# Harıbülbül Müzik Festivali
Harıbülbül Müzik Festivali, () 1989-1991 yılları ve 2020 yılında Karabağ Savaşının sona ermesiyle Azerbaycan'nın Şuşa ilinde düzenlenen müzik festivalidir. 1989-1991 yıllarında Azerbaycan SSC Kültür Bakanlığı ve 2021 yılında Haydar Aliyev Vakfı tarafından her yılın mayıs ayında Şuşa genelindeki çeşitli mekanlarda gerçekleştirilmektedir.
"Harıbülbül" uluslararası müzik festivali, ünlü hanende Seyid Şuşinski'nin 100. doğum yıldönümü dolayısıyla 1989 yılından itibaren düzenlenmeye başlanmıştır. Festival, her yıl Mayıs ayında Japonya, ABD, Türkiye, Almanya, İsrail, İtalya, İspanya, Avusturya, Afganistan gibi ülkelerin ve SSCB cumhuriyetlerinin katılımıyla gerçekleştirilmiştir. Karabağ sorununun başlaması ve Şuşa şehrinin işgal edilmesi ile festivalin düzenlenmesi mümkün olmamıştır. Son festival 1992 yılının Mayıs ayında düzenlenmiştir. Festival, kısa bir süreliğine Ağdam şehri işgal edilene kadar orada düzenlenmiştir. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 7 Mayıs 2021 tarihli kararnamesi ile Şuşa şehrini ülkenin Kültür başkenti ilan etmiştir. Bu kararname ile Vaqif Şiir Günleri ve "Harıbülbül" festivali de yeniden başlatılmıştır. 12-13 Mayıs 2021 tarihlerinde Şuşa şehri, Ermenistan'ın işgalinden kurtarıldıktan sonra ilk kez "Harıbülbül" festivali düzenlenmiştir.
12-14 Mayıs 2022 tarihlerinde Şuşa şehrinde V. Harıbülbül Uluslararası Folklor Festivali gerçekleştirilmiştir. Festivalin açılışına Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Azerbaycan Cumhuriyetinin ilk cumhurbaşkanı yardımcısı Mihriban Aliyeva, kültür ve toplum önderleri ile yabancı konuklar katılmıştır.


## Tarihçe.
"Harıbülbül" Uluslararası Festivali, ünlü hanende Seyid Şuşinski'nin 100. doğum yıldönümü dolayısıyla 1989 yılından itibaren düzenlenmeye başlanmıştır. 1989 yılının başlarında festivale hazırlık başlamış ve festival aynı yılın Mayıs ayında, Şuşa'da Harıbülbül çiçeğinin açma döneminde gerçekleştirilmiştir.
1989 yılındaki festivalde yerel sanatçıların yanı sıra Kırgızistan SSR, Kazakistan SSR, Başkurdistan SSR, Litvanya SSR ve Beyaz SSR'den müzik grupları da yer almıştır. Festivalde toplamda 100'e yakın kişi katılmıştır. Konserler Cıdır Ovası meydanında inşa edilen 7 mekanda gerçekleştirilmiştir. Festival, 12-15 yaşlarında "Karabağ şikestesi" mugamını icra eden genç hanendelerin performanslarıyla açılmıştır.
Festivalin ilk günü Karabağ atlarında yarışmalar da düzenlenmiştir. İlk festivalin seyircileri çoğunlukla Şuşa'nın sakinleriydi. Festivalin Mugam yarışmasının kazananı Ağakərim Nafiz Şirvani olmuştur.
Festival kapsamında Şuşa'da güreş yarışmaları da gerçekleştirilmiştir.


### Harıbülbül ciçeği.
Azerbaycan'da "Harıbülbül" olarak bilinen bitki, Latincede "ophrys caucasica" veya "ophrys mammosa" olarak adlandırılır. Azerbaycan'ın Şuşa ve çevresindeki bölgelerde geniş yayılmış olduğundan, genellikle Karabağ ile özdeşleşir.
Karabağ çatışmaları başladığından bu yana, Harıbülbül halkımızın mücadelesinin bir sembolüne dönüşmüştür. Karabağ bölgesi işgal edildikten sonra Harıbülbül, birçokları için hasret, üzüntü, acı ve kederin simgesi olmuştur. Kültürde, sanatta ve edebiyatta Harıbülbül ifadesi kullanıldığında her zaman Karabağ'dan bahsedildiği anlaşılırdı.
Harıbülbül, eski Türk mitlerinde de geniş yer bulmuştur. Öyle ki, o, üzgün bülbül olarak bilinir ve eski Türk mitlerinde savaşta ağır yaralanmış bir askerin son umudu olarak görülürdü. Eski Türk efsanesinde anlatıldığı gibi, Oğuz Han'ın şehit olan savaşçılarından birinin, son nefesinde göğsünde taşıdığı bülbülün ayağına kanlı gömleğinden yırtıp sevgilisi Aybüke Hanım'a gönderdiği mektupla simgeleşen bir üzüntülü imkansız aşk hikâyesidir.
Kırgız yazarı Erlan Corabekov'un "Carhı Bulbul" hikâyesinde de eski Türk mitine geniş yer verilir. Birçoklarına göre, Harıbülbül evcilleştirilmiş bir ev kuşu olarak kabul edilir. Bazı araştırmacılar ise bu tür bülbüllerin yalnızca savaşçılar ve komutanlar tarafından kullanıldığını düşünmektedir.
Karabağ Hanı'nın kızı, Şuşalı Ağabeyim Ağa, 1801'den 1832'ye kadar, hayatının sonuna kadar Kaçar Şahlarının Tahran'daki sarayında yaşamıştır. Vatan hasreti çeken Ağabeyim Ağa'ya atfedilen bir bayatı da vardır:#YÖNLENDİRME 


### Sembol haline gelmesi Simvola çevrilməsi.
27 Eylül 2020'den 10 Kasım 2020'ye kadar süren İkinci Karabağ Savaşı (Azerbaycan'da bu, Vatan Savaşı olarak da adlandırılır) sırasında hayatını kaybeden şehitlerin anılmasında Harıbülbül nişanı sosyal medyada geniş bir yayılma kazandı. Harıbülbül'ün ihtişamı, gururu, haksızlığa karşı eğilmeyen duruşu, onu efsaneden zafer sembolüne dönüştürdü. Yavaş yavaş, nişan özgürlük savaşının sembolü haline geldi. Şehitlerin anısının ve Azerbaycan ordusunun zafer sembolü olarak popülerleşti ve Azerbaycan'da herkes tarafından büyük bir sevgi, saygı ve kutsal bir sembol haline geldi.


### Festival 1990–1991 yıllarında.
1990 yılında Harıbülbül festivali uluslararası statü kazandı. Sonraki dönemde etkinlik Japonya, ABD, Türkiye, Almanya, İsrail, Hollanda, İtalya, İspanya, Avusturya, Afganistan ve SSCB ülkelerinin katılımıyla gerçekleştirildi. Festival uluslararası statü taşıdı ve yalnızca Azerbaycan'da değil, SSCB'de de önemli kültürel etkinliklerden biri olarak kabul edildi.
Karabağ sorununun başlaması ve Şuşa şehrinin işgali nedeniyle festivalın düzenlenmesi mümkün olmamıştır. Çatışmanın aktif aşamaya geçmesiyle festival, Ağdam şehri işgal edilene kadar burada yapılmıştır. Ağdam'da yapılan festivaldeki performanslar arasında Azerbaycan'ın Halk Sanatçısı Gadir Rustamov'un seslendirdiği, Azerbaycan müziğinin "Altın Fon"una dahil olan "Sona bülbüller" şarkısı özel bir yer aldı.
Festival çerçevesinde bazı konserler Karabağ'ın diğer şehirlerinde, Berde ve Ağcabedi'de de yapılmıştır. Genel olarak, festivale dünyanın dört bir yanından yaklaşık 170 kişi katılmıştır.
Üçüncü festival 1991 yılında gerçekleşmiştir. Bu etkinliğe 25 ülkeden yaklaşık 300 kişi katılmıştır. Önceki yıllarda yer alan ülkelere Amerika ve Avustralya'dan sanatçılar da eklenmiştir. Festivalin merkezi, katılımcıların Karabağ'a gittiği Mingeçevir şehriydi. İzleyici yoğunluğu nedeniyle festival kapsamında konserler stadyumlarda yapılmıştır.
Buna ek olarak, festival bir kez de Kah şehrinde düzenlenmiştir. 1990'dan sonra Şuşa'da durum gergin olduğu için festival bir kez Gah'ta yapılmıştır. Hem doğasının benzerliği hem de Harıbülbül çiçeğinin Gah bölgesindeki dağlarda da yetişmesi nedeniyle o dönemde festivalin Gah'ta yapılmasına zemin hazırlanmıştır. Gah şehrindeki futbol sahasında düzenlenen festivalde Polad Bulbuloglu, Zeynep Hanlarova gibi ünlüler performans sergilemiştir. Etkinliğin sunucusu Telli Penahkızı olmuştur. Festivalin açılışında her ülke (ABD, İspanya, Türkiye, İsrail vb.) kendi milli bayrağı ile stadyumdaki geçit törenine katılmalıdır. Azerbaycan grubu da Azerbaycan SSR bayrağı ile geçecekti. O dönemde üç genç erkek üç renkli bayrağı alarak izinsiz olarak geçit töreninin önüne geçmişlerdir. Polislerin "oradan çıkın" emrine rağmen, ön saflarda yaptıkları bayrağı sona kadar taşımışlardır.
1990–1991 yılının final konserleri Bakü'deki Cumhuriyet Sarayı'nda gerçekleştirilmiştir.


## İptal Edilmesi.
1992 yılında 4. festival 15 Mayıs'ta başlamalı ve en büyük etkinlik olmalıydı. Burada dünyanın 30'dan fazla ülkesinden 500 kişinin katılımı planlanmıştı. Ancak festival, Karabağ Savaşı'nın başlaması ve Şuşa şehrinin 8 Mayıs'ta Ermenistan silahlı kuvvetleri tarafından ele geçirilmesi nedeniyle iptal edilmiştir.


## Yeniden canlandırılması.
8 Kasım 2020'de Azerbaycan, Şuşa şehrini Ermeni işgalcilerinden kurtarmıştır. 2021 yılının Ocak ayında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Şuşa'da Harıbülbül festivalının yeniden canlandırılmasının gerekliliğini hatırlatmış ve bu folklor festivalinin geleneğinin yakın zamanda yeniden oluşturulmasının gerekliliğini vurgulamıştır.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 7 Mayıs 2021 tarihli kararnamesiyle Şuşa şehrini ülkenin Kültür Başkenti ilan etmiştir. Bu kararname ile Vagif Şiir Günleri ve "Harıbülbül" festivali de yeniden başlatılmıştır. 12 ve 13 Mayıs 2021'de Haydar Aliyev Vakfı'nın organizasyonu ile festival gerçekleşmiştir.
Festivalde Azerbaycan'da yaşayan çeşitli halkların müzik gruplarının performansları, halk ve klasik müzikten oluşan programlar sunulmuştur. Etkinliğe davetliler arasında birçok kamu ve kültür temsilcisi, Karabağ'dan ve özellikle Şuşa'dan tanınmış kişiler katılmıştır.


### 2021.
Harıbülbül festivali, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in konuşmasıyla başlamıştır. Daha sonra Azerbaycan'da yaşayan halkların folklor ansambllarının performansları gerçekleşmiştir. Sanatçılar, sahnede Azerbaycan Devlet Akademik Filarmonisi'nin Devlet Dans Ansamblı müzisyenleri tarafından eşlik edilmiştir. Ayrıca farklı yıllarda Şuşa'da kaydedilen Azerbaycanlı şarkıcılar Bülbül, Seyid Şuşinski, Han Şuşinski, Reşid Behbudov, Şavket Alekberova'nın performanslarıyla videolar gösterilmiştir.
Festivalin ikinci günü gala konseri gerçekleşti. Azerbaycan bestecilerinin klasik müzik eserleri sunuldu. Konser programı, Azerbaycan Devlet Senfoni Orkestrası ve Azerbaycan Devlet Korosu'nun icrasında "Koroğlu" operasının uvertürü ile açıldı. Sonra Elçin Azizov, Dinara Aliyeva, Yusif Eyvazov, Azerin Tagiyeva, Samir Ceferov, Sahib Paşazade (tar), Ceyla Seyidova (keman), Azer Zade, Selcan Nesibli ve diğerleri sahnede performans sergiledi.
Festival, 13 Mayıs'ta gala konseri ile sona erdi.


### 2022.
12 Mayıs 2022'de Şuşa'da Kültür Bakanlığı, Haydar Aliyev Vakfı ve Şuşa Şehri Devlet Koruma Alanı'nın organizasyonu ile 5. Harıbülbül Uluslararası Folklor Festivali başladı. Festivalin açılışında Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Azerbaycan Cumhuriyetinin ilk cumhurbaşkanı yardımcısı Mihriban Aliyeva, kültür ve kamu temsilcileri, yabancı konuklar katıldı.
Festivalin açılış konseri Fikret Amirov adına Azerbaycan Devlet Şarkı ve Dans Ansamblı'nın icrasında "Vatan Süiti" ile başladı. Sonra Emektar sanatçılar İlkin Ahmedov, Babek Niftaliyev ve Sabina Arablı'nın icrasında "Karabağ Şikestesi" seslendirildi. Türkiye'yi festivalde Türk Dünyası Müzik ve Halk Dansları Ansamblı temsil etti. Ansamblın icrasında "Van Yöresi" halk dansı ilgiyle karşılandı.
Azerbaycan'ın Halk Sanatçısı Polat Bülbüloğlu “Çal Oyna” halk şarkısını, “Cengi” Estrada Folklor Dans Ansamblı “Tenzere”, Emektar Sanatçı Şirzad Feteliyev ve nefesli çalgılar grubu ise “Turacı” halk danslarını icra etmişlerdir. Mali'nin Şeyh Tidiane Sek etno-caz grubu “Sanga Bo” kompozisyonunu, “Pakistan Renkleri” grubu “Bhangra” dansını, Melitassi Gürcü Folklor Dans Ansamblı ise “Svanuri” dansını sunmuşlardır. Azerbaycan Devlet Dans Ansamblı Avar halk dansını, Tunus'un “Yuma” ikilisi “Smek” kompozisyonunu, Özbekistan'ın Bahor Devlet Dans Ansamblı ise “Bayot” halk dansını icra etmişlerdir.
Daha sonra Emektar Kültür İşçisi aşık Samire Aliyeva ve aşık Ali Tapdıkoğlu “Karabağ Gaytağısı” saz havasını, Halk Sanatçısı Polad Bülbüloğlu ve Bakü Koreografi Akademisi'nin “Kharibulbul” dans ansamblı “Karabağım” şarkısını seslendirmişlerdir.
Açılış konseri Emektar Sanatçı Aybeniz Haşimova ve “Bülbüller” grubunun icrasında “Vatandan Pay Olmaz” şarkısı ile sona ermiştir.
Festivalın ikinci gününde küçük sahne ve Cıdır Ovası'nde üç konser düzenlenmiştir. Saat 11:00'de küçük sahnede Etibar Esedli'nin grubu (Azerbaycan-Fransa), ayrıca Bulgaristan’ın “Trigaida” grubu sahne almıştır. Saat 14:30'da ise Cıdır Ovası'ndeki büyük sahnede Emektar Sanatçı Hanende Qoçaq Esgerov ve tarzən Arslan Nevresli'nin etno-caz grubu, ayrıca “Cengi” estrada folklor ansamblı izleyiciler karşısına çıkmıştır. Saat 16:00'da ise tekrar küçük sahne müzikseverleri toplamıştır. Burada “Colors of Pakistan” (Pakistan) ve Özbekistan’ın “Bahar” devlet ansamblı performans sergilemiştir.
Festivalın üçüncü ve son gününde sahnede pop-folk tarzında birkaç şarkı icra eden ünlü Mısırlı şarkıcı, besteci ve multi-enstrümantalist Hamza Namira, Masallı’dan olan “Halay” folklor grubu, Balaken’den olan “Nenele” folklor grubu, Ahıska Türklerinden (Saatlı) oluşan “Adıgün” grubu, aşık Elman Talıstanlı (İsmayıllı), “Cahan” folklor grubu, “Çeşme” folklor ansamblı, “Hudulki” dans grubu performans sergilemişlerdir.
Cıdır Ovası'nde festival Azerbaycan Devlet Dans Ansamblı'nın “Benim Azerbaycanım”, “Gavalla Dansı”, “Şelagoy”, “Toy”, “Qazahı”, “Bahar”, “Gaytağı”, Türk Dünyası Müzik ve Halk Dansları Ansamblı'nın “Van Yöresi”, “Zeybek Solo”, “Trabzon Yöresi”, “Melitassi” ansamblının ise “Horumi”, “Kartuli”, “Açaruli”, “Jeirani”, “Svanuri”, “Karachogeli”, “Kintauri”, “Samaia” ve “Kazbeguri” danslarını icra etmesi ile sona ermiştir.


### 2023.
2023 yılındaki festivalın organizasyonu, Kültür Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının Şuşa bölgesindeki özel temsilciliği ve Şuşa Şehir Devlet Koruma İdaresi'ne verilmiştir.
Şuşa şehri, 2023 yılında ayrıca Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) tarafından "Türk dünyasının kültür başkenti" ilan edilmiştir. Bu defaki "Harıbülbül" Uluslararası Müzik Festivali'ne TÜRKSOY'a üye ülkeler, bölgenin Türk dili konuşan ülkeleri ve halklarının yaratıcı kolektifleri katılmıştır.
9-11 Mayıs tarihleri arasında devam eden festivale Azerbaycan ile birlikte Kazakistan, Kırgızistan, Macaristan, Moldova Cumhuriyeti'nin Gagavuzya Özerk Bölgesi (Gagavuz Yeri), Özbekistan ve Özbekistan'ın Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu'nun Altay, Hakasya, Saha (Yakutistan), Tataristan, Tuva Cumhuriyeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Türkiye, Türkmenistan katılmıştır.


### 2024.
11 Mayıs'ta Şuşa'nın Cıdır Ovası'nde VII. "Harıbülbül" Uluslararası Müzik Festivali'nin açılış töreni gerçekleştirilmiştir. Haydar Aliyev Vakfı ve Kültür Bakanlığı'nın organizasyonu ile 13 Mayıs'a kadar devam eden festival, Laçin'de konser programı ile sona ermiştir. "Aşık şarkıları yeni seslendirmede" adlı konser programı Hekeri Çayı çevresinde açık hava altında düzenlenmiştir.