# Marmoset
Marmosetler, Callitrichidae familyasına ait küçük boyutlu Yeni Dünya maymunlarıdır. Bu primatlar Güney Amerika'nın tropikal ormanlarında yaşar ve küçük boyutları, sosyal yapıları, çeviklikleri ile tanınırlar. Marmosetler, geniş bir diyet yelpazesine sahiptir ve böceklerden meyvelere kadar çeşitli besinleri tüketirler.


### Taksonomi ve Evrim.
Marmosetler, Callitrichidae familyasına ait olup, Simiiformes infra takımının Platyrrhini parvorderi içerisinde sınıflandırılırlar. Callitrichidae ailesi içerisinde marmosetler ve tamarinler olmak üzere iki ana grup bulunur.
  - Aile: Callitrichidae
  - Alt aile: Callitrichinae
  - Cinsler:
   - "Callithrix" (Gerçek marmosetler)
   - "Mico"
   - "Cebuella" (Cüce marmoset)
   - "Callibella"
Günümüzde bilinen en küçük maymun türü olan cüce marmoset ("Cebuella pygmaea"), yalnızca 100-150 gram ağırlığında olup Callitrichidae ailesine aittir.
Fosil kayıtları, marmosetlerin yaklaşık 13 milyon yıl önce (Miyosen dönemi) Güney Amerika'da evrimleştiğini göstermektedir.


### Fiziksel Özellikler.
Marmosetler küçük yapılı maymunlardır ve ortalama ağırlıkları 100-600 gram arasındadır. Boyları kuyruk hariç 12–25 cm, kuyrukları ise 25–40 cm uzunluğundadır.


#### Genel Fiziksel Özellikler.
  - Küçük ve hafif vücut yapısı: Ağaç dalları arasında hızlı hareket etmelerini sağlar.
  - Tırnak benzeri pençeler: Ağaç kabuklarına tutunmalarını kolaylaştırır.
  - Yuvarlak yüz ve büyük gözler: Gece görüşlerini geliştirmiştir.
  - Kürk rengi değişkenlik gösterir: Gri, kahverengi, siyah veya beyaz tonlarında olabilir.
  - Kuyrukları uzun ve kavrama yeteneği olmayan yapıdadır.


### Habitat ve Dağılım.
Marmosetler, Amazon Yağmur Ormanları, Brezilya'nın atlantik ormanları, Kolombiya, Peru, Ekvador, Paraguay ve Bolivya gibi ülkelerde bulunur.


#### Tercih Ettikleri Yaşam Alanları.
  - Yağmur ormanları
  - Savan bölgeleri
  - İkincil (yeniden büyüyen) ormanlar
  - Neotropikal bölgeler
Bu maymunlar genellikle ağaçların orta ve üst katmanlarında yaşar ve nadiren yere inerler.


### Beslenme Alışkanlıkları.
Marmosetler omnivor (hem etçil hem otçul) canlılardır. Beslenme alışkanlıkları mevsimsel olarak değişiklik gösterebilir.


#### Temel Besin Kaynakları.
  - Meyveler ve nektar (Enerji kaynağı)
  - Böcekler ve küçük omurgasızlar (Protein kaynağı)
  - Ağaç reçinesi ve sakızlar (Özel olarak bazı türler reçineyle beslenir)
  - Küçük omurgalılar (Kurbağalar, kuş yavruları)
Özellikle "Callithrix jacchus" gibi türler, ağaç kabuklarını kazıyarak sakız ve reçine tüketir. Diş yapıları bu işleme uygun şekilde evrimleşmiştir.


### Davranış ve Sosyal Yapı.
Marmosetler son derece sosyal hayvanlardır ve genellikle 5-15 bireyden oluşan gruplar halinde yaşarlar.


#### Sosyal Yapı.
  - Anaerkil veya babaerkil liderlik sistemi görülebilir.
  - İkiz doğum oranı yüksek olup, yavrular genellikle baba ve diğer grup üyeleri tarafından taşınır.
  - Sesli iletişim önemli bir yer tutar. 15'ten fazla farklı vokalizasyon kullanırlar.
  - Koku işaretleri ile bölgelerini belirlerler.


#### İletişim ve Sesler.
  - Çığlıklar ve tiz sesler: Tehlike anlarında uyarı için
  - Mırıldanma benzeri sesler: Grup içi iletişimde
  - Tiz ıslık sesleri: Sosyal bağları güçlendirmek için


### Üreme ve Yaşam Döngüsü.
Marmosetler genellikle monogam veya kooperatif üreme sistemine sahiptir.
  - Gebelik süresi: 140-150 gün
  - Genellikle ikiz doğum görülür (nadiren üçüz veya tek doğum).
  - Anne, baba ve diğer grup üyeleri yavruların bakımına katılır.
  - Yavrular, yaklaşık 2-3 aylıkken sütten kesilir.
  - Cinsel olgunluk: 12-18 ay
  - Ortalama yaşam süresi: 10-16 yıl


### Tehditler ve Koruma Durumu.
Marmosetlerin doğal yaşam alanları orman tahribatı, avcılık ve yasadışı evcil hayvan ticareti nedeniyle tehdit altındadır.


#### Başlıca Tehditler.
  - Ormansızlaşma (Amazon ormanlarının tarım ve madencilik için tahribi)
  - Yasadışı hayvan ticareti
  - İklim değişikliği


#### Koruma Statüsü.
Bazı türler IUCN Kırmızı Listesi'nde tehdit altında olarak sınıflandırılmıştır:
  - "Cebuella pygmaea" (Cüce marmoset) – Asgari Endişe (LC)
  - "Callithrix flaviceps" – Tehlikede (EN)
  - "Callithrix aurita" – Kritik Tehlikede (CR)
Koruma çabaları kapsamında Amazon Yağmur Ormanları'nın korunması, yasa dışı ticaretin önlenmesi ve üreme programları yürütülmektedir.


### Marmosetler Üzerine Yapılan Araştırmalar.
Marmosetler, beyin fonksiyonları, genetik çalışmalar ve nörolojik araştırmalar için model organizmalar olarak kullanılır. Alzheimer, Parkinson ve otizm gibi hastalıkların araştırılmasında önemli bir yer tutarlar.
Öne çıkan araştırmalar:
  - Marmosetlerin genetik mühendislik ile hastalık modellerinde kullanılması.
  - Sosyal yapı ve stres hormonları arasındaki ilişki.
  - Sesli iletişim ve beyin bağlantıları üzerine çalışmalar.