# Aşağıdemirci, Kovancılar
Aşağıdemirci, Elazığ ilinin Kovancılar ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün adı, 1928 yılı kayıtlarında Aşağı Gevlay olarak geçmektedir. Elazığ'ın Kovancılar ilçesine bağlı Aşağı Demirci Köyü, tarihî süreç içerisinde Türkmen yerleşim kültürünün izlerini taşıyan önemli bir yerleşim alanı olarak öne çıkmaktadır. Köyün eski adı “Gevlayı Süfla”, Oğuz Türkçesi ve Osmanlı dönemine ait adlandırmalarda görülen bir yapıya sahiptir. Nitekim “Gevla” kelimesi, küçük ve basit evler anlamına gelirken, “Süfla” Arapça kökenli olup "aşağı" anlamını taşımaktadır.Oğuz Türkçesinde “gevla” gibi kelimelerin bulunması, köyün eski bir Türkmen yerleşimi olduğunu desteklemektedir.
Süfla ve Ulya (aşağı ve yukarı) ayrımı, Osmanlı kayıtlarında sıkça kullanılan bir yerleşim adlandırma biçimidir. Osmanlı döneminde birçok köy, 'Aşağı (Süfla) ve Yukarı (Ulya) olarak ikiye ayrılmıştır.
Köyün tarihî gelişimi, Anadolu’daki Türkmen hareketleri ve özellikle Babai İsyanı (1240) sonrası yaşanan göçlerle doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir. Selçuklu yönetiminin baskıları sonucunda Alevi-Türkmen topluluklarının Anadolu’nun çeşitli bölgelerine dağıldığı bilinmektedir.
"Bölgedeki Türkmenlerin Göçü, İsyanın başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, birçok Türkmen topluluğu ya Selçuklu baskısından kaçmak zorunda kalmış ya da dağıtılmıştır. Gerger’den bazı Türkmen ailelerinin, bu süreçte Elazığ’ın Kovancılar ilçesine bağlı Aşağı Demirci Köyü’ne göç ettiğine dair yerel anlatılar mevcuttur. Kaynak kişilerden Hacı Ali Ateşçelik (110 yaşında vefat etmiştir), atalarının sıklıkla buraya göç etmek zorunda bırakıldığını ifade etmektedir. Bu göç çok eski dönemlerde Babai İsyanlarından sonra olmuştur. Benzer bilgileri köydeki pek çok kişiden duymak mümkündür.
Bu bağlamda, Aşağı Demirci Köyü’nün, isyan sonrası göç eden Türkmenler tarafından güvenli bir yerleşim alanı olarak tercih edildiği düşünülmektedir. Köyün jeopolitik konumu ileri sürülen düşünceleri kuvvetlendirmektedir. Nitekim, köy kütüğü incelendiğinde Ali, Hüseyin ve Hasan gibi isimlerin yoğun olduğu, ailelerin ise “Hüs Şed” (Hüseyin Şedleri) ve “Al Şed” (Ali Şedleri) şeklinde soyların adlandırıldığı görülmektedir. Bu durum, köy halkının Ehlibeyt sevgisini ve Alevi kimliğini uzun yıllar boyunca muhafaza ettiğini göstermektedir. Bu tür soy adlandırmaları, bölgedeki Alevi-Türkmen topluluklarının tarihsel kimliğini ve Ehlibeyt’e bağlılıklarını yansıtan önemli bir kültürel mirastır.
Şed kelimesi, eski Türkçede ve Farsça etkisinde bağlı, mürit, takipçi veya soyundan gelen anlamlarında kullanılmaktadır.
Hüs Şed (Hüseyin Şedler); Hz. Hüseyin’e mensubiyetini veya ona duyulan derin bağlılığı ifade etmektedir.
Al Şed (Ali Şedleri); Hz. Ali soyuna veya bağlılığına vurgu yapmaktadır.
Bu tür adlandırmalar, genellikle 'Alevi-Bektaşi geleneği içinde yer alan ocaklar veya aileler' arasında görülür. Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinde de bu tarz topluluk içi soy tanımlamalarının yaygın olduğu bilinmektedir.
Babai İsyanı sonrasında, Türkmen Alevi topluluklarının Osmanlı döneminde baskı görmesi nedeniyle kendilerine has soy ve ocak adlandırmalarıyla kendi kimliklerini korudukları düşünülmektedir.
Bölgedeki Alevi Türkmen aileleri, köylerin kimliğini belirleyen en önemli unsur olmuştur. Bu yüzden soy adlandırmalarında da Ehlibeyt vurgusu güçlü kalmıştır.
Coğrafi açıdan değerlendirildiğinde, köy korunaklı ve kapalı bir dere ağzında konumlanmıştır. Bu fiziki yapı, tarih boyunca savunma ve gizlenme açısından stratejik bir avantaj sağlamış, bölgenin baskı ve zorunlu göç dönemlerinde bir sığınak işlevi görmesine olanak tanımıştır. Özellikle Osmanlı döneminde Alevi-Türkmen topluluklarının, merkezi otoritenin baskılarından korunmak amacıyla dağlık ve vadilerle çevrili bölgelerde yerleşim kurduğu bilinmektedir.
Ancak zaman içinde, köyün inanç ve kimlik yapısında önemli değişimler yaşandığı görülmektedir. Osmanlı dönemindeki merkezi otorite politikaları, sosyal ve ekonomik etkileşimler ile birlikte köyde Sünni anlayışın baskın hale geldiği anlaşılmaktadır. Bu dönüşüm, hem devlet politikalarının hem de toplumsal yapıdaki değişimlerin bir sonucu olarak değerlendirilebilir. Cumhuriyet döneminde köyün adı değiştirilmiş olsa da, yerel halkın sözlü anlatımları ve kültürel mirası, tarihî sürekliliğin izlerini taşımaktadır.
Bölgenin yerleşim tarihi, Osmanlı tahrir defterleri, tapu kayıtları ve sözlü tarih araştırmalarıyla daha detaylı incelenebilir. Aşağı Demirci Köyü, Anadolu’daki Türkmen yerleşimlerinin tarihî gelişimi, Alevi topluluklarının mekânsal tercihleri ve zaman içindeki dönüşümleri açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir.


## Coğrafya.
Köy, Elazığ il merkezine 105 km, Kovancılar ilçe merkezine 37 km uzaklıktadır.