# Aşı ile önlenebilir hastalık
Aşıyla önlenebilir bir hastalık, etkili bir önleyici aşının mevcut olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Eğer bir kişi aşıyla önlenebilir bir hastalığa yakalanır ve bu hastalıktan ölürse bu ölüm, aşıyla önlenebilir bir ölüm olarak kabul edilir.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından takip edilen en yaygın ve ciddi aşıyla önlenebilir hastalıklar şunlardır: difteri, "Haemophilus influenzae" serotip b enfeksiyonu, hepatit B, kızamık, menenjit, kabakulak, boğmaca, çocuk felci, kızamıkçık, tetanos, tüberküloz ve sarıhumma. DSÖ, aşıyla önlenebilir 31 enfeksiyonu önlemek ya da önlenmesine ve kontrolüne katkıda bulunmak için lisanslı aşıların mevcut olduğunu bildirmektedir.


## Arka plan.
2012 yılında Dünya Sağlık Örgütü aşılamanın her yıl 2,5 milyon ölümü önlediğini tahmin etmiştir. %100 bağışıklama ve aşıların %100 etkinliği ile, çoğu gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere, küçük çocuklar arasındaki yedi ölümden biri önlenebilir ve bu da konuyu önemli bir küresel sağlık sorunu haline getirir. Aşıyla önlenebilir ölümlerin %98'inden dört hastalık sorumludur: kızamık, "Haemophilus influenzae" serotip b, boğmaca ve neonatal tetanos.
DSÖ'nün Bağışıklama Gözetim, Değerlendirme ve İzleme programı, aşılarla önlenebilecek hastalıklardan kaynaklanan hastalık ve ölümlerin azaltılmasında programların ve aşıların güvenliğini ve etkinliğini izler ve değerlendirir.
Aşıyla önlenebilir ölümler genellikle aşının zamanında temin edilememesinden kaynaklanmaktadır. Bunun nedeni mali kısıtlamalar veya aşıya erişimin olmaması olabilir. Genel olarak tavsiye edilen bir aşı, ciddi alerjiler veya hasarlı bağışıklık sistemi nedeniyle az sayıda insan için tıbbi olarak uygun olmayabilir. Ayrıca, belirli bir hastalığa karşı bir aşı, belirli bir ülkede genel kullanım için önerilmeyebilir veya yalnızca küçük çocuklar veya yaşlı yetişkinler gibi belirli popülasyonlara önerilebilir. Her ülke, kendi bölgesinde yaygın olan hastalıklara ve sağlık hizmeti önceliklerine dayanarak kendi bağışıklama önerilerini yapar. Aşıyla önlenebilir bir hastalık bir ülkede yaygın değilse o ülkede yaşayanların bu hastalığa karşı aşı olma olasılığı düşüktür. Örneğin, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri sakinleri sarıhummaya karşı rutin olarak aşı olmamakta, bu da onları sarıhumma riskinin en yüksek olduğu bölgelere (endemik veya geçiş bölgeleri) seyahat ettiklerinde enfeksiyona karşı savunmasız bırakmaktadır.


## Aşıyla önlenebilir hastalıklar listesi.
DSÖ, aşısı mevcut olan 34 hastalığı listelemektedir:
  - Kolera
  - COVID-19
  - Dang humması
  - Difteri
  - Ebola
  - "Haemophilus influenzae" tip b
  - Hepatit A
  - Hepatit B
  - Hepatit E
  - İnsan papilloma virüsü enfeksiyonu
  - Grip
  - Japon ensefaliti
  - Sıtma
  - Kızamık
  - Menenjit
  - Maymun çiçeği
  - Kabakulak
  - Pnömokok hastalığı
  - Boğmaca
  - Çocuk felci
  - Kuduz
  - Rotavirüs
  - Kızamıkçık
  - Çiçek hastalığı
  - Tetanos
  - Kene kaynaklı ensefalit
  - Tüberküloz
  - Tifo
  - Varisella
  - Sarıhumma
  - Zona (Herpes Zoster)
  - Arjantin mammarenavirüsü
  - Tifüs
  - Domuz gribi


### İnsan dışı canlılarda kullanım.
  - Bordetella
  - Köpek gençlik hastalığı
  - Köpek gribi
  - Canine parvovirus
  - Klamidya
  - Kedi kalisivirüsü
  - Kedi hastalığı
  - Kedi lösemisi
  - Kedi viral rinotrakeiti
  - Leptospiroz
  - Lyme hastalığı


## Laboratuvarda diğer hayvanlar üzerinde gösterilen aşıyla önlenebilir hastalıklar.
  - Fareler üzerinde "Enterococcus gallinarum" (bakterilerin tetiklediği otoimmün hastalığı önlemek için)