# Zaysan Gölü
Zaysan Gölü (, "Zaısan kóli", زايسان كؤلئ; , "Zaisan nuur", en: "Noble lake"; , "Ozero Zajsan"; , Xiao'erjing: جَىْصْا پْ; Dunganca: Җэсонпә)), ca. 1.810 km² (700 mi²) alan kaplayan bir tatlı su gölüdür ve doğu Kazakistan'da, Altay ve Tarbagatai Dağları arasındaki bir çukurda yer almaktadır. Doğu Kazakistan Eyaleti'nin en büyük gölüdür.
Göl 420 m yükseklikte yer almakta, 105 km uzunluğunda ve 22–48 km genişliğinde, maksimum 15 m derinliktedir. Başlıca kolları doğuda bulunan "Kara İrtiş" (Kara Irtysh) ve Kendyrlyk; tek çıkışı İrtiş Nehri'dir (veya White Irtysh). Göl genellikle Kasım ayının başından Nisan ayının sonuna kadar donar ancak yine de buz yüzeyinin altında yoğun miktarda balık yaşar. Zaysan'dan çıkan İrtiş Nehri üzerindeki Bukhtarma Barajı'nın inşasından sonra, göl doğal seviyesinin 6 m (20 ft) üzerine çıkmıştır. Sonuç olarak, göl alanı neredeyse iki katına çıkmıştır: yaklaşık 1.800 km²den 3.500 km²ye, hatta bazı zamanlarda 5.000 km²ye, bu nedenle, bazı kaynaklarda göl baraj gölünün bir parçası olarak gösterilmektedir.
Baykal Gölü genellikle dünyanın en eski gölü olarak kabul edilir; çünkü açık kanıtlar 25-30 milyon yıllık olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, Zaysan Gölü, kesin yaşı tartışmalı olmasına ve belirsizlikle etiketlenmiş olmasına rağmen, muhtemelen 65 milyon yaşını aşan ömrü ile birlikte muhtemelen Kretase döneminden kalmış olmalıdır (büyük olasılıkla yaklaşık 70 milyon yıl) ve bu yaş ile Baykal Gölü'nden daha yaşlı olmalıdır. Zaysan Havzası'nın bazı jeolojik çalışmaları gözden geçirilmesine rağmen, Zaysan Gölü'nün yaşının doğrudan bir göstergesini bulmak zordur. Yapay rezervuarlar geniş çevre alanlarını kapsamaktadır. Tüm alanın modern jeolojik analizleri, Zaysan Gölü için son derece yaşlı bir çağı işaret etmektedir.


## Tarih.
Bölgeye ulaşan ilk Rus, İrtiş'e bir kale inşa etmek ve altın aramak için çalışmalar yapan Ivan Bukholts'du. 1715'te bölgede Zunghar Hanlığı'nı kuran Oyratlar tarafından geri gönderildi.
Çin Çing Hanedanı 1750'lerde Zunghar devletini ele geçirdi . Bu, Rus makamlarının sınır bölgelerine olan ilgisinde bir artışa neden oldu; 1756'da Orenburg Valisi Ivan Neplyuyev, Zaysan Gölü bölgesinin ilhak edilmesini bile önerdi ancak bu proje Çin'in başarıları tarafından engellendi. Rusya'da (1759) Zaysan Gölü'nden İrtiş ve Batı Sibirya'ya giden bir Çin filosunun (teorik) olasılığı hakkında endişeler ortaya çıktı. Bir Rus seferi 1764'te Zaysan Gölü'nü ziyaret etti ve böyle bir nehir istilasının muhtemel olmayacağı sonucuna vardı. Bununla birlikte, Zaysan Gölü'nün kuzeyinde Bukhtarma Nehri üzerinde bir Rus gözcü kulesi zinciri kuruldu. Böylece İrtiş havzasındaki iki imparatorluk arasındaki sınır kabaca tanımlandı ve her iki tarafta da (seyrek) bir koruma kulesi zinciri inşa edildi.
19. yüzyılın ortalarında Zaysan'daki durum A. Abramof'un (1865) bir raporunda açıklanmıştır. Zaysan bölgesi her iki tarafça da Çing İmparatorluğu'nun bir parçası olarak tanınmasına rağmen, Sibirya Kazakları tarafından balıkçılık nedeni ile her zaman kullanılmaktaydı. Yaz gezileri 1803'te başladı ve 1822-25 yılında menzili tüm Zaysan Gölü boyunca ve Kara İrtiş'in ağzına kadar genişletildi.19. yüzyılın ortalarında, üst İrtiş'teki Qing mevcudiyeti çoğunlukla Çöçek'ten Kazakların balıkçı istasyonlarından birine (Batavski Piket) Çing "amban"'ın yıllık ziyaretiyle sınırlıydı.
İrtiş havzasında Rus ve Çing imparatorlukları arasındaki sınır, 1860 Pekin Konvansiyonu ile Çin'in Rusya ve Kazakistan ile modern sınırına oldukça benzer bir çizgi boyunca oluşturuldu. Konvansiyon uyarınca gerçek sınır çizgisi, Çöçek Protokolü (1864) tarafından oluşturuldu ve Zaysan Gölü Rus tarafında kaldı. Çing İmparatorluğu'nun İrtiş havzasındaki askeri varlığı, Dungan isyanı sırasında yok oldu (1862-77). İsyanın bitmesi ve Sincan'ın Zuo Zongtang tarafından ele geçirilmesinden sonra, İrtiş havzasındaki Rus ve Çing imparatorlukları arasındaki sınır, Saint Petersburg Antlaşması (1881) sonucunda Rusya lehine tekrar oluşturuldu.


## Konuyla ilgili yayınlar.
  - "AAPG Jeoloji Çalışmaları   46", Bölüm 29: "Doğu Kazakistan'daki Zaysan Havzasının Üst Kretase-Senozoik Lakustrin Yatakları." Spencer G. Lucas, Robert J. Emry, Viacheslav Chkhikvadze, Bolat Bayshashov, Lyubov A. Tyutkova, Pyruza A. Tleuberdina, Ayzhan Zhamangara. AAPG Özel Birimleri. Hacim Uzay ve Zaman İçinde Göl Havzaları, Sayfa 335 - 340 (2000) 
  - LE Popov, Michael G. Bassett, VG Zhemchuzhnikov, LE Holmer ve IA Klishevich, "Kazakistan ve Orta Asya'nın Erken Paleozoyik topraklarından gondwan faunal imzaları: kanıt ve tektonik çıkarımlar." Jeoloji Derneği, Londra, Özel Yayınlar 2009, 325: 23-64 
  - A. Kröner, BF Windley, G. Badarch, O. Tomurtogoo, E. Hegner, BM Jahn, S. Gruschka, EV Khain, A. Demoux ve MTD Wingate, " Orta Asya Orojenik Kemerinde toplanma büyümesi ve kabuk oluşumu ve Arap-Nubia kalkanı Memoirs ile karşılaştırma . "