# Hint-Part krallığı
Hint-Part krallığı, Gondophares tarafından kurulan ve MS 19'dan MS 226'ya kadar tarih sahnesinde yer alan bir Part krallığıydı. En güçlü dönemlerinde, doğu İran'ın bazı kısımlarını, Afganistan'ın çeşitli kısımlarını ve Hint alt kıtasının kuzeybatı bölgelerini (günümüz Pakistan'ının büyük bir kısmı ve kuzeybatı Hindistan'ın bazı kısımları) kapsayan bir alanı yönetiyorlardı. Hükümdarlar Suren Hanedanı'nın üyeleri olabilir ve krallık bazı yazarlar tarafından "Suren Krallığı" olarak bile adlandırılmıştır.
Krallık, Drangiana (Sistan) valisi Gondophares'in Part İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan ettiği 19/20 yılında kurulmuştur. Daha sonra Gondophares doğuya seferler düzenleyerek Hint-İskitler ve Hint-Grek topraklarını fethederek krallığını bir imparatorluğa dönüştürmüştür. 1. yüzyılın ikinci yarısında Kuşanların istilaları sonrasında Hint-Partların etki alanları büyük ölçüde daralmıştır. Yaklaşık 224/5 yılında Sasani İmparatorluğu tarafından fethedilinceye kadar Sistan'ın kontrolünü elinde tutmayı başarmışlardır. Belucistan'da yerel bir Hint-Part hanedanı olan Paratarajalar, MS 262 civarında Sasani İmparatorluğu'nun yörüngesine girmiştir.
Hint-Partlar, Pakistan'ın Mardan kentindeki Budist manastırı olan Takht-i-Bahi'nin (UNESCO Dünya Mirası Alanı) inşasıyla tanınırlar.


## I. Gondophares ve halefleri.
I. Gondophares'in başlangıçta bugünkü doğu İran'da bulunan Sistan'ın hükümdarı olduğu ve muhtemelen Apracarajaların bir vasalı veya akrabası olduğu düşünülmektedir. Cheiroukes veya Tanlismaidates gibi daha önceki Sistan Part valilerinin yerini almış olabilir. Bu Part satrapları, II. Mithridatis'in (MÖ 124-88) bölgedeki Sakaları yenmesinden itibaren Sistan bölgesini yönetiyorlardı.
MÖ 20-10 civarında, belki de önemli hükümdarı olan Azes'in ölümünden sonra eski Hint-İskit krallığında fetihler yapmıştır. Gondophares, Arachosia, Sistan, Sind, Pencap ve Kâbil vadisini kapsayan alanların hükümdarı olmuş, ancak doğu Pencap'ın ötesinde bir toprak sahibi olduğuna dair delil yoktur. Gondophares kendini "Kralların Kralı" olarak adlandırıyordu; bu Part unvanı, onun durumunda Hint-Part imparatorluğunun yalnızca gevşek bir çerçeve olduğunu doğru bir şekilde yansıtıyordu: bir dizi küçük hanedan, muhtemelen Gondophares ve haleflerini tanımaları karşılığında, Hint-Part döneminde konumlarını korudular. Bu daha küçük hanedanlar arasında Apracarajalar, Zeionises ve Rajuvula gibi Hint-İskit satrapları ve Azes sikkelerinin taklitlerini basan anonim İskitler de yer alıyordu. Ksaharatalar, muhtemelen Gondophares'in egemenlik alanının hemen dışında, Gucerât'ta da egemenlik kurmuşlardı.
I. Gondofares'in ölümünden sonra imparatorluk parçalanmaya başlamıştır. "Gondophares" adı veya unvanı, daha sonra II. Gondophares olarak anılacak ve muhtemelen ilk Gondophares'in oğlu olacak olan Sarpedones tarafından benimsenmiştir. Kendisinin asıl yönetici olduğunu iddia etmesine rağmen Sarpedones'un yönetimi sarsıntılıydı ve Sind, doğu Pencap ve güney Afganistan'daki Arachosia'da parçalı bir para bastı. En önemli halefi Gondofares'in yeğeni olan Abdagases'ti; kendisi Pencap'ta ve muhtemelen Sistan'ın anavatanında hüküm sürmüştü. Kısa bir saltanattan sonra Sarpedones'in yerine III. Gondophares Gadana adını alan Orthagnes'in geçtiği anlaşılımaktadır. Orthagnes, MS ilk onyıllarda çoğunlukla Sistan ve Arachosia'da, Abdagases ise daha doğuda hüküm sürmüş ve kısa bir süre yerine oğlu Ubouzanes geçmiştir. MS 20'den sonra, Apracaraja hükümdarı Aspavarma'nın yeğeni Sases adlı bir kral, Abdagases'in topraklarını ele geçirmiş ve IV. Gondophares Sases adını almıştır. Senior'a göre bu, Takht-i-Bahi yazıtında sözü edilen Gondophares'tir.
Başka küçük krallar da vardı: Sanabares, kendisine Büyük Kralların Kralı adını veren, Sistan'da geçici bir gaspçıydı ve ayrıca ikinci bir Abdagases sikke, Sind'de Agata adında bir hükümdar, Satavastres sikke adında başka bir hükümdar ve Kral Arsakes'in kardeşi olduğunu iddia eden ve bu durumda Partlardaki yönetici hanedanlığın gerçek bir üyesi olan isimsiz bir prens vardı.
Ancak Hint-Partlar hiçbir zaman I. Gondophares'in konumunu geri kazanamadılar ve MS 1. yüzyılın ortalarından itibaren Kujula Kadphises yönetimindeki Kuşanlar, krallığın kuzey Hindistan kısmını ele geçirmeye başladılar.


### Turan ve Sistan Hükümdarları (MS 160-230).
Hint-Partlar, MS 230 civarında Sasani İmparatorluğu'nun elinde Part İmparatorluğu son bulana kadar yönettikleri Turan ve Sistan'ın kontrolünü elinde tutmayı başarmışlardır. I. Pahares (MS 160-230), Hint-Part krallığının kalıntılarının bölünmesinin ardından Turan'ın hükümdarıydı. Sistan Krallığı, II. Sanabares (MS 160-175) adlı ikinci bir kral tarafından yönetiliyordu. Turan ve Sakastan Krallıkları, MS 230 civarında Sasani hükümdarı I. Erdeşîr'e boyun eğerek sona ermişlerdir. Bu olaylar Taberî tarafından, elçilerin Gor'daki Erdeşîr'e varışlarını anlatırken kaydedilmiştir:


## Arkeoloji ve kaynaklar.
Hint-Partların başkentinin Taxila olduğu düşünülmektedir. Sir John Marshall tarafından kazılan geniş tabakalarda çok sayıda Part tarzı eser bulunmuştur. Yakınlarda yer alan Jandial tapınağı genellikle Hint-Part döneminden kalma bir Zerdüşt ateş tapınağı olarak yorumlanır.
Hindistan'da Kral "Gudnaphar" (Gondophares olduğu düşünülen) sarayında marangoz olarak çalışmak üzere işe alınan Havari Aziz Thomas'ın hikâyesi gibi bazı eski yazıtlarda bölgedeki Hint-Part varlığı yer alır. Thomas'ın İşleri kitabının 17. bölümü Thomas'ın Kuzey Hindistan'daki Kral Gudnaphar'ı ziyaretini içerir; 2. ve 3. bölümlerde ise Thomas'ın Hindistan'a doğru bir deniz yolculuğuna çıktığı ve böylece Thomas'ı Hindistan'ın batı kıyısına bağladığı anlatılır.
Senior'un da belirttiği gibi bu Gudnaphar genellikle ilk Gondophares ile özdeşleştirilmiştir ve bu nedenle Hristiyanlığın ortaya çıkışından sonra tarihlenmiştir; ancak bu varsayımı destekleyen hiçbir kanıt mevcut değildir ve Senior'un araştırması I. Gondophares'in MS 1'den bile önce tarihlenebileceğini göstermektedir. Eğer bu anlatı tarihsel olarak doğru ise, Aziz Thomas'ın aynı ünvanı taşıyan sonraki krallardan biriyle karşılaşmış olması mümkündür.
Philostratus, "Apollonius Tyana'nın Hayatı" adlı eserinde Yunan filozofu Tyana'lı Apollonius'un MS 46 civarında Hindistan'ı ve özellikle de Taxila şehrini ziyaret ettiğini anlatır. Burada Yunan tipi yapıların varlığını anlatır, muhtemelen Sirkap'a atıfta bulunuyor ve Taxila'nın Hint-Part kralı Phraotes'in babasının sarayında Yunan eğitimi aldığını ve akıcı bir şekilde Yunanca konuştuğunu açıklıyor:
Periplus Maris Erythraei ("Erythra Denizi seyir defteri") Arap Denizi'nde yaygın olarak kullanılan rotaları gösteren, 1. yüzyıldan kalma ve günümüze ulaşan bir rehberdir. O dönemde geleneksel olarak "İskitya" olarak bilinen Sind bölgesinde, daha önce Hint-İskitler'in egemenliğinde olan Part krallarının birbirleriyle savaştıkları anlatılmaktadır:
 "Bu nehrin (İndus) yedi ağzı vardır, çok sığ ve bataklıktır, bu yüzden ortada bulunan hariç, bunlar gezilebilir değildir; kıyıda pazar kasabası Barbaricum vardır. Önünde küçük bir ada vardır ve iç kesimlerde arkasında İskitya metropolü Minnagara vardır; sürekli birbirlerini kovan Part prenslerine tabidir." Eritre Denizi'nin Periplus'u, Bölüm 38.
Takht-i-Bahi'den bir yazıt iki tarih taşımaktadır, biri Maharaja Guduvhara'nın (yine bir Gondophares olduğu düşünülen) hükümdarlık yılı 26'ya, diğeri ise bilinmeyen bir çağın 103. yılına aittir.


### Hint-Partların Dini.
Suren Hanedanı'nın dini hakkında yeterince kanıt yoktur, ancak Zerdüşt Arsak hanedanı ile dini çatışma içinde oldukları bilinmektedir. Hint-Grekler veya Hint-İskitler aksine, Hint-Part yöneticilerinin Budizmi desteklediğine dair dini adak, yazıtlar veya efsanevi anlatımlar gibi açık kayıtlar bulunmamaktadır. Ayrıca, Hint-Part sikkeleri genel olarak Yunan nümizmatiğini yakından takip etmesine rağmen, sikkelerde hiçbir zaman Budist triratna sembolü (sonraki Sases hariç) bulunmaz ve selefleri tarafından bolca kullanılan olası dini semboller olan fil veya boğa tasvirlerini de kullanmazlar. Kendilerinin de İran kökenli olması nedeniyle Zerdüştlük inancını sürdürdükleri düşünülmektedir. Bu İran mitolojik sistemi Pakistan'ın Peşaver - Hayber Pahtunhva bölgesinde hüküm süren daha sonraki Kuşanlar tarafından onlardan miras alınmıştır.
Kazılarda bulunan Hindu tanrısı Şiva'nın sikkeleri I. Gondophares hükümdarlığında basılmıştır.


### Hint-Part dindarlarının temsili.
Hint-Partlar, sikkelerinde ve Gandhara sanatında, kısa çapraz ceketler ve büyük bol pantolonlarla tasvir ediliyor; bunlara muhtemelen pantolon benzeri üst pantolonlar eşlik ediyor. Ceketleri sıra sıra süs yüzükleri veya madalyonlarla süslenir. 1. yüzyıldan itibaren Partlar tarafından benimsenmiş bir uygulama olarak genellikle gür saçlar bir taçla toplanmıştır.
Hint-Part kıyafetleri içindeki kişiler bazen Budist dini sahnelerinde oyuncu olarak gösterilir. Genellikle John Marshall tarafından Taxila yakınlarındaki Sirkap'ta yapılan kazıların çoğunun Hint-Part katmanlarıyla ilgili olduğu düşünülür, ancak daha yakın tarihli bilimsel çalışmalar bazen bunları Hint-Grek Krallığı ile ilişkilendirir. Bu arkeolojik araştırmalar, Budist ibadet unsurlarıyla (tupalar) birleşmiş çok sayıda Helenistik eseri ortaya çıkarmıştır. Yakınlardaki Jandial gibi bazı diğer tapınakların Zerdüşt ateş tapınağı olarak kullanılmış olması mümkündür.


### Budist heykelleri.
Sirkap'ta İskitlerin sonlarından Partl seviyesine (2. seviye, MS 1-60) kadar olan dönemde bulunan heykeller, o dönemde veya Part yönetiminden önce Gandharan sanatının zaten gelişmiş bir seviyede olduğunu düşündürmektedir. Helenistik tanrılardan çeşitli Gandharan din adamlarına kadar uzanan çok sayıda heykel, Buda ve Bodhisattvaların erken dönem tasvirlerinden bazıları olduğu düşünülen heykeller ile bir araya getirilmiştir. Bugün Gandhara'daki Greko-Budist sanatının tam olarak ne zaman ortaya çıktığı hâlâ belirsizdir, ancak Sirkap'taki bulgular, bu sanatın Kuşanların gelişinden önce bile oldukça gelişmiş olduğunu göstermektedir.


### Taş paletler.
Gandhara'da bulunan sayısız taş palet, Hint-Part sanatının iyi temsil eden örnekler olarak kabul edilir. Bu paletler, Part sanatının karakteristiği olarak kabul edilen temsillerdeki cephesellikle birlikte Yunan ve Pers etkilerini birleştirir. Bu tür paletler yalnızca Hint-Grek, Hint-İskit ve Hint-Part yönetimine karşılık gelen arkeolojik katmanlarda bulunmuştur ve esasen önceki Maurya katmanları veya sonraki Kuşan katmanları tarafından bilinmemektedir.
Bu paletlerde çoğunlukla Yunan giysili insanların yer aldığı mitolojik sahneler yanında; gür saçların üzerine takılmış saç bantları, çıplak göğüste çapraz ceket, mücevher, kemer, bol pantolon bulunan Part giysili insanların yer aldığı sahneler yer alır. Prag'daki Naprstek Müzesi'nden bulunan bir palet, büyük bir kanepede bacak bacak üstüne atmış bir şekilde oturarak şarap içen bir Hint-Part kralını ve etrafında yine Part kıyafetleri giymiş şarap servis eden iki hizmetkarı göstermektedir.


## Budizm'in İpek Yolu ile aktarımı.
226 yılında Sasaniler bölgeyi ele geçirdikten sonra bile Doğu'da Part egemenliğinin bazı bölgeleri varlığını sürdürmüştür. 2. yüzyıldan itibaren birçok Orta Asyalı Budist misyoner Çin'in başkenti Luoyang'da ve bazen de Nankin'de özellikle tercüme çalışmalarıyla öne çıkmışlardır. Budist metinlerini Çinceye çeviren ilk bilinen tercümanlar aslında Part misyonerleriydi; Çincede "Arşaklılar ülkesi" anlamına gelen "Anshi" anlamına gelen Part soyadları ile tanınırlar.
  - An Shih Kao, Hinayana Budist metinlerinin Çinceye bilinen ilk çevirilerini yapan Part prensiydi (148–170).
  - An Hsuan, MS 181 yılında Çin'e giderek keşiş olan bir Part tüccarıydı.
  - Tan-ti (c. 254), Partlı bir keşiş.
  - Bir Fajin (281–306), Part kökenli bir keşiş.


## Başlıca Hint-Part hükümdarları.
  - Gondophares I (yaklaşık 19 – 46) Madeni Para
  - Gondophares II Sarpedones (MS ilk yılları – MS 20 civarı )
  - Abdagases I (MS ilk yılları - MS 1. yüzyılın ortaları) Madeni Para
  - Gondophares III Gudana, daha önce Orthagnes (yaklaşık MS 20 - MS 30)
  - Gondophares IV Sases (MS 1. yüzyılın ortaları)
  - Ubouzanes, (MS 1. yüzyılın sonu)
  - Pacores (MS 1. yüzyılın sonu) Madeni Para