# Haftarah
Haftarah veya Aşkenaz telaffuzuyla haftorah ya da haftara, (İbranice: הפטרה) "ayrılma", "veda etme" (çoğul biçimi: "haftarot" veya "haftoros)," Yahudi dini uygulamasının bir parçası olarak sinagogda alenen okunan İbranice İncil'in ("Tanah) Nevi'im" ("Peygamberler") kitaplarından seçilmiş bir dizi bölümdür. "Haftarah okuması," her Şabat'ta ve Yahudi bayramlarında ve oruç günlerinde Tevrat okumasını takip eder. Genellikle, "haftarah" tematik olarak kendisinden önce gelen "Peraşa" (haftalık Tevrat bölümü) ile bağlantılıdır. Haftarah bir ilahide söylenir. (Kitab-ı Mukaddes metinlerinin ilahilerle okunması İbranice'de "ta'amim", Yidiş'te "trope" veya Türkçe'de "kantillasyon" olarak bilinir.) İlgili dualar haftarah okumasından önce ve sonra gelir.
Haftarah okumanın kökeni tarihte kaybolmuştur ve Yahudi uygulamasındaki rolünü açıklamak için çeşitli teoriler önerilmiştir. Bunlar, Tevrat okumanın yasaklandığı Makabi Ayaklanması'ndan önce gelen IV. Antiohos Epifanis döneminde Yahudilere yönelik zulme yanıt olarak ortaya çıktığını öne sürmüşlerdir veya "Peygamberlerin (Yeşu hariç) kanonikliğini reddeden Samirilere ve daha sonra Sadukilere karşı başlatıldığını" öne sürmüşlerdir. Başka bir teori ise, sinagogda Tevrat tomarlarının yok edildiği veya mahvolduğu bir zulüm veya başka bir felaketten sonra başlatıldığıdır, çünkü Tevrat bölümünü ritüel olarak uygun bir parşömen tomarından okumak yasaktı, ancak Peygamberlerden okuma konusunda böyle bir gereklilik yoktu, bu nedenle "geçici bir çare olarak değiştirildi ve sonra kaldı." Talmud, yaklaşık M.S. 70 yılında yaşamış olan Haham Eliezer ben Hurcanus'un huzurunda bir "haftarah" okunduğundan bahseder ve Rabbah bar Nahmani zamanında (3. yüzyıl) daha fazla açıklanmayan bir "Haftarot Parşömeni" olduğundan bahseder. Hristiyan Yeni Ahit'indeki çeşitli referanslar, bu Yahudi geleneğinin o dönemde yürürlükte olduğunu öne sürmektedir.


## Konuyla ilgili yayınlar.
 - Michael Fishbane. "The JPS Bible Commentary: Haftarot". Philadelphia: Jewish Publication Society, 2002. .
 - Laura Suzanne Lieber. "Study Guide to the JPS Bible Commentary: Haftarot". Philadelphia: Jewish Publication Society, 2002. .
 - David L. Leiber. "Etz Hayim: Torah & Commentary" available from www.jewishpub.org, 2001.
  - Hillel Bakis, Comprendre la haftara. Les prophètes de l’année juive d’après la tradition rabbinique. I. Fêtes, jeûne, chabbat spéciaux. Hotsaat ]], Montpellier/Kiryat Ata, 404 p., 2017
  - Hillel Bakis, Comprendre la haftara. Les prophètes de l’année juive d’après la tradition rabbinique. II. En suivant l’ordre des parachas. II.1-Béréchit, 304 p., 2018 II.2-Chémot 322 p. 2018  II.3- Vayikra, 2019  II.4- Bamidbar, 2020  II.5- Dévarim  2023. Hotsaat Bakish, Montpellier/Kiryat Ata.
 - Jacob Blumenthal & Janet L. Liss. "Etz Hayim Study Companion" available from the Jewish Publication Society, 2005. 
 - Kenneth S. Goldrich. "Yad LaTorah  Laws and Customs of the Torah Service. A Guide for Gabba'im and Torah Readers. Available from the Book Service of www.USCJ.org, 2002
 - Joseph Herman Hertz, "The Pentateuch and Haftorahs", London: Soncino Press, 1937, 2nd ed. 1960.
 - Jewish Publication Society of America, "The Holy Scriptures According to the Masoretic Text", 1917.
 - Kroeze, David J. D. "List of [Yemenite] Haftara and Torah Sections in the Manuscripts Database." Kampen: Protestant Theological Seminary, 2009.
 - Shlomo [David] Katz. "The Haftara: Laws, Customs, & History". Silver Spring, Maryland: Hamaayan/The Torah Spring, 2000.
 - W. Gunther Plaut. "The Haftara Commentary". New York: URJ Press, 1996. .
  - "Indice dei contenuti audio/video del sito www.torah.it (Italian)". Retrieved on 2008-08-03
 - Adolf Buchler, "The Reading of the Law and Prophets in a triennial cycle", Jewish Quarterly Review, vol. 5, pp. 420–268 (April 1893) & vol. 6, pp. 1–73 (October 1893).
 - David E. S. Stein, "The Haftarot of "Etz Hayim"", "Conservative Judaism", vol. 54, nr. 3 (spring 2002)(reprint).