# Urbino Dükalık Sarayı
Dükalık Sarayı (Palazzo Ducale), İtalya'nın Marche bölgesindeki Urbino kentinde yer alan bir Rönesans yapısıdır. İtalya'nın en önemli anıtsal yapılarından biri olarak kabul edilen saray, 1998 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır.


## Tarih.
Urbino Dükalık Sarayı'nın inşasına, 15. yüzyılın ortalarına doğru, Dük III. Federico da Montefeltro'nun emriyle Floransalı mimar Maso di Bartolomeo tarafından başlanmıştır. Alanda mevcut olan "Jole Sarayı" da bu yeni yapıya dâhil edilmiştir. Sarayın inşa edildiği sarp ve sağlam kaya çıkıntısı, kuşatmalara karşı son derece dayanıklıydı, ancak bu sağlamlık saray temellerinin kazılmasını güçleştiriyordu. Bu sebeple, Dalmaçya kökenli ünlü bir kale inşaatçısı olan Luciano Laurana, alt yapıyı inşa etmek üzere görevlendirilmiştir. Ancak Laurana, sarayın ikamet alanları henüz inşa edilmeden Urbino'dan ayrılmıştır. Laurana'dan sonra sarayın tasarım sürecinde yer alan mimar ya da mimarlar kesin olarak bilinmemektedir. Urbino doğumlu olan Yüksek Rönesans dönemi mimarlarından Donato Bramante'nin, sarayın tamamlanmasına katkı sunmuş olabileceği düşünülmektedir.
Dükalık Sarayı, Baldassare Castiglione'nin "Il Cortegiano" adlı eserinde, 1507 yılında Nöbet Salonu olarak anılan salonda geçtiğini aktardığı sohbetlerin mekânı olarak ün kazanmıştır.
Saray, 20. yüzyıla dek hükûmet binası olarak kullanılmış, bu süreçte belediye arşivlerine, kamuya açık heykel ve yazıt koleksiyonlarına ev sahipliği yapmıştır. 1985 yılında tamamlanan restorasyon çalışmalarıyla birlikte, yapının geniş yer altı bölümleri ziyarete açılmıştır.


## "Studiolo" ve ikiz şapeller.
Dükalık Sarayı, Dük Federico'nun Klasik ve hümanist çalışmalara olan bağlılığını yansıtan ve günlük rutinine hizmet eden çeşitli odalara ev sahipliği yapmaktaydı. Bu rutinler arasında sarayın "larariumunu" ziyaret etmek ve Yunan edebiyatı okumak da yer almaktaydı. Federico'nun entelektüel ve açıkça pagan eğilimler taşıyan bu tercihleri, Orta Çağ'a ait bir "palazzo" için alışılmadık bir durumdu.


### "Studiolo".
Bu mimari programın merkezinde, "studiolo" (tefekkür veya çalışmaya ayrılmış küçük bir oda veya özel çalışma mekânı) yer almaktadır. Yalnızca 3,60 x 3,35 metre boyutlarında olan bu oda, Urbino kentine değil, Dük'ün kırsal topraklarına dönük olarak konumlandırılmıştır. Duvarlarını çevreleyen ve İtalyan kakmacılık sanatının en meşhur örneği kabul edilen ahşap kakma işçiliği, odayı kullanan kişiyi "trompe-l'œil" raflar, sedirler ve aralık bırakılmış kafes kapılarla çevreleyerek Liberal Sanatlar’ı simgeleyen nesnelerle donatmaktadır. Sedirlerin üzerinde müzik aletleri yer almakta; raflardaysa kitaplar ve nota kâğıtları, bir usturlab ve bir astronomik küre dahil bilimsel araçlar, bir yazı masası ve kum saati dahil çalışma araçları, silahlar ve zırhlar ile papağanlı kafesler ve bir "mazzocchio" gibi çeşitli nesneler betimlenmektedir.
"Studiolo", yalnızca nesnelerle değil, aynı zamanda hem çağdaş hem de tarihî şahsiyetlerin simgesel temsilleriyle de donatılmıştır. Ahşap kakma paneller üzerinde, bilimsel giysiler içinde tasvir edilmiş Federico’nun heykeli ile birlikte, Hristiyanlığın üç ana erdemi olan İnanç, Umut ve Sevgi figürleri yer almaktadır. Bu panellerin üst kısmında ise, büyük yazarların portreleri bulunur. Bu portreler, Flaman ressam Joos van Wassenhove tarafından yapılmış, ancak sonrasında Pedro Berruguete tarafından yeniden işlenmiştir:
Üst kısımda yer alan sıra (şemada dış sıralar ve sütunlarda gösterilmiştir), genel olarak alt sırada (iç bölümde) yer alan dinî figürlerin aksine, Klasik ve hümanist yazarları betimlemektedir.


### Bağışlanma Şapeli ve Musalar Tapınağı.
"Studiolo"’nun alt katında ise biri Hristiyan, diğeri pagan olmak üzere birbirine simetrik şekilde yerleştirilmiş iki şapel bulunmaktadır. Bu şapellere açılan giriş holünde, onların birbirini tamamlayan doğasını vurgulayan bir mersiye vezni yer almaktadır:
Musalar Tapınağı, Dük Federico'nun oğlu Guidobaldo'nun kişisel studiolosu olarak kullanılmış olabilir. Bu mekânda başlangıçta, muhtemelen Giovanni Santi’ye ait olan ve Musalar’ı “ağırbaşlı müzisyenler” olarak betimleyen resimler yer almaktaydı.


## Galleria Nazionale delle Marche.
Galleria Nazionale delle Marche (Marche Ulusal Galerisi), Urbino'daki Dükalık Sarayı'nda yer almakta olup, dünyadaki en önemli Rönesans sanat koleksiyonlarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Koleksiyonda, Rafael, Joos van Wassenhove (Montefeltro ailesi ve saray mensuplarının portrelerinin yer aldığı "Son Akşam Yemeği" sahnesi), Melozzo da Forlì, Piero della Francesca (ünlü "Mesih'in Kırbaçlanması" eseriyle), Paolo Uccello, Timoteo Viti ve diğer 15. yüzyıl sanatçılarının eserlerinin yanı sıra, Titian’a ait geç dönem bir "Diriliş" tablosu da bulunmaktadır.


## Bibliyografya.
  - Luciano Cheles, "The Studiolo of Urbino: An Iconographic Investigation" (Penn State Press, 1986)
  - Robert Kirkbride, "Architecture and Memory." "The Renaissance Studioli of Federico da Montefeltro" (Columbia University Press, 2008)