# 2023-2024 maymun çiçeği salgını
2023-2024 maymun çiçeği salgını veya 2023-2024 mpox salgını, Orta Afrika bölgesinde sınıf 1 mpox (eski adıyla maymun çiçeği) virüsünün yeni bir varyantı olan sınıf 1b'nin yol açtığı bir salgın. Salgın ilk olarak Eylül 2023'te başladı. Ağustos 2024 itibarıyla 17.000'den fazla vaka ve 591 ölüm (yaklaşık %3,5 ölüm oranı) bildirilmiştir; bu ölümlerin neredeyse tamamı Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) gerçekleşmiştir.
14 Ağustos 2024'te Dünya Sağlık Örgütü (WHO), bu salgını halk sağlığını ilgilendiren uluslararası acil durum (PHEIC) olarak ilan etti.


## Arka plan.
Mayıs 2022'de Dünya Sağlık Örgütü, virüsün farklı bir sınıfını içeren önceki bir maymun çiçeği salgınını küresel sağlık acil durumu olarak ilan etmişti. Hastalık, DSÖ'nün Mayıs 2023'te küresel acil durumu sonlandırdığı döneme kadar 87.000 kişiye bulaşmış ve 140 ölüme yol açmıştı.
Eylül 2023'te Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde vakalar artmaya başladı ve bu artış 2024 yılına kadar devam etti. Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (ACDC), bir önceki yıla göre vakalarda %160'lık bir artış olduğunu bildirdi.


## Salgın.
### Bildirilen vakalar ve can kayıpları.
"10 Ekim 2024 itibarıyla"


### Zaman çizelgesi.
Sınıf 1b enfeksiyonlarından kaynaklanan maymun çiçeği vakaları, Eylül 2023'e kadar Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) artış gösteriyordu ve bunların birçoğu Güney Kivu eyaletindeki bir maden kasabası olan Kamituga'da tespit edildi. Ocak 2024'te ülke genelinde bir salgın bildirildi.
12 Ağustos 2024'te Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (ACDC), Afrika'da artan maymun çiçeği vakalarının bir halk sağlığı acil durumu haline geldiğini ilan etti ve 517'den fazla ölüm bildirildi. Bu nedenle kuruluş, virüsün yayılmasını kontrol altına almak ve enfekte olmuş hastaları tedavi etmek için uluslararası toplumdan yardım ve müdahale talep etti. ACDC, salgına neden olan virüs türünün ölüm oranının %3-4 olduğunu ve bu oranın 2022-2023 maymun çiçeği salgını sırasında kaydedilen %1'den az ölüm oranına kıyasla önemli ölçüde yüksek olduğunu belirtti. 14 Ağustos'ta Dünya Sağlık Örgütü salgını uluslararası öneme sahip bir halk sağlığı acil durumu (PHEIC) olarak ilan etti.
16 Ağustos 2024 itibarıyla 15 ülkenin maymun çiçeği vakası tespit ettiği bildirildi ve hastalıktan bildirilen tüm vakaların ve ölümlerin %96'sından fazlasını KDC'de olduğu doğrulandı. KDC'de 16.839 vaka ve 501 ölüm rapor edilmiştir. ACDC, KDC'de bildirilen vakaların %70'inin 15 yaş altı çocuklar arasında olduğunu ve bu grubun bildirilen ölümlerin %85'ini oluşturduğunu belirtti. Epidemiyolog Jacques Alonda, KDC'deki ve komşu ülkelerdeki mülteci kamplarında hastalığın yayılması konusunda, özellikle kolera ve kızamık gibi diğer salgınların eş zamanlı olarak görülmesi ve yaygın yetersiz beslenme nedeniyle ulusal sağlık sistemine zaten baskı uygulandığını belirterek endişelerini dile getirdi.
Yine 16 Ağustos'ta Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC), sınıf 1'in Avrupa nüfusuna yönelik risk seviyesini "çok düşük"ten "düşük"e yükseltti; bu, kıtada daha fazla yurtdışı kaynaklı vaka tespit edilme olasılığının artmasından kaynaklanıyor. Ancak ajans, Avrupa'da bu virüs türünün yayılma riskinin hala minimum seviyede olduğunu yineledi. ECDC ayrıca, salgından etkilenen Afrika ülkelerine seyahat edecek kişilere maymun çiçeğine karşı aşı olmayı düşünmelerini tavsiye etti.


### Yaygın bulaşmanın olduğu ülkeler.
#### Kongo Demokratik Cumhuriyeti.
Ağustos 2024 itibarıyla, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (KDC) 16.839 şüpheli maymun çiçeği vakası (bunlardan en az 1.888'i laboratuvarda doğrulanmış) ve 570 ölüm (bunlardan en az 8'i laboratuvarda doğrulanmış) bildirilmiştir.
19 Ağustos'ta KDC Halk Sağlığı Bakanı Samuel-Roger Kamba Mulamba, bir basın toplantısında ülkenin başkenti Kinşasa da dahil olmak üzere tüm eyaletlerin salgından etkilendiğini ve ulusal hükûmetin farkındalık kampanyaları, tıbbi ekiplerin görevlendirilmesi ve hasta bakımı gibi unsurları içeren 45 milyon avroluk bir müdahale planı başlatacağını duyurdu. Ancak bu plana aşılar dahil edilmedi.


### Sınırlı yerel bulaşma olan ülkeler.
Ağustos 2024 itibarıyla, 15 ülke maymun çiçeği vakası bildirmiştir. Dünya Sağlık Örgütü, KDC'deki salgınla bağlantılı yeni maymun çiçeği vakalarının, dört Doğu Afrika ülkesinde ilk kez tespit edildiğini rapor etti: Burundi, Kenya, Ruanda ve Uganda. Batı Afrika'da bulunan Fildişi Sahili de ilk kez yeni vakalar bildirdi.


#### Orta Afrika Cumhuriyeti.
30 Temmuz 2024'te Orta Afrika Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Pierre Somsé, hastalığın çoğunlukla kırsal alanlarla sınırlı kaldığı bir dönemin ardından Bangui'de maymun çiçeği salgını olduğunu ilan etti. Somsé, ülkede bazı ailelerin, damgalanma korkusuyla enfekte olmuş akrabalarını sakladığını ve bu durumun hastalığın bulaşma riskini artırdığını belirtti.


#### İsveç.
15 Ağustos 2024'te İsveç Halk Sağlığı Ajansı, Afrika dışında ilk vakayı rapor etti. Bu vaka, Afrika'da salgından etkilenen bir bölgede kaldığı sırada sınıf I maymun çiçeği kapmış bir kişiyi içeriyordu. Ajans, bu vakanın genel nüfus için daha yüksek bir risk oluşturmadığını, ancak ara sıra yurtdışı kaynaklı vakaların "görülmeye devam edebileceğini" belirtti.


#### Tayvan.
18 Ağustos 2024'te Tayvan'ın Tainan Şehir Meclisi Halk Sağlığı Bürosu, 16 Ağustos itibarıyla yılbaşından bu yana üç maymun çiçeği vakasının -üçünün de kimliği belirtilmemiş kişilerle yakın temas kurmuş erkekler olduğu- doğrulandığını duyurdu. Hastaların seyahat geçmişi ve varyant hakkında daha fazla bilgi verilmedi.


### Sınıf II vakaları.
Bazı ülkeler, sınıf 1b salgınıyla ilgisiz olduğu düşünülen sınıf II varyantlarıyla enfekte olmuş güncel maymun çiçeği vakaları bildirmiştir. 2022'de başlayan sınıf II enfeksiyonlarının devam eden küresel bir salgını bulunmaktadır.


#### Pakistan.
15 Ağustos 2024'te Pakistan Ulusal Komuta ve Operasyon Merkezi (NCOC), Mardan'da yaşayan ve yakın zamanda bir Körfez ülkelerinden dönen ve Hayber Pahtunhva eyaletinde bulunan bir kişide maymun çiçeği şüphesi olduğunu duyurdu. Kişiye, Pakistan Sağlık Bakanlığı tarafından daha sonra maymun çiçeği tanısı kondu ancak virüs örneklerinin doğasının belirlenmesi için dizileme çalışmaları hala devam ediyor.
17 Ağustos'ta Hayber Pakhtunkhwa sağlık departmanı, iki hastanın maymun çiçeği testi pozitif çıktığını, bir diğerinin ise doğrulama beklediğini açıkladı. Tüm hastalar yakın zamanda Birleşik Arap Emirlikleri'nden Pakistan'a dönmüştü.
19 Ağustos'ta başka bir maymun çiçeği vakası bildirildi. Bu vaka, bir Orta Doğu ülkesinden yeni dönen Azad Keşmirli birisiydi ancak Sağlık Bakanlığı, ülkede bildirilen vakaların hiçbirinin virüsün sınıf 1b türünden kaynaklanmadığını açıkladı.


#### Portekiz.
16 Ağustos'ta Portekiz Sağlık Genel Müdürlüğü (DGS), Mayıs ve Temmuz 2024 arasında ülkede üç yeni maymun çiçeği vakasının doğrulandığını açıkladı. Kurum, tüm vakaların Kuzey Bölgesi'nde tespit edildiğini ve iki kişinin hastalığın kuluçka döneminde yurt dışına seyahat ettiğini bildirdi. Ancak DGS, üç hastanın da sınıf 2b maymun çiçeği kaptığını, hiçbir sınıf I vakasının bildirilmediğini belirtti.


#### Filipinler.
19 Ağustos 2024'te Filipinler Sağlık Bakanlığı (DOH), Metro Manila'dan 33 yaşındaki bir erkeğin, 18 Ağustos'ta maymun çiçeği testinin pozitif çıktığını duyurdu. Hastanın daha sonra sınıf II maymun çiçeği kaptığı belirlendi.


## Viroloji.
Mpox, maymun çiçeği virüsünün neden olduğu bir hastalıktır. Virüs, enfekte hayvanlar veya kişilerle yakın temas yoluyla bulaşır; bu temas yüz yüze iletişim, fiziksel temas, virüsle temas etmiş yatak çarşafları, giysiler veya enjeksiyon iğneleri, cinsel temas ve virüsle temas etmiş et tüketimi gibi farklı şekillerde gerçekleşebilir.
Nisan 2024'te araştırmacılar, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin Güney Kivu eyaletindeki bir maden kasabası olan Kamituga'da sınıf I maymun çiçeğinin yeni bir alt grubunu tespit ettiler. Epidemiyologlar, bu yeni varyantın -daha sonra "sınıf Ib" veya "sınıf 1b" olarak adlandırıldı- diğer maymun çiçeği türlerine kıyasla daha kolay yayılma potansiyeline sahip olduğunu bildirdiler. Araştırmacılar, bu türün genetik mutasyonlar geçirdiğini ve insan temas yoluyla daha kolay yayılmasını sağladığını, maden kasabasının uzak konumunun ise hastalığı doğal olarak taşıyan ve yayan hayvanlarla temasını büyük ölçüde sınırladığını ileri sürdüler.
Kongo Demokratik Cumhuriyeti Ulusal Biyomedikal Araştırma Enstitüsü'nden Dr. Placide Mbala-Kingebeni, yapılan analizlerin, önceki 2022 ve 2023 salgınlarından farklı olarak maymun çiçeğinin "yeni bir evresini" işaret ettiğini ve yeni varyantın esas olarak genital bölgelerde lezyonlar ürettiğini, bu nedenle hastalığın göğüs, ayaklar ve ellerde lezyonlara neden olan türlere kıyasla teşhisinin daha zor olduğunu belirtti. Mbala-Kingebeni ayrıca, yeni varyantın farklı belirtiler göstermesi nedeniyle sessiz bulaşma olasılığının daha yüksek olabileceğini belirtti. Araştırma ekibi, tespit edilen formun sınıf I bir tür olduğunu ve bu türün tarihsel olarak, 2022-2023 maymun çiçeği salgını sırasında baskın olan sınıf II türüne kıyasla daha şiddetli semptomlara neden olduğunu belirledi.


## Önleme ve azaltma.
Maymun çiçeği aşıları, Haziran 2024'e kadar herhangi bir Afrika hükûmeti tarafından ve aşıların etkinliği de, Stratejik Uzmanlar Danışma Grubu tarafından onaylanmamıştı. Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Sağlık Acil Durum Programı Direktörü Michael J. Ryan, NPR ile yaptığı bir röportajda, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin aynı anda kızamık ve kolera gibi diğer endemik hastalıklarla da mücadele ettiğini belirtti. O tarihe kadar, yalnızca KDC'deki iki laboratuvar maymun çiçeği için polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) testi yapabiliyordu.
Haziran 2024'te, Reuters KDC'deki yetkililerin Bavarian Nordic tarafından üretilen Jynneos ve KM Biologics tarafından üretilen LC16 çiçek aşılarını acil kullanım için onayladığını bildirdi. Jynneos, daha sonra Nijerya'da da acil kullanım için onaylandı. Her iki ülke de aynı yılın Ağustos ayı sonuna kadar maymun çiçeği için aşılama kampanyalarına resmen başladı.
Ağustos 2024'te, GAVI CEO'su Sania Nishtar, organizasyonun "İlk Müdahale" fonu kapsamında, COVID-19 pandemisi sırasında hükûmetler ve küresel sağlık finansman kuruluşlarının bağışlarıyla oluşturulan ve yeni sağlık acil durumlarına yanıt vermek için yürürlükte tutulan bir fon olan 500 milyon dolara kadar kaynak tahsis ettiğini söyledi. Ancak Nishtar, GAVI ve UNICEF'in etkilenen ülkelerden resmi taleplerin gelmesini ve Dünya Sağlık Örgütü'nden maymun çiçeği aşılarının nihai onayını beklemeleri gerektiğini belirtti. Buna karşılık, DSÖ, ulusal onayları hala bekleyen ülkelerde acil kullanım için aşılara erişimi sağlayacak bir süreç başlatacağını duyurdu.
14 Ağustos'ta, ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (HHS), ulusal hükümetin KDC'ye Jynneos aşısından 50.000 doz bağışlayacağını duyurdu. HHS ayrıca ABD'nin, Orta ve Doğu Afrika'daki sınıf I maymun çiçeğine hazırlık ve müdahale çabalarını desteklemek için daha önce 17 milyon USD sağladığını belirtti.
16 Ağustos'ta, Bavarian Nordic, Jynneos/Imvanex aşısının 12 ila 17 yaş arası ergenler için onayının genişletilmesini desteklemek amacıyla Avrupa İlaç Ajansı'na klinik veriler sunduğunu bir basın açıklamasında duyurdu. Şirket, kanıt olarak, NIH'nin Ulusal Alerji ve Bulaşıcı Hastalıklar Enstitüleri (NIAID) tarafından sponsor olunan ve 12-17 yaş aralığında 315 ergen ve 18-50 yaş aralığında 211 yetişkinde yapılan bir çalışmanın erken sonuçlarını gösterdi. Bu çalışmada, iki standart dozla aşılamadan sonra bağışıklık tepkileri ve güvenlik profillerinin iki yaş grubu arasında benzer olduğu görülmüştür. Aynı açıklamada Bavarian Nordic, 2 ila 12 yaş arasındaki çocuklarda aşı çalışmasının 2024'ün ilerleyen dönemlerinde KDC ve Uganda'da yapılacağını da belirtti.
16 Ağustos'ta, Çin Gümrük Genel Müdürlüğü, ulusal makamların salgından etkilenen bölgelerden gelen insanlar ve mallar için altı ay boyunca tarama önlemleri uygulayacağını açıkladı.
17 Ağustos itibarıyla, Pakistan tüm havalimanlarında ve çevre ülkelerle sınır geçişlerinde yolcuları taramaya başladı.
17 Ağustos'ta, Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (ACDC), 2025 yılına kadar 10 milyon doz maymun çiçeği aşısı dağıtmayı taahhüt ettiklerini ve Bavarian Nordic'in Afrika genelinde aşı üretim kapasitelerini artırmayı kabul ettiğini duyurdu. Bu sayede yerel arzın artırılması ve üretim maliyetlerinin düşürülmesi hedefleniyor. ACDC Genel Direktörü Dr. Jean Kaseya, yabancı ülkelerden, COVID-19 pandemisi sırasında olduğu gibi Afrika uluslarına yönelik seyahat yasakları uygulamamaları için ricada bulundu.
19 Ağustos'ta, KDC'nin Kamu Sağlığı Bakanı Samuel-Roger Kamba Mulamba, bir basın toplantısında ülkenin yaklaşık 3,5 milyon doz maymun çiçeği aşısına ihtiyacı olduğunu, bu dozların yaklaşık 215.000'inin Belçika tarafından ve üç milyona kadar dozun Japonya tarafından bağışlanmasının planlandığını, ayrıca Amerika Birleşik Devletleri'nden de ek bağışların beklendiğini açıkladı.


## Konuyla ilgili yayınlar.
 -