# Ivan Vajsov
İvan Vajsov Bulgar arkeoloğudur – tarihöncesi dönemler uzmanıdır.


## Biyografi.
İvan Vajsov, 26 Şubat 1957 tarihinde Slovakya’nın Piešťany şehrinde, Slovak-Bulgar bir ailede doğdu. Babası Avgustin Vajs ve annesi Henrieta Todorova’dır. Ebeveynlerinin evliliğinin sona ermesinden sonra Sofya’da yaşamaktadır.
İlköğrenimini Sofya’daki 93. “Aleksandar Todorov – Balan” okulunda tamamladı. 1975 yılında Uygulamalı Sanatlar Teknik Lisesi’nden, ahşap oymacılık (tahta oymacılığı) bölümünden mezun oldu. Ardından Kültür Bakanlığı’na bağlı Ulusal Taşınmaz Kültürel Anıtlar Enstitüsü’nün koruma ve restorasyon laboratuvarında staj yaptı.
1975–1977 yılları arasında Yambol ve Pleven şehirlerinde askerlik görevini yerine getirdi. 1977–1981 yılları arasında Çekoslovakya’nın Bratislava kentindeki Comenius Üniversitesi’nde arkeoloji eğitimi aldı. Burada, Prof. Bohuslav Novotný ’nin yanında tarihöncesi dönemler üzerine uzmanlaştı. 1984 yılında aynı üniversitede doktora tezini savunarak “Felsefe Doktoru” (PhDr) unvanını kazandı.
1981 yılında kısa bir süre Tırgovişte Bölge Tarih Müzesi’nde, 1982 yılında ise Dobriç Bölge Tarih Müzesi’nde çalıştı.
1982 yılından itibaren Bulgar Bilimler Akademisi’ne bağlı Ulusal Arkeoloji Enstitüsü ve Müzesi’nde görev yapmaktadır. Tüm bilimsel çalışmaları bu enstitüyle bağlantılıdır. Aynı kurumun Tarihöncesi Bölümünde tarihöncesi uzmanı olarak görev yapmaktadır. Bir süre aynı bölümde sekreterlik görevini de yürütmüştür.


## Bilimsel faaliyet.
İvan Vajsov, Balkanlar’daki neolitikleşme süreci ile Neolitik, Kalkolitik ve erken Tunç Çağı kültürlerini Bulgaristan’da araştırmaktadır.
  - Kalkolitik dönem ile Tunç Çağı arasındaki geçiş dönemi üzerine yaptığı araştırmalarla bilim dünyasına “Proto-Tunç Çağı” (Protobronz Kültür Ufku) terimini kazandırmıştır.
  - Avrupa’daki en erken metal hançerlerin – yani Avrupa’nın ilk metal delici silahlarının – ortaya çıkışı üzerine yaptığı araştırmalarla tanınmaktadır.
  - Orta Kuzey Bulgaristan’daki en erken, monokrom Neolitik kültür üzerine yürüttüğü kazılarla bilinmektedir.
  - Tarihöncesi antropomorfik plastik üzerine çalışmalarıyla tanınır. Bu çalışmalarında biçimsel tipolojiye ve figürinlerin anatomik modellemesindeki plastik özelliklere odaklanır. Yapısalcılık ve Jean Piaget’nin bilgi kuramından etkilenerek bilgiyi olguların bir toplamı değil, içsel olarak örgütlenmiş bir sistem olarak yorumlar  bu paradigma, konuyu ele alış biçimini de belirler. Evrensel “Büyük Ana Tanrıça kültü” teorisini, tarihöncesi antropomorfik plastiğin bu kültle ilişkilendirilmesi açısından şüpheyle karşılamaktadır. Ayrıca Pierre Bourdieu’nün habitus ve habitat kavramları arasındaki hiyerarşik ilişkilere dair fikirlerinden yola çıkarak, tarihöncesi toplumlarda statü farklılıklarını ve bunların yeniden üretimini inceler. Bu yaklaşım aracılığıyla, çok sayıda parçalanmış kadın figürinlerinin yanı sıra erkek figürinlerinin de varlığını toplumsal bağlamda açıklamaya çalışır.
  - Durankulak Arkeolojik Kompleksi’ndeki Büyük Ada (Durankulak yerleşim höyüğü) yerleşimi, Durankulak Gölü ve Karadeniz sahanlığı çevresindeki arkeolojik ve jeofizik araştırmalarıyla tanınır.
  - Promachon–Topolnica neolitik yerleşiminde yürütülen Yunan–Bulgar ortak arkeolojik projesine katılmış ve sonuçlarını yayımlamıştır.
  - 2007 yılından itibaren, arazi dokümantasyonu ve arkeolojik yapıların 3B modellerinin hazırlanmasında insansız hava aracı (drone) teknolojisini kullanan ilk Bulgar arkeologlardan biridir.
  - Arkeolojide bilgisayarlaştırma, seriyasyon ve korespondans analizi yöntemlerinin kronolojik katmanlaştırmada uygulanmasıyla ilgili sorunlar üzerine de çalışmaktadır.
  - Henrieta Todorova ile birlikte yazdığı Bulgaristan’da Neolitik Dönem ve Bulgaristan’da Kalkolitik Dönem Takıları başlıklı ortak yayınlarıyla da tanınmaktadır.
Ivan Vajsov, hem Bulgaristan’da hem de yurt dışında bilimsel literatürde birçok kez alıntılanmıştır. Kendisine özellikle Balkanlar’daki prehistorik araştırmalar bağlamında, neolitikleşme, eneolitik/kalkolitik dönem, Tunç Çağı’na geçiş, Bulgar–Yunan ortak araştırma projesi Promachon–Topolnica ve benzeri konularla ilgili olarak atıfta bulunulmaktadır.