# Asya Oyunları
Asya Oyunları ya da bilinen adıyla Asiad, dört yılda bir Asya'daki sporcular için düzenlenen kıtasal çok sporlu etkinliktir. Oyunlar, 1951 yılında Hindistan'ın Yeni Delhi kentinde düzenlenen ilk oyunlardan 1978 oyunlarına kadar Asya Oyunları Federasyonu tarafından organize edilmiştir. 1982 oyunlarından itibaren ise Asya Oyunları Federasyonu'nun dağılmasının ardından organizasyon sorumluluğunu Asya Olimpiyat Konseyi üstlenmiştir. Oyunlar, Uluslararası Olimpiyat Komitesi tarafından tanınmakta olup Olimpiyat Oyunları'ndan sonra dünyanın en büyük ikinci çok sporlu organizasyonudur.
Dokuz ülke şimdiye kadar Asya Oyunları'na ev sahipliği yapmıştır. Kırk altı ülke organizasyona katılmıştır. Bunlar arasında İsrail de yer almakta olup, son olarak 1974 Asya Oyunları'na katıldıktan sonra oyunlardan çıkarılmıştır. Son olarak Hangzhou, Çin'de 23 Eylül - 8 Ekim 2023 tarihleri arasında düzenlenmiştir. Bir sonraki organizasyon ise Aichi ve Nagoya, Japonya'da 19 Eylül - 4 Ekim 2026 tarihleri arasında yapılacaktır.
2010 yılından bu yana, Asya Oyunları'na ev sahipliği yapan şehirler, oyunların hemen ardından Asya Paralimpik Oyunları'na da ev sahipliği yapmaktadır. Bu etkinlik, Paralimpik Oyunlar'da olduğu gibi yalnızca engelli sporculara yöneliktir. Ancak Paralimpik Oyunları'nda olduğu gibi ev sahibi şehir sözleşmesinde her iki organizasyonun düzenlenmesi zorunlu kılınmamaktadır. Bu durum, Asya'da iki organizasyonun bağımsız olarak düzenlenmesine ve gelecekte farklı şehirlerde ya da ülkelerde yapılmasına olanak tanımaktadır.


## Tarihçe.
### Kökenler.
Uzak Doğu Şampiyonluk Oyunları (Far Eastern Championship Games), Asya Oyunları'ndan önce var olan bir organizasyondu. İlk olarak 1912'de Japonya, Filipinler ve Çin arasında düzenlenmesi düşünüldü. İlk Uzak Doğu Oyunları 1913'te Manila'da 6 ülkenin katılımıyla yapıldı. 1934 yılına kadar on kez düzenlendi. Ancak İkinci Çin-Japon Savaşı ve Japonya'nın Mançukuo İmparatorluğu'nu oyunlara katmakta ısrar etmesi üzerine Çin, organizasyondan çekildiğini açıkladı. 1938 Uzak Doğu Oyunları için planlanan oyunlar iptal edildi ve organizasyon tamamen sona erdi.


### Oluşum.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra Asya'daki birçok bölge egemen devlet haline geldi. Bu ülkelerin birçoğu, Asya'nın gücünü şiddet olmadan sergilemek istiyordu. 1948 Yaz Olimpiyatları sırasında Londra'da, Çin ve Filipinler arasında Uzak Doğu Oyunları fikrini yeniden canlandırma yönünde görüşmeler başladı. Guru Dutt Sondhi, Hindistan'ın Uluslararası Olimpiyat Komitesi temsilcisi olarak, bu oyunların yeniden düzenlenmesinin Asya sporlarındaki birlik ruhunu ve gelişim seviyesini göstereceğine inanıyordu. Sondhi, yeni bir yarışma fikrini ortaya attı ve bu organizasyon daha sonra Asya Oyunları'na dönüştü. Asya Atletizm Federasyonu kuruldu ve yeni yapının tüzüğünü hazırlamak için bir hazırlık komitesi oluşturuldu. 13 Şubat 1949'da Asya Atletizm Federasyonu resmen Yeni Delhi’de kuruldu ve 1950’de ilk oyunlara ev sahipliği yapacağı açıklandı.


### Kriz yılları.
1962 Asya Oyunları’nda oyunlar ciddi krizlerle karşılaştı. Ev sahibi Endonezya, İsrail ve Tayvan’ın katılımına Endonezya–İsrail ilişkileri ve Endonezya–Tayvan ilişkileri sorunları nedeniyle izin vermedi. Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), oyunlara olan desteğini kesti ve Endonezya’nın IOC üyeliğini askıya aldı. Asya Futbol Konfederasyonu (AFC), Uluslararası Atletizm Federasyonları Birliği (IAAF) ve Uluslararası Halter Federasyonu (IWF) da oyunları tanımadıklarını açıkladı.
1970 Asya Oyunları’na ev sahipliği yapması planlanan Güney Kore, ulusal güvenlik ve ekonomik kriz gerekçeleriyle organizasyondan çekildi. Bir önceki ev sahibi Tayland, Bangkok’ta Güney Kore’den aktarılan bütçe ile oyunları düzenledi. Japonya’ya ev sahipliği teklifi götürüldü ancak Expo '70’e ev sahipliği yapacağından dolayı reddetti. Bu oyunlar, Asya Oyunları’nın dünya genelinde ilk kez televizyon yayınına geçtiği organizasyon oldu.
1974 Asya Oyunları’nda Tahran’da Çin, Kuzey Kore ve Moğolistan’ın katılımı resmen tanındı. İsrail, Arap dünyasının itirazına rağmen kabul edildi; Tayvan ise “Çin Taipei” adıyla katıldı. Ancak 16 Kasım 1973'teki genel kurulda Tayvan'ın statüsü kaldırıldı.
1978 Asya Oyunları öncesinde Pakistan, 1975 oyunlarını ev sahipliği yapma planını ekonomik kriz ve Hindistan-Pakistan savaşları ve çatışmaları nedeniyle iptal etti. Tayland, oyunları Bangkok'ta düzenlemeyi teklif etti. 1962'de olduğu gibi Tayvan ve İsrail, siyasi sorunlar ve güvenlik endişeleri nedeniyle organizasyondan men edildi. Birçok uluslararası federasyon bu yasağı protesto etti. Uluslararası Olimpiyat Komitesi, sporcuların 1980 Yaz Olimpiyatları'na katılmalarını engelleme tehdidinde bulundu. Birkaç ülke, açılış töreninden önce oyunlardan çekildi.


### Yeniden yapılanma ve genişleme.
Bu gelişmeler, Asya'daki Ulusal Olimpiyat Komitelerinin Asya Oyunları Federasyonu'nun tüzüğünü yeniden gözden geçirmesine yol açtı. Kasım 1981'de İsrail ve Tayvan’ın hariç tutulduğu Asya Olimpiyat Konseyi (OCA) kuruldu. 1982’nde Hindistan’ın ev sahipliği yapması planlandığından, OCA eski Asya Oyunları Federasyonu takvimini koruma kararı aldı. OCA, resmen denetimine 1986 Asya Oyunları ile başladı; bu oyunlar Seul, Güney Kore’de gerçekleştirildi. 1990 Asya Oyunları Pekin’de düzenlendi ve Tayvan (Çin Cumhuriyeti), Çin Halk Cumhuriyeti’nin baskısıyla "Çin Taipei" adıyla yeniden kabul edildi.
1994 Oyunları Hiroşima’da yapıldı ve Orta Asya’daki eski beş Sovyetler Birliği cumhuriyeti (Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan) ilk kez katıldı. Bu oyunlar, ev sahibi ülkenin başkenti dışında düzenlenen ilk Asya Oyunları oldu. Ancak Irak, 1990’daki Birinci Körfez Savaşı nedeniyle oyunlardan men edildi. Kuzey Kore ise ev sahibi ülke ile yaşanan siyasi sorunlar nedeniyle oyunları boykot etti. Açılış töreni sırasında Nepal kafilesi başkanı Nareshkumar Adhikari kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti ve bu durum oyunların başlamasına gölge düşürdü.
1998 Oyunları, Bangkok, Tayland’da dördüncü kez düzenlendi. Ancak bu kez şehir ev sahipliği için resmi bir adaylık sürecine katıldı. Açılış töreni 6 Aralık’ta, önceki üç organizasyondan farklı olarak (9 Aralık) gerçekleştirildi. Oyunları Kral Bhumibol Adulyadej açtı; kapanış töreni ise önceki Tayland oyunlarında olduğu gibi 20 Aralık’ta yapıldı.


## Arka plan.
### Semboller.
Asya Oyunları Hareketi, Asya Oyunları tüzüğü|Asya Oyunları tüzüğünde yer alan idealleri temsil eden semboller kullanır. Asya Oyunları sloganı, 1949’da Asya Oyunları Federasyonu’nun kurulmasıyla Guru Dutt Sondhi tarafından tasarlanıp önerilen "Ever Onward" ifadesidir. Asya Oyunları sembolü, ortasında beyaz bir daire bulunan kırmızı renkte 16 ışınlı parlak bir güneştir ve bu, Asya halklarının her zaman parlayan ve sıcak ruhunu temsil eder.


### Katılım.
Asya Olimpiyat Konseyi'ne (OCA) üye olan tüm 45 ülke oyunlara katılma hakkına sahiptir.
OCA üyeliğine göre, Kazakistan kıtalararası bir ülke olmasına rağmen Asya Oyunları'na katılabilir. Ancak topraklarının %6'sı Sina Yarımadası'nda bulunan Mısır Asya Oyunları'na değil, Afrika Oyunları’na katılmaktadır. Türkiye ve Rusya/Sovyetler Birliği gibi topraklarının büyük kısmı Asya kıtasında bulunan ülkeler, Asya Oyunları yerine Avrupa Oyunları’na katılır. Benzer şekilde, Azerbaycan, Gürcistan, Kıbrıs ve Ermenistan da coğrafi olarak Asya’da yer alsa da Asya Oyunları yerine Avrupa Oyunları’nda yarışmaktadır.
Tarih boyunca 46 Ulusal Olimpiyat Komitesi (UOK) oyunlara sporcu göndermiştir. İsrail, 1976’dan bu yana güvenlik gerekçeleriyle oyunlardan men edilmiştir. İsrail, 1982 Oyunları’na katılmak istemiş ancak bu talep, Münih Katliamı nedeniyle organizatörlerce reddedilmiştir. Günümüzde İsrail, Avrupa Olimpiyat Komiteleri (EOC) üyesidir ve Avrupa Oyunları’nda yarışmaktadır.
Tayvan, Filistin, Hong Kong ve Makao OCA üyelikleri kapsamında Asya Oyunları’na katılmaktadır. Siyasi statüsü belirsizliğini koruduğu için Tayvan, 1990’dan bu yana oyunlara Çin Taipei adı altında katılmaktadır. Makao Spor ve Olimpiyat Komitesi, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) tarafından Olimpiyat Oyunları’na katılım için tanınmasa da, 1990’dan beri Asya Oyunları’nda yarışmasına izin verilmiştir.
2007’de OCA Başkanı Şeyh Ahmed Al-Fahad Al-Ahmed Al-Sabah, Avustralya’nın Asya Oyunları’na katılma önerisini reddetti. Avustralya’nın oyunlara değer katacağını belirtse de bunun Okyanusya Ulusal Olimpiyat Komiteleri’ne (ONOC) haksızlık olacağını söyledi. ONOC üyesi olan Avustralya ve Yeni Zelanda, 2015’ten bu yana Pasifik Oyunları’na katılmaktadır. Bu konu, Avustralya’nın 2017 Asya Kış Oyunları’na katılmasının ardından 2017’de yeniden gündeme gelmiş ve Asya Oyunları’na tam üye olarak katılım için görüşmeler başlamıştır. Ancak Avustralya Olimpiyat Komitesi, 2022 Oyunları’nda yalnızca basketbol ve voleybol gibi Asya-Pasifik bölgesi üzerinden Olimpiyat kotası veren branşlarda küçük bir sporcu grubunun yarışabileceğini duyurdu. Kasım 2021’de, Okyanusya’dan atletizm, triatlon, paten, halter ve wushu branşlarında sporcuların davet edileceği ve "onursal madalya" verileceği açıklandı, ancak bu madalyalar resmi madalya sıralamasına eklenmeyecekti. Plan, Avustralya ve Yeni Zelanda'daki ilgili federasyonların ilgisizliği nedeniyle rafa kaldırıldı.
Asya Oyunları'nın tüm edisyonlarında yarışan yalnızca yedi ülke vardır: Hindistan, Endonezya, Japonya, Filipinler, Sri Lanka, Singapur ve Tayland.


## Turnuvalar.
 - YÖNLENDİRME 


## Katılımcı ülkeler.
Asya Olimpiyat Konseyi'ne (OCA) bağlı 45 ülkenin Milli Olimpiyat Komitesi (NOK) Asya Oyunları'na katılma hakkına sahiptir.
  -  Afganistan
  -  Bangladeş
  -  Bhutan
  -  Bahreyn
   - YÖNLENDİRME 
  -  Kamboçya
  -  Çin
  -  Çin Taipeisi
  -  Doğu Timor
  -  Hong Kong
  -  Endonezya
  -  Hindistan
   - YÖNLENDİRME 
  -  Irak
  -  Ürdün
  -  Japonya
  -  Kazakistan
  -  Kuveyt
  -  Kırgızistan
  -  Laos
  -  Lübnan
  -  Makao
  -  Malezya
  -  Maldivler
  -  Moğolistan
  -  Myanmar
   - YÖNLENDİRME 
  -  Kuzey Kore
  -  Umman
  -  Pakistan
  -  Filistin
   - YÖNLENDİRME 
  -  Katar
   - YÖNLENDİRME 
  -  Singapur
  -  Güney Kore
  -  Sri Lanka
  -  Suriye
  -  Tayland
  -  Tacikistan
  -  Türkmenistan
   - YÖNLENDİRME 
  -  Özbekistan
  -  Vietnam
  -  Yemen