# Terminalia chebula
Terminalia chebula, Terminalia cinsinin bir türüdür. Yaşam alanı Güney Asya'ya, Pakistan, Hindistan ve Nepal'den doğuya güneybatı Çin'e (Yunnan) ve güneye Sri Lanka, Malezya ve Vietnam'a kadar uzanmaktadır.


## Taksonomi.
İsveçli doğa bilimci Anders Jahan Retzius, türleri 1788'de Observ. Bot. 5: 31'de tanımlamıştır.
Birçok varyete bilinmektedir. bunlardan bazıları:
T. chebula var. chebula - Yapraklar ve sürgünler tüysüz veya sadece çok gençken tüylüdür.
T. chebula var. tomentella (Kurz) C.B.Clarke - Yapraklar ve sürgünler gümüşi ila turuncu tüylüdür.


## Tanım.
"Terminalia chebula", 30 metreye (98 fit) kadar uzayabilen orta ila büyük boylu bir yaprak döken ağaçtır. Gövdesi ise 1 metre çapa ulaşabilir. Yapraklar oval şekilde olup, dizilişleri dönüşümlü ila alt alta şeklindedir. 7–8 cm uzunluğunda ve 4.5–10 cm genişliğinde olan yaprakların, 1–3 cm uzunluğunda yaprak sapı vardır. Ucu sivri, tabanı kalp şeklinde ve kenarları tüm kenarlıdır. Üst yüzeyi tüysüz, alt yüzeyi ise sarımsı tüycüklere sahiptir. Meyvesi drupe benzer, siyahımsı renkte olup, beş tane uzunlamasına çıkıntıya sahiptir. Uzunluğu 2-4.5 cm, genişliği ise 1.2-2.5 cm arasındadır. Soluk beyazdan sarıya kayan renkteki çiçekleri hermafrodittir ve güçlü, hoş olmayan bir kokuya sahiptir. Çiçekler, terminal başaklarda veya kısa salkımlarda yer alır. Meyveler ise pürüzsüz, elipsoid ila yumurta biçimli olup, rengi sarıdan turuncu-kahverengiye kadar değişir. Bu meyvelerin içinde tek bir tane açılı çekirdek bulunur.


## Dağılım ve yaşam alanı.
"Terminalia chebula", Güney ve Güneydoğu Asya'nın geneline yayılış gösterir. Bu bölgedeki ülkeler arasında Hindistan, Sri Lanka, Bhutan, Nepal, Bangladeş, Myanmar, Kamboçya, Laos, Vietnam, Endonezya, Malezya, Pakistan ve Tayland sayılabilir. Çin'de ise doğal olarak sadece batı Yunnan'da bulunurken, Fujian, Guangdong, Guangxi (Nanning) ve Tayvan'ın (Nantou) bazı bölgelerinde yetiştirilmektedir.
Hindistan'da ise Terminalia chebula, Himalaya alt bölgesinde Ravi'den doğuya, Batı Bengal ve Assam'a kadar uzanan ve Himalayalarda 1.500 metre rakıma kadar yükselen bir bölgede bulunur. Bu ağaç, Kuzey Hindistan ormanlarında, orta illerde ve Bengal'de doğal olarak yetişirken Madras, Mysore ve Bombay başkanlığının güney kesiminde yaygındır.
Yaşam alanı, yüksekliği 900 m'ye kadar olan kuru yamaçları içerir.


## Yetiştirme ve kullanım alanları.
Bu ağaç, henüz yeşilken toplanan kabuklu ve ceviz benzeri küçük meyveler verir. Bu meyveler turşu olarak tüketilebilir, kendi şuruplarında biraz şeker eklenerek kaynatılabilir veya reçellerde kullanılabilir. Eliptik şekilli olan meyve çekirdeği, etli ve sert bir pulpla çevrelenmiş aşındırıcı bir tohumdur. Yetiştirildiği bölgeye, meyvenin rengi ve şekline göre yedi farklı meyve çeşidi (vijaya, rohini, putana, amrita, abhaya, jivanti ve chetaki) tanınır. Geleneksel olarak orta-batı Hindistan'ın Vindhya Dağları'nda yetiştirilen ve daha köşeli bir şekle sahip meyveden ziyade yuvarlak şekilli olan vijaya çeşidi daha çok tercih edilir. Meyve ayrıca deri tabaklama ve kumaş boyama için de malzeme sağlar.
"Terminalia chebula", Ayurveda tıbbında Triphala formülünün temel bir bileşeni olup Haritaki olarak da adlandırılır.


## Kimyasal bileşim.
Haritaki olarak da bilinen "Terminalia chebula"'dan birçok glikozit izole edilmiştir. Bu glikozitler arasında triterpenlerden arjunglukosid I, arjungenin ve chebulosid I ve II bulunur. Diğer bileşenler ise gallik asitlerle konjuge olmuş bir kumarin olan chebulin ve ellagik asit, 2,4-chebulyl-β-D-glukopiranoz, chebulinik asit, gallik asit, etil gallat, punicalagin, terflavin A, terchebin, luteolin ve tanik asit gibi diğer fenolik bileşikleri içerir. Meyvenin olgunlaşmış halinden izole edilen fenolik asit bileşiği ise chebulik asittir. Kabuk kısmından ise luteik asit izole edilebilir.
"Terminalia chebula," meyvelerinde bir diğer tanin türü olan terflavin B içerir.
"Terminalia chebula" meyve özütlerinin ayrıca antibakteriyel aktiviteye sahip olduğu bilinmektedir.