# Suriye devrimi
Suriye devrimi, 2011'den 2024'e kadar süren ve Baas rejiminin şiddetli tepkisiyle sonuçlanan bir dizi kitlesel protesto ve sivil ayaklanma ve silahlı isyandır. Arap dünyasındaki Arap Baharı olarak bilinen devrimci dalganın bir parçasıydı. Onlarca yıllık Esed ailesi iktidarının sona ermesini talep eden devrim, Ocak 2011'de küçük gösteriler olarak başladı ve Mart ayında ülke çapında büyük protestolara dönüştü. Ayaklanma, Başkan Beşşar Esed'in Baas diktatörlüğüne karşı düzenlenen kitlesel protestolar, polis ve askerî şiddet, kitlesel tutuklamalar ve yüz binlerce kişinin ölümüne ve on binlerce kişinin yaralanmasına neden olan acımasız bir baskıyla karşılık buldu.
Esed'in protestoları baskı, sansür ve tavizlerle bastırma girişimlerine rağmen, kitlesel protestolar Nisan ayı sonuna doğru tam teşekküllü bir devrime dönüştü. Baas hükûmeti kara birliklerini ve hava kuvvetlerini konuşlandırarak isyancılarla savaşmalarını emretti. Rejimin protestoculara ve sivillere karşı geniş çaplı şiddet kullanması, uluslararası alanda Esed hükûmetinin kınanmasına ve protestoculara destek verilmesine yol açtı. Askerler arasındaki hoşnutsuzluk Suriye Arap Ordusu'ndan kitlesel firarlara yol açarken, halk ülke genelinde muhalif milisler oluşturmaya başladı ve devrimi kademeli olarak bir iç ayaklanmadan silahlı bir isyana ve daha sonra tam ölçekli bir iç savaşa dönüştürdü. Özgür Suriye Ordusu, 29 Temmuz 2011'de kuruldu ve silahlı bir ayaklanmanın başlangıcını işaret etti.
Suriye'deki ayaklanma Ekim-Aralık 2011'de ilerledikçe, hükûmete karşı protestolar aynı anda kuzey, güney ve batı Suriye'de güçlendi. Ayaklanmalar, on binlerce kişinin ölümüne ve yüz binlerce kişinin ölümüne yol açan büyük çaplı baskılarla bastırıldı ve bu durum ülke genelinde birçok kişiyi öfkelendirdi. Rejim ayrıca protestoculara saldırmak için mezhepçi Şebbiha ölüm mangaları konuşlandırdı. Öğrenciler ve gençlerin protestoları ve devrimci faaliyetleri, sert baskılara rağmen devam etti. Muhalif milisler 2012 boyunca geniş toprak parçalarını ele geçirmeye başlayınca, Birleşmiş Milletler Haziran 2012'de Suriye'deki çatışmaları resmen iç savaş ilan etti.
Eşi benzeri görülmemiş şiddet, küresel bir tepkiye yol açtı ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi (BMİHK) 29 Nisan'da acil bir oturum düzenleyerek Suriye'deki vahşetin boyutunu araştırmak üzere bir bilgi toplama heyeti görevlendirdi. Komisyon tarafından yapılan soruşturma, Suriye Arap Ordusu, gizli polisi ve Baasçı paramiliterlerin katliamlar, zorla kaybetmeler, yargısız infazlar, göstermelik davalar, işkence, suikastlar ve hastanelerden şüphelilerin kaçırılması ve zulüm edilmesi gibi eylemlerde bulunduğu ve bunların hükûmet tarafından resmi bir "vur-öldür" politikasıyla gerçekleştirildiği sonucuna vardı. 18 Ağustos'ta yayınlanan BMİHK raporunda, vahşetin insanlığa karşı suçlar kapsamında olduğu belirtildi ve Yüksek Komiser Navi Pillai, Güvenlik Konseyi üyelerini Esed'i Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde yargılamaya çağırdı. BM İnsan Hakları Konseyi'nin 22 Ağustos'ta düzenlediği ikinci acil durum oturumunda, Esed hükûmetinin vahşeti kınandı ve tüm askeri operasyonların ve Suriye liderliğindeki siyasi sürece katılımın derhal durdurulması çağrısında bulunuldu. Çok sayıda ülke Esed'in istifasını talep etti.
Devrimin başlamasından 13 yıl sonra, Esed rejimi bir dizi isyancı saldırısının ardından 2024'te düştü. Suriye devrimi, Esed rejiminin Aralık 2024'te Moskova'ya kaçmasının ardından devrilmesini sağlama ana hedefine ulaştı. Şam'ın düşmesi, Suriye Başbakanı Muhammed Gazi el-Celali'nin iktidarı devrimcilere devretmesiyle ve devrimcilerin Suriye geçiş hükümetini kurmasıyla Esed rejiminin sonu oldu.


## Arka plan.
Arap Baharı'nın başlangıcında, Baasçı Suriye Arap Dünyası'ndaki en kısıtlayıcı polis devleti olarak görülüyordu. Sivillerin, bağımsız gazetecilerin ve diğer yetkisiz kişilerin hareketleri konusunda sıkı bir düzenleme sistemi vardı. Sınır Tanımayan Gazeteciler, 2010 Basın Özgürlüğü Endeksi'nde Suriye'yi 6. en kötü ülke olarak listeledi. Suriye'deki ayaklanma Mart 2011 ortasında başlamadan önce, Arap dünyasına yayılan isyan dalgası göz önüne alındığında protestolar nispeten mütevazıydı. Mart 2011'e kadar, Suriye onlarca yıl boyunca yüzeysel olarak sakin kalmıştı; bu büyük ölçüde halkın gizli polisin eleştirel vatandaşları tutuklamasından korkması nedeniyleydi. Baas yönetimine karşı son direniş, 40.000'den fazla sivilin öldürüldüğü 1982 Hama katliamında ezildi.
Suriye'de 2007 cumhurbaşkanlığı seçimlerini ilan edilen oyların %99,82'sini alarak kazandıktan sonra Beşşar Esed, Suriye'deki siyasi ve kültürel baskıyı daha da yoğunlaştıran çok sayıda önlem aldı. Esed hükûmeti, Suriye'de yaşayan çok sayıda muhalif, aydın, yazar ve sanatçıya yönelik seyahat yasaklarını genişletti; bu kişilerin ve ailelerinin yurt dışına seyahat etmesini engelledi. Eylül 2010'da The Economist gazetesi, Suriye hükûmetini seyahat yasakları uygulayan ve insanların serbest dolaşımını kısıtlayan "Arap devletleri arasında en kötü suçlu" olarak nitelendirdi. 2010 yılında Suriye'de 400'den fazla kişinin Esed rejiminin seyahat yasakları nedeniyle kısıtlandığı bildirildi. Bu dönemde Esed hükûmeti, İnternet sansürünü sıkılaştırmanın yanı sıra çok sayıda gazeteciyi tutukladı ve bağımsız basın merkezlerini kapattı.
Suriye'deki toplumsal hayal kırıklığına katkıda bulunan faktörler arasında Irak çatışmasının neden olduğu sosyoekonomik stres ve bölgede kaydedilen en yoğun kuraklık yer alıyor. FOnlarca yıldır Suriye ekonomisi, ordusu ve hükûmeti Baas partisi elitlerinin ve Esed ailesine sadık Alevi müşterilerinin kayırmacılık ağları tarafından domine edilmişti. Esed hanedanı Suriye ekonomisinin çoğu sektörü üzerinde sıkı bir kontrole sahipti ve yolsuzluk kamu ve özel sektörde yaygındı. Yolsuzluğun yaygın doğası, 1980'lerin başlarından itibaren Baas partisi çevrelerinde ve daha geniş halk kesimlerinde bir tartışma kaynağı olmuştu. Partide, bürokraside ve orduda var olan yolsuzluk, mezhepçi önyargı, kayırmacılık ve yaygın rüşvetin devam etmesi, devrimin geniş çaplı protestolarıyla sonuçlanan halk öfkesine yol açtı.
Ocak ayında hükûmet reformları çağrısı yapan küçük çaplı protestolar başladı ve Mart ayına kadar devam etti. Bu dönemde Kahire'de Mısır Devlet Başkanı Hüsnü Mübarek'e karşı büyük protestolar gerçekleşiyordu ve Suriye'de 3 Şubat'ta Facebook ve Twitter web siteleri üzerinden Beşşar Esed hükûmetine karşı aktivistler tarafından 4 Şubat Cuma günü düzenlenecek bir "Öfke Günü" çağrısı yapıldı. Bu, protestolarla sonuçlanmadı.


## Sivil protesto dönemi (Mart-Temmuz 2011).
Güneydeki Deraa şehrinde, protestolar, 6 Mart'ta, aralarında Muaviye Syasneh'in de bulunduğu 15 genç öğrencinin hapsedilmesi ve işkence görmesiyle tetiklenmişti. Bu gençler, şehirde hükûmet karşıtı grafiti yazdıkları için tutuklanmışlardı. Yazıda şu ifadeler yer alıyordu: " Arapça: الشعب يريد إسقاط النظام " – ("Halk rejimin devrilmesini istiyor") – Arap Baharı'nın mottosu. Çocuklar ayrıca, daha önce Birleşik Krallık'ta göz doktoru olan Beşşar Esed'e doğrudan gönderme yaparak "Sıra sende, Doktor" grafitisini sprey boyayla yazmışlardı. Şehrin güvenlik şefi ve Devlet Başkanı Esed'in kuzeni Atıf Necib komutasındaki güvenlik güçleri, iddia edilen failleri toplayarak ve bir aydan uzun süre gözaltında tutarak hızla karşılık verdi. Bu durum, Deraa Vilayeti'nde hızla diğer illere yayılan büyük çaplı protestoları tetikledi. İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne röportaj verenlerin verdiği bilgilere göre, Deraa'daki protestolar büyük ölçüde barışçıl bir şekilde başladı. Göstericiler genellikle zeytin dalı taşıyor, silahları olmadığını göstermek için gömleklerinin düğmelerini açıyor ve güvenlik güçlerine tehdit oluşturmadıklarını belirtmek için "barış, barış" sloganları atıyorlardı. Suriye Arap Ordusu kısa süre sonra protestoculara ateş açmak üzere görevlendirildi; bunun sonucunda yerel halkın önderlik ettiği bir halk direnişi hareketi ortaya çıktı ve bu da Deraa'yı rejimin kontrolünden kurtulan Suriye'deki ilk illerden biri haline getirdi. Deraa, "Suriye Devrimi'nin Beşiği" olarak anılmaya başlandı.
Hükûmet daha sonra çocuklara saldırılmadığını ve protestoların çoğunun Katar tarafından kışkırtıldığını iddia etti. Yazar ve analist Louai al-Hussein, o dönemde devam eden Arap Baharı'na atıfta bulunarak, "Suriye artık bölgedeki ayaklanmalı ülkeler haritasında yer alıyor" diye yazdı. Çok sayıda gösterici, demokrasi yanlısı aktivist ve çevrimiçi muhalefet grupları tarafından "Öfke Günü" olarak adlandırılan 15 Mart'ta, yüzlerce protestocu Şam ve Halep şehirlerinde Beşşar Esed 'ın devrilmesini talep ederek yürüdü. Şam'da 35'ten fazla protestocu, Esed hükûmetinin emriyle düzenlenen bir sonraki operasyonda polis güçleri tarafından tutuklandı.
Daraa'da göstericiler yerel polisle çatıştı ve 18 Mart'ta Cuma namazının ardından çatışmalar tırmandı. Güvenlik güçleri, Ömer Camii'nde toplanan protestoculara önce tazyikli su ve göz yaşartıcı gaz, ardından da gerçek mermi kullanarak saldırdı ve dört kişiyi öldürdü. 20 Mart'ta bir kalabalık, Baas Partisi genel merkezini ve diğer kamu binalarını yaktı. Güvenlik güçleri hızla karşılık vererek kalabalığa gerçek mermi ateşledi ve gösterilerin odak noktalarına saldırdı. İki gün süren saldırı sonucunda yedi polis memuru ve on beş protestocu hayatını kaybetti.
Bu arada, ülkenin diğer bölgelerinde de küçük çaplı protestolar yaşandı. Protestocular, siyasi tutukluların serbest bırakılmasını, Suriye'nin 48 yıllık olağanüstü hâl yasasının kaldırılmasını, daha fazla özgürlük ve yaygın hükûmet yolsuzluğunun sona erdirilmesini talep ettiler. Olaylar, 18 Mart'ta Banias, Şam, Haseke, Dera, Deyr ez-Zor ve Hama dahil olmak üzere birçok şehirde büyük çaplı protestoların patlak verdiği bir " Onur Cuması "na yol açtı. Polis, protestolara göz yaşartıcı gaz, tazyikli su ve dayakla karşılık verdi. En az 6 kişi hayatını kaybetti ve çok sayıda kişi yaralandı.
23 Mart'ta Mahir Esed komutasındaki Dördüncü Tümen birlikleri, Dera'daki bir Sünni camisindeki bir mitinge baskın düzenleyerek beş sivili daha öldürdü. Kurbanlar arasında yaralıları tedavi eden bir doktor da vardı. Olaya duyulan öfke, eyalette ve ülke genelinde katlanarak arttı. Rejim, ertesi gün vergi indirimleri ve maaş artışları açıklayarak protestoları yatıştırmaya çalıştı. 25 Mart'ta on binlerce kişi, " Ekmeğinizi değil, onurunuzu istiyoruz " sloganlarıyla hayatını kaybedenlerin cenazelerine katıldı. Olaylar sırasında Hafız Esed ve Beşşar Esed'in heykelleri ve reklam panoları yıkıldı.
25 Mart'ta, Cuma namazının ardından göstericiler ortaya çıktıkça kitlesel protestolar ülke geneline yayıldı. En az 20 protestocu güvenlik güçleri tarafından öldürüldü. Protestolar daha sonra Humus, Hama, Baniyas, Halep, Şam ve Lazkiye gibi diğer Suriye şehirlerine de yayıldı. Toplamda 70'ten fazla protestocunun öldürüldüğü bildirildi.
Esed, 30 Mart'ta yaptığı halka açık konuşmada, "komplocuların" " İsrail gündemini" dayattığını söyledi, protestoları "yabancı bir komplo" olarak kınadı ve açılan ateş sonucu hayatını kaybedenleri "ulusal istikrar uğruna yapılan bir fedakarlık" olarak nitelendirerek geniş çaplı bir infiale yol açtı. Esed, Suriye'de reformların değerlendirilebileceğini, ancak bunun ancak ülke istikrara kavuştuktan ve ekonomik koşullar iyileştikten sonra mümkün olabileceğini söyledi. Ancak, hangi reformların uygulanacağını belirtmedi ve değişim için bir zaman çizelgesi de vermedi Gözaltına alınan çocuklardan birinin akrabası olan bir protestocu gazetecilere şunları söyledi:
"Milletvekillerinden bir dakikalık saygı duruşunda bulunmalarını istemedi ve öldürülenlerin kurban şehitleri olduğunu söyledi. Fakat burada, Daraa'da ordu ve güvenlik güçleri bize hainler veya İsrail ajanları gibi davranıyor. Ordumuzun işgal altındaki Golan'ı savaşarak kurtarmasını umuyorduk, sivillerle savaşmak için tanklar ve helikopterler göndermesini değil."


### Tutuklama ve baskılar.
Ayaklanma başlamadan önce bile Suriye hükûmeti, birçoğu Esed hükûmeti tarafından terörist olarak görülen çok sayıda siyasi muhalif ve insan hakları savunucusunu tutuklamıştı. Şubat 2011 başlarında yetkililer, siyasi liderler Hasan en-Necar Abbas Abbas, and Adnan Mustafa. da dahil olmak üzere birçok aktivisti tutukladı. Hükûmet güçleri, güvenlik güçlerini örgütlemek ve protestoculara ateş açmak için Baas partisi binalarını üs olarak kullandı. Hükûmet, barışçıl göstericilere karşı resmi bir ateş etme politikası yayınladı; keskin nişancılar, ağır makineli tüfekler ve topçu ateşi kullandı. Aynı fikirde olmayan veya kendilerini geri çeken güvenlik görevlilerine de Baasçı paramiliterler ve Şebbiha ölüm mangaları tarafından arkadan ateş açıldı.
Polis ve güvenlik güçleri protesto gösterilerine şiddetle karşılık verdi; tazyikli su ve göz yaşartıcı gaz kullandı, protestocuları fiziksel olarak dövdü ve gerçek mühimmat kullandı. T Rejim ayrıca, protestoculara mezhepçi saldırılar düzenleme, Sünni göstericilere işkence etme ve Sünni karşıtı söylemlerde bulunma emri verilen, ateşli Alevi sadıklarından oluşan korkunç Şebbiha ölüm mangalarını da konuşlandırdı. Bu politika, ordu saflarında büyük çaplı firarlara ve bir direniş hareketi oluşturmaya başlayan subayların daha fazla firarına yol açtı.
Ayaklanmalar yoğunlaştıkça, Suriye hükûmeti on binlerce insanı esir alan bir tutuklama kampanyası başlattı. Ayaklanmaya yanıt olarak, Suriye yasaları, polisin ve ülkenin 18 güvenlik gücünden herhangi birinin bir şüpheliyi arama emri olmaksızın sekiz gün boyunca gözaltına almasına izin verecek şekilde değiştirildi. Tutuklamalar iki gruba odaklandı: siyasi aktivistler ve Suriye Ordusu'nun Nisan ayında kuşatmaya başlayacağı kasabalardan gelen erkekler ve oğlanlar. Gözaltına alınanların çoğu kötü muameleye maruz kaldı. Birçok tutuklu dar odalara tıkıldı ve sınırlı kaynaklar verildi ve bazıları dövüldü, elektrik şoku verildi veya küçük düşürüldü. İnsan Hakları İzleme Örgütü, 3 Temmuz 2012'de Suriye istihbarat teşkilatları tarafından işletilen en az 27 işkence merkezini ortaya çıkardı. Alevilerin egemen olduğu Baas rejiminin devlet propagandası, siyasi çoğulculuk ve medeni haklar talep eden her türlü demokrasi yanlısı protestoyu "mezhepsel çatışma yaratma projesi" olarak göstermeye çalıştı."
Rejim güçleri, Resten sakinlerine karşı acımasız saldırılar düzenleyerek nüfusun %80'inden fazlasını yerinden etti. Yerinden edilen sivilleri "silahlı terörist gruplar" olarak nitelendiren Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri, yakın bölgelere sığınan sivillere yönelik saldırılarını genişletti ve 127 kişinin ölümüne yol açtı. Nisan ayının başlarında, güvenlik güçlerinin büyük bir konuşlanması, Lazkiye'deki çadır kamplarını engelledi. Protestoların yayılmasını önlemek için birçok şehirde ablukalar kuruldu. Tüm baskılara rağmen, Dera, Baniyas, Kamışlı, Humus, Duma ve Harasta'da ay boyunca yaygın protestolar devam etti.


### Reform talepleri.
Mart ve Nisan aylarında Suriye hükûmeti, protestoları yatıştırmayı umarak siyasi reformlar ve politika değişiklikleri önerdi. Yetkililer zorunlu askerlik hizmetini kısalttı, ve yolsuzluğu azaltmak amacıyla Daraa valisini görevden aldı. Hükûmet, siyasi tutukluları serbest bırakacağını, vergileri keseceğini, kamu sektörü çalışanlarının maaşlarını artıracağını, basın özgürlüğünü artıracağını ve iş olanaklarını artıracağını duyurdu. Duyurulan bu reformların çoğu hiçbir zaman uygulanmadı.
Alevi mezhebinin hakim olduğu hükûmet, çoğunluk Sünni ve bazı azınlık nüfuslara bazı tavizler verdi. Yetkililer, öğretmenlerin nikap giymesini kısıtlayan yasağı kaldırdı ve ülkenin tek kumarhanesini kapattı. Hükûmet ayrıca, daha önce "yabancı" olarak nitelendirilen binlerce Suriyeli Kürt'e vatandaşlık verdi. Bahreyn örneğini izleyen Suriye hükûmeti, krizi hafifletmek amacıyla Temmuz ayında iki günlük bir ulusal diyalog düzenledi. Ancak diyaloğu düzenleyen temsilciler çoğunlukla Baas partisi üyeleriydi; bunlara ek olarak Esed'e sadık kişiler ve rejim yanlısı uydu partilerin liderleri de vardı. Sonuç olarak, sokaklarda protestoculara yönelik devam eden baskılar ve şehirleri kuşatan tanklar nedeniyle birçok muhalefet lideri ve protesto lideri katılmayı reddetti.
Protestocuların yaygın taleplerinden biri, yaklaşık 50 yıldır yürürlükte olan ülkedeki olağanüstü halin sona ermesiydi. Olağanüstü hal yasası, keyfi tutuklamaları ve gözaltıları meşrulaştırmak ve siyasi muhalefeti yasaklamak için kullanılmıştı. Haftalarca süren tartışmaların ardından Esed, 21 Nisan'da Suriye'deki olağanüstü hali kaldıran kararnameyi imzaladı. Ancak hükûmet karşıtı protestolar Nisan ayına kadar devam etti ve aktivistler, Esed'in belirsiz reform vaatlerinden memnun kalmadı.


### Suriye hükûmetinin açılımları.
20 Mart'ta hükûmetten yapılan açıklamayla gösterilerin başlamasından önce Dera'da tutuklanan 15 çocuğun serbest bırakılacağı bildirilirken, ertesi gün çocuklar serbest bırakıldı. 23 Mart'ta, Dera Valisi Faysal Kulsum'un görevine son verildi. Buseyne Şaban, 25 Mart'ta yaptığı açıklamada ülkedeki olağanüstü hâlin kaldırılması ve siyasi partilere lisans verilmesini sağlayacak yasal değişiklikler yapmaya çalıştıklarını belirtti. Aynı gün hükûmet tarafından şahsi vergi oranlarında düşüş, memur maaşlarına zam, basın özgürlüğünü arttırma vaadi, daha fazla istihdam oluşturma ve yolsuzluğun azaltılması yönünde çalışmalara başlanıldığı duyuruldu. 26 Mart'ta, çoğu İslamcı olan Suriye İnsan Hakları Gözlemevi'ne göre en az 200, bir insan hakları avukatının söylemini kaynak alan Reuters'a göre ise 260 siyasi mahkûm, Suriye hükûmeti tarafından serbest bırakıldı. 27 Mart'ta Şaban, ülkedeki olağanüstü hâlin kaldırılacağının kesinleştiğini açıkladı; ancak herhangi bir zaman vermedi. 29 Mart'ta, Bakanlar Kurulu'nun istifası Esad tarafından onandı. 31 Mart'ta Esad'in, hukuk uzmanlarının oluşturduğu bir komite kurmasıyla olağanüstü hâl yasalarından arındırılmış yeni bir anayasa hazırlanması çalışmalarına başlandı. Aynı gün kurulan adli bir komite ise ülkedeki gösterilerde yaşanan ölümlerin soruşturulmasıyla görevlendirilmişti. 4 Nisan'da Esad tarafından Dera valiliğine Muhammed Halid el-Hennus atandı.
Şii Nusayrilerin baskın olduğu hükûmet, Nisan ayında Sünniler ve ülkedeki diğer azınlıklara yönelik bir takım açılımlar gerçekleştirdi. 5 Nisan'da, Rakka'da tutuklu bulunan 48 Kürt serbest bırakıldı. 6 Nisan'da, Temmuz 2010'da alınan kararın bozularak öğretmenlerin peçe giymesine tekrar izin verileceği açıklanırken, Şam'da bulunan ülkedeki tek kumarhane de "yasaları ve düzenlemeleri ihlal ettiği" gerekçesiyle kapatıldı. 7 Nisan'da yayınlanan kararname ile, 1962'de vatandaşlığı reddederek vatansız kalan yaklaşık 120.000 Kürde (o dönemdeki nüfusunun 300.000'i bulduğu tahmin edilmektedir) Suriye vatandaşlığı verildi. Aynı gün, Humus valisi de görevden alındı.
16 Nisan'da Bakanlar Kurulu toplantısında yaptığı konuşmada Esad, hükûmetin bir sonraki hafta olağanüstü hâl yasalarının kaldıracağını umduğunu söyledi. Mevcut yasalarla vatandaşlar ve devlet kurumları arasında boşluk olduğunu belirten Esad, "halkın isteklerine göre davranmamız lazım, aksi hâlde hiddetli durumlar ortaya çıkar" ifadelerini kullandı. 19 Nisan'da, olağanüstü hâlin kaldırılması için sunulan yasa tasarısı hükûmet tarafından kabul edildi. 21 Nisan'da ise yayınlanan kararname ile Esad'ın bu değişikliği onayladığı ve ülkedeki olağanüstü hâl durumunun sona erdiği duyuruldu.
30 Nisan'da yaptığı açıklamada Başbakan Adil Sefer, ilerleyen birkaç hafta içerisinde "halkın ihtiyaç ve istekleri doğrultusunda" siyaset, ekonomi ve hukuk alanlarında reformlar yapılacağını ve emniyet sisteminde bir takım değişikliklere gidileceğini belirtti. 24 Temmuz'da hükûmet, "din, aşiret bağı, bölge, meslek örgütü gibi temelleri olmaması" ve "ırk, cinsiyet ya da renk ayrımı yapmaması" koşullarıyla yeni siyasi partilerin kurulabilmesine olanak sağlayan yasa değişikliğini kabul etti.


### Ordunun protestoculara karşı saldırıları.
Ayaklanmalar devam ederken, Suriye hükûmeti direnişi bastırmak için büyük askeri operasyonlar başlatmaya başladı ve bu da ayaklanmada yeni bir aşamanın sinyalini verdi. 25 Nisan'da, ayaklanmanın odak noktası haline gelen Dera, Suriye Ordusu tarafından kuşatılan ilk şehirlerden biriydi. Tahminen yüzlerce ila 6.000 asker konuşlandırıldı, göstericilere gerçek mühimmat ateşledi ve ev ev protestocuları arayarak yüzlerce kişiyi katletti. Esed hanedanına sadık Şebbiha paralı askerleri de Esed rejimi tarafından ülke genelindeki kasaba ve şehirlere Suriyeli sivillere karşı şiddet uygulamak için konuşlandırıldı. Baasçı askeri aygıtın hedef aldığı nüfusların evlerini, işyerlerini ve ekonomik varlıklarını yağmaladılar.
Tanklar ilk kez göstericilere karşı kullanıldı ve keskin nişancılar camilerin çatılarına mevzilendi. Göstericiler ve örgütçüler için karargah olarak kullanılan camiler özellikle hedef alındı. Güvenlik güçleri su, elektrik ve telefon hatlarını kesmeye, un ve yiyeceklere el koymaya başladı. Silahlı protestocular ve firari askerlerin de aralarında bulunduğu muhalif güçlerle ordu arasında çıkan çatışmalar yüzlerce kişinin ölümüne yol açtı.
28 Nisan'a gelindiğinde Suriye Arap silahlı kuvvetleri tüm iletişim kanallarını kapatmış ve Dera şehrini tamamen kuşatmıştı; bu da şehir halkının zorla aç bırakılmasına yol açtı. Arap Sosyalist Baas Partisi'nden ayrılmalar da arttı; 28 Nisan'da 233 Baas Partisi üyesi istifa etti. Bu, sivillere yönelik giderek artan ölümcül şiddeti kınamak anlamına geliyordu.
Nisan ayı boyunca Baasçı güvenlik güçleri, Suriyeli protestoculara, gazetecilere ve aktivistlere yönelik geniş çaplı gözaltı ve işkence kampanyasını eyalet hapishanelerinde yoğunlaştırdı. 29 Nisan'da, Hamza Ali el-Hatib adlı 13 yaşındaki bir çocuk, Saida köyünde düzenlenen protestolar sırasında Baasçı muhaberat güçleri tarafından tutuklandı. Hamza, yaklaşık bir ay boyunca polis nezaretinde tutuldu ve burada düzenli olarak işkenceye ve vücudunun parçalanmasına maruz kaldı.
Suriye Ordusu, Deraa'daki baskın sırasında Şam çevresindeki birçok kasabayı kuşatma altına aldı ve abluka altına aldı. Mayıs ayı boyunca, Deraa'da yaşananlara benzer durumlar, Baniyas, Humus, Talkalah, Lazkiye, Cisr eş-Şugur, Halep, Şam ve diğer birçok kasaba ve şehir gibi kuşatma altındaki diğer kasaba ve şehirlerde de bildirildi. Her kuşatmanın sona ermesinden sonra, aralıklı protestoların şiddetle bastırılması sonraki aylarda da devam etti.
15 Mayıs 2011'de Suriye Arap Ordusu, Talkalakh kasabasını kuşatmaya başladı. Sekiz sivil öldürüldü ve en az 2.000 kişi şehirden Lübnan'a kaçmaya çalıştı. Daha sonra, Suriye Arap Ordusu birliklerinin kasaba sakinlerini katlettiği yönünde haberler çıktı.
20 Mayıs'ta, İdlib'deki El-Mastumah köyündeki parti eğitim kampında konuşlanan güvenlik güçleri ve Baasçı militanlar, barışçıl göstericilerin katıldığı bir mitingi, uyarıda bulunmadan ateş açarak katletti; 30 kişiyi öldürdü, yaklaşık 200 kişiyi yaraladı. Yaralıların tedavi için hastanelere girişine izin verilmedi. 24 Mayıs itibarıyla, Mart ortasından bu yana ayaklanmada öldürülen 1.062 kişinin isimleri Suriye Ulusal İnsan Hakları Örgütü tarafından belgelendi 
"Bu, kitlesel bir terörizm ve yıldırma kampanyasıdır: Korkunç işkencelere maruz bırakılan insanlar, suçlarını örtbas etmeye değil, reklamını yapmaya çalışan bir rejim tarafından toplumlarına geri gönderiliyor."
 — Ricken Patel
Baas muhaberatı, 24 Mayıs'ta Hamza Ali el-Hatib'in işkence görmüş ve parçalanmış cesedini aile üyelerine teslim etti. Hamza'nın parçalanmış cesedinin bir videosu internete yüklendi ve bu durum, Dera'da büyük çaplı protestolara yol açtı. Bu protestolar sırasında bölge sakinleri askeri ablukaya meydan okuyarak polis baskısını protesto etmek için kalabalık gruplar halinde sokağa çıktı. Muhalefetteki Kürt Gelecek Hareketi Partisi sözcüsü Rezan Mustafa şunları söyledi: "Bu video sadece tüm Suriyelileri değil, dünya çapındaki insanları etkiledi. Kabul edilemez ve mazur görülemez. Bu korkunç işkence, göstericileri korkutmak ve taleplerini dile getirmekten alıkoymak için yapıldı."
Ayaklanma ilerledikçe muhalif savaşçılar daha iyi donanımlı ve daha örgütlü hale geldi. Eylül 2011'e kadar, yaklaşık iki üst düzey askeri veya güvenlik görevlisi muhalefete geçti Bazı analistler, bu kaçışların Esed'in zayıflayan yakın çevresinin işaretleri olduğunu belirtti. Kaçışların artmasıyla birlikte, sivilleri vurma emirlerini reddeden veya ihmal eden askerler de öldürüldü.
Silahlı ayaklanmanın ilk örneği 4 Haziran 2011'de İdlib'in Türkiye sınırına yakın Cisr eş Şuğur kentinde meydana geldi. Öfkeli protestocular, bir cenaze töreni sırasında güvenlik güçlerinin ateş açtığı bir binayı ateşe verdi. Göstericiler silahlara el koyarak bir polis karakolunun kontrolünü ele geçirirken çıkan yangında sekiz güvenlik görevlisi hayatını kaybetti. Göstericiler ve güvenlik güçleri arasındaki çatışmalar sonraki günlerde de devam etti. Sivilleri öldürmeyi reddeden askerleri gizli polis ve istihbarat ajanlarının infaz etmesinin ardından bazı güvenlik görevlileri firar etti. 6 Haziran'da Sünni milisler ve ordudan kaçanlar, şehre doğru ilerleyen bir grup güvenlik gücüne pusu kurdu ve bu pusu hükûmetten büyük bir karşı saldırıyla karşılaştı. Katliam korkusuyla isyancılar ve firar edenler, 10.000 sakinle birlikte Türkiye sınırından kaçtı.
Haziran ve Temmuz 2011'de, hükûmet güçlerinin protestoculara defalarca ateş açması, gösterilere karşı tank kullanması ve tutuklamalar gerçekleştirmesiyle protestolar devam etti. Haziran başında Resten ve Telbise kasabaları ile Maaret el-Numân kuşatıldı. 30 Haziran'da, Suriye'nin en büyük şehri Halep'te Esed hükûmetine karşı büyük protestolar patlak verdi. 3 Temmuz'da, Suriye tankları, şehrin Beşşar Esed'e karşı en büyük gösteriye tanık olmasından iki gün sonra Hama'ya konuşlandırıldı.
3 Haziran'da yaklaşık 30.000 protestocu Cisr eş Şuğur'da yürüdü. Güvenlik güçleri kalabalığı göz yaşartıcı gaz ve havaya ateş açarak dağıttı. 4 Temmuz 2011'de Suriye Arap Ordusu Cisr eş Şuğur şehrine askeri bir saldırı başlattı ve yüzlerce sivili öldürdü. Şehir halkı insan kalkanları oluşturarak işgali savuşturmaya çalıştı. Baasçı komutanlar göstericilere ateş açma emri verdiğinde, yüzlerce asker itaat etmeyi reddetti ve ordudan kaçtı. Suriye ordusu durumun kontrolünü kaybedince, Esed hükûmeti kaçan askerlere ve gösterici kalabalığına ateş açmak için helikopterler gönderdi. Şehre yönelik saldırı 12 Haziran 2011'e kadar sürdü.
11 Temmuz 2011'de, birkaç Baasçı kadro, Esed yanlısı "Senin için ölürüz Beşar" sloganları atarak Şam'daki Amerikan ve Fransız büyükelçiliklerini kuşattı ve tahrip etti. 31 Temmuz'da, Suriye askerî güçlerinin ülke genelindeki kasaba, şehir ve köylerde başlattığı ve " Ramazan Katliamı " olarak bilinen ülke çapındaki bir baskında en az 142 kişi öldürüldü ve yüzlerce kişi yaralandı. Baasçı askerî güçlerin kalabalık sakinlere ateş açması ve şehrin sokaklarını tanklar ve ağır silahlarla bombalaması sonrasında Hama şehrinde en az 95 sivil katledildi. Kuşatılmış bazı şehir ve kasabalar kıtlık benzeri koşullara düştü. Mart ayının sonundan bu yana Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri tarafından acımasızca kuşatma altında olan Dera'daki El-Balad mahallesi, Le Monde gazetesi tarafından bir "ölüm gettosu" olarak tanımlandı İngiliz Dışişleri Bakanı William Hague, Beşşar Esed'i Hama'da ayrım gözetmeden şiddet uyguladığı için kınadı ve Alman hükûmeti, Esed hükûmetine karşı ek yaptırımlar uygulama tehdidinde bulundu. Temmuz ayı sonuna kadar, BM insan hakları örgütü ölü sayısının yaklaşık 2.000 kişi olduğunu tahmin etti.


## Sivil protesto ve silahlı isyan dönemi (Ağustos 2011-Haziran 2012).
Ağustos ayı boyunca Suriye güçleri büyük kent merkezlerine ve çevre bölgelere baskın düzenledi ve protestoculara saldırmaya devam etti. 14 Ağustos'ta, Suriye Arap Donanması'nın ilk kez askeri operasyona dahil olmasıyla Lazkiye Kuşatması devam etti. Zırhlı araçlarla desteklenen kara birlikleri ve güvenlik güçleri çeşitli mahallelere baskın düzenlerken, savaş gemileri Lazkiye'nin kıyı bölgelerine ağır makineli tüfeklerle ateş açtı. 23 Ağustos'ta Suriye muhalif grupları ve çeşitli muhalifler, Suriye Ulusal Konseyi olarak bilinen Esed karşıtı gruplardan oluşan bir koalisyon kurdu.
Ağustos ayının sonlarına doğru başlayan Ramazan Bayramı kutlamaları, Baasçı askerî güçlerin Humus, Dera ve Şam'ın banliyölerindeki büyük gösterilere ateş açmasının ardından Esed hükûmeti tarafından bastırıldı.
Ekim ayı boyunca kitlesel protestolar, mitingler, gösteriler ve isyanlar devam etti ve şiddetli baskılarla karşılandı. Ekim 2011'de 4 gün süren hükûmet karşıtı gösteriler ülke çapında dayak ve kavgalara yol açtı. Öğrenciler, işçiler, çalışanlar, emekliler, köylüler, çiftçiler, üniversite öğrencileri ve sokak satıcıları harekete her gün katıldı. Bu protestolar 200 katılımcıyla başladı ancak öldürme ve dayak olaylarının on binlerce kişiye ulaştığı bildirilmesiyle doruğa ulaştı. İsyanlar ve yağmalar yaşanırken protestocular güvenlik güçleri tarafından öldürüldü ve polisle isyancılar arasındaki çatışmalarda gerçek mühimmat ve plastik mermiler ateşlendi. 18-19 Kasım'daki gösteriler sırasında Şam'a ve Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed'in ikametgâhına yürümeye çalışan 4-18 protestocu öldürüldü. İşçiler ücretlerinin ödenmesini talep ettiler. Billboardlardaki Beşşar Esed resimlerine taşlar ve taşlar atıldı. Mayıs 2012'de Halep'teki protestolar sırasında polis göz yaşartıcı gaz ve silah kullanarak emeklileri vurdu. Ocak-Nisan aylarında Rakka'da çiftçiler ve işçilerin düzenlediği gösterilerde çıkan çatışmalarda 21 kişi hayatını kaybetti. Yüzlerce kişinin katıldığı sokak protestoları, Eylül 2012'de üniversitelere düzenlenen baskına kadar devam etti.
BM, Haziran 2012'de resmi bir iç savaş ilan etti.
Esed rejiminin Suriyeli sivillere yönelik eşi benzeri görülmemiş vahşeti, küresel tepkilere yol açtı ve Arap Birliği, Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşlardan güçlü kınamalar aldı. Baas rejiminin acımasız baskısına yanıt olarak Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi tarafından sırasıyla 29 Nisan ve 18 Ağustos 2011'de iki acil durum oturumu düzenlendi. BM tarafından atanan bir soruşturma heyeti, Esed rejimini hükûmetin doğrudan emrettiği öldürme amaçlı ateş politikasının bir sonucu olarak toplu katliamlar, suikastlar, kaçırmalar, zorla kaybetmeler ve diğer savaş suçlarından sorumlu buldu. BM İnsan Hakları Konseyi Yüksek Komiseri, Güvenlik Konseyi'ni Esed'i Uluslararası Ceza Mahkemesi'nde yargılamaya çağırdı. 18 Ağustos'taki ikinci acil durum oturumunda, İnsan Hakları Konseyi'nin birçok üye devleti Esed'in istifasını talep ederken diğer ülkeler Suriye hükûmetini derhal tüm baskı çabalarını durdurmaya ve protestocularla siyasi bir çözüm için diyalog başlatmaya çağırdı.
Bu sıralarda, birkaç Kürt milis grubu, kendini özerk bir yapı olarak ilan eden ve kontrolü altındaki bölgelerde Kürtçe diline getirilen yasağı kaldıran Kürt Yüksek Komitesi'ni kurdu. Rejim, 2011-12 yılları boyunca baskı kampanyalarını yoğunlaştırdı; Beşşar Esed, Suriye Hava Kuvvetleri'ne sivil bölgelere hava bombardımanı başlatma emri verdi. 2012 yılı sonuna kadar, 60.000'den fazla Suriyeli sivil Suriye askerî güçleri tarafından katledildi.


## Medya ve sansür.
Bu çatışmayı haberleştirmek başından beri zor ve tehlikeliydi: Gazeteciler saldırıya uğruyor, gözaltına alınıyor, işkence görüyor ve öldürülüyordu. Suriye hükûmeti tarafından teknik imkânlar (internet, telefon vb.) sabote ediliyordu. Bu çatışmadaki her iki taraf da, karşı tarafı olumsuz etiketler ve terimlerle suçlayarak veya sahte deliller sunarak itibarsızlaştırmaya çalıştı.
Mart ayında gösteriler başladığından beri, Esed hükûmeti bağımsız haberciliği yasaklayan, yabancı özgür basın kuruluşlarını engelleyen ve protestoları haberleştirmeye çalışan muhabirleri tutuklayan tam bir medya karartması uyguladı. Bazı gazetecilerin kaybolduğu, gözaltına alındığı, gözaltında işkence gördüğü veya görev başında öldürüldüğü bildirildi. Uluslararası medya, siviller tarafından çekilen ve genellikle internete yüklenen görüntülere büyük ölçüde güvendi. Gazetecileri Koruma Komitesi (Committee to Protect Journalists), 2012 yılında yayınladığı raporunda Suriye'yi dünyanın en sansürlü üçüncü ülkesi olarak tanımladı.
Esed hükûmetinin siber güçleri, birçok yerde cep telefonlarını, sabit hatları, elektriği ve interneti devre dışı bıraktı. Yetkililer, gazetecilerden dayak ve işkence yoluyla sosyal medya sitelerinin şifrelerini ele geçirmişti. Suriye Elektronik Ordusu adlı Esed yanlısı bir bilgisayar korsanı grubu, Baasçı propaganda yayınlamak için sık sık web sitelerini hacklemişti ve Esed hükûmeti, krizle ilgili haber yapanları hedef alan kötü amaçlı yazılım saldırılarına karışmıştı. Esed hükûmeti ayrıca, baskıları eleştiren siyasi karikatürist Ali Farzat'ı da hedef aldı ve işkence etti.


## Uluslararası tepkiler.
Arap Birliği, Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler, ve birçok Batılı hükûmet, Suriye hükûmetinin protestoculara karşı uyguladığı şiddetli baskıyı kınadı ve birçoğu Suriye devrimine desteklerini dile getirdi. Uluslararası Af Örgütü, 6 Temmuz 2011'de Suriye hükûmetinin Talkalakh kasabası sakinlerine uyguladığı şiddetli baskının "insanlığa karşı işlenen suçların sistematik bir kampanyası"na tekabül ettiğini bildirdi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, 9 Temmuz'da Suriye Arap Ordusu (SAA) askerlerine Esed hükümeti tarafından gösteriler sırasında protestocuları vurmaları ve keyfi gözaltılara katılmaları emri verildiğini doğrulayan bir rapor yayınladı. Grup, emirlere uymadıkları takdirde Esed yanlıları tarafından vurulacaklarını söyleyen SAA firarilerine atıfta bulundu. New York Times gazetesi, Eylül ayı ortasında, her ikisi de Suriye'de barışçıl protestoculara yönelik rejim şiddetini kınayan ABD ve Türkiye'nin, Esed sonrası Suriye'ye hazırlanmak için birlikte çalıştıklarını bildirdi. Arap Amerikan Enstitüsü tarafından Kasım 2011'de yapılan bir anket, Arapların ezici çoğunluğunun rejime karşı devrimcilerin yanında yer aldığını ve Lübnan'daki Şii çoğunluklu bölgelerde Beşşar'a verilen desteğin neredeyse azaldığını ortaya koydu.
22 Mart'ta, AB Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton, Avrupa Birliği'nin "Suriye'nin çeşitli yerlerinde gerçekleşen barışçıl protestoların canlı mühimmat kullanımı da dahil olmak üzere şiddetle bastırılmasını şiddetle kınadığını" belirten bir bildiri yayınladı. Ashton, 31 Temmuz'da Esed hükûmetinin Hama'daki katliamının ardından AB'nin kınamasını yineledi. Bu katliam Hama kentinde 200'den fazla kişinin öldürülmesiyle sonuçlandı. Ashton 18 Ağustos'ta, "AB, Beşşar Esed'in Suriye halkının gözünde meşruiyetini tamamen kaybettiğini ve onun istifa etmesinin gerekliliğini not eder." dedi. 3 Ağustos'ta, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Esed hükûmetinin protestoları şiddetle bastırmasını kınadı ve "Suriye yetkilileri tarafından yaygın olarak gerçekleştirilen insan hakları ihlallerini ve sivillere karşı güç kullanımını" kınayan bir bildiri yayınladı.
Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) grubu, 6 Ağustos'ta yayınladığı ortak bir bildiride, "artan şiddeti ve çok sayıda insanın ölümüne ve yaralanmasına yol açan aşırı güç kullanımını" kınadı ve "sürekli kan dökülmesinden duyduğu üzüntüyü dile getirdi". 12 Kasım'da Arap Birliği, Beşşar Esed hükûmetinin 16 Kasım'a kadar protestoculara yönelik şiddeti durdurmaması halinde Suriye'yi örgütten çıkaracağını duyurdu ve Suriye muhalefet partilerini Kahire'deki Birlik merkezinde yapılacak görüşmelere katılmaya davet etti. Suriye, Lübnan ve Yemen bu eyleme karşı oy kullanırken, Irak oylamada çekimser kaldı. Birlik ayrıca Suriye'ye yönelik olası yaptırımlar konusunda da uyarıda bulundu.
23 Kasım 2011'de, Şam'daki ABD büyükelçiliği, tüm Amerikan vatandaşlarına, 23 Kasım 2011'de "ticari ulaşım mümkünken" Suriye'den derhal ayrılmaları konusunda uyarıda bulundu. 24 Kasım'da, Reuters'ın bir haber bülteni, ABD Donanması Uçak Gemisi Saldırı Grubu İki'nin, devam eden Suriye ayaklanmasını izlemek üzere Suriye açıklarında faaliyet gösterdiğini bildirdi ve bölgedeki ismi açıklanmayan Batılı bir diplomat şunları söyledi: "Muhtemelen rutin bir hareket. Ancak rejim üzerinde psikolojik baskı oluşturacak ve Amerikalılar bunu umursamıyor." 25 Kasım 2011'de; Rusya, Çin ve diğer BRICS grubu ülkeleri, Esed hükûmetini Suriye muhalefetiyle görüşmelere başlamaya çağırdı.
4 Şubat 2012'de, Humus kentinde Esed hükûmet güçleri tarafından 200'den fazla kişinin katledildiğine dair haberlerin ortaya çıkmasının ardından, 150'den fazla protestocu, saat 02:00'de Londra'daki İngiltere'deki Suriye Büyükelçiliği önünde toplandı. Bazı protestocular İngiliz polisi tarafından tutuklandı. Günün ilerleyen saatlerinde, yaklaşık 300 protestocudan oluşan bir başka kalabalık, büyükelçiliğin dışında İngiliz polisiyle çatıştı. Kahire'de, yaklaşık 50 protestocu, 4 Şubat 2012'de Mısır'daki Suriye Büyükelçiliği'ni yağmaladı.


## Sonrası.
### İç savaş (Haziran 2012-Kasım 2024).
29 Temmuz'da, bir grup firari subay, Özgür Suriye Ordusu'nun (ÖSO) kurulduğunu duyurdu. Suriye Silahlı Kuvvetleri'nden firari personelden oluşan isyancı milisler, sivilleri ordunun açtığı ateşlerden korumayı ve nihayetinde Beşşar Esed'i iktidardan indirmeyi hedefledi. 23 Ağustos'ta, ÖSO'nun siyasi muadili olarak Suriye Ulusal Konseyi kuruldu. Siviller, Baasçı güvenlik güçlerinin saldırılarından korunmak için ülke genelinde direniş milisleri oluşturmaya başladı. Silahlı direniş, 2012 boyunca Suriye genelinde geniş bölgelerde kontrol sağlamaya başlayınca, BM 12 Haziran 2012'de çatışmayı resmen "iç savaş" olarak nitelendirdi.
Suriye devrimi 2012'nin ortalarına doğru tam teşekküllü bir iç savaşa dönüştü. Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri, Türkiye ve bazı Batılı ülkelerden silah alan isyancı güçler, başlangıçta İran ve Rusya'dan mali ve askeri destek alan hükûmet güçlerine karşı önemli ilerlemeler kaydetti. İsyancılar 2013'te Rakka'nın bölgesel başkentlerini, 2015'te ise İdlib'i ele geçirdi. Bunun sonucunda İran, 2014'te Suriye hükûmetini desteklemek için askeri müdahale başlattı ve Rusya da 2015'te onu takip ederek çatışmanın dengesini değiştirdi. 2018'in sonlarına doğru İdlib bölgesinin bazı kısımları hariç tüm isyancı kaleleri hükûmet güçlerinin eline geçti.
2014 yılında IŞİD hem isyancı gruplara hem de Suriye hükûmetine karşı birçok savaş kazandı. Irak'taki eş zamanlı başarının yanı sıra grup, Doğu Suriye ve Batı Irak'ın büyük bölümlerinin kontrolünü ele geçirmeyi başardı ve ABD liderliğindeki CJTF koalisyonunu, Halk Savunma Birlikleri (YPG) liderliğindeki Suriye Demokratik Güçleri'ne kara desteği ve malzeme sağlarken, ona karşı bir hava bombardımanı kampanyası başlatmaya teşvik etti. Rakka ve Deyr ez-Zor saldırılarında doruğa ulaşan savaşlar yoluyla, IŞİD 2017'nin sonlarında bölgesel olarak yenildi. Ağustos 2016'da Türkiye, YPG'ye çok yönlü bir askerî harekât başlattı ve aynı zamanda süreçte IŞİD ve rejim güçleriyle de savaştı. Mart 2020 İdlib ateşkesi ile 2024 sonu arasında, cephe hattındaki çatışmalar çoğunlukla azaldı, ancak düzenli çatışmalar oldu.
Savaş çeşitli gruplar tarafından yürütüldü. 2011'den Aralık 2024'e kadar Suriye Arap Silahlı Kuvvetleri, yerli ve yabancı müttefikleriyle birlikte Suriye Arap Cumhuriyeti'ni ve Esed'in Baas hükûmetini temsil etti. Esed yönetimine muhalefet eden alternatif hükûmetler ortaya çıktı. Bunlar arasında askerî güçleri Suriye Millî Ordusu (SMO) ve müttefik Özgür Suriye milislerinden oluşan, demokratik, milliyetçi muhalif grupların büyük bir ittifakı olan Suriye Geçici Hükümeti de yer aldı. Bir diğeri ise silahlı kuvvetleri Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) liderliğindeki Sünni milis koalisyonu tarafından temsil edilen Suriye Kurtuluş Hükümeti'dir. Bunlardan bağımsız olan Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi, Halk Savunma Birlikleri (YPG) liderliğindeki Suriye Demokratik Güçleri'dir (SDG). Diğer gruplar arasında El Kaide'nin Suriye kolu Hurras ed-Din (El Nusra Cephesi'nin halefi) ve İslam Devleti (IŞİD) gibi örgütler de yer alıyor.
İç savaş aynı zamanda bir vekâlet savaşına dönüştü. çünkü Türkiye, İran, Rusya ve Amerika Birleşik Devletleri dahil olmak üzere bir dizi yabancı ülke doğrudan çatışmaya dahil oldu ve karşıt gruplara destek sağladı. İran, Rusya ve Hizbullah, Esed hükûmetini askeri olarak destekledi; İran 2013'te müdahale etti ve Rusya, Eylül 2015'te ülkede hava saldırıları ve kara operasyonları düzenledi. 2014'te ABD liderliğindeki uluslararası koalisyon resmen hava ve kara operasyonları yürütmeye başladı - öncelikle IŞİD'e, bunun yanısıra, Hurras ed-Din ve Horasan grubu gibi el-Kaide unsurlarına ve zaman zaman Esed yanlısı güçlere karşı - ve Suriye Özgür Ordusu ve SDG gibi grupları askeri ve lojistik olarak destekledi.
Savaşın başından itibaren Suriye muhalefetine siyasi ve askeri destek veren Türkiye, Ağustos 2016'dan itibaren Türk Silahlı Kuvvetlerinin harekâtlarıyla savaşa bizzat müdahil oldu. Kuzey Suriye'nin bazı bölgelerini kontrolü altına alan Türkiye sonradan Suriye Milli Ordusu adını alacak olan Türkiye destekli Özgür Suriye Ordusu'nu oluşturarak kara gücü olarak kullandı. Türkiye ve ÖSO/SMO ortak operasyonlarla YPG öncülüğündeki Suriye Demokratik Güçleri, Esed rejimi ve DAİŞ ile savaştı.
2011-2017 yılları arasında, Suriye iç savaşındaki çatışmalar Lübnan'a da sıçradı ve Suriye hükûmetinin muhalifleri ve destekçileri Lübnan topraklarında birbirleriyle savaşmak ve saldırmak için Lübnan'a gittiler. Rejim ve muhalifler arasında tarafsız olan İsrail, varlığını bir güvenlik tehdidi olarak gördüğü Hizbullah ve İran unsurlarına karşı Suriye içinde defalarca saldırılar düzenledi.
Savaştaki şiddet, isyancıların ve hükûmetin saldırıları ile mezhepsel şiddet 2012-2017 yılları arasında zirveye ulaştı. Uluslararası örgütler, büyük çoğunluğu Esed rejiminin sorumluluğunda olmak üzere tarafları ağır insan hakları ihlalleri ve katliamlarla suçladı. Çatışma, milyonlarca insanın Türkiye, Lübnan ve Ürdün gibi komşu ülkelere kaçmasıyla büyük bir mülteci krizine neden oldu; Ancak, önemli bir azınlık da Orta Doğu dışındaki ülkelere sığındı; Almanya tek başına 2011'den beri yarım milyondan fazla Suriyeliyi kabul etti. 2011'den beri, Birleşmiş Milletler öncülüğünde Suriye konusunda Mart 2017'de Cenevre'de gerçekleştirilen barış görüşmeleri de dahil olmak üzere bir dizi barış girişimi başlatıldı, ancak çatışmalar devam etti.


### Devrim (28 Kasım-8 Aralık 2024).
Kasım 2024'te Hey'et-i Tahrîrü'ş-Şâm liderliğinde ve Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu'ndaki müttefik grupların desteğiyle kuzeybatıda büyük bir isyancı saldırısıyla yeniden başlayan şiddetli çatışmalar, Halep, Hama ve Humus'un ele geçirilmesiyle sonuçlandı. Daha önce hükûmetle uzlaşan güneyli isyancılar daha sonra kendi saldırılarını başlatarak Dera ve Süveyda'yı ele geçirdiler. Suriye Özgür Ordusu ve Suriye Demokratik Güçleri sırasıyla Palmira ve Deyrizor'da kendi saldırılarını başlattılar. Esed rejiminin düşüşü, Şam'ın düşüşü sırasında Esed'ın Moskova'ya kaçtığı 8 Aralık'ta gerçekleşti. Suriye Başbakanı Muhammed Gazi el-Celali, 8 Aralık 2024'te iktidarı devrimcilere devretti.
Aynı gün İsrail, Golan Tepeleri'ndeki BM tampon bölgesini ele geçirmek amacıyla Suriye'nin Kuneytra Vilayeti'ne yönelik bir işgal başlattı.
Türkiye destekli Suriye Millî Ordusu, Halep ve çevresinde YPG öncülüğündeki Suriye Demokratik Güçleri ile çatışmalarını sürdürdü.
Ocak 2025'te Suriye geçiş hükümeti, birçok silahlı milis grubunun dağıtıldığını ve bunların Suriye Savunma Bakanlığı'na entegre edildiğini, ayrıca geçiş döneminde Ahmed eş-Şara'nın Suriye cumhurbaşkanı olarak atandığını duyurdu.
AB, Beşşar Esed'in devrilmesinden sonra ülkenin yeniden inşasına yardımcı olmak için Suriye'ye 2,7 milyar dolarlık yardım sözü verdi. Blok, bağışçı ülkelerin katıldığı bir toplantıda bu sözü verirken, son dönemde yaşanan şiddetin Şam'daki yeni yönetim altında kaydedilen ilerlemeyi tehdit edebileceği konusunda uyardı.


### Devrimin ardından.
Suriye, 8 Aralık 2024'te Esed rejiminin devrilmesinden bu yana siyasi bir geçiş sürecinden geçiyor. Ülkeyi yönetmek üzere Muhammed el-Beşir liderliğinde bir geçici hükûmet kuruldu. 29 Ocak 2025'te, Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda düzenlenen Suriye Devrim Zaferi Konferansı sırasında Suriye Genel Komutanlığı, Esed rejiminin devrilmesinden sonra fiili lider olarak görev yapan Ahmed el-Şara'yı geçiş dönemi için cumhurbaşkanı olarak atadı.
13 Mart 2025'te, eş-Şara, beş yıl geçerli olacak geçici anayasayı onayladı. Anayasa, başbakanlık makamı olmaksızın bir başkanlık sistemi belirliyor. Beş yıllık geçiş döneminde geçici parlamento olarak hizmet vermek üzere Halk Meclisi kuruldu ve yeni kalıcı anayasanın taslağının hazırlanmasına nezaret edildi. 29 Mart 2025'te, eş -Şara, Suriye geçiş hükûmetini Şam'daki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda düzenlenen bir törenle duyurdu. Bu törende yeni bakanlar yemin etti ve gündemlerini özetleyen konuşmalar yaptılar. Hükûmet, 8 Aralık 2024'te Esed rejiminin devrilmesinden sonra kurulan geçici Suriye hükûmetinin yerini aldı.
Esed rejiminin düşmesinin ardından, Esed'in dokuzuncu başbakanı Muhammed Gazi el-Celali, muhalefet ve Ahmed el-Şara'nın desteğiyle, ertesi gün Muhammed el-Beşir liderliğindeki bir geçici hükûmet kurulana kadar geçici olarak görevinde kaldı. El-Celali, Suriye halkının yeni liderlerini seçebilmesi için yeni seçimler çağrısında bulundu.
Esed rejiminin devrilmesinden önce Muhammed el-Beşir, Aralık 2024'te Esed'in devrilmesine öncülük eden Hey'et-i Tahrîrü'ş-Şâm (HTŞ) tarafından İdlib vilayetinde kurulan Suriye Kurtuluş Hükümeti'ne başkanlık ediyordu.
Esed rejiminin çökmesine rağmen, Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu savaşçıları, 11 Aralık'ta ateşkes sağlanana kadar Kuzey Suriye'de ABD destekli ve YPG öncülüğündeki Suriye Demokratik Güçleri'ne (SDG) harekâtlarını sürdürdü. Şubat 2025'te SDG, Özerk Yönetim ve Suriye Demokratik Konseyi, SDG'nin Suriye Silahlı Kuvvetleri ile birleşmesine karar verdi. IŞİD'e Karşı Uluslararası Koalisyon da SDG ile yeni Suriye hükûmeti arasındaki diyaloğun devam etmesine destek verdi.
Geçiş hükûmetinin başbakanı Muhammed el-Beşir, Hristiyanların ve diğer azınlıkların dinlerini herhangi bir müdahale olmaksızın yaşamaya devam etmelerine izin vereceğine söz verdi. Aişe el-Dibs, 22 Aralık 2024'te Kadın İşleri Bakanı olarak atandı.
Geçiş hükûmetinin bir sözcüsü 12 Aralık 2024'te Agence France-Presse'e yaptığı açıklamada, hükûmetin üç aylık görev süresi boyunca anayasa ve parlamentonun askıya alınacağını ve değişiklik yapmadan önce anayasayı incelemek üzere bir 'yargı ve insan hakları komitesi' kurulacağını söyledi.
10 Mart 2025'te SDG lideri Mazlum Abdi'nin eş-Şara ile görüşmesinin ardından SDG, Suriye Silahlı Kuvvetleri ile birleşmeyi kabul etti. Üç gün sonra eş-Şara beş yıllık bir geçiş dönemini kapsayan geçici bir anayasa imzaladı.
29 Mart 2025'te İkinci Suriye geçiş hükümeti, Suriye Devlet Başkanı Ahmed el-Şara tarafından Şam'daki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda düzenlenen bir törenle duyuruldu Hükûmet, 8 Aralık 2024'te Esed rejiminin devrilmesini takiben kurulan geçici Suriye hükûmetinin yerini aldı.
O zamandan beri, bir dizi Batılı hükûmet, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık, Suriye'ye yönelik yaptırımları kaldırdı. Esed rejiminin devrilmesinden birkaç gün önce, Suriye Amerikan Konseyi (SAC), Sezar Yasası yaptırımlarının ABD Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası 2025 (NDAA 2025) aracılığıyla yenilenmesi için başarılı bir lobi faaliyeti yürüttü. Ancak, Esed'in 8 Aralık 2024'te devrilmesi ve Suriye geçici hükûmetinin kurulmasının ardından, SAC yaptırım maddesini zamanında tasarıdan çıkarmayı başaramadı 23 Aralık'ta Biden yönetimi, NDAA 2025'i yasalaştırarak yaptırımları beş yıl daha yeniledi ve Reason dergisi yaptırımları Esed sonrası "Suriye'nin yeniden inşası için ciddi bir engel" olarak nitelendirdi.
29 Ocak 2025'te Suriye'nin fiili lideri Ahmed el-Şara, Suriye Genel Komutanlığı tarafından geçiş dönemi için Suriye Devlet Başkanı olarak atandı ve Suriye Devrim Zaferi Konferansı'nı düzenledi. El-Şara, cumhurbaşkanı olarak ilk konuşmasında, 2012 Baasçı Suriye Anayasası'nın feshedilmesinin ardından siyasi geçiş sürecinde "yasal referans" olarak hizmet edecek bir "ulusal diyalog konferansı" düzenleyeceğini ve bir "anayasa bildirgesi" yayınlayacağını söyledi El-Şara, eski rejime mensup savaş suçlularının peşine düşeceğine söz verdi. Suriye Demokratik Güçleri (SDG) lideri Mazlum Abdi, el-Şara'yı Suriye cumhurbaşkanlığını üstlenmesinden dolayı tebrik etti ve onu kuzeydoğu Suriye'yi ziyaret etmeye davet etti. SDG, 10 Mart 2025'te devlet kurumlarına entegre olmayı kabul etti ve Süveyda Askeri Konseyi de 12 Mart 2025'te aynı şeyi kabul etti. Bu, tüm Suriye devrimci gruplarının geçiş hükûmetinde birleşmesini işaret ediyordu.