# Yi Jing
Yi Jing, (Çince: 易經, Pinyin: Yì Jīng; Wade–Giles: I Ching) Değişimler Kitabı/Klasiği, en eski antik Çin klasik metinlerinden biridir. Gök ve Yer'in diğer deyişle evrenin/doğanın; değişim, dönüşüm süreçlerini, ilkelerini 64 farklı şablon üzerinden açıklar. Bu imgesel şablonların her biri, doğadaki yinyang döngü evreleri ve mevsimlerin değişim hareketlerini temsil eder. Her bir imge değişim ve dönüşümlerin kendine has iniş ve çıkış, yükseliş ve çöküş, tıkanma ve rahatlama, bunalım ve ferahlama süreçlerini resmeder. İnsanın, toplumsal ilişki ve etkileşimlerin, evrendeki/doğadaki değişimlerden bağımsız olamayacağı varsayımı ile benzer süreçlerden geçtiği öngörülür. Olgunlaşmış bir süreçte ve belirsiz koşullar altında tam olarak nasıl hareket edeceğini kestiremeyen yöneticiler, o sürecin Yijing şablolarının hangisine denk düştüğünü belirleyerek, en uygun hareketin ne olabileceği konusunda Yijing metinlerinden binlerce yıldır fikir almışlardır. Yaşlılık yıllarında Kong Zi'nin (Konfüçyüs) "yeniden doğsam bütün ömrümü Yijing'i anlamaya adardım" dediği söylenir. Kongzi uzun yıllar Yijing çalışmış ve imgelere kendi yorumlarını da eklemiştir.
Çin'in ilk yöneticisi kabul edilen Fu Xi tarafından hazırlandığı kabul görür. Yin ve Yang karşıt ve kopmaz kutuplarının üç katman halinde dizilişi olan Bagua sistemi ona aittir. Daha sonra Zhōu "Wén" Wáng (MÖ 1100) altı katman diziliş sistemini getirmiştir.


## Metin Üzerine.
  - Kainattaki her şeyin değişim dönüşüm süreçlerini ve onların aşamalarını inceleyen bir yazıttır.
  - Sosyal yaşamda veya eskiden ordularda önemli bir karar aşamasında, içinde bulunulan süreç ve koşulları çözümlemede başvurulan kaynak.
  - Asya'nın Dao (Tao) öğretisiyle neredeyse iç içe geçmiştir. 
  - Asya öğretilerinde sıkça karşılaşılan "Yin ile Yang" ilkesinin ilk kez ortaya konduğu yazılı metindir.


## Tarihçe.
Metnin M.Ö. 2852 - 2738 yıllarında yaşadığı söylenen efsanevi bilge Fu Xi'ye dayandığına inanılmaktadır. Fu Xi, Gök-Öncesi Bagua yönteminde, 8 trigramı (üçlü-dizim), çember döngüsüne yerleştirirken, her trigram karşısına karşıtı denk gelecek şekilde düzenlemişti. Zhou hanedanı Wen ise (M.Ö. 1152 - 1056), gök-sonrası Bagua adı verilen 8 trigramı, trigramların birbirini takip ediş sırasını, değişim esasına dayanarak yeniden oluşturdu. Wen, ayrıca her Üçlü-Dizim'leri birbiri üzerine koyarak toplam 64 adet hegzegram (Altılı-Dizim) elde etti ve bunları yin ve yang'ın değişim dönüşüm esasları temelinde yorumladı. Onun çalışmaları Yi Çing hakkında en öğretici kaynaklardan biri olarak kaldı ve yıllar içinde geliştirildi. Wen'in oğlu Tan, altılı-dizim yorumlarına yenilerini eklediyse de, en kapsamlı yorumlar sonraki yüz yıllarda Konfüçyüs (Kong Zi) tarafından yapılmıştır. Konfüçyüs tarafından eklenen yorumlamalar ve açıklamalarda yine bilgenin kendi görüşlerinde görünen ahlakçı ve hiyerarşik düzenlemeler baskın olarak kendisini gösterir. Yi Çing'in ayrıca Konfüçyüsçü ahlak anlayışından arındırılmış Taocu yorumlamaları da yine aynı çağlarda ortaya çıkmıştır. Lao Zi tarafından derlenen Tao Öğretisi'ndeki evren düzeni, ondan çok önce halk arasında ortaya çıkmış olan şaman yani göçer toplumların evren anlayışından esinlendiği ileri sürülür. Himalayaları içine alan çok geniş bir bölgede çokça göçer halde hayvancılıkla uğraşan topluluklarda Gök ve Yer öğretisi, ortak evren anlayışı olarak kendini yansıtmıştır. Gök, hava ve uzay tümünü yansıtır. Yerküre için en önemli iki göksel etken ay ve güneştir. Yer, gezegen olarak yerkürenin kendisidir. Yi Çing hegzegramlarında (Altılı-Dizimler) altı dizimin tümü yang halinde olan ilk hegzegram Gök'tür (temel verici); tümü yin halinde olan ikinci hegzegram Yer'dir (temel alıcı). "Gökten ne yağar da, yer kabul etmez" dizesinde göründüğü gibi binlerce yıl sonrasında yaşamış Mevlana Rumi'de de gök ve yer ilişkisini açık olarak görebilmekteyiz.


## Kavramlar.
Her tek dizim ya kesik çizgi ya da tam bir çizgidir. Kesik çizgi "Yin", tam çizgi ise "Yang"ı temsil eder. Yin veya yang üst üste istiflenen üç çizgiye Üçlü-Dizim (Trigram) denir. Yin veya yang üst üste istiflenen altı çizgiye Altılı-Dizim (Hegzagram) denir. Madeni para veya belli sayıdaki çalı sapından çubuklarla belli bir mantık çerçevesinde elde edilen altılı-dizimi yorumlarken şu hususlara dikkat etmelidir. 
1. Her altılı-dizim, bir enerji halini temsil eder. İmgeler, durumu tam olarak resim etmese de, meselenin temel etkenlerini ve sürecini yansıttığı anlaşılmalıdır.
2. Her altı-dizim ve her sıradaki yin veya yang çizgisinde:
a) Dış koşullar
b) Özel durum
c) Kök ve dışarıyla olan ilişki ele alınır.
3. İnsan ilişkilerinin altında karmaşık çok yönlü etkenler yatar. Altılı-Dizim açıklamaları saftır, yargısızdır. Kişinin anlayışı, andaki hali, deneyimlerine bağlı olarak çözümleme farklılıkları olağandır. Bu yüzden danışılan durum, hal ile altılı-dizim açıklamalarının örtüşmesinde kişinin kendi algılama yetkinliği büyük önem arz eder ve deneyim ister.


## Altılı-Dizim Tablosu.
  - ÜÇLÜ-DİZİMLER (TRİGRAMLAR) VE ÖNE ÇIKAN NİTELİKLERİ


## Altı-Dizimler.
Aşağıda uzun sözlerle yapılmış açıklama ve yorumlar Yi Çing'in aslına ait değildir. Yi Çing asli metinde uzun açıklamalar yoktur. Altılı dizimin adı, alt üçlükte ne var, üst üçlükte ne var ve altılının imgesi neyse o verilir, o kadar. Çince karakterlerin yapısına dayanarak durumla, aşama ya da süreçle ilgili çok kısa bir resim sunar. Yorumlamak ise doğa bilgisine hakimiyet ister. İlkbahar sıcaklaşacak bir havanın resmini gösterebilir ama o ilkbaharın süreçlerini ve nasıl geçeceğini yorumlamak öngörmek doğa gözlem ve birikim geleneğinden gelmeyi gerektirir. Yi Çing, öngörmekten ziyade hangi koşullar neyi barındırır konusunda fikir verir. 
1. Qián 乾 (Verme ilkesi, göksel ilke)
2. Kūn 坤 (Alma ilkesi, karşılama, yersel ilke)
3. Zhūn 屯 (Doğum sancısı, başlangıçtaki zorluklar)
4. Méng 蒙 (Toyluk, deneyimsiz ergenlik)
5. Xū 需 (Gerek duyulan durumu, anı bekleme ) yemek, içmek, uyumak tazelenmek için gereklidir. Her şeyin beslendiği bir şey vardır.
6. Sòng 訟 (Tartışma, mahkeme, uyuşmazlık)
7. Shī 師 (Silahlı birlikler / Halklar, Yığınlar)
9. Xiǎo Chù 小畜 (Azar azar birikme)
10. Lǚ 履(Dikkatli adımlarla ve beceriklice gitmek)
11. Tài 泰 (Huzurlu uyum ve etkileşim, ilerleme)
12. Pǐ 否 (Arada kalma, tıkanma, engel)
13. Tong Ren (Uyum Arayışı)
14. Da You (Büyük Hasat)
15. Qian (Gönüldaşlık)
16. Yü (Keyf)
17. Sui (Eşlik etmek)
18. Gu (Çare)
19. Lin (Yaklaşmak)
20. Guan (İzlemek)
21. SHIH HO (Isırıp Koparmak)
22. PI (Zarafet)
23. PO (Çözülme)
24. FU (Geri Dönüş)
25. WU WANG (Sadelik)
26. TA CH'U (Düzenlenen Güç)
27. I (Beslemek)
28. TA KUO (Aşırı Büyüklük)
29. K'AN (Derinlik)
30. LI (Ateş)
31. HSIEN (Teşvik)
32. HENG (Devamlılık)
33. TUN (Geri Çekilme)
34. TA CHUANG (Büyük Güç)
35. CHIN (İlerleme)
36. MING I (Işığın Kararması)
37. CHIA JEN (Aile)
38. K'UEI (Çekimserlik ve Kopukluk)
39. CHIEN (Engelleme)
40. HSIEH (Özgürlük)
41. SUN (Düşüş, Eksilme)
42. I (Artış)
43. KUAI (Kararlılık)
44. KOU (Karşılaşma)
45. TS'UI (Antlaşma)
46. SHENG (Yukarı İtme)
47. K'UN (Baskı, Eziyet)
48. CHING (Kuyu)
49. KO (Devrim)
50. TING (Kazan)
51. CHEN (Uyanma)
52. KEN(Hareketsiz Durmak)
53. CHIEN (Gelişme)
54. KUEI MEI (Evlenen Taze Genç Kız)
55. FENG (Büyüklük, Ululuk)
56. LU (Yabancı)
57. SUN (İçe İşleyen Rüzgâr)
58. TUI (Neşe)
59. HUAN (Dağılma)
60. CHIEH (Kısıtlama, Sınır Koyma)
61. CHUNG FU (Anlamak)(Gerçek)
62. HSIAO KUA (Küçüğün Aşırılığı)
63. CHI CHI (Tamamlama)
64. WEI CHI (Tamamlama Öncesi)


## Likan.
Likan, Yi Çing'de (diğer adıyla Değişimler Kitabı) geçen altılı-dizinlerden (hexagram) 64'üncüsüdür.


### ䷿ Wei Chi / Tamamlanma Öncesi.
"Li" (alev), "K’an" (su)’ın üstündeyse, şafak zamanı denizden doğan güneşi simgeler. Bu, sonuncu hexagram olsa da, çizgiler doğru yerlerinde değillerdir. Bu altı-çizgi kargaşadan düzene geçişin henüz tamamlanmadığını ifade eder ve her sonun yeni bir başlangıç taşıdığı olgusunu gösterir. Söz edilen dönem, gelecektir; bütünlük için hazırlık yapılır ve çaba gösterilir. Gelecek için büyük umutlar vadeden projelere olumlu bakılır.
I Ching (Değişimler Kitabı)
En az 4000 yaşındaki I Ching, değişimler kitabı demektir. Asya öğretilerinde sıkça karşılaşılan Karşıtlıklar İlkesi "Yin ile Yang" yönteminin ilk kez göründüğü yazılı metindir. Kainattaki her şeyin değişim süreçlerini, bu süreçlerin aşamalarını inceler. Çünkü değişim her yerde, sürekli olarak var olan bir güçtür. Kitap, tüm ontolojik sistemlerde olduğu gibi kendimizi bilmemizi, tanımamızı amaçlıyor. Bu da ancak değişimin gücünü ve onun gelişim sürecini anlamakla mümkün olabilir. Konfüçyüs fazladan bir 50 yılım olsaydı, onu sadece bu kitabı anlamaya çalışarak geçirirdim demiştir. Analitik psikolojinin kurucusu Carl Gustav Jung, bağlantısız gibi görünen olaylar arasındaki anlamlı çakışmaya “senkronite” adını verirken bu kitaptan ilham almıştır.


## Edebiyat.
  - Wilhelm, Richard: "I Ching - Book of Changes". 1927.
  - Christensen, Lars Bo: "The Book of Changes - The original Core of the I Ching". Amazon Create Space 2015.
  - Edward L. Shaughnessy: "Unearthing the Changes". Columbia University Press, 2014.