# Tokat (il)
Tokat; Bizans dönemi adıyla Komana, Yunanca Τοκάτη - Tokáti", Ahameniş İmparatorluğu dönemi adıyla Kah-Cun, Selçuklu Devleti döneminde Dar Ün-Nusret, Moğollar döneminde Sobaru" adlarıyla Türkiye'nin Karadeniz Bölgesinde yer alan bir ildir. Kuzeyde Samsun, kuzeydoğuda Ordu, doğu ve güneyde Sivas, güneybatıda Yozgat ve batıda Amasya illeriyle komşudur. İlçelerinden Yeşilyurt, Sulusaray ve Artova İç Anadolu Bölgesinde kalır.
1943'te Erbaa, 1944'te Artova ve Turhal, 1954'te Almus, 1987'de Pazar ve Yeşilyurt, 1990'da ise Sulusaray ve Başçiftlik ilçeleri kurulmuştur.
Şubat 2021 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 ilçe, 37 belediye ile bu belediyelerde 315 mahalle ve ayrıca 613 köy vardır. İl merkezinin denizden yüksekliği 623 m'dir.
Tokat’ın trafik plaka numarası 60’tır.


## Etimoloji.
Yerleşim; Bizans dönemi adıyla Komana, Yunanca Τοκάτη, Ahameniş İmparatorluğu dönemi adıyla Kah-Cun, Selçuklu Devleti döneminde Dar Ün-Nusret, Moğollar döneminde Sobaru adlarıyla yer almıştır. Bizanslı coğrafyacı İeroklis Sinekdimos MS 6. yüzyılda Kapadokya'da "Eudokia" adlı bir kent yer aldığını bildirmiştir. Evliya Çelebi kentin adını Türkçe etimolojiyle arpası bol olduğu için atların doymasına karşılık "Tok-at", Osmanlı tarihçisi İsmail Hakkı Uzunçarşılı "surlu şehir" manasına gelen "Toh-kat" olarak açıklamış, Özhan Öztürk ise "Pontus" adlı çalışmasında Avestada "ülke, şatraplık" anlamına gelen ve ilk olarak MÖ 6. yüzyılda Ahameniş İmparatorluğu döneminde Kapadokya için kullanılan ""Dahyu" kelimesinin Rum ağzında bozulmuş formu "Dokeia"" kelimesinin zamanla "Tokat"'a dönüştüğünü iddia etmiştir.


## Tarih.
İlk çağlarda Togayıtlar'ca kurulduğuna inanılan Tokat, Hititlerin, Asurluların, Hurrilerin ve Kimmerlerin egemenliğinde kaldıktan sonra sırasıyla Perslerin, Büyük İskender dönemi Makedonyalıların, Kapadokya Krallığının ve buraya "Comana Pontica" adını veren Pontus Krallığı'nın yönetimine geçti. MÖ 65'te Romalıların ve sonrasında Bizans Devletinin egemenliğine girmiştir. Bizans-Sasani ve Bizans-Arap savaşlarında kritik öneme sahip olan Tokat Kalesi, Malazgirt Zaferi'nden sonra Danişmentlilerin yönetimine (1071) daha sonra ise Anadolu Selçuklularının (1150) eline geçmiş kentin güneybatısında, 750 metre yüksekliğindeki Hisartepe üzerinde bulunmaktadır. Tokat Kalesi'ne ait en eski izler 5 ya da 6. yüzyıla ait olup kalenin bu yıllarda var olduğu bilinmektedir. İoannis Hrisostomos (Altın ağızlı Yuhanna, Aziz ve erken dönem Hristiyan Kilise babası), Konstantinopolis'ten sürgüne Aladağlar'da bulunan Cocysus şehrine giderken burada ölmüştür.


## Coğrafya.
Deveci dağlarının orta kesiminin kuzey yamaçlarından doğarak soldan Yeşilırmak'a kavuşan bir akarsu vadisinin yamaçlarında kurulmuş olan kent, çok engebeli bir bölgede Orta Karadeniz kıyılarını ve İç ve Doğu Anadolu Bölgesine bağlayan önemli yolların kavşağında eski bir yerleşme Tokat; kuzeyinde Samsun, kuzeydoğusunda Ordu, güneyinde Sivas, güneybatısında Yozgat, batısında: Amasya ili ile çevrilidir. İlin toplam yüzölçümü: 10.071 km²'dır. Kapladığı alan açısından Türkiye topraklarının % 1,3'ünü kapsar. Denizden yükseltisi 623 metredir. Coğrafi Koordinatları: 39° 51' – 40° 55' kuzey enlemleri ile 35° 27'- 37° 39' Doğu boylamları arasındadır. Tokat'a bağlı Taşova ilçesi, 1953 senesinde Amasya'ya bağlanmıştır. Merkez ilçe dahil 12 ilçenin yanında 77 belde ve 632 köy mevcuttur. Merkeze bağlı 41 mahalle, 103 köy ve 9 belde bulunmaktadır. Yüzölçümü bakımından Tokat'ın en büyük ilçesi Zile'dir. En yüksek nüfusa sahip ilçe ise Erbaa'dır.
Belli başlı akarsular Yeşilırmak, Tozanlı kolu, Kelkit kolu, Çekerek kolu, Tokat kolu, Kuruçay kolu, Güllin kolu, Darı Deresi kolu, Cırcır kolu olup bilinen dağlar arasında "Erdem Kırı" (2183), "Mamu" (1770 m), "Yaylacık" (1620 m), "Deveci" (1892 m), "Bugalı" (1945 m), "Dumanlı" (2200 m), "Çamlıbel" (2020 m) ve "Akdağ" (1900 m) bulunur. Yine bilinen ovalar Kazova, Omala Ovası (Gözova), Turhal Ovası, Niksar Ovası, Erbaa Ovası, Artova Ovası, Zile Ovası, Tokat Ovası, Pazar Ovası ve Yazıbaşı Ovası'dır.


### İklim.
Tokat ili; İç Anadolu Bölgesi iklimi, İç-Doğu Anadolu iklimi, Karadeniz iklimi ve Orta Karadeniz iklimi arasında bir geçit özelliği gösterir. Uzun yıllar ortalamasına göre yıllık ortalama sıcaklık; en düşük 8,1 °C en fazla 14,2 °C'dir. Uzun yıllar ortalamasına göre ortalama yağış; 381,7 mm ile 586,2 mm arasındadır. Ortalama nispi nem; % 56 ile % 73 arasında değişmektedir. Yağışlar aylara göre farklılıklar göstermektedir.


## Yönetim.
4 Şubat 2020 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 37 belediye, bu belediyelerde 315 mahalle ve ayrıca 613 köy vardır.
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezi yönetimi temsil eder ve cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, şehirler düzeyindedir. Belediye başkanı, belediye sınırları içinde kalan seçmenin oy çokluğu ile seçilir. Aynı seçmen İlçe Belediye Meclisi için de oy kullanarak ilçelerin belediye meclislerini oluşturur. İldeki bütün seçmenler ayrıca il genel meclisi için de oy kullanarak, il genel meclisinin oluşumunu sağlarlar.
İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisi üyelikleri için yapılan seçimlerde, onda birlik baraj uygulamalı nispi temsil sistemi, belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre, kontenjandan kalan sayıların partilere dağılımı ise D'Hondt sistemine göre belirlenir (Kanun:2972-Madde:23)
İl Genel Meclisi, İl Özel İdaresinin karar organıdır, başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca, İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak 5 kişilik il encümenini seçer.
Merkezi yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl Özel İdaresi (İl Genel Meclisi ve İl Encümeni) seçilmişlerden oluşur, ancak vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Mevcut Tokat valisi, Abdullah Köklü'dür. 17.7.2024 tarihli 2024/217 sayılı kararla Bakırköy kaymakamı iken atanmıştır.
Tokat Belediye Başkanı, 1982-Çorum/Alaca doğumlu Mehmet Kemal Yazıcıoğlu (Milliyetçi Hareket Partisi), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %54,86 oy oranıyla seçilmiştir.
2024 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Tokat İl Genel Meclisi üye sayısı, 18 AKP, 15 MHP ve 7 CHP olmak üzere 40'tır. Tokat Belediye Meclisi ise 20 MHP, 10 AKP ve 1 CHP olmak üzere 31 üyeden oluşur.
2023 genel seçimleri sonucu, Tokat'ı temsilen TBMM'e AKP'den 3 milletvekili (Yusuf Beyazıt, Mustafa Arslan, Cüneyt Aldemir), CHP'den 1 milletvekili (Kadim Durmaz) ve MHP'den 1 milletvekili (Yücel Bulut) seçilmiştir.


## Nüfus.
Güncel Nüfus Değerleri (TÜİK 6 Şubat 2025 verileri)
Tokat ili nüfusu: 612.674'tür. Bu nüfusun % 80,97'si şehirde yaşamaktadır (2024 sonu). İlin yüzölçümü 10.042 km2'dir. İlde km2'ye 61 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkezde 100'dür.) İlde yıllık nüfus % 0,95 oranında artmıştır. Nüfus artış oranının en yüksek ve en düşük olduğu ilçeler sırasıyla Başçiftlik (% 36,87) ve Pazar (-% 3,18)'dır.
06 Şubat 2025 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 12 İlçe, 43 belediye, bu belediyelerde 331 mahalle ve 609 köy vardır.


## Ekonomi.
Tokat halkı geçimini tarım, hayvancılık ve ticaretle sağlar. Büyük şehirlerin kalabalık nüfusu, yüksek binaları ve boğucu havalarının aksine Tokat insanı kendine bağlayan düzenli şehir yapısı, sayısız doğa güzellikleri, ekonomik alışveriş koşulları ile huzurlu bir yaşam için ideal bir şehirdir. Halkının büyük çoğunluğu Müslüman olup şehirde Sünni ve Aleviler yoğunluktadır. Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanan Tokat'ın ticaret ve sanayi ise il merkezinde yoğunlaşmıştır. Tokat Organize Sanayi Bölgesi şehrin tek sanayi faaliyetinin sürdürüldüğü alandır. Yine bulunduğu coğrafi konum ile tarıma yatkın bir şehirdir. Tarım üretiminde domates, biber, vişne, kiraz, patates, üzüm ve şekerpancarı bölge üretiminde en fazla payı alan ürünlerdir. Küçükbaş, büyükbaş hayvan varlığı ve arı kovanı sayısı bakımından önemli bir paya sahiptir.
Tokat'ta nüfusun %5'i endüstri alanında çalışmaktadır. Yem, kereste, lastik ayakkabı, alüminyum fabrikalarının yanı sıra, bakır işleme atölyesi, ziraat aletleri imalathanesi ve sanayi kuruluşlarının faaliyet gösterdiği Tokat'taki en bilinen fabrikalar Dimes Meyve Suyu Fabrikası, Olca Salça Fabrikası, Eser Salça Fabrikası, Samaş Bentonit Fabrikası ve Turhal Şeker Fabrikası'dır.


## Sağlık.
Tokat'ta toplam biri merkezi olmak üzere 15 hastane bulunmaktadır: Almus Devlet Hastanesi, Tokat Devlet Hastanesi, Tokat Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi, Tokat Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi, Reşadiye Devlet Hastanesi, Erbaa Devlet Hastanesi, Niksar Devlet Hastanesi, Zile Devlet Hastanesi, Turhal Devlet Hastanesi, Artova Entegre İlçe Hastanesi, Tokat Özel Medical Park Hastanesi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Araştırma Hastanesi, Başçiftlik Entegre İlçe Hastanesi, Pazar Entegre İlçe Hastanesi, Yeşilyurt Entegre İlçe Hastanesi ve Sulusaray Entegre İlçe Hastanesi.


## Ulaşım.
Tokat'a ulaşım, tren ve karayolu ile sağlanabileceği gibi, eski Tokat valilerinden Recep Yazıcıoğlu'nun girişimleriyle 1988-1990 tarihlerinde 1700 metrelik piste kavuşan Tokat Havalimanından da yapılabilmektedir. Tokat'a en önemli ulaşım biçimi Erbaa ile Reşadiye ilçe merkezleri içinden geçen, Tokat şehir merkezine bağlantısı olan yoludur. Tren yolu ulaşımının da önemli bir yere sahip olduğu ilde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarının (TCDD) düzenlediği Samsun-Kalın demiryolu tren seferleri kuzeyde Samsun, güneyde Sivas'a uzanır.


## Kültür.
### Turistik yerler.
Köklü tarihi, üzerinde birçok medeniyetin hüküm sürmesi ve insanlığın ilk yerleşim yerlerinden olmasından dolayı birçok turistik yerin yer aldığı kentin merkezinde yer alan Tokat Kalesi ile ilçesinde yer alan Zile, Niksar ve Turhal kaleleri yerli ve yabancı turistin uğrak yeri olup, Mustafa Kemal Atatürk'ün geçici olarak ulusal mücadele yıllarında konakladığı Latifoğlu Konağı müze evi, II. Abdülhamid'in tahta çıkışının 25. yılı şerefine yaptırılan tarihi Tokat Saat Kulesi, tarihi Gök Medrese kent merkezinde bulunur. Tokat il Merkezinde bulunan Anadolu'da yapılan ilk medrese olarak bilinen Yağıbasan Medresesi, ilk onarımı 1678 yılında yapılan Tokat Ulu Camii aynı adla Niksar ilçesinde bulunan diğer camii, Pazar ilçesinde bulunan tarihi Pazar Kervansarayı ve Ballıca Mağarası bulunur. Turhal ve Pazar ilçe sınırları dahilinde bulunan Kaz Gölü, yerli ve göçmen kuşların yuvalanma, kuluçkalaşma alanıdır. 108 çeşit kuş türü yaşam kaynağıdır.
Sulusokak tokat ili eski kent merkezini ve ticaret merkezini oluşturan içerisinde tarihî eserleri barındıran önemli bir sokaktır.
Sulusaray ileçesinde bulunan Sulusaray kaplıcalarında doğal termal su kaynağı bulunmaktadır.
Suluhan tokat il merkezinde yer almaktadır. Günümüzde aşevi olarak kullanılıyor.
Sunguriye Türbesi Tokat ili Niksar ilçesi Halil Efendi Sokağında bulunmaktadır.
Sık Dişini Helası İl merkezinde yer almaktadır. Ayrıca Seyir Tepe Tesisleri de Tokat merkez de bulunmaktadır.
Sen Timur Türbesi de 14.yy'a ait tarihi bir türbedir.
  - Maşathöyük Çivi Yazıları
  - Hıdırlık Köprüsü
  - Sümbülbaba Zaviyesi
  - Taşhan Çarşısı
  - Komana Pontika Antik Kenti
  - Koza Han
  - Reşadiye Zınav Gölü mesire yeri
  - Reşadiye Yolüstü kasabası Delik kaya mağarası
  - Tokat Müzesi
  - Kelkit Çayı
  - Halaçlı Köyü Yazlıkları
  - Sulusaray Sebastopolis Antik Kenti
  - Zile Elbaşıoğlu Camii
  - Zile Boyacı Hasanağa Camii
  - Zile Bedesten Camii
  - Sultan hamamı
  - Eski Zile Osmanlı Evleri ve Konakları
  - Zile Yeni Hamam duvarındaki Osmanlı minyatür mimarisi Serçe Sarayı
  - Zile Tacettin İbrahim Paşa (Şehir) Hamamı
  - Zile Esvap Çayı
  - Zile Uzun Çarşı
  - Pazar Ballıca mağarası
  - Niksar Çamiçi Yaylası
  - Almus Barajı ve yaylaları
  - Reşadiye Kaplıcaları
  - Başçiftlik Yaylaları
  - Zile Kalesi
  - Kaz Gölü
  - Selemen Yaylası
  - Yazmacılar Hanı
  - Sefer Paşa Mescit ve Türbesi
  - Acepşir Efendi Türbesi


### Mutfak.
  - Tokat kebabı
  - Tokat çemeni
  - Tokat gözlemesi
  - Tokat keşkeği
  - Tokat batı
  - Tokat yaprağı
  - Tokat salçası
  - Tokat kuşburnusu
  - Tokat pağacı
  - Zile pekmezi
  - Niksar cevizi ve Cevizli Parmak (Cevizli Ekmek)
  - Madımak
  - Tokat yoğurtmacı


### Halk oyunları ve türküler.
  - Yandım Tokat Yandım
  - Hey Onbeşli
  - Mendilim Allanıyor


## Spor.
Futbolda, 2025-2026 sezonunda Erbaaspor takımı 2. Lig'de, Tokat Belediyespor takımı 3. Lig'de ve Turhal 60 FSK takımı ise Bölgesel Amatör Lig'de mücadele etmektedir. Ziraat Türkiye Kupası'nda Erbaaspor takımı 3. turda ve Tokat Belediyespor takımı ise 1. turda elenmiştir.
Voleybolda, 2025-2026 sezonunda Niksar Belediyespor takımı Türkiye Erkekler Voleybol 1. Ligi'nde ve Tokat Belediye Plevnespor takımı ise Türkiye Erkekler Voleybol 2. Ligi'nde mücadele etmektedir.
Tokat'ta her yıl düzenli olarak Topçam Yağlı Güreşleri düzenlenir.
Tokat'ın önemli spor tesisleriyse Erbaa Yeni İlçe Stadyumu (6000), Gaziosmanpaşa Stadyumu (5.762), Hüseyin Akbaş Spor Salonu (2.500), Ali Şevki Erek Yüzme Havuzu (750), Turhal İlçe Stadı (750) ve IAAF Sertifikalı Atletizm Pisti'dir.


## Medya kuruluşları.
Tokat ilinin eskiden Türksat üzerinden yayınları gerçekleştirilen televizyon kanalı SRT ile hâlen merkezinde yerel yayın yapan Tokat Radyo TV'nin yanı sıra ilçelerinde de yerel yayın yapan kanallar var olup kentte yayınlanan belli başlı gazetelerin başında "Anadolu'nun Sesi", "Tokat Gazetesi", "Bakış Gazetesi", "Hürsöz Gazetesi" ve "Memleketim Tokat Gazetesi" gelir.