BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Yoldere, Hopa
Yoldere, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yoldere köyünün eski adı Zurpici / Jurpici veya Zurbuci'dir. Doğubilimci Nikolay Marr Lazistan gezi notlarında ve İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında bu yerleşimin adı Zurpici / Jurpici (ზურპიჯი / ჟურპიჯი) biçiminde yazmıştır. Lazca bir kelime olan Zurpici veya Jurpici (ზურპიჯი / ჟურპიჯი) "iki yaka" anlamına gelir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde köyün adı Zurbici (زوربجی) olarak geçer.
Zurbici, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağına bağlı Hopa kazasının bir köyüydü. Nüfusu 40 hanede yaşayan 153 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Surbici'de yaklaşık 306 kişinin yaşadığı söylenebilir. Tarımla geçinen köydeki hayvan varlığı 400 keçi/koyun, 5 at, 5 inek ve 1 öküz olarak tespit edilmiştir.
Zurbici, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 361 kişiden oluşuyordu. Zurpici / Zurbuci "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yoldere olarak değiştirilmiştir. Yoldere köyünde 1965 genel nüfus sayımında 625 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 182 kişi okuma yazma biliyordu.
Yoldere köyünde eskiden kalma tek kemerli bir taş köprü bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Yoldere köyü, Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.
# Balıkköy, Hopa
Balıkköy, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Balıkköy'ün eski adı Zendidi'dir. Lazca bir yer adı olan Zendidi (ზენდიდი), düzlük anlamındaki "zeni" (ზენი) ile büyük anlamındaki "didi" (დიდი) kelimelerinden oluşur ve "büyük düzlük" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye "Zendit" veya "Zendid" şeklinde girmiştir. Kemalpaşa ilçesine bağlı Akdere köyünün eski adı da Zendidi'dir.
Zendidi köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Zendidi köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce ve Rusça Zendidi (ზენდიდი ve Зендиди) şeklinde not etmiş, köydeki 19 hanede 111 kişinin yaşadığını, köy halkının Hemşinlilerden oluştuğunu yazmıştır.
Zendidi, Hendek köyüne bağlı bir mahalleyken, 6 Haziran 1956 tarihli "Resmî Gazete"'de yayımlanan bir tamimle, 19 Nisan 1956 tarihinden geçerli olmak üzere ayrı köy haline getirilmiştir. Bu sırada yerleşimin adı Balıkköy köy olarak da yazılmıştır. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında Balıkköy olarak kaydedilmiş olan Zendit, Hopa ilçesinin merkez bucağına bağlıydı ve nüfusu 271 kişiden oluşuyordu. 1965 yılında Balıkköy'ün nüfusu 287 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 112 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Yeşilköy, Hopa
Yeşilköy, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür. Kazım Koyuncu'nun mezarı bu köyde bulunmaktadır.


## Tarihçe.
Bir Laz köyü olan Yeşilköy'ün eski adı Pançoli'dir. Gürcüce kaynaklarda da Pançoli olarak geçer. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında köyün adını Pançoli (პანჭოლი) olarak vermiş, Rusça "Poncol" (Попджол) şeklinde yazıldığını belirtmiştir.
Pançoli, uzun süre mahalleyken, 1971 yılında köy statüsü kazanmıştır. Nitekim 1970 genel nüfus sayımında köyün adı geçmemektedir. 1975 genel nüfus sayımında ise, köyde 259 kişi yaşıyordu.
Yeşilköy'de eski bir kalenin varlığı bilinmektedir. Söz konusu kale, köyün 500 metre batısında Yeşilköy ile Çamlı köyleri arasındaki tepenin zirvesinde bulunmaktadır. Köylüler kalenin olduğu yeri Lazca "Ciha" (kale) olarak adlandırmaktadır.


## Coğrafya.
Yeşilköy, Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Eşmekaya, Hopa
Eşmekaya, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eşmekaya köyünün eski adı Ardala'dır. Ardala (არდალა), Türkçeye aynı şekilde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ardala (آردالە) olarak geçer.
Arala köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Ardala, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Nüfusu 29 hanede yaşayan 163 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 300 keçi/koyun, 3 at ve 8 inek kaydedilmiştir.
Ardala köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi notlarında Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyün adını Rusça Ardala (Ардала) şeklinde yazmış, köydeki 54 hanede 271 kişinin yaşadığını belirtmiştir. Bu nüfusun Hemşinlilerden oluştuğu Kipşidze'nin notlarından anlaşılmaktadır. 1921 yılında köy Türkiye sınırları içinde kalmıştır.
Ardala köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle ortaya çıkan Çoruh vilayeti aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 452 kişiden oluşuyordu. Ardala Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Eşmekaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Eşmekaya köyünde 881 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 305 kişi okuma yazma biliyordu. Bu köyün bir mahallesi olan Çimenli 1971 yılında ayrı bir köy haline getirilmiştir.


## Coğrafya.
Eşmekaya köyü, Artvin il merkezine 77 km, Hopa ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Kazimiye, Kemalpaşa
Kazimiye, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Molisor şeklindedir. Köyün adı, 1928 tarihinden beri "Kazımiye" olarak geçer. Daha önceleri Sarp köyüne bağlı bir mahalle iken, 14 Temmuz 1954'te köy statüsü kazandı. Köy, daha önceleri Hopa ilçesine bağlı iken, Kemalpaşa'nın 2017 yılında yayımlanan KHK ile ilçe olması üzerine Kemalpaşa'ya bağlandı.


## Coğrafya.
Köy, Hopa ilçe merkezine 7 km, Artvin il merkezine 100 km uzaklıktadır.
# Subaşı, Hopa
Subaşı, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Subaşı köyünün eski adı Tzkaristi'dir. Lazca bir yer adı olan Tzkaristi (წკარისთი), "su başı" veya "pınar başı" anlamına gelir. Köyün doğusundaki dağ da aynı adı taşıyordu. Bu yer adı Türkçeye İskaristi olarak girmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde İskaristi (اسقاریستی) şeklinde kaydedilmiştir.
Tzkaristi köyü, Antik Çağ krallıklarından biri olan Kolheti'nin sınırları içinde yer alan bir yerleşmedir. Osmanlılar köyün bulunduğu bölgeyi, 1461'de Trabzon İmparatorluğu'nun varlığına son erdikten sonra ele geçirmiştir. Trabzon Eyaleti sınırları içinde kalan Tzkaristi, 1867'de, yeni kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlı Hopa kazası sınırları içinde kalıyordu. Ancak söz konusu salnamede bir köy olarak yer almamıştır.
Kültür tarihçisi Nikolay Marr, 1910 yılında, Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesindeki Tzkaristi'de yerli halkın değil, Çhalazeni köyünden göç etmiş olan Lazların yaşadığını yazmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi raporunda Tzkaristi köyünde 23 hanenin yaşadığını ve bu nüfusun Lazlardan oluştuğunu ifade etmiştir.
Tzkaristi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "İskaristi" adıyla Rize vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1940 genel nüfus sayımında köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 173 kişiden oluşuyordu. Tzkaristi veya İskaristi Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Lazca adından çevrilerek Subaşı olarak değiştirilmiştir. Tzkaristi Dağı'nın adı ise, Tokmak Dağı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Subaşı köyünün nüfusu 279 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 108 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Subaşı köyü, Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
# Gümüşdere, Kemalpaşa
Gümüşdere, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Gümüşdere köyünün eski adı Heluket'tir.
Heluket köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Uzun süre bir mahalle olan Gümüşdere, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Gümüşdere köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 5 km, Artvin il merkezine 90 km uzaklıktadır.
# Akdamla, Şavşat
Akdamla, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Akdamla köyünün eski adı Çihta'dır. Gürcüce bir yer adı olan Çihta (ჩიხთა), Çihvta'dan (ჩიხვთა) değişime uğramıştır. Bir Gürcü köyü olan Çihta'da Gürcü dili ve Gürcüce mevki adları bugüne kadar korunmuştur. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda Çıkta / Çıhta olarak geçer.
Çihta'nın tarihi hakkında kesin bir bilgi mevcut değildir. Bununla birlikte buradaki kule ya da kilise kalıntısı ile adının Gürcüce olması, köyün Osmanlı dönemi öncesi bir yerleşme olduğunu işaret etmektedir. Osmanlı Devleti'nin 16. yüzyılın ortasında ele geçirdiği Çihta, bu dönemde Gürcü atabeglerin yönettiği Samtshe-Saatabago sınırları içindeyi. Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan Çihta'yı 93 Harbi'nde Ruslar ele geçirdi.
Rus idaresi sırasında Çihta, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında Çihta (Чнхта) adıyla Cinali köyünün bir mahallesiydi. Bu tarihte Cinali köyünde 91 hanede 664 kişi yaşıyordu. Büyükçe bir yerleşim olan Çihta'da ise, 18 hane bulunuyordu. Köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden mahallede yaklaşık 130 kişinin yaşadığı söylenebilir. Köyün nüfusu bu tarihte Gürcüler ve Türklerden oluşuyordu.
Çihta köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, Artvin ve Batum sancaklarını Gürcistan'ın parçası sayan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Çihta, uzun süre Cinali (Ilıca) köyünün bir mahallesiydi. 1944 yılında "Çıkta" adıyla ayrı bir köy haline getirildi ve Şavşat kazasının Mirya nahiyesine bağlandı. Nitekim Çihta 1945 genel nüfus sayımında “Çıkta” adıyla Çoruh vilayetinin Şavşat ilçesinin Mirya bucağının köylerinden biriydi ve nüfusu 384 kişiden oluşuyordu. Çihta veya Çıkta "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında Akdamla olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte uzun süre "Akdamla ("Çıkta")" biçiminde resmî kayıtlarda kullanılmıştır.
Akdamla köyünde günümüze ulaşan tek tarihsel yapı, Çihta Kulesi'dir. Kare planlı yapı (6x4 m), köyün kuzeyinde, deniz seviyesinden 2.210 metre yükseklikte, bir tepede yer alır. Günümüze yıkıntısı ulaşan yapının güneydoğu kısmında yuvarlak bir forma sahip olması, duvardan dışarı taşan bir kule veya kilisenin bir parçası olduğunu göstermektedir. Nitekim 1890'ların başında Şavşeti bölgesini dolaşan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze Çihta'da küçük bir kilisenin kalıntısından söz etmiştir.


## Coğrafya.
Akdamla, Artvin il merkezine 105 km, Şavşat ilçe merkezine 37 km uzaklıktadır.. Köyün ortalama rakımı 2.000 metredir. Köyün başlıca geçim kaynağı tarımdır. Köyde mısır, fasulye, patates ve korunga ekilmekte, hayvancılık ve arıcılık yapılmaktadır. Orman köyü olan Akdamla'nın çevresi sarıçam göknar ladin ormanları ile kaplıdır. Akdamla köyü güneyinden Zuvareti Sırtı, kuzeyinden Zelketi Ormanı ve doğudan Sapacık Yaylası'yla çevrilidir.
# Arpalı, Şavşat
Arpalı, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Arpalı köyünün eski adı Zendaba'dır. Gürcüce bir yer adı olan Zendaba (ზენდაბა), "Zena Daba"dan (ზენა დაბა) değişime uğramıştır ve "Yukarı köy" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Zenduba / Zendoba gibi farklı biçimlerde girmiştir.
Zendaba, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim bu yerleşimi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Natievi (ნათიევი), Ahoti (ახოთი), Çuta (ჭუტა), Lertzmana (ლერწმანა) gibi günümüzde de kullanılan yer adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.
Zendaba, Osmanlı idaresinin 1835 yılında vergi belirleme ve askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği sırada Çıldır Eyaleti'nin İmerhevi sancağına bağlı köylerden biriydi. Köyde 34 hanede 108 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Zebdaba'nın toplam nüfusunun yaklaşık 216 kişiden oluştuğu söylenebilir.
Zendaba, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Zendaba (Зендаба) olarak kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Anklia nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Zendaba köyünde, 97'i erkek ve 86'sı kadın olmak üzere, 32 hanede 183 kişi yaşıyordu. Bir hane hariç nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. 1 hanede ise, 3'ü erkek ve 2'si kadın olmak üzere 5 Gürcü yaşıyordu.
Zendaba, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Zendaba köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla bu köyü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Zendaba, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Artvin livasının Şavşat kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 48 hanede yaşayan 330 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak yazılmıştır. Zendaba Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Arpalı olarak değiştirildi. Arpalı, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 456 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 669 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 366 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 74 km, Şavşat ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
# Çağlıpınar, Şavşat
Çağlıpınar, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çağlıpınar'ın eski adı Hohlevi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Hohlevi (ხოხლევი) Türkçeye Hohlev olarak girmiştir. Gürcüce bazı kaynaklarda Hohleuri (ხოხლეური) biçiminde de geçer. Buna bağlı olarak Türkçe ise, Koklevur biçiminde yazılmıştır. Hohlevi ya da Hohleuri Gürcücede "taşlı yer" anlamına gelir. Köyün eski adı geç dönemde Türkçe "Oklavur" biçiminde de yazılmıştır.
Hohlevi, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'nin köylerinden biridir. Osmanlılar burayı 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdi. Nitekim köyde günümüzde de kullanılan Didaho (დიდახო), Kldeçreli (კლდეჭრელი), Nacvarevi (ნაჯვარევი) ve Kvemomta (ქვემომთა) gibi mevki adları da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
Hohlevi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nde Rusların eline geçti. Rus idaresinin Hohlevi, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı bir köy olan Tsetileti'nin (Цетилет) bir mahallesiydi. Rusların 1886 yılında yaptığı tespite göre, Tskalsimeri nahiyesinin dört köyünden biri olan Tsetileti'de, tamamı Gürcü olan 512 kişi yaşıyordu. Rus idaresinin Hohlaur (Хохлауръ) biçiminde yazdığı Hohlevi'de ise 12 hane kalmıştı. Çünkü 15 hane İstanbul Antlaşması uyarınca daha önce Osmanlı ülkesine göç etmişti. Hohlevi ayrı bir köyken ise, Lomieti (ლომიეთი) ve Meshieti (მესხიეთი) adlı iki mahalleden oluşuyordu. Rus idaresi sırasında, 1890'ların başında bölgeyi gezen Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Tsetileti'yi İmerhevi'de Gürcücenin konuşulduğu köyler arasında saymıştır.
Hohlevi, Rus egemenliğinin ardından, 1918-1921 arasında bağımsız olan Gürcistan'ın sınırları içinde yer aldı. Ardından Gürcistan'ı işgal eden Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde bir köy olarak geçmemesi, Hohlevi'nin bir mahalle olduğuna işaret etmektedir. Sonraki genel nüfus sayımlarında da yer almayan Hohlevi, ilk kez 1960 genel nüfus sayımında "Çağlayanpınar (Oklavur)" olarak geçer. "Oklavur"a dönüşmüş olan Hovlevi adı 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği" için 7267 sayılı kanunla Çağlayanpınar olarak değiştirilmiş ve bir mahalle olan yerleşmeye köy statüsü verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Çağlıpınar'ın nüfusu 356 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 139 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Çağlıpınar köyü, Artvin il merkezine 107 km, Şavşat ilçe merkezine ise 42 km uzaklıktadır.
# Çamlıca, Şavşat
Çamlıca, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çamlıca köyünün eski adı Çartuleti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Çartuleti (ჩართულეთი), "çatak" anlamına gelir. Bu ad Türkçeye "Çartulet" (چارتولت) olarak girmiştir. 1925'te adının Çamlıca olarak değiştirilmesinden sonra da köyün eski adı uzun süre resmi kayıtlarda "Çamlıca (Çartulet)" biçiminde kullanılagelmiştir.
Çartuleti, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan kule de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılı kayıtlarında Çartuleti ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Hemen yakınındaki Hantuşeti ise, bu deftere göre Çıldır Eyaleti'nin Şavşat (Satlel) sancağına bağlı köylerden biriydi.
Çartuleti, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Çartuleti, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında Satlel-Rabat nahiyesine bağlı Soporo köyünün bir mahallesiydi. Rus idaresinin “Çartulet” (Чартулетъ) olarak kaydettiği yerleşimin nüfusu 14 haneden oluşuyordu. Soporo köyünde ise 34 hanede 228 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte eski bir Gürcü yerleşimi olan Çartuleti'de Muçurtana (მუჭურტანა), Çoravelta (ჭორაველთა), Avçala (ავჭალა), Orbuka (ორბუკა) gibi Gürcüce mevki adları bugün de kullanılmaktadır.
Çartuleti köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Çartuleti köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Çartuleti, 1922 tarihinde Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. "Çartulet" adıyla kaydedilmiş olan köyün nüfusu, 124'ü kadın ve 105'i erkek olmak üzere, 33 hanede yaşayan 229 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmişti. Çartuleti veya Çartulet Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Çamlıca olarak değiştirilmiştir. 1940 genel nüfus sayımında Çamlıca, Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin 23 köyünden biriydi ve nüfusu 347 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çamlıca köyünün nüfusu 475 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 254 kişi okuma yazma biliyordu.
Çamlıca köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı Çartuleti Kulesi'dir (5 x 1,5 m). Bir gözetleme kulesi olduğu anlaşılan yapının tarihsel Şavşeti bölgesinin savunma sisteminin bir parçası olduğu anlaşılmaktadır. Bugün yıkık olan kule, güneybatısındaki Hantuşeti Kalesi'nin kulelerini görüyordu.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 80 km, Şavşat ilçe merkezine 15 km uzaklıktadır.
# Çavdarlı, Şavşat
Çavdarlı, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çavdarlı köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Sorsel'dir. Nitekim 1835 tarihli nüfus defterinde ve Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli Osmanlıca bir kaynakta Sorsel (سورسەل) biçiminde kaydedilmiştir. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda ise Sorseli (სორსელი), Tzortzeli (წორწელი) biçiminde geçer. Sorseli veya Sorsel, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı Sorsi ile aynı kökten geliyor olabilir.
Sorseli, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan Sorseli Kulesi de bu dönemden kalmış olmalıdır. Nabeğlavi (ნაბეღლავი), Tzisvilhevi (წისვილხევი), Hizandari (ხიზანდარი), Verana (ვერანა), Gvirgvineteli (გვირგვინეთელი), Kokola (კოკოლა), Naslevi (ნასლევი) gibi mevki adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.
Sorseli köyü, Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunu belirlediği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'ne bağla Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Bu tarihte köyde 27 hanede 65 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Sorsel köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 130 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Sorseli, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde Sorseli, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında Anklia nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Rus idaresinin Tsortsel (Цорцель) olarak kaydettiği yerleşimin nüfusu, 115'i erkek ve 96'sı kadın olmak üzere, 31 hanede yaşayan 211 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir.
Sorsel köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sorsel köyünü de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Sorseli köyü, 1922 tarihinde Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. "Sorsel" adıyla kaydedilmiş olan köyün nüfusu, 143'ü kadın ve 129'u erkek olmak üzere, 41 hanede yaşayan 272 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte de köyün nüfusu "Türk" olarak kaydedilmişti. Sorseli veya Sorsel Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Çavdarlı olarak değiştirilmiştir. 1940 genel nüfus sayımında Çamlıca, Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin 23 köyünden biriydi ve nüfusu 411 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çavdarlı köyünün nüfusu 531 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 207 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 90, Şavşat ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır.
# Çermik, Şavşat
Çermik, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çermik köyünün eski adı Mikeleti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Mikeleti (მიქელეთი), kişi adı olan Mikel'den (მიქელ) türemiş olup Mikel'in yurdu anlamına gelir. Bu yerleşimde "Mikeladze"lerin yaşadığı yerin adından anlaşılmaktadır.
Mikeleti, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. AncakMikeleti erken dönem Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. Bununla birlikte günümüze kalıntıları ulaşan kilise köyün Osmanlı döneminden önce de bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Mikeleti, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti'nin İmerhev sancağında yer alıyordu. Ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş olan bu yerleşim, büyük bir olasılıkla Garklobi köyünün bir mahallesiydi. Nitekim Rus idaresinde, 1886 yılında yapılan nüfus tespitinde Mikeleti bu köyün altı mahallesinden biriydi. Bu nüfus tespitinde Garklobi köyünde 73 hanede 548 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Mikeleti mahallesinde ise, 11 hane (yaklaşık 80 kişi) kaydedilmişti. Bu sırada Mikeleti Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında yer alıyordu.
Mikeleti köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Mikeleti Türkiye'ye bırakıldı.
Mikeleti 1922 nüfus cetveliden ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu tarihte de Gaklobi köyünün bir mahallesi olduğu anlaşılmaktadır. Bu arada Mikeleti Türkçe olmadığı için adı buradaki ünlü kaplıcalardan dolayı Çermik olarak değiştirilmiştir. Çermik, Çoraklı köyünün bir mahallesiyken, 1978'de bu köyden ayrılarak köy statüsü kazandı.
Mikeleti'de ne zaman inşa edildiği bilinmeyen köy kilisesinin yıkıntıları bugün köyün merkezinin 1,5 km doğusunda bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Çermik köyü, Artvin il merkezine 95 km, Şavşat ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır.
# Çiftlikköy, Şavşat
Çiftlikköy, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Günümüzde Çiftlik ve Dalkırmaz adlarını taşıyan yerleşimler, eski Anklia köyünün sınırları içinde yer alır. Bundan dolayı Anklia veya Ankliya, değişik kaynaklarda her iki köyün de eski adı olarak geçer.
Çiftlikköy, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Çiftlikköy'ün bulunduğu bölge 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde Çiftlikköy, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Anklia (Анклиа) köyünün üç mahallesinden biriydi. Rus idaresinin Çiftlik (Чифтлукъ) adıyla kaydettiği mahallede 12 haneden bulunuyordu. Anklia köyünün nüfus ise, 137'i erkek ve 129'u kadın olmak üzere, 43 hanede yaşayan 266 kişiden oluşuyordu. Bir hane hariç köyün nüfusu Türk olarak kaydedilmiştir. Bir hanede ise, 3'ü erkek ve 3'ü kadın olmak üzere 6 Gürcü yaşıyordu. Bununla birlikte Çiftlik köyünde Ukançala (უკანჭალა: "arka dere"), Kedikuri (ქედიყური: "tepe kulağı") gibi Gürcüce mevki adları bugün de kullanılmaktadır.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus tespitinde Çiftlik bir mahalle olarak Ankliya köyünün sınırları içinde yer alıyordu. 1925 yılında Artvin vilayetinde yer adları değiştirilirken köy Çiftlik olarak kaydedilmiş, Anklia da Çiftlik köyünün bir mahallesi kabul edilmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de bu yerleşimin adı Çiftlik (چفتلك) olarak geçer. Çiftlik, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 807 kişiden oluşuyordu. Anklia mahallesi 1955'te Çiftlik köyünden ayrılarak Ankliya adıyla ayrı bir köy haline getirilmiştir. 1965 yılına gelindiğinde Çiftlik köyünde yaşayan insan sayısı 877 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 302 kişi okuma yazma biliyordu. Bu nüfus sayımında Anklia Dalkırmaz köyünün eski adı olarak verilmiştir.


## Coğrafya.
Çiftlik köyü, Artvin il merkezine 60 km, Şavşat ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.
# Demirkapı, Şavşat
Demirkapı, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Demirkapı köyünün eski adı Türkçe kaynaklarda Kurela olarak geçer. Bu ad Gürcüce Kvirala veya Mkvirala'dan (ყვირალა / მყვირალა) gelir. Kvirala, "çağıltı" anlamındaki Gürcüce "kvirili" (ყვირილი) kelimesinden türemiş bir yer adıdır ve "çağıltılı" anlamına gelir. Bu yer adı, İmerhevi Deresi'nin bir kolu Kvirala Deresi'nden geliyor olabilir. Gürcistan'da Rioni Nehri'nin bir kolu da Kvirala adını taşımaktadır.
Kvirala köyü, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'nin yerleşim yerlerinden biridir. Nitekim Osmanlılar burayı 16. yüzyılda, birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra bölgeye hakim olan Samtshe-Saatabago'dan ele geçirdi. Demirkapı köyünde bugüne ulaşmış olan Kvatsitela (ქვაწითელა), Nakapi (ნაკაფი), Satavikedi (სათავიქედი), Çolvana (ჭოლვანა) gibi Gürcüce mevki adları da buranın eski bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.
Kvirala köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında Kurela (Курела) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Garkloba nahiyesine bağlı Cinal köyünün dokuz mahallesinden biriydi. Bu nüfus sayımında Cinal köyünde 91 hanede 664 kişi yaşıyordu. Büyükçe bir yerleşim olan Kurela'da ise, 18 hane bulunuyordu. Cinal köyünde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden mahallede yaklaşık 130 kişinin yaşadığı söylenebilir. Cinal köyünün nüfusu bu tarihte Gürcüler ve Türklerden oluşuyordu.
Kvirala köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Sovyet Rusya tarafından kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Kvirala Türkiye'ye bırakıldı.
Kvirala veya Kurela, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu tarihte Merya nahiyesine bağlı Cinal köyünün bir mahalle olduğu tahmin edilebilir. Bu tarihten sonra Kvirala, Demirkapı adıyla ilk kez, 1960 genel nüfusu sayımında köy olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Şavşat kazasının Merya nahiyesine bağlı bir köy olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında "Demirkapı ("Kurela")" biçiminde kaydedilmiş olan köyün nüfusu 257 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 103 kişi okuma yazma biliyordu.
Demirkapı köyünün merkezinin 700 metre doğusunda, derenin sağ kıyısında kayalık bir tepede oval bir yapının duvarları günümüze ulaşmıştır. Bir tarafı kayaya yaslanmış olan bu yapı, kireç harcı kullanılarak kaba yontu taşlarla inşa edilmiştir. Bu yapının bir gözetleme kulesi olduğu tahmin edilmektedir.


## Coğrafya.
Demirkapı köyü, Artvin il merkezine 103 km, Şavşat ilçe merkezine ise 38 km uzaklıktadır.
# Düzenli, Şavşat
Düzenli, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Düzenli köyünün eski adı Soporo'dur. Bu yer adı Gürcüce ve Türkçe kaynaklarda aynı biçimde geçer. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfusu defteri ile Artvin vilayeti hakkında 1927 tarihli kaynakta Soporo (سوپورو) olarak geçer.
Soporo köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde Naplati (ნაფლატი), Kopçouri (კოპჭოური), Gorameti (გორამეთი), Şinduli (წინდული), Napudzari (ნაფუძარი), Harauli (ხარაული) gibi Gürcüce mevki adları bu dönemden kalmış olmalıdır.
Soporo, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Çıldır Eyaleti'ne bağlı Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Ancak bu defterde ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş, Satlel köyü nüfusuna kayıtlı bir erkeğin Soporo köyünden olduğu belirtilmiştir.
Soporo köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. "Sopor" (СопорЬ) olarak kaydettiği Soporo, Artvin sancağının Şavşat-İmerhevi kazasında bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus sayımına göre köyde, 115'i erkek ve 113'ü kadın olmak üzere, 34 hanede 228 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada Soporo köyü "Bunbul-ogli" (Bunbulidze), "Orta-megle" (Orta mahalle), "Tuzi-ogli" (Tuzidze) ve "Çartulet" (Çartuleti) mahallelerini kapsıyordu.
Soporo köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Sopro Türkiye'ye bırakıldı.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus göre Soporo, Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu, 93'ü kadın ve 99'u erkek olmak üzere, 31 hanede yaşayan 192 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Soporo veya Sopor Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Düzenli olarak değiştirildi. Düzenli köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 375 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 630 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 324 kişi okuma yazma biliyordu.
Soporo köyünün merkezinin 960 metre kuzeybatısında, Deniz seviyesinden 1.910 metrede, Ziyaret Tepe'de varlığı bilinen Soporo Kulesi'nin tarihsel Şavşeti bölgesinin ortak savunması içinde yer aldığı tahmin edilmektedir.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 73 km, Şavşat ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Elmalı, Şavşat
Elmalı, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Elmalı köyünün eski adı, Vanta'dır. Gürcüce bir yer adı olan Vanta (ვანთა), ev, yapı, barınak anlamındaki “vani” (ვანი) kelimesinden türemiş olup evler, barınaklar anlamına gelir. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda da Vanta (وانطە / وانتا) olarak geçer.
Vanta, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan Şavşeti bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün adı da bu dönemden kalmış olmalıdır.
Vanta köyünün adı 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde yer almamıştır. Ancak Carati köyünde aynı adlı mevkinin bulunması, o tarihte Vanta'nın köyün bir mahallesi olmasıyla ilişkili olabilir.
Vanta köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Vanta (Ванта) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının Şavşet-İmerhev kazasına bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Vanta'nın nüfusu, 33'ü erkek ve 42'si kadın olmak üzere, 11 hanede yaşayan 75 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti. Bu sırada Vanta köyü, "Aşahki-megle" (Aşağı mahalle) ve "Yuharki-megle" (Yukarı mahalle) adlı mahalleleri kapsıyordu.
Rus idaresi sırasında, 1904 yılında Şavşeti bölgesini gezmiş olan Nikolay Marr, Gurnateli köyüne giderken Vanta yakınlarında, ormandan inen Satlel-Rabat Deresi üzerindeki yeni bir ağaç köprüden karşıya geçtiklerini yazmıştır.
Vanta köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da kabul edildi. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Vanta Türkiye'ye bırakıldı.
Artvin livasında 1922 yılında yapılan nüfus göre Vanta, Şavşat kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyün nüfusu, 41'i kadın ve 46'ı erkek olmak üzere, 16 hanede yaşayan 87 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Vanta Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Elmalı olarak değiştirildi. Elmalı köyü, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 144 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 278 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 143 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Elmalı köyü, Artvin il merkezine 69 km, Şavşat ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
# Kayabaşı, Şavşat
Kayabaşı, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kayabaşı köyünün eski adı Turmanidze'dir. Gürcüce bir yer adı olan Turmanidze, Turmanidzeler (თურმანიძე) olarak bilinen Gürcü aile adından gelir. Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze de Turmanidzelerin aznauri ve tavadi ailesi olduğunu yazmıştır. Bu yer adı Türkçeye Turmanize (تورمانیزە) olarak girmiştir.
Turmanidze, Orta Çağ'da tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kısmını oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alıyordu. Osmanlılar burayı 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürüclerden ele geçirmiştir. Köyde Patarağeleti (პატარაღელეთი), Kodistskaro (კოდისწყარო), Lelovani (ლელოვანი), Zedvake (ზედვაკე), Tetritskaro (თეთრიწყარო), Miçaçi (მიჭაჭი), Kortna (კორტნა) gibi yer adları da buranın bir Gürcü yerleşimi olduğunu göstermektedir.
Turmanidze veya Turmanize, 1835 nüfus defterinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. 1886 tarihli Rus nüfus sayımından da anlaşıldığı gibi küçük bir yerleşim olan Turmanidze, bu sırada komşu köylerden birinin mahallesi olarak kaydedilmiş olmalıdır.
Turmanidze köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Turmanidze (Турманидзе) olarak kaydettiği yerleşim, Artvin sancağının Şavşet-İmerhevi kazasına bağlı Garkloba nahiyesinin on köyünden biriydi. Nüfus açısından nahiyenin en küçük köyü olan Turmanidze'de, 20'si erkek ve 15'i kadın olmak üzere, 8 hanede 35 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu.
Turmanidze köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla ülkenin sınırları Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Turmanidze Türkiye'ye bırakıldı.
Turmanidze, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında, bu livanın Şavşat kazasına bağlı merkez nahiyesinin bir köyüydü. Nüfusu 16 hanede yaşayan 99 kişiden oluşuyordu. Bu tespitte nüfusun tamamı "Türk" olarak yazılmıştı. Turmanidze veya Turmanize Türkçe olmadığı için köyün adı 1925'te Kayabaşı olarak değiştirilmiştir. Kayabaşı, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetinin Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 117 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde köyde yaşayan insan sayısı 636 kişiyi bulmuştu ve bu nüfus içinde 233 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Kayabaşı köyü, Artvin il merkezine 86 km, Şavşat ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.
# Köprüyaka
Köprüyaka, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köprüyaka köyünün eski adı Carati'dir. Gürcüce bir yer adı olan Carati (ჯარათი), Türkçe kaynaklarda Caret olarak geçer. Köyün adı, ip eğirme çıkrığı, kara kovan ve ahşap üzüm teknesi anlamına gelen Gürcüce "cara" (ჯარა) kelimesinden türemiştir. Ardanuç ilçesinde Çıralar köyünün eski adı da Cara'dır.
Rus idaresinden itibaren ayrı bir köy olarak kaydedilmemiş olan Carati, 1960'ların başında ayrı bir köy haline getirilmiştir. Nitekim 1960 genel nüfus sayımında adı geçmediği halde, 1965 genel nüfus sayımında Şavşat ilçesinin merkez bucağının bir köyü olarak geçer. Eski adıyla birlikte "Köprükaya ("Carat")" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu bu tarihte 259 kişiden oluşuyordu.
Köydeki kilise kalıntısı Carati'nin 16. yüzyılda Osmanlıların ele geçirmelerinden önce de yerleşme olduğunu göstermektedir. Tamamen yıkılmış olan köy kilisesi, bugünkü yerleşmenin kuzey kısmında, köyün eski yerleşimi olan Zovreti'de yer alıyordu. Köyün adı sonradan Köprüyaka olarak değiştirilmiştir.


## Caoğrafya.
Köprüyaka köyü, Artvin il merkezine 74 km, Şavşat ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.
# Kurudere, Şavşat
Kurudere, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kurudere köyünün eski adı Morğele'dir. Gürcüce bir yer adı olan Morğele (მორღელე), "tomruk dere" anlamına gelir.
1835 tarihli nüfus defterinde Morgel, Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli bir yayında ise Morğel (مورغل) olarak geçer.
Morğele, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Şavşeti bölgesi yazılı kaynaklarda ilk kez 8. yüzyılda geçer. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarına doğru Gürcülerden ele geçirmiştir. Sonraki dönemde Şavşeti bölgesi Çıldır Eyaleti'ne bağlanmıştır.
Morğele veya Morgel köyü, Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835'te sadece erkek nüfusun tespiti sırasında Şavşat (Satlel) sancağının köylerinden biriydi. Bu deftere göre köyde 21 hanede 56 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince Morğele köyünün nüfusunun yaklaşık 112 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Bu tarihte köyün nüfusu Müslüman ahaliden oluşuyordu.
Morğele köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Morgel (Моргель) adıyla kaydettiği köy, Artvin Okrugu'nun Şavşet-İmerhevi kazası içinde yer alıyordu. Bu kazaya bağlı Satlel-Rabat nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. 1886 yılındaki nüfus tespitine göre Morgel köyündek, 82'si erkek ve 93'ü kadın olmak üzere 30 hanede 175 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. "Gogor-ogli" (Gogoradze) mahallesi 8 hane, “Gorgin-ogli” (Gorginidze) mahallesi 6 hane, "“Çala-Çalati” mahallesi 2 hane ve "Yukarki" mahalle 14 haneden oluşuyordu.
Morğele, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Morğele köyü de fiilen Türkiye'ye katıldı. Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Morğele'yi de kapsayan Artvin bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Moreğele, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Morğel" adıyla Şavşat kazasına bağlı merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, 200'ü kadın ve 173'ü erkek olmak üzere 56 hanede yaşayan 373 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. Morğele veya Morğel Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Kurudere olarak değiştirilmiştir. Kurudere, 1940 genel nüfus sayımında Çoruh vilayetine bağlı Şavşat kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 401 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Kurudere köyünde 526 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 297 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 74 km, Şavşat ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
# Şenköy, Şavşat
Şenköy, Artvin ilinin Şavşat ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Şenköy'ün eski adı Şavmta'dır. Gürcüce bir yer adı olan Şavmta (შავმთა), kara anlamındaki "şavi" (შავი) ile dağ / tepe anlamındaki "mta" (მთა) kelimelerinden oluşur ve "kara dağ / kara tepe" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Şavta olarak girmiştir.
Şavmta köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Şavşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde yıkılmış olan kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır. Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze, Gürcü şair İoane Şavteli'nin (1150-1215) bu köyden olduğunu ve Şavteli lakabının da bu köyden geldiğini yazmıştır.
Şavmta, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması’yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya’ya bırakıldı. Rus idaresinde Artvin sancağının Şavşet-İmervehi kazasında yer alıyordu. 1886 nüfus sayımında "Şovşa" (Шовша) adıyla kaydedilmiş olan yerleşim, Garkloba köyünün altı mahallesinden biriydi. Bu tarihte Garkolba köyünde 73 hanede 548 kişi yaşıyordu. Şavmta veya Şovşa mahallesinde ise 11 hane bulunuyordu. Köyde hane başına düşen ortalama kişi sayısı üzerinden Şavmta'da yaklaşık 80-85 kişinin yaşadığı söylenebilir. Garkloba köyünün ve Şavmta mahallesinin nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Rus idaresi sırasında Şavşeti bölgesini gezmiş olan Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze'nin verdiği bilgiye göre, 1893 tarihinden önce Şavmta köyünden 15 hane Osmanlı ülkesine göç etmiştir.
Rus idaresinin Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında sona ermesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan sınırları içinde kalan Şavmta, “Şavta” adıyla 1959 yılına kadar Çoraklı köyünün bir mahallesiydi. 7 Şubat 1959 tarihli "Resmî Gazete"’de yayımlanan bir tamimle Şavta mahallesi Şenköy adıyla ayrı bir köye dönüştürülmüştür. Bu sırada Şavmta veya Şavta adının Şenköy olarak değiştirilmiş olduğu anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımında Şavşat ilçesinin Veliköy nahiyesine bağlı olan Şenköy'ün nüfusu 278 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 96 kişi okuma yazma biliyordu.
Şenköy'de tespit edilmiş olan tek tarihsel yapı Şavmta Kilisesi'dir. Yıkılmış olan kilisenin taşları Çoraklı Köyü Camii ile köydeki okulun yapımında kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 91 km, Şavşat ilçe merkezine 26 km uzaklıktadır.