BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Karlıyazı, Göle
Karlıyazı, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Karlıyazı köyünün Türkçe kaynaklardaki eski adı Kirziyan, Gürcüce Kirziani'den (კირზიანი) geliyor olabilir. Kirziani, "çan çiçeği" anlamındaki "kirza" (კირზა) kelimesinden türemiş olup çan çiçekli yer anlamına gelir. Bu yer adı 1886 tarihli Rus nüfus sayımında "Kirzian" (Кирзиан) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Kirziyan" (كرزییان) olarak geçer.
Kirziyan köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Kirzian (Кирзиан) olarak kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Arpaşen nahiyesinin 12 köyünden biriydi. 1886 yılında köyün nüfusu, 80'i erkek ve 72'si kadın olmak üzere, 19 hanede yaşayan 152 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir. Kirziyan köyü, Arpaşen nahiyesinin idari merkeziydi. Kirziyan köyünün nüfusu 1896 yılında 249 kişi, 1906 yılında 227 kişi olarak tespit edilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezmiş olan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Kirziani köyünün gün boyu güneş alan açık bir alanda kurulu olduğunu belirtmiş, adının "Pirmziani" (პირმზიანი: güneşli yer) olabileceğini ileri sürmüştür.
Kirziyan köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Kirziyan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kirziyan" (كرزییان) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 442 kişiden oluşuyordu. Kirziyan Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Karlıyazı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Karlıyazı köyünün nüfusu 838 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 197 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 38 km, Göle ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.
# Kayaaltı, Göle
Kayaaltı, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kayaaltı köyünün eski adı Poladik'tir. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Poladik" biçiminde yazılmıştır. Gürcüce kaynaklarda ise, Poladiki (ფოლადიკი) olarak geçer.
Poladik köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köye dair eski kayıtlar olmasa da megalit yapı kalıntısı buranın çok eski yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Poladik (Поладик) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Köyün 1886 yılındaki nüfusu, Kürt olarak kaydedilmiş 109 kişiden oluşuyordu. Ancak Poladik'te varlığı bilinen kilise, köyün daha önce Hristiyan bir nüfusu barındırdığına işaret etmektedir. Köyün nüfusu 1896 yılında 157 kişi, 1906 yılında 220 kişi olarak tespit edilmiştir.
Pladik köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Poladik köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Poladik (پولادیك) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 418 kişiden oluşuyordu. Poladik Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kayaaltı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kayaaltı köyünün nüfusu 965 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 204 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 24 km, Göle ilçe merkezine ise 28 km uzaklıktadır.
# Koyunlu, Göle
Koyunlu, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Koyunlu köyünün eski adı Kondik veya Kundik'tir. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde "Kunduk-Su (Кундук-Су), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kondik" (قوندیك) olarak geçer.
Kondik köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Kola bölgesi, dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince "Kunduk-Su" (Кундук-Су) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Köyün 1886 yılındaki nüfusu, 51 erkek ve 47'si kadın olmak üzere, 17 hanede yaşayan 98 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamı Sünni Kürt olarak kaydedilmiştir. Kondik köyünün nüfusu 1896 yılında 134 kişi, 1906 yılında 210 kişi olarak tespit edilmiştir.
Kundik köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Kundik köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Kondik" (قوندیك) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 616 kişiden oluşuyordu. Kundik Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Koyunlu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Koyunlu köyünün nüfusu 1.220 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 275 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 60 km, Göle ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır.
# Kuytuca, Göle
Kuytuca, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kuytuca köyünün eski adı Şeki olarak bilinir. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde "Şaki" (Шаки), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise "Şeki" (شكی) olarak geçer. Gürcüce kaynaklarda bu yer adı "Şekili" (შეკილი) biçiminde yazılmıştır.
Şeki köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Kola bölgesi, dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince "Şaki" (Шаки) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Köyün 1886 yılındaki nüfusu, Kürt olarak kaydedilmiş 132 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus 1896 yılında 192 kişiye, 1906 yılında 297 kişiye ulaşmıştır. Bu hızlı artış köye yeni nüfus yerleştirildiğini göstermektedir.
Şeki köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Şeki köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Şeki" (شكی) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 638 kişiden oluşuyordu. Şeki Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kuytuca olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kuytuca köyünün nüfusu 1.208 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 200 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 61 km, Göle ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
# Küçükaltınbulak, Göle
Küçükaltınbulak, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Küçükaltınbulak ile Büyükaltınbulak köylerinin eski adı Altınbulak'ır. Nitekim 1854 tarihli Kiepert haritasında "Altınbulak" olarak geçer. "Bulak" halk ağzında bir kelime olup "pınar", "altın bulak / altun bulak" da "altın pınar" anlamına gelir. Gürcüce kaynaklarda Küçükaltınbulak köyü Patara Haraba (პატარა ხარაბა), Büyükaltınbulak ise Didi Haraba (დიდი ხარაბა) olarak verilmiştir.
Altınbulak, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alıyordu. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Haraba-Altun-Bulag (Хараба-Алтун-Булаг) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. 1886 yılında nüfusu, Kürt olarak kaydedilmiş 73 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Büyükaltınbulak ise Altun-Bulag (Алтун-Булаг) adıyla kaydedilmiştir.
Haraba-Altun-Bulag köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca bu yerleşim Türkiye'ye bırakıldı.
Küçükaltınbulak köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Haraba Altun Bulak (خرابە التون بولاق) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Büyükaltınbulak ise bu kaynakta Büyük Altun Bulak (بیوك التون بولاق) biçiminde yazılmıştır. 1940 genel nüfus sayımında Haraba Altınbulak olarak geçen Küçükaltınbulak, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 420 kişiden oluşuyordu. Küçükaltınbulak köyünün 1965 genel nüfus sayımında nüfusu 781 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 175 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 65 km, Göle ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.
# Mollahasan, Göle
Mollahasan, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Bu yerleşimin bilinen eski adı, Mollahasan'dır. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde 
"Molla Gasan" (Молла-Гасан), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise "Molla Hasan" (ملا خسن) olarak geçer.
Mollahasan köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince "Molla Gasan" (Молла-Гасан) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Köyün 1886 yılındaki nüfusu, 167 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 130 kişi Türk, 37 kişi Kürt olarak kaydedilmiştir. Molla Hasan köyünün nüfusu 1896 yılında 183 kişiye, 1906 yılında 241 kişiye ulaşmıştır.
Molla Hasan köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Molla Hasan Türkiye'ye bırakıldı.
Mollahasan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Molla Hasan" (ملا خسن) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 508 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Mollahasan köyünün nüfusu 909 kişiye ulaşmıştı ve bu nüfus içinde sadece 260 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 66 km, Göle ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.
# Okçu, Göle
Okçu, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Okçu köyünün eski adı Oçhi'dir. Gürcüce bir kelime olan Oçhi (ოჩხი), akarsu içinde balık tutmak için taşla çevrili gölete denir. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli de Oçhi'nin (ოჩხი) Gürcüce bir kelime olduğunu yazmış, ancak anlamını vermemiştir. Bu yerleşim 1854 tarihli Kiepert haritasında, muhtemelen metatez sonucunda "Ochtschi" (Ohçi) şeklinde yazılmıştır. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitinde de "Ohçi" (Охчи) olarak geçer.
Oçhi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün sınırları içindeki megalit yapı kalıntısı, bu yörenin eskiden beri yerleşim analı olduğunu göstermektedir. Ohçi'nin bulunduğu Kola bölgesi, sadece ilk çağlara uzanan tarihi kalıntılar açısından değil, dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir.
Oçhi köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince "Ohçi" (Охчи) olarak kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Köyün nüfusu Kürtlerden oluşuyordu ve 1886 nüfus tespitinde burada 137 kişi yaşıyordu. Ohçi'nin nüfusu 1896 yılında 127 kişi, 1906 yılında 223 kişi olarak tespit edilmiştir.
Oçhi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Ohçi Türkiye'ye bırakıldı.
Okçu veya Oçhi köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde geçmemektedir. 1935 genel nüfus sayımında "Okçu" olarak yazılmış olan yerleşim, Göle kazasının merkez nahiyesine bağlı olan köyde sadece 99 kişi yaşıyordu. Söz konusu nüfus 1940 yılında 233 kişiye ulaşmıştır. 1965 genel nüfus sayımında Okçu köyünün nüfusu 429 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 105 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 44 km, Göle ilçe merkezine 1 km uzaklıktadır.
# Samandöken, Göle
Samandöken, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Samandöken köyünün eski adı Sinoti'dir. Sinoti (სინოთი), Türkçe kaynaklarda erken dönemde Sinod, geç dönemde Sinot olarak geçer. Nitekim Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Sinodi (سنودی) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sinot (سینوت) şeklinde yazılmıştır.
Sinot köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Kola bölgesi, dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir. Öte yandan köyde varlığı bilinen kilise, 16. yüzyılda Osmanlıların eline geçmesinden önce de buranın bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Sinoti köyü, Osmanlı cebe defterine (1694-1732) göre, Ardahan-i Küçük livasının Hoçevan nahiyesine bağlıydı. Hicri 1108 (1696/1697) tarihinde hasılası 6.000 akçe olan köy, Mirza adlı bir kişiye tahsis edilmişti. Hicri 1113 (1701/1702) tarihinde ise, Ardahan-i Küçük livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı ve hasaılası 4.500 akçe idi. Aynı dönemde Mamirvan livasının Mamirvan nahiyesine bağlı bir köy de Sinodi (سنودی) adını taşıyordu.
Sinoati köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince Signot (Сигнот) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Karavenk nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Rus döneminde köyde Kürtler yaşıyordu ve köyün 1886 yılındaki nüfusu, 121'i erkek ve 124'ü kadın olmak üzere, 36 hanede yaşayan 245 kişiden oluşuyordu. Signot köyü Karavenk nahiyesinin idari merkeziydi. Bu nüfus 1896 yılında 331 kişiye, 1906 yılında 370 kişiye ulaşmıştır.
Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1907 yılında Göle bölgesindeki araştırma gezisinde notlarında köyde eski bir kilisenin bulunduğunu, yıkılmış olan bu kilisenin taşlarıyla köylülerin cami inşa etmiş olduğu belirtir. Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli ie, 1917 yılında köyün adını Sinodi (სინოდი) şeklinde yazmış ve köyde yıkık halde bir Gürcü kilisesinin bulunduğunu belirtmiştir.
Sinot köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Sinot Türkiye'ye bırakıldı.
Sinot veya Signot köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sinot (سینوت) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesi olan Merdenik'e bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 745 kişiden oluşuyordu. Sinot Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Samandöken olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Samandöken köyünün nüfusu 1.385 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 334 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 59 km, Göle ilçe merkezine 14 km uzaklıktadır.
# Senemoğlu, Göle
Senemoğlu, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün bilinen en eski adı Senemoğlu'dur. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Sanam-Ogli (Санам-Оглы), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Senem Oğli (سنم اوغلی) olarak geçer.
Senemoğlu köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Senemoğlu'nda bu dönemde Kürtler yaşıyordu ve köyün nüfusu 116 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 151 kişi, 1906 yılında 217 kişi olarak tespit edilmiştir.
Senemoğlu köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Senemoğlu köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Merdenik olarak bilinen merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 586 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Senemoğlu köyünün nüfusu 1.092 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 303 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Senemoğlu köyü Ardahan il merkezine 49 km, Göle ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Serinçayır, Göle
Serinçayır, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Serinçayır köyünün eski Çalpanek veya Çölpenek'tir. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Çalpanek / Çalpenek (Чалпанек / Чалпенек), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çolpenek (چولپنك) olarak geçer.
Çalpenek köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Bu dönemde Kürtler yaşıyordu ve köyün nüfusu 77 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 117 kişi, 1906 yılında 160 kişi olarak tespit edilmiştir.
Çalpenek köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Çalpenek köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Merdenik olarak bilinen merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Çolpenek" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 356 kişiden oluşuyordu. Çolpenek sonradan yaygın biçimde "Çölpenek" olarak yazılmıştır. Çalpanek veya Çolpenek Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Serinçayır olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Serinçayır köyünün nüfusu 723 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 183 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Serinçayır köyü Ardahan il merkezine 62 km, Göle ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
# Tellioğlu, Göle
Tellioğlu, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün bilinen en eski adı Tellioğlu'dur. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Telli-Ogli (Телли-Оглы) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Telli Oğli (تللی اوغلی) olarak kaydedilmiştir.
Tellioğlu köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Tellioğlu'da bu dönemde Türkler yaşıyordu ve köyün nüfusu 94 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 119 kişi, 1906 yılında 186 kişi olarak tespit edilmiştir. Yirmi yılda nüfusun iki katına çıkması, bu süre içinde köye yeni insanların yerleştirildiğini göstermektedir. Nitekim 1907 yılında Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Göle bölgesinde göç nedeniyle boşalmış köylere yeni nüfus yerleştirildiğini yazmıştır.
Tellioğlu köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Tellioğlu köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 342 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Tellioğlu köyünün nüfusu 610 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde sadece 156 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Tellioğlu köyü, Ardahan il merkezine 41 km, Göle ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır.
# Toptaş, Göle
Toptaş, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Topdaş veya Toptaş, köyün bilinen en eski adıdır. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus sayımında "Top-daş" (Топ-Даш) olarak geçer. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Top Daş" (طوپ داش) şeklinde yazılmıştır.
Toptaş köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Kola bölgesi, dokuz azizle bağlantılı olarak Gürcü Ortodoks inancında da önemli bir yere sahiptir.
Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince "Top Daş" (Топ-Даш) olarak kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Rus döneminde köyde Kürtler yaşıyordu ve köyün 1886 yılındaki nüfusu 37 kişiden oluşuyordu.
Top-Daş köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Toptaş köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Topdaş" (طوپداش) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının merkez nahiyesi olan Merdenik nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Toptaş" biçiminde yazılmış olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 198 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Toptaş köyünün nüfusu 389 kişiye ulaşmıştı ve bu nüfus içinde sadece 3 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 62 km, Göle ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır.
# Yağmuroğlu, Göle
Yağmuroğlu, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün bilinen en eski adı Yağmuroğlu'dur. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Yagmur-Ogli (Ягмур-Оглы) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Yağmur Oğli (یاغمور اوغل) olarak kaydedilmiştir.
Yağmuroğlu köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Yağmuroğlu'da bu dönemde Kürtler yaşıyordu ve köyün nüfusu 85 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 99 kişi, 1906 yılında 119 kişi olarak tespit edilmiştir.
Yağmuroğlu köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Yağmuroğlu köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 292 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Yağmuroğlu köyünün nüfusu 570 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde sadece 54 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Yağmuroğlu köyü, Ardahan il merkezine 65 km, Göle ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır.
# Yeleçli, Göle
Yeleçli, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yeleçli köyünün eski adı Samzalek veya Samzelek'tir. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Samzalek (Самзалек) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Samzelek (سامزەلك) olarak geçer.
Samzelek köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Türkçe Göle olarak bilinen Kola bölgesi ve köy, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Samzelek'te bu dönemde Rumlar yaşıyordu ve köyün nüfusu 152 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 240 kişi, 1906 yılında 298 kişi olarak tespit edilmiştir. Yirmi yılda nüfusun yaklaşık iki katına çıkması, bu süre içinde köye yeni insanların yerleştirildiğini göstermektedir. Nitekim 1907 yılında Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Göle bölgesinde göç nedeniyle boşalmış köylere yeni nüfus yerleştirildiğini yazmıştır.
Samzelek köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Samzelek Türkiye'ye bırakıldı.
Samzelek köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında Varginis biçiminde yazılmış olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 337 kişiden oluşuyordu. Samzelek veya Samzalek Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yeleçli olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yeleçli köyünün nüfusu 672 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 272 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Yeleçli köyü, Ardahan il merkezine 39 km, Göle ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.
# Yeniköy, Göle
Yeniköy, Ardahan ilinin Göle ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yeniköy, eski Osmanlı kayıtlarına yer almamıştır. Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli 1917 yılında, Yeniköy'ün eski bir köyün yerinde yeni kurulmuş bir yerleşim olduğunu belirtmiştir. Ortadan kalkmış bir köy olan Kaznafar'ın yerleşim alanı, bugünkü Yeniköy'ün sınırları içindedir.
Yeniköy, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Kola'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kilise ve kale de Gürcülerden kalmış olmalıdır. Martvileli'nin sözünü ettiği kilise, köyün eski bir yerleşim ve buranın eski sakinlerinin Hristiyan bir halk olduğunu göstermektedir.
Yeniköy, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Yeni Köy (یكی كوی) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Göle kazasının Okam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Yeniköy" biçiminde yazılmış olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 308 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Yeniköy'ün nüfusu 724 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 117 kişi okuma yazma biliyordu.
Bugünkü Yeniköy'ün sınırları içinde, Kaznafar'ın dışında, terk edilmiş bir yerleşim daha bulunmaktadır. Köyün 4 km kuzeybatısında yer alan yerleşimde günümüze tek nefli bir kilisenin kalıntıları ulaşmıştır. Köylülerin "Kumluk" olarak adlandırdığı bu yerleşimin tarihsel adı bilinmemektedir. Bununla birlikte söz konusu kilise, ortadan kalkmış olan köyün eski bir Hristiyan yerleşimi olduğunu göstermektedir.


## Coğrafya.
Yeniköy Ardahan il merkezine 43 km, Göle ilçe merkezine ise 38 km uzaklıktadır.
# Şaziye Moral
Şaziye Moral (1903, Kırcaali – 9 Nisan 1985, İstanbul), Türk tiyatro ve sinema oyuncusu ve seslendirme sanatçısı.
Cumhuriyetin ilanından önce sahneye çıkan ilk iki (Afife Jale) Müslüman kadın oyuncudan biridir.
Babası memur Halit Bey'di. Annesi doğumda hayatını kaybetti. İkiziyle birlikte büyükbabası tarafından büyütüldüler. Merhamlı Muharebesi sırasında kuşatma altında kaldılar. Daha sonra ikiziyle beraber İstanbul'a göç ettiler.Dârülmuallimât'ta okudu. 1919'da Celal Yakup'un "Kırık Kalp" oyunuyla ilk kez sahneye çıktı. Ama Müslüman kadınların tiyatroda oynamasının yasak olduğu gerekçesiyle polis kovuşturmasına uğradı. Amatör bir toplulukla turnelere çıktıktan sonra 1924'te Darülbedayi'ye girdi. Raşit Rıza ve Bedia Muvahhit ile beraber turneler yaptılar. 1977'de emekli olana değin 200'ü aşkın oyunda, 60'tan fazla filmde rol oynadı ve sinemada seslendirme çalışmaları yaptı. 9 Nisan 1985 tarihinde İstanbul'da 82 yaşında öldü.
# Transatlantik
Transatlantik, Atlas Okyanusu'nu aşarak Avrupa ve Amerika arasında sefer yapan deniz araçlarının genel ismidir. Atlantik'i aşan anlamına gelen bu terim Kuzey Amerika ile Avrupa arasında yolcu, kargo veya ilişkileri nitelemekte de kullanılabilir.
# Muhammed Ali Şah
Muhammed Ali Şah Kaçar (21 Haziran 1872 – 5 Nisan 1925) 1907-1909 yılları arasında İran şahı olarak hüküm sürdü.
Kaçar hanedanından Muzaffereddin Şah'ın oğluydu. Azerbaycan valisiyken babasının ölümü üzerine tahta çıktı. Önce meşrutiyet ve reform karşıtı görüşlerini paylaşan Eminü's-Sultan'ı, onun öldürülmesi üzerine de liberal görüşlü Nasırülmülk'ü baş vezirliğe getirdi. Kamuoyunun baskısı sonucunda, Ulusal Danışma Meclisi'nin daha önce kabul ettiği anayasayı onaylamak zorunda kaldı. Haziran 1908'de meclisi kapatarak binasını top ateşine tutturdu. Çok sayıda milletvekilinin ölümüne yol açan bu olayın ardından Azerbaycan ve öbür eyaletlerde ayaklanma başladı. Kısa sürede iç savaşa dönüşen bu ayaklanmayı bastıramayınca, tahtını bırakarak Rusya'ya sığınmak zorunda kaldı. Anayasal sapmalarla mücadele etmek amacıyla Şeyh Fazlullah Nuri'nin ısrarı üzerine, meclisin denetçileri olarak beş din adamının görevlendirilmesini öngören 2. maddeye dayalı anayasa değişikliğini imzaladı. Saltanatı sırasında kendisine suikast girişimi yapılmış ancak başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Aslında orijinal ve revize edilmiş anayasa, Kaçarlar tarafından din adamlarıyla istişare edilerek yazılmıştır. Meşrutiyetçiler ülkeyi aslında hiçbir soyu ve akrabalığı olmayan İngiltere'ye ve onun hizmetkarı Rıza Han Savadkuhi'ye teslim ettiler
Muhammed Ali Şah meclis muhalifleri arasında değildi, ancak Ebu Talib Zencani'nin önerisiyle toplarla, istihareyle de Milli Şura Meclisi'ni kapatmış ve isyancıları öldürmüştü. Ondan sonra Meşrutiyetçiler onun en küçük oğlu Ahmed Şah'ı tahta çıkardılar, ama ona bile tahammül edemediler ve Şeyh Fazlullah Nuri'yi de astılar. Yerine çocuk yaştaki oğlu Ahmet Şah geçti.
# Konstans
Konstans (Latince tüm ismi: "Flavius Julius Constans") (d. 320 &dash; ö. 350) 337 ile 350 yılları arasında Roma imparatoruydu.


## Hayatı.
Büyük Konstantin ve ikinci karısı Fausta'nın üçüncü ve en küçük oğullarıydı. 337 yılında ağabeyleri II. Konstantius ve II. Konstantin ile birlikte başa geldi.
341-342 yılları arasında Konstans Franklara karşı başarılı bir sefer yürüttü.
Yazar Julius Firmicus Maternus, Konstans'ın 343 yılının ilk aylarında Büyük Britanya'yı gittiğinden bahseder ama nedenini belirtmez. Bu durumda Konstans, Britanya'ya giden son Roma hükümdarıdır. Yolculuğunun sürati ve Manş Denizi'ni tehlikeli kış aylarında geçtiği göz önüne alındığında bunun acil bir askerî durumdan kaynaklandığı düşünülebilir. Tarihçiler bunun sebebinin Piktler ve İskoçları bastırmak olabileceğini söylerler.


### Ölümü.
350 yılında general Magnentius askerlerin desteğiyle Ren sınırında kendini imparator ilan etti ve ardından Roma İmparatorluğu'nun batısının tamamına talip oldu. Konstans'ın arkasında destek yoktu bu yüzden hayatını kurtarmak üzere kaçtı. Magnentius'un askerleri kendisini Galya'nın güneydoğusunda köşeye sıkıştırdılar ve öldürdüler.


## Dini politikası.
Konstantin hanedanı üyelerinin çoğu bir şekilde dine ilgi duymuştur. Konstans 341 yılında Pagan kurban verme eylemlerini yasaklayan bir ferman yayımlamıştı. Arius hizibine karşılık İznikçileri desteklemiş, buna karşılık II. Konstantius Ariusçuları desteklemiştir. Hatta Konstans, Serdika konsilini İskenderiyeli Athanasius ile Konstantinopolisli Pavlus arasındaki çekişmeyi çözmeye çağırmıştır.
# Salambo (roman)
Salambo Gustave Flaubert tarafından yazılmış bir romandır. Özet olarak Kartaca Cumhuriyeti'yle paralı askerlerin yaptığı savaşlar sırasında başlayan, savaşların sona ermesiyle son bölümde hüzünlü bir şekilde biten bir aşkın romanı ve aynı zamanda tarihi şahsiyetlerin yer aldığı tarihi bir romandır.
Özellikle Salambo ile Mathonun karşılaştığı bölümler, Hamilkar'ın katıldığı toplantının anlatıldığı bölüm ve savaşın anlatıldığı bölümler oldukça etkileyici bir şekilde tasvir edilmiştir.
Roman, yazarın aylar süren araştırma ve çalışmasının ürünüdür. Yazar romanda geçen yerleri ziyaret etmiş ve ayrıntılı bilgiler toplamıştır. Tasvirlerin bu denli etkili olmasının sebebi budur.
 - YÖNLENDİRME
# Yek
Yek, Türk ve Altay halk inancında İblis. Yeg veya Yiğ olarak da bilinir. İnsanoğlunu yoldan çıkaran ve kötülüğün simgesi olan varlık. Tanrı'ya isyan etmiştir. Kısa boylu ve güçlü bir varlıktır. Alemin karanlık güçlerini temsil eder. Yerin altında yaşar. Yaka adlı kötü ruh ile de bağlantılıdır. Çak (veya Çek) denilen yine Şeytan anlamını içeren sözcük ile de ilişkili görünmektedir, ayrıca bu sözcükle bağlantılı hastalık adları vardır. "Yiğ" verem, "Yiğnik" ise dizanteri demektir. Bulgar kültüründe Yaga adlı bir cadı figürü vardır. 'Kötü ruh, şeytanın yarattığı hastalık, zarar verme' gibi anlamları da vardır. Başka sözlüklerde 'ig' ve 'iklig' biçiminde geçen ve hastalık anlamı da bulunur. Maniheizm'de yine şeytan anlamında kullanılmıştır.
"Yeg"in Tatar dilindeki anlamı "açgözlü, doymak bilmeyen ruh" demektir. Ayrıca bazı kaynaklarda Teleğüt şamanlarının davullarını süsleyen görüntülerden biri olan "Yeg Yılan" adına da rastlanır. "Yeg Yılan" şamana yardım eder ve insanların "Yula" denilen ruhlarını şamanın buyruğuyla diğer kötü ruhlardan korur. Ebu Hayyan sözlüğünde "İg", İbn-i Mühenna sözlüğünde ise "İklig" şeklinde geçen bu sözcük, "hasta" anlamındadır. Kazakçada ise her türlü hastalığı bildiren "Jegi" sözcüğü vardır.


## Baba Yaga.
Baba Yaga, Slav folklorunda cadı veya büyücü bir karakterdir. O küçük çocukları kaçırır (ve muhtemelen yer). Tavuk ayakları gibi dört ayak üzerinde duran bir kulübede yaşar, süpürgesiyle köylerin etrafında uçar. Evinin etrafı insan kemiklerinden ve kafataslarından oluşan çit ile çevrilidir. Özellikle bu ev tarzı Ural ve Tungus topluluklarında rastlanan bir yapı biçimidir. Slav mitolojisinde ayrıca kayıp ruhlara rehberlik eder. Rus masallarında Baba Yaga, akçaağaçtan yapılan bir süpürge ile havada süzülen bir cadı olarak bahsedilir. Baba Yaga akşam yemeğinde 3 yetişkin insanın yiyebileceği kadar yemek yer. Rus masallarında bazı karakterler Baba Yaga'dan bazı konularda yardım veya malzeme ister örneğin Güzel Vasilisa masalında Vasilisa ondan ateş ister, Koschei'nin Ölümü masalında İvan ondan sihirli bir at ister. Baba Yaga da isteklerini vermek için onlara bir takım zor işler yaptırır eğer o işleri yapamazlarsa o kişiyi akşam yemeğinde yer.
Baba sözcüğü çoğu Slav dillerinde "yaşlı kadın" ya da "büyükanne" anlamına gelir. Yaga sözcüğünün ise Ural-Altay kökenli olduğu tartışılmaktadır. İsmi çeşitli Slav dilleri içinde farklı söyleyişlerle kullanılır: Baba Jaga, Jezi Baba, Jaga Baba, Baba Yaha, Baba Jaha, Baba Jahinia... Bu isim bazen "boynuzlu yaşlı kadın" olarak da tercüme edilir.


### Küpegiren.
Küpegiren (veya Küpegiren Karı; "Azerice:") – Azerbaycan masal karakterlerinin çok tanınanlarından biridir. Zaman zaman evler yıkan, bozgunculuk yapan, şekil değiştiren, büyülü bir kadındır. Ama bir an içinde güzeller güzeli bir kadın da olabilir, gökyüzüne de çıkabilir, yere de inebilir. O masalların kötü karakteridir. Yaga motifine çok benzer.


## Etimoloji.
(İğ/Yiğ) ve (Çak/Cak/Yak) kökü. Hastalık, kötülük, fesatlık kavramlarını barındırır. İddia edildiği gibi Arapça veya Farsça kökenli değildir (Yek, Farsçada manası bir, tek, yalnız anlamına gelir). İğrenmek fiili yine bu kökten gelir.
# Levan Kobiaşvili
 Defans 
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 Gürcistan U-17
Levan Kobiaşvili (; d. 10 Temmuz 1977, Tiflis), Gürcü futbolcudur. 183 cm boyunda, 78 kilogram ağırlığındadır. 2014'te futbolu bıraktı ve 5 Ekim 2015'te Gürcistan Futbol Federasyonu başkanlığına seçildi.
# WCW Monday Nitro
WCW Monday Nitro, Amerikan güreşi programıdır. 1995 yılı ile 2001 yılları arasında TNT kanalında pazartesi genelde saat 21:45 gibi yayınlanırdı. 1996 yılından 1998 yılına kadar pazartesi geceleri en çok reyting alan programdı. Bu programda genelde şov amaçlı olan Amerikan güreşi yayınlanırdı.Ana şirket olan WCW, 2000'li yılların başında yaşadığı finansal sorunlardan dolayı WWE'nin sahibi Vince McMahon tarafından satın alınmıştır.


## Programın sunuluşu.
Programa Nitro kızlarının gösterileri ile başlanırdı. Daha sonra güreşçilerin sırayla güreşmesiyle devam ederdi. Bazen ise güreşçi röportajlarını ve çeşitli etkinlikler yapılırdı. Daha sonra reyting getirmeyince 2001 yılında yayınlanmaya son verildi.
# Altınemek
Altınemek, Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Altınemek köyünün eski adı Kondureli'dir. Gürcüce Kondureli (კონდურელი), "Konduri'den olan", "Kondurili" anlamına gelir. Nitekim Gürcistan'ın Samtshe-Cavaheti bölgesinde Ninotsminda Belediyesi'nde Didi Konduri (დიდი კონდური) adını taşıyan bir köy bulunmaktadır. Kondureli köyü, "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı ve 1595 tarihli Osmanlı tahrir defterinde Kondurel (كوندورل) olarak geçer. Bu ad sonradan Kondraul'a dönüşmüştür. Nitekim Rus idaresi 1886 nüfusu tespiti sırasında köyü Kondraul (Кондраул) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise köyün adı Kondraul (قوندرائول) biçiminde geçer.
Kondureli, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Köydeki megalit kalıntılar, buranın çok eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdi. 1595 tarihli Osmanlı tahririne göre Kondureli, Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı bir köydü. Ne var ki bu sırada köy tamamen boşalmıştı. 1878 yılında Kondureli yeniden meskun hale gelmişti ve köyde 3 hane yaşıyordu.
Eruşeti ile bu bölgede yer alan Kondureli köyünü 93 Harbi'nde Ruslar ele geçirdi. Rus idaresinde Kondureli, Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kazada Sors nahiyesinin ("маркяз": merkez) köylerinden biriydi. 1886 yılındaki nüfusu, tamamı "Türk" olarak kaydedilmiş olan 30 kişiden oluluyordu. Nüfus açısından nahiyenin ikinci küçük köyüydü. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 39, 1906'da 54 kişiye ulaşmıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Kondrauli'de 12 hanede 95 Müslüman Gürcünün yaşadığını yazmıştır.
Kondureli, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Ardahan ve Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Kondureli / Kondraul köyü, 1928 yılında Kars vilayetinin Ardahan kazasının Hanak nayihesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Kondıraül" adıyla kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti. Bu sırada köyde 115 kişi yaşıyordu. Köyün adı sonraki dönemde "Konduravul" biçiminde yazılmıştır. Kondureli / Kondraul "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Altınemek olarak değiştirilmiştir.
Altınemek köyünün hemen başında, yüksekçe bir tepede megalit bir kalenin kalıntıları bulunmaktadır. Kaleye ait iri taşlar günümüzde etrafa saçılmış halde bulunmaktadır. Bu kalıntılar arasından yuvarlak bir kulenin izi de fark edilmektedir.


## Coğrafya.
Altınemek köyü, Ardahan il merkezine 47 km, Hanak ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır.
# Çavdarlı, Hanak
Çavdarlı, Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çavdarlı köyünün eski adı, Verana Nakalakevi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Verana Nakalekevi (ვერანა ნაქალაქევი), "harap olmuş eski şehir yeri" anlamına gelir. Türkçeye "Viran Nakala" olarak girmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Viran Nakala (ویران نقلا) olarak geçer.
Verana Nakalakevi köyü, tarihsel Gürcistan'ın güneybatı kesimini oluşturan Eruşeti bölgesinde yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hristiyanlık merkezleri arasında yer alıyordu. Osmanlılar Eruşeti bölgesini ve köyü, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Varlığı bilinen dört kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Verana Nakalakevi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus tespitinde, Gürcücesine uygun olarak Verana Nakalakev (Верана-Накалакевъ) şeklinde kaydettiği bu yerleşim, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Sorsi nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Nüfusu, 27'si erkek ve 33'ü kadın olmak üzere, 7 hanede yaşayan 60 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Türkmenlerden oluşuyordu.
Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesine yaptığı araştırma gezisi notlarında, Verana Nakalakevi (ვერანა ნაქალაქევი) köyünde Türkmenlerin yaşadığını, köyün hemen dışında bazısı büyük bazısı küçük dört adet yıkık kilisenin olduğunu, Verana Nakalakevi'nin etrafında ise eskiden on kadar Gürcü köyünün ve bu eski köylerin çevresinde 13 adet kilisenin yıkıntılarının bulunduğunu yazmıştır.
Verana Nakalakevi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla, Verana Nakalakevi köyünü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Verana Nakalakevi köyü, 1928 yılında "Viran Nakala" adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Hanak nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında da "Viranakala" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 160 kişiden oluşuyordu. Köyün adı daha sonra "Virannakala", "Virananakale" gibi biçimlerde de yazılmıştır. Verana Nakalakevi / Viran Nakala "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Çavdarlı olarak değiştirilmiştir.


## Coğrafya.
Çavdarlı köyü, Ardahan il merkezine 41 km, Hanak ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
# Çiçeklidağ, Hanak
Çiçeklidağ, Ardahan ilinin Hanak ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çiçeklidağ'ın eski adı Fayatlı'dır. Bununla birlikte 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde 
Kayatlı (قایاطلی) olarak geçer. 93 Harbi'nin ardından Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar ise köyü 1886 yılında Fayatlı (Фаятлы) adıyla kaydetmiştir.
Fayatlı, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hristiyanlık merkeziydi. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği toprakların bir kısmının tahririni kapsayan "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı ve 1595 tarihli defterde Fayatlı'nın adı geçmemekle birlikte, bugünkü Çiçeklidağ köyünün sınırları içinde kalan Ali köyü, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesinin bir köyü olarak yer alır. Bu tarihte köy boşalmış ve Osmanlı idaresinin "Ala Kilisa" veya "Ali Kilisa" (الی كلیسا) adıyla kaydettiği kilisesi kalmıştı. Bununla birlikte bu kilisenin akıbeti bilinmemektedir.
1595 tarihli Osmanlı tahrir defterinde adının geçmemesine karşın, Rusların 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfusu tespiti sırasında büyük bir köy olması, Fayatlı'nın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Rus idaresinde Fayatlı, Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlı Sorsi nahiyesinin köylerinden biriydi. Köyün nüfusu 344 kişiden oluşuyordu. Bu sırada köydeki 4 kişi Kürt, nüfusun kalanı kısmı ise Türkmen olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Fayatlı bu nahiyenin nüfus açısından üçüncü büyük köyüydü. Rus idaresinde Fayatlı'nın nüfusu artmış, 1896'da 400 kişiye, 1906'da 419 kişiye ulaşmıştır.
Fayatlı köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla, Fayatlı köyünü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Fayatlı köyü, 1928 yılında muhtemelen sehven "Kayatlı" adıyla kaydedilmiştir. Bu tarihte köy Kars vilayetinin Ardahan kazasının Hanak nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Fayatlı" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 446 kişiden oluşuyordu. Fayatlı "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Çiçeklidağ olarak değiştirilmiştir.


## Coğrafya.
Çiçeklidağ köyü, Ardahan il merkezine 45 km, Hanak ilçe merkezine 19 km uzaklıktadır.