BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Karlı, Tortum
Karlı, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Karlı'nın eski adı Noraşen'dir. Ermenice bir yer adı olan Noraşen (Նորաշեն), "yeni köy" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye benzer biçimde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listedinse Noraşin (نورشین) olarak geçer.
Noraşen köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Osmanlı döneminin başlarında Noraşen Tortum sancağına bağlı bulunuyordu.
Noraşen köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum Eyaleti'nin Tortum kazasında yer alıyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 25 Müslüman erkek ve 99 Hristiyan erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Noraşen köyün toplam nüfusunun yaklaşık 248 kişiden oluştuğu söylenebilir. Noraşen Tortum sancağında en fazla Hristiyan nüfusa sahip yerleşim yeriydi.
Noraşen köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Norşen" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 313 kişiden oluşuyordu. Noraşen veya Norşin Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Karlı şeklinde değiştirilmiştir. Nitekim genel nüfus sayımlarında köyün adı 1950 yılında "Norşin", 1955 yılında Karlı olarak geçer. Karlı köyünde 1965 yılında 276 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 73 kişi okuma yaza biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Karlı köyünde eski Hristiyan nüfusun ibadet yeri olan Noraşen Kilisesi yıkılmış, taşları başka yapıların inşasında kullanılmıştır. Ayrıca köyün doğu tarafında bu kiliseden küçük harçlı duvar parçaları kalmıştır. Ayrıca köyde eski Ermeni mezarlığında haç figürlü ve Ermenice yazılı mezar taşları bulunuyordu.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 92 km, Tortum ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Meydanlar, Çakıllı, Doruklu mahalleleri üzerinden 19,6 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Kazandere, Tortum
Kazandere, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı 1557 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Zınavor , 1902 yılı kayıtlarında  Dznavor, 1946 yılı kayıtlarında ise Zinavur olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 84 km, Tortum ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Yağcılar, Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 19,9 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Kemerkaya, Tortum
Kemerkaya, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Kemerkaya'nın eski adı Rabat'tır. Nitekim 1835 Osmanlı nüfus defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rabat (راباط) olarak geçer. Ancak Rabat Osmanlıların 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirdiği Tao-Klarceti bölgesinde pek çok yerin ortak adı olup kale çevresindeki yerleşimi ifade eder.
Rabat köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ortadan kalkmış olan kilise, buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Rabat, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Rabat-i Sağir" şeklinde kaydedilmiştir. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 26'sı Hristiyan ve 9'u Müslüman olmak üzere 35 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 70 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Bu yer adı F.R. Maunsell’in 1902 tarihli İngilizce “Oltu-Tortum” haritasında “Rabat” şeklinde kaydedilmiştir. Bu haritaya göre köy, “Tortum Kale”nin güneybatısında, Sağir köyünün güneyinde yer alıyordu.
Rabat köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında bu yerleşim aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 156 kişiden oluşuyordu. Rabat Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kemerkaya olarak değiştirilmiştir. Nitekim köyün adı 1950 genel nüfus sayımında Rabat, 1955 genel nüfus sayımında Kemerkaya olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında Kemerkaya köyünün nüfusu 218 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 65 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum’da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi’nin bir mahallesi olmuştur.
Rabat köyünde eski bir kilise bulunuyordu. Ne var ki bu yapı tamamen yıkılmış, taşları evlerde ve taş duvarlarda kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 63 km, Tortum ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 8,6 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Kırmalı, Tortum
Kırmalı, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı 1829 yılı kayıtlarında Ermenice kökenli Tankar , 1557 ve 1946 yılı kayıtlarında ise Dankar olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 86 km, Tortum ilçe merkezine 34 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kazandere, Yağcılar, Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 21,2 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Kireçli, Tortum
Kireçli, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Eski adı Ağasor'dur. Gürcüce kaynaklarda Ağasari (აღასარი) olarak geçer. Köyün yer aldığı Tao bölgesini Osmanlılar Gürcülerden ele geçirdiği için bu yer adı Gürcüceden girmiş olabilir. Ağasor kelimesi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kireçli olarak değiştirilmiştir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 52 km, Tortum ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup, numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Söğütlü Mahallesi'nde 3 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Meydanlar, Tortum
Meydanlar, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Meydanlar'ın eski adı Haşut veya Haşud'dur. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Haşud" (خاشود) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Haşud-i Vank" (خاشود وانك) olarak geçer. Gürcüce kaynaklarda Haşoti (ხაშოთი) şeklinde de geçer.
Haşut veya Haşud köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir. Tamamen ortadan kalkmış kilise bu dönemde inşa edilmiş olabilir.
Haşut veya Haşud köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Tortum sancağının Ahçirik nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1835 Osmanlı nüfus defterinde köyün adı "Haşud-i Vank" (خاشود وانك) şeklinde yazılmıştır. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi salma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bu sırada köydeki 21 hanede 92 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun yaklaşık bunun iki katı olduğu söylenebilir.
Haşut veya Haşud köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Ancak köyün adı "Haşud-i Vank" yerine sehven "Haşud-i Dank" şeklinde yazılmıştır. 1940 genel nüfus sayımında "Haşutvank" şeklinde kayda geçen köy, atnı idari konuma sahipti ve nüfusu 459 kişiden oluşuyordu. Haşut veya Haşud Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Meydanlar olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Meydanlar köyünde 478 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 158 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Köyün eski Hristiyan nüfusunun kilisesi olan Haşoti Kilisesi (ხაშოთის ეკლესია), yerleşim merkezinin bugünkü Yukarı mahallesinde bulunuyordu. Kilise yıkılmış ve yerinde cami inşa edilmiştir. Kilise yapısından geriye caminin yanında koyu renk kesme taşlar ile temel taşları kalmıştır.
Mahallenin eski adı 1557 ve 1829 yılı kayıtlarında Haşud olup, Ermenicede "xaşnud" sözcüğü "davarlı" anlamına gelmektedir. 1928 yılı kayıtlarında  Haşudvank, 1946 yılı kayıtlarında ise Haşutvank olarak geçmektedir.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 87 km, Tortum ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Çakıllı ve Doruklu mahalleleri üzerinden 16,9 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Peynirli, Tortum
Peynirli, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Peynirli'nin eski adı Türkçe kaynaklarda Kovans, Kuvans, Koğansi olarak geçer. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Koğansi (قوغانسی) şeklinde yazılmıştır. Bu yer adının, Gürcüce "kva" (ქვა) kelimesinden türemiş ve "taşlı yer" anlamındaki Kvanisi'den (ქვანისი) değişime uğradığı tahmin edilmektedir.
Kuvans veya Kvanisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün sınırları içindeki megalit yapı kalıntısı buranın çok eski bir yerleşim bölgesi olduğunu göstermektedir.
Kovans köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı bir köydü. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köydeki 13 hanede 38 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Kovans köyünün topal nüfusunun yaklaşık 76 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Kuvans köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Koğansi (قوغانسی) şeklinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesinin köylerinden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında "Koğans" şeklinde kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 221 kişiden oluşuyordu. Kuvans veya Koğans Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Peynirli olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Peynirli köyünde 296 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 67 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Rize Çamlıhemşinden alınan göçler ve zamanla tahsis edilen akrabalık bağları sebebiyle karadeniz kültüründen oldukça etklilenmiştir. Ancak, Mahallenin tarihi çok eskiye dayanmaktadır. Yerleşim yeri, eski bir Rum köyüdür. Eski Rum yapıları kati rivayetlerle sabittir. Yakın mecralardaki isimlendirmelerden de anlaşılacağı üzere Mahallede bir kilise dahi mevcuttu. Zamanla harap olmuş ve günümüze kadar harabesi dahi ulaşamamıştır. rumlardan sonra Türkler köyde yerleşim kurmuştur. Tarihleri sabit olmamakla birlikte, Türklerin yaklaşık 200-300 yıl arası bir süredir mahallede ikamet ettiği tahmin edilmektedir.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 87 km, Tortum ilçe merkezine 35 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un batısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Ziyaretli, Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 25,3 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Suyatağı, Tortum
Suyatağı, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Suyatağı'nın eski adı Abrnesi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Abrnesi (აბრნესი), Türkçeye Abornis şeklinde girmiştir. Nitekim 1835 tarihli Osmanlı nüfus defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Abornis (آبورنیس) olarak geçer. Köyün adı daha sonra Aburnes'e dönüşmüştür.
Abrnesi veya Abrnisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Eski bir kilise olan Abrnesi Kilisesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Abrnesi köyü, Osmanlı döneminin başında, Tortum sancağının Hahuli nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Tortum sancağı bu sırada dört nahiyeden oluşuyordu. Büyükçe bir yerleşimin olan Abresi köyünün nüfusu 90 Hristiyan haneden oluşuyordu. 1835 tarihli Osmanlı Müslim nüfus defterine göre ise, köyün nüfusu 57 haneye düşmüştü. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 195 erkek kaydedilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Abrnesi veya Abrnisi köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 390 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Abrnesi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Abornis (آبورنیس) şeklinde yazılmıştır. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında "Aburnes" şeklinde kaydedilmiş olan köy, Tortum kazasının Kisha nahiyesine bağlanmıştı ve nüfusu 958 kişiden oluşuyordu. Abrnesi veya Aburnes Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Selli olarak değiştirilmiştir. 1959 yılında ise köye bugünkü adı verilmiştir. 1965 genel nüfus sayımına göre Suyatağı köyün 954 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 187 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Suyatağı köyünde Orta Çağ'dan kalma iki kilise bulunmaktadır. Suyatağı Deresi kıyısında bulunan ve yarı yıkı halde bulunan Abrnesi Kilisesi'nin manastırın bir parçası olduğu da tahmin edilmektedir. Tortum Çayı kıyısında olan diğer kilise ise, tek nefli küçük bir yapı olup çatı örtüsüyle günümüze ulaşmıştır. Kaba yontulmuş taşlarla kireç harcı kullanılarak inşa edilmiş olan kilisenin kapısı kuzeyde yer alır.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 73 km, Tortum ilçe merkezine 21 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeyinde olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna, Aburneskapı'da 3,2 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Taşbaşı, Tortum
Taşbaşı, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Taşbaşı'nın eski adı Kazarenisi'dir. Nitekim bu yer adı 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Kazraenis / Kazarenes olarak geçer. Bir görüşe göre Kazarenisi (კაზარენისი) Tazarenisi'den (ტაძარენისი) değişime uğramış olabilir. Bu yer adı geç dönemde Türkçede Kazaris'e (قزەریس) dönüşmüştür.
Kazarenisi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyün 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde eskiye ait sadece koç şeklinde bir mezar taşı tespit edilmiştir.
Kazarenisi, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre Tortum sancağı içinde Lisgavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, tamamı Hristiyan olan 43 haneden oluşuyordu. Osmanlı döneminde köyün nüfus azalmış, 1835 Osmanlı nüfus defterine göre 17 haneye düşmüştü. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlıydı. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 50 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Kazarenisi köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 100 kişiden oluştuğu söylenebilir.
Kazarenisi, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kazaris (قزەریس) adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 243 kişiden oluşuyordu. Kazarenisi veya Kazaris Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Taşbaşı olarak değiştirilmiştir. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında köyün adı Taşbaşı olarak geçer. Taşbaşı köyünün nüfusu 1965 yılında 320 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 117 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 45 km, Tortum ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna 3 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Taşoluk, Tortum
Taşoluk, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Taşoluk ile Yamankaya'nın ortak eski adı Hendzoreti'dir. Nitekim Gürcü coğrafyacı Vahuşti'nin eserinde Hendzoreti (ხენძორეთი) olarak geçer. Bu yer adı Türkçeye Hinzorik veya Hinzurik olarak girmişti. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Hazurek / Hazorek (خزورك) şeklinde yazılmıştır. Taşoluk köyü Osmanlı kayıtlarında Aşağı Hinzorik olarak geçer.
Hendzoreti köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Erken dönem Osmanlı kaydında geçen Hazorik köyünün Hinzorik veya Hendzoreti olduğu tahmin edilmektedir.
Bugünkü Taşoluk ile Yamankaya köylerinin Osmanlı idaresinin 1574 tarihli mufassal defterinde Hazorik adıyla tek bir köy olarak kaydedilmiş olduğu tahmin edilmektedir. Nitekim bu yerleşim Rusça bir haritada Hanzorek (Ханзорек) şeklinde geçer. Bu tarihte Tortum sancağının Liskavi nahiyesinin köylerinden biri olan Hazorik'in nüfusu, tamamı Hristiyan olan 87 haneden oluşuyordu.
Hinzorik-i Süfla (Aşağı Hinzorik) köyü, 1835 Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum eyaletine bağlı Tortum kazasının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit ettiği bu sırada köydeki 8 hanede 32 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 64 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Hinzorik-i Süfla (Aşağı Hinzorik) köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hazurek-i Süfla veya Hazorek-i Süfla şeklinde geçer. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında "Aşağıhinzurik" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 224 kişiden oluşuyordu. Hinzorik veya Hazurek Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Taşoluk şeklinde değiştirilmiştir. Taşoluk köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 269 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 41 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 60 km, Tortum ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup, numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Kireçli Mahallesi üzerinden Söğütlü mahallesi'nde 7,1 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Tatlısu, Tortum
Tatlısu, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Tatlısu'nun eski adı, Meğucur veya Meğuçur'dur. Ermenice Meğucur (Մեղուջուր), "arı" anlamındaki "meğu" (մեղու) ve su anlamındaki "cur" (ջուր) kelimelerinden oluşur. Bu yer adı Türkçeye "arı dere" şeklinde çevrilebilir. Meğucur veya Meğuçur, Osmanlı cebe defterinde (1694-1732) Meğnacur (مغناجور) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Mihçur"(میخچور) şeklinde geçer.
Meğucur veya Meğuçur köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.
Meğucur veya Meğuçur köyü, 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Tortum livasının Tortum nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 12 Hristiyan henden oluşuyordu. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde ise, Mamirvan livasının Aha nahiyesine bağlanmıştı. Meğnacur (مغناجور) şeklinde kaydedilmiş veya kaydı bu şekilde okunmuş olan köyün hasılası, Hicri 1120 (1708/1709) tarihinde 6.000 akçe idi. 1835 tarihli Müslim nüfus defterinde köydeki 3 hanede 9 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün tahmini toplam nüfusunun 18 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Meğucur veya Meğuçur köyü, 1928 tarihli Osmanlı mülki teşkilatına göre Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Mığıçar" şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 46 kişiden oluşuyordu. Meğiçur veya Mığıçar Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Tatlısu olarak değiştirilmiştir. Nitekim 1955 genel nüfus sayımında köy yeni adıyla kaydedilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Tatlısu köyünün nüfusu 71 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 6 kişi okuma yazma biliyordu.
Mahallenin eski adı 1557 ve 1928 yılı kayıtlarında Mıxçur ya da Moğoçur'dur. 1829 yılı kayıtlarında Meğeçur olup, Ermenicede "meğrçur" sözcüğü "bal su" anlamına gelmektedir. Mahallenin aski adı, 1946 yılı kayıtlarında ise Moğoçor olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 54 km, Tortum ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un batısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kaledibi Mahallesi'nde 4,6 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Tipili, Tortum
Tipili, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Tipili'nin eski adı Vahtangisi'dir. Vahtangisi (ვახტანგისი) Gürcüce bir yer adıdır ve Gürcistan'ın doğu kesiminde bugün de aynı adı taşıyan bir köy bulunmaktadır. Bu yer adı Türkçeye Vahtanos ve Vaktanos (واقتانوص) şeklinde girmiştir.
Vahtangisi veya Vaktanos köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde kalıntıları bulunan kale de bu dönemden kalmış olmalıdır. Osmanlı döneminin başlarında köy Tortum sancağına bağlı bulunuyordu.
Vahtangisi köyü, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Vaktanos" adıyla Erzurum Eyaleti'nin Tortum kazasında yer alıyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 70 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusun yaklaşık 140 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Vahtangisi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Vaktanos" şeklinde kaydedilen köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 420 kişiden oluşuyordu. Vahtangisi veya Vaktanos Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Tipili şeklinde değiştirilmiştir. Nitekim genel nüfus sayımlarında köyün adı 1950 yılında "Vaktanos", 1955 yılında "Tipili" olarak geçer. Tipili köyünde 1965 yılında 568 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 167 kişi okuma yaza biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Tipili köyünde kuru duvar tekniğiyle inşa edilmiş olan bir kalenin kalıntıları günümüze ulaşmıştır. Bu kalıntılar köyün 1 kilometre kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Kaleden geriye çok az duvar örgüsü kalmıştır; kalan kısmı taş yığınına dönüşmüştür. Kalenin bulunduğu yer köylülerce "Karsameti" (ქარსამეთი) olarak adlandırılmaktadır.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 80 km, Tortum ilçe merkezine 30 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kapıkaya, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 21,2 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Tortumkale, Tortum
Tortumkale, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Tortumkale'nin eski adı Tortum veya Tortomi (თორთომი) olarak bilinir. Tortum bir akarsu ile bir bölgenin de adıydı. Ancak Tortum adını taşıyan yerleşim bugünkü Tortum kenti değil, Tortumkale köyüydü. Bu yerleşim, buradaki kaleden dolayı Tortumkale olarak adlandırılmıştır. Bugünkü Tortum adını taşıyan yerleşimin eski adı Nihahi (ნიხახი) idi. Nitekim F.R. Mausell'in 1902 tarihli İngilizce "Oltu-Tortum" haritasında Tortumkale "Tortum Kale", Tortum kenti ise "Nikhagh" olarak geçer.
Tortumkale köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Evliya Çelebi'nin seyahatnamesinde köydeki Tortum Kalesi'nin Memaroz/Mamrel olarak adlandırılan Gürcü hükümdarı tarafından inşa edildiği belirtilmiştir. Nitekim kalenin kesin inşa tarihi bilinmese de Osmanlılar Tao bölgesini ve buradaki kaleyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Vezir Ahmed Paşa komutasındaki Gürcistan seferi sırasında 9 Eylül 1549'da kuşatılan Tortum Kalesi, 13 Eylül'de teslim olmasıyla kesin olarak Osmanlı topraklarına katılmıştır. Nitekim Tortum Kalesi'ndeki kilise de bu yapının Osmanlı döneminden önce inşa edildiğini göstermektedir. Osmanlı hakimiyetine girmesiyle Çıldır Eyaleti'ine bağlı Tortum sancağı oluşturuldu ve Tortumkale yerleşimi de bir süre bu sancağın merkeziydi.
Tortumkale, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adı Osmanlı tahrir defterine "Kilise" ve "Rabat-i Kala-i Tortum" adıyla kaydedilmiştir. Bu tarihte yerleşim Tortum sancağının Tortum nahiyesine bağlıydı ve nüfusu, tamamı Hristiyan olan 168 haneden oluşuyordu.
Tortumkale, 1835 tarihli nüfus defterinde "Tortum" adıyla geçer. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte Tortum, Tortum sancağına bağlı Tortum kazasının köylerinden biriydi. Köydeki 48 hanede 140 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 280 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Tortumkale köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Tortum Kala (تورتوم قلعە) adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlı köylerden biriydi. 1940 genel nüfus sayımında bu yerleşim aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 738 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Nihahi'nin adı Tortum olarak değiştirilmiş ve 1.534 kişinin yaşadığı Tortum, Tortum kazasının idari merkezi olmuştu. 1965 genel nüfus sayımında Tortumkale köyünün nüfusu 525 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 158 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 68 km, Tortum ilçe merkezine 16 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna 4,8 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Uzunkavak, Tortum
Uzunkavak, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Uzunkavak'ın eski adı Verinkeğ veya Virinkeğ'dir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Verinkeğ", 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Virinkeğ" (ویرینكغ) olarak geçer. Bu yerleşimin 1835 tarihli nüfus defterindeki kaydı "Verinkih" şeklinde okunmuştur.
Verinkeğ veya Verinkeği (ვერინქეღი) köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve yerleşimi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bugünkü köyün sınırları içinde kalıntıları tespit edilmiş olan megalit yapılar, kaleler ve kilise buranın eski bir yerleşim olduğunu göstermesi açısından önemlidir.
Verinkeğ veya Verinkeği köyü, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde, Tortum sancağının Haho (Hahuli) nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu deftere göre nüfusu, tamamı Hristiyan olan 93 haneden oluşuyordu. 1835 nüfus defterine göre Kerinkeğ, Erzurum vilayetinin Tortum sancağına bağlı köylerden biriydi. Bu yerleşimde Müslüman ve Hristiyan nüfusu birlikte yaşıyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu tarihte köyde 137 erkek bulunuyordu. Bu nüfus içinde 95 erkek Müslüman, 42 erkek ise Hristiyan olarak yazılmıştır. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 274 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Verinkeğ veya Verinkeği, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Virinkeğ" (ویرینكغ) adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Azort köylerinden biriydi. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında "Verinkiğ" olarak kaydedilen köy, Kisha nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 642 kişiden oluşuyordu. Verinkiğ veya Verinkeğ Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Kavaklı olarak değiştirilmiştir. Daha sonra adı Uzunkavak olarak değiştirilmiş olan köyün 1965 genel nüfus sayımındaki nüfusu 804 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 188 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 110 km, Tortum ilçe merkezine 60 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup olup, numaralı Serdarlı-Uzundere il yolunun başlangıcına 6,4 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Yağcılar, Tortum
Yağcılar, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Yağcılar'ın eski adı Karinkos'tur. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Karinğos ve 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde "Karinkos" şeklinde geçer.
Yerleşim, Orta Çağ'da Tao-Klarceti bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki kilise kalıntıları buranın eski nüfusunun Hristiyanlardan oluştuğunu göstermektedir.
Yerleşim, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı mufassal defterine göre, Tortum sancağına bağlı Tortum nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 28 Hristiyan haneden oluşuyordu. Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında köy, Erzurum eyaletinin Tortum kazasına bağlıydı. Bu tarihte köyde, 18'i Müslüman ve 7'si Hristiyan olmak üzere, 25 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 50 kişiden oluştuğu değerlendirilmektedir.
1940 genel nüfus sayımında Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 225 kişiden oluşuyordu. Karinkos adı Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Yağcılar şeklinde değiştirilmiştir. Köyün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 315 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 73 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Köyde bugün "Kilise Harmanı" olarak adlandırılan yerde eski bir kilisenin kalıntıları bulunmaktadır. Kalıntılardan kilisenin kireç harcı kullanılarak inşa edildiği anlaşılmaktadır. Bu kilisenin varlığını köylüler de teyit etmektedir.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 76 km, Tortum ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un batısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Yellitepe, Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 17,3 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Yamankaya, Tortum
Yamankaya, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Yamankaya ile Taşoluk'un ortak eski adı Hinzorik veya Hinzurik olarak bilinir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hazurek / Hazorek (خزورك) şeklinde yazılmıştır. Bu yer adı Gürcü coğrafyacı Vahuşti tarafından Hendzoreti (ხენძორეთი) olarak verilmiştir. Yamankaya köyü eski kaynaklarda Yukarı Hinzorik olarak geçer.
Hinzorik veya Hendzoreti köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Erken dönem Osmanlı kaydında geçen Hazorik köyünün Hinzorik veya Hendzoreti olduğu tahmin edilmektedir.
Osmanlı idaresinin 1574 tarihli mufassal defterinde bugünkü Yamankaya ile Taşoluk köyünün Hazorik adıyla kaydedilmiş olduğu tahmin edilmektedir. Nitekim bu yerleşim Rusça bir haritada Hanzorek (Ханзорек) olarak geçer. Bu tarihte Tortum sancağının Lisgavi nahiyesinin köylerinden biri olan Hazorik'in nüfusu, tamamı Hristiyan olan 87 haneden oluşuyordu.
Hinzorik-i Ulya (Yukarı Hinzorik) köyü, 1835 Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum eyaletine bağlı Tortum kazasının köylerinden biriydi. Osmanlı idaresinin askere alma ve vergi belirleme amacıyla sadece erkek nüfusunun tespit ettiği bu sırada köydeki 23 hanede 80 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 160 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Hinzorik-i Ulya (Yukarı Hinzorik) köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hazurek-i Ulya veya Hazorek-i Ulya şeklinde geçer. Bu tarihte köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bu yerleşim 1940 genel nüfus sayımında "Yukarı hinzurik" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 241 kişiden oluşuyordu. Hinzorik veya Hazurek Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Yataklar şeklinde değiştirilmiştir. Daha sonra köye bugünkü adı verilmiştir. Yamankaya köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 254 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 6 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 63 km, Tortum ilçe merkezine 11 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneydoğusunda olup, numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna, Taşoluk ve Kireçli mahalleleri üzerinden Söğütlü mahallesi'nde 9,7 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Yazyurdu, Tortum
Yazyurdu, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Yazyurdu'nun eski adı Ahçirik'tir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Ahçirik, 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde ise Ahcirik olarak geçer.
Ahçirik köyü, tarihsel Gürcistan'ın bir bölgesi olan Tao'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün yaylasında, üzerinde haç, insan yüzü ve insan eli kabartmalarının bulunduğu mezar taşları burada Hristiyan bir nüfusun yaşadığını göstermektedir.
Ahçirik köyü, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı mufassal defterine göre, Tortum sancağına bağlı Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 76 Hristiyan haneden oluşuyordu. Tortum sancağının üç nahiyesinden biri olan Ahçirik nahiyesi ise, 15 köyü kapsıyordu. Nahiyenin nüfusu, 1.248'i Hristiyan ve 22'si Müslüman olmak üzere, 1.270 haneden oluşuyordu.
Ahçirik köyü, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Erzurum eyaletinin Tortum kazasına bağlıydı. Köyde 9 hanede 22 erkek yaşıyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, Ahçirik köyünün toplam nüfusunun yaklaşık 44 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Ahçirik köyü, 1935 genel nüfus aşımında Erzurum vilayetinin Tortum kazasına bağlı Kisha nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu 94 kişiden oluşuyordu. Ahçirik Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Yaylacık, 1959 yılında 7267 sayılı kanunla da Yazyurdu olarak değiştirilmiştir. Yazyurdu köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 145 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 13 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Yazyurdu köyünün 1,5 km batısında, bir kaya üzerinde megalit bir yapı kalıntısı bulunmaktadır. Kaba yontulmuş iri ve orta büyüklükte taşlarla inşa edilmiş olan bu yapının olduğu yer köylülerce “Kilakom” olarak adlandırılmaktadır. Köyün yaylasında ise eski mezar taşları tespit edilmiştir. Bu taşlarda kabartma şeklinde haç, insan yüzü ve insan eli yer alır.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 91 km, Tortum ilçe merkezine 40 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeybatısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Kaleboynu, Cihanlı ve Şenyurt mahalleleri üzerinden, Derekapı'da 18,2 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Yellitepe, Tortum
Yellitepe, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Yellitepe'nin eski adı Kasiriki (ქასირიკი) veya Kasirik'tir. Ancak 1574 tarihli Osmanlı tahrir defterindeki kayıt "Kirzik" (კირზიკი), 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterindeki kayıt ise Kasirik şeklinde okunmuştur.
Kasirik köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün 4 kilometre güneydoğusunda eski br kaleye ait kalıntılar buranın eski bir yerleşim alanı oluğunu göstermektedir.
Kasirik veya Kasriki köyü, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde "Kazirik" adıyla, Tortum sancağının Ahçirik nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu deftere göre nüfusu, tamamı Hristiyan olan 18 haneden oluşuyordu. 1835 Osmanlı nüfus defterine göre ise, bu yerleşim Erzurum eyaletinin Tortum kazasına bağlıydı. Köyde Müslüman nüfus ile Hristiyan nüfus bir arada yaşıyordu. Bu nüfus tespitinde, 17'si Müslüman ve 3'ü Hristiyan olmak üzere, 6 hanede 20 erke tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince köyün toplam nüfusunun yaklaşık 40 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Kasirik, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kasrik veya Kasirik (قاصریك) şeklinde yazılmış, ancak "Kamrik" şeklinde okunmuştur. Bu sırada köy, Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kasirik" şeklinde geçen köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 224 kişiden oluşuyordu. Kasirik Türkçe olmadığı için köyün adı 1950'lerin ilk yarısında Yelli olarak değiştirilmiştir. Daha sonra köye Yellitepe adı verilmiştir. Yellitepe köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 273 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 32 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.
Yellitepe mahallesinde tespit edilmiş olan tek tarihi yapı, köy yerleşiminin 4 kilometre güneydoğusunda yer alan kaledir. Günümüze yıkıntıları ulaşan bu kale (60 x 45 m), komşu Yağcılar (Karinkosi) köyünün eski yaylası olan Susuz Yayla'da bulunmaktadır. Ulaşımı zor, üç taraftan korunaklı bir yerde inşa edilmiş olan kaleden geriye küçük duvar parçaları kalmıştır. Kalenin bulunduğu yerde seramik parçaları tespit edilmiştir.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 82 km, Tortum ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un batısında olup, numaralı Artvin-Erzurum (Uzundere-Tortum) devlet yoluna Alapınar, Esendurak ve Tortumkale mahalleleri üzerinden 17,3 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Yukarısivri, Tortum
Yukarısivri, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Yukarısivri ile Çamlıca'nın eski ortak adı Lisgavi veya Liskavi'dir. Nitekim Osmanlı tahrir defterlerinde Yukarısivri köyü, Yukarı Liskavi, Çamlıca mahallesi de Aşağı Liskavi olarak geçer. Liskavi veya Lisgavi adı Gürcüce Lishevi'den (ლისხევი) değişime uğramış olabilir. Lishevi, "lisi" (ლისი) ve "hevi" (ხევი) kelimelerinden oluşur ve sazlı dere anlamına gelir. Tiflis yakınlarındaki Lisi Gölü'nün adı da "lisi" kelimesinden türemiştir.
Yukarı Lisgavi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Yukarı Lisgavi köyü, 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre Tortum sancağının Liskavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Aşağı Liskavi köyünü de kapsayan Liskavi nahiyesi 15 köyden oluşuyordu. Yukarı Liskavi köyü nüfus açısından bu nahiyenin dördüncü büyük köyüydü ve nüfusu 84 Hristiyan haneden oluşuyordu.
Yukarı Lisgavi köyü, geçen zaman içinde nüfus açısından daha küçük bir köye dönüşmüştür. 1835 Osmanlı nüfus defterine göre köyün nüfusu 60 haneden oluşuyordu. Sadece erkek nüfusunun tespit edildiği bu sayımda köyde 187 erkek bulunuyordu. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun 374 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Yukarı Lisgavi köyü, 1935 genel nüfus sayımında "Yukarıliskav" adıyla Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 556 kişiden oluşuyordu. Lisgavi veya Liskav Türkçe olmadığı için Yukarı Liskav'ın adı 1950'lerin ilk yarısında Yukarısivri olarak değiştirilmiştir. Bundan dolayı köyün adı 1955 genel seçimlerinde Yukarısivri olarak geçer. 1965 genel nüfus sayımında "Yukarısivri ("Yukarılisgav")" şeklinde kaydedilmiş olan köyde 835 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 255 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 65 km, Tortum ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un kuzeydoğusunda olup olup, numaralı Tortum-Narman il yolu kenarındadır.
# Yumaklı, Tortum
Yumaklı, Erzurum ilinin Tortum ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Yumaklı'nın eski adı Bari'dir. Gürcüce bir yer adı olan Bari (ბარი), vadi, tepelerin arasındaki düzlük anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Bar şeklinde girmiştir. Nitekim 1574 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1835 tarihli Osmanlı nüfus defterinde Bar (بار) olarak geçer.
Bari köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1574 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre Tortum sancağına bağlı Liskavi nahiyesinin köylerinden biriydi. Nüfusu, 94 Hristiyan haneden oluşuyordu.
Bari veya Bar köyü, 1835 Osmanlı nüfus defterine göre Erzurum eyaletine bağlı Tortum kazasının köylerinden biriydi. Köyde Müslüman nüfus ile Hristiyan nüfus bir arada yaşıyordu. Bu nüfus sayımda, 114'ü Müslüman ve 14'ü Hristiyan olmak üzere, 33 hanede 128 erke tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenice köyün toplam nüfusunun yaklaşık 256 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Bari köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde yazım hatasından dolayı "Yar" (یار) olarak geçer. Bu sırada köy Erzurum vilayetinin Tortum kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 434 kişiden oluşuyordu. Bari veya Bar Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yumaklı olarak değiştirilmiştir. Yumaklı köyünün nüfusu 1965 genel nüfus sayımında 621 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 186 kişi okuma yazma biliyordu.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tortum Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 40 km, Tortum ilçe merkezine 15 km uzaklıktadır. Mahalle, Tortum'un güneyinde olup, numaralı Artvin-Erzurum (Tortum-Yakutiye) devlet yoluna 3,4 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Akdamar, Tekman
Akdamar, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı, 1901 ve 1928 yılı kayıtlarında Kürtçede "çardaklar, kulübeler" anlamına gelen Kolikan olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 125 km, Tekman ilçe merkezine 53 km uzaklıktadır. Tekman'ın güneybatısında olup, numaralı Tekman-Kırıkan il yoluna Alabayır, Karlıca, Gökoğlan ve Kayaboğaz mahalleleri üzerinden, Kırıkan Mahallesi'nde 22 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Alabayır, Tekman
Alabayır, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı 1901 yılı kayıtlarında Gabelikan, 1928 yılı kayıtlarında ise Kabelikan olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 82 km, Tekman ilçe merkezine 52 km uzaklıktadır. Tekman'ın güneybatısında olup, numaralı Erzurum-Bingöl (Palandöken-Çat) devlet yoluna, Karlıca, Dalsöğüt ve Turnagöl mahalleleri üzerinden, Aşağıçat Mahallesinde 37,2 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Aşağıhanbeyi, Tekman
Aşağıhanbeyi, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı 1901 yılı kayıtlarında Hanbağ, 1928 yılı kayıtlarında ise Aşağı Hanbegi olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 98 km, Tekman ilçe merkezine 22 km uzaklıktadır. Tekman'ın kuzeydoğusunda olup, numaralı Tekman-Hınıs il yoluna, Karatepe Mahallesi üzerinden, Işıklar Mahallesi'nde 9,7 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
# Aşağıtepecik, Tekman
Aşağıtepecik, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahalle, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 108 km, Tekman ilçe merkezine 25 km uzaklıktadır. Tekman'ın kuzeydoğusunda olup, numaralı Tekman-Hınıs il yoluna, Yerköy ve Yeşilören mahalleleri üzerinden, Çevirme Mahallesi'nde 13,2 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
# Aydınlı, Tekman
Aydınlı, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı, 1928 yılı kayıtlarında Rezi olup, Kürtçede "rez" sözcüğü "üzüm bağı" anlamına gelmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 62 km, Tekman ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır. Mahalle, Tekman'ın kuzeydoğusunda olup, numaralı Erzurum-Tekman il yoluna 4,4 km'lik bir köy yoluyla bağlıdır.
# Beşdere, Tekman
Beşdere, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı  1901 ve 1928 yılı kayıtlarında Kürtçede "çığlı" anlamına gelen Bastok olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 92 km, Tekman ilçe merkezine 37 km uzaklıktadır. Mahalle, Tekman'ın güneybatısında olup, numaralı il yoluna Çukuryayla ve Kayaboğaz mahalleleri üzerinden, Kırıkan Mahallesi'nde 12,2 km.lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Beyköy, Tekman
Beyköy, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahalle, 1928 yılından beri aynı adı taşımaktadır.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 96 km, Tekman ilçe merkezine 18 km uzaklıktadır. Mahalle, Tekman'ın kuzeydoğusunda olup, numaralı Tekman-Hınıs il yoluna, Işıklar Mahallesi'nde 8 km'lik bir köy yoluyla ulaşmaktadır.
# Çağlar, Tekman
Çağlar, Erzurum ilinin Tekman ilçesine bağlı bir kırsal mahalledir.


## Tarihçe.
Mahallenin eski adı, 1928 yılı kayıtlarında Tayyar Komu olarak geçmektedir.
1993 yılında Büyükşehir olan Erzurum'da, 2012 yılında 6360 Sayılı Yasa ile, tüm köylerin tüzel kişiliği kaldırılmıştır. Bu köy de Tekman Belediyesi'nin bir mahallesi olmuştur.


## Coğrafya.
Mahalle, Erzurum il merkezine 102 km, Tekman ilçe merkezine 24 km uzaklıktadır. Mahalle, Tekman'ın güneyinde olup, bir köy yoluyla doğrudan ilçe merkezine bağlıdır.