BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Ardıçlı, Murgul
Ardıçlı, Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Durca veya Durça'dır. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Durca (دورجە) olarak geçer. Artvin vilayeti hakkında çalışmasıyla tanına Muvahhid Zeki ise, köyün adnını Durça (دورچە) olarak yazmıştır. 93 Harbi'nde (1877-1878) Klarceti bölgesine hakim olan Ruslar da köyü Durça (Дурча) adıyla kaydetmiştir. Durca veya Durça'nın anlamı konusunda bir bilgi mevcut değildir; ancak köydeki mevki adlarının Gürcüce olması, buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
Durça'nın bulunduğu Klarceti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlı Devleti burayı, 1549 Gürcistan seferi sırasında Gürcülerden ele geçirdi. Uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer alan Durça, 19. yüzyılın ilk yarısında Trabzon eyaletinin bir parçası haline geldi. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitine göre Durça'da 24 hane ve 82 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 162 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Durça daha sonra, 1867 yılında kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlandı. Bu sancağın Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Durça'daki 24 hanede, muhtemelen sadece erkek nüfusu olarak 74 kişi tespit edilmiştir. Bu tarihten on yıl sonra, 1886 yılında Rusların yaptığı tespite göre ise, köyde 23 hanede 142 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir. Durça, 93 Harbi’nde (1877-1878) Rusların eline geçtmişti ve Rus idaresinde Artvin sancağının ("okrug") Artvin kazasına ("uçastok") bağlı Zansuli nahiyesinin bir köyüydü.
Durça, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Durça Türkiye'ye bırakıldı. Bir yıl sonra, 1922 yılında köyün nüfusu 16 hanede yaşayan ve tamamı Gürcülerden oluşan 79 kişiden oluşuyordu. Rus idaresi sırasında köyün nüfusunun önemli bir kısmının Osmanlı ülkesine göç etmiş olduğu bu tespitten de anlaşılmaktadır.
Artvin'de yer adlarının değiştirildiği 1925 yılında Durça'ya Ardıç adı verilmiştir. Nitekim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de köyün adı Ardıç (آردیچ) olarak geçer. Kısa süre sonra Özmal köyünün bir mahallesi haline getirilen Ardıç'ın adı daha sonra Ardıçlı olarak yazılmıştır.


## Coğrafya.
Ardıçlı köyü, Murgul ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Rusların 1886 yılında ve Ankara Hükümeti'nin 1922 yılında yaptığı tespitlere göre köyün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Ardıçlı köyünde bugün de kullanılan yer adlarının çoğunun Gürcüce olması da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
# Başköy, Murgul
Başköy, Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eski adı Başköy'dür. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Başköy (باشكوی) olarak geçer. Osmanlı idaresi sırasında geç dönemde ortaya çıkmış olan bu ad, bir bölgede üst kesimde, yukarıda bulunan yerleşmelere verilmiştir. Hopa ilçesindeki Başköy ile Arhavi ilçesindeki Başköy adlı köyler de buna örnek olarak verilebilir. Murgul'daki Başköy'ün eskiden “Tavdgiridze” adı taşıdığı ve buranın "Tavdgiridze”lerin köyü olduğu da kaynaklarda geçer. 93 Harbi'nin ardından Murgul vadisine hakim olan Ruslar da köyü Başköy (Баш-Кёв) olarak kaydetmiştir.
Başköy'ün bulunduğu Klarceti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlı Devleti burayı, 1549 Gürcistan seferi sırasında Gürcülerden ele geçirdi. Uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer alan Başköy, 19. yüzyılın ilk yarısında Trabzon eyaletinin bir parçası haline geldi. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitine göre Başköy'de 33 hanede 101 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 202 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Başköy daha sonra ise, 1867 yılında kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlandı. Bu sancağın Livana kazasının köylerinden biri olan Başköy'de, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre 28 hanede 120 kişi yaşıyordu. Bu tarihten on yıl sonra, 1886 yılında Rusları yaptığı tespite göre Başköy'ün nüfusu, 24 hanede yaşayan ve tamamı Gürcü olan 140 kişiden oluşuyordu. Başköy, 93 Harbi'nde (1877-1878) Rusların eline geçtmişti ve Rus idaresinde Artvin sancağının ("okrug") Artvin kazasına ("uçastok") bağlı Çhaleti nahiyesinin bir köyüydü.
Başköy, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Ardahan ve Artvin bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Başköy Türkiye'ye bırakıldı. Bir yıl sonra, 1922 yılında köyün nüfusu 16 hanede yaşayan 69 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte de nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmişti. Rus idaresi sırasında köyün nüfusunun önemli bir kısmının Osmanlı ülkesine göç etmiş olduğu bu tespitten de anlaşılmaktadır.
Başköy'de tek tarihsel eser olarak iki adet tek kemerli taş köprüdür. Bu köprülerden biri, merkez mahalle ile Poroseti arasındaki bir dere üzerinde, diğeri bugün Başköy'ün bir mahallesi olan eski Goglieti köyündedir.


## Coğrafya.
Başköy, Murgul ilçe merkezine 9 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Rusların 1886 yılında ve Ankara Hükümeti'nin 1922 yılında yaptığı tespitlere göre köyün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Başköy'de bugün de kullanılan yer adlarının çoğunun Gürcüce olması da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
# Kabaca, Murgul
Kabaca, Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Bugün Kabaca adını taşıyan köyün bilinen en eski adı, Kaparçeti'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kaparçeti (კაპარჭეთი), arıların taşıdığı polenin Gürcüce adı "kaparçi"den (კაპარჭი) gelir ve polen bölgesi anlamı taşımaktadır. Bu yer adı Türkçeye Kabarcet (قبارجت) olarak girmiştir.
Murgul vadisinden Parhali'ye giden tarihsel bir yol üzerinde bulunan Kabarceti, erken ve geç Orta Çağ'da Gürcü idaresi altındaydı. 16. yüzyılın ortasında Osmanlılar köyü Gürcülerden ele geçirdi. Trabzon Eyaleti'ne bağlı Lazistan Sancağı sınırları içinde kalan köyde 1835 yılında 12 hane ve 46 erkek kaydedilmiştir. Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ettiğinden köyün toplam nüfusunu bulmak için bir o kadar da kadın nüfusu eklemek gerekir. Bunun sonucunda Kabarceti'de 92 kişinin yaşadığı ortaya çıkar.
1876 yılı Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon Vilayeti'nin Lazistan Sancağı'na bağlı Livana kazsının bir köyü olan Kabarceti'de bu tarihte 9 hanede 38 kişi kaydedilmiştir. Bu tarihteki nüfusun da sadece erkek nüfusu olduğu bilinmektedir. Bunun sonucunda köyde 76 kişinin yaşadığı söylenebilir. Kabarceti, ertesi yıl başlayan 93 Harbi'inde Rusya'nın eline geçti. Rus idaresinin de Kabarcet (Кабарджет) olarak kaydettiği köy, Artvin sancağının (okrug) Artvin kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kazanın içinde Zansuli nahiyesini yedi köyünden biriydi. Bu tarihte köyde, tamamı Gürcülerden oluşan 121 kişi yaşıyordu.
Rus idaresinin son bulmasından sonra bir süre bağımsız Gürcistan sınırları içinde kalan Kabarceti, 16 Mart 1921'de Gürcistan'ı işgal etmiş olan Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla Türkiye'ye bırakıldı. Ertesi yıl Artvin vilayetinin Borçka kazasına bağlı Murgul nahiyesinin bir köyü olan Kabarceti'nin nüfusu, tamamı Gürcü olarak kaydedilmiş olan 53 kişiden oluşuyordu. 19. yüzyıldaki nüfusuna bakarak Rus idaresi sırasında köyün halkının bir kısmının göç ettiği anlaşılmaktadır. Nitekim Bursa ilinin Kestel ilçesine bağlı Alaçam köyünde yaşayan Gürcülerin bir kısmının Kabarceti'den göç ettiği bilinmektedir.
Kabarceti'nin adı 1925 yılında Kabaca olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte köyün eski adı uzun süre resmi kayıtlarda kullanılmıştır. Kabarcet adı halk arasında bugün de kullanılmaktadır. Ayrıca Kabarcet vadisinin ünlü balı "Kabarcet" adıyla piyasaya sürülmektedir.
Kabarceti'de varlığı bilinen tek tarihsel yapı Kabarceti Kalesi'dir. Yüksek kayalık bir tepede kurulu olan kale, Kabarceti vadisinden Parhali'ye giden yolu kontrol ediyordu. Bu kaleden günümüze sadece küçük izler kalmıştır.


## Coğrafya.
Kabaca köyü, Murgul kasabasının güneyinde, Kabarceti vadisinde yer alır ve kasabaya 13 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Rusların 1886 yılında ve Ankara Hükümeti'nin 1922 yılında yaptığı tespitlere göre köyün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Kabaca köyünde bugün de kullanılan yer adlarının çoğunun Gürcüce olması da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
# Osmanlı, Murgul
Osmanlı, Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Osmali veya Osmalo'dur. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve Muvahhid Zeki'nin 1927 yılında yayımlanan Artvin vilayeti üzerine kitabında Osmal (اوثمال) olarak geçer. 93 Harbi’nden (1877-1878) sonra Klarceti bölgesine hakim olan Ruslar da köyü Osmal (Осмал) adıyla kaydetmiştir.
Osmal'ın bulunduğu Klarceti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlı Devleti burayı, 1549 Gürcistan seferiyle Gürcülerden ele geçirdi. Uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer alan Osmal, 19. yüzyılın ilk yarısında Trabzon eyaletinin bir parçası haline geldi. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitine göre Osmal'da 40 hane ve 126 erkek kaydedilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 252 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Daha sonra Osmal, 1867 yılında kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlandı. Bu sancağın Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Osmal'da 34 hanede, muhtemelen sadece erkek nüfusu olarak 114 kişi tespit edilmiştir. Bu tarihten on yıl sonra, 1886 yılında Rusların yaptığı tespite göre ise, köyde 1 hane 3 Gürcü kalmıştı. Nitekim Gürcü tarihçi Zakaria Çiçinadze 1890'ların başında köyde Omanidze soyadını taşıyan Hristiyan bir Gürcünün yaşadığını, bağcılık yaptığını, şarap ve votka imal ettiğini, tütün yetiştirdiğini ve bu ürünleri sattığını yazmıştır. Köyün eskiden başka bir ad taşıdığını da belirtmiştir. Köyün nüfusunun Rus idaresinde Osmanlı ülkesine göç ettiği anlaşılmaktadır. Osmal, 93 Harbi’nin (1877-1878) Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştı. Köy Rus idaresinde Artvin sancağının Artvin kazasına ("uçastok") bağlı Zansuli nahiyesinin bir köyüydü.
Osmal, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Osmal Türkiye'ye bırakıldı. Bir yıl sonra, 1922 yılında köyün nüfusu 14 hanede yaşayan ve tamamı Gürcü olarak kaydedilmiş olan 87 kişiden oluşuyordu.
Artvin'de yer adlarının değiştirildiği 1925 yılında, Osmal'ın adı da Özmal biçiminde değiştirilmiştir. Buna rağmen, eski adı yeni adıyla birlikte “Özmal ("Osmal")” biçiminde uzun süre resmi kayıtlarda yer almıştır. Özmal adı alay konusu olduğu için 2018 yılında bir referandum sonucunda köye Osmanlı adı verilmiştir.


## Coğrafya.
Osmanlı köyü, Murgul ilçe merkezine 4 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Rusların 1886 yılında ve Ankara Hükümeti'nin 1922 yılında yaptığı tespitlere göre köyün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Osmanlı köyünde bugün de kullanılan yer adlarının çoğunun Gürcüce olması da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
# Petek, Murgul
Petek, Artvin ilinin Murgul ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün eski adı Gurbin'dir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve Muvahhid Zeki'nin 1927 yılında yayımlanan Artvin vilayeti üzerine kitabında Gurbin (كوربین) olarak geçer. 93 Harbi’nin ardından Livana kazasına hakim olan Ruslar ise köyün adını Gurbin / Kurbin (Гурбин / Курбин) biçiminde yazmıştır.
Gurbin'in bulunduğu Klarceti, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Osmanlı Devleti burayı, 1549 Gürcistan seferiyle Gürcülerden ele geçirdi. Uzun süre Çıldır Eyaleti içinde yer alan Gurbin, 19. yüzyılın ilk yarısında Trabzon eyaletinin bir parçası haline geldi. Osmanlı idaresinin vergi tahsil etme ve askere alma amacıyla 1835 yılında yaptığı nüfus tespitine göre Gurbin'de 22 hanede 119 erkek tespit edilmiştir. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün nüfusunun yaklaşık 238 kişiden oluştuğu ortaya çıkar.
Daha sonra Gurbin, 1867 yılında kurulan Trabzon vilayetinin Lazistan sancağına bağlandı. Bu sancağın Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Gurbin'de 29 hanede, muhtemelen sadece erkek nüfusu olarak 140 kişi (toplam nüfusu yaklaşık 280 kişi olmalı) tespit edilmiştir. Ertesi yıl başlayan savaşın sonucunda Gurbin Rusların eline geçti. Rus idaresinde Artvin sancağının ("okrug") Artvin kazasına ("uçastok") bağlı Çhaleti nahiyesinin bir köyüydü. 1886 yılında Rusların yaptığı tespite göre ise, köyde 45 hanede 312 yaşıyordu. Nüfusun tamamı Gürcü olarak kaydedilmiştir.
Gurbin, Rus hakimiyetinin sona ermesinden sonra, bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 1921 yılında, Sovyet Rusya'nın Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcüler Artvin ve Ardahan bölgelerinden çekildi. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Gurbin Türkiye'ye bırakıldı. Bir yıl sonra, 1922 yılında köyün nüfusu 40 hanede yaşayan ve tamamı Gürcü olarak kaydedilmiş olan 220 kişiden oluşuyordu.
Artvin'de yer adlarının değiştirildiği 1925 yılında, Gurbin'e Petek adı verilmiştir. Buna rağmen köyün eski adı yeni adıyla birlikte “Petek ("Gurbin")” biçimde uzun süre resmi kayıtlarda yer almıştır
Gurbin köyünde günümüze ulaşan tek tarihsel yapı bir kaledir. Genelde Murgul Kalesi olarak bilinen kale, Murgul kasabasının 500 metre güneyinde, Murgul Çayı'nın sol yakasında kayalık bir tepede inşa edilmiştir. Yıkık durumdaki kalede başka yapı kalıntıları da bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Petek köyü, Murgul ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.


## Nüfus.
Rusların 1886 yılında ve Ankara Hükümeti'nin 1922 yılında yaptığı tespitlere göre köyün nüfusu Gürcülerden oluşuyordu. Petek köyünde bugün de kullanılan yer adlarının çoğunun Gürcüce olması da buranın bir Gürcü yerleşmesi olduğunu göstermektedir.
# Akdere, Kemalpaşa
Akdere, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Akdere köyünün eski adı Zendidi'dir. Lazca bir yer adı olan Zendidi (ზენდიდი), düzlük anlamındaki "zeni" (ზენი) ile büyük anlamındaki "didi" (დიდი) kelimelerinden türemiş olup "büyük düzlük" anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye "Zendit" veya "Zendid" olarak girmiştir. Gürcistan'da, Keda Belediyesi sınırları içinde Zendidi (ზენდიდი) adını taşıyan bir köy bulunmaktadır. Hopa ilçesine bağlı Balıköy'ün eski adı da Zendidi'dir.
Zendidi köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Zendidi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine yaptığı araştırma gezisi notlarında Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze köyün adını Rusça Zendidi (Зендиди) şeklinde yazmış, köydeki 19 hanede 111 kişinin yaşadığını belirtmiştir. Bu nüfusun Hemşinlilerden oluştuğu Kipşidze'nin notlarından anlaşılmaktadır.
Akdere, 1921 yılında Türkiye sınırları içinde kaldıktan sonra kayıtlarda köy olarak geçmemektedir. 1990'larda köy haline getirildiğinde, Hopa ilçesine bağlı olan Kemalpaşa beldesi içinde yer alıyordu. Kemalpaşa 2017 yılında bir kanun hükmünde kararnameyle Hopa ilçesinde ayrılarak ayrı bir ilçe oldu ve Akdere de bu ilçenin köyü haline geldi.


## Coğrafya.
Akdere köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 4,6 km, Artvin il merkezine 84 km uzaklıktadır. Köyde Akdere Şelalesi bulunmaktadır.
# Başköy, Hopa
Başköy, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Başköy'ün eski adı Lazca Mhigi (მხიგი) ve Gürcüce Phigi (ფხიგი) olarak bilinir. Bununla birlikte bu yerleşim Osmanlı döneminde Başköy (باشكوی) olarak kaydedilmiştir. Tao-Klarceti bölgesinde Başköy adı, geç dönemde ortaya çıkmış ve yüksek kesimde bulunan yerleşim yerlerine verilmişti.
Mhigi veya Phigi köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde, "Hopa Başköy" adıyla Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Bu tarihte Hopa kazasının sınırları içinde başka bir Başköy bulunduğu için adı bu şekilde yazılmıştır. "Hopa Başköy"ün nüfusu, 50 hanede yaşayan 100 kişi oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de bulunmaktadır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 3 keçi/koyun, 300 inek ve 3 öküz kaydedilmiştir.
Mhig veya Başköy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda yenilen Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, Başköy olarak kaydettiği köyde 34 hanede 174 kişinin yaşadığını ve bu nüfusun Lazlardan oluştuğunu yazmıştır. Başköy veya Mhigi, Birinci Dünya Savaşı sonlarına doğru Rus ordusunun bölgeden çekilmesinin ardından bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgalinin ardından 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antlaşması uyarınca da Türkiye'ye bırakıldı.
Mhigi veya Başköy, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında Başköy, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesi sonucunda kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 425 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Başköy'de 320 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 145 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Başköy, Artvin il merkezine 79 km, Hopa kentine 9 km uzaklıktadır.
# Başoba, Hopa
Başoba, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Başoba köyünün eski Higoba'dır. Bu yer adı Türkçeye aynı şekilde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Higoba (خكوبا) olarak geçer.
Higoba köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre köy, Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Nüfusu 58 hanede yaşayan 206 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusunu ihtiva etmesi ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 300 keçi/koyun, 8 at ve 30 inek kaydedilmiştir.
Higoba köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda yenilen Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde bir araştırma gezisi düzenleyen Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Rusça "Higoba" (Хигоба) şeklinde yazmış ve köyde 72 hanede 379 kişinin yaşadığını belirtmiştir. Kipşidze'nin verdiği bilgiye göre köyün nüfusu Hemşinlilerden oluşuyordu.
Higoba, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Hikoba" olarak kaydedilmiş olan köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 412 kişiden oluşuyordu. Higoba / Hikoba kelimesi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Başoba olarak değiştirilmiştir.
Köydeki en önemli tarihsel yapı, Başoba Köprüsü'dür.


## Coğrafya.
Başoba, Artvin il merkezine 60 km, Hopa ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Çamurlu, Kemalpaşa
Çamurlu, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çamurlu köyünün eski adı Çançahuna veya Çançahona'dır. Çançahuna (ჭანჭახუნა) veya Çançahona (ჭანჭახონა), çamur veya batak anlamına gelen Gürcüce "çançahi" (ჭანჭახი; Lazca: ჭაჭახი / çaçahi) kelimesinden türemiş olup bataklık anlamına gelir.
Çançahuna veya Çançahona köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Çançahuna (ჭანჭახუნა) veya Çançahona köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çamurlu (چامورلی) olarak geçer. Bu tarihte köy, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. Çamurlu 1935 genel nüfus sayımında, Artvin ve Rize vilayetlerinin birleştirilmesiyle kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 151 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Çamurlu köyünde 374 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 102 kişi okuma yazma biliyordu.
Çamurlu, Hopa ilçesine bağlıyken, Kemalpaşa'nın 2017 yılında yayımlanan KHK ile ilçe olması üzerine Kemalpaşa'ya bağlandı.


## Coğrafya.
Çamurlu köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 5 km, Artvin il merkezine 93 km uzaklıktadır.
# Çavuşlu, Hopa
Çavuşlu, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün bilinen en eski adı Çavuşlu'dur. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çavuşlu (چاوشلی) olarak geçer.
Çavuşlu köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Çavuşlu, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasının bir köyü olarak geçer. Çavuşlu'nun nüfusu 21 hanede yaşayan 100 kişi olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Çavuşlu'da yaklaşık 200 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına yaklaşık 9,5 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olduğu göstermektedir. Tarımla geçinen köydeki hayvan varlığı 500 keçi/koyun, 4 at, 25 inek ve 3 öküz olarak tespit edilmiştir.
Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan'da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında Çauşli (ჩაუშლი) şeklinde not ettiği köyü, Hopa Deresi'in yukarıya doğru uzanan kesimdeki yerleşimler arasında saymıştır. Çavuşlu köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Marr'dan yedi yıl sonra, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce ve Rusça Çauşli (ჩაუშლი ve Цаушли) şeklinde not etmiş, köydeki 33 hanede 181 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Çavuşlu, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesinin bir köyüydü. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında köy bu idari konuma sahipti ve nüfusu 276 kişiden oluşuyordu.


## Coğrafya.
Çavuşlu köyü, Artvin ili merkezine 60 km, Hopa ilçesin merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Çimenli, Hopa
Çimenli, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çimenli köyü, eski adı Ardala olan Eşmekaya'nın bir mahallesiyken, 1971 yılında bu köyden ayrılarak kurulmuştur. Buna bağlı olarak Ardala, Çimenli köyünün de eski adı kabul edilmektedir.
Çimenli köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Çimenli, bir mahalle olarak bağlı olduğu Eşmekaya köyünden ayrılıp bağımsız bir köye dönüştürülmüştür. Buna bağlı olarak 1970 genel nüfus sayımında bir köy olarak geçmediği halde, 1975 genel nüfus sayımında Hopa ilçesinin merkez bucağına bağlı köy olarak kaydedilmiştir. Köyün nüfusu bu sırada 464 kişiden oluşuyordu.


## Coğrafya.
Çimenli köyü Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Dereiçi, Kemalpaşa
Dereiçi, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köy. Hopa'da yaşanan eylemlerde polisin sıktığı tazyikli su ve biber gazında dolayı hayatını yitiren emekli öğretmen Metin Lokumcu'nun mezarı bu köydedir.


## Tarihçe.
Eski adı Gürcüce Sovili, Lazca Maiskiopute'dir. Köyün adı, 1902 tarihli "Batum Haritası"nda "Manel ogli" olarak geçer.
1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, "Dere İçi" (درە ایچی) olarak kaydedilmiştir. Bu tarihten önce köyün adının değiştirildiği anlaşılmaktadır. Dere İçi bu sırada Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Dereiçi Selimiye" olarak yazılan köy, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 261 kişiden oluşuyordu. 1928 yılında, Kemalpaşa nahiyesinde ayrı bir köy olan Selimiye ile Dereiçi'nin birleştirdiği bu kayıttan anlaşılmaktadır. Nitekim Selimiye 1935 genel nüfus sayımında ayrı bir köy olarak geçmemektedir.
Dereiçi, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Dereiçi köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 3 km, Artvin il merkezine 84 km uzaklıktadır.
# Esenkıyı, Hopa
Esenkıyı, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köyün bilinen eski adı Azlağa'dır. Türkçe kaynaklarda Abuislah olarak geçer. 1876 yılı Trabzon vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Ab-ı Islah (اب اصلاح) biçiminde yazılmıştır.
Ab-ı İslah, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesine göre Trabzon vilayetinin Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlı Gönye (Gonio) nahiyesinin bir köyüydü. Nüfusu 115 hanede yaşayan 300 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Ab-ı İslah'ta yaklaşık 600 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına yaklaşık 5,2 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir.
Bu tarihten iki yıl önce, 1874'te yöreyi gezen Giorgi Kazbegi, Orta Hopa'dan Abı İslah'a kadar deniz kıyısı boyunca gidildiğini, burada yolun aniden dağ eteklerine doğru saptığını yazmıştır. Dağın zirvesinde çan kulesi kalıntıları vardı.
Dilbilimci Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan’da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında, Hopa kazasının bugün Esenkıyı sınırları içinde olan Kopmuş Burnu'dan başladığını ve Fındıklı ilçesindeki Gurupit köyünde son bulduğunu yazmıştır.
Ab-ı İslah, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesinin bir köyü olarak geçer. Daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayetine bağlanan Abu İslah'ta, 1935 genel nüfus sayımına göre 799 kişi yaşıyordu. Abu İslah kelimesi "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Esenkıyı olarak değiştirilmiştir.
Esenkıyı köyünde iki kilisenin varlığı bilinmektedir. Günümüzde Azlağa Kilisesi olarak adlandırılan bu yapılardan biri temel seviyesine kadar, diğeri tamamen yıkılmıştır. Köyde 19. yüzyılda inşa edilmiş ve süslemeleriyle dikkat çeken Esenkıyı Yukarı Camisi ve Esenkıyı Köprüsü (Meçeğali Köprüsü) bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Esenkıyı köyü, Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçesine 10 km uzaklıktadır.
# Güneşli, Hopa
Güneşli, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Güneşli köyünün eski adı Tsargina veya Tzkarina'dır. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze'nin Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında bu yerleşimin adını Tsargina (ცარგინა) veya Tzkarina (წკარინა) şeklinde verilmiştir. Bu yer adı Türkçeye Çağrina ve Zargina olarak girmiştir.
Tsargina, 1971 yılında Eşmekaya köyüne bağlı bir mahalle iken o tarihte köy tüzel kişiliğine kavuşmuştur.


## Coğrafya.
Köy; Artvin il merkezine 55, Hopa ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Güvercinli, Hopa
Güvercinli, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Güvercili köyünün eski adı, Buca, Buça veya Buçe'dir. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze de Çaneti (Lazeti) yer adları çalışmasında bu yerleşimin adını Buca (ბუჯა) olarak vermiş, Rusça "Buce" (Будже) şeklinde yazıldığını belirtmiştir. Napşit köyünden H. Camperoğlu'nun ise bu köyden "Buça" (ბუჩა) olarak söz ettiğini yazmıştır.
Nitekim erkek dönem Osmanlı tahrir defterileri ile 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defteri'nde köyün adı "Buça/Buça" olarak geçer. Buça adı, Lazca Buçani (ბუჩანი; sonradan Buçanoğlu) olarak bilinen aile adıyla ilişkilidir.
Buçe'nin bulunduğu bölge, antik çağda Kolheti Krallığı'nın bir parçasıydı. Osmanlılar bu bölgeyi, 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nu ortadan kaldırdıktan sonra ele geçirdi. Hopa, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Osmanlı idaresinin 1583 yılında gerçekleştirdiği tahrirde Buçe, Peroniti ve Pançoli adlı yerleşmelerle birlikte mahalle statüsüyle Kise köyüne bağlıydı.


## Coğrafya.
Güvercinli köyü, Artvin il merkezine 85 km, Hopa ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Hendek, Hopa
Hendek, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Hendek köyünün en eski adı, Lazca Gvarci (გვარჯი) veya Garci'dir. Ancak köyün adı 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Hendek olarak kaydedilmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesi ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Hendek (خندق) olarak geçer.
Gvarci köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Gvarci köyü, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Hendek adıyla Trabzon vilayetinin sancaklarından biri olan Lazistan sancağının Hopa kazasına
bağlıydı. Nüfusu 38 hanede yaşayan 100 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 300 keçi/koyun, 3 at, 50 inek ve 4 öküz kaydedilmiştir.
Gvarci veya Hendek köyü, Birinci Dünya Savaşı'nda Rusların eline geçti. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesine araştırma gezisi yapmış olan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyü adını Gürcü alfabesiyle Hendeki (ხენდექი), Rus alfabesiyle Handak (Xaндак) şeklinde yazmıştır. Bu tarihte köyde 5 hanede 34 kişi yaşıyor ve nüfusu tamamı Lazlardan oluşuyordu.
Hendek köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetine bağlı Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 gelen nüfus sayımında, Rize ve Artvin vilayetlerinin birleştirilmesi sonucunda kurulmuş olan Çoruh vilayetinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 732 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfusu sayımında, Zendidi mahallesinin ayrı bir köy haline getirilmesi sonucunda Hendek köyünde yaşayan insan sayısı 474 kişiye düşmüştü ve bu nüfus içinde 173 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Hendek köyü, Artvin il merkeziine 76 km, Hopa ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.
# Karaosmaniye, Kemalpaşa
Karaosmaniye, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Karaosmaniye'nin eski adı, Hetzelan'dır 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, "Karaosmanoğlu" (قره عثمان اوغلی) olarak kaydedilmiştir.
Karaosmaniye köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Karaosmaniye köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Dereiçi Selimiye" olarak yazılan köy, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 194 kişiden oluşuyordu. 1940 genel nüfus sayımında köyün adı Karaosmaniye olarak kaydedilmiştir. 1935-1940 arasında köyün adının değiştirildiği anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımında Karaosmaniye köyünde 531 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 146 kişi okuma yazma biliyordu.
Karaosmaniye, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Karaosmaniye köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 4,6 km, Artvin il merkezine 90 km uzaklıktadır.
# Kayaköy, Kemalpaşa
Kayaköy, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kayaköy'ün eski adı Şana'dır. Lazca bir yer adı olan Şana'nın, Artvin yer adları üzerine bir çalışmada "düğün hediyesi", "çeyiz" anlamına geldiği belirtilmiştir. 1902 tarihli "Batum Haritası"nda, muhtemelen Rusçanın etkisiyle köyün adı "Shona" (Şona) şeklinde yazılmıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, "Şana" (شانا) olarak geçer.
Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında Gürcü tarihçi İuri Siharulidze de köyün adını Şana (შანა) diye vermiş, Evliya Çelebi'nin "Seyahatnamesi"'nde bu yerleşimi "Şane" şeklinde yazdığını belirtmiş, Şana adının "Pşana" (ფშანა) ve "Mşana" (მშანა) olarak da bilindiğini yazmıştır. Nitekim Lazca bir sözlükte "Pşana"nın (ფშანა) bir yer adı olduğu belirtilmiştir.
Şana köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesine göre, bu tarihte Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 249 kişiden oluşuyordu. Şana Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kaya köyünün nüfusu 638 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 178 kişi okuma yazma biliyordu.
Kemalpaşa 2017 yılında bir kanun hükmünde kararnameyle Hopa ilçesinde ayrılarak ayrı bir ilçe oldu ve Kayaköy de bu ilçenin köyü haline geldi. Günümüzde dört mahalleden oluşan köyde Hemşinliler yaşamaktadır.


## Coğrafya.
Köy, Hopa ilçe merkezine 21 km, Artvin il merkezine 90 km uzaklıktadır.
# Koyuncular, Hopa
Koyuncular, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Koyuncular köyünün eski adı Zalona'dır. Zalona (ზალონა) adı, "aşağı mevki" anlamına gelen Lazca "tzale" (წალე) kelimesinden türemiş olan "Tzalona"dan (წალონა) değişime uğramış olabilir. Öte yandan Tzalona, Gürcüce henüz doğurmamış keçi anlamındaki "tzali" (წალი) kelimesine Lazca "-ona" sonekinin gelmesi sonucunda türemiş de olabilir. Bu durumda "keçi yurdu" gibi bir anlama gelir. Köyün adının Koyuncular olarak değiştirilmiş olması, bu ihtimali desteklemektedir. Bu yer adı Türkçeye de Zalona şeklinde girmiştir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Zalona (زالونا) olarak geçer.
Zalona köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir. Zalona köyü, 1876 tarihli Trabzon Vilayeti salnamesine göre Trabzon Vilayeti'nin sancaklarından biri olan Lazistan sancağının Hopa kazasına bağlıydı. Nüfusu 172 kişiden oluşuyordu. Ancak bu sayının sadece erkek nüfusundan ibaret olması ihtimali de vardır. Köyde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 700 keçi/koyun, 7 at, 23 inek ve 3 öküz kaydedilmiştir.
Zalona köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda yenilen Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında, 1917 yılında Lazistan bölgesinde bir araştırma gezisi düzenleyen Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcü alfabesiyle Zalona (ზალონა), Rus alfabesiyle ise Zaluna (Залуна) şeklinde yazmıştır. Kipşidze'nin verdiği bilgiye göre bu sırada köydeki 51 hanede 295 kişi yaşıyor ve bu nüfus Hemşinlilerden oluşuyordu.
Zalona köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köy daha sonra, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayeti içinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında köy, bu idari konuma sahipti ve nüfusu 313 kişiden oluşuyordu. Zalona veya Zaluna Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Koyuncular olarak değiştirilmiştir. Koyuncular köyünde 1965 genel nüfusu sayımında 595 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 169 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Koyuncular köyü, Artvin il merkezine 60 km, Hopa ilçe merkezine 10 km uzaklıktadır.
# Köprücü, Kemalpaşa
Köprücü, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köprücü köyünün eski adı Köprüce'dir. Nitekim 1902 tarhli "Batum Haritası"nda da "Koprija" (Köprice) şeklinde kaydedilmiştir. Bu haritada köy, Sucuna ile Makriali köylerinin arasında yer alır. Köprüce, "küçük köprü" anlamına gelir. Bu ad köydeki tek kemerli taş köprüden geliyor olmalıdır.
Köprüce köyü, 1928 tarihli Osmalıca köy listesinde ise, "Koprici" (كوپریجی) şeklinde yazılmıştır. Bu sırada Köprüce, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinin köylerinden biriydi.


## Coğrafya.
Köy, Hopa ilçe merkezine 20 km, Artvin il merkezine 77 km uzaklıktadır. Köy, Köprücü Köprüsü'ne ev sahipliği yapmaktadır. Köyde Cefuka veya Cefurka adıyla bilinen bir orman ve tepe bulunmaktadır. Bu ormanın 3/4'ü kayın, geriye kalanlar ise kestane ve kızılağaçtan oluşmaktadır.
# Liman, Kemalpaşa
Liman, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Liman, bu yerleşimin bilinen en eski adıdır. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine bir çalışmasında bu yer adının Yunanca Liman'dan (Λιμένας) geldiğini belirtmiş, bu yerleşimin Lazca Ginkiti (ღინკითი), Maniketi (მანიაკეთი), Senaketi (სენაკეთი) gibi adlar taşıdığını yazmıştır. Liman köyü 1835 tarihli Arhavi Nüfus Defterinde ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Liman" (لیمان) olarak geçer.
Liman köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Liman, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Lazistan sancağına bağlı Gönye nahiyesi ve 1886 Rus nüfus sayımında Batum sancağının Gonio kazasında ayrı bir köy olarak geçmemektedir. Bu dönemde Liman'ın Makriali köyünde yer aldığı tahmin edilebilir.
Liman 1928 yılında Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 412 kişiden oluşuyordu.
Liman, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Hopa ilçe merkezine 10 km, Artvin il merkezine 90 km uzaklıktadır.
# Osmaniye, Kemalpaşa
Osmaniye, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Osmaniye köyünün eski adı Mezre Kuli'dir. Nitekim 1913 tarihli Kiepert haritasında bu adla geçer. Gürcü tarihçi İuri Siharulidze ise Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında bu yerleşinin adını Mezre Kula (მეზრე კულა) olarak vermiş, bu yer adının Rusça "Mezre Gamşin" (Meзpe Гамшин) şeklinde yazılmış olduğunu belirtmiştir.
Mezre Kuli köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığının sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğunu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Mezre Kuli köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Osmaniye" (عثمانيه) olarak geçer. Osmaniye bu tarihte Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinin bir köyüydü. 1935 genel nüfus sayımında köy, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 224 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde Osmaniye'nin nüfusu 527 kişiye ulaşmıştı ve köyde 183 kişi okuma yazma biliyordu.
Osmaniye, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararname ile ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Hopa ilçe merkezine 20 km, Artvin il merkezine 92 km uzaklıktadır.
# Pınarlı, Hopa
Pınarlı, Artvin ilinin Hopa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Pınarlı köyünün eski adı Ançihori veya Ançorohi'dir. Nitekim Gürcü tarihçi İuri Siharulidze Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmada köyün adını Ançihori / Ançorohi (ანჩიხორი / ანჭოროხი) olarak vermiş, bu yer adının Rusça "Ançoroh" (Aнчорох) şeklinde yazıldığını belirtmiştir.
Pınarlı köyü genel nüfus sayımlarında ilk kez 1965 yılında ayrı bir köy olarak yer almıştır. Bu yerleşimin Sugören'in bir mahallesiyken bu köyden ayrıldığı nüfus sayımı sonuçlarından anlaşılmaktadır. 1965 genel nüfus sayımı sırasından Hopa ilçesinin merkez bucağına bağlı olan Pınarlı köyünde 229 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 64 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Pınarlı köyü Artvin il merkezine 67 km, Hopa ilçe merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Sarp, Kemalpaşa
Sarp, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür. Türkiye-Sovyetler Birliği sınırının belirlendiği 1921'de tek köyün ikiye bölünmesi sonucunda iki köy ortaya çıkmıştır. Bu köyün Gürcistan'da kalan bölümü Sarpi adını taşır. Türkiye ve Gürcistan arasındaki Sarp Sınır Kapısı bu iki köyün ortasında yer alır.


## Tarihçe.
1835 tarihli Arhavi Nüfus Defterinde adı "Sarp" olarak geçer. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'ndan sonra Çarlık Rusyası sınırlarında kaldı. 1918-1921 arasında Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti sınırları içinde yer aldı. 1921'de Türkiye-Sovyetler Birliği sınırı belirlenirken köy ikiye bölündü. Türkiye tarafında kalan köyün adı Sarp, Gürcistan tarafında kalan köyün adı Sarpi oldu. Köy ikiye bölünürken sınır olarak Tibaşi Deresi referans alındı. Köyün bölünmesiyle beraber aynı ailenin üyelerinin bir kısmı Türkiye'de, bir kısmı ise Sovyetler Birliği'nde kaldı. Şahinoğulları, Battaloğulları ve Tuzcuoğulları adlı 3 ailenin 1400 dönümlük tapulu arazisi sınırın Sovyetler Birliği tarafından kaldı. 1921 yılından 1937 yılına kadar köylüler, Pasavan belgesi ile sınırın diğer tarafına geçebiliyordu. 1937 yılında Sovyetler Birliği ve Türkiye arasındaki ilişkilerin kötüleşmesiyle beraber Sarpi ve Sarp köyünde yaşayan aileler arasındaki iletişim tamamen kesildi. Tibaşi Deresinin iki tarafına 2.5-3 metre yüksekliğinde teller çekildi ve her iki tarafa da 3 tane gözetleme kulesi eklendi. Köyler arasında birbirine bakmak ve el ile selam vermek yasaklandı. Sovyetler Birliği'ndeki tel örgünün arka tarafına yaklaşık 5 metre genişliğinde, ayak izlerini tespit etmekte kullanılacak iz tarlası yapıldı. Sarp ve Sarpi köyleri arasındaki iletişim yasağı 1988 yılına kadar devam etti. Türkiye ile Gürcistan arasında, 1989'da açılan sınır kapısı, bu iki köyün adıyla anılmaktadır.
Sarp (صارپ) köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında, daha sonra kurulmuş olan Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 428 kişiden oluşuyordu.
Sarp, Hopa ilçesinde yer alırken, 2017 yılında kanun hükmünde kararnameyle ilçe olan Kemalpaşa'ya bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Sarp köyü, Kemalpaşa ilçe merkezine 5 km, Artvin il merkezine 86 km uzaklıktadır.
# Sugören, Hopa
Sugören, Artvin iline bağlı Hopa ilçesinin idari merkezi olan Hopa kasabasının bir mahallesidir.


## Tarihçe.
Sugören köyünün eski adı, Kis veya Kise'dir. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Kise (كیسە) olarak geçer. 1935 genel nüfus sayımında da köyün adı Kise olarak yazılmıştır.
Kise köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Hopa, Osmanlı döneminde Lazistan olarak adlandırılan bölgede bulunuyordu. Osmanlı idaresinin 1583 yılında gerçekleştirdiği tahrirde Buçe, Peroniti ve Pançoli adlı yerleşmeler, mahalle statüsüyle Kise köyüne bağlıydı. 17. yüzyılın sonlarında (1681/1682) ise, Kise köyü Pançoli'yle birlikte bir mahalle olarak kaydedilmiştir. Bu iki yerleşmenin nüfusu 1583 yılında 333 haneden oluşuyordu.
Kise, 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Trabzon vilayetine bağlı Lazistan sancağının Hopa kazasının bir köyüydü. Nüfusu 127 hanede yaşayan 280 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte Osmanlı idaresi sadece erkek nüfusu tespit ediyordu. Bundan dolayı köyün toplam nüfusunu bulmak için erkek sayısı kadar kadın eklemek gerekir. Bunun sonucunda Kise'de yaklaşık 560 kişinin yaşadığı ortaya çıkar. Hane başına yaklaşık 4,4 kişinin düşmesi, ailelerin kalabalık olmadığını göstermektedir. Tarımla geçinen köydeki hayvan varlığı 40 keçi/koyun, 300 inek ve 3 öküz olarak tespit edilmiştir.
Nikolay Marr, 1910 yılında Lazistan'da gerçekleştirdiği araştırma gezisi notlarında "Kis" şeklinde not ettiği köyü, Hopa kasabasının batısındaki köyler arasında saymıştır. Kise köyü, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rus idaresi sınırları içinde kalmıştır. Marr'dan yedi yıl sonra, 1917 yılında Lazistan bölgesinde araştırma gezisi yapan Gürcü dilbilimci İoseb Kipşidze, köyün adını Gürcüce "Kisa" (კისა) şeklinde not etmiş, 32 hanede 138 kişinin yaşadığını yazmıştır.
Kise 1935 yılında, Artvin vilayetinin yerini alan Çoruh vilayetinin Hopa kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 1.204 kişiden oluşuyordu. Kise adı, "yabancı kökten geldiği" gerekçesiyle 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sugören olarak değiştirilmiştir. Bununla birlikte Kise adı köyün yeni adıyla birlikte bir süre daha resmi kayıtlarda "Sugören ("Kise")" biçiminde kullanılmıştır.
Sugören köyü 2018 yılında bir mahalle olarak Hopa kasabasına bağlanmıştır. Mahallede tarihi Kise Köprüsü bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Sugören köyü, Artvin il merkezine 70 km, Hopa ilçe merkezine 1 km uzaklıktadır. Köydeki Pabilat ve Zennat mahalle adları Lazcadır.
# Üçkardeş, Kemalpaşa
Üçkardeş, Artvin ilinin Kemalpaşa ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Üçkardeş köyünün eski adı Sumcuma'dır. Lazca bir yer adı olan Sumcuma (სუმჯუმა), üç anlamına gelen "sum" (სუმ) ile kardeş anlamına gelen "cuma" (ჯუმა) kelimelerinden türemiş olup "üç kardeş" anlamına gelir. Çaneti (Lazeti) yer adları üzerine çalışmasında Gürcü tarihçi İuri Siharulidze de yerleşimin adını Sumcuma (სუმჯუმა) olarak vermiş, deniz kıyısında bulunan köyün adının günahlarından dolayı taşa çevrilmiş olan üç kardeş efsanesiyle ilişkili olduğunu belirtmiştir.
Sumcuma köyünün bulunduğu Lazeti bölgesi, Antik Çağ'da Kolheti Krallığı'nın sınırları içinde bulunuyordu. Osmanlılar, Trabzon İmparatorluğu'nu 1461'de ortadan kaldırdıktan sonra, 1547 yılında bu bölgeyi de tamamen ele geçirmiştir.
Bu yer adı Osmanlı döneminde Üç Kardeş olarak kayda geçmiştir. Nitekim 1902 tarihli "Batum Haritası"nda da "Uch Kardash" olarak geçer. Bu yerleşim 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Üç Kardaş (اوچ قرداش) şeklinde kaydedilmiştir. Bu tarihte köy, Rize vilayetinin Hopa kazasına bağlı Kemalpaşa nahiyesinde yer alıyordu. 1935 genel nüfus sayımında "Üçkardeş" olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Çoruh vilayeti içinde aynı idari konuma sahipti ve bu tarihte köyün nüfusu 92 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Üçkardeş köyünde 144 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 47 kişi okuma yazma biliyordu.
Kemalpaşa 2017 yılında bir kanun hükmünde kararnameyle Hopa ilçesinde ayrılarak ayrı bir ilçe oldu ve Üçkardeş de bu ilçenin bir köyü haline geldi.


## Coğrafya.
Köy, Hopa ilçe merkezine 15 km, Artvin il merkezine 75 km uzaklıktadır.