# Safiyüddin Erdebilî
Şeyh Safiyüddin İshak Erdebilî (1252 - 1334, Erdebil), Safevi Tarikatı'nın kurucusu olan mutasavvıf ve şair.
Şeyh Safiyüddin; Kuzey İran'da bulunan Gilan vilayetinde ikamet eden, 13. yüzyılın önde gelen sufisi olan Şeyh Zahid Gilani'nin damadı ve halefidir. Şeyh, oğlu Sadreddin Musa (1334-1391), onun oğlu Hoca Alaaddin Ali (1391-1429), onun oğlu Şeyh İbrahim (1429-1447), onun oğlu Şeyh Cüneyd (1447-1460) ve onun oğlu Şeyh Haydar (1460-1488) yolu ile, Safevi Devleti'nin kurucusu Şah İsmail'in atasıdır.


## Soyu.
Tam adı Ebü'l-Feth Safiyyüddîn İshâk b. Emîniddîn Cebrâîl b. Sâlih b. Kutbiddîn Ebî Bekr Erdebîlî olan Safiyyüddîn Erdebîlî'nin kökeni tartışmalıdır. Fars, Kürt ve Türk olduğu yönünde çeşitli rivayetler vardır. Bazı tarihçiler Safiyüddin İshak'ın, bildiğimiz en eski atası olan Erdebil ve civarını yöneten Firuz Şah'a dayanarak Kürt olduğunu söylerler. İbn Bezzaz'ın "Safvetü’s-safâ" adlı eserinin Ayasofya nüshasında Şeyh Safi'nin Sencarlı bir Kürt olan Piruz'un (Firuz)'un soyundan geldiği söylense de "Alem-ârâ-yı Şah İsmail" adlı eserde Şeyh Safiyüddin ve ailesi Türk olarak anılmaktadır.
Şeyh Zahid Gilani’nin, Safiyüddin’e “Pīr-i Türk” şeklinde hitap ettiğine dayananlar ise onun Türk olduğunu söylerler. Zeki Velidi Togan, Safiyüddin Safi'nin Kürt olduğunu ancak soyunun Şah İsmail zamanında tamamen Türkleşmiş olduğunu söylemektedir. Şeyh'in babası Seyyid Cibril'in Şiraz'a yaptığı yolculuk anlatılırken onun bir Türk dervişi olduğuna vurgu yapılır. Keza Şeyh Safiyüddin'den bahsederken "Türk oğlu" ve "Türk genci" ifadelerine yer verilir.
İsmail Hakkı Uzunçarşılı’nın Şeyh Safiyüddin ile ilgili olarak; "“Bu konuda benzer bilgileri ise, Saffetü’s-Safa’daki verilerden hareketle Safiyüddin Erdebilî’ye “Türk’ün piri” denildiğini, şeyhin “Türk köyünde” yaşadığını ve misafir gelen Türk müritlerine daha iyi hizmette bulunarak onlara beyaz ekmek ve bal sunduğu birçok kaynaklarında bile Şeyh Safi'nin 1272 yıllarında aslen Fars olan birçok çağdaşlarının da ona, ey Türk Piri, diye hitap ettikleri görülmektedir."
Yine soyunun Şia'nın 12 İmam'ından yedincisi olan Musa Kazım'a dayandığı da, muhtemelen Şeyh Hoca Ali (1391-1429) veya Şeyh Cüneyd (1447-1460) dönemlerinde başlayan Şia eğilimi sonucunda çıkarıldığı düşünülmekte ve şüpheyle yaklaşılmaktadır.
Safevi Hanedanı'nın kökenini belirlemek için yapılan genetik araştırmalarda hanedanın ydna'sının J1-Y12361 olduğu tespit edilmiştir. Bu altdal Hicaz kökenli olup ulaşılan sonuç hanedan üyelerinin tarihten bu yana süregelen seyyidlik iddialarına destek katmıştır.


## Hayatı, tarikatı ve eserleri.
Safiyüddin Safi iyi bir eğitim görmüş, etkileyici bir dini önder olmakla beraber, sadece alt ve orta sınıfı değil, zamanın Moğol hükümdarlarını da etkisi altına almış, onlardan da hürmet görmüştür. Şeyh'in Moğol Hükümdar'larının elinden birçok insanı kurtardığı anlatılagelir.
Safiyüddin Safi, 13. yüzyılın önde gelen sufilerinden olan Şeyh Zahid Gilani'nin (1216 – 1301) en parlak öğrencisidir. Hocası, Şeyh Zahid Gilani kızı Bibi Fatıma'yı, Safiyüddin İshak'a vermiştir. Safiyüddin İshak da, Şeyh'in ikinci büyük oğluna bir önceki evliliğinden olan kızlarından birini nikahlayarak akrabalık bağını sağlamlaştırmıştır. Süregiden bu tarz evlilikler, soyları neredeyse bir haline getirdi.
Şeyh Safiyüddin Safi döneminde, Safeviye Tarikatı saygınlığını ve popülerliği oldukça artmış, Azerbaycan, Şirvan, Anadolu, Diyarbakır, Irak yöresinden birçok insan, Safiyüddin Safi'ye bağlanmak için Erdebil'e gelmişlerdir. Bir tarihi kayda göre, Erdebil'e gelen yollardan sadece birinden 3 ayda 13 bin kişinin tekkeye gelmiştir.
Şeyh Safiyüddin'in Farsça eserleri olmasına rağmen Kürtçeyle benzelikler gösteren bir şiir dili kullandığı bir eseri mevcuttur. Şeyh Safiyüddin'in şiirlerinin ancak çok azı günümüze ulaşmıştır. Eserleri eski Farsça ve Tatça yazılmış, günümüzde dilbilimi olarak öneme sahiptir, örneğin Safiyüddin İshak'ın en önemli dini eserlerinden biri olan; "Dobayti" ("Çift Beyitler") eski Tat dili ve Farsça dilbilgisi açısından bilgiler veren önemli bir eser konumu taşımaktadır.


## Kara Mecmua.
Ğaribi Menteşa oğlu tarafından Safevi Şahı Tahmasp`a sunulan Tezkire-i Mecâlis-i Şu'arâ-yı Rûm adlı kitapta Şeyh Safiye Kara Mecmue adlı kitap nisbet verilmiştir. 
1983 yılında İranda Ğaribi Divanı ve Tezkire-i Mecâlis-i Şu'arâ-yı Rûm kitaplarını yayınlayan Hüseyin Düzgün (Hossein Mohammadzadeh Sedigh) Letif-ül Hayal, Danişmendan-i Azerbaycan kitaplarında da Azeri Türkçesi ile yazılan Kara Mecmua`dan Ad gittigine değinir. Minoreski ve Şarden ise şu kitabın Savevi şahları için önemli olmasını zikr ederler.


## Ölümü ve halefi.
Hac görevini yerine getirdikten sonra 12 Eylül 1334'te Erdebil'de ölmüştür. Yerine, şeyhliği 57 yıl sürecek olan ikinci oğlu Şeyh Sadreddin Musa (1305-1391) geçmiştir.


## Safevî Hanedanı soyağacı.
 - YÖNLENDİRME 
Pîrûz el-Kürdî es-Sencânî (Firüzşah Zerrin Külah)Serap Şah, "Safvetü's-Safâ'da Safiyyüddîn-i Erdebîlî'nin hayatı, tasavvufi görüşleri ve menkibeleri", Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Tasavvuf Bilim Dalı, İstanbul 2007, s. 26 ve s.224 http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f1/v8f1010.html
I. Aleksios KomnenosVIII. MihailAved
I. Manuil KomnenosII. AndronikosKutbeddin Muhammed
II. İoannis KomnenosIX. MihailAnthony Bryer 1975 Greeks and Türkmens: The Pontic Exception", "Dumbarton Oaks Papers, Vol. 29.", (1975), Appendix II - Genealogy of the Muslim Marriages of the Princesses of Trebizond Selahaddin Raşid
II. Aleksios KomnenosIII. Andronikos 1297-1341 Kutbeddin Ebu Bekir
Basileios Komnenos Ölüm 1340 İrini Paleologina Ölüm 1341 Zahid Gilani Emin el-Din Cebrail
V. Bagratö. 1393 III. Aleksios Komnenos Theodora Kantakuzini Bibi FatımaŞeyh Safiyüddin İshak Erdebili1252-1334 
I. Konstantin (Gürcü Kralı)http://www.iranica.com/newsite/index.isc?Article=http://www.iranica.com/newsite/articles/unicode/v10f5/v10f504a.html1369-1412 veya 13 I. Alexandr İmeretili III. Manuil Komnenos1364-1417 Şeyh Sadreddin Musa
I. Aleksandr (Gürcü Kralı)1386-1446 Prenses TamarİmeretiliÖlüm 1455 IV. Aleksios Komnenos 1382-1429 Kara Yülük Osman Beyhttp://www.iranica.com/newsite/articles/v13f3/v13f3004a.html Encyclopaedia Iranica. R. N. Frye. Peoples of IranHoca Alâ ed-Dîn Ali
Gürcistan Prensesi Bagrationi(Bagrationi Hanedanından) 1415-1463IV. İoannis Komnenos1403-1459 Ali BeyŞeyh İbrahim
Aleksios1455-1463Teodora Megale Komnini(Despina Hatun)Hasan (Akkoyunlu)1423-1478 Hatice HatunCüneyd-i Safevî
Chatrina(Alemşah Halime Begüm) Şeyh Haydar
Sultan Ali 1488 - 1494&I. İsmail Temmuz 17 1487-Mayıs 23 1524 Hükümdârlık Müddeti: 1502-1524İbrahim
I. Tahmasb22 Şubat 1514-14 Mayıs 1576Hükümdârlık Müddeti: 1524-1576
II. İsmail 1537-1577Hükümdârlık Müddeti: 1576-1577 Muhammed Hüdabende1532-1595Hükümdârlık Müddeti: 1577-1587
I. AbbasOcak 27 1571-Ocak 19 1629Hükümdârlık Müddeti: 1587-1629
Safi MirzaDoğum. 1587 Ölüm 1615Taht varisi 1587-1615Imam Kulu MirzaTaht varisi 1627 Ölümü 1627
 Şah I. Safi1611- 12 Mayıs 1624R. 1629-1642
II. Abbas 31 Aralık 1632-25 Ekim 1666Hükümdârlık Müddeti: 1642-1666
I. Süleyman (Şah II. Safi)1659-Temmuz 29 1694Hükümdârlık Müddeti: 1666-1694
I. Hüseyin1669-Nisan 25 1726Hükümdârlık Müddeti: 1694-1722
II. SüleymanHükümdârlık Müddeti: 1749-1759
II. Tahmasb1704 - 1740Hükümdârlık Müddeti: 1729-1732
III. Abbas? - 1740Hükümdârlık Müddeti: 7 Eylûl 1732 - 1736


### Dipnotlar.
 }}>