# Pınarbaşı, Kastamonu
Pınarbaşı, Kastamonu ilinin bir ilçesidir. Azdavay'a bağlı bir köy durumunda iken, 4 Temmuz 1987 tarihinde kanunla ilçe haline getirildi.


## Tarihçe.
Pınarbaşı ve çevresinde sırasıyla Kaşkalar, Kimmerler, Lidyalılar, İranlılar, Helenler, Pontus Krallığı ve Bizans İmparatorluğu hâkim olmuş, bölge 1460 yılından itibaren Osmanlı İmparatorluğu egemenliğine girmiştir.
Değişik yazılı kaynaklardın alınan bilgilere ve rivayetlere göre şimdiki adı Çamkışla, önceki adı Erkemle olan köy Roma ve Bizanslılar döneminde kalabalık bir yerleşim yeri olduğu aynı zamanda, Çamkışla köyü Benle mahallesinin ve Çalkaya Köyününde Roma ve Bizanslılar döneminde önemli yerleşim merkezi olduğu belirtilmektedir.
Tarihi kalıntılar bakımında zengin sayılan Pınarbaşı ilçesinde Sümenler köyü sınırlarında bulunan Ilgarini Mağarası, yine aynı köyün Kayadibi mahallesinde Hacet Kayası, Çalkaya köyünün batısında bulunan Kurtgirmez tepesinde büyük bir mağara, aynı köyün güneyinde Kedikayası, Ilıca köyünde Bizanslılardan kalma hamam, Çamkışla köyü Benle mahallesindeki yüksek va dik kayalığa insan sureti kazılmış ve yörede Kızkayası olarak bilinen örnekler verilebilir. Ama ne yazık ki buralar define avcıları tarafından harap edilmektedir.


## Coğrafya.
Pınarbaşı'nın doğusunda Azdavay ilçesi, batısında Bartın ili Ulus ilçesi, kuzeyinde Cide ilçesi, kuzeydoğusunda Şenpazar ilçesi, güneyinde ise Daday ilçesi ve Karabük ili Eflani ilçeleri ile çevrilidir. Pınarbaşı; zümrüt yeşili ormanları, eşi bulunmaz kanyonları ve mağaraları, ahşap evleri, şirin köyleri ve geleneksel yaşam tarzı ile Anadolu'nun Kuzeyinde Küre Dağlarının güney kesiminde yer alır. (33° 07'E, 41˚36'N) Yüzölçümü 571 km², rakımı 650 m'dir. İlçe dağlık engebeli bir araziye sahiptir. Dağlar arasında kalan vadiler küçük plato düzlükleri ile Zara Çayı'nın vadi tabanı ekonomik faaliyet ve yerleşim alanıdır. Başlıca dağları; Kurtgirmez Dağı 1.338 m, Büyük Dağ 1.151 m, Gavurharman dağı 1.136 m yüksekliğe sahiptir. Önemli akarsuyu Zara çayıdır. Çavuş köyü hudutları içinden doğan bu çay güneyden kuzeye akarak Ilıca köyünde Devrekâni çayı ile birleşir. İklim, Karadeniz iklimi ile kara iklimi arasında geçiş iklimidir. Kışlar uzun ve soğuk geçer yazlar kısa ve sıcaktır. İlçe orman bakımından oldukça zengin olup, yörenin %63'ü ormanla kaplıdır. Yükseklerde iğne yapraklı ağaçlar yaygın olup, alçak kesimlerde çayır ve makiye benzer bitki örtüsü hakimdir.


## Nüfus.
31 Aralık 2020 tarihinde açıklanan nüfus sonuçlarına göre ilçe merkezi nüfusu 2.436 kişi, köylerin nüfusu 3.320 kişi olup, toplam nüfus 5.756'dır. Nüfus varlığının gelişememesinin nedeni dışarıya göçtür. Ekonomik zorluklar halkı özellikle İstanbul ve diğer büyük şehirlere itmiştir. Köy nüfusunun %85'i 50 yaş ve üzerindeki insanlardan oluşmaktadır. Öğrenim çağı dışına çıkan gençler askerlik öncesinde İstanbul'a göçmekte, askerlik dönüşünde de İstanbul'a yerleşmektedir. Pınarbaşı, Kastamonu'nun İstanbul'a en çok göç veren ilçelerindendir.


## Turistik yerler.
### Valla kanyonu.
Pınarbaşı ilçesi, Muratbaşı köyü sınırları içerisinde bulunmaktadır. Kanyonun ilçeye uzaklığı 26 km'dir. Kanyon, Devrekani çayı ile Kanlıçay'ın birleştiği bölgeden başlar. Cide ilçesi istikametinde 12 km uzunluğunda yan duvar kayaların yüksekliği yer yer 800-1.300 m'yi bulur.
Valla Kanyonu, 1994 yılında İstanbul Teknik Üniversitesinden gelen 4 öğrencinin burada kaybolup, 14 gün sonra Cide ilçesinden çıkmaları ve burasını Vahşi Cennet olarak tanımlamaları ile basında yer alıp, doğa severlerin ziyaret yeri haline gelmiştir. Kanyonun teçhizatsız geçilmesi mümkün değildir.


### Ilgarini Mağarası.
İlçe merkezine uzaklığı 36 km olup, Sümenler Köyü Kazla mahallesi Top Meydana mevkiine kadar vasıta ile ulaşmak mümkündür. Sorkun Yaylasından itibaren dik ve kayalık orman içi patika yoldan yaya olarak 2 saat yürüyerek mağaraya ulaşmak mümkündür.
Mağaranın tabii kemerli bir girişi vardır. İçeri girildiğinde iki kola ayrıldığı görülür. Girişte Bizans dönemine ait olduğu sanılan bir köy yıkıntısı mevcuttur. Sağdaki düz yoldan gidildiğinde bir su sarnıcı bulunmaktadır. Bu sarnıç zaman içinde tahribata uğramıştır. Bu bölümde odalar ve sarkıtlar bulunduğundan Avizeli Salon denilmektedir. Mağaranın sola ayrılan diğer yolundan gidildiğinde ağızdan itibaren -250 m derinliğe kadar inilmekte ve M.Ö. 2000 yılına ait insan yaşantısı izlerine rastlanılmaktadır. Bu değerleri ile dünyanın 4. mağarası olduğu bilinmektedir. Yolun başlangıcından aşağıya inildiğinde küçük bir düzlüğe ulaşılmaktadır. Buraya kadar inerken 40 kadar dönüşlü, taştan örülmüş ve viraj şeklinde bir yol kullanılmaktadır. Bu düzlükte kilise kalıntısı ve mezarlar vardır. Bu kısımda 7 adet mezar mevcuttur. Mezarlar zaman içinde gerek araştırmacılar gerekse başka amaçlarda tahrip edilmiştir. Kafatası, kol ve bacak kemiklerine rastlanılmaktadır. Buradan sonra da yola devam edebilmek için teknik malzeme gerekmektedir. Böylece ulaşılabilen yere kadar mağaranın uzunluğu 858 m'dir.


### Ilıca Şelalesi.
Pınarbaşı Ilıca Köyü sınırları içerisinde bulunup, 12 km uzaklıktadır. Ilıca Köyünden itibaren patika yoldan yaya olarak yarım saat sürmektedir. Su yaklaşık 10 metre yükseklikten dökülmektedir ve bu suyun döküldüğü yerde doğal olarak bir havuz oluşmuştur. Bu şelalenin en önemli özelliği de oluşan bu havuzun etrafının çok sayıda ağaç ve bitki örtüsü ile çevrili olmasıdır. Yine şelalenin üst kısmından gidildiğinde yıllardır akan su ile kayaların aşınması sonucu kayalarda oluşan çukurluklar ve oymalar şelaleye ayrı güzellik katmaktadır.
Yine aynı köy içerisinde Bizanslılardan kalma bir hamam mevcuttur. Hamam yontma taştan yapılmış kubbe şeklinde 2 metre genişliğinde 3,5 metre uzunluğunda 1,8 metre yüksekliğindedir. Hamamın yaz ve kış aylarında su ısısı 23 °C'dir. Yine hamamın yan duvarlarında insanların yıkanmaları için sabunluklar ve oymalar mevcuttur.


### Horma Kanyonu (Anbar Gölü).
Zara Çayı üzerinde olup, suyun taştaki kireçleri aşındırması ile oluşan derin kazanlar şeklinde çukurlar mevcuttur. Eski dönemlerde yaşayan insanların kayaları oyarak su kanalı açıp, bu kanaldan su ile çalışan un değirmenine su akıtmaları yine ayrı bir dikkat çekmektedir.
Kanyon girişi Meydandüzü diye bilinen havzadan başlar. Ayıderesi'ni geçerek Ilıca Şelalesi'nde sona erer.