# Bozkurt işareti
Bozkurt işareti, bozkurt selâmı veya bozkurt hareketi, Türk milliyetçiliğini ve Türkçülüğü sembolize eden bir el işaretidir. Türk mitolojisinden anlam taşıyan bu işaret tarih boyunca Türk halkları tarafından kullanılmıştır. Türkiye'de ise işaret, yer yer MHP'yle ve Ülkü Ocakları'yla özdeşleştirilmektedir.


## Tarihçe.
Sözcü gazetesi yazarı Ozan Bosun'a göre bozkurt işareti, Budizm kültüründen geçmiş bir semboldür. 10. yüzyılda şair olan Firdevsî'nin Şehnâme destanındaki minyatürlerde bozkurt işareti yapan kadınlar resmedilmiştir. 6. yüzyıla ait bir bozkurt işareti yapan heykel Çin'de bulunmuştur.
Bozkurt işareti, Türkiye'de ilk olarak 1991 yılında (Hanım Halilova'ya göre 1992) yılından itibaren Milliyetçi Hareket Partisi'nin kurucusu Alparslan Türkeş tarafından Azerbaycan mitingi sonrası kullanılmıştır. Hanım Halilova verdiği bir röportajda bozkurt işaretinin MHP'nin işareti olmadığını, Türklüğün simgelerinden birisi olduğunu belirtmiş, Rusların simgesinin ayı, Fransızların horoz, İngilizlerin aslan motiflerinin olduğunu, Türklerin ise simgesinin bozkurt olduğunu söylemiştir. Ayrıca, Türkeş’in bu işareti Azerbaycan'dan öğrendiğini vurgulamış ve bu işaretin siyasi bir sembol olmadığını belirtmiş, işaretin Türkiye'de keşfedilmesini sağlandığını iddia etmiştir. Halilova’ya göre, 1992'de Türkeş'in Azerbaycan'ı ziyaretinde, Azatlık Meydanı'nda toplanan bir milyon kişilik kalabalığın bozkurt işareti yaptığını gören Türkeş, bu işaretin anlamını sormuş ve, ona bunun eski Türkler'den gelen bir işaret olduğunu ve eski devletlerce kullanıldığını söylemiştir. Bosun'un iddiasına göre bu işaret, bu mitingden sonra Türkeş tarafından Türkiye'ye yayılmıştır. 
Tarihi bin yıllara dayanan bu işarete Türkeş tarafından farklı bir anlam atfedilmiştir. Türkeş tarafından işaret, İslam ve Türklük kavramlarını birleştiren bir anlamla kullanılmıştır. Türkeş, işareti açıklarken "Türk İslam mührünü dünyaya vuracağız" ifadesini kullanmıştır. Türkeş'e bağlı Ülkü Ocakları işareti sembol olarak aldı. Türkeş bozkurt işaretinin ülkücüler için anlamını Millet Partisi kurucusu Osman Bölükbaşı’na şunları aktarmıştır:(Bir eliyle bozkurt işareti yaparak, diğer elinin başparmağıyla işaret ederek tarif ederek) Bak ağabey, şu serçe parmak Türk`tür, şu işaret parmağı da İslam`dır. Şu Bozkurt işareti yaptığımız işaretin arada kalan boşluğu ise cihandır. Son olarak kalan 3 parmağın birleştiği nokta ise mühürdür. Yani ağabey işaret ederek gösterir isek, şu çıkar: Türk İslam Mührünü Dünyaya vuracağız.


## Kullanımı.
Türkiye'de bu işaret, yer yer MHP'yle ve Ülkü Ocakları'yla özdeşleştirimektedir. Alparslan Türkeş'in ilk yorumuna göre işaret, Türklüğü ve İslam'ı sembolize etmektedir. İşaret, popüler kültürde başka siyasetçiler tarafından da kullanılmıştır. MHP'den ayrılan ve İYİ Parti'nin kurucusu olan Meral Akşener ve partililer de, bozkurt işaretini kullanmıştır.
Cumhuriyet Halk Partisi'nin eski lideri Kemal Kılıçdaroğlu, 16 Nisan'da 2017 referandumu öncesinde Kayseri'de bir mitinge giderken kalabalığı bozkurt işaretiyle selamlamıştır. AK Parti lideri ve cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise Kemal Kılıçdaroğlu'nu eleştirerek "CHP Genel Başkanının yaptığı bozkurt işareti hafızalardan silinmez. Bakıyorsunuz nerede ne yaptığı belli değil" demiştir. Kılıçdaroğlu ise "Biz de ülkücüyüz biz de milliyetçiyiz" şeklinde karşılık vermiştir. 2023 yılında cumhurbaşkanlığı seçimleri kampanyası sırasında Kılıçdaroğlu, aynı işareti Eskişehir'de kendisine bozkurt selamı yapan bir destekçisine karşılık vererek tekrar kullanmıştır.
Recep Tayyip Erdoğan, 2018 genel seçimleri öncesinde Mersin'de AK Parti'nin il kongresi sonrası yaptığı konuşmada rabia işaretine çevirmeden önce bozkurt işareti yapmıştır. Dönemin CHP Genel Başkan Yardımcısı Öztürk Yılmaz, Erdoğan'ın bu hareketine karşılık olarak "Sayın Bahçeli'den de rabia işareti bekleniyor" şeklinde yorum yapmıştır. Eski Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve eski Başbakan Binali Yıldırım işareti kullanmış olan diğer siyasetçiler arasındadır.


### Popüler kültür.
Ayrıca bozkurt işareti ("Türk kurdu" ismiyle) Amerikan Profesyonel güreş şirketleri olan NWO ve WWE tarafından 1990'ların başlarından bugüne kullanılmıştır. İşaret WWE tarafından "PW tarihindeki en ikonik işaret" olarak tanımlanmıştır. İşareti ilk yapan Kevin Nash, bu işaretin Sean Waltman tarafından, Avrupa'da bir barda "Türk kurdu" işaretini yapan Türklerden esinlenilerek oluşturulduğunu söyledi. İşareti kullananlar arasında başta D-Generation X, The CLub ve Bullet Club sayılabilir.
Türkiye millî futbol takımı oyuncusu Merih Demiral, 2 Temmuz'da Euro 2024 turnuvasında Avusturya'ya karşı oynanan bir maçta attığı ikinci golden sonraki sevincini bozkurt işareti yaparak gösterdi. İşaret, UEFA'nın siyasi simge yasağı nedeniyle UEFA tarafından bir soruşturma açılmasına ve 2 maçtan men cezası almasına neden oldu. Ceza, Türkiye'de benzer örneklerde men cezası verilmediği yorumuyla eleştirildi.


## Eleştiriler.
Bozkurt selamı, milliyetçiliğin İslam'a aykırı olduğunu düşünen İslamcılar tarafından eleştirilmiştir. Eski AK Parti milletvekili İbrahim Korkmaz, bozkurt işaretinin "Hristiyan Gagavuzlar tarafından kullanıldığı için İslam'ın ruhuna aykırı" olduğunu söylemiştir.
IŞİD'in "Türkiye ve Irkçılık Ateşi" adlı propaganda videosunda bir militan, bozkurt işaretinin ve Türkler arasındaki her türlü kurt sembolizminin "putperestlik" olduğunu söylemiştir.
Evrensel köşe yazarı Nuray Sancar, bozkurt işaretini "Sedat Peker, Abdullah Çatlı gibi mafya şeflerinin, kanuni olmayan paramiliter grup mensuplarının, kara para aklayıcılarının kullandığı bir işaret" olarak tanımlayarak onu Hitler selamına benzetmiş ve milli bir sembole dönüştürülmesine karşı çıkmıştır.


## Yasal statüsü.
İşaret, Fransa ve Avusturya'da yasaklanmıştır. 2018 yılında Almanya'da sağ ve sol görüşlü çok sayıda siyasetçi bozkurt selamının yasaklanmasını teklif etmiştir.
Almanya'da "sessiz tilki" ("Leisefuchs") denilen ve öğretmenler tarafından öğrencilere sessiz olmalarını söylemek için yapılan el işareti, şekil olarak bozkurt selamının aynısıdır. Türk milliyetçiliği anlamı orada da öğrenildiği için "sessiz tilki" işaretinin kullanımının 2011'den sonra düşüşe geçtiği bildirilmiştir.