# Bingöl (il)
Bingöl, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Fırat Bölümü'nde yer alan bir ildir.
İlin nüfusu 283.276'dır. Bu nüfusun %70,56'sı şehirde yaşamaktadır (2022 sonu). İlin yüzölçümü 8.004 km2'dir. İlde km2'ye 35 kişi, merkez ilçede ise 95 kişi düşmektedir.) İl merkezinin denizden yüksekliği 1.151 m'dir.
6 Şubat 2023 tarihli TÜİK verilerine göre, ilde 8 ilçe ve 11 belediye bulunmaktadır. Bu belediyelerde 68 mahalle ve 320 köy bulunmaktadır.
Bingöl'ün plaka kodu 12'dir.


## Tarihçe.
Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Bölümü’nde yer alan Bingöl, MÖ 4000-5000 yıllarına kadar uzanan tarihiyle; Asurlar, Hititler, Urartular, Persler, Romalılar, Selçuklu Hanedanı ve Osmanlılar gibi birçok devletin hâkimiyetinde kalmıştır. Bu nedenle tarihsel bir coğrafyaya sahiptir. 
İlde bulunan tarihî eserlerin büyük bir bölümü Adaklı, Genç, Kiğı ve Solhan ilçelerinin güney kısımlarında yer almaktadır. Bu eserlerin bir kısmı İslam öncesi medeniyetlere, bir kısmı ise İslam dönemine aittir.
İslam öncesi dönemden kalan başlıca eserler kale, kilise, kümbet ve mağaralardır. Genç'te Kuba Kümbeti kalıntıları, Kralkızı Kalesi ve Sebiterias Kalesi; Kiğı'da ise Vank Kilisesi ve Kiğı Kalesi yer almaktadır. Ayrıca Kiğı ve çevresinde birkaç kilise kalıntısı ile çeşitli mezar taşları bulunmaktadır.
İslam dönemine ait en önemli yapılar arasında, Akkoyunlular döneminde inşa edilen Bingöl şehir merkezindeki İsfahan Bey Camii yer alır. Aynı dönemde Kiğı ilçesinde 1402 tarihli Piltan Camii (Balaban Bey Camii) yapılmıştır. Yedisu ilçesinin Kaşıklı Köyü'nde, 300 yılı aşkın geçmişi olan Muşağa Konağı; Adaklı ilçesindeki 1804 yılında yapılmış Bağlarpınarı Köyü Camii ve Solhan'daki Tarihi Cami yer almaktadır.


## Yönetim.
İllerde protokolde ilk sırada yer alan vali, merkezî yönetimi temsil eder ve Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Büyükşehir dışındaki illerde yerel yönetim, il düzeyindedir. Belediye Başkanı, belediye sınırları içindeki seçmenlerin oy çokluğu ile seçilir. Seçmenler, ilçe belediye meclisi için oy kullanarak belediye meclislerini, il genel meclisi için oy kullanarak da il genel meclisini oluşturur.
İl Genel Meclisi ve Belediye Meclisi üyelikleri seçimlerinde, yüzde on barajı uygulanan nispi temsil sistemi; belediye başkanlığı seçiminde ise çoğunluk sistemi uygulanır. İl genel meclisi ve belediye meclisi üye sayıları ilçe nüfusuna göre belirlenir; kontenjandan kalan üyeliklerin partilere dağılımı ise "D'Hondt yöntemine" göre yapılır. (Kanun:2972-Madde:23).
İl Genel Meclisi, İl özel idaresinin karar organıdır ve başkanını üyeleri arasından gizli oyla seçer. Ayrıca İl Genel Meclisi kendi içinden gizli oyla bir yıl görev yapacak beş kişilik il encümenini seçer.
Merkezî yönetim, vali ve il müdürlerinden oluşur. İl özel idaresi, il genel meclisi ve il encümeninden oluşur; seçilmiş üyelerden oluşmasına rağmen, vali başkanlığında görev yapar. Yerel yönetim ise belediye başkanları ve belediye meclislerinden oluşur.
Bingöl valisi Ahmet Hamdi Usta'dır. Ağustos 2023'te Balçova Kaymakamıyken atanmıştır.
Bingöl Belediye Başkanı Erdal Arıkan (AK Parti), 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde %33,69 oy oranıyla seçilmiştir.
2019 Türkiye yerel seçimleri sonuçlarına göre Bingöl ilindeki 11 belediyenin 9'unu AK Parti, 1'ini CHP ve 1'ini de MHP kazanmıştır. Bingöl İl Genel Meclisi'nin üye sayısı, 15’i AK Parti, 3’ü CHP, 3’ü HDP ve 2’si MHP olmak üzere toplam 23’tür. Bingöl Belediye Meclisi ise 16’sı AK Parti, 9’u HDP ve 6’sı MHP olmak üzere toplam 31 üyeden oluşur
2023 Türkiye genel seçimleri sonucuna göre Bingöl'ün Türkiye Büyük Millet Meclisindeki milletvekili sayısı 3'tür: 2'si AK Partili (Feyzi Berdibek ve Zeki Korkutata) ve biri YSP'lidir (Ömer Faruk Hülagu).


## Coğrafya.
Bingöl ili, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Yukarı Fırat bölümünde 8.125 km²yi bulan yüz ölçümüne sahip, 38°27' ve 40°27' doğu boylamlarıyla 41°20' ve 39°54' kuzey enlemleri arasında bulunmaktadır.
Bingöl ilinin, doğusunda Muş, kuzeyinde Erzincan ve Erzurum, batısında Elazığ ve Tunceli, güneyinde ise Diyarbakır bulunmaktadır. Bingöl ilinin yüz ölçümünün yüzde 22.82'si merkez ilçeye aittir. Merkez ilçe ile birlikte diğer ilçeler Genç, Karlıova, Solhan, Adaklı, Kiğı, Yedisu ve Yayladere. Rakımı en düşük ilçe Genç, en yüksek ilçe ise Karlıova’dır.
 - İlde bulunan belli başlı yaylalar şunlardır: Bingöl Yaylası (Solhan), Şerafettin Yaylaları (Genç), Çötele (Çotla) Yaylası (Karlıova), Hırhal ve Çavreş Yaylaları (Kiğı), Kiğı Yaylası ve Dağın Düzü Yaylaları (Adaklı) ile Kârer Yaylası (merkez).
 - Başlıca dağ ve tepeler  Bingöl Dağı (3.250 m), Genç Dağı (.2940 m), Şeytan Dağı (2.906 m), Sülbüs Dağı (2.884 m), Şerafettin Dağı (2.544 m)
 - Bingöl’deki başlıca ovalar şunlardır: Bingöl, Genç, Karlıova ve Sancak ovaları. Ayrıca daha küçük ovalar da mevcuttur. Bu ovalardan Bingöl Ovasının yüzölçümü 80 km² olup deniz seviyesinden yüksekliği 1.150 metredir.
 - Belli başlı akarsular şunlardır: Peri Çayı, Murat Nehri, Göynük Suyu 
 - Bingöl'de, buzullar tarafından oluşturulan ‘sirk gölleri’ adı verilen birçok göl bulunmaktadır. Bu göllerin başlıcaları şunlardır: Gölbahri, Karlı Göl, İçme Gölü, Kuş Gölü, Zırlır Gölü, Sar Gölü, Er Gölü, Harem Gölü, Çili Göl, Belli Göl, Kıllı Göl, Manastır Gölü ve Kerkis Gölüdür.


### İklim.
Bingöl’ün yüksek rakımı ve kuzeyden gelen serin, nemli hava kütlelerine açık olması nedeniyle yazlar ılıman, kışlar ise sert ve soğuk geçmektedir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün verilerine göre Bingöl ilinde yıllık ortalama sıcaklık 12,1 derece ve yıllık yağış miktarı 873.7 mm. olup kar yağışlı gün sayısı 24,5 gün, donlu gün sayısı da 94,1 gün kadardır.


## Turizm.
Orman zenginliği bakımından Türkiye'de 33. sırada yer alan Bingöl'de başlıca turistik gezilecek yerler şunlardır: Kös Kaplıcaları, Hesarek Kayak Merkezi, Yolçatı Kurucadağ Kayak Merkezi, Çır Şelalesi, Pergasur Şelalesi, Sülbüs Dağı, Şerafettin Dağları, Gerendal Gölü, Tarbasan Gölü, Tarihi Urartu Yolu, Göl Mezrası, Buban Bacaları, Yüzen Adalar Tabiat Anıtı, Zağ Mağaraları, Kalkanlı Mağarası, Kiğı Kalesi, Kral Kızı ve Seberitas Kalesi.


## Ekonomi.
Bingöl ekonomisinde en etkili olan sektörler arasında maden-mermer, yüzde 37,6 ciro payı ile ilk sırada yer alırken; gıda yüzde 35,3 ile ikinci, yapı elemanları yüzde 12,8 ile üçüncü, mobilya ise yüzde 9,6 ile dördüncü sırada yer almaktadır. Bingöl’ün ihracatının yüzde 72,9’u maden ve gıda sektörlerinden oluşmaktadır. Sanayi ürünlerinin ihracattaki payı ise yüzde 23,4’te kalmaktadır Bingöl Türkiye'de arıcılığın yapıldığı önemli illerdendir. 84.269 adet kovandan 1.263 ton bal elde edilir. Kovan başına düşen verim 14,9 kg olup, bu değer Türkiye ortalaması olan 14,5 kg’ın biraz üzerindedir. Türkiye’deki toplam kovan sayısı ve bal üretiminin yüzde 1,5’ini Bingöl karşılamaktadır.
Tarım ve hayvancılığın yaygın olduğu şehirde Sütaş'ın entegre tesisleri de bulunmaktadır. İlde, dünyanın ikinci büyük ve Türkiye’nin ilk hibrit enerji santrali bulunmaktadır. Bir milyon metrekarelik arazi üzerine kurulmuş 80 megavatlık güneş enerjisi santrali ile Aşağı Kaleköy Barajı ve Hidroelektrik Santrali birlikte, 400 bin hanenin yıllık elektrik ihtiyacını karşılayabilecek kapasitededir.


## Eğitim.
Bingöl Üniversitesi 2007 yılında kurulmuştur. Üniversite 10 fakülte, 5 enstitü, 1 yüksekokul, 6 meslek yüksekokulu ve 24 araştırma ve uygulama merkezi ile faaliyetlerini sürdürmektedir. Üniversite kurulmadan önce ilde, Fırat Üniversitesi’ne bağlı bazı yükseköğretim birimleri bulunmaktaydı.
  - "Fakülte" - 10 adet: Fen Edebiyat Fakültesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Veterinerlik Fakültesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, İslami İlimler Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Ziraat Fakültesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Fakültesi 
  - "Yüksekokul" - 1 adet:
Yabancı Diller Yüksekokulu
  - "Meslek Yüksekokulu" - 6 adet: Gıda, Tarım ve Hayvancılık Meslek Yüksekokulu, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, Teknik Bilimler Meslek Yüksekokulu, Solhan Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu, Genç Meslek Yüksekokulu, Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu
  - "Enstitü" - 5 adet: Fen Bilimleri Enstitüsü, Kıraat İlmi Enstitüsü, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yaşayan Diller Enstitüsü


## Kültür Sanat.
### Halk Oyunları.
Belli başlı halk oyunları; Kartal Oyunu, Çepik (El Çırpma), Delilo Oyunu, Çaçan Oyunu, Çulapı (Üç Ayaklı Çatal Ağaç) Oyunu, Gövend (Halay), Horani, Gelin Oyunu, Seyirlik ve Eğlencelik Oyunlar, Darı Sulama, Sarımsak Oyunu, Şel Atmak (Taş Atmak), Değirmenci, Kalkağan Şenliği, Muhtar, Cirit Oyunu ve Kalaycı


### Mutfak.
Bingöl tava, sörina pel, keldoş, mastuva, klorik/gıllorik, Soğuk Çeşme kavurması, lopik, şilki, kıjı çorbası, yelıng/guluk çorbası, tutmaç çorbası, turakin, zervet (löl), kılç ve hasıda gibi yiyecek çeşitleri Bingöl yöresine özgü yiyeceklerdir. Türkiye'de marka değeri olan Bingöl balı, Bingöl kavurması, Bingöl tava, Sörina pel, Mastuva, Keldoş, Tutmaç Çorbası, Lopik ve Burma kadayıf tatlısı gibi yiyecekler, yöre mutfağında en çok sevilen yiyeceklerdir. Bingöl Balı, Bingöl Çobantaşı Kavurması, Sivan Dut Pekmezi ve Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi, coğrafi işaret tescili almıştır.


## Spor.
Futbol branşında, Bingöl ilini 3. Lig de 12 Bingölspor takımı, Bölgesel Amatör Lig'de Murat 2020 Genç Spor temsil etmektedir.
Voleybol branşında, 2020-2021 sezonu Efeler Liginde mücadele eden Solhanspor, ligi 9. sırada tamamlamıştır. Bir başka voleybol temsilcisi "Yeni Solhanspor" TVF 2. liginde mücadele etmektedir.
Büyük Bingöl Spor Kulübü, 2014 yılından beri Futsal Liginde mücadele etmektedir.
Solhan Ayak Tenisi Takımı, 2022 yılında ikincisi düzenlenen "Ayak Tenisi Türkiye Şampiyonası"nda iki yılda da Türkiye şampiyonu olup, 29 Kasım 2022 tarihinde 15 ülkenin katılımıyla düzenlenecek olan Dünya Şampiyonası'na katılmak için milli davet almıştır.
Bingöl'deki önemli spor tesisleri şunlardır: Bingöl Şehir Stadyumu (3.000), Merkez Karşıyaka Spor Salonu (5.000), Üniversite Kapalı Spor Salonu (1000), Solhan Spor Salonu (500), Merkez Kapalı Yarı-Olimpik Yüzme Havuzu (500), Hesarek ve Yolçatı Kurucudağ Kayak merkezleri.


## Nüfus.
Güncel Nüfus Değerleri(TÜİK 6 Şubat 2025 verileri)
Bingöl ilinin nüfusu 283.276'dır. Bu nüfusun %72,01'i şehirde yaşamaktadır (2024 sonu). İlin yüzölçümü 8.004 km2'dir. İlde km2'ye 35 kişi düşmektedir. (Bu sayı merkez ilçede 96'dır.) İlde yıllık nüfus %0,83 oranında azalmıştır. Nüfus artış oranı en yüksek ilçe Merkez,(%1,07), en düşük ilçe Yayladere(% -13,37).
06 Şubat 2025 TÜİK verilerine göre merkez ilçeyle beraber 8 İlçe, 11 belediye, bu belediyelerde 68 mahalle ve 322 köy vardır.