BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Krasnodar
Krasnodar (Rusça: Краснодар, Çerkesçe: Бжъэдыгъукъалэ, "Bjeduğqale") 1920'ye kadar Yekaterinodar Екатеринодар), Kuzey Kafkasya'da Rusya'ya bağlı Krasnodar Kray'ın yönetim merkezi olan kent.
Kuban Irmağı'nın kuzey kıyısındadır. 1793'te Yekaterinodar adıyla bir askeri kale olarak kurulan ve daha sonra gelişen kentin nüfusu 2025'te 1.154.885'dir. II. Dünya Savaşı'nda Temmuz 1942 - Şubat 1943 arası Alman işgaline uğradı. Kuban Irmağı kenti güneyindeki RF üyesi Adıgey Cumhuriyeti topraklarından ayırır.
Şehirde Karasal iklim hakimdir; yazları sıcak, kışları da soğuk geçer. Nüfusun çoğunluğu Kazak Ruslarıdır. Ayrıca Adıge, Hemşinliler, Kürtler, Ahıska Türkleri, Ukraynalı, Tatar vb. de bulunmaktadır.
Sovyetler Birliği'ndeki Kürtlerin birçoğu bu kente yerleştirilmiştir.


## Kardeş şehirler.
Krasnodar'ın 5 kardeş şehri vardır:
  - Tallahassee, Florida, ABD
  - Karlsruhe, Almanya
  - Burgas, Bulgaristan
  - Harbin, Çin
  - Samsun, Türkiye Cumhuriyeti
# Kurukahveci Mehmet Efendi
Kurukahveci Mehmet Efendi, 1871 yılında Fatih, İstanbul’da Mehmet Efendi tarafından kurulmuş Türkiye'nin en eski işletmelerinden Türk Kahvesinin en tanınan markası. 19. yüzyıl sonlarına kadar Türk Kahvesi, çiğ çekirdek olarak satılıyor ve evlerdeki kahve tavalarında kavrulduktan sonra el değirmenlerinde çekilerek içilebiliyordu. Bu durum; Hasan Efendi'nin işlettiği baharat ve çiğ kahve satan dükkânın, oğlu Mehmet Efendi tarafından devralınmasına kadar sürdü.


## Hakkında.
1857'de Fatih, İstanbul'da doğan Mehmet Efendi, Süleymaniye Medresesi'nde eğitim gördükten sonra babasının dükkânında çalışmaya başladı. 1871 yılında işin başına geçen Mehmet Efendi, çiğ kahveyi kavurup dibeklerde öğüterek müşterilerine hazır olarak satmaya başladı. Kahveyi öğüterek ilk kez hazır olarak kahveseverlere sunan Mehmet Efendi, bu yenilikle "Kurukahveci Mehmet Efendi" diye anılmaya başlandı.
1931 yılında vefat eden Mehmet Efendi'nin ardından oğulları Hasan, Hulusi ve Ahmet Beyler baba mesleğini sürdürdüler. Aile 1934 yılında Soyadı Kanunu ile "Kurukahveci" soyadını da aldı. Ahmet Rıza Kurukahveci'nin de vefatından sonra yönetimi erkek kardeşlerden Hulusi Kurukahveci ve Mehmet Kurukahveci devralmıştır.


## Ürünleri.
  - Türk kahvesi
  - Kakao
  - Espresso
  - Filtre Kahve
# Sagrada Família
La Sagrada Familia (Kutsal Aile), İspanya'nın Barselona şehrinde bulunan ve modern mimarinin öncülerinden sayılan Antoni Gaudi'nin 1883 yılında devraldığı fakat 1926 yılında bir tramvayın altında kalarak ölmesi sonucu yarım kalan bir bazilikadır.
Gaudi'nin ölümüne kadar %15-25'i tamamlanmış olan bazilikanın yapımı halen devam etmektedir. Halk arasında bitmeyen kilise olarak da bilinir. 1882 yılında halkın yardımlarıyla yapımına başlanan mimarinin bitmemesinin nedeni hâlâ sembolik olarak halkın yardımlarıyla yapımına devam edilmesi ve Gaudi'nin karmaşık mimari tarzının çözülmesinin güçlüğüdür. Ayrıca binanın çizimlerinin ve ilk yapım yöntemlerinin de 19.yüzyıldan kalması nedeniyle günümüz teknolojisine uyarlanması da bir başka zorluktur. 2026-2028 yılları arasında bitmesi tahmin edilen kilise yardımseverlerin katkılarıyla yapılmaktadır.
Gaudi, bazilikadaki büyük kulelerden bir tanesinin bitimini görebilmiştir. Kuleleri tasarladıktan sonra bu kulelerin Barselona'ya gelecek olan gezginler için mükemmel bir karşılama olacağına inandığını belirtmiş ve kulelerin tepesindeki süslemelerin cennet ile yeryüzü arasında bir bağlantı sağlarmış gibi göründüğünü de ifade etmiştir.
Bazilikanın iç yapısını ayakta tutan kolonlar dallanıp budaklanan ağaçlar şeklinde tasarlanmıştır. Yapının içine girildiğinde ormanda dolaşma hissi uyanır.
Gaudi şehirde yaptığı bütün yapılardan elde edilen geliri bu yapıya yatırmıştır.
1984 yılında UNESCO tarafından "Antoni Gaudí'nin Eserleri" adı ile Dünya Mirası olarak ilan edilen yapılar arasında yer almaktadır.
Yılda ortalama 4,5 milyon kişi Sagrada Família'yı ziyaret eder. Barselona'nın en çok ziyaret edilen turistik yerlerinden birisidir.
# Amos
Amos (), Muğla'nın Marmaris ilçesinde bulunan, Roma dönemine ait antik yerleşimdir.
Antik Amos harabelerine Kumlubük (bkn. Turunç) koyunun kuzeybatısından, dik sahilin güneyindeki Asarcık denilen tepeden ulaşmak mümkündür. Amos, bir tepe üstünde yer alan tiyatro, tapınak ve bazı heykel kaidelerden oluşur.
Amos'un çevresi aynı dönemden kalma bir surla çevrilidir. Rodos karşı yakasındaki üç tiyatrodan ikincisi olan Amos tiyatrosu bugün oldukça iyi durumdadır. Oturma yerleri, yan duvar ve sahne evinin üç odasını ayırt etmek mümkündür. İngiliz arkeolog George Ewart Bean bölgede yaptığı kazılarda (1948) MÖ 200 civarına ait üç ayrı kira sözleşmesinin koşullarını ele alan dört yazıt parçasını ortaya çıkardı.
# Cedrae
Cedrae veya Kedrai (), ayrıca "Cedreiae" veya "Kedreiai" (κεδρειαί) olarak da bilinen ve Bizanslı Stefanos tarafından bahsedilen bir antik Karya yerleşimiydi. Günümüzde, Muğla'nın Ula ilçesindeki Sedir Adası'nda kalıntıları görülebilmektedir.


## Tarihi.
Lysander, Atinalılarla ittifak hâlinde olan bu şehri Peloponez Savaşı'nın sonunda MÖ 405 yılında ikinci denemesinde ele geçirir ve orada andrapodizmos uygulayarak halkını köleleştirir. Kentin nüfusunu, Yunanlar ve barbarların karışımı olan mixobarbaroi (μιχοβάρβαροι) oluşturuyordu. MÖ 454/3 ile 415/4 yılları arasında Atina'nın vergi kayıtlarında göründüğü için Delos Birliği'nin bir üyesiydi.
Şehir, MÖ 300'lü yıllarda Helenleşti, yani Yunanlaştı. Helenistik dönemde Rodos Peraia'sının, yani ana kara tarafındaki bölgelerinin bir parçası ve Rodos'un demos'larından biri oldu.
Sedir (Saray) adası (Kleopatra Adası), Orta Ada ve Küçük Ada olmak üzere üç adadan oluşan grubun en büyük adası olan Sedir'de, Roma çağından kalma eski Cedrae ören yeri bulunmaktadır. Uzaklardan surların kalıntıları kolayca seçilebilir.
Adanın kuzeybatı yanındaki küçük koyda halk arasında Kleopatra'nın yüzdüğü rivayet edilen çok ilginç bir plaj vardır. Efsaneye göre bu küçük koy Kleopatra ile Marcus Antonius'un denize girdikleri yer olup buranın özel kumu Antonius tarafından Kuzey Afrika'dan gemilerle getirilmiştir. Söylendiğine göre bu cins kum bugün yalnızca Mısır'da görülebilmektedir. Ada grubuna Şehir Adaları ismi de verilir.


## Binalar ve Buluntular.
Saray adasının doğu kısmında surlarla çevrili yapı kalıntıları Roma döneminden kalmadır. En iyi durumda olan Küçük Tiyatro binasıdır. Dorlara ait Apollon Tapınağı'nın temelleri üzerinde sonraki yüzyıllarda bir Hristiyan bazilikası inşa edilmiştir.
Şehirde ayrıca agora ve destek duvarları ile tepenin kuzey yamacında bulunan bir Yunan tiyatrosu vardır. Dikey merdivenlerle dokuz sektöre ayrılan tiyatronun oturma alanı nispeten iyi korunmuştur. Yazıtlara göre şehirde bir stadyum da bulunuyordu. Bir takım kitabelerden bu bölgede Apollon'un onuruna atletizm festivallerinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Şehrin nekropolü, yani mezarlığı ana kara tarafında bulunur. Orada hem tonozlu mezar yapıları hem de lahitler yer almaktadır.
# Hydas
Hydas () veya Hyda (Ὑδά) olarak da bilinen, antik Karya'da yer alan bir iç kentti. Bu şehirden Yaşlı Plinius bahsetmektedir.


## Konum.
Antik Hydas kasabası, Bozburun yarımadasının kuzeyinde Muğla ilinin Marmaris ilçesine bağlı Selimiye koyundaki (Kamışlı Koy) kurulmuştur.


## Kalıntılar.
Erine - Bybassios yol güzergâhı üzerinde Marmaris'e 35 km uzaklıkta bulunan Hydas'da sur kalıntıları, bu kalıntıların güneyinde kare planlı bir mezar anıtı yer almaktadır. Hydas'a 3 km uzaklıkta, sahilde bir gözetleme burcu ve bu burç üzerinde birkaç mezar bulunmaktadır.
# Erine
Erines () veya Erine (Ἐρινε͂), antik Karya'da, muhtemelen Bodrum Yarımadası'nda yer alan bir kentti. Atina vergi listelerinde adı geçen Erines, yıllık 68 drahmi 5 obol vergi öderdi. Ayrıca çok sayıda antik yazıtta da bu kentten bahsedilmektedir.
Barrington Yunan ve Roma Dünyası Atlası'nın editörleri, Erines'in tam konumunu belirleyememiş ancak muhtemelen Theangela yakınlarında olduğunu belirtirler. Diğer araştırmacılar ise kentin yerini, günümüz Türkiye'sinde, Yunan adası Sömbeki'nin karşısındaki körfezin başında yer alan Hisarönü yakınlarına konumlandırır.
Muğla'nın Marmaris ilçesinin güneybatısında Datça'ya uzanan yolun 20. km'sinde güneye Bozburun yönüne dönüldüğünde 2 km'lik asfalt yolla Hisarönü mahallesine ulaşılmaktadır. Antik ören yerine buradan 3 km'lik stabilize orman yolu ile gidilir. Erine'de, Roma dönemine ait kalıntılar bulunmaktadır.
# Castabus
Castabus () veya Kastabos, antik Karya'nın bir kasabası olup, günümüzde Muğla ili Marmaris ilçesi yakınlarında Hisarönü köyü yakınlarındaki Pazarlık mevkiindedir. Eren Dağı'nda yer almaktadır.
Şehir, MÖ 300'den geç olmamak üzere, Rodos Peraia'sının bir parçası olarak Rodos kontrolü altına girmiştir. 1960 yılında, İngiliz arkeologlar J. M. Cook ve W. H. Plommer tarafından şehir yakınlarında Hemithea'ya adanmış antik bir Yunan tapınağı (MÖ 1. yüzyıl) keşfedildi. Antik Yunancada "yarı-tanrıça" anlamına gelen Hemithea'nın tapınağı kendisi için yapılan platformun üzerinde yer alır. Diodorus, Hemithea'nın Apollon tarafından kaçırıldığını ve Castabus'ta tanrılaştırıldığını söyler. MÖ 4. yüzyıldan kalma İyon düzenindeki yapı, ayrıca Dor izleri de taşır. Bu platform üzerinde, tapınağın temeli görülebilmektedir. Platformu destekleyen duvarlar günümüze kadar ulaşmıştır. Güneyde bulunan yıkık tiyatro, tapınakla birlikte tanımlanabilen tek yapıdır.
# Saranda
Saranda Marmaris yakınlarındaki antik kent.
Marmaris'e 45 km uzaklıkta, bugünkü Söğüt köyü yakınındadır. Roma ve Bizans dönemlerinde kesintisiz olarak bir yerleşim birimi olma özelliğini sürdüren Saranda'da Geç Bizans Dönemi'ne ait birkaç yapı kalıntısına rastlanmamaktadır.
# Euthenai
Euthena, Euthenae veya Euthenai (), antik Karya'da, Gökova Körfezi ("Ceramicus Sinus") kıyısında yer alan bir sahil kasabasıdır.
Sit alanı günümüzde Muğla ilinin Marmaris ilçesine bağlı Karaca köyünün hemen batısında Altınsivrisi (rakım 609 m.) adlı tepenin eteklerinde yer alır.


## Araştırma ve kalıntılar.
İngiliz arkeologlar George Ewart Bean ve John Manuel Cook 1954 yılında yüzey araştırması yapmıştır. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından tescilli arkeolojik sit alanları listesinde yer almaktadır.
Altınsivrisi civarındaki bir tepe üzerinde yer alan kalıntıların büyük olasılıkla Peraia demosuna ait olduğu düşünülmüştür "Euthena"'nın (Altınsivrisi), MÖ. 4. yüzyıla ait büyük bir demos olduğu; Amnistos (Söğüt) ve Çetibeli Asarı ile daha küçük köyler (demoslar) olduğu öne sürülmektedir. Çevresi çam ormanları ile çevrili tepeye batıdan; Ovacık istikametindeki dar bir patikadan ulaşmak mümkündür. Oldukça geniş bir alana hakim bir konumdadır. Bean-Cook, ören yeri ziyaret ettiği zaman tepede bir yangın kulesi olduğunu gözlemlemiştir. Her ne kadar "Euthena"'nın lokalizasyonu ile ilgili tartışmalar varsa da araştırmacı; burasının en uygun yer olduğunu öne sürmüştür. Tepenin eteklerinde yer alan Ovacık köyünde "Euthenite"'nin mezar yazıtının bulunması bir kanıt oluşturmaktadır. Tepenin üzerinde çevresi duvarla çevrili yaklaşık 100 m uzunluğunda bir kale ve her iki uçta birer küçük kale bulunmaktadır. Kuzeydoğu taraftaki yaklaşık 24 m uzunluğunda olup bir kule ile desteklenmiştir. Kesme taş bloktan inşa edilmiştir. İçinde bir sarnıç bulunmaktadır.
Güneydoğudaki küçük kalenin inşa tekniklerinden de diğerlerine benzer ve içinde daha büyük bir sarnıç vardır. Bu iki kale burçlarla destekli çift duvar ile birbirine bağlanır. Etrafta Bizans dönemine ait olabilecek duvarlar ve sarnıçlar da bulunmaktadır. Tepenin kuzeybatı yamacında ise teraslar üzerinde kurulmuş bir yerleşime ait kalıntılar vardır. Kayaya oyulmuş bir merdiven ve yağ presi tespit edilmiştir. Kaba malların yanı sıra az miktarda M.Ö. 4. yüzyıla ait siyah firnişli çanak çömlek parçaları da mevcuttur. Yerleşme M.Ö. 4. yüzyıla tarihlendirilmiştir. Ovacık'ta yapılan araştırmada ise bir mezara ait bloklar ile üstünde "Euthena"'nın mezar yazıtı olan mermer bir sunak kaidesi tespit edilmiştir.
Muğla Koruma Kurulunun 27.12.2011 tarih, 956 nolu kararı ile 1 ve 2'nci dereceden arkeolojik sit alanı olarak tescilli olup Türkiye Kültür Mirası Kataloğunda 1 ve 2'nci derece arkeolojik sit alanı olarak 27/118 sıra numarası ile kayıtlıdır.
# Sedir Adası
Sedir Adası (eskiden "Sideyri", Grekçe: Κλεοπάτρα "Kleopatra"), Kerme Körfezi'nde (Gökova Körfezi) bulunan görülmeye değer güzellikte, antik kalıntılarla dolu üçlü bir ada grubunun en büyüğüdür. Muğla'nın Marmaris ilçesi sınırları içinde yer alır. Antik Çağ'daki ismi Cedrae olup, adada bu dönemden kalma kentin kalıntıları bulunmaktadır.


## Tarihi.
Tarihi kentte ilk izlerin kaynakları Miletoslu Hekataios MÖ 4.yüzyılda buradaki yerleşimden bahsetmektedir. Tarihsel gelişmesini MÖ 6. yüzyıl'dan başlayarak gözlemleyebildiğimiz Kedrai, Karya'nın önemli kentlerinden biriydi. Bazı kaynaklara göre Karya kral aileleri yazlarını bu adada geçirirlerdi. Daha sonraki yüzyıllarda bu ada Rodos Peria'sının (karşı yakasının) önemli kasabalarından biri olarak görülür. MÖ 454 - MÖ 428 yıllarında Karya birliğine katılan Kedrai daha sonra Attika-Delos Deniz Birliği'ne girmiştir. Ada bu birliğe önceleri yılda 3 bin, daha sonra 2 bin drahmi aidat ödüyordu. MÖ 439′da bu aidat 2000′e düşmüştür. Xenophon MÖ 405-406 da Atina-Sparta savaşında Spartalı kumandan Lysandros Kedrai'yi kuşatmış, Atinalıların yanında yer alan kenti ele geçirmiştir.
Adanın yoğun bitki örtüsünü maki, zeytin ve çam ağaçları oluşturmaktadır. Resmî hazine kayıtlarında Şehroğlu Adası veya Şehroğlan Adası olarak geçer. Halikarnas Balıkçısı bu adaya Gülen adını koymuştur. Kleopatra Adası, Şiir Adası, Aşk Adası, Balayı Adası adını yakıştıranlar da vardır.
Adanın kuzey kıyısındaki kumlar, özel biçimde oluşan kalker damlacıklarıdır ve Ege ve Akdeniz'de Sedir Adası dışında sadece Girit Adası'nda görülür. Jeolojik oluşumlar sonucu ortaya çıkan kumlar koruma altındadır. Bölgede bu özel kumların Kleopatra için özel olarak Mısır'dan getirildiğine dair kesin olmayan bir inanış da vardır.
Düzgün kesme taştan çok sayıda kule ile sur duvarları, Apollon Tapınağı ve onun yerine sonradan yapılan kilise, hâlâ ayakta duran iyi korunmuş tiyatro, agora ve Sedir Adası'nın antik liman kalıntıları turistlerin uğrak yerlerindendir.
Ulaşım, Muğla-Marmaris yolu üzerindeki Akyaka beldesinden veya daha ilerideki sapaklardan varılan Marmaris'e bağlı Çamlı köyünden kalkan teknelerle sağlanmaktadır.
# Rosa Parks
Rosa Louise Parks ya da doğum adıyla Rosa Louise McCauley (d. 4 Şubat 1913 – 24 Ekim 2005), Amerikalı insan hakları savunucusu.
Rosa Parks ABD'de Alabama eyaletinde doğdu. 1943'te Amerikan Yurttaş Hakları hareketine katıldı. 1955'te Alabama eyaletinde, siyahilere uygulanan ayrımcılığa karşı tavır koyarak sonrasındaki hareketin başlangıcını yapan kişi oldu.
O yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'nin güney eyaletlerinde siyahilerle beyazlar otobüslere ayrı kapıdan biniyor, kendilerine ayrılmış ayrı yerlere oturuyorlardı. Rosa Parks bir gün Montgomery'de otobüse bindi. O otobüste bir beyaz, beyazlara ayrılan yerde yer bulamayınca, siyahilere ait bölümde oturmakta olan Rosa Parks'tan koltuğundan kalkıp kendisine yer vermesini istedi. Şoför de kalkması için uyardı ama Parks yerinden kalkmadı. Tutuklandı ve hapse girdi. Rosa Parks'ın bu olayı yapmasında 3 ay önce öldürülen siyahi Emmett Till'den de etkilendiği belirtilmiştir.
Olaydan sonraki bir yıldan daha uzun bir süre boyunca siyahiler otobüslere binmediler, her yere yürüyerek gittiler. Protesto eylemleri bir yıl sonra meyvesini verdi. ABD Federal Mahkemesi, otobüslerdeki bu uygulamayı yasakladı. Ama Rosa Parks Alabama'da beyazlar tarafından taciz edildiği için kuzeye taşınmak zorunda kaldı. Aynı tarihlerde Alabama valisi, siyahileri üniversitelere almama gayreti içindeydi. Büyük olaylar patlak verdi. Martin Luther King'in başını çektiği giderek büyüyen hareket 1964'te çıkarılan yasa ile başarıya ulaştı. Rosa Park bu direnişin sembolü haline geldi.
1999'da Time dergisince 20. yüzyılın insan hakları savunucusu seçildi. Parks 1996 yılında Başkanlık Hürriyet madalyasına lâyık görüldü. 1999 yılının başında da, Kongre'nin altın madalyasına hak kazandı ve bu ödülü Bill Clinton'un elinden aldı.
# Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi
Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi veya Fransızca adı olan Conseil Européen pour la Recherche Nucléairein kısaltmasıyla CERN, İsviçre ve Fransa sınırında yer alan, dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarını yöneten araştırma kuruluşudur. 1954 yılında 12 ülkenin katılımıyla kurulmuş olan CERN'in 23 tam üyesi vardır. İsrail, Avrupa dışında yer alan tek tam üyedir. Türkiye, ortak üye statüsündedir.


## Personel.
CERN'de yüzlerce bina ve 30000 personel (fizikçiler ve destek personeli) bulunmaktadır. Bu personelden 100 kadarı kuramsal fizikçilerdir. Diğerleri ise, çeşitli kuramların araştırıldığı deney düzeneklerinin projelerini hazırlayan, yapımını sağlayan ve deneyleri yürüten deneysel fizikçiler ve mühendislerdir. CERN'in kendi personeline ek olarak dünyanın yüzden fazla ülkesinden yaklaşık 10000 kadar fizikçi ve mühendis de CERN'de yer almaktadır.


## Bilimsel başarılar.
 - 1973: Gargamelle'de nötr akım bulundu.
 - 1983: W ve Z bozonları UA1 ve UA2 deneylerinde bulundu.
 - 1995: PS210 deneyinde ilk anti hidrojen atomları üretildi.
 - 1999: NA48 deneyinde CP simetrisi bulundu.
 - 2010:38 Antihidrojen atomu saniyenin 6'da 1'i boyunca kapana kıstırıldı.
 - 2011: Antihidrojen atomları 15 dakika (~1000 sn) boyunca tutuldu.
 - 2012: Higgs bozonuna benzeyen 125 GeV/c2 kütlesinde bir bozon tespit edildi.
CERN'de en önemli yer, yeraltındaki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) denilen parçacık hızlandırıcılarının, olduğu bölgedir. Tarım arazisinin altında kilometrelerce uzanan dev makinelerde proton denilen atom parçacıkları yahut atom çekirdekleri birbirleriyle çok yüksek hızlarda çarpıştırılırlar. Örneğin özel görelilik kuramına göre LHC'deki protonlar ışık hızının %99,999998'sine kadar hızlanınca protonun kütlesi de 7000 katına (7 TeV) çıkacaktır. 1956'da kurulan 28 GeV'lik eşzamanlı proton hızlandırıcısından sonra 1976'da da 450 GeV'lik bir başka hızlandırıcı daha kullanıma girdi. 1981'de geliştirilerek çarpışma halkası olarak kullanılabilecek duruma getirilen bu cihazdan bugün, dönüşümlü olarak parçacık hızlandırıcısı ve çarpıştırıcı olarak faydalanılmaktadır. Çarpışmalar ile bazı kısa ömürlü yeni madde biçimleri bu arada parçacık fizikçilerinin ilgilendiği W ve Z parçacıkları ortaya çıkarılmıştır. CERN, Avrupa'nın fizik alanında Amerika ve Rusya ile yarışa girmesini sağlamıştır.


## Üye olan ülkeler.
Kurucu ülkeler: (1954'ten) 
  -  Belçika 
  -  Danimarka
  -  Almanya
  -  Fransa
  -  Yunanistan
  -  İtalya 
  -  Norveç
  -  İsveç
  -  İsviçre
  -  Hollanda
  -  Birleşik Krallık
  -  Yugoslavya (1961 yılına kadar)
Sonradan katılan ülkeler:
  -  Avusturya 1959
  -  İspanya 1961 
  -  Portekiz 1985
  -  Finlandiya 1991
  -  Polonya 1991
  -  Macaristan 1992
  -  Çekya 1992
  -  Slovakya 1993
  -  Bulgaristan 1999
  -  İsrail 2014
 -  Romanya 2016
  -  Sırbistan 2019
Ortak (asosiye) üyeler:
  -  Türkiye 2015
 -  Pakistan 2015
 -  Ukrayna 2016
 -  Hindistan 2017
  - YÖNLENDİRME 2018
  - YÖNLENDİRME 2019
Gözlemci üyeler ve uluslararası kurumlar: Avrupa Komisyonu, Amerika Birleşik Devletleri, Japonya, Rusya, UNESCO.


## İlgili bağlantılar.
  - ATLAS deneyi
# Uskumru
 - YÖNLENDİRME 
Uskumru ("Scomber scombrus") bir deniz balığı. Aynı zamanda Uskumrugiller familyasına adını vermiş olan, bu familyanın örnek balığıdır. Akdeniz'in, Karadeniz'in ve kuzey Atlantik Okyanusu'nun ılıman sularında bulunan bir uskumru türüdür. Burada son derece yaygındır.
Vücut iğ şeklindedir. Sırtta aşağıya doğru inen açık veya koyu yeşilimsi-mavi, üzeri lekeli bantlar vardır. Başta beyin görünmez, karın tarafı açık gümüşi renktedir. Bütün yüzgeçler yumuşak ışınlı olup, gözler kolyoza göre daha ufaktır. Kolyozdan kafada ve vücutta bulunan pulların tekdüze, sırt yüzgecindeki dikenleri daha çok sayıda (11-13), pulları ve yanlarının altında koyu esmer lekeler ve hava kesesi olmayışı ile ayrılır. 8 ila 11 yıl arasında yaşarlar.
Büyüklüğü ortalama 30–35 cm'dir, maksimum 50 cm olur. Ortalama ağırlığı 200-500 gram civarındadır.
Besin değeri açısından da zengin olan uskumru balığı pek çok protein ve vitamin içerir. İlk akla gelen uskumru Omega 3 açısından zengindir bilgisi olsa da uskumru sadece Omega 3 açısından değil; A vitamini, C vitamini, B6 vitamini, B12 vitamini, kalsiyum, demir ve magnezyum açısından da zengindir.


## Sınıflandırma ve soyoluş.
Atlantik uskumrusu ilk kez 1758'de İsveç zoolog Carl Linnaeus tarafından Systema Naturae'nin 10. baskısı'nda tanımlandı. Linnaeus ona bilimsel adını "torkin balığı" veya "uskumru" anlamına gelen Yunanca "skombros" kelimesinden "Scomber scomber" verdi. Geniş dağılımı nedeniyle Atlantik uskumrusu, 1814 ile 1863 yılları arasında 5 farklı bilim adamı tarafından bağımsız olarak 6 kez daha tanımlandı. Özel adı daha sonra 1983 yılında B. B. Collette ve C. E. Nauen tarafından "scombrus" olarak değiştirildi. Türdeşlerinden çeşitli şekillerde ayrılır, ilki yüzme kesesi olmamasıdır. Damak kemiği cinsinin diğer üyelerinden daha geniştir ve otoliti, türdeşleri dikdörtgenken oval şekillidir.
Doğu Atlantik Okyanusu'nda yumurtlamanın meydana geldiği yer ve zamana göre farklılaşan üç stok vardır ancak araştırmalar bu popülasyonlar arasında herhangi bir belirgin genetik farklılık bulamamıştır. Doğu Atlantik stoklarının Norveç Denizi ve Kuzey Denizi gibi belirli yerlerde birleştiği bilinirken, batı ve doğu Atlantik popülasyonları arasındaki göç eksikliği tarafından desteklenen genetik farklılıklar yalnızca transatlantik ölçeğinde görülmeye başlar.
# Dirac denklemi
Adını İngiliz fizikçi Paul Dirac'tan alan spinli ve göreli kuantum mekaniği denklemi,
γ^μp_μc Ψ = m_0 c^2 Ψ 
şeklinde ifade edilebilir. Burada;
"m_0" : parçacığın durağan kütlesini,
"c" : ışık hızını,
p_μ : dörtmomentumu,
γ^μ : Dirac matrislerini
göstermektedir. Ayrıca Ψ, dört tane karmaşık sayıdan oluşan bir kolon matristir ve olasılığın dalga fonksiyonudur. Bu dört sayı da iki gruba ayrılır:
Ψ= [ Ψ^+; Ψ^- ]
Buradaki Ψ^+ ve Ψ^-, Dirac dönücüleri olarak adlandırılır ve her birinin farklı bir fiziksel anlamı vardır. Ψ^+ dönücüsü, pozitif enerjileri, Ψ^- negatif enerjileri ifāde eder. Bunlar da
olarak tanımlanır. ψ yukarı dönü ve ϕ aşağı dönü olarak anlam kazanır. Yani, dalga fonksiyonu;
Ψ= [ ψ^+; ϕ^+; ψ^-; ϕ^- ]
şeklindedir.


## Serbest parçacık için Dirac denklemi.
Dırac denklemlerinde μ= 0 bileşenini ayırıp gerisi için "i=1,2,3" indisini bırakırsak (bknz. Minkowski uzayzamanı), Dirac denklemi;
γ^0 p_0 c Ψ + γ^i p_i c Ψ = m_0 c^2 Ψ
biçiminde yazılabilir. Dirac matrisleri; I, birim matris olmak üzere
olarak Pauli matrisleri cinsinden yazılabilir. Bunlar yerine konunca Dirac denklemi,
[ 0 amp; amp; p_0 c + σ^i p_i c; p_0 c - σ^i p_i c amp; amp; 0 ] [ Ψ^+; Ψ^- ] = m_0 c^2 [ Ψ^+; Ψ^- ]
biçimini alır. Matris çarpımı yapılırsa, çiftlenimli denklemler elde edilir:
( p_0 c - σ^i p_i c ) Ψ^- = m_0 c^2 Ψ^+
( p_0 c + σ^i p_i c ) Ψ^+ = m_0 c^2 Ψ^-
Bu özdeğer denklemlerini çözmek için, dönücülerden biri çekilip diğer denklemde yerine yazılabilir. Buradan, göreliliğin en önemli denklemlerinden biri elde edilir:
p_0^2 c^2 - p_i^2 c^2 = m_0^2 c^4
Burada p_0 c = E = m c^2 ve p_i^2 = p_1^2 + p_2^2 + p_3^2 = |𝐩|^2 olduğundan ifade,
E^2 - |𝐩|^2 c^2 = m_0^2 c^4
şeklindedir. Buradan E için pozitif ve negatif değerler gelir.


## Elektromanyetik alanda Dirac denklemi.
Denklemdeki dörtmomentum işlemcisine elektromanyetik potansiyeli dahil edersek:
p_μ→p_μ- e/c A_μ
denklem,
γ^μ( p_μc - e A_μ)Ψ = m_0 c^2 Ψ
biçimine gelir. Buradaki A_μ, elektromanyetik dörtpotansiyeldir ve "e" elektriksel yüktür.
# Termera
Termera, Günümüzde Muğla'nın Bodrum ilçesinde bulunan, Leleg dönemine ait antik yerleşimdir.
8 Leleg yerleşiminden en zengini. Bölgede bilimsel kazılar 2012 yılında Muğla Üniversitesi Arkeoloji Bölüm Başkan'ı Prof. Dr. Adnan Diler tarafından başlatılmıştır. Bölgeye daha önce gelen gezginlerin araştırmaları ve 2012 yılında yapılan kazılar sonucunda Termera Antik Kentinin lokalizasyonu büyük ölçüde yapılmıştır.
Termera Antik Kenti'ne, Turgutreis üzerinden toprak bir yolla ulaşılır. Ya da Mandıra köyüne kadar asfalt yolla gidilip oradan yarım saatlik yürüyüşle ulaşılabilir.Şehrin akropolisi Madran köyüne araçla 10 dk uzaklıktadır. Kent Ana giriş kapısı ve surun bir kısmı dışında yıkılmıştır. . Akropolisteki kale kalıntılarının üzerine daha sonraki dönemde sarnıç inşa edilmiştir. Kent Atina Vergi Listeleri'nde yer almaktadır ve 2,5 talent gibi büyük bir miktar ödendiği bilinmektedir. Diğer Leleg kentleri içinde en fazla vergi ödeyen kenttir. Bu da kentin büyüklüğünü anlamamıza yardım etmektedir. Mausolos Bodrum'daki kentleri birleştirip hayalindeki devasa kenti kurmak için Termera halkını da Halikarnassos'a zorla getirtmiştir. Kent daha sonra hapishane olarak kullanılmasının dışında çiftlik evleri şeklinde yerleşim görmüştür. Bizans Döneminde kentin limanına Strabilos kenti kurulmuştur.


## Araştırma ve Kazı.
19. yüzyılın sonunda Newton, Paton ve Myres kentte çeşitli incelemelerde bulunmuş; 1950'lerde Bean ve Cook, 1960'lı yıllarda ise Radt yüzey araştırması yapmıştır. 2009 yılında Adnan Diler ve ekibi tarafından yapılan yüzey araştırmasında yeniden ziyaret edilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hazırlanmış tescilli arkeolojik sit alanları listesinde yer almaktadır.
# Telmissus
Telmissus () ya da Telmessos veya Telmessus olarak da bilinen antik Karya'da bir kasabadır. Telmissus'ta Daphne'ye adanmış bir tapınak bulunuyordu.
Sit alanı günümüzde Muğla ilinin Bodrum ilçesine bağlı Gürece köyü yakınlarında yer almaktadır..
Yarımada üzerinde bulunan Leleg şehirleri dağların tepelerinde bulunmaktadır. Ulaşılması kolay olanlarından bir tanesi Gürece Köyü'ndedir. Köyün hemen gerisinde bulunan Asar Tepe üzerinde Telmissus adı verilen Leleg yerleşimi vardır. Zirvede dikdörtgen taşlardan yapılmış, sağlam bir kule bulunmaktadır. Bu kule çevreye hakimdir. Leleg şehirlerinin genel karakteri burada gözlenmektedir. Bu, iç kale ve duvarla çevrilmiş bir alandan ibarettir. Çevrede birkaç kaya mezarı da vardır.
Modern köy yerleşiminin bir bölümü söz konusu tepenin doğu eteğinde yer almaktadır. Bir Leleg yerleşimine ait (MÖ 7.yy) olduğu belirtilen yerde bir iç kale ve dış sur duvarlarında büyük moloz taş, dorukta görülen kulede ise büyük kesme taş işçiliği ile karşılaşılmaktadır. Kesme taşların dış yüzeyleri işlenmeden bırakılmıştır. Kulenin günümüzde yaklaşık 3 metre yüksekliğindeki bir bölümü ayaktadır. İki sur arasında çeşitli mekânlara ait duvar izleri mevcuttur. G. Bean çevrede üç kaya mezarından bahsetmekle birlikte, bunların sadece iki adetinin yeri tespit edilebilmiştir. Kaya mezarlarından bir tanesi tepe eteğinde kuzeyde, diğeri ise daha doğuda yamaçta yer almaktadır. Söz konusu kule kareye yakın dikdörtgen bir forma sahiptir.
# Lama (hayvan)
Lama ("Lama glama"), devegiller (Camelidae) familyasından Güney Amerika'nın dağ ve çayırlarında toplu halde yabani olarak yaşayan Guanako'dan evcilleştirilmiş gevişgetiren bir otobur hayvan türüdür. Yük taşımak için İnka Medeniyeti tarafından eğitilmiştir. Ve devenin yakın akrabası olduğu bilinmektedir.


## Özellikleri.
Lama genel olarak 1–2 m boyunda olup 15 cm uzunluğunda bir kuyruğa sahiptir. Omuzları yerden 1-2 metre yüksektir. Ağırlığı 70–140 kg civarında olup, narin bir vücudu, uzun bir boynu ve uzun ince bacakları vardır. Develerden farklı olarak sırtında hörgüç bulunmaz. Başı küçüktür, uzun bir çene kısmı, uzun kulakları ve fırlamış gözleri vardır. Postu kaba ve yünlüdür. Dişilerde tüyler boyun ve ayaklarda kısadır.


## Savunma sistemi.
Her hayvanda olduğu gibi lamaların da bir savunma sistemi vardır. Lamaların savunma sistemi; fazla yaklaşıldığında tükürmeleridir. Tehdit hissettiği anda karşı tarafa tükürerek oradan hızla uzaklaşır. Ayrıca, büyüdükleri çevreden de fazla uzaklaşmazlar.


## Üreme.
Ağustos ve eylül aylarında çiftleşirler. Gebelik 11 ay sürer. Yeni doğan yavru anne tarafından dört ay emzirilir. Lama 2,5 - 3 yaşlarında üremeye başlar.
# Göktepe, Bodrum
Göktepe Kaya Mezarları, Muğla ilinin Bodrum ilçesinde, Yeniköy Mahallesi'nin Göktepe Mevkiinde, ilçenin kuzeydoğusunda yer alan ve bölgenin antik dönemdeki zengin tarihine ışık tutan önemli arkeolojik kalıntılardır. Bu mezarlar, özellikle Mausolos'un mozolesinin de yer aldığı Halikarnassos antik kentinin geniş nekropol (mezarlık) alanının bir parçası olarak değerlendirilmektedir.


### Konum.
Göktepe Kaya Mezarları, günümüzde Bodrum ilçe merkezine oldukça yakın, Göktepe olarak bilinen tepenin yamaçlarında ve eteklerinde yer almaktadır. Antik Halikarnassos'un kuzeydoğu yönündeki nekropol alanı içerisinde, kentin dış surlarına yakın bir bölgededir. Mezar alanının tam olarak nerede olduğu, bazı yayınlarda "Turgutreis Yolu üzerindeki bir tepe" olarak da belirtilmektedir. Bu konum, hem kente yakınlığı hem de manzaraya hâkim oluşuyla dikkat çeker.


### Tarihçe.
Göktepe'deki kaya mezarları, büyük olasılıkla MÖ 4. yüzyılın ortaları ve sonlarına, yani Halikarnassos'un Karya Satraplığı'nın başkenti olduğu döneme tarihlenmektedir. Bu dönem, Mausolos'un (MÖ 377-353/352) hüküm sürdüğü ve Halikarnassos'un büyük bir imar ve şehirleşme sürecine girdiği zaman dilimidir. Kaya mezarları, genellikle yerel elitler ve soylular için yapılmış anıtsal mezar tipleridir.
Mezarların yapımında, bölgenin volkanik tüf ve ana kaya yapısı kullanılarak oyma tekniği tercih edilmiştir. Bu tür kaya mezarları, Lidya ve Frig uygarlıklarında da görülen, Anadolu'ya özgü bir mimari geleneğin devamı niteliğindedir. Göktepe'deki mezarların birçoğu, cephelerinde mimari süslemeler ve kapı formları barındırır; bu da dönemin zanaat ve estetik anlayışını yansıtır.


### Durumu.
Günümüzde Göktepe'deki kaya mezarlarının durumu, zamanla doğal koşullar ve insan etkileşimleri nedeniyle tahribata uğramış durumdadır.
  - Doğal Aşınma: Kaya yapısı nedeniyle erozyon ve iklim koşulları zamanla mezarların cephelerinde aşınmalara yol açmıştır.
  - İnsan Tahribatı: Antik Çağ'dan bu yana kaçak kazılar ve define avcılarının faaliyetleri, mezar odalarına ve içindeki olası buluntulara ciddi zararlar vermiştir. Mezar odalarının çoğu açılmış ve içleri boşaltılmıştır.
  - Bitki Örtüsü ve Kentleşme: Bazı mezarlar yoğun bitki örtüsü altında kalmışken Bodrum'un hızla artan kentleşme baskısı da bu arkeolojik alanları tehdit etmektedir. Mezarların bulunduğu alanlar, zaman zaman yapılaşma veya yol çalışmaları gibi projelerin yakınında kalabilmektedir.
Göktepe'deki kaya mezarları, Halikarnassos'un nekropol mimarisinin önemli bir parçası olarak kabul edilse de, mevcut durumları nedeniyle gelecek nesillere aktarılması için daha fazla koruma ve belgeleme çalışmasına ihtiyaç duymaktadır.


## Kaynaklar.
 }}>
# Mindos Kapısı
Mindos Kapısı, Bodrum yakınlarında yer alan tarihi bir alandır. Halikarnas şehir surlarının önemli bir noktasını oluşturmuş Mindos Kapısı, günümüzde Bodrum şehir merkezinin batısında yer almaktadır. Şehrin batı surları ovadan geçtiği için kulelerle güçlendirilmiştir. Kulelerin ölçüleri yaklaşık olarak 7x8,5 metredir. Mindos kapısının iki kulesinden biri günümüze hemen hemen orijinal yüksekliği ile ulaşmıştır. Bu kapı yarımadanın ucunda bulunan antik Myndos şehri yönünde olduğundan Mindos kapısı olarak tanınmaktadır. Yöresel adı Diktiri'dir.
Kapının bulunduğu alanda Helenistik ve Roma devirlerine ait tonozlu mezarlar da bulunmaktadır. Asıl mezar odaları tonozun altındadır. Bunun neredeyse tümü geçen yüzyıl Newton tarafından açılmıştır. İçlerinde pişmiş toprak lahitler bulunmuştur.
# Metal
Metal (Latince: "metallum", Yunanca: μέταλλον "metallon"), yüksek elektrik ve ısı iletkenliği, kendine özgü parlaklığı olan, şekillendirmeye yatkın, katyon oluşturma eğilimi yüksek, oksijenle birleşerek çoğunlukla bazik oksitler veren elementlerdir.
Metaller, kendi aralarında soy metaller (altın, gümüş, platin gibi) ve soy olmayan metaller (demir, çinko, alüminyum gibi) şeklinde sınıflandırılabilir. Yarı metaller, iyi metal özelliği göstermez. Bu elementler hem metal, hem de ametal özelliği gösterir. Silisyum, bor, antimon, arsenik gibi elementler yarı metaldir.
Doğada ametaller daha çok bulunsa da periyodik tablodaki elementlerin çoğu metaldir.


## Özellikler.
### En çok kullanılan metaller.
  - Demir
  - Alüminyum
  - Bakır
  - Çinko
  - Magnezyum
  - Nikel
  - Volfram
  - Cıva


### Metallerin özellikleri.
  - Tel ve levha hâline getirilebilirler.
  - Cıva dışındaki tüm metaller oda sıcaklığında katıdır.
  - Işığı yansıtma özellikleri vardır.
  - Isı ve elektriği iletirler.
  - Nispeten yoğunlukları fazladır.
  - Vurulduklarında metal tınılı ses çıkarırlar.
  - Gri ve kırmızı renk tonlarındadırlar.
  - Yüksek mukavemet değerlerine sahiptirler.
  - Kısa mesafeli düzenli atom dizilişine sahiptirler. Buna kristal yapı denilmektedir.
 - Yüzeyleri Parlaktır.
 - Erime ve kaynama noktaları yüksektir


### Metallerin günlük hayatta kullanılmasındaki nedenler.
  - Bakır yumuşak bir metal olmasının yanı sıra iyi de bir iletkendir. Bu sebepten dolayı bakır, elektrik kablolarında kullanılmaktadır.
  - Altın ve gümüş, işlenebilir, iletken ve inaktif metallerdir. Bu nedenle bu iki metal mücevher olarak kullanılmaktadır. Altın kimi zamanlarda elektrik kablolarında kullanılmaktadır.
  - Demir ve çeliğin her ikisi de serttir. Bu nedenle bu metaller yapılarda kullanılmaktadır. Ancak demir paslanabildiği için paslanmaz çelik formülleri üretilmiştir.
  - Alüminyum yumuşak ve ısı iletkeni bir metaldir. Bu nedenle bu metal folyo ve tencerelerde kullanılmaktadır. Ayrıca uçak gövdelerinde hafif olmasından dolayı tercih edilmektedir.
# Jeph Howard
Jepha 'Jeph' Howard (d. 4 Ocak 1979, Colorado Springs) 2001 yılında kurulmuş "The Used" adlı Amerikalı rock grubunun bas gitaristidir.
Daha çok "Jepha" lakabıyla tanınan Jeph Howard tek çocuktur ve gitarist bir arkadaşıyla birlikte izcilik yaparken ona eşlik etmek için bas gitar öğrenmeye karar vermiştir. Utah, Orem'de büyüdü ve The Used grubuna önce vokalist olarak katıldı. Ardından da gruba vokalist olarak Bert McCracken'ın katılmasıyla bas gitar pozisyonuna geçti.
Hip-hop, pop rock, screamo ve metalcore gibi birçok farklı müzik tarzını dinleyerek büyüdü ve daha sonra Quinn Allman ile tanıştı.
2021'den beri GrassDestroyer kullanıcı adıyla yayın platformu Twitch'te canlı video oyunları oynamaktadır.
# Kadyanda
Kadyanda veya Cadyanda (), antik Likya bölgesinde yer alan bir yerleşimdir. Kentin bulunduğu yer İngiliz bir arkeolog ve gezgin Charles Fellows tarafından keşfedilmiştir. Şu anda British Museum'da bulunan Pixodaros kararnamesi, kasabanın Likya dilindeki adının "Xadawãti" olduğunu göstermektedir.
Kadyanda antik kenti, bir tepe üzerinde yer alır. Muğla iline bağlı Fethiye ilçesi sınırlarında, Yeşilüzümlü Beldesi yakınlarında yer alır. Kent, Fethiye’ye yaklaşık 24 kilometre uzaklıktadır ve Ortaköy yönünden Ecebeli Mevkii’ni geçerek gidilen stabilize bir orman yolu üzerinden ulaşılabilir. Antik Çağ'da Kaunos - Araxa yolu üzerinde bulunuyordu.


### Tarihçe ve Adlandırma.
Kadyanda ismi, Likçe yazıtlarda Kadawanti şeklinde geçmekte olup, "-nd" son eki nedeniyle yerleşimin tarihinin M.Ö. 3. binlere kadar uzanabileceği öne sürülmektedir. Ancak yüzeyde görülebilen en erken kalıntılar M.Ö. 5. yüzyıla tarihlendirilmektedir.


### Kent Planı ve Yapılar.
Kadyanda, (muhtemelen Plinius hariç) hiçbir antik yazar tarafından doğrudan anılmamıştır. Ancak, günümüze ulaşan kalıntıları, kentin hiç de önemsiz olmadığını göstermektedir.
Kadyanda, doğal topografyaya uyumlu olarak inşa edilmiş sur duvarlarıyla çevrilidir. Özellikle kentin güney kısmında bu surların önemli bölümü günümüze kadar ulaşmıştır. Kentte, Hellenistik Dönem'e ait poligonal sur duvarları dikkat çeker; tiyatro yapısı da bu döneme tarihlenmekte olup yüksek kaliteli taş işçiliği sergilemektedir. Roma Dönemi'nde de kullanılan bu tiyatro, onarımlar geçirmiştir.
Kentin güney kesiminde yer alan nekropol alanı surların dışında konumlanmıştır. Bölgede dikkate değer bir diğer unsur ise sarnıçlardır. Antik yerleşimde, birbirine bağlı dört büyük sarnıç yapısı, su temini ve korunmasının ne denli önemli olduğunu göstermektedir.
Kentte ayrıca stadion, hamam, podyumlu tapınak, koşu pisti, agora, konut kalıntıları ve kaya mezarları gibi yapılar da tespit edilmiştir. Stadionun doğu kısmı, Roma Dönemi’ne tarihlenmektedir.


### Yerleşim Süreci.
Kadyanda’daki yerleşim, MS. 7. yüzyıla kadar devam etmiştir. Ancak bu geç döneme ait yapılar oldukça sınırlıdır. Yoğun yapılaşma ve dini mimari kalıntılar, burasının yalnızca küçük bir yerleşim değil, döneminde tam teşekküllü bir antik kent olduğunu göstermektedir.
# Litoon
 - YÖNLENDİRME 
Letoon (Antik Yunanca: Λητώον "Lētōon"), Fethiye yakınlarındaki antik kent. Fethiye - Kaş karayolunun 65. kilometresinde Kumluova Köyü yakınında bulunmaktadır. Şair Ovidius'un anlattığı bir öyküye göre kent, Zeus'tan hamile kalan Leto'nun adına kurulmuştur. Kentte en eski yerleşim izleri MÖ 7. yüzyıla kadar gider. Kalıntılar ve ele geçen kitabeler buranın dinsel ve politik bir alan olduğunu göstermektedir. Ören yeri merkezinde yan yana üç tapınak bulunmaktadır. Bunlardan en kuzeydeki Leto, ortadaki Artemis, güneyindeki Apollon'a adanmıştır. Tapınakların güneybatısında bir çeşme, hemen doğusunda kilise yer almaktadır. Kentin kuzeyinde Stoa ile arkasını kısmen doğal yamaca dayamış Helenistik Döneme ait tiyatro bulunmaktadır. Letoon MS 7. yüzyılda terk edilmiştir.
Letoon, Xanthos ile birlikte Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Teşkilatı- UNESCO tarafından 9/12/1988 Tarih ve 484 Liste Sıra Numarası ile kültürel miras olarak "UNESCO Dünya Miras Listesi"ne alınmıştır.
# Ksanthos
 - YÖNLENDİRME 
Ksanthos veya Ksantos (Likçe: 𐊀𐊕𐊑𐊏𐊀, "Arñna"; , "Ksanthos"), Kaş'ın Kınık köyündeki antik kent. Kaş kara yoluna 70 km uzaklıkta bulunmaktadır. Antik Çağda Likya'ya başkentlik yapmıştır. UNESCO tarafından ’Dünya Kültür Mirası’ listesine alınmıştır. Kentin isminin "sarı" anlamındaki Yunanca ξᾰνθός ("ksănthós") kelimesinden geldiği düşünülmektedir.


## Yerleşim.
Antik kent ovaya hâkim iki tepe üzerine kurulmuştur. Birincisi Eşen Çayı kenarından sarpça bir kayalık şeklinde yükselen surla çevrili Likya Akropolü yer almakta, kuzeyde kalan ikincisi Akropol ise daha yüksek ve geniş olan Roma Akropolü bulunmakta.


## Tarihçe.
Ksanthos, antik kent hakkında kısıtlı bilgilerin olduğu fakat şehir kuruluşunun ilk temelleri MÖ 1200'lere uzandığı sanılmaktadır.Homeros’un Truva Savaşı’nı anlatan İlyada’da geçen destansı metinlere göre, MÖ 1184 yılında yapılan Truva Savaşı sırasında Likya liderleri Glaucus ve Sarpedon’un, Ksanthos Nehri’nin topraklarından geldiği yazılıdır. Aynı metinde Akhilleus’un ölümsüz ve konuşan atının ismi de Ksanthos’dur. Kent MÖ 545 yıllarında Harpagos komutasında Persler'in istilasına uğrayıp egemenliklerine girene kadar bağımsız olarak yaşadıkları kaynak ve arkeolojik verilerden anlamaktayız. Ksanthos kenti, birçok önemli özelliklerinin yanında tarihi en çok acılarla dolu kent olarak bilinir. Tarihçiler, kentin birçok kez yerle bir olduğunu veya yandığını fakat yeni şehrin küller arasından yeniden yeşerdiğini anlatmaktadır. MÖ 168 yılında Likya Birliğinin idari ve dini başkenti olmuş kentte ele geçen en eski kalıntılar MÖ 8. yüzyıla kadar gitmektedir. Pek çok tarihi olaya ve savaşa sahne olan kentten günümüze ulaşan kalıntılar arasında kaya mezarları, lahit mezarları ve Likya kültürüne özgü dikme mezar anıtları vardır. Likya akropol'ü erken dönem eserleri arasındadır. Birçok kez onarılmış tiyatro ve Erken Hristiyanlık Döneminde yapılmış kilise görülebilecek eserler arasındadır. 1840'lı yıllarda antik kentte kazılar yapan İngiliz arkeolog Charles Fellows, "Nereidler Anıtı" ile pek çok eseri British Museum'a götürmüştür.


## Araştırma kazıları.
İlk araştırmaları 1838'de Charles Fellows tarafından yapıldığı Ksanthos'u keşfettiği ve ören yerinden çıkan bazı eserleri Londra'ya götürdüğü, Likya medeniyetini tanıttığını, 1950 yılında Fransız arkeologlar tarafından tekrar başlatılan kazılar 2011 yılından bu yana Prof. Dr. Burhan Varkıvanç başkanlığında yürütülüyor.
# Nemrut Dağı Millî Parkı
 - YÖNLENDİRME 
Nemrut Dağı Millî Parkı, Adıyaman ili; Kâhta ilçesinde bulunan ve içinde Kommagene Krallığı'nın bir antik kentini barındıran millî park ve ören yeri. Adıyaman il merkezinde Kâhta'ya bağlantı sağlayan karayolu ile ulaşım sağlanmakta olup, Millî Park Adıyaman il sınırları içerisindedir. Adıyaman hava alanından ulaşım oldukça rahat ve kolaydır. Adıyaman ve Kahta ilçesinden Nemrut dağına ve diğer tarihi yerlere servisler vardır.
Nemrut Dağı ve Kommagene Kralı Antiochos'a ait Tümülüs ve kutsal alanlar, Millî Park'ın ana özelliğini teşkil etmektedir.
Antiochos'un tümülüsü ve dev heykelleri, Arsameia (Eskikale),Yenikale, Karakuş Tümülüsü ve Cendere Köprüsü Millî Park içerisinde kalan kültürel değerlerdir. Eski çağlarda Komagene olarak anılan bu bölgede, I.Mithradates tarafından bağımsız bir krallık kurulmuş, krallık onun oğlu I. Antiochos (M.Ö. 62-32)un egemen olduğu yıllarda önem kazanmıştır. MS.72 yılında da Roma'ya karşı yapılan ve kaybedilen savaş ile krallığın bağımsızlığı sona ermiştir.
Nemrut Dağı doruğundaki kalıntıları yerleşme yeri olmayıp Antiochos'un Tümülüsü ve kutsal alanlardır. Tümülüs, 2150 metre yüksekliğinde, Fırat Nehri geçitlerine ve ovalarına hakim tepe üzerinde bulunmaktadır. Kralın kemiklerinin ya da küllerinin anakayaya oyulmuş odaya konulduğu ve 50 metre yüksekliğinde ve 150 metre çapındaki tümülüs ile örtüldüğü düşünülmektedir. Girişi kuzeyden olup doğuda ve batıda dini törenlerin yapıldığı teras şeklindeki avlular yer almaktadır.
Her iki terasta da aslan ve kartal heykelleri arasında yüksekliği 7 metreye ulaşan oturur vaziyette dev heykeller sıralanır, bunlar yazıtları ve kabartmaları olan ortostad (dik olarak konulan büyük taş bloklar)'la çevrilmiştir. Eski Kahta Köyü yakınında Kommagene'nın başşehri Arsameia yer alır. Burada, Mithridates'in kutsal alanı bulunmaktadır.
Kahta Çayı'nın bir kolu olan Cendere Çayı'nın daraldığı yerde iki ana kaya üzerinde tek kemerli olarak yapılan Cendere Köprüsü yer almaktadır. Köprü sütunları üzerindeki kitabeye göre Kommagene şehirleri tarafından Roma İmparatoru Septimus Severus (MS 193-211)ile karısı ve oğulları onuruna yaptırılmıştır. Arsameia'nın 10 km güneybatısında 21 metre yüksekliğinde krallık kadınlarının gömüldüğü Karakuş Tümülüsü bulunmaktadır.
# Baryum
Baryum (Yunancada βαρυς = ağır), sembolü Ba olan kimyasal bir elementtir. Ağır manasına gelen "barys" kelimesinden türemiştir. İngilizcede Barite ağırlık yoğunluk manasında kullanılmaktadır. Baryum elementinin atom numarası 56 olup Periyodik tablonun 6. sırasında ve 2. grubunda bulunur. 2. grupta bulunması özelliğinden dolayı Baryum bir toprak alkali metalidir. Baryum ilk defa 1774 yılında Carl Wilhelm Scheele tarafından tanımlanmıştır. Baryum element halinde beyaz-gri metalik rengindedir fakat yüksek reaktivitelikten dolayı element halinde bulunmaz. Baryumun hemen hemen bütün bileşikleri ise zehirlidir. Metalik Ba yakıldığında elma yeşili bir renk verir. Metalik halde saklanması çok zordur. Aktif bir element olduğu için su, hava ve asitlerle kolayca reaksiyon verir. Toprak alkali grup içerisinde doğada en yaygın bulunan element kalsiyumdur (Ca). Bu sınıftaki metallerin özellikleri birbirine benzemesine karşın bilhassa Kalsiyum, Stronsiyum, Baryum diğerlerinden ayrılır. Bu üç element adi derecede suyu ayrıştırarak Hidrojen açığa çıkarır ve Hidroksit(OH) oluştururlar. Bu Hidroksitler de ısıtıldığında su kaybederek Oksit haline dönmektedirler. Karbonatları ısı karşısında kolay ayrışmasına karşın Baryum Karbonat (BaCO3) en zor ayrışanıdır. Sülfatları suda hemen hemen hiç erimez.
En sık bulunan ve en çok kullanılan Baryum kaynağı Barit madenidir. Doğada sedimanter (tortul, çökelme ile) meydana gelmiş olarak bulunur. Denizlerin ya da suların taşımasıyla tabakalar meydana gelmiştir. Genellikle sıcak su çıkan bölgelerede görülür. Kurşun, Gümüş, Çinko üretiminde kullanılır. Kullanım alanlarından birisi de fren balatalarının altlık malzemesidir.
BaSO4: Zehirlidir. Radyoopak (Gama ve X ışını) özelliğe haiz olduğundan tıpta kanser teşhislerinde, kâğıt kaplamalarda, boya sanayiinde, plastik, tekstil, mürekkep, kauçuk, batarya ve pil yapımında kullanılır.
BaCO3: Zehirlidir. Özel camların yapımında, Klor ve NaOH üretiminde kullanılır.
BaO: Solventlerden suyun uzaklaştırılmasında ve petrol sanayinde kullanılır.
BaNO3: Havai fişeklerde, sıçan zehirlerinde, seramik sırlarda kullanılmaktadır.
# Niagara Şelaleleri
Niagara Şelaleleri, Kuzey Amerika'nın doğusunda, ABD ile Kanada sınırı arasında, Niagara Nehri'nin üzerinde bulunur. 3 büyük şelaleden oluşur. Horseshoe (Atnalı Şelalesi) bunların en büyükleridir. American Falls ve Bridal Veils Fall diğer iki küçük şelalelerdir.
Niagara Şelalesi'nden yarım dakikada 168.000 m³ su akar. Kuzey Amerika'nin en büyük şelalesi olan Niagara, 10.000 yıl önce Kuzey Kutbu'ndan gelen buz kütlelerinin yol açtığı çöküntülerdir. Şelalenin çevresi Niagara Şelaleleri Parkıdır ve kardeş şehirler olan Niagara Falls-Ontario ve Niagara Falls-New York tarafından doğal koruma altındadır. Niagara isminin yerli dilindeki "Onguiaahra" (düz) kelimesinden geldiği sanılmaktadır.
Nehir çevresindeki Nikola Tesla tarafından yapılan birkaç hidroelektrik santrali hem ABD hem Kanada için elektrik üretmektedir. Şelale çevresinde yapılabilecek aktiviteler, Niagara Parkından büyük şelaleyi ve havaya uçan suların oluşturduğu gökkuşağını izlemek, şelalenin altına kadar ilerleyen bot gezilerine katılmak, ortası sınır kabul edilen Rainbow köprüsünden diğer ülkeye geçmek veya gümrüksüz mağazalardan alışveriş yapmaktır. Niagara Şelalesi 1932 yılında tamamen donarak buz olmuştur.
Şelalenin Kanada tarafı Amerika tarafına nazaran daha gelişmiştir. Şelale bot turlarıyla ünlüdür.
Jean François "Blondin" Gravelet, 30 Haziran 1859'da Niagara Şelalesi'ni geçen ilk kişi oldu ve o yıl sekiz kez tekrar yaptı.
# Klorsiklizin
Klorsiklizin, ilk kez 1949'da kullanılan yapay antihistaminiktir. Saman nezlesi, ürtiker ve temas dermatitininde belirtilerin denetim altına alınmasını sağlar. Etki süresi oldukça uzundur; hidroklorür tuzu halinde ağızdan alınır. En sık görülen yan etkisi uyuşukluktur.
# Sıddık Sami Onar
Sıddık Sami Onar (11 Kasım 1897, İstanbul – 9 Ağustos 1972, İstanbul), Türk hukukçu.


## Hayatı.
Modern Türk idare hukukunun kurucusu, İstanbul Üniversitesi'nin seçimle gelen ilk rektörü ve üniversitede yönetim özerkliğinin ilk savunucularındandı.
11 Kasım 1897'de İstanbul'da doğdu; Vefa Sultanisi'ni ve İstanbul Hukuk Mektebi'ni bitirdi. Bir süre Paris Hukuk Fakültesi'nde okudu, İstanbul Ticaret Mahkemesi'nde hakimlik, Mülkiye Mektebi ile Galatasaray Lisesi'nde öğretmenlik yaptı. 1933'teki üniversite reformu sonrasında Hukuk Fakültesi'nde idare hukuku profesörü, ertesi yıl da ordinaryüs profesör oldu. Aynı fakültede iki kez dekanlığa getirildi. 1946'da yürürlüğe giren ve üniversiteleri Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinden ayırıp onlara bilimsel ve idari özerklik tanıyan Üniversiteler Yasası'ndan sonra İstanbul Üniversitesi'ne seçimle gelen ilk rektör oldu ve bu görevi 1949'a kadar sürdürdü. 1948'de Fransa'nın Toulouse Üniversitesi Onar'a hukuk doktoru unvanı verdi. 1949'da İdare Hukuku ve İdari Bilimler Enstitüsü'nü kuran Onar ölümüne değin bu kurumun müdürlüğünü yaptı.
Tarihe 28-29 Nisan Olayları olarak geçen ve Turan Emeksiz'in öldürüldüğü olaylar sırasında polis memuru Zeki Şahin tarafından atılan yumruk sonrası kaşı yarılmıştır. Sıddık Sami Onar, 27 Mayıs 1960 ihtilali sonrasında 1961 Anayasası'nı hazırlayan kurula başkanlık yaptı. Anayasa halk oylamasıyla yürürlüğe girdi. Bu sırada 147'ler diye bilinen, bazı akademisyenlerin Millî Birlik Komitesi'nce görevden atılmasını protesto ederek rektörlük görevinden istifa etti. İstifanın ses getirmesi üzerine 147'ler sorununun çözümünde etkin rol oynayan Onar üçüncü kez rektör seçildi ve 1963'e kadar bu görevde kaldı. Medeni hukuk, devletler, borçlar, icra ve iflas hukukları alanlarında birçok yapıtı bulunan Onar'ın en önemli kitabı Türk hukukunda en geniş kamu hukuku incelemesi olan İdare Hukukunun Umumi Esasları'dır (1966-1967, 3 cilt, ilk basım 1952'de yapılmıştır). 1972'de dönemin İtalya Cumhurbaşkanı Giovanni Leone tarafından Cumhuriyet Liyakat Nişanı alan Sıddık Sami Onar'ın anısına İstanbul Üniversitesi 1977'de Onar Armağanı'nı yayımladı. Sıddık Sami Onar 9 Ağustos 1972'de İstanbul'da öldü.
Yazarın eserlerinden biri, ilk baskısı 1952'de tek cilt olarak basılan, daha sonra yazarca genişletilerek sayfa sayısı artan ve nihayet son baskısı 1966'da yapılan "İdare Hukukunun Umumi Esasları"dır. Kitap Türkiye'de yazılmış kamu hukuku incelemelerinden biridir. İdari kurumlar tarihsel gelişim süreçleri içerisinde incelenerek anlatılmıştır. Güncel baskısı tükenmiş de olsa halen bilimsel monografiler, makaleler ve yargı kararlarında atıf almaya devam etmektedir.
! colspan="3" style="border-top: 5px solid #DAA520;" | Akademik görevi