# Osmanpaşa, Yozgat
Osmanpaşa, Yozgat ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür. 2024 yılı itibarıyla nüfusu 407 kişidir. İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan köy, Merkez ilçeye 33 kilometre uzaklıktadır. Güneyinde bulunan numaralı Yozgat-Boğazlıyan il yolunun (Atatürk Yolu) 1 kilometre içerisinde yer almakta olup Büyükincirli, Çalılı, Tekkeyenicesi, Yeşilova, Yudan, Esenli, Sarınınören, Karabıyık köyleriyle çevrilidir.


## Etimoloji.
Osmanpaşa köyünün günümüzdeki ismi, resmi belgelere göre 16. yüzyıla kadar uzanmaktadır. Selçuklu Dönemi'nde yerleşim "Zîyâret Pazarı" olarak anılmıştır. 13. yüzyıldan 16. yüzyıla kadar ise yaygın biçimde "Emirci Sultan karyesi" adı kullanılmıştır. Köy, adını "Emirci Sultan Zâviyesi"'nin mütevelliliğini yürüten ve Emirci Sultan'ın amcasının oğlu olan Osman Paşa'dan almıştır. Osmanlı Dönemi'nde ise yerleşim, Evliya Çelebi'nin aktardığına göre önce "Keçikıran" ve daha sonra "Osmanpaşa Tekkesi" olarak adlandırılmıştır tarafından aktarılmaktadır.


## Tarihçe.
Osmanpaşa'daki kalıntıların tarihi Erken Tunç Çağı'na kadar uzanmaktadır. Bu döneme tarihlenen "Osmanpaşa Höyüğü," Atatürk Yolu'nun 30. kilometresinde konumlanır. Höyük üzerinde gerçekleştirilen yüzey araştırmalarında Roma, Frig ve Erken Tunç Çağı'na ait seramik parçaları tespit edilmiştir. 
Köy sınırları içindeki bir diğer önemli arkeolojik alan "Kuşhöyüğü Kaya Yaşam Odaları"’dır. Osmanpaşa’nın yaklaşık 3 kilometre güneydoğusunda ve Atatürk Yolu’nun 350 metre kuzeydoğusunda yer alan bu yapılar iki ayrı gruptan oluşur. Birinci kaya yaşam odası üç odadan, ikinci kaya yaşam odası ise tek odadan oluşmaktadır. İkinci oda, birinci yaşam odasının yaklaşık 100 metre kuzeyinde, daha yüksek bir konumda yer almaktadır.
Osmanpaşa'nın Doğu Roma İmparatorluğu Dönemi'nde "Tekitekmen Bad" adıyla anıldığına dair bir sözlü tarih anlatısı bulunmakla birlikte, bu döneme ilişkin resmî bir adlandırma kaydı mevcut değildir. Emirci Sultan Camii çevresinde bulunan bazı taş ve mermer sütunların ise bu döneme tarihlendiği kabul edilmektedir.
Selçuklu Dönemi'ndeki vakfiye kayıtlarına göre Osmanpaşa, “Zîyâret Pazarı” adıyla anılmakta olup 13. yüzyıl başlarında Kayseri ve Kırşehir üzerinden Amasya’ya ulaşan kervan yolu üzerinde bulunmaktaydı. Bu dönemde, Ahmet Yesevi'nin dervişlerinden Emirci Sultan tarafından kurulan zaviye, konaklama ve dini merkez işlevi üstlenmiştir. Zîyâret Pazarı, İlhanlı Emiri Cacaoğlu Nureddin tarafından inşa ettirilen; bezciler, kunduracılar, kasaplar, çömlekçiler gibi esnaf gruplarının yer aldığı kervansaray ile bölgesel ölçekte bir pazar merkezi haline gelmiştir.
Selçuklu Dönemi'nde, Emirci Sultan’ın faaliyetleri sonucunda Osmanpaşa ve çevresine Türk nüfusunun yerleştiği ve İslam’ın bölgede yayılmaya başladığı kabul edilmektedir. Bu süreç, yalnızca dini değil, idari, kültürel ve ticari açılardan da Osmanpaşa’nın yerel ölçekte bir merkez işlevi kazandığı dönem olarak değerlendirilmektedir.
Selçuklu Dönemi'nin sonlarına doğru Moğol İmparatorluğu'na bağlı bazı oymaklar, Osmanpaşa çevresine yerleşmiştir. Bu dönemde Emirci Sultan Zaviyesi’nin sınırlarına yerleşen oymaklardan biri, adı “sol kanat” anlamına gelen "Çungar" oymağının "Delü Hacılu" cemaatidir."" Bölgeye yerleşen gruplar arasında Moğolların yanı sıra Türk toplulukları da bulunmaktaydı."" Osmanpaşa’daki Moğol etkisinin örneklerinden biri mevki adlarında görülmektedir. Günümüzde “"Cingıstan"” olarak adlandırılan mevki, adını Moğol hükümdarı Cengiz Han’dan almaktadır.
1485 yılına ait arşiv belgelerinde köyün adı "Sultanemirci" olarak geçmekte olup, köy bu dönemde Alaca, Sorgun ve Merkez'i içine alan "Hüseyinabad" kazasına bağlıydı. Belgelerde köyde 63 hanenin yaşadığı belirtilmektedir. 1520 yılında hane sayısı 41’e düşmüş, bu azalma bazı araştırmacılar tarafından Celâlî İsyanları ile ilişkilendirilmiştir. 1574 yılına gelindiğinde hane sayısı 254 olarak kaydedilmiş, başka bir kaynakta ise aynı yıl için 246 hane bilgisi verilmiştir. Osmanpaşa’nın bu dönemde çevresine kıyasla daha yüksek bir nüfusa sahip olmasının nedeni, vergi muafiyetine sahip olmasıdır. Emirci Sultan'ın Veysel Karani'nin soyundan geldiğine inanıldığı için köy halkından çift ve bennâk gibi vergiler alınmamıştır. Bu vergi muafiyetinin, bölgede görece yüksek bir nüfusun oluşmasına ve Yozgat civarındaki erken şehirleşme süreçlerine katkıda bulunduğu belirtilmektedir. 1840’lar civarında Osmanpaşa’da 77 hane bulunduğu, 1884’te ise hane sayısının yaklaşık 180’e yükseldiği aktarılmaktadır.
Osmanpaşa'da Geç Osmanlı Dönemi'ne tarihlenen iki köprü bulunmaktadır. Birinci köprü, "Tarihi Osmanpaşa Köprüsü", köyün yaklaşık 1 kilometre güneyinde ve Atatürk Yolu’nun 50 metre kuzeyinde konumlanmıştır. Beşik tonozlu ve tek kemerli olan köprü, kitabesi bulunmamakta olup düzgün kesme sarı taşlarla inşa edilmiştir.
İkinci köprü, "Yusufözü Köprüsü", Atatürk Yolu girişinin karşısında yer alır. Bu köprü de beşik tonozlu, tek kemerli ve düzgün kesme sarı taşla yapılmış olup kitabesi bulunmamaktadır. Yol seviyesinin altında kalması nedeniyle köprünün bir kısmı toprağın altındadır.
Köyün eski adı 1907 yılı kayıtlarında "Osmanpaşa Tekke" olarak geçmektedir. 10 Ekim 1935 tarihli kararname ile Osmanpaşa, "bucak merkezi" olarak ilan edilmiştir. 29 Şubat 1972’de belediye statüsü kazanmış ve Osmanpaşa Belediyesi kurulmuştur. Ancak 2013 yılında yürürlüğe giren 6360 sayılı kanun gereği, nüfusu 2.000’in altında olduğu için belediye kapatılmıştır.


## Coğrafya.
Osmanpaşa, Yozgat il merkezine 33 kilometre uzaklıkta, İç Anadolu Bölgesi’nin Orta Kızılırmak Bölümü’nde yer almaktadır. Köyün sınırlarından, Delice Irmağı’nın kaynaklarından biri olan "Kanak Çayı" geçmektedir.


### İklim.
Osmanpaşa’da iklim, Yozgat genelindeki koşulları yansıtmaktadır. Bölge yarı kurak karasal iklim etkisi altındadır; yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve yağışlı geçer. İlkbahar mevsiminde kırkikindi yağmurları görülür. Yıllık ve günlük sıcaklık farkları belirgindir.


## Ekonomi.
Osmanpaşa’nın geçmiş dönemlerdeki ekonomik yapısı, günümüzdeki faaliyetlerle bazı benzerlikler göstermektedir. 1485 yılına ait belgelere göre, dönemin önemli ticaret ve yol ağları üzerinde yer alan Osmanpaşa’da Emirci Sultan Zaviyesi’nin temel gelir kaynağı kendisine bağlı vakıflardır. Bu vakıfların gelirleri ağırlıklı olarak buğday ve arpadan sağlanmıştır. Ayrıca arcılık faaliyetleri yapılmış ve hasat edilen ürünler için bir adet değirmen bulunmaktaydı. 
1574 yılı kayıtlarına göre Osmanpaşa, Hüseyinabad kazasına bağlı olarak nohut ve mercimek üretiminde öne çıkan köylerden biri olup, hayvan otlağı olarak kullanılan çayırlar ve bu alanlardan sağlanan besi otları açısından zengindir. Aynı dönemde, Hüseyinabad’da bostan üretiminin merkezi Osmanpaşa olarak belirtilmiştir. 1840’larda köy, bağcılık açısından da önemli bir merkez hâline gelmiş ve zirai gelir, hane başına gelir, mahsul verimliliği ve hayvancılık geliri açısından ortalamanın üzerinde olduğu kaydedilmiştir.
Günümüzde Osmanpaşa’da buğday, arpa ve nohut üretimi ticari açıdan yoğun olarak yapılmaktadır. Bunun yanı sıra yeşil mercimek, aspir ve ayçiçeği yetiştirilmektedir. Hayvancılıkta inek ve koyun besiciliği yapılmakta, besi yemi üretimi yapan bir değirmen ve mahsul eleme ile paketleme tesisi faaliyet göstermektedir.