# NARA Dijital Koruma Stratejisi (2022-2026)
National Archives and Records Administration (NARA), Amerika Birleşik Devletleri federal yönetimine ait dijital ve fiziksel arşiv kayıtlarının uzun dönemli korunmasından ve kamuya açık erişiminden sorumlu kuruluştur. 2022–2026 dönemini kapsayan bu stratejik belge, dijital içeriklerin sürdürülebilir erişimini garanti altına almak amacıyla geliştirilen kurumsal politikaları, teknik çözümleri ve organizasyonel kapasiteyi kapsamlı biçimde ortaya koyar.


## Giriş.
NARA, hem doğuştan dijital ("born-digital") belgeleri hem de dijitalleştirilmiş ("digital surrogates") kayıtları kapsayan geniş bir dijital koleksiyonu yönetmektedir. Bu belgelerin korunması yalnızca yasal ve kurumsal bir zorunluluk değil; aynı zamanda vatandaş haklarının korunması, hükümet şeffaflığının sağlanması ve ulusal belleğin sürdürülmesi açısından da kritik bir önem taşır. Strateji, belgelerin otantikliğini, bütünlüğünü, teknik sürdürülebilirliğini ve uzun vadeli erişilebilirliğini garanti altına alan bütüncül bir yaklaşıma dayanır.


## Stratejik Amaç ve Kapsam.
Strateji kapsamında korunan materyaller:
 - Doğuştan dijital içerikler (e-postalar, veri dosyaları, multimedya içerikler vb.)
 - Dijital suretler (fiziksel belgelerin taranmış dijital kopyaları)
Koruma hedefleri şunlardır:
 - OAIS Modeli temelinde sürdürülebilir ve kesintisiz erişim sağlanması,
 - Dosyaların teknik doğruluğunun ve işlevselliğinin korunması,
 - Dijital içeriklerin risk bazlı önceliklendirilmesi ile kaynakların verimli kullanılması.


## Stratejik Uygulamalar.
NARA, dijital varlıkların uzun dönemli korunmasını sağlamak için çeşitli stratejik uygulamaları devreye almıştır. Bu uygulamalar, teknoloji, ölçek ve standartlardaki değişikliklere uyum sağlayabilecek şekilde esnek biçimde tasarlanmıştır. Temel uygulama alanları şunlardır:
 - Açık standartlar ve format rehberliği doğrultusunda, tercih edilen dosya formatları ve minimum metadata gereklilikleri tanımlanır. Açık kaynak formatlara yönelim teşvik edilir.
 - Dijital koruma programı kapsamında, kurum içi danışmanlık, risk değerlendirmeleri ve koruma eylem planları geliştirilir. Bu planlar hem iç hem dış paydaşlara duyurularak şeffaflık sağlanır.
 - Dosya format yönetimi, dijital içeriklerin format dönüşümü ve düşük erişimli ortamlarda saklanmasını içerir. Format karakterizasyonu ve riskli formatlara müdahale süreçleri yürütülür.
 - Veri bütünlüğü (Fixity) denetimi, her dosyaya hash/checksum üretimini, fiziksel ortamlardan yazma korumalı cihazlarla veri alımını ve fixity bozulmalarına karşı müdahaleyi kapsar.
 - Personel eğitimi ve rol bazlı yetkinlik geliştirme, dijital koruma bilincinin yaygınlaştırılması için iç ve dış eğitim modüllerinin uygulanmasını içerir.


## Teknolojik Altyapı.
NARA’nın “dijital koruma altyapısı”, kurumun dijital içerikleri uzun vadeli olarak koruyabilmesi için ihtiyaç duyduğu tüm donanım, yazılım, sistem entegrasyonu ve güvenlik mekanizmalarını içerir. Bu altyapı şu işlevsel bileşenleri kapsar:


### Güvenilir Dijital Depo Mimarisi (Trusted Digital Repository - TDR).
Dijital varlıkların uzun vadeli korunabilirliğini ve güvenilirliğini sağlamak amacıyla, NARA'nın dijital koruma altyapısı, esas alınarak yapılandırılmıştır; bu model, dijital nesnelerin “girdiden erişime” kadar tüm yaşam döngüsünü kapsayan standartlaştırılmış süreçleri tanımlar. Bu mimari yapının uluslararası düzeyde güvenilirliğini belgelendirmek üzere ISO 16363 standardı temel alınır. Böylece, kullanıcıların eriştiği her dijital nesnenin otantik, eksiksiz, bozulmamış ve doğru sürüm olduğuna dair kurumsal garanti sağlanmış olur.


### Veri Depolama ve Coğrafi Replikasyon.
Depolama ortamı arızası, afet veya siber saldırı durumlarında veri kaybını önleme üzere NARA, dijital nesnelerin birden fazla yerde ve farklı ortamlarda (örn. NARA Cloud, sunucu çiftlikleri) saklanmasını sağlayarak coğrafi replikasyon ilkesine dayalı bir güvenlik stratejisi uygular. Bu strateji sayesinde, herhangi bir fiziksel veya dijital tehdit karşısında verilerin bir kopyasına alternatif bir ortamdan erişim mümkün olur; böylece dijital varlıkların sürekliliği ve bütünlüğü korunur.


### Dosya Format Doğrulama ve Tanıma Araçları.
Dijital nesnelerin teknik tanımlamasını ve uzun vadeli erişilebilirliğini güvence altına almak amacıyla, NARA, DROID, FITS ve JHOVE gibi uluslararası düzeyde kabul görmüş yazılım araçlarını kullanır. Bu araçlar aracılığıyla dijital dosyaların teknik özellikleri (örneğin dosya formatı, yazılım bağımlılıkları), standartlara uygunluğu ve format eskimesine karşı taşıdığı potansiyel riskler detaylı biçimde analiz edilir; böylece her bir dijital nesneye yönelik uygun koruma stratejileri geliştirilebilir.


### Dosya Yönetim Süreçleri.
Dijital varlıkların yaşam döngüsü boyunca izlenebilirliğini, bütünlüğünü ve bağlamsal anlamını sürdürebilmek amacıyla, NARA, her dosyayı benzersiz kimlik numaraları ("persistent identifiers") ile tanımlar ve takip eder. Bu dijital nesnelerle birlikte koruma odaklı metadata standartları (PREMIS, METS, Dublin Core vb.) entegre edilerek içerik, bağlam ve teknik bilgiler kayıt altına alınır. Ayrıca, dosyaların sisteme kabulünden ("ingest") erişime ve dışa aktarımına kadar tüm aşamalar, önceden tanımlanmış ve standartlaştırılmış iş akışları aracılığıyla yürütülerek koruma süreçlerinde tutarlılık ve sürdürülebilirlik sağlanır.


### İçerik Envanterleme ve İzleme Sistemleri.
Dijital nesnelerin kurumsal sorumluluk zinciri içerisinde güvenli ve şeffaf biçimde yönetilebilmesi amacıyla, her dijital içerik sisteme alındığında kayıt altına alınır ve dijital arşiv sistemlerinde; ait olduğu kurum veya kişi, kaynağı, aktarım zamanı ve aktarım yöntemi gibi ayrıntılı bağlamsal bilgilerle birlikte izlenir. Bu bütüncül kayıt yapısı, hem idari denetimi kolaylaştırır hem de dijital nesnenin kökenine dair bilgi güvenliğini artırır.


### Fixity (Veri Bütünlüğü) İzleme Sistemleri.
Dijital içeriklerin bütünlüğünü uzun vadede doğrulamak ve olası veri bozulmalarını erken aşamada tespit edebilmek amacıyla, her dosya için checksum ya da hash değeri üretilir. Bu sayısal doğrulama değerleri, zaman içinde dosyada meydana gelebilecek herhangi bir değişikliği saptamak üzere belirli aralıklarla sistematik olarak kontrol edilir. Olası bir tutarsızlık tespit edildiğinde, ilgili dosya ya onarılır ya da sistemin daha önce oluşturduğu yedek kopya kullanılarak güvenli biçimde geri yüklenir.


### Sistem Güvenliği ve Yetki Matrisleri.
Dijital sistemlerde veri güvenliğini sağlamak ve yetkisiz erişimleri önlemek amacıyla, kimlerin hangi dijital içeriklere okuma, yazma veya silme yetkisine sahip olduğu merkezi bir yetkilendirme sistemi üzerinden titizlikle kontrol edilir. Yetki ayrılığı ilkesi doğrultusunda, hiçbir personelin sistemdeki tüm dosyalar üzerinde tek başına tam erişim hakkına sahip olması mümkün değildir. Ayrıca tüm işlemler —silme, taşıma, düzenleme gibi— ayrıntılı olarak log kayıtları aracılığıyla belgelenerek, hem izlenebilirlik hem de denetlenebilirlik sağlanır.


### Yeni Teknolojiye Uyum ve Geliştirme Kapasitesi.
Dijital koruma altyapısının dinamik teknolojik gelişmelere uyum sağlayabilmesi amacıyla, sistemlerde düzenli olarak bir teknolojik yenileme döngüsü uygulanır. Bu süreç kapsamında, ortaya çıkan yeni dosya formatları, medya türleri veya bilgi güvenliği protokolleri, mevcut altyapıyla karşılaştırılarak değerlendirilir ve gerekli durumlarda sistemler bu gelişmelere paralel şekilde güncellenerek modernize edilir.


## Bilgi Güvenliği.
NARA, dijital içeriklerin bütünlüğünü, gizliliğini ve erişilebilirliğini garanti altına alabilmek amacıyla çok katmanlı bir bilgi güvenliği politikası uygular. Bu yaklaşım, yetkilendirme kontrolleri, işlem izleme sistemleri ve rol tabanlı erişim ilkeleri çerçevesinde yapılandırılmıştır:


### Erişim Yetkilendirmesi.
Tüm dijital içeriklere ve sistem bileşenlerine erişim, rol tabanlı yetkilendirme prensibine göre sınırlandırılır. Böylece her kullanıcı yalnızca görev tanımına uygun içeriklere erişebilir; kritik sistem alanlarına yetkisiz erişim önlenir.


### İzleme ve Kayıt (Loglama).
Silme, taşıma, kopyalama, düzenleme gibi her işlem ayrıntılı biçimde sistem logları aracılığıyla kayıt altına alınır. Bu sayede hem işlem geçmişi izlenebilir hem de olası veri ihlallerinde geriye dönük denetim yapılabilir.


### Yetki Ayrılığı İlkesi.
Bilgi güvenliğini artırmak amacıyla hiçbir personele sistemdeki tüm dosyalar veya tüm kopyalar üzerinde tek başına tam erişim hakkı tanınmaz. Özellikle “yazma” yetkisi farklı kopyalar arasında farklı kişilerde olacak şekilde yapılandırılır.


### Periyodik Yetki Gözden Geçirmesi.
Kullanıcıların sistemdeki erişim yetkileri belirli periyotlarla kurumsal denetime tabi tutulur. İş değişiklikleri, kurum içi rotasyon veya görev değişimleri gibi durumlarda erişim düzeyleri güncellenir.
Bu bütüncül güvenlik yaklaşımı, sadece dijital kayıtların korunmasını değil; aynı zamanda yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesini, kurumsal hesap verebilirliğin sağlanmasını ve kamuya açık erişimin güvenli temeller üzerine inşa edilmesini hedefler.


## İzleme ve Sürüm Güncellemesi.
NARA’nın Dijital Koruma Stratejisi, kurumun genel yönetişim yapısıyla bütünleşik biçimde tasarlanmıştır ve Stratejik Planı ile senkronize olarak belirli aralıklarla gözden geçirilir. Bu süreç, stratejik hedeflerle teknik uygulamalar arasındaki uyumu sürekli kılmayı amaçlar.
Yürürlükteki strateji belgesi, 2017 yılında yayımlanan ilk versiyonun kapsamlı bir revizyonudur. Bu yeni sürüm, hem teknolojik gelişmelere hem de dijital koruma alanında küresel ölçekte kabul gören iyi uygulamalara yanıt verecek şekilde yeniden yapılandırılmıştır. Güncellemeler şu temel alanları kapsamaktadır:
 - Topluluk Bildirimi ve Transfer Metadata Rehberlerinin Entegrasyonu: Stratejiye, dijital içeriğin kuruma aktarımı sürecinde kullanılacak metadata profillerine ilişkin yeni rehberler ve topluluk bazlı uyum ilkeleri eklenmiştir. Bu sayede, içeriklerin arşivsel bağlamı ve korunabilirliği sistematik biçimde güçlendirilmiştir.
 - Eğitim Stratejilerinin Yeniden Yapılandırılması: Dijital koruma sorumluluğunun kurum geneline yayılması için personel eğitim modülleri revize edilerek, rol bazlı, sürekli ve güncel içeriklerle zenginleştirilmiştir.
 - Teknolojik Altyapının Geliştirilmesi ve Fixity Denetimlerinin Derinleştirilmesi: Altyapı bileşenleri, yeni format ve medya türlerini kapsayacak biçimde genişletilmiş  fixity kontrollerine yönelik süreçler daha ayrıntılı ve sistematik hale getirilmiştir. Böylece veri bütünlüğü doğrulama süreci otomasyona daha fazla entegre edilmiştir.