 389 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini Çoruh vilayeti almış, Atina kazasının adı da Pazar olarak değiştirilmişti. Hunari veya Hunar Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Aktaş olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Aktaş köyünün nüfusu 664 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 185 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Rize il merkezine 44 km, Pazar ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Aktepe, Pazar
Aktepe, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Aktepe köyünün eski adı Kitati'dir. Lazca bir yer adı olan Kitati (კითათი), parmak anlamına gelen veya meyvesi parmağı andıran üzüm cinsi olan kiti / kita (კითი / კითა) kelimesinden türemiş olmalıdır. Lazca üzüm cinsi "Kiti" Gürcü dilinde Tita olarak bilinir. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze, köyün adını Kitati (კითათი), yaylasının adını da Çita Kitati (ჭიტა კითათი) olarak vermiştir. Lazca "çita" (ჭიტა) veya "çuta" (ჭუტა) kelimesi küçük anlamına gelir ve Çita Kitati de "Küçük Kitati" demektir. Bu yer adı Türkçeye Kitat şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti saknamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kitat (كتات) olarak geçer.
Kitati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. Nüfusu, 15 hanede yaşayan 52 kişiden oluşuyordu. Söz konusu sayının sadece erkek nüfusu olması ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 82 koyun, 52 keçi, 40 inek ve 10 öküz kaydedilmiştir.
Kitati veya Kitat köyü Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde Kitati (კიტათი) şeklinde not ettiği köyde 31 hanede 195 kişinin yaşadığını yazmıştır. Nikolay Marr ise Kitat'ı, Lazeti bölgesinin iç kesiminde Lazca'nın konuşulduğu köyler arasında saymıştır.
Kitati veya Kitat, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 289 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Atina kazasının adı Pazar olarak değişmişti. Kitati veya Kitat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Aktepe olarak değiştirilmiştir. Aktepe köyünün nüfusu 1965 yılında 404 kişide oluşuyor ve bu nüfus içinde 190 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Aktepe köyü, Rize il merkezine 42 km, Pazar ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Alçılı, Pazar
Alçılı, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Alçılı köyünün eski adı Hançkuni'dir. Nitekim Lazeti bölgesindeki yer adları üzerine iki çalışmada Hançkuni (ხანჭკუნი) şeklinde yazılmıştır. Bu yer adı Türkçeye Hanckun şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hanckun (خانجقون) şeklinde geçer.
Hançkuni köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Hançkuni köyü, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesine göre Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. Nüfusu 25 hanede yaşayan 126 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 22 keçi, 70 inek ve 5 öküz kaydedilmiştir.
Hançkuni köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyün adını Gürcüce Hançkuni (ხანჭკუნი), Rusça Hançkun (Ханчкун) şeklinde yazmıştır. Kipşidze'nin verdiği bilgiye göre bu tarihte köyde 68 hanede 399 kişi yaşıyordu. Nikolay Marr ise, 1910 yılında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmış, Hançkuni köyünü de Lazcanın konuşulduğu yerleşimler arasında saymıştır.
Hançkuni köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Hançkun" şeklinde yazılmış olan köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma ve nüfusu 535 kişiden oluşuyordu. Ancak Atina kazasının adı Pazar olarak değiştirilmişti. Hançkuni veya Hançkun Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Alçılı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Alçılı köyünün nüfusu 731 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 163 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Rize iline 42 km, Pazar ilçesine 5 km uzaklıktadır. Köyde bölge florasına ek olarak Calluna vulgaris yetişmektedir. Köyde Badialva Mevki Mahallesi bulunmaktadır.
# Balıkçı, Pazar
Balıkçı, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Balıkçı köyünün eski adı Zeleği'dir. Nitekim Lazistan'daki yer adları üzerine iki çalışmada Zeleği (ზელეღი) şeklinde yazılmıştır. Bazı kaynaklarda bu yerleşimin adı Zeleki (ზელექი) şeklinde geçer. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Zelek (ذلك) olarak kaydedilmiştir.
Zeleği köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Zeleği köyü, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesinde sehven "Zelur" şeklinde kaydedilmiş olmalıdır. Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlı köyün nüfusu 18 hanede yaşayan 75 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 20 koyun, 5 keçi, 29 inek ve 10 öküz kaydedilmiştir.
Kültür tarihçisi Nikolay Marr, 1910 yılında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmış, Zelek köyünü de Lazcanın konuşulduğu yerleşimler arasında saymıştır. Marr'ın verdiği bilgiye göre, Zeleği veya Zeleki köyünde herkes kayıkçılık ve denizcilikle uğraşıyordu. En iyi denizciler bu köyden çıkıyordu. Zeleği köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyün adını Gürcüce Zeleği (ზელეღი), Rusça Zelek (Зелек) şeklinde yazmıştır. Kipşidze'nin verdiği bilgiye göre bu tarihte köyde 69 hanede 188 kişi yaşıyordu.
Zeleği köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Hançkun" şeklinde yazılmış olan köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma ve nüfusu 371 kişiden oluşuyordu. Ancak Atina kazasının adı Pazar olarak değiştirilmişti. Zeleği veya Zelek Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Balıkçı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Balıkçı köyünün nüfusu 489 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 149 kişi okuma yazma biliyordu.
1836 yılında köydeki mescit camiye dönüştürülmüştür.


## Coğrafya.
Köy, Rize iline 30 km, Pazar ilçesine 7 km uzaklıktadır. Köyde Dumina Mevki Mahallesi bulunmaktadır.
# Başköy, Pazar
Başköy, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Başköy'ün eski adı Petre Nikola'dır. Petre Nikola'nın (პეტრე ნიკოლა) Lazca "Peder Nikola" anlamı taşıdığı tahmin edilmektedir. Bu yer adı 1928 tarihli Osmanlıca köy istesinde Baş Köy (باش كوی) olarak geçer. Ancak Başköy adı Başköy adı, Osmanlı Devleti'nde geç dönemde ortaya çıkmış ve yüksek noktada bulunan yerleşim yerlerine verilmişti.
Petre Nikola köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Petre Nikola veya Başköy, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapmış olan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyü adını Gürcü alfabesiyle Başköy (ბაშქოი), Rus alfabesiyle Baş-Köy (Баш-Кёв) şeklinde yazmıştır. Bu tarihte köyde 78 hanede 689 kişi yaşıyordu. Nikolay Marr 1910 yılında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmış, Başköy'ü (Petre Nikola) de Lazcanın konuşulduğu yerleşim yerleri arasında saymıştır.
Başköy, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında Başköy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesi sonucunda kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 761 kişiden oluşuyordu. Ancak Atina kazasının adı Pazar olarak değişmişti. 1965 genel nüfus sayımında Başköy'de 820 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 162 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy; Rize il merkezine 50 km, Pazar ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır. Pazar'ın Hemşin sınırındaki son köyüdür. Güneyinde Levent Köyü (Çoço), güneybatısında Yaltkaya Köyü (Homno), doğusunda Ortayol Köyü (Meleskur), kuzeydoğusunda Şentepe köyü(Hulivat), kuzeyinde Suçatı Köyü (Apso), kuzeybatısında Derinsu köyü (Zanat) ve batısında Sefalı Köyü (Venekdere) bulunmaktadır. Bölgenin en büyük akarsularından olan Hemşin Deresi köyün ortasından geçmektedir. Köyde Tutoğlu Mevki Mahallesi bulunmaktadır.
# Boğazlı, Pazar
Boğazlı, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Boğazlı köyünün eski adı Cigeture'dir. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze de köyü adını 1917 yılında Cigeture (ჯიგეთურე) şeklinde yazmıştır. Bu yer adı Türkçeye benzer biçimde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Cigeture (جیكتورە) olarak geçer.
Cigeture köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı ve nüfusu, 43 hanede yaşayan 135 kişiden oluşuyordu. Söz konusu sayının sadece erkek nüfusu olması ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 74 koyun, 22 keçi, 85 inek ve 20 öküz kaydedilmiştir.
Cigeture, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapmış olan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyü adını Rusça Cigatore (Джигаторе) şeklinde yazmıştır. Bu tarihte köyde 50 hanede 402 kişi yaşıyordu. Nikolay Marr 1910 yılında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmış, Cigeture köyünü de Lazcanın konuşulduğu yerleşim yerleri arasında saymıştır.
Cigeture köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Cigetoro" şeklinde kaydedilmiş olan köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 490 kişiden oluşuyordu. Cigeture Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Boğazlı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Boğazlı köyünün nüfusu 970 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 250 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy; Rize il merkezine 46 km, Pazar ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır. Köyde Bodatzari Deresi bulunmaktadır.
# Darılı, Pazar
Darılı, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Darılı köyünün eski adı Aranaşi'dir. Lazca aile adlarının "-şi" (-ში) sonekiyle sonlanması üzerinden Aranaşi'nin (არანაში) aile adı olması ihtimali vardır. Aranaşi adı Türkçeye Aranaş şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Aranaş (اراناش) olarak geçer.
Aranaşi köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Aranaşi köyü, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlı olan köyün nüfusu 17 hanede yaşayan 53 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 5 keçi, 40 inek ve 11 öküz kaydedilmiştir.
Aranaşi veya Aranaş köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapmış olan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyü adını Gürcüce Aranaşi (არანაში), Rusça Aranaş (Аранаш) şeklinde yazmıştır. Bu tarihte köyde 33 hanede 205 kişi yaşıyordu. Nikolay Marr 1910 yılında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmış, Aranaş köyünü de Lazcanın konuşulduğu yerleşim yerleri arasında saymıştır.
Aranaşi veya Aranaş köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 241 kişiden oluşuyordu. Aranaşi veya Aranaş Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Darılı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Darılı köyünün nüfusu 351 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 141 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Darılı köyü Rize il merkezine 41 km, Pazar ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
# Bucak, Pazar
Bucak, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Bucak köyünün eski adı Açaba veya Acaba'dır. Bu yer adı Türkçeye aynı biçimde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Acaba (اجابا) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Açaba (آچاا) olarak geçer.
Açaba veya Acaba köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Açaba köyü, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesinde Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Hemşin kazasına bağlıydı. Nüfusu 22 hanede yaşayan 49 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 150 keçi, 70 inek, 5 öküz ve 1 at kaydedilmiştir.
Açaba veya Acab köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, Atina kazasına yer alan köyün adını Rusça Açaba (Ачаба) şeklinde yazmıştır. Kipşidze'nin verdiği bilgiye göre bu tarihte köyde 36 hanede 248 kişi yaşıyordu.
Açaba veya Acaba köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının Hemşin nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Açaba" şeklinde yazılmış olan köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Pazar kazasının merkez nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 243 kişiden oluşuyordu. Açaba veya Acaba Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Bucak olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Bucak köyünün nüfusu 373 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 150 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Rize il merkezine 25 km, Pazar ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır. Köyde Ocaozon Mevki Mahallesi bulunmaktadır.
# Derebaşı, Pazar
Derebaşı, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Derebaşı köyünün eski adı Tzukita (წუკიტა) veya Tsukita (ცუკიტა) olarak bilinir. Bu yer adı Türkçeye Sukita şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilyati salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sukita (سوقیطە) olarak geçer.
Tsukita veya Tzukita köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Bu yerleşim, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesine göre, Trabzon Vilayeti'nin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. Nüfusu 40 hanede yaşayan 125 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 48 koyun, 95 keçi, 35 inek, 11 öküz, 5 manda ve 5 at kaydedilmiştir.
Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan bölgesineki araştırma gezisi sırasında köyün adını "Mtsukita" şeklinde yazmıştır. Bu tarihte Atina kazasında 69 köy bulunuyor ve bu köylerden 64'ünde Lazca konuşulduyordu. Mtsukita köyünü de Lazcanın konuşulduğu yerleşim yerleri arasında saymıştır. Köy, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçmiş ve bir süre Rus idaresinde kalmıştır. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze'nin Tzukita (წუკიტა) şeklinde yazdığı köydeki 50 hanede 261 kişi yaşıyor ve nüfusun çoğunluğu Lazlardan oluşuyordu.
Tsukita veya Tzukita köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, "Sukita" adıyla Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 498 kişiden oluşuyordu. Tzukita veya Sukita Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Derebaşı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Derebaşı köyünün nüfusu 944 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 342 kişi okuma yazma biliyordu.
Köyde Seydioğlu Camisi olarak da bilinen, 1902 yılında yapılmış ve 1976 ve 1986 yıllarında onarımdan geçmiş bir cami bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Köy; Rize il merkezine 45 km, Pazar ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Derinsu, Pazar
Derinsu, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Derinsu köyünün eski adı Zağnati (ზაღნათი) olarak bilinir. Türkçeye Zağnat şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Zağnat (زاغنات) olarak geçer. Bu yer adını, muhtemelen Rusça haritada bir hatalı yazıma bağlı olarak "Zanati" şeklinde yazan kaynaklar da vardır.
Zağnati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Zağnati köyü, 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre bu yerleşim, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Atina kazasına bağlıydı. Nüfusu 8 hanede yaşayan 35 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusunu ihtiva etme ihtimali de bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 28 koyun, 36 keçi, 20 inek ve 5 öküz kaydedilmiştir.
Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi notlarında Atina kazasında 69 köy bulunduğunu, bunlardan 64'ünde Lazca konuşulduğunu yazmıştır. Zağnati de Lazcanın konuşulduğu köylerden biriydi. Zağnati köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçmiştir. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapmış olan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Rusça Zagnat (Загнат) şeklinde yazmıştır. Bu tarihte köydeki 63 hanede 469 kişi yaşıyordu.
Zağnati köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Atina kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Zanat" şeklinde yazılmış olan köy, Çoruh vilayetinin Pazar kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 544 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini Çoruh vilayeti almış, Atina kazasının adı da Pazar olarak değiştirilmişti. Zağnati veya Zağnat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Derinsu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Derinsu köyünün nüfusu 402 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 108 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Rize il merkezine 51 km, Pazar ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.