BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Örtülü, Ardanuç
Örtülü, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Örtülü köyünün eski adı, Ortisi'dir. Ortisi (ორთისი), Gürcüce "-is" (-ის) sonekiyle türetilmiş bir yer adıdır. Köyde Çaraheli (ჩარახელი), Bagati (ბაგათი), Çiço (ჭიჭო), Komisdziri (კომისძირი), Nasiketi (ნასიქეთი), Kersauli (ქერსაული) gibi yer adları da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir. Bu yer adı Türkçeye Ortviz, Ortiz, Ortis, Örtüz gibi farklı yazılışlarla girmiştir. Nitekim Artvin vilayeti üzerine 1927 tarihli bir yayında Ortiz (اورتیز) olarak geçer. Ruslar da köyü Ortiz (Ортиз) adıyla kaydetmiştir.
Ortisi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturan bölgelerden biri olan Klarceti'de yer alır. Erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü devletleri yönetiminde olan köyü Osmanlılar 16. yüzyılın ortasında, Gürcülerden ele geçirdi. 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün nüfusu 23 haneden (yaklaşık 115 kişi) oluşuyordu. Bu defterde 22 hane Hristiyan, 1 hane Müslüman olarak kaydedilmiştir. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu iyice azalmış ve 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterine göre 8 haneye (yaklaşık 40) düşmüştür. Bu tarihte 6 hane Hristiyan, 2 hane Müslüman olarak kaydedilmiştir. Müslümanlaştırma sürecinde Ortisi köyünün nüfusunun büyük kısmı göç etmiş omalıdır.
Ortisi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Rusların eline geçti. 1886 yılında yapılan nüfus tespiti sırasında Ortisi, Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kaza içinde Sahre nahiyesinin ("сельское общество": kırsal topluluk) dört köyünden biriydi. Nüfusu, tamamı "Türk" olarak kaydedilmiş olan 85 kişiden oluşuyordu ve Ortisi, nüfus açısından bu nahiyenin en küçük köyüydü.
Ortisi, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi ve köy fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Ortisi köyü Türkiye'ye bırakıldı.
Sahre, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında "Ortis" adıyla kaydedilmiş olan köy, Artvin livasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 14 hanede yaşayan 53 kişiden oluşuyordu. Ortisi / Ortiz Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Örtülü olarak değiştirildi. Türkçe kaynaklarda Ortiz, Ortis olarak yazılan Ortisi, zaman içinde "Örtüz"e dönüşmüştür. Adının değişmiş olmasına karşın, köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Örtülü ("Örtüz)")" biçiminde geç döneme kadar resmi yayınlarda kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Örtülü köyü, Artvin il merkezine 51 km, Ardanuç ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
# Sakarya, Ardanuç
Sakarya, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Sagara'dır. Tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan köyü Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiğinden hareketle bu adın Türkçeye Gürcüce Sagara / Sağara'dan (საგარა / საღარა) girdiği söylenebilir. Bu yer adı Türkçe Sakara (سقارا) olarak da yazılmıştır. Sağara'daki kilisenin varlığı, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği yerlerde halk Müslümanlaştırıldığı için köylerde yeni kiliseler yapılmamıştır. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterlerinde de köyün adı geçmektedir.
Sagara'nın yer aldığı Klarceti bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ın güneybatı topraklarını oluşturuyordu. Osmanlılar bu bölgeyi ve Sagara köyünü 16. yüzyılın ortasında ele geçirdi. 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre köyün nüfusu 19 haneden oluşuyordu. 17 hane Hristiyan, 2 hane Müslüman olarak kaydedilmişti. Her hanede ortalama 5 kişinin yaşadığı kabul edilirse, köyün nüfusunun 95 kişiden oluştuğu söylenebilir. Sonraki yirmi yıl içinde köyün nüfusu 1 hane artmış olarak 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterinde 20 hane kaydedilmiştir. Bu tarihte ise, 9 hane Hristiyan, 11 hane Müslüman olarak yazılmıştır. Sagara köyünün Müslümanlaşma sürecini 17. yüzyılda tamamladığı bu kayıtlar üzerinden söylenebilir.
Sagara, uzun süre Osmanlı sınırları içinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nde (1877-1878) Ruslar tarafından ele geçirildi. Rus idaresinin Sagara (Сагара) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasına ("uçastok") bağlıydı. Gümüşhane nahiyesinin üç köyünden biriydi. 1886 yılındaki tespite göre nüfusu 658 kişiden oluşuyordu. Nüfusun tamamının "Türk" olarak kaydedilmiş olması, Sagara'nın Hristiyan nüfusunun Müslüman olduktan sonra asimile olduğunu da göstermektedir.
Sagara, Birinci Dünya Savaşı'nın sonuna doğru Rusların bölgeden çekilmesinden sonra bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sürerken, köyün de yer aldığı Artvin-Ardahan bölgesi fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Moskova Antlaşması'yla da köy yeniden Türkiye'ye bırakıldı. Sağara, 1922 nüfus cetveline göre Artvin livasının (sonra vilayet) Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve köyde 26 hanede 98 kişi yaşıyordu. Sagara'nın adı 1925 yılında Sakarya olarak değiştirildi. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte "Sakarya ("Sagara")" biçiminde geç döneme kadar resmi yayınlarda kullanılmıştır.
Sagara'da, biri kilise ve diğeri kale olmak üzere iki tarihsel yapının kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Kunia mahallesinde bulunan ve tek nefli köy kilisesi olan Sagara Kilisesi ile aynı mahallede kayalık bir tepede yer alan Sagara Kalesi neredeyse tamamen yıkılmıştır.


## Coğrafya.
Sakarya köyü, Artvin il merkezine 52 km, Ardanuç ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
# Yolüstü, Ardanuç
Yolüstü, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Basa'dır. Bu yer adı Gürcüce Batsa'dan (ბაცა) gelir. 1927'de yayımlanan Artvin hakkındaki Osmanlıca bir kitapta da Basa (باصە) biçiminde yazılmıştır.
Batsa'nın 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde yer alması, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar köyü 16. yüzyılın ilk yarısında Gürcülerden ele geçirdi. Bundan dolayı bölgeyi kapsayan idari birim Gürcistan vilayeti olarak adlandırıldı. Bu deftere göre Ardanuç livasında yer alan Batsa'da 65 hane yaşıyordu. Nüfusun tamamı Hristiyan olarak kaydedilmiştir. Her hanenin ortalama 5 kişiden oluştuğu kabul edilirse, köyün nüfusunun 325 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. O dönem için Batsa'nın büyük bir köy olduğu söylenebilir. Batsa, 1574 yılı tespitine göre Klarceti,Tanzoti ve Anakerti'den sonra nüfus açısından bu bölgenin en büyük dördüncü köyüydü. Yaklaşık 20 yıl sonra, 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı Osmanlı tahrir defterine göre Batsa'da hane sayısı 26'ya düşmüştür. 20 hane Hristiyan ve 6 hane de Müslüman olarak kaydedilmiştir. Osmanlı idaresinin köylüleri Müslümanlaştırmaya başlaması üzerine 39 hanen köyden göç etmiş olabilir.
Basa, üç yüzü yılı aşkın bir süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonar, 93 Harbi'nde (1877-1878) Rusların eline geçti. Rus idaresinin Batsa (Баца) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının ("okrug") Ardanuç kazasında ("uçastok") yer alıyordu. Bu kazaya bağlı Bica nahiyesinin (сельское общество: kırsal topluluk) köylerinden biriydi. 1886 yılı tespitine göre Batsa'da, tamamı "Türk" olarak kaydedilmiş olan 229 kişi yaşıyordu. Bu tespit, Osmanlı döneminde Batsa'nın demografik yapısının değişmiş olduğunu göstermektedir.
Batsa, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcistan hükûmeti Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi ve köy fiilen Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Türkiye'ye bırakıldı.
Batsa, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespiti sırasında bu livanın merkez kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 36 hande yaşayan 114 kişiden oluşuyordu. Batsa veya Basa Türkçe olmadığı için köyün adı 1925 yılında Yolüstü olarak değiştirildi. Yolüstü köyü, 1935 genel nüfus sayımında, Artvin ve Rize vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasının Ardanuç nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 193 kişiden oluşuyordu. Adının değişmiş olmasına karşın köyün eski adı yeni adıyla birlikte geç döneme kadar resmi kayıtlarda "Yolüstü ("Basa")" biçiminde kullanılmıştır.
Yolüstü, Efkâri'nin doğum yeri olarak da bilinir.


## Coğrafya.
Yolüstü köyü, Artvin il merkezine 49 km, Ardanuç ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Zekeriyaköy, Ardanuç
Zekeriyaköy, Artvin ilinin Ardanuç ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün bilinen en eski adı Zekerya'dır. Bu ad Gürcüce Zağaria'dan (ზაღარია) değişime uğramış olmalıdır. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile Muvahhid Zeki'nin 1927 yılında yayımlanan Osmanlıca kitabında da Zekerya (زكریا) olarak geçer.
Zekerya'nın 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde yer alması ve köyde eski bir kilisenin varlığı, Osmanlı döneminden önce bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Nitekim tarihsel Klarceti bölgesinde yer alan köyü Osmanlılar, 16. yüzyılın ortasında, birleşik Gürcistan Krallığı'ndan sonra bu bölgeye hakim olan bir başka Gürcü devleti Samtshe-Saatabago'dan ele geçirdi. Zekerya, hemen sonrasında kurulan Ardanuç livasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerden biriydi. Ardanuç livası, 1574'te sekiz köyü, 1595'te 11 köyü boşalmış olan 58 köyden oluşuyordu. Zekerya da hem 1574 tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" hem de 1595 tarihli "Defter-i Mufassal-i Liva-i Ardanuç" adlı tahrir defterlerinde "boş" olarak kaydedilmiştir.
Zekerya köyünün yeniden ne zaman meskun hale geldiği belli başlı kaynaklarda belirtilmemiştir. Gürcistan'ın Artvin ve Ardahan bölgelerini Türkiye'ye bırakmasından bir yıl sonra, 1922 yılında Artvin livasında yapılan nüfus tespitinde Zekerya, bu livanın merkez kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte 23 hanede 100 kişi yaşıyordu. Köyün nüfusunun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir. 1925 yılında Artvin vilayetinde köylerinin neredeyse hepsinin adı değiştirilirken, bu köyün adı korunmuştur. 1935 genel nüfus sayımında "Zekeriya" olarak geçen yerleşme, Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Artvin kazasına bağlı Ardanuç nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 219 kişiden oluşuyordu.
Zekeriya'daki köy kilisesi, köyün 1,3 km kuzeybatısında yer yaylanın 700 metre kuzeyinde bulunmaktadır. Köyün sakinleri kilisenin bulunduğu yeri "Kilise Sırtı" olarak adlandırmaktadır. 2.520 metre yükseklikte inşa edilmiş olan bu kiliseden geriye bazı kalıntılar kalmıştır. Bu kalıntılardan kilisenin 8,6×5,7 metre ebatlarında bir yapı olduğu anlaşılmaktadır. Bugüne kalan duvarların yüksekliği bir metreye yakındır. Zağaria Kilisesi'nin kaba yonu taşlardan inşa edilmiş olduğu günümüze ulaşan kalıntılarından anlaşılmaktadır.


## Coğrafya.
Zekeriyaköy, Artvin il merkezine 70 km, Ardanuç ilçe merkezine 28 km uzaklıktadır.
# Arılı, Arhavi
Arılı, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Arılı köyünün eski adı Papilati'dir. Lazca bir yer adı olan Papilati (პაპილათი), "Papazın yeri" anlamına gelir. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze bu yer adındaki "-at"ın (-ათ) yer adı eki olduğunu, "papa" (პაპა) kelimesinin Lazcada "rahip" anlamına geldiğini ve "Papiloğlu" aile adının da bu kelimeden türediğini belirtmiştir. Bu yer adı Türkçeye Papilat olarak girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Papilat (پاپلات) olarak geçer. Papilati, Rize ilinin Pazar ilçesine bağlı Sessizdere köyünün de eski adıdır.
Papilat köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Papilat'ın yer aldığı Arhavi, erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu.
Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi toplama amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitinde, Orçi bölgesinin köyü olarak "Orçi-Papilat" adıyla kaydedilmiştir. Papilat, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü. Nüfusu 69 hanede yaşayan 144 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Papilat köyünde yaklaşık 288 kişinin yaşadığı söylenebilir. Hane başına yaklaşık 4,2 kişi düşmesi, ailelerin birey sayısının az olduğunu göstermektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 88 keçi/koyun, 492 inek ve 5 öküz tespit edilmiştir.
Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan'da yaptığı araştırma gezisi notlarında Papilat'ı Atina Deresi'nin doğusunun üst kesimindeki köyler arasında saymış ve Sapu köyüne yakın olduğunu belirtmiştir.
Papilat, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında ise, Artvin vilayeti yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin bir köyü olarak geçer. Bu tespite göre köyün nüfusu 266 kişiden oluşuyordu. Papilat kelimesi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Arılı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Arılı köyünün nüfusu 268 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 141 kişi okuma yazma biliyordu.
Çifte Köprüler olarak adlandırılan kemerli taş köprülerin bulunduğu Ortacalar köyüne sınır olan Arılı köyündeki tarihi evler, köydeki başlıca tarihi yapıları oluşturmaktadır. Bu evlerin neredeyse tamamı geleneksel mimaride inşa edildiği için tescil edilmiştir.


## Coğrafya.
Arılı köyü, Artvin il merkeziine 97 km, Arhavi ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır. Köy, Isınali, Kamilet,
Köyiçi ve Örnek mahallelerinden oluşmaktadır.
# Balıklı, Arhavi
Balıklı, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür. Köyde geleneksel Omatxore Şenliği düzenlenmektedir.


## Tarihçe.
Balıklı köyü, Pilargeti (Ulukent) köyü sınırları içindeki üç mahallenin birleştirilmesiyle 1956 yılında kurulmuştur. Buna bağlı olarak Pilargeti (ფილარგეთი), Ulukent'in yanı sıra Balıklı köyünün de eski adı kabul edilir. Antik Yunancada leylek anlamına gelen "pelargos" kelimesinin Lazcada aldığı biçimden türemiş olup Pilargeti, "leylekli / leylek yeri" anlamına gelir. Balıklı köyünün kurulmasından sonra bu yerleşim Yukarı Pilargeti, Ulukent köyü de Aşağı Pilargeti olarak anılmıştır.
Pilargeti veya Pelargeti köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Pilargeti veya Pelargeti adı Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. Yazılı olarak bu köyden ilk kez büyük bir olasılıkla 1917 yılında, Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze'nin notlarında söz edilmiştir. Kiğşidze'nin Pilargeti (ფილარგეთი) şeklinde yazdığı köy, Birinci Dünya Savaşı'nde Rusların eline geçmişti ve bu sırada Rus idaresi sınırları içinde bulunuyordu. Rus idaresi köyü Pilargeti (Пиларгети) şeklinde kaydetmiştir.
Balıklı köyü, Pilargeti'nin mahalleleri olan Emeniati, Bağva ve Bardi'nin 1956 yılında birleştirilmesi sonucunda kurulmuştur. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında Pilarget adı altında tek bir köy kaydedilmişken, 1960 genel nüfus sayımında Balıklı ve Ulukent ayrı köyler olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında Balıklı köyünün nüfusu 549 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 253 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Balıklı köyü, Artvin il mekezine 96 km, Arhavi ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. Köy Gültepe, Güneyce
ve Kozluca mahallelerinde oluşmaktadır.
# Başköy, Arhavi
Başköy, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür. Ortacalar Bucağına bağlıdır.


## Tarihçe.
Köyün bilinen en eski Türkçe adı Başköy'dür. Artvin ilinde, Hopa ilçesindeki Başköy gibi bu adı taşıyan başka köyler vardır. Geç dönemde ortaya çıkmış olan bu ad, bir bölgede üst kesimde bulunan yerleşmelere verilmiştir. Başköy, 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defterinde ve 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde "Orci Başköy" (اورجی باشكوی) olarak geçer. Köyün adı daha sonraki kaynaklarda da "Orcubaşköy" ve "Orcibaşköy" biçiminde yazılmıştır.
Başköy'ün bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Başköy'ün yer aldığı Arhavi, erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 yılında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu. 17. yüzyılın son çeyreğinde (1681/182) Osmanlı idaresinin gerçekleştirdiği bir tahrirde, "Başköy" adını taşıyan yerleşme, Orçı köyüyle birlikte "Orçı-Başköy" olarak kaydedilmiştir. Bu sırada Orçi-Başköy, Arhavi kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin en içi kesimde bulunan yerleşmesiydi.
1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Başköy, "Orci Başköy karyesi" adıyla Trabzon vilayetinin Lazistan sancağı içinde Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin bir köyü olarak geçer. Köyün nüfusu 87 hanede yaşayan 209 kişi olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Başköy'de yaklaşık 418 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına 4,8 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 100 keçi/koyun, 407 inek ve 5 öküz olarak tespit edilmiştir.
1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Başköy (باش كوی) olarak kaydedilmiş olan yerleşme, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Orcubaşköy" olarak yazılmış olan yerleşme, Artvin vilayeti yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesinin bir köyü olarak geçer. Bu tespite göre köyün nüfusu 332 kişiden oluşuyordu. Bu yerleşme, 1955 genel nüfus sayımında Başköy adıyla Arhavi kazasının merkez nahiyesine, 1960 genel nüfus sayımında da Arhavi ilçesinin Oratacalar bucağına bağlı köy olarak kaydedilmiştir.
Eskiden ayrı bir köy olan ve sonra Başköy'e bir mahalle olarak bağlanan Nobağleni, 1959 yılında yeniden ayrı bir köy haline getirilmiştir.


## Coğrafya.
Başköy, Artvin il merkezine 89 km, Arhavi ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
# Yolgeçen, Arhavi
Yolgeçen, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köy.


## Tarihçe.
Yolgeçen köyünün eski adı Loma veya Lome'dir. Biz Laz köyü olan Loma (ლომა), Gürcücede erkek adı olan Loma'yla (ლომა) ilişkili olabilir. Nitekim Klarceti bölgesinde bir yerleşim yeri olan Lomaşeni de bu isimden türemiştir. Bu yer adı Türkçeye de "Loma" şeklinde girmiştir. 1835 tarihli Arhavi nüfus defteri ile 1876 yılı Trabzon vilayeti salnamesi ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Loma veya Lome (لومە) biçiminde yazılmıştır.
Loma köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köy, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Nüfusu 58 hanede yaşayan 120 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olma ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 10 keçi/koyun, 2 at, 157 inek ve 5 öküz tespit edilmiştir.
Loma köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi notlarında Rusça Lome (Ломэ) şeklinde yazdığı köyde 21 hanede 92 yaşıyordu.
Loma, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Lome" olarak kaydedilmiş olan, Artvin ve Rize vilayetleri yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin bir köyü olarak geçer. Bu tarihte köyün nüfusu 654 kişiden oluşuyordu. Loma veya Lome "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yolgeçen olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte Papilat adı köyün yeni adıyla birlikte bir süre daha resmi kayıtlarda "Yolgeçen ("Lome")" biçiminde kullanılmıştır.
2014 yılında, köyde mimari dokusunu korumuş 10 Laz evi, 25 serender ve 3 su değirmeni bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Yolgeçen köyü, Arhavi ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır. Köyde Nopinare Mahallesi bulunmaktadır.
# Tepeyurt, Arhavi
Tepeyurt, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Tepeyurt köyü ile Şenköy'ün ortak eski adı Kutuniti'dir. Lazca bir yer adı olan Kutuniti (კუტუნითი), "güdük yer" anlamına gelir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Tepeyurt köyü Kutunit-i Ulya (قوطونت علیا), Şenköy de Kutunet-i Süfla (قوطونت سفلا) olarak geçer. Kutunit-i Ulya (Yukarı Kutuniti) Lazca "Jilen Kutuniti" (ჟილენ კუტუნითი) şeklinde yazılır.
Kutuniti köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre Kutunit-i Ulya (Yukarı Kutuniti) köyü, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Arhavi kazasına bağlıydı. Nüfusu 37 hanede yaşayan 52 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusu ihtiva etmesi ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 150 inek, 4 öküz ve 1 at kaydedilmiştir.
Yukarı Kutuniti köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde köyün adını "Kutuniti Ulya" şeklinde yazmıştır.
Yukarı Kutuniti köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Kutuniulya" olarak yazılmış olan yerleşim, Artvin ve Rize vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 220 kişiden oluşuyordu. Kutuniti veya Kutunit Türkçe olmadığı için Yukarı Kutuniti köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tepeyurt olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Şenköy'ün nüfusu 258 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 108 kişi okuma yazma biliyordu.
Tepeyurt köyünde 2014 yılında mimari dokusunu korumuş 2 Laz evi ve 4 serender bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Tepeyurt köyü, Arhavi ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır. Kapisre Deresi'nin bir kolu olan Sidere'nin sağ yakasında yer alır.
# Ulukent, Arhavi
Ulukent, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Ulukent ve Balıklı köylerinin ortak eski adı Pilargeti'dir. Lazca bir yer adı olan Pilargeti (ფილარგეთი), Antik Yunancada leylek anlamına gelen "pelargos" kelimesinin Lazcada aldığı biçimden türemiş olup "leylekli / leylek yeri" anlamına gelir. Ulukent köyü Aşağı Pilargeti, Balıklı köyü ise Yukarı Pilargeti olarak bilinmektedir. Bu yer adı Türkçeye "Pilarget" şeklinde girmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Pilarget / Pelarget (پلاركت) olarak geçer.
Pilargeti veya Pelargeti köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Pilargeti veya Pelargeti adı Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. Yazılı olarak bu köyden ilk kez büyük bir olasılıkla 1917 yılında, Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze'nin notlarında söz edilmiştir. Kipşidze'nin Pilargeti (ფილარგეთი) şeklinde yazdığı köy, Birinci Dünya Savaşı'nde Rusların eline geçmişti ve bu sırada Rus idaresi sınırları içinde bulunuyordu. Rus idaresi köyü Pilargeti (Пиларгети) şeklinde kaydettiği köyde 98 hanede 400 kişi yaşıyordu.
Pilargeti veya Pelargeti köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Pilarket" şeklinde yer alan köy, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 714 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Çoruh vilayeti Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini almıştı. 1955 genel nüfus sayımında da tek köy olarak kaydedilmiş olan Pilargeti'nin Emenyat, Bağva ve Bardi mahalleri 1956 yılında Balıklı adı altında ayrı bir köye dönüştürülmüştür. Pilargeti veya Pelarket Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ulukent olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Ulukent köyünün nüfusu 598 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 256 kişi okuma yazma biliyordu.
Ulukent köyündeki Ulukent Köyü Camii'nin 19. yüzyılda yapıldığı düşünülmektedir. Caminin korkuluklarında ve kubbe göbeğinde bitkisel motifler, kadınlar mahfili katının altında yer alan kirişte ise oyma geometrik desenler görülmektedir. Caminin ahşap minberi işlenmiştir. 2012 yılında köyde mimari dokusunu korumuş 13 Laz evi, 9 serender ve 8 su değirmeni bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Arhavi ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
# Boyuncuk, Arhavi
Boyuncuk, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Boyuncuk köyünün eski adı Parehi'dir. Türkçe kaynaklarda "Parih" olarak da geçer. Gürcüce bir yer adı olan Parehi (პარეხი), mağaralı kaya anlamına gelir. Parehi, Yukarı Potocuri köyünün bir mahallesiyken 1955 yılında köy haline getirilmiştir. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında "Boyuncuk ("Parih")" biçiminde eski adıyla birlikte kaydedilmiş olan yerleşme, Artvin ilinin Arhavi kazasının Ortacalar bucağına bağlıydı. Nüfusu 144'ü erkek ve 209'u kadın olmak üzere 353 kişiden oluşuyordu. Köyde bu tarihte sadece 116 kişi okuryazardı.
2014 yılında, köyde mimari dokusunu korumuş 6 Laz evi, 10 serender ve 2 su değirmeni bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Boyuncuk köyü, Artvin il merkezine 104 km, Arhavi ilçe merkezine 28 km uzaklıktadır. Arhavi'de ilçe merkezine en uzak köydür.
# Derecik, Arhavi
Derecik, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Derecik köyünün eski adı Sidra veya Sidere'dir. Yunanca bir yer adı olan Sidra, "demirköy" anlamına gelir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de köyün adı Sidra / Sidere (سیدرە) olarak geçer.
Sidra veya Sidre'nin bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu oradan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Sidra'nın yer aldığı Arhavi, erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu. Arhavi kazasında yer alan Sidra, 1583 tahririnde 5 mahallesi olan bir köy olarak kaydedilmiştir.
Sidra, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü. Nüfusu 69 hanede yaşayan 213 kişiden oluşuyordu. Hane başına yaklaşık 3 kişi düşmesi, sadece erkek nüfusun tespit edilmesiyle ilişkili olabilir. Bu durumda köyün nüfusunun yaklaşık 416 kişiden oluştuğu söylenebilir. Nitekim 1935 yılında köyde tespit edilen nüfus da bu ihtimali desteklemektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı 11 keçi/koyun, 123 inek, 3 at ve 2 öküz olarak tespit edilmiştir.
Sidra, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Sidere" olarak kaydedilmiş olan yerleşme, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tespite göre köyün nüfusu 475 kişiden oluşuyordu. Sidra / Sidere adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Derecik olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte Sidere adı köyün yeni adıyla birlikte bir süre daha resmi kayıtlarda "Derecik ("Sidere")" biçiminde kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Derecik köyü, Artvin il merkezine 88 km, Arhavi ilçesine 12 km uzaklıktadır.
# Ulaş, Arhavi
Ulaş, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Ulaş köyünün eski adı Durmati'dir. Nitekim Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze 1917 yılında köyün adını Durmati (დურმათი) şeklinde yazmıştır. 1960 genel nüfus sayımında Ulaş köyünün eski adının Rifatlı olarak verilmesi, bu yer adının Türkçeye bu şekilde girdiğini göstermektedir.
Durmati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Durmati adı Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. Yazılı olarak bu köyden ilk kez büyük olasılıkla 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze'nin notlarında söz edilmiştir. Bu sırada Durmati köyü Rus idaresi sınırları içinde bulunuyordu. Rus idaresi ise köyü Durmad (Дурмады) adıyla kaydetmiştir.
Durmati köyü, 1935 genel nüfus sayımında "Rifatlı" adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada köy, Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini almış olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 192 kişiden oluşuyordu. Rifatlı adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ulaş olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Ulaş köyünün nüfusu 262 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 119 kişi okuma yazma biliyordu.
Ulaş köyünde 2014 yılında mimari dokusunu korumuş 3 Laz evi, 15 serender ve 2 su değirmeni bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Arhavi ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır. Köyde atmacacılık ve piknik için kullanılan Opurmole tepesi bulunmaktadır.
# Dereüstü, Arhavi
Dereüstü, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.
Sülaleler; ÖZTABAK, YILMAZ, ALINOĞLU, GÜMÜŞ


## Tarihçe.
Dereüstü köyünün eski adı, Gidreva'dir. Bir Laz köyü olan bu yerleşme, Gürcüce kaynaklarda Gidreva (გიდრევა) ve Gidreveti (გიდრევეთი) olarak geçer. Bu yer adı, Lazca bir soyadı olan Gidreva'dan (გიდრევა) gelir. Gidreva, 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defteri ve 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de köyün adı Gidreva / Gidreve (كیدروە) biçiminde yazılmıştır.
Gidreve'nin bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu oradan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Gidreve'nin yer aldığı Arhavi, erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu.
Gidreve, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü. Nüfusu 54 hanede yaşayan 134 kişiden oluşuyordu. Hane başına yaklaşık 2,5 kişi düşmesi, sadece erkek nüfusun tespit edilmiş olduğunu göstermektedir. Bu durumda erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun yaklaşık 268 kişiden oluştuğu söylenebilir. Nitekim 1935 yılında köyde tespit edilen nüfus da bu ihtimali desteklemektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 42 keçi/koyun, 167 inek, 3 at ve 3 öküz tespit edilmiştir.
Gidreve, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Gidreve" olarak kaydedilmiş olan yerleşme, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tespite göre köyün nüfusu 352 kişiden oluşuyordu. Gidreve / Gidreva adı "yabancı kökten geldiği" için 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dereüstü olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Dereüstü köyünde 386 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 199 kişi okuma yazma biliyordu.
2014 yılında, köyde mimari dokusunu korumuş 12 Laz evi, 15 serender ve 3 su değirmeni bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Dereüstü köyü, Artvin il merkezine 83 km, Arhavi ilçesine 7 km uzaklıktadır.
# Güneşli, Arhavi
Güneşli, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Güneşli köyünün eski adı, Gviazona veya Gvyazona'dır. Gviazona (ჯგიაზონა) Lazca bir yer adıdır. Gviazona, Lazcada "yollu bahçe" anlamına gelmektedir. Merkez mahallesinin eski adı olan Takamandeni (თაქამანდენი), bazı kaynalarda köyün eski adı olarak geçer.
Gviazona'nın bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu oradan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Gviazona'nın yer aldığı Arhavi, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu.
Gviazona veya Takamandeni 1876 Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bununla birlikte Kamparona köyünün bir mahallesi olduğu bilinmektedir. Bu salnamede Kamparona Trabzon vilayetinin Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü ve nüfusu 143 hanede yaşayan 342 kişiden (büyük bir olasılıkla sadece erkek) oluşuyordu. Gviazona'yı da kapsayan Kamparona 1928 yılında ise, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı.
Bu yerleşme, Takamandeni adıyla Kamparona köyünün bir mahallesiyken, 1956 yılında Güneşli adıyla ayrı bir köye dönüştürüldü. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında Güneşli adında bir köy yer almazken, 1960 genel nüfus sayımıdan Arhavi ilçesinin merkez bucağında bu adla bir köy olarak kaydedilmiştir. Kamparona köyünün 1955 yılında 729 kişiden oluşan nüfusu, Takamandeni mahallesinin bir köy olarak ayrılmasından dolayı 1960 yılında 402 kişiye gerilemiştir. 1960 yılında Güneşli köyünde ise 143 kişi kaydedilmiştir.


## Coğrafya.
Güneşli köyü, Artvin il merkezine 85 km, Arhavi ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.
# Üçler, Arhavi
Üçler, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Üçler köyünün eski adı Golazeni'dir. Lazca bir yer adı olan Golazeni (გოლაზენი), tepe anlamındaki "gola" (გოლა) ile düz veya düzlük anlamındaki "zeni" (ზენი) kelimelerinden oluşur ve "tepe düzü" veya "yayla düzü" anlamına gelir. Ardeşen ilçesinin sınırları içinde bir yayla olan Golazena de aynı anlama sahip bir yer adıdır.
Köyün bulunduğu tarihi Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Ancak bu yer adı, bir köy olarak Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir. Bu yerleşimin Kamparna köyünün bir mahallesi olduğu köye dönüştürüldüğüne dair karardan anlaşılmaktadır. Nitekim yerleşim, 6 Haziran 1956 tarihinde Üçler adıyla köy heline getirilmiştir. Bunun sonucunda Kamparna köyünün nüfusu 1955'te 729 iken, 1960'ta 402 kişiye gerilemiştir. 1965 genel nüfus sayımında Üçler köyünde 275 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 121 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Arhavi ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Köyün yerli halkı Lazlardır.
# Gürgencik
Gürgencik, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Gürgencik köyünün eski adı Koptone (კოპტონე) olarak bilinir. Bu yer adı Türkçeye "Kopton" şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Kopton (قوپطون) olarak geçer. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Koptone (قوبطونه) şeklinde, özgün biçimine uygun şekilde yazılmıştır.
Koptone köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre bu yerleşim, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Arhavi kazasına bağlıydı. Nüfusu 22 hanede yaşayan 50 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusunu ihtiva etme ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 102 inek ve 2 öküz kaydedilmiştir.
Koptone veya Kopton köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde, Koptone (კოპტონე) şeklinde not ettiği köyde 4 hanede 36 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Koptone veya Kopton köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında ise Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 161 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Çoruh vilayeti Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini almıştı. Koptone veya Kopton Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Gürgencik olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Gürgencik köyünün nüfusu 138 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 75 kişi okuma yazma biliyordu.
Gürgencik köyünde, 2014 yılında, mimari dokusunu korumuş 15 Laz evi, 15 serender ve 3 su değirmeni bulunmaktaydı. Köydeki Laz evlerinden 2 tanesi koruma altına alınmıştır.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 87 km, Arhavi ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.
# Kavakköy, Arhavi
Kavakköy (Lazca : Yakovit), Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kavakköy'ün eski adı Yakoviti (იაკოვითი) veya Yakobiti (იაკობითი) olarak bilinir. Türkçede Yakub olarak bilinen kişi adı Yakov veya Yakob'dan türemiş olup "Yakov'un yurdu" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Yagobit ve Yakobit şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Yakovit (ٻاقوت) olarak geçer. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de benzer şekilde Yakovit (ٻاقوٻت) olarak yazılmıştır.
Yakoviti veya Yakobiti köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre bu yerleşim, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Arhavi kazasına bağlıydı. Nüfusu 78 hanede yaşayan 207 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusunu ihtiva etme ihtimali bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 13 keçi ve kotun, 3 at, 192 inek ve 4 öküz kaydedilmiştir.
Gürcü general ve coğrafyacı Giorgi Kazbegi Lazeti bölgesine yaptığı gezi sırasında Arhave'den Vitze'ye deniz kıyısından yol gitmediğini, Arhavi Deresi boyunca iç kesime girdiklerin ve İakobiti (იაკობიტთი) köyünde bu derenin üç kola ayrıldığını yazmıştır.
Yakoviti veya Yakobiti köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde, İakoviti (იაკოვითი) şeklinde not ettiği köyde 16 hanede 126 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Yakoviti veya Yakobiti köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında ise Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 525 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Çoruh vilayeti Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini almıştı. Yakoviti veya Yakovit Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kavak olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Gürgencik köyünün nüfusu 741 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 401 kişi okuma yazma biliyordu.
Kavakköy'de, 2014 yılında, mimari dokusunu korumuş 8 Laz evi, 15 serender ve 12 su değirmeni bulunmaktaydı.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 80 km, Arhavi ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır. Köy, şimdiki ismini 1993 yılında yıkılan Kavak Köprüsü'nden almıştır. Köyde Berzene Mahallesi bulunmaktadır.
# Dülgerli, Arhavi
Dülgerli, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Günümüzde Dülgeri ve Soğucak adlarını taşıyan yerleşmelerin ortak eski adı, Potocuri'dir. Lazca Potocuri (Megrelce: პოტოჯური) olarak yazılan bu yer adı, 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defteri ile 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Potocur (پوطوجور) olarak geçer. 1876 ve 1928 yıllarında Potocuri, Potocur-i Süfla (پوطوجور سفلا) ve Potocur-i Ulya (پوطوجور علیا) olmak üzere iki ayrı köydü. 1959 yılında Potocur-i Süfla (Aşağı Potocuri) adı Dülgerli, Potocur-i Ulya (Yukarı Potocuri) ise Soğucak olarak adlandırılmıştır.
Potocuri'nin bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu oradan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Bugün Potocuri'nin yer aldığı Arhavi toprakları, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Arhavi bölgesi, erken Osmanlı kayıtlarında Trabzon sancağına bağlı Arhavi kazası olarak geçer. Arhavi kazası, 1486 tahriri sırasında Arhavi-Laz nahiyesinden, 16. yüzyılda ise, Arhavi-Laz, Gonio, Vilayet-i İskele ve Vilayet-i Bağobit nahiyelerinden oluşuyordu.
Lazca "3alen Potocuri" (Megrelce: წალენ პოტოჯური) olarak yazılan Potocur-i Süfla (Aşağı Potocuri) ile Potocur-i Ulya (Yukarı Potocuri), 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde birlikte kaydedilmiştir. Bu salnameye göre Potocuri, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 177 hanede yaşayan 464 kişiden oluşuyordu. Hane başına ortalama yaklaşık 2,6 kişi düşmesi, sadece erkek nüfusun tespit edilmiş olduğuna işaret etmektedir. Bu durumda erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda köyün nüfusunun yaklaşık 928 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Nitekim 1935 yılında köyde tespit edilen nüfus (iki köyün toplamı 1.016 kişi) da bu ihtimali desteklemektedir. Tarımla geçinen köyde hayvan varlığı olarak 326 keçi/koyun, 508 inek ve 4 öküz tespit edilmiştir.
Dülgerli, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine "Potocur-i Süfla" adıyla Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlı bir köydü. 1935 genel nüfus sayımında "Potucursüfla" olarak kaydedilmiş yerleşme, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş Çoruh vilayetinin Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tespite göre köyün nüfusu 560 kişiden oluşuyordu. Potocuri "yabancı kökten geldiği" için Aşağı Potocuri'nin (Potocur-i Süfla) adı, 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Dülgerli olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı yeni adıyla birlikte bir süre daha resmi kayıtlarda "Dülgerli ("Aşağı-Potocur")" biçiminde kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Dülgerli köyü, Arhavi ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır. Köyde Eskuvat, Peperdiha ve Omjore Mahalleleri bulunmaktadır.
# Kemerköprü, Arhavi
Kemerköprü, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kemerköprü köyünün eski adı Cgiriazeni'dir. Lazca bir yer adı olan Cgiriazeni (ჯგირიაზენი), iyi anlamındaki "cgiri" (ჯგირი) ve düzlük anlamındaki "zeni" (ზენი) kelimelerinden oluşur ve "iyi düzlük" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçe kaynaklarda Ciryazen, Çiryazen, Ciğeryazan gibi farklı biçimlerde geçer. Erken dönem Osmanlı tahrir defterlerinde ve 1835 nüfus sayımında "Çiryazen / Ciryazen", 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ise, Cgiryazen/Cigryazen (چكریازن) olarak yazılmıştır.
Cgiriazeni köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Cgiriazeni köyü, 16. yüzyılın son çeyreğinde (1681/1682) yapılan tahrirde "Çiryazen" adıyla kaydedilmiştir.
Cgiriazeni köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde "Cigryazen" (چكریازن) adıyla kaydedilmiş, fakat "Ciğeryazan" şeklinde okunmuştur. Bu sırada köy, Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağında Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 53 hanede yaşayan 177 kişiden oluşuyordu. Hane başına düşen ortalama nüfusun yaklaşık 3,3 kişi olması, sadece erkek nüfusun tespit edildiğini göstermektedir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun 354 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Tarımla geçinen Cigryazen'de bu salnamede hayvan varlığı olarak 3 keçi/koyun, 151 inek, 3 at ve 3 öküz tespit edilmiştir.
Cgiriazeni veya Cigryazen köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde, "Cgiria Zeni" (ჯგირია ზენი) şeklinde not ettiği köyde 14 hanede 61 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Cgiriazeni veya Cigryazen köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Cigryazen" (جكریازن) adıyla Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Cigeryazan" olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Rize ve Artvin vilayetlerinin yerine kurulmuş olan Çoruh vilayetinin Hopa kazasına bağlı Arhavi nahiyesinin köylerinden biriydi ve nüfusu 268 kişiden oluşuyordu. Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla "Kenarköprü" olarak değiştirilmiştir. Nitekim köyün adı 1955 gelen nüfus sayımıda "Ciğeryazan", 1960 gelen nüfus sayımında ise, Kenarköprü olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında Kemerköprü şeklinde yazılmış olan köyün nüfusu 249 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 121 kişi okuma yazma biliyordu.
Cgiriazeni köyünün yeni adının kaynağı olan tek kemerli taş köprü, Kemerköprü köyü ile Dereüstü köyünü birbirine bağlamaktadır. Sadece yaya geçişleri için kullanılan köprü, 1995 yılında kısmen yıkılmış ve daha sonra onarılmıştır.


## Coğrafya.
Kemerköprü köyü, Artvin il merkezine 82 km, Arhavi ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır. Köyde Kıvadidi (Taşdibi), Tisilepuna (Yılan) ve Dolazeni gölleri bulunmaktadır.
# Kestanealan, Arhavi
Kestanealan, Artvin ilinin Arhavi ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kestanealan köyünün eski adı Çukalvati'dir. Lazca bir yer adı olan Çukalvati (ჭუკალვათი), çömlekli anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Çukalvat şeklinde girmiştir. 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çukalvat (چوقالوات) olarak geçer.
Çukalvati köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. 1876 Trabzon vilayeti salnamesine göre bu yerleşim, Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Arhavi kazasına bağlıydı. Çukalvat (چوکالوات) şeklinde yazılmış olan köyün nüfusu 47 hanede yaşayan 610 kişiden oluşuyordu. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 77 koyun ve keçi, 102 inek ve 2 öküz kaydedilmiştir.
Çukalvati veya Çukalvat köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisinde, Çukalvati (ჩუკალვათი) şeklinde not ettiği köyde 8 hanede 63 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Çukalvati veya Çukalvat köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde, Rize vilayetinin Hopa kazasının Arhavi nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında ise Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 189 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Çoruh vilayeti Artvin ve Rize vilayetlerinin yerini almıştı. Çukalvati veya Çukalvat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kestanealan olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kestanealan köyünün nüfusu 274 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 123 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Kestanealan köyü Arhavi ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır.