# Kamil İdris
Kamil et-Tayyib İdris Abdülhafız (; d. 26 Ağustos 1954) Sudanlı devlet adamı, akademisyen, uluslararası memur ve politikacıdır. 31 Mayıs 2025 tarihinden itibaren Sudan'ın 16. başbakanıdır. 1997'den 2008'e kadar Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO) genel direktörü olarak görev yapmıştır. Ayrıca Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerinin Korunması Birliği (UPOV) başkanlığı da yapmıştır.
Sudan, Mısır, İsviçre ve Amerika Birleşik Devletleri'nde eğitim gören İdris, 1982 yılında 28 yaşında Dünya Fikri Mülkiyet Örgütüne katıldı. 1997 yılında genel direktör oldu ve 2008 yılına kadar 11 yıl görev yaptı. Daha sonra WIPO'dan ayrıldı ve Sudan'a dönerek siyasete atıldı. 2010 genel seçimlerinde bağımsız aday olarak altıncı sırada yer aldı.
2025 yılında, devam eden yıkıcı iç savaşın ortasında, İdris, Devlet Başkanı Abdülfettah el-Burhan başkanlığındaki Geçici Egemenlik Konseyi tarafından başbakan olarak atandı. Böylece, üç yıl önce, Ocak 2022'de Abdullah Hamduk'un istifasından bu yana Sudan'ın ilk sivil başbakanı oldu.


## Eğitimi.
UPOV tarafından hazırlanan bir belgeye göre, Kamil İdris, Hartum Üniversitesinden Hukuk Lisans Diploması (LLB), Kahire Üniversitesinden Felsefe, Siyaset Bilimi ve Ekonomi Teorileri Lisans Diploması, Ohio Üniversitesinden Uluslararası Hukuk ve Uluslararası İlişkiler Yüksek Lisans Diploması ve 1984 yılında o zamanlar Cenevre Üniversitesine bağlı Cenevre Yüksek Enstitüsünden Uluslararası Hukuk Doktorası almıştır. Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Franklin Pierce Hukuk Merkezi, İdris'e Mayıs 1999'da fahri hukuk doktorası unvanı vermiştir. 2005 yılında İdris, Hindistan'daki Indira Gandhi Ulusal Açık Üniversitesinden fahri edebiyat doktorası unvanı almıştır.


## Kariyeri.
### Diplomatik kariyeri.
İdris, 30 Aralık 1982 tarihinde WIPO'ya katıldı. Idris, 1992-1996 ve 2000-2001 yılları arasında Uluslararası Hukuk Komisyonu üyesiydi.
22 Eylül 1997 tarihinde, altı yıllık bir süre için WIPO Genel Direktörü olarak atandı. İdris, 25 yıl boyunca Genel Direktörlük görevini yürüten Árpád Bogsch'un yerine geçti. Genel Direktör, WIPO'nun küresel fikri mülkiyet korumasına yönelik çabalarını denetler.
Mart 1998'de Idris, Amerika Birleşik Devletleri Kongresini ziyaret etti ve Amerika Birleşik Devletleri Ticaret Bakanı ile Amerikan yaratıcılığının korunması ve teşvik edilmesi konusunda görüşmelerde bulundu ve Kongre tarafından resmi olarak karşılandı. 2001 yılında İdris, Mihnea Motoc ile birlikte Romanya ve WIPO arasında bir İşbirliği Programı imzaladı.
27 Mayıs 2003 tarihinde, WIPO Genel Direktörü olarak ikinci altı yıllık görev süresi için resmen yeniden atandı. Aynı yıl, Ulusal ve Uluslararası Ekonomi Üniversitesinde yeni Fikri Mülkiyet Merkezinin açılışını yaptı. 2006 yılında, Idris, WIPO ve Azerbaycan hükûmeti arasında bir işbirliği programı müzakere etti.
Genel direktör olarak görev yaptığı süre boyunca İdris, Bitki Çeşitlerinin Korunması Birliği (UPOV) Genel Sekreteri olarak aldığı maaşını gelişmekte olan ülkelere bağışladı. Görev süresi aslen 30 Kasım 2009 tarihinde sona erecekti. 2016 yılında yayınlanan bir WIPO belgesine göre, Idris 2007 yılında WIPO Koordinasyon Komitesi'nden, yerine atanacak kişinin atama sürecini hızlandırmasını talep etti ve bu atama Ekim 2008'de başladı.
2008 yılında İdris, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev ve Başbakan İgor Çudinov ile görüşmek üzere Kırgızistan'a gitti ve burada ülke için bir dijital kütüphane kurulması konusunda görüşmelerde bulundu.


### Siyasi kariyeri.
WIPO'dan ayrıldıktan sonra İdris, Sudan'a döndü ve siyasete atıldı. 2010 genel seçimlerinde İdris, bağımsız aday olarak cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu ve uzun süredir cumhurbaşkanı olan Ömer el-Beşir'e rakip oldu, ancak altıncı sırada kaldı.
2025 yılının Mayıs ayında, iç savaşın ortasında, İdris, Devlet Başkanı Abdülfettah el-Burhan başkanlığındaki Geçici Egemenlik Konseyi tarafından başbakan olarak atandı. İdris, 2022 yılında Abdullah Hamduk'un istifasından bu yana ilk sivil başbakan oldu. 1 Haziran'da İdris, geçiş hükümetinin feshini emretti.


## Tartışmalar.
2006 yılında, Birleşmiş Milletler Ortak Denetim Biriminin talebi üzerine WIPO'nun İç Denetim ve Gözetim Bölümü tarafından hazırlanan bir raporda, Idris'in yaşının yanlış beyan edildiği ve bu bilginin medya kuruluşlarına sızdırıldığı ortaya çıktı. Daha önceki WIPO kayıtlarında Idris'in doğum tarihi 26 Ağustos 1945 olarak geçiyordu, ancak o, kayıtlarını değiştirerek doğum tarihini 26 Ağustos 1954 olarak göstermeye çalışmıştı. 21 Eylül 2007'de WIPO Sekreterliği, raporu "[İdris'e] zarar verme niyetiyle hazırlanmış" olarak nitelendirmiş ve raporun meşruiyetini ve yazarın gizlilik ilkesini ihlal eden prosedürü izlememesini eleştirmiştir. İdris'in doğum tarihi 26 Ağustos 1945, 26 Ağustos 1953 veya 26 Ağustos 1954 olarak bildirilmiştir.
3 Ekim 2007 tarihinde sona eren 10 günlük WIPO genel kurulunda, İdris'in görevinden alınması yönündeki girişim engellendi. WIPO, güvenilirliği konusunda eleştirilere maruz kaldı. İdris istifa etmeyi kabul etti ve WIPO başkanlığı görevinden bir yıl erken ayrıldı.
2016 yılının Aralık ayında, WIPO'nun 2010 tarihli ve kuruluşun hukuk danışmanı Edward Kwakwa tarafından imzalanmış belgelerin yayınlandığı ve bu belgelerin Idris'in doğum tarihini yanlış beyan etmediğini ortaya koyduğu bildirildi.


## Ödüller.
İdris, Birleşik Krallık'taki Durham Üniversitesinde onursal üyedir. Ayrıca Pekin Üniversitesinde hukuk onursal profesörü olarak görev yapmakta ve Çin'deki Fudan Üniversitesinden onursal doktora unvanına sahiptir.
1999 yılında İdris, fikri mülkiyet alanındaki çalışmaları nedeniyle Moskova Devlet Uluslararası İlişkiler Enstitüsü tarafından onur madalyası ile ödüllendirildi. Aynı yıl Moldova Devlet Üniversitesi tarafından da fahri doktora unvanı verildi.
2001 yılında İdris, Bükreş Üniversitesinden fahri doktora unvanı aldı ve Portekiz'den Infante D. Henrique Büyük Haçı nişanıyla ödüllendirildi. 2001 yılında Matej Bel Üniversitesi ve Moğolistan Bilim ve Teknoloji Üniversitesinden de fahri doktora unvanı verildi.
2002 yılında, fikri mülkiyet alanında işbirliğinin geliştirilmesine yaptığı katkılardan dolayı Ukrayna tarafından fahri doktora unvanı ile onurlandırıldı. İdris, sosyal ilerlemeyi teşvik ettiği için Fildişi Sahili'nin en yüksek nişanı olan "Commandeur dans l'Ordre du Merite Nationale" ile ödüllendirildi.
İdris, Georgi Pırvanov ile birlikte, Bulgaristan'ın ekonomik kalkınmasına katkılarından dolayı 2003 yılında Ulusal ve Dünya Ekonomisi Üniversitesi tarafından madalya ile ödüllendirildi. Aynı yılın Aralık ayında, Beyaz Nil eyaletindeki Al Emam Al Mahdi Üniversitesi kendisine fahri doktora unvanı verdi.
2004 yılında Sultan Kabus bin Said, İdris'e Umman Nişanı'nı ve İtalya'nın Venedik şehri de ona ilk "Venedik Fikri Mülkiyet Ödülü"'nü verdi.
İdris, Meksika'nın ekonomik kalkınmasına yaptığı katkılardan dolayı 2005 yılında Orden de Aguila Azteca nişanıyla ödüllendirildi. Ertesi yıl, Afrika Bölgesel Fikri Mülkiyet Örgütü (ARIPO) yeni bölgesel fikri mülkiyet eğitim merkezine İdris'in adını verdi ve Azerbaycan Üniversitesi tarafından fahri doktora unvanı ile onurlandırıldı. Ayrıca İki Nil Nişanı da aldı.
İdris, 2007 yılında Gezira Üniversitesi ve Hartum Üniversitesinden fahri doktora unvanı aldı. Ertesi yıl, Kırgızistan Devlet İnşaat, Ulaştırma ve Mimarlık Üniversitesi (KSUSTA) de kendisine fahri doktora unvanı verdi.


## Bibgiyografyası.
 -