# Kriz aktörü
Bir kriz aktörü (diğer adıyla aktör-hasta veya mağdur aktörü), polis, itfaiyeciler veya ATT personeli gibi ilk müdahale görevlilerini eğitmek için acil durum tatbikatları sırasında bir afet mağdurunu canlandırmak için eğitilmiş bir aktör, rol oyuncusu, gönüllü veya başka bir kişidir. Kriz aktörleri, ilk müdahale ekiplerinin becerilerini uygulamalarına izin vermek ve acil durum hizmetleri kuruluşlarının tam ölçekli afet tatbikatlarının bir parçası olarak gerçekçi senaryolar hazırlamasına ve eğitmesine yardımcı olmak için afetlerin aslına uygun simülasyonları oluşturmak için kullanılır.


## Afet eğitim simülasyonları.
Aktörler, bir acil durum egzersizine gerçekçi bir hava katmak için sahte kurbanların rolünü üstlenir ve bir felaketten kaynaklanan belirli yaralanmaları simüle eder. Tiyatro makyajı ve kozmetik ürünleri ile kauçuk ve lateks aletler, genellikle çeşitli yaraları veya tıbbi koşulları gerçekçi bir şekilde tasvir eden tıbbi moulaj olarak bilinen bir uygulama olan çeşitli yaraları simüle etmek için kullanılır.
Haber muhabirlerini, mağdurların akrabalarını ve ilgili vatandaşları canlandıran aktörler, tatbikatlar sırasında acil durum operasyon merkezi personelini çeşitli duygusal yüklü talep ve taleplerle başa çıkma konusunda eğitmek için de kullanılıyor.


## Komplo teorileri ve karalama.
Amerika Birleşik Devletleri'nde bu terim, silah kontrol yasalarını geçirmek için kitlesel saldırıların ve diğer felaketlerin sahnelendiğini ve mağdurlar ve ailelerinin kriz aktörleri tarafından oynandığını iddia eden komplo teorisyenleri tarafından kullanılmıştır. Komplo teorisyenlerinin terimi kullanmasının, eski profesör ve profesyonel komplo teorisyeni James Tracy'nin bir blog yazısının hükûmetin Sandy Hook İlkokulu saldırısını sahnelemek için Visionbox adlı bir oyunculuk ajansı kiralayabileceğini öne sürdüğü 2012'de ortaya çıktığı düşünülüyor. Visionbox, "kamuya açık yerlerde simüle edilmiş toplu zayiat olaylarına yoğun gerçekçilik getirmeye" yardımcı olmayı amaçlayan aktörlere "suçlu ve mağdur davranışlarında" dramatik eğitim sundu.
Tracy ayrıca Boston Maratonu bombalı saldırısı ile ilgili bir kriz aktörü komplo teorisini destekledi. Komplo teorisyenleri, bu tür saldırıların, artan hükümet gözetimini, nüfusun silahsızlandırılmasını veya suçlanan uluslara veya gruplara karşı askerî harekâtı haklı çıkarmak gibi bazı hedeflere ulaşmak için genellikle hükûmet veya şirket güçleri olan komplocular tarafından sahnelenen "sahte bayrak operasyonları" olduğunu yanlış bir şekilde iddia ettiler. Bu bağlamda kriz aktörlerinin, saldırının görgü tanığı, acil durum müdahale personeli ve (sahne makyajı yardımıyla) yaralı kurban rolünü oynadıkları iddia edilmektedir.
Bu komplo teorisinin savunucuları arasında Alex Jones ve "True Pundit" gibi kişiler yer alıyor. Nisan 2018'de, Sandy Hook saldırısında öldürülen iki çocuğun ebeveynleri, Jones'a "onu ve InfoWars'ı 'yanlış, zalim ve tehlikeli iddialar' kampanyasına katılmakla suçlayarak" iftira nedeniyle dava açtı. Kasım 2021'de Jones, mahkemeye belgeleri sunmadığı için varsayılan olarak sorumlu bulundu ve karara itiraz edeceğini açıkladı. Ağustos 2022'de Heslin v. Jones jürisi, Jones'un tazminat olarak 4,1 milyon dolar ve cezai tazminat olarak 45,2 milyon dolar ödemesine karar verdi. Duruşma sırasında Jones, Sandy Hook saldırısının "%100 gerçek" olduğunu kabul etti ve kendi avukatıyla, saldırı ve kurbanları hakkında yalanlar ileri sürmenin "kesinlikle sorumsuz" olduğu konusunda hemfikirdi.