# Gılgamış
 - YÖNLENDİRME 
Gılgamış (; özgün ), Sümer şehir devleti Uruk'un tarihî kralı, antik Mezopotamya mitolojisinin önemli bir kahramanı ve MÖ 2. binyılın sonlarında Akadca yazılan epik şiir "Gılgamış Destanı"nın protagonistidir. Muhtemelen MÖ. 2800 ile 2500 arasındaki bir zaman aralığında ülkeyi yönetmiş ve ölümünden sonra tanrısallaştırılmıştır. Ur'un üçüncü hanedanlığı (y. MÖ 2112-2004) döneminde Sümer efsanelerinde önemli bir şahsiyet olmuştur. Gılgamış'ın efsanevi kahramanlıkları günümüze kadar gelen beş Sümer şiirinde anlatılmıştır. Bunların tespit edilebilen en eskisi "Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı"'dır. Bu şiirde Gılgamış, Tanrıça İnanna'nın yardımına gelir ve tanrıçanın "huluppu" ağacını istila eden yaratıkları defeder. İnanna, Gılgamış'a "mikku" ve "pikku" adı verilen iki bilinmeyen nesne verir fakat Gılgamış, bunları kaybeder. Enkidu'nun ölümünden sonra gölgesi, Gılgamış'a Ölüler Diyarı'nın kasvetli koşullarını anlatır. "Gılgamış ve Agga" şiiri, Gılgamış'ın tâbi olduğu Kral Agga'ya karşı ayaklanmasını anlatır. Diğer Sümer şiirleri Gılgamış'ın dev Huvava ve Gök Boğası (veya Cennetin Boğası) ile ilişkisini anlatırken kötü muhafaza edilmiş olan sonuncu şiir Gılgamış'ın ölümüyle cenazesini anlatır.
Babil'in sonraki zamanlarında bu hikâyeler, bağlantılı bir anlatıya dâhil edilmeye başlanmıştır. Standartlaştırılmış Akadcayla yazılan "Gılgamış Destanı", muhtelemen Orta Babil Dönemi'nde (y. MÖ 1600-1155) Sîn-lēqi-unninni adına sahip bir yazman tarafından yazılmış ve daha çok eski kaynak malzemelerine bağlı kalmıştır. Destanda Gılgamış, vahşi bir insan olan Enkidu ile arkadaşlık yapan insanüstü güce sahip bir yarı tanrıdır. Birlikte maceraya atılırlar, hem Humbaba'yı (Huvava'nın Doğu Sami dilindeki adı) hem de evlilik teklifini reddeden Gılgamış'a İştar (İnanna'nın Doğu Sami dilindeki adı) tarafından ikiliye saldırması için gönderilen Gök Boğası'nı alt ederler. Tanrıların ceza olarak gönderdiği bir hastalık sonucu Enkidu'nun ölmesiyle Gılgamış, kendi ölümünden korkmaya başlar ve ölümsüzlüğü bulmayı umarak Büyük Tufan'da sağ kalmayı beceren bilge Utnapiştim'i ziyaret eder. Gılgamış önüne çıkan bir dizi testte başarısız olur ve ölümsüzlüğün ulaşamayacağı bir yerde olduğunu fark edip memleketi Uruk'a geri döner.
Çoğu klasik tarihçi "Gılgamış Destanı"nın MÖ 8. yüzyılda Grekçe yazılmış iki epik şiir olan "Odysseia" ile "İlyada"nın üzerinde önemli ölçüde bir etkiye sahip olduğu konusunda hemfikirdir. Gılgamış'ın doğum hikâyesi, Romalı yazar Aelian'ın yazdığı "De Nature Animalium"un MS 2. yüzyıl anekdotunda anlatılır. Aelian, Gılgamış'ın annesinin hamile kalmasını önlemek için büyükbabasınca koruma altında tutulduğunu nakleder. Bunun nedeni de kendisine anlatılan bir kehanette torununun kendisini devireceğinin söylenmesidir. Anne hamile kalır ve muhafızlar çocuğu bir kuleden aşağı atar. Çocuk aşağı düşerken bir kartal tarafından kurtarılır ve bahçıvan tarafından büyütüleceği bir meyve bahçesine sağ salim götürülür. "Gılgamış Destanı", 1849'da Asurbanipal Kütüphanesi'nde keşfedilmiştir. 1870'lerin başında çevrilmesinden sonra bazı kısımlarının Tanah ile benzerlik taşımasından ötürü tartışmalara neden olmuştur. Gılgamış 20. yüzyılın ortasına kadar pek tanınmamış fakat sonlarından itibaren modern kültürde gittikçe daha belirgin bir figür haline gelmiştir.


## Etimoloji.
Gılgamış adının orijinal çivi yazılı tabletlerdeki hâli 𒄑𒉈𒂵𒈩 şeklinde olup bu yazıyı okuyan âlimlerce "Bilgameš" şeklinde Romanize edilmiştir. Yakın Doğu dilleri uzmanı John L. Hayes, adın "bilga" kısmının "yaşlı adam" "meš" kısmının ise "genç adam" anlamına geldiğini savunarak Bilgameš'in anlamını "gençleşen yaşlı adam" olarak verir. John A. Halloran ise "bilga" kısmına "ata", "yaşça büyük" karşılıklarını, "meš" kısmına "yiğit" karşılığını uygun görerek adın "yiğit ata" anlamına geldiğini savunur.
Çivi yazısıyla 𒄑𒂆𒈦 şeklinde yazılan ve "Gilgameš" şeklinde Latin harflerine aktarılan ad ise Eski Babilce yazılan kehanet metinlerinde /b/ harfinin /g/ harfine dönüşmesi sonucu orijinal adın Babilleşmiş hâlidir.


## Gerçek kişiliği.
Çoğu tarihçi genellikle, Gılgamış'ın Sümer şehir devleti Uruk'un tarihî kralı olduğu#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME ve muhtemelen Erken Hanedanlar Dönemi (y. MÖ 2900-2350) içinde bir zaman aralığında ülkeyi yönettiği konusunda hemfikirdir.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Antik Yakın Doğu araştırmacısı Stephanie Dalley, "Gılgamış'ın yaşadığı tarihler kesin olarak verilemese de genel itibarıyla MÖ 2800 ila 2500 arasındaki zaman diliminde yaşadığı kabul edilir." demiştir.#YÖNLENDİRME Gılgamış'tan bahseden çağdaşı herhangi bir öge henüz keşfedilmemiştir#YÖNLENDİRME fakat 1955'te bulunan İşbi-Erra (y. MÖ 1953-1920) devrinde yazılmış otuz dört satırlık bir tarihyazımı metni olan Tummal Yazıtı, Gılgamış'ın saltanatına ışık tutar.#YÖNLENDİRME Yazıt, Gılgamış'ın Uruk surlarını inşa etmesini konu edinir.#YÖNLENDİRME Yazıtın on birinci satırından on beşinciye kadar olan kısmı şöyledir:#YÖNLENDİRME 
<poem>
İkinci kere Tummal yerle bir oldu
Gılgamış, Enlil Evi'nin Numunburra'sını inşa etti
Gılgamış'ın oğlu Ur-lugal
Tummal'ı rakipsiz yaptı,
Ninlil'i Tummal'a getirdi.
</poem>
Gılgamış'ın yaşadığı döneme yakın bir tarihte yaşamış olma ihtimali bulunan Kiş Kralı Enmebaragesi de Gılgamış'ı kral olarak anar.#YÖNLENDİRME Gılgamış ayrıca Sümer kralları listesinde Uruk krallarından biri olarak yer alır.#YÖNLENDİRME Me-Turan'da bulunan bir destan metninin bazı kısımları, yaşamının sonunda Gılgamış'ın nehir yatağının altına gömüldüğünden bahseder.#YÖNLENDİRME Uruk halkı, ölü kralı nehir yatağına gömmek amacıyla Uruk'tan geçen Fırat'ın akışını değiştirmiştir.#YÖNLENDİRME 


## Tanrılaştırılması ve efsanevi kahramanlıkları.
### Sümer şiirleri.
Daha sonraki Erken Hanedanlar Dönemi'nde Gılgamış'a Sümer'in çeşitli yerlerinde tanrı olarak ibadet edildiği kesindir.#YÖNLENDİRME MÖ 21. yüzyılda, Uruk Kralı Utu-hengal, Gılgamış'ı koruyucu ilahı olarak kabul etmiştir.#YÖNLENDİRME Üçüncü Ur Hanedanı (y. MÖ 2112-2004) kralları özellikle Gılgamış'a düşkündü#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME ve ona "ilahi kardeş" ve "arkadaş" derlerdi.#YÖNLENDİRME Ur Kralı Şulgi (MÖ 2029-1982), kendisinin Lugalbanda ile Ninsun'un oğlu ve Gılgamış'ın erkek kardeşi olduğunu açıklamıştır.#YÖNLENDİRME Yüzyıllar boyunca Gılgamış hakkında kademeli bir hikâye birikimi olmuş olabilir ve bunlardan bazıları Lagaş'ın İkinci Hanedanı hükümdarı Gudea gibi diğer tarihî şahsiyetlerin gerçek hayatlarından kaynaklanır. Kil tabletlere yazılan dualar, Ölüler Diyarı'nın hâkimi olarak Gılgamış'a hitap eder.#YÖNLENDİRME 
Bu dönemde, Gılgamış'a yönelik çok sayıda mit ve efsane gelişmiştir.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış'ın çeşitli kahramanlıklarını anlatan beş bağımsız Sümer şiiri günümüze kadar gelmiştir.#YÖNLENDİRME Gılgamış'ın edebiyatta ilk göründüğü yer tespit edilebildiği kadarıyla "Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı" adlı Sümer şiiridir.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Anlatı, Sümerolog Samuel Noah Kramer'e göre Fırat nehri kıyısında yetişen, belki de bir söğüt#YÖNLENDİRME olan bir "huluppu "ağacıyla başlar ve ağaç Fırat kıyısında büyür.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Tanrıça İnanna, ağacı tamamen büyüdükten sonra taht yapmak amacıyla Uruk'taki bahçesine taşır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Ağaç büyür ve olgunlaşır fakat "cazibe bilmeyen" yılan, "Anzû" kuşu ile Yahudi folkloründeki Lilith'in Sümerlerdeki öncüsü "Lilitu", hepsi ağacın içinde yaşamaya başlar ve böylece İnanna'nın üzüntüden ağlamasına neden olurlar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu hikâyede İnanna'nın erkek kardeşi olarak tasvir edilen Gılgamış gelir ve yılanı öldürerek "Anzû" kuşu ile "Lilitu"nun kaçmasını sağlar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış'ın yoldaşları ağacı keser ve ağaçtan bir yatak ve taht oyarak bunları İnanna'ya verir.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME İnanna ise Gılgamış'ın kahramanlıklarına ödül olarak bir "pikku" ve "mikku" (tanımlamaları kesin olmasa da sırasıyla bir davul ve davul tokmağı#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME ) yaratarak karşılık verir.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış, "pikku" ve "mikku"yu kaybedince kimin bunları gidip geri getireceğini sorar.#YÖNLENDİRME Enkidu, bunları bulmak için Ölüler Diyarı'na iner fakat Ölüler Diyarı'nın katı yasalarına uymayınca sonsuza kadar orada kalması gerekir.#YÖNLENDİRME Şiirin kalan kısmında Gılgamış'ın Enkidu'nun gölgesine Ölüler Diyarı hakkında sorular sorduğu bir diyalog yer alır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
"Gılgamış ve Agga", Gılgamış'ın tâbi olduğu ve şehir devleti Kiş'in kralı olan Agga'ya karşı gerçekleştirdiği başarılı isyanı anlatır.#YÖNLENDİRME "Gılgamış ve Huvava", Uruk'tan elli gönüllünün yardımı ile Gılgamış ve hizmetlisi Enkidu'nun, tanrıların hükümdarı tanrı Enlil tarafından Sedir Ormanı'nın koruyucusu olarak görevlendirilen canavar Huvava'yı nasıl yendiğini anlatır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Huvava "ejderha dişli, aslan simalı, fırtına tufanı gibi uğultulu, ateş ağızlıdır; nefesi ölüm[dür]; kimse onu yakala[ya]maz."#YÖNLENDİRME Gılgamış ile elli bir yoldaşı, Huvava'nın bölmesine ulaşmak için yedi sedir ağacının içinden geçer ve canavarı orada köşeye sıkıştırır.#YÖNLENDİRME Gılgamış, Huvava'ya saldırır ve dişlerini söker,#YÖNLENDİRME Huvava ise Gılgamış ile güneş tanrısı Utu'dan merhamet dilenir#YÖNLENDİRME fakat kahramanlar yine de onu öldürür.#YÖNLENDİRME Son kısımda tanrılar Huvava'ya olan şefkatsizliğinden ötürü Enkidu'yu ölüme mahkûm eder.#YÖNLENDİRME 
"Gılgamış ve Gök Boğası"nda Gılgamış ve Enkidu, tanrıça İnanna tarafından kendilerine saldırması için yollanan Gök Boğası'nı öldürür.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu şiirin olay örgüsü, daha sonraki Akadca "Gılgamış Destanı"ndaki ilgili sahneden oldukça farklıdır.#YÖNLENDİRME Bu Sümer şiirinde daha sonraki Akadca destanda belirtildiğinden farklı olarak İnanna, Gılgamış'tan kendisine eş olmasını istemez.#YÖNLENDİRME Ayrıca İnanna, babası An'ı Gök Boğası'nı kendisine vermeye zorlarken (sonraki destanda yaşayanları yemesi için ölüleri ayaklandırmakla tehdit etmek yerine) sadece dünyaya ulaşacak bir çığlık atmakla tehdit eder.#YÖNLENDİRME Kötü muhafaza edildiğinden eksik kısımları bulunan#YÖNLENDİRME "Gılgamış'ın Ölümü" olarak bilinen şiirin, okunabildiği kadarıyla ölen kişinin Ölüler Diyarı'na gidişini takip eden büyük bir devlet cenazesini tarif ettiği anlaşılmaktadır.#YÖNLENDİRME Modern araştırmacıların şiirin başlığını yanlış yorumlamış olması#YÖNLENDİRME ve şiirin aslında Enkidu'nun ölümü hakkında olabileceği ihtimaller arasındadır.#YÖNLENDİRME 


### "Gılgamış Destanı".
Kramer'e göre, "Gılgamış, antik dünyada türünün en iyisi olan bir kahraman fakat şöhret, şeref ve ölümsüzlük için insanın beyhude ama bitmez arayışını simgeleyen trajik figür hâline gelmiştir."#YÖNLENDİRME Eski Babil Dönemi'nde (y. MÖ 1830-1531), Gılgamış'ın efsanevi kahramanlık hikâyeleri bir veya birkaç uzun destanda işlenmiştir.#YÖNLENDİRME Gılgamış'ın maceralarını anlatan en eksiksiz hikâye olan "Gılgamış Destanı", Orta Babil Dönemi'nde (y. MÖ 1600-1155) Sîn-lēqi-unninni adında bir yazman tarafından Akadca yazılmıştır.#YÖNLENDİRME "Gılgamış Destanı"nın günümüze gelen en eksiksiz hâli MÖ 7. yüzyıla ait on iki kil tablete yazıya geçirilmiştir ve Asur başkenti Ninova'daki Asurbanipal Kütüphanesi'nde bulunmuştur.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Destan, birçok parçasının kayboluşu ya da tahrip edilişiyle bölük pörçük hâlde günümüze kadar ulaşmıştır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bazı araştırmacılar ve çevirmenler, destanın eksik kısımlarını önceki Sümer şiirlerinden veya Yakın Doğu'nun diğer bölgelerinde bulunan "Gılgamış Destanı"nın farklı versiyonlarından aldıkları malzemelerle tamamlamayı seçmişlerdir.#YÖNLENDİRME 
Gılgamış, destanda "üçte ikisi tanrısal, üçte biri ölümlü" olarak tanıtılır.#YÖNLENDİRME Gılgamış, şiirin başlangıcında acımasız, baskıcı bir hükümdar olarak tanımlanır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu ya genellikle tüm tebaasını zorla çalıştırdığı#YÖNLENDİRME ya da cinsel açıdan tüm tebaasına baskı yaptığı şeklinde yorumlanır.#YÖNLENDİRME Gılgamış'ın zulmüne ceza olarak tanrı Anu, vahşi insan Enkidu'yu yaratır.#YÖNLENDİRME Enkidu, Şamhat adındaki bir fahişe tarafından evcilleştirildikten sonra Gılgamış ile yüzleşmek için Uruk'a gider.#YÖNLENDİRME İkinci tablette ikisi güreşir ve Gılgamış kazanan taraf olsa da#YÖNLENDİRME rakibinin gücü ve dayanıklılığından o kadar etkilenir ki ikili yakın arkadaş olur.#YÖNLENDİRME Daha erken Sümerce metinlerde Enkidu, Gılgamış'ın hizmetlisidir#YÖNLENDİRME fakat "Gılgamış Destanı"nda ikili eşit konumda olan arkadaştır.#YÖNLENDİRME 
III'ten IV'e kadar olan tabletlerde Gılgamış ve Enkidu, Humbaba (Huvava'nın Akadca ismi) tarafından korunan Sedir Ormanı'na gider.#YÖNLENDİRME Kahramanlar yedi dağdan geçerek Sedir Ormanı'na varırlar ve ağaçları kesmeye başlarlar.#YÖNLENDİRME Humbaba ile yüzleştiğinde Gılgamış panikler ve Şamaş'a (Utu'nun Doğu Sami ismi) dua eder.#YÖNLENDİRME Bunun sonucu çıkan sekiz fırtına Humbaba'nın gözüne vurunca gözleri kör olur.#YÖNLENDİRME Humbaba merhamet için yalvarır ancak kahramanlar her şeye rağmen Humbaba'nın başını keser.#YÖNLENDİRME VI. tablet, Gılgamış'ın Uruk'a dönmesiyle başlar.#YÖNLENDİRME Buradayken İştar (İnanna'nın Akadca ismi), Gılgamış'ın yanına gelir ve ondan eşi olmasını ister.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış, İştar'ın eski sevgililerine kötü davrandığı konusunda ısrar ederek onu reddeder.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME İntikam arayışına giren İştar, babası Anu'ya gider ve ondan Gılgamış'a saldırtmak için#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME kendisine Gök Boğası'nı vermesini ister.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış ve Enkidu boğayı öldürür ve kalbini Şamaş'a sunar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış ve Enkidu dinlenirken İştar, Uruk'un surlarında dikilir ve Gılgamış'ı lanetler.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Enkidu, boğanın sağ uyluğunu yırtıp İştar'ın yüzüne atarak#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME "Elime geçirseydim seni de bu hâle getirirdim ve bağırsaklarını koluna takardım." der.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME İştar "fahişeleri, odalıkları ve orospuları" bir araya çağırırak#YÖNLENDİRME onlardan Gök Boğası için yas tutmalarını emreder.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu arada Gılgamış, Gök Boğası'nı alt etmeleri şerefine bir kutlama düzenler.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
VII. tablet, Enkidu'nun Anu, Ea ve Şamaş'ı gördüğü bir rüyayı anlatmasıyla başlar. Bu üç tanrı, Gök Boğası'nı öldürdükleri için ceza olarak Gılgamış ya da Enkidu'dan birinin ölmesi gerektiğini belirtir.#YÖNLENDİRME Enkidu'yu seçerler ve kısa bir süre sonra Enkidu hastalanır, Ölüler Diyarı'yla ilgili bir rüya gördükten sonra da ölür.#YÖNLENDİRME VIII. tablet, arkadaşının ölümü üzerine Gılgamış'ın avutulamaz üzüntüsünü tarif eder#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME ve Enkidu'nun cenazesinin detaylarını açıklar.#YÖNLENDİRME IX. tabletten XI. tablete kadar, ölümlü olmasından ötürü kederlenen ve üzülen Gılgamış'ın çok uzaklara gitmesi ve Büyük Tufan'ın tek kurtulanı olan ve tanrılar tarafından ölümsüzlükle ödüllendirilen Utnapiştim'in evini bulmak için pek çok engelin üstesinden gelmesi anlatılır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
Utnapiştim'e yolculuk, muhtemelen büyük bağımsız maceralar olarak ortaya çıkan bir dizi mücadeleyi içerir#YÖNLENDİRME fakat Joseph Eddy Fontenrose tarafından "oldukça zararsız olaylar" denilen şeyler yaşarlar.#YÖNLENDİRME İlk olarak Gılgamış, dağ geçidinde aslanlarla karşılaşır ve onları öldürür.#YÖNLENDİRME Maşu dağına ulaştığında Gılgamış bir akrep adam ve karısıyla karşılaşır.#YÖNLENDİRME Vücutları korkunç bir ışıltı ile parlar#YÖNLENDİRME fakat Gılgamış amacını onlara söyleyince geçmesine izin verirler.#YÖNLENDİRME Gılgamış on iki gün boyunca karanlıkta dolaşır ve sonunda ışığa kavuşur.#YÖNLENDİRME Deniz kenarında güzel bir bahçe görür ve burada, kutsal Sâkiye Siduri ile karşılaşır.#YÖNLENDİRME İlkin Gılgamış'ın bahçeye girmesini engeller#YÖNLENDİRME fakat daha sonra ölümü kaçınılmaz olarak kabul etmesi ve suların ötesine yolculuk etmemesi için ikna etmeye çalışır.#YÖNLENDİRME Gılgamış bunu yapmayı reddettiğinde Siduri, onu tanrıların kayıkçısı Urşanabi'ye yönlendirir; Urşanabi, kayığıyla Gılgamış'ı Utnapiştim'in vatanına götürür.#YÖNLENDİRME Gılgamış en sonunda Utnapiştim'in evine vardığında Utnapiştim kendisine ölümsüz olmak istiyorsa uykuyu yenmesi gerektiğini söyler.#YÖNLENDİRME Gılgamış, bunu yapmayı beceremez ve uyanmadan yedi gün uyuya kalır.#YÖNLENDİRME 
Sonrasında Utnapiştim ona, ölümsüzlüğü elde edemese bile gençleştirme gücü olan bir ot kullanarak gençliğini geri getirebileceğini söyler.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Gılgamış otu alır, yüzerken kıyıda bırakır fakat bir yılan otu çalar; bu da destana göre yılanların deri değiştirme sebebini açıklar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu kaybın umutsuzluğuyla Gılgamış, Uruk'a geri döner#YÖNLENDİRME ve kayıkçı Urşanabi'ye kendi şehrini gösterir.#YÖNLENDİRME Bu noktadan sonra destanın tutarlı anlatısı sona erer.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME XII. tablet, "Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı" adlı Sümer şiirine karşılık gelen bir ektir ve "pikku" ve "mikku"nun kaybını anlatır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu anlatı içindeki çok sayıda unsur, destanın önceki bölümleriyle olan mantıksal bağ eksikliğini ortaya koymaktadır.#YÖNLENDİRME Enkidu daha önce VII. tablette ölmüş olmasına rağmen XII. tabletin başında yaşar#YÖNLENDİRME ve VI. tablette Gılgamış ile İştar'ın aralarındaki şiddetli rekabet olmasına rağmen XII. tablette Gılgamış, İştar'a kibar davranır.#YÖNLENDİRME Ayrıca, destanın bölümlerinin çoğuyla ilgili Sümerli öncüllerinin serbest uyarlamaları olsa da#YÖNLENDİRME XII. tablet, kelimenin tam anlamıyla "Gılgamış, Enkidu ve Ölüler Diyarı"nın son kısmının birebir çevirisidir.#YÖNLENDİRME Bu nedenlerden dolayı araştırmacılar, bu anlatının destanın çoğunluğuna uymadığından muhtemelen destanın son kısmına eklendiği görüşüne varmışlardır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Burada Gılgamış, kaybolan eşyaları kurtarmayı vadeden Enkidu'nun hayaletini görür ve Enkidu, arkadaşına Ölüler Diyarı'nın berbat durumunu anlatır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 


### Mezopotamya sanatında.
Her ne kadar Gılgamış hakkındaki hikâyeler antik Mezopotamya'da oldukça popüler olsa da#YÖNLENDİRME antik sanattaki özgün temsilleri son derece azdır.#YÖNLENDİRME Popüler çalışmalar genellikle Gılgamış'ın temsilî olarak dört veya altı bukleye sahip uzun saçlı bir kahramanın tasvirlerini içerir#YÖNLENDİRME ancak bu tanımlamanın yanlış olduğu bilinmektedir.#YÖNLENDİRME Bununla birlikte, Gılgamış'ın birkaç gerçek antik Mezopotamya temsili mevcuttur.#YÖNLENDİRME Bu temsiller çoğunlukla kil plaklarda ve silindir mühürlerde bulunur.#YÖNLENDİRME Bir figürün Gılgamış olup olmadığını tespit etmek için söz konusu sanat eserinin "Gılgamış Destanı"ndan bir sahneyi gösterip göstermediğine bakılmaktadır.#YÖNLENDİRME Gılgamış temsillerinin bir serisi, iki kahramanın demonik bir dev (kesinlikle Humbaba) ile savaştığı sahnelere dayanır.#YÖNLENDİRME Bir başka seri de benzer bir çiftin dev, kanatlı bir boğa (kesinlikle Gök Boğası) ile mücadelesini gösteren sahnelere dayanır.#YÖNLENDİRME 


## Sonraki etkisi.
### Antik dönem.
"Gılgamış Destanı", MÖ 8. yüzyılda Grekçe yazılmış iki destansı şiir "İlyada" ile "Odysseia" üzerinde önemli ölçüde etkiye sahiptir.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Klasikler üzerine uzman olan Amerikalı araştırmacı Barry B. Powell'a göre erken Grekler muhtemelen Eski Yakın Doğu medeniyetlerine olan geniş bağlantıları sayesinde Mezopotamya sözlü geleneklerine maruz kalıyordu#YÖNLENDİRME ve bu maruz kalma, "Gılgamış Destanı" ile Homeros'un destanları arasında benzerlikler oluşmasıyla sonuçlanmıştır.#YÖNLENDİRME Alman klasikçi Walter Burkert, Gılgamış'ın İştar'ın sırnaşmalarını reddetmesini ve İştar'ın önce annesi Antu'ya bu durumdan yakınmasını ve ardından babası Anu'dan azar işitmesini içeren "Gılgamış Destanı"nın VI. tableti ile "İlyada"nın V. kitabı arasında doğrudan bağ kurmuştur.#YÖNLENDİRME Bu sahnede, İştar'ın Yunan uyarlaması olan Afrodit, kahraman Diomidis tarafından yaralanır ve annesi Dioni'ye ağladığı ve babası Zeus'tan hafifçe azar işittiği Olimpos Dağı'na kaçar.#YÖNLENDİRME 
Powell, "Odysseia" destanın açılış satırlarının "Gılgamış Destanı"nın açılış satırlarını yansıttığını belirtmiştir.#YÖNLENDİRME "Odysseia "destanın öyküsü de aynı şekilde "Gılgamış Destanı"yla çok sayıda benzerlik taşımaktadır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Hem Gılgamış hem de Odisseas, erkekleri hayvana dönüştürebilen bir kadınla karşılaşır: İştar (Gılgamış) ve Kirke (Odisseas).#YÖNLENDİRME "Odysseia" destanında Odisseas'in Polifimos adında dev bir kiklopu kör edişi#YÖNLENDİRME Gılgamış'ın "Gılgamış Destanı"nda Humbaba'yı katletmesiyle örtüşmektedir.#YÖNLENDİRME İki kahraman da Ölüler Diyarı'nı ziyaret eder#YÖNLENDİRME ve çekici bir kadının huzurunda (Gılgamış için Siduri, Odisseas için Kalipso) uhrevi cenneti yaşarken kendilerini mutsuz hisseder.#YÖNLENDİRME Son olarak iki kahraman da ölümsüz olma fırsatı ele geçirir fakat bu fırsatı elden kaçırırlar: Gılgamış otu elinden kaybeder, Odisseas ise Kalipso'nun adasından ayrılır.#YÖNLENDİRME 
"Devlerin Kitabı" (y. MÖ 100) olarak bilinen Kumran parşömen tomarında Gılgamış ve Humbaba isimleri tufandan önceki döneme ait devlerden ikisi olarak geçmektedir#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME ve bu devler (ünsüz biçiminde) "glgmš "ve "bbywbbyš "olarak gösterilmiştir. Bu aynı metin daha sonra Orta Doğu'da Maniheizm mezhepleri tarafından kullanılmıştır ve Arapça "Gilgamiş/Jiljamiş" formu, Mısırlı mutasavvıf Süyûtî'ye (y. 1500) göre bir demonun adı olarak günümüze gelmiştir.#YÖNLENDİRME 
Gılgamış'ın doğumu, mevcut herhangi bir Sümerce veya Akadca metinde kayda geçmemiştir#YÖNLENDİRME fakat Romalı hatip Aelian tarafından MS 200 yıllarında Yunanca yazılmış kişisel bir kitap olan "De Nature Animalium" ("Hayvanların Doğası Üzerine") eserinde bir başka versiyonu yer almıştır.#YÖNLENDİRME Aelian'ın hikâyesine göre, bir kâhin Babil Kralı Seuechoros'a torunu Gilgamos'un onu devireceğini söyler.#YÖNLENDİRME Bunu önlemek için Seuechoros, tek kızını Babil şehri Akropolis'te yakın koruma altında tutar fakat kız yine de hamile kalır.#YÖNLENDİRME Kralın gazabından korkan muhafızlar bebeği yüksek bir kulenin tepesinden fırlatır.#YÖNLENDİRME Bir kartal oğlan düşerken onu havada yakalar ve bir meyve bahçesine bırakır.#YÖNLENDİRME Meyve bahçesinin bekçisi çocuğu bulur ve ona "Gilgamos" () adını verir.#YÖNLENDİRME Sonunda Gilgamos, Babil'e döner ve büyükbabasını devirerek kendini kral ilan eder.#YÖNLENDİRME Aelian'ın anlattığı doğum öyküsü Sargon, Musa ve II. Kiros gibi diğer Yakın Doğu doğum efsaneleriyle aynı geleneğe sahiptir.#YÖNLENDİRME Süryanice yazan Thedoros Bar Konai (y. MÖ 600), "Gligmos", "Gmigmos" veya "Gamigos" adında bir kraldan bahseder.#YÖNLENDİRME 


### Modern zamanda yeniden keşfi.
"Gılgamış Destanı"nın Akadca metni, ilk kez 1849'da İngiliz arkeolog Austen Henry Layard tarafından Ninova'daki Asurbanipal Kütüphanesi'nde bulunmuştur.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Layard, o zamanlar dünyanın en eski metinlerini içerdiğine inanılan Eski Ahit'te açıklanan olayların tarihçesini doğrulamak için kanıtlar arıyordu.#YÖNLENDİRME Başlattığı kazılar bunun yerine çok daha eski Mezopotamya metinlerinin varlığını ortaya koydu ve Eski Ahit'teki hikâyelerin çoğunun aslında antik Yakın Doğu'da söylenen daha önceki mitlerden kaynaklanabileceğini gösterdi.#YÖNLENDİRME "Gılgamış Destanı"nın ilk modern çevirisi 1870'lerin başlarında İngiliz Müzesinde araştırmacı olan George Smith tarafından yapıldı#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME ve Smith, 1880'de XI. tabletteki tufan hikâyesini "The Chaldean Account of Genesis" adı altında yayımladı.#YÖNLENDİRME Bu eserde Gılgamış'ın adı "İzdubar" olarak yanlış okunmuştur.#YÖNLENDİRME 
Keşfinin ilk zamanlarında "Gılgamış Destanı"na gösterilen ilgi yalnızca XI. tablette anlatılan tufan hikâyesi nedeniyleydi.#YÖNLENDİRME Tufan hikâyesi, halkın dikkatini oldukça çekerek akademik tartışmalara yol açarken destanın geri kalanı genellikle görmezden gelindi.#YÖNLENDİRME "Gılgamış Destanı"na olan ilgi 19. yüzyılın sonu, 20. yüzyılın başında Almanca konuşan ülkelerde meydana geldi#YÖNLENDİRME ve "Babil" ve "İncil" (Almanca "Babel" ve "Bibel" kelimeleri arasındaki benzerlik nedeniyle) arasındaki ilişkiye dair tartışmalar yaşandı.#YÖNLENDİRME Ocak 1902'de Alman Asurolog Friedrich Delitzsch, Kayser II. Wilhelm'in de desteğiyle Sing-Akademie zu Berlin'de bir konferans verdi ve Tekvin'deki tufan hikâyesinin direkt olarak "Gılgamış Destanı"ndan kopyalandığını savundu.#YÖNLENDİRME Delitzsch'in konuşması o kadar tartışıldı ki Eylül 1903'e kadar yaptığı konferansa cevap olarak gazete ve dergilerden 1.350 kısa makale toplamayı başardı. Bunlardan üç yüzü uzun, yirmi sekizi broşür hâlindeydi ve ayrıca bunun yanı sıra Hammurabi Kanunları ile Tevrat'taki Musa Kanunu arasındaki ilişki hakkında bir başka konferans daha verdi.#YÖNLENDİRME Bu makaleler büyük çoğunlukla Delitzsch'i eleştiriyordu.#YÖNLENDİRME Kayser kendini Delitzsch'ten ve radikal görüşlerinden uzaklaştırmış, 1904 sonbaharında Delitzsch üçüncü konferansını Berlin'de değil Köln ve Frankfurt'ta vermek zorunda kalmıştır.#YÖNLENDİRME "Gılgamış Destanı" ve Tanah arasında olduğu varsayılan ilişki Delitzsch'in 1920-21 tarihli "Die große Täuschung" ("Büyük Aldatma") kitabındaki tartışmasının büyük kısmını işgal etmiştir. Kitaba göre Tanah, Babil tesiriyle telafi edilemez bir biçimde "bozulmuştu"#YÖNLENDİRME ve Hristiyanlar sadece Eski Ahit'i tamamen ortadan kaldırarak gerçeğe, Yeni Ahit'in Aryan mesajına inanabilirdi.#YÖNLENDİRME 


### İlk modern yorumlar.
"Gılgamış Destanı"nın ilk modern edebiyat uyarlaması Amerikalı avukat ve iş insanı Leonidas Le Cenci Hamilton tarafından 1884'te "Ishtar and Izdubar" (lit. "İştar ve İzdubar") adıyla yayımlanmıştır.#YÖNLENDİRME Hamilton, iptidai derecede Akadca bilgisine sahipti ve bu dili, Archibald Sayce'ın 1872 tarihli "Assyrian Grammar for Comparative Purposes" (lit. "Karşılaştırmalı Amaçlar İçin Asurca Dilbilgisi") eserinden öğrenmişti.#YÖNLENDİRME Hamilton'un kitabı büyük ölçüde Smith'in "Gılgamış Destanı" çevirisine dayanıyordu#YÖNLENDİRME fakat aynı zamanda destanda büyük değişiklikler de yapmıştı.#YÖNLENDİRME Örneğin, Hamilton ünlü tufan hikâyesini kitaba eklememiş ve bunun yerine İştar ile Gılgamış arasındaki romantik ilişkiyi merkeze almıştır.#YÖNLENDİRME "Ishtar and Izdubar", kabaca 3 bin dize olan özgün "Gılgamış Destanı"nın kabaca kırk sekizlik kıta halinde 6 bin kafiyeli çift beyit halinde genişletilmişidir.#YÖNLENDİRME Edward FitzGerald'ın "Ömer Hayyam'ın Rubaiyatı" ile Edwin Arnold'un "The Light of Asia" (lit. "Asya'nın Işığı") eserlerinden önemli ölçüde etkilenen Hamilton'ın karakterleri, eski Babillilerden daha çok 19. yüzyıl Türkleri gibi giydirilip kuşatılmıştır.#YÖNLENDİRME Hamilton ayrıca özgün destandaki "acımasız gerçeklik" ile "ironik trajedi" tonunu, "aşk ve uyumun tatlı gerginlikleri"yle dolu "keyifli [bir] iyimserlik" ile değiştirmişti.#YÖNLENDİRME 
1904 tarihli "Das Alte Testament im Lichte des alten Orients" kitabında Alman Asurolog Alfred Jeremias, Gılgamış ile Tekvin'deki Nemrud'u kıyaslamış#YÖNLENDİRME ve Gılgamış'ın gücünün Hâkimler Kitabı'ndaki Samson'da olduğu gibi saçlarından gelmesi gerektiğini#YÖNLENDİRME ve Gılgamış'ın Yunan mitolojisindeki Herakles'te olduğu gibi "12 Görevi" yerine getirmesi gerektiğini savunmuştur.#YÖNLENDİRME 1906 tarihli "Gilgamesch-Epos in der Weltliteratur" kitabında doğubilimci Peter Jensen, "Gılgamış Destanı"nın Eski Ahit'teki neredeyse tüm hikâyelerin arkasındaki kaynak olduğunu ilan etmiş ve Musa'nın "Babil destanının başlarında Erech sakinlerinin yüzleştiği tamamen aynı durumdan kurtaran Hicret'in Gılgamış'ı" olduğunu savunmuştur.#YÖNLENDİRME Daha sonra İbrahim, İshak, Samson, Davud ve diğer çeşitli İncil'le ilgili figürlerin Gılgamış'ın tam kopyalarından başka bir şey olmadığını iddia etmeye devam etmiştir.#YÖNLENDİRME Son olarak "İsa'nın bile İsraillilerin Gılgamışlarından başka bir şey olmadığını ve İbrahim'e, Musa'ya ve destandaki sayısız diğer şahıslara yardımcı olmaktan başka bir şey olmadığını" ilan etmiştir.#YÖNLENDİRME Bu ideoloji, Panbabilliler olarak bilinmiş#YÖNLENDİRME ve neredeyse hemen hemen ana akım araştırmacılar tarafından reddedilmiştir.#YÖNLENDİRME Panbabilizme yönelik en güçlü eleştiri "Religionsgeschichtliche Schule" ile ilişkili olanlardı.#YÖNLENDİRME Hermann Gunkel, Jensen'in Gılgamış ile İncil'deki şahsiyetler arasındaki iddia ettiği paralelliklerinin çoğunu temelsiz bir sansasyonalizm olarak reddetmiştir.#YÖNLENDİRME Jensen ve onun gibi diğer Asurologlar'ın, Eski Ahit'in karmaşıklığını anlayamadığı ve "göze çarpan hatalar ve dikkat çekici sapmalar" ile araştırmacıların kafasını karıştırdıklarını sonucuna varmışlardır.#YÖNLENDİRME 
İngilizce konuşulan ülkelerde geçerli bilimsel yorum ilk olarak 21. yüzyılın başlarında I. Baronet Sir Henry Rawlinson tarafından ileri sürüldü ve bu yorumda, yaptıkları güneşin hareketlerini temsil eden Gılgamış'ın bir "güneş kahramanı" olduğunu ve destanın 12 tabletinin Babil zodyakının on iki burcunu temsil ettiğini dile getirmiştir.#YÖNLENDİRME James George Frazer ve Paul Ehrenreich'in teorilerine dayanan Alman psikolog Sigmund Freud, Gılgamış ve Eabani'yi ("Enkidu" için daha önceki yanlış okunuş) sırasıyla "insan" ve "ilkel duyarlılık" olarak nitelendirmiştir.#YÖNLENDİRME İkiliyi dünya mitolojisindeki diğer kardeş figürlerle kıyaslamış ve "Biri her zaman diğerinden daha zayıftır ve daha erken ölür. "Gılgamış"ta, eşit olmayan bir çift kardeşin bu eski çağ motifleri, bir erkekle libidosu arasındaki ilişkiyi temsil etmeye hizmet eder." diye görüşünü belirtmiştir.#YÖNLENDİRME Ayrıca Enkidu'yu doğumdan kısa bir süre sonra ölen "zayıf ikiz" olan plasentanın temsili olarak görmüştür.#YÖNLENDİRME Freud'un arkadaşı ve öğrencisi Carl Gustav Jung, Gılgamış'ı sık sık ilk çalışması "Symbole der Wandlung"da tartışmıştır.#YÖNLENDİRME Örneğin, İştar'ın Gılgamış'a karşı duyduğu cinsel çekimi annenin oğluna duyduğu ensest arzusunun bir örneği olarak, Humbaba'yı Gılgamış'ın üstesinden gelmesi gereken baskıcı bir baba figürüne örnek olarak, Gılgamış'ın kendisini bilinç dışı bağımlılığını unutan ve onu temsil eden "tanrılar" tarafından cezalandırılan bir erkeğe örnek olarak göstermiştir.#YÖNLENDİRME 


### Modern zamandaki kültürel önemi.
Eskiden sadece birkaç araştırmacı tarafından bilinen belirsiz bir figür olan Gılgamış, II. Dünya Savaşı'nı izleyen yıllarda giderek daha popüler hâle geldi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME "Gılgamış Destanı"nın varoluşsal konuları savaştan sonraki yıllarda özellikle Alman yazarlara çekici gelmesini sağlamıştır.#YÖNLENDİRME Alman romancı Hermann Kasack, 1947 tarihli varoluşçu romanı "Die Stadt hinter dem Strom"da destanı bir metafor olarak Almanya'daki II. Dünya Savaşı sonrası yıkım için kullanmış ve bombalanan Hamburg kentini Enkidu'nun rüyasında gördüğü korkutucu Ölüler Diyarı'na benzetmiştir.#YÖNLENDİRME Hans Henny Jahnn'ın "magnum opus"u "Fluss ohne Ufer" (lit. "Kıyısız Nehir") adlı üçlemenin ikincisi, Gılgamış ile Enkidu'yu yansıtarak bir arkadaşıyla yirmi yıl süren homoerotik bir ilişkiye sahip olan ve başyapıtı Gılgamış hakkında bir senfoniye dönüşen bir bestekâra odaklanmaktadır.#YÖNLENDİRME 
Douglas Geoffrey Bridson tarafından 1953'te yayımlanan bir radyo oyunu olan "The Gilgamesh Quest", destanın İngiltere'de popülerleşmesine yardımcı olmuştur.#YÖNLENDİRME Amerika Birleşik Devletlerinde Charles Olson şiir ve denemelerindeki destanı övmüş ve Gregory Corso, modern ahlaki yozlaşma olarak gördüklerini iyileştirebilecek eski erdemleri içerdiğine inanmıştır.#YÖNLENDİRME Guido Bachmann tarafından 1966'da yazılan postfigüratif roman "Gilgamesch", Alman "queer edebiyatı" klasiği haline gelmiş ve Gılgamış ile Enkidu'yu eşcinsel aşıklar olarak resmettiği on yıllarca süren uluslararası bir edebî eğilim oluşturmuştur.#YÖNLENDİRME Bu eğilim o kadar popüler oldu ki "Gılgamış Destanı"nın kendisi bu türün ana eserlerinden biri olan "Gay Edebiyatının Columbia Antolojisi"ne dahil edilmiştir.#YÖNLENDİRME 1970'lerde ve 1980'lerde feminist edebiyat eleştirmenleri, "Gılgamış Destanı"nı tüm insanlığın gerçek anaerkillikten modern ataerkilliğe geçişinde bir kanıt olarak incelemişlerdir.#YÖNLENDİRME Avrupa'da Yeşil Hareket genişledikçe Gılgamış'ın hikâyesi Enkidu'nun ölümünün insanın doğadan ayrılmasını sembolize etmesi bakımından çevreci bir bakışla görülmeye başlanmıştır.#YÖNLENDİRME 
Modern edebiyat araştırmacısı Theodore Ziolkowski, "mitin, edebiyatın ve tarihin diğer pek çok şahsiyetinden farklı olarak Gılgamış'ın kendisini, genellikle başlangıçta tanındığı epik bağlamdan bağımsız olarak özerk bir varlık olarak ya da sadece bir isim olarak tanımladığını" belirtmiştir.#YÖNLENDİRME "Gılgamış Destanı" birçok dünya diline çevrilmiş#YÖNLENDİRME ve Amerikan dünya edebiyatı derslerinin temelini oluşturmuştur.#YÖNLENDİRME "Gılgamış Grubu" adlı bir Amerikan avangart tiyatro topluluğu ile Joan London'ın "Gılgamış" romanı dâhil birçok çağdaş yazar ve roman yazarı destandan ilham almıştır.#YÖNLENDİRME Philip Roth'un "The Great American Novel" (1973) eserinde "Patriot League" adlı 1930'ların kurgusal bir beyzbol takımının yıldız atıcısı olan "Gıl Gamış" adında bir karakter yer alır.#YÖNLENDİRME 2000'de Süryani heykeltıraş Lewis Batros, Avustralya'daki Sidney Üniversitesinde sergilenmek üzere Gılgamış'ın modern bir heykelini yapmıştır.#YÖNLENDİRME 
20. yüzyılın sonlarından itibaren "Gılgamış Destanı" Irak'ta tekrar okunmaya başlanmıştır.#YÖNLENDİRME Irak'ın eski cumhurbaşkanı Saddam Hüseyin yaşamı boyunca Gılgamış'a hayran kalmıştır.#YÖNLENDİRME Hüseyin'in ilk romanı olan "Zabibah ve Kral" (2000), "Gılgamış Destanı" ve "Binbir Gece" unsurlarını harmanlayan antik Asur'da geçen Körfez Savaşı için bir alegoridir.#YÖNLENDİRME Romanın başındaki kral, Gılgamış gibi gücünü kötüye kullanan ve halkına baskı yapan acımasız bir tirandır#YÖNLENDİRME fakat Zabibah adındaki sıradan bir kadının yardımı ile daha adil bir yönetici haline gelir.#YÖNLENDİRME Şubat 2003'te ABD, Hüseyin'e istifa etmesi için baskı yaptığında Hüseyin kendisini epik kahramanla karşılaştırarak bir grup generale konuşma yapmıştır.#YÖNLENDİRME 


## Konuyla ilgili yayınlar.
 -  
 -  
 -  
  - Glossary, Appendices, Appendix (Chapter XII=Tablet XII).
 -  
 -