BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# François (Lüksemburg Prensi)
Lüksemburg Prensi François, 27 Mart 2023’te Lüksemburg Şehri’ndeki Grande-Duchesse Charlotte Doğum Hastanesi’nde doğmuştur. V. Guillaume ile Stéphanie’nin ikinci çocuğudur. Ağabeyi Prens Charles’tan sonra Lüksemburg tahtının varislik sıralamasında ikinci sıradadır.
Prens François, 3 Haziran 2023’te Fischbach’ta vaftiz edilmiştir. Vaftiz annesi Guillaume’un kız kardeşi Prenses Alexandra, vaftiz babası ise Stéphanie’nin kardeşi Kont Christian de Lannoy’dur.
# 65. Mekanize Piyade Tugayı
65. Mekanize Piyade Tugayı , Türk Kara Kuvvetlerine bağlı olarak görev yapan bir askerî birliktir. 65. Mekanize Piyade Tugayı, Kırklareli ili Lüleburgaz ilçesinde, Yıldırım Mahallesi, Pınarhisar Yolu üzerinde konuşludur. 5. Kolordu (Türkiye) bünyesindedir. Türk Silahlı Kuvvetlerinin bir parçasıdır. Mekanize yapısı gereği, zırhlı personel taşıyıcılar ve zırhlı muharebe araçlarıyla intikal eden piyade birliklerinden oluşur. Tugay bünyesinde komando taburu da bulunur; bu birlikler hem yurtiçinde hem yurtdışında görev yapar.
Uluslararası Görevler: Tugaya bağlı Komando Taburu, NATO Kosova Gücü (KFOR) kapsamında görev yapmıştır. En son 1 Nisan 2025’te görev süresini tamamlayarak Türkiye’ye dönmüştür. Dönüşte Çorlu Hava Meydan Komutanlığı’nda karşılanmışlardır.


## Kışla bilgileri.
• Dora Kışlası (Merkez): Tugay karargâhı ve ana birlikler
• Pamir Kışlası: İkincil taburlar ve destek unsurları
• Yazıcı Kışlası: Destek birimleri
# David Wilson Barnes
David Wilson Barnes (30 Ekim 1972 – 30 Temmuz 2025), Amerikalı aktör. 


## Hayatı.
Barnes, 30 Ekim 1972'de San Diego, Kaliforniya'da doğdu. 1998'de başladığı oyunculuk kariyerini 2025 yılındaki ölümüne kadar sürdürdü. En rol aldığı; "'Law & Order" adlı TV dizisiyle akıllarda kaldı.
Yer aldığı diğer önemli yapımlar arasında; "30 Rock", "Sex and the City", "A Gifted Man", "The Good Wife" ve "Blue Bloods" adlı TV dizilerinin yanı sıra "Capote" (2005), "The Company Men" (2010), "The Bourne Legacy" (2012) ve "Bridge of Spies" (2015) gibi filmler yer alır. Monica Bill Barnes ile evli olan Barnes, 30 Temmuz 2025'te New York Şehri, New York'ta kanser nedeniyle 52 yaşında öldü.


## Filmografi.
### Sinema.
  - "Capote" (2005)
  - "Taking Woodstock" (2009)
  - "The Company Men" (2010)
  - "Remember Me" (2010)
  - "The Bourne Legacy" (2012)
  - "True Story" (2015)
  - "Bridge of Spies" (2015)
  - "Miss Sloane" (2016)
  - "Trial by Fire" (2018)
  - "A Journal for Jordan" (2021)


### Televizyon.
  - "Sex and the City" – TV dizisi, 1 Bölüm (2003)
  - "'Law & Order" – TV dizisi, 3 Bölüm (2003-2010)
  - "" – TV dizisi, 2 Bölüm (2004-2007)
  - "Conviction" – TV dizisi, 2 Bölüm (2006)
  - "" – TV dizisi, 1 Bölüm (2006)
  - "The Good Wife" – TV dizisi, 1x12 Bölümler (2010)
  - "You Don't Know Jack" – TV filmi (2010)
  - "30 Rock" – TV dizisi, 1 Bölüm (2011)
  - "A Gifted Man" – TV dizisi, 1 Bölüm (2012)
  - "Louie" – TV dizisi, 1 Bölüm (2012)
  - "Elementary" – TV dizisi, 1 Bölüm (2013)
  - "The Big C" – TV dizisi, 1 Bölüm (2013)
  - "Blue Bloods" – TV dizisi, 4 Bölüm (2013-2021)
  - "The Knick" – TV dizisi, 1x10 Bölümler (2014)
  - "Hell on Wheels" – TV dizisi, 16 Bölüm (2014-2016)
  - "Halt and Catch Fire" – TV dizisi, 3 Bölüm (2014-2017)
  - "The Blacklist: Redemption" – TV dizisi, 1 Bölüm (2017)
  - "The Son" – TV dizisi, 20 Bölüm (2017-2019)
  - "The Blacklist" – TV dizisi, 2 Bölüm (2019)
  - "Perry Mason" – TV dizisi, 7 Bölüm (2020)
  - "The Underground Railroad" – TV dizisi, 2 Bölüm (2021)
  - "Bull" – TV dizisi, 5x16 Bölümler (2021)
  - "FBI" – TV dizisi, 2 Bölüm (2022-2024)
  - "George & Tammy" – TV dizisi, 6 Bölüm (2022-2023)
  - "Full Circle" – TV dizisi, 3 Bölüm (2023)
  - "The Gilded Age" – TV dizisi, 2 Bölüm (2023)


### Video oyunları.
 - "Red Dead Redemption" (2010  Archer Fordham)
# Cecil Pringle
Cecil Thomas Pringle (1943, Clones – 29 Temmuz 2025, Dublin), İrlandalı Anglikan papaz.


## Hayatı.
Pringle, 1943'te Clones, Monaghan Kontluğu, İrlanda'da doğdu. Dublin Üniversitesi ile İrlanda Kilisesi İlahiyat Enstitüsü'nde eğitim gördü. 1967'de rahip olarak atanarak dini görevine başladı. Belfast'ta papazlık yaptıktan sonra Cleenish ve Rossorry'de görevine devam etti. Son olarak 1989'dan 2014'e kadar Clogher Başdiyakozu olarak görev yaptıktan sonra köşesine çekildi.
Pringle, 29 Temmuz 2025'te Dublin, İrlanda'da doğal nedenlerden 82 yaşında öldü.
# Theory of the Earth
Theory of the Earth, James Hutton'ın jeolojinin temellerini atan bir yayınıdır. Bu çalışmasında, Dünya'nın doğal kuvvetlerin bir ürünü olduğunu göstermiştir. Günümüzde görebildiğimiz olaylar, uzun zaman dilimlerinde, kayalarda gördüklerimizi üretebilir. Ayrıca Dünya'nın yaşının İncil'i harfi harfine yorumlayanların iddia ettiğinden çok daha eski olduğu hipotezini de ortaya attı. Üniformitaryanizm fikrini Charles Lyell kendi çalışmalarında kullandı ve Lyell'ın ders kitabı Charles Darwin için fazlasıyla öne arz ediyordu. Çalışma, ilk olarak 1788'de Royal Society of Edinburgh tarafından yayımlandı ve daha sonra 1795'te iki cilde ayrıldı.
Hutton, kayaların günümüzde hala işleyen geçmiş süreçleri kaydettiğini fark etti. Ayrıca doğal seçilimi de şöyle öngörmüştü: "En uygun yapıya en çok uzaklaşanlar yok olmaya en yatkın olacaklardır; öte yandan, mevcut koşullar için en uygun yapıya en çok yaklaşan canlı organizmalar, kendilerini korumakta ve soylarının bireylerini çoğaltmakta en elverişli olanlardır."


## Tarihi.
Hutton'un nesir tarzı teorisinin anlaşılmasını güçleştirdi. 1802'de Edinburg Üniversitesi'nden bir matematik profesörü olan John Playfair, Hutton'un jeolojiye dair düşüncelerini daha açık ve basit bir İngilizce ile yeniden ele alana kadar çalışması ciddiye alınmadı. Ancak Hutton'un evrime dair düşüncelerini atladı. Charles Lyell 1830'lu yıllarda sonsuz mükerrer döngü düşüncesini (kayaların erozyonu ve tortulanma) yaygınlaştırdı. Lyell, kademeli değişime inanıyordu ve Hutton'un bile katastrofik değişimlere gereğinden fazla değer verdiğini düşünüyordu. 
Hutton'un çalışması farklı biçimlerde ve aşamalarda yayımlandı:
  - 1788. Theory of the Earth  or an investigation of the laws observable in the composition, dissolution, and restoration of land upon the Globe. "Transactions of the Royal Society of Edinburgh", vol. 1, Part 2, pp. 209–304.
  - 1795. "Theory of the Earth  with proofs and illustrations". 2 vols, Edinburgh: Creech.
  - 1899. "Theory of the Earth  with proofs and illustrations, vol III". Edited by Sir Archibald Geikie. Geological Society, Burlington House, London.
# Aklın Bende Kalmasın
Aklın Bende Kalmasın, Hakan Altun'un 11 Şubat 2008 tarihinde Çınar Müzik etiketiyle yayınlanan sekizinci stüdyo albümüdür.


## Şarkı listesi.
BaşlıkŞarkı yazar(lar)ı
Süre
1.
"Diyelim Ki" Hakan Altun
 4:23
2.
"İstanbul Olmaz Olsun" Hakan Altun
 4:41
3.
"Arızalı" Serdar Ortaç
 4:34
4.
"Sen Sen Diye" Hakan Altun
 4:35
5.
"Aklın Bende Kalmasın" Hakan Altun
 5:09
6.
"İçelim Gönlüm" Hakan Altun
 3:52
7.
"Haberi Olsun" Hakan Altun
 3:12
8.
"Fesat" Hakan Altun
 4:09
9.
"Şehri Terk Ediyorum" Hakan Altun
 4:40
10.
"Evlilik Olsun" Hakan Altun
 3:10
11.
"Burada Olsaydın" Hakan Altun
 4:22
12.
"Aranan Kan Bulunmuştur" 
 3:49
13.
"Yine Sabah Oluyor" Hakan Altun
 4:06
Toplam süre:
54:42
# Dikkat, Şehvet
Lust, Caution, yöentmenliği Ang Lee tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Joan Chen, Tang Wei ve Tony Leung Chiu-wai'ın yer aldığı 2007 çıkışlı ABD-Çin-Tayvan ortak yapımı sinema filmi. Film, 64. Venedik Uluslararası Film Festivali'nde Altın Aslan ödülünü kazandı.
# Passer cinnamomeus
Passer cinnamomeus, serçegiller familyasından bir kuş türü. Tibet'in güneydoğusu, Bhutan, Sikkim, Nepal, Uttarakhand ve Himachal Pradesh'ten Keşmir ve Afganistan'da Nuristan'a kadar, ayrıca Çin, Kore ve Japonya'da bulunur.
# Asunción Tlacolulita (belediye)
Asunción Tlacolulita, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi Asunción Tlacolulita şehrindedir.
# Asunción Tlacolulita
, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan Asunción Tlacolulita Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.
# Ayoquezco de Aldama (belediye)
Ayoquezco de Aldama, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi Ayoquezco de Aldama şehrindedir.
# Ayoquezco de Aldama
, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan Ayoquezco de Aldama Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.
# Ayotzintepec (belediye)
Ayotzintepec, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi Ayotzintepec şehrindedir.
# Ayotzintepec
, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan Ayotzintepec Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.
# Calihualá (belediye)
Calihualá, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi Calihualá şehrindedir.
# Calihualá
, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan Calihualá Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.
# Candelaria Loxicha (belediye)
Candelaria Loxicha, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan bir belediyedir. Belediye merkezi Candelaria Loxicha şehrindedir.
# Candelaria Loxicha
, Meksika'nın Oaxaca eyaletinde bulunan Candelaria Loxicha Belediyesi'nin merkezi olan şehirdir.
# Vkusno i toçka
Vkusno i toçka (; "Lezzetli ve nokta"), Rusya merkezli fast food zinciridir. Şirket, 12 Haziran 2022 tarihinde Aleksandr Govor tarafından Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik askerî harekat sonucu McDonald's'ın Rusya şubesinin kapanmasının ardından kurulmuş olup çoğunlukla eski McDonald's restoranlarından oluşan ve menüsü büyük ölçüde yeniden markalanmış McDonald's ürünlerinden oluşmaktadır. Şirketin merkezi Moskova'da yer almaktadır.
Vkusno i toçka restoranları çoğunlukla, Sibirya'da şirket lisansı sahibi olan iş adamı ve girişimci Aleksandr Govor'a satılan eski McDonald's restoranlarını kullanmaktadır. Rusya'daki ilk restoranlar 12 Haziran 2022'de açıldı ve o zamandan beri farklı isimler altında da olsa Belarus ve Kazakistan'da da restoranlar açıldı.
# Stranger Things bölümleri listesi
"Stranger Things", Duffer Kardeşler tarafından Netflix üzerinden yayımlanmak üzere yaratılan bir Amerikan bilimkurgu, korku, gizem ve dram televizyon dizisidir. Kardeşler aynı zamanda (yalnızca ilk sezonda Karl Gajdusek ile birlikte) programın dizi sorumlularıdır. Ayrıca Shawn Levy ve Dan Cohen ile birlikte dizinin yönetici yapımcılığını üstlenmektedirler. Dizi, geniş ansambl oyuncu kadrosuna sahiptir ve 1980'lerde, Indiana'nın kurgusal kasabası Hawkins'te geçmektedir. Bir devlet kurumunun insan denekler kullanarak paranormal ve doğaüstü olaylarla deneyler yapması üzerine kasaba sakinlerinin yaşadıklarını konu alır. Bu süreçte, Baş Aşağı olarak adlandırılan alternatif bir boyuta bir portal açmışlardır.
Sekiz bölümlük birinci sezon, 15 Temmuz 2016'da yayımlandı. Dokuz bölümlük ikinci sezon ve sekiz bölümlük üçüncü sezon sırasıyla 27 Ekim 2017 ve 4 Temmuz 2019'da yayımlandı. Dördüncü sezon, COVID-19 pandemisinin televizyon üzerindeki etkisi nedeniyle ertelendi. İki parçaya bölünmüş dokuz bölümden oluşan dördüncü sezonun ilk yedi bölümü 27 Mayıs 2022'de, son iki bölümü ise 1 Temmuz 2022'de yayımlandı. Bu sezonda ayrıca bölüm süreleri önemli ölçüde artarak birçok uzun metrajlı filmi aştı ve 63 ila 150 dakika arasında değişen sürelerde yayımlandı.
Şubat 2022'de Netflix, dizinin beşinci ve final sezonu için onay verdi. Beşinci sezonun yapımı, 2023 Amerika Yazarlar Birliği ve SAG-AFTRA grevleri nedeniyle ertelendi. Daha sonra, sezonun sekiz bölümden oluşacağı ve Kasım ile Aralık 2025'te üç parça halinde yayımlanacağı ortaya çıktı.
COVID ve grev gecikmelerinin yanı sıra, programın çok sayıda görsel ve özel efekte ihtiyaç duyması da yayın tarihleri arasındaki sürenin uzamasına katkıda bulunmuştur. "Stranger Things", Netflix'in amiral gemisi serilerinden biri olarak kabul edilir ve platformda izlenme rekorları kırmıştır. Ayrıca eleştirel beğeni toplamış ve bir kült takipçi kitlesi kazanmıştır. Dizi, birçok ödül kazanmış ve çok sayıda ödüle aday gösterilmiştir. Ayrıca, bir na ilham vermiş ve bir spin-off geliştirme aşamasındadır.


## Sezonlar ve bölüm sayıları.
<onlyinclude></onlyinclude>
# Kami, Hyōgo
Kami (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün kuzeybatısında Japon Denizi'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 368,77 km² olan kasabanın nüfusu 31 Mart 2022 tarihi itibarı ile 16.256'dır.
Kami'nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve balıkçılığa dayanmaktadır. Kasaba, Tajiri-go sığırı ile bilinmektedir. Kasabanın Ojiro mahallesi Japonya'nın En Güzel Köyleri'nden biri olarak seçildi.


## Kardeş şehirler.
  - Amagasaki, Japonya
  - Kadoma, Japonya
  - Suita, Japonya
# Shin'onsen
Shin'onsen (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün kuzeybatısında Japon Denizi'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 241,01 km² olan kasabanın nüfusu 1 Nisan 2022 tarihi itibarı ile 12.814'tür.
Shin'onsen'in ekonomisi ağırlıklı olarak tarım, balıkçılık ve turizme dayanmaktadır. Kasaba, onsen otelleri ve Tajima sığırı ile bilinmektedir.
# Omurilik yaralanması
Omurilik yaralanması veya omurilik travması (SCI), omurilikte geçici veya kalıcı sorunlara neden olan hasardır. Belirtileri kas kaybı, duyu kaybı veya otonomik fonksiyon kaybıdır. Bağırsak veya mesane inkontinansı, cinsel işlev bozukluğu ve ağrı da görülebilir. Yaralanma, alt seviyelerdeki fonksiyonların tamamen kaybıyla tam olabileceği gibi, bazı sinir sinyallerinin yaralı bölgeden geçebildiği anlamına gelen kısmi yaralanma da olabilir. Komplikasyonlar arasında bası yaraları, enfeksiyonlar, derin ven trombozu, otonomik disrefleksi ve solunum problemleri yer alır.
Amerika Birleşik Devletleri'ndeki vakaların çoğunluğu, araba kazaları (%38), düşmeler (%30), ateşli silah yaralanmaları (%13) veya spor yaralanmaları (%9) gibi fiziksel travmalardan kaynaklanmaktadır. Bu sebeplerin haricinde enfeksiyon, yetersiz kan akışı, toksinler veya tümörler gibi travmatik olmayan nedenlerden dolayı da gerçekleşebilmektedir. Yaralanmaların yarısından biraz fazlası boynu etkilerken, %15'i torasik omurgada, torasik ve lomber omurga arasındaki sınırda ve sadece lomber omurgada meydana gelir. Tanı genellikle semptomlar ve tıbbi görüntüleme ile konulur.
Bu yaralanmaları önlemeye yönelik çabalar arasında motorlu taşıtlarda iyileştirmeler, silah kontrolü ve şiddetin önlenmesi yer almaktadır. Tedavi, omurganın daha fazla hareket etmesinin kısıtlanması ve yeterli kan basıncının korunmasıyla başlar. Kortikosteroidlerin yararlı olduğu görülmemiştir. Diğer müdahaleler yaralanmanın derecesine bağlı olarak yatak istirahatinden ameliyata kadar değişiklik gösterir. Uzun vadeli fiziksel ve mesleki terapi de fayda gösterebilmektedir. Tam iyileşmeden vücudun büyük bir bölümünün kalıcı felce uğramasına kadar geniş aralıkta farklı sonuçlara sebep olabilir.
Dünya çapında her yıl 250.000 ila 500.000 kişi bu hasara uğramaktadır. Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl yaklaşık 17.000 kişi omurilik yaralanmasından kurtulabilmektedir. En sık etkilenenler genç yetişkin erkeklerdir. Maruz kalındıktan sonra genellikle önemli ölçüde daha kısa bir yaşam beklentisiyle sonuçlanır. Potansiyel tedavilere yönelik araştırmalar kök hücre implantasyonu, omurga stimülasyonu ve giyilebilir robotik dış iskeletleri içermektedir.
# Inami, Hyōgo
Inami (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneyinde yer almakta olup Keihanshin metropoliten alanının bir parçasıdır. Yüzölçümü 34,92 km² olan kasabanın nüfusu 1 Mayıs 2022 tarihi itibarı ile 30.622'dir.
Inami'nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve hafif imalata dayanmaktadır.
# Harima
Harima (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneyinde Seto İç Denizi'nin kıyısında yer almakta olup Keihanshin metropoliten alanının bir parçasıdır. Yüzölçümü 9,13 km² olan kasabanın nüfusu 1 Mayıs 2022 tarihi itibarı ile 34.735'tir.
Harima'nın ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve hafif imalata dayanmaktadır.


## Kardeş şehirler.
  - Heping, Tientsin, Çin (25 Mart 1993'ten beri)
  - Lima, ABD (16 Mart 1999'dan beri)
# Makombé Nehri
Makombé Nehri, Kamerun'da yer alan bir nehirdir. Yabassi yakınlarında Nkam Nehri ile birleşerek Wouri Nehri'ni oluşturur.


## Tarihi.
Kamerun Savaşı sırasında Makombé Nehri, UPC direniş savaşçıları için bir sığınak görevi gördü. Bölge, Kamerun hükümeti tarafından yasak bölge ilan edildi.
# Fukusaki
Fukusaki (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün ortasında Ichikawa Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 45,79 km² olan kasabanın nüfusu 30 Nisan 2022 tarihi itibarı ile 18.742'dir.
Fukusaki'nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve hafif imalata dayanmaktadır.
# Nkam Nehri
Nkam Nehri, Kamerun'un Batı Bölgesi'ndeki Batı Yüksek Platosu'ndan doğar ve Makombé Nehri ile birleşerek Wouri Nehri'ni oluşturur. Turistler tarafından Bafang'dan uzaklıktaki Chutes d'Ekom Şelalesi ile bilinir. Dschang kasabasının güneyinde, Santchou Faunal Koruma Alanı nehrin doğusunda yer almaktadır.
# Wouri Nehri
Wouri (ayrıca Vouri veya Vuri ), Kamerun'da yer alan bir nehirdir. Kamerun'da çok sayıda akarsu bulunmaktadır. Bunların arasındaki en uzunu Sanaga (yaklaşık 525 km (325 mil uzunluğundadır) ve en büyüğü olan Wouri'dir. Wouri, Yabassi şehrinin 32 km (20 mil) kuzeydoğusunda, Nkam ve Makombé nehirlerinin birleştiği noktada oluşur. Daha sonra yaklaşık güneydoğuya, Gine Körfezi'ndeki Kamerun'un güneybatı kesimindeki başlıca liman ve sanayi şehri olan Douala'daki Wouri halicine akar. Nehir, Douala'dan sonra yaklaşık boyunca seyahat edilebilir durumdadır.
# Ichikawa, Hyōgo
Ichikawa (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün ortasında Ichikawa Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 82,67 km² olan kasabanın nüfusu 30 Nisan 2022 tarihi itibarı ile 11.275'tir.
Ichikawa'nın ekonomisi ağırlıklı olarak golf sopaları olmak üzere hafif imalata dayanmaktadır.
# Basaa dili
Basaa (aynı zamanda "Bassa, Basa, Bissa" olarak da yazılır) veya Mbene, Kamerun'da yaşayan Basaa halkı tarafından konuşulan bir Bantu dilidir. Merkez ve Littoral bölgelerinde yaklaşık 300.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Kamikawa, Hyōgo
Kamikawa (), Japonya'nın Hyōgo prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün ortasında Ichikawa Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 202,23 km² olan kasabanın nüfusu 30 Nisan 2022 tarihi itibarı ile 10.794'tür.
Kamikawa'nın ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve hafif imalata dayanmaktadır.
# Bassalar (Kamerun)
Bassalar (Basa veya Basaa, bazen Bassa-Bakongo olarak da yazılır), Kamerun'da yaşayan bir Bantu etnik grubudur. Yaklaşık 800.000 kişiden oluşmaktadırlar. Basaa dilini konuşurlar.
Bassalar yüzyıllar boyunca, günümüzde Kamerun olarak bilinen bölgenin Atlantik kıyısında yaşadı. Geçimlerini geçimlik tarım ve balıkçılıkla sağladılar.
# Assiko
Assiko, Kamerun'un güneyinde sergilenen popüler bir danstır .
Aslen Bassa ülkesinde ortaya çıkan bu ritmik dans, adını iki kelimeden alıyor: ISI kökünden gelen ASSI, toprak veya zemin; ve KOO, ayak anlamına gelmektedir.
Assiko, kalça hareketlerini öne çıkartan belirgin, kabarık bir bel çizgisine sahip, sade bir tişört ve kabarık bir etek giyilerek icra edilir. Assiko, bu elbise giyilerek ve çoğunlukla çıplak ayakla icra edilir. Hareketler, alt sırtın esnek bir şekilde dönmesini sağlar.
# Ngondo
Ngondo, Kamerun'un Douala şehrindeki Sawalar tarafından düzenlenen yıllık bir su odaklı festivaldir. Festivalin en önemli noktası jengu törenidir. Tören, Wouri Körfezi'ndeki bir plajda yapılır ve bu sırada bir mürit, miengu'nun (jengu'nun çoğulu) su altı krallığını ziyaret etmek için suya girer. Miengu'ların deniz kızlarına benzediğine ve müritlerine iyi şans getirdiğine inanılır. Geleneğe göre, mürit saatlerce su altında kalabilir ve kıyafetleri tamamen kurumuş olarak çıkabilir. Çocukların törene katılmasına izin verilmez. Ngondo, Kamerun hükümeti tarafından 1981'de yasaklanmış, ancak 1991'de yeniden yürürlüğe girmiştir. Tören her yıl Aralık ayının ilk iki haftasında yapılır.
# Tupuriler
Tupuri, Kamerun ve Çad'da yaşayan bir etnik gruptur. 1993'te Çad'da 90.785 kişi Tupuri dilini konuşmaktaydı. 2009'da Çad'da 215.466 Tupuri yaşamaktaydı.


## Nüfus.
Dünya çapında yaklaşık 600.000 Tupuri yaşamaktadır ve bunların çoğu Kamerun ve Çad arasında dağılmış durumdadır.
# Kirdiler
Kirdiler (ˈ), Kamerun'un kuzeybatısında ve Nijerya'nın kuzeydoğusunda yaşayan çok sayıda kültür ve etnik gruptur.
Terim, bölgenin İslam tarafından fethedilmesinden sonra İslam'a geçmeyi reddeden çeşitli etnik gruplar için kullanılıyordu ve aşağılayıcı bir anlam taşıyordu; ancak bazı yazarlar bunu yeniden tanımlamıştır. Terim, putperest anlamına gelen Kanuri kelimesinden gelir; Kanuri halkı çoğunlukla Müslümandır.
On birinci yüzyılda, Fulani gibi topluluklar İslam'a geçti ve sonraki yüzyıllarda Batı Afrika'ya yayıldılar. Ayrıca, Kamerun'a göç etmeye başladılar ve oradaki toplulukları İslam'a döndürmeye çalıştılar.
Kirdi olarak tanımlanabilecek grup sayısının tahminleri, 26 (2007) ile 40'tan fazla (1977) arasında değişmektedir.
# Masalar
Masalar veya Massalar, Masanalar, Bananalar veya Yagoualar olarak da bilinir, Kamerun ve Çad'da yaşayan bir Çad etnik grubudur. Genellikle birkaç etnik grupla bir arada bulunurlar ve topluca Kirdi halkı olarak anılırlar.
Masa halkının tahmini nüfusu 266.000 ila 469.000 arasındadır ve çoğunluğu Kamerun'da yaşamaktadır. Çoğunluğu Massa dilini konuşmaktadır.
# Adamawa Platosu
Adamawa Platosu (Massif de l'Adamaoua), Batı - Orta Afrika'da bir plato bölgesidir ve güneydoğu Nijerya'dan başlayıp kuzey-orta Kamerun'a (Adamawa ve Kuzey Eyaletleri) ve Orta Afrika Cumhuriyeti'ne kadar uzanmaktadır. Platonun Nijerya'da bulunan kısmı daha çok Gotel Dağları olarak bilinir.
Adamawa Platosu, Benue Nehri de dahil olmak üzere birçok su yolunun kaynağıdır. Ortalama yükseklik yaklaşık 1000 metredir, ancak rakımlar 2652 metreye kadar ulaşabilir. Boksit yatakları açısından zengindir. Bitki örtüsü çoğunlukla savandır. Nesli tükenmekte olan kurbağa "Amietophrynus djohongensis"'in yalnızca Adamawa Platosu'nun Kamerun kesiminde vahşi doğada yaşadığı bilinmektedir.
Plato seyrek nüfusludur ve bölgedeki ana geçim kaynağı hayvancılıktır. Adını bölgede önemli ölçüde etkinlik gösteren Fulani Müslüman lideri Modibo Adama'dan almıştır.
# Adamawa-Ubangi dilleri
Adamawa-Ubangi dilleri, Nijerya, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti, Kamerun, Gabon, Kongo Cumhuriyeti, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Güney Sudan'da toplamda yaklaşık 12 milyon insan tarafından konuşulan ve eskiden bir dil ailesi olarak kabul edilen bir coğrafi gruplamadır.


## Sınıflandırma.
Williamson ve Blench'in (2000) kullanımı bırakılana kadarki sınıflandırması:
# Savanna dilleri
Gur-Adamawa veya Adamawa-Gur olarak da bilinen Savanna dilleri, Nijer-Kongo dillerinin bir koludur ve Greenberg'in sınıflandırmasına göre Gur ve Adamawa-Ubangui ailelerini içermektedir.
Gur-Adamawa bağlantısı Kleinewillinghöfer (1996) tarafından açıklanmış, daha sonraki araştırmacılar tarafından da bu görüş kabul edilmiştir.
# Ine (kasaba)
Ine (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün kuzeyinde Tango Yarımadası'nda Wakasa Körfezi'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 61,95 km² olan kasabanın nüfusu 28 Şubat 2022 tarihi itibarı ile 1.984'tür.
Ine'nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım, balıkçılık, ticaret ve turizme dayanmaktadır. Kasaba, Xu Fu ve Urashima Tarō kişilikleri ile güçlü bağları ile Funaya adı verilen ahşap balıkçı evleriyle ünlüdür. Kasaba, Ekim 2008 tarihinde Japonya'nın En Güzel Köyleri'nden biri olarak seçildi.
# Mumuye dili
Mumuye, Adamawa dilleri arasındaki en kalabalık dildir. Kuzeydoğu Nijerya'da konuşulmaktadır. Adamawa artık geçerli bir aile olarak kabul edilmediğinden, Savanna dillerinin Leko-Nimbari şubesinde sınıflandırılmıştır. "Ethnologue"'a göre birden fazla lehçesi vardır: "Zinna, Rang (Lamma), Dong, Yoro, Lankaviri, Gola (Bajama), Gongla, Kasaa, Saawa, Jalingo, Nyaaja, Jeng, Gnoore, Yaa, Sagbee, Shaari, Kugong, Mang, Kwaji, Meeka, Yakoko".


## Lehçeleri.
Shimizu (1979) tarafından sınıflandırılıp listelenen Mumuye lehçeleri ve bunların konumları:
  - Mumuye proper
   - Kuzeydoğu Mumuye
    - Zing grubu
     - Gnoore, Jeng
     - Zing, Mang
     - Kwaji, Meeka
     - Evet
   - Güneybatı Mumuye
    - Monkin grubu
     - Kugong, Shaari
     - Sağbee
    - Kpugbong grubu
     - Kasaa, Yɔrɔ
     - Lankaviri, Saawa, Nyaaja, Jaalingo
# James Hansen
James Edward Hansen, (d. 29 mart 1941, Iowa, ABD) ABD'li iklim bilimcidir. Columbia Üniversitesi Dünya Enstitüsü'nün İklim Bilimi, Farkındalığı ve Çözümleri Programını yöneten yardımcı doçenttir. En bilinen çalışmaları 1988'de klimatoloji alanında küresel ısınma farkındalığını artırmaya yardımcı olan iklim değişikliği konusundaki Kongre tanıklığıyla ve eylem savunuculuğuyla tanınmaktadır. Son yıllarda küresel ısınmanın etkilerini azaltmak için tutuklanmasına da sebebiyet verecek düzeyde bir iklim aktivisti oldu.
# Laal dili
Laal, (2000 (2000) itibarıyla) 749 kişi tarafından konuşulan tehlike altındaki bir izole dildir. Çad'ın Moyen-Chari ilinde, Chari Nehri'nin karşı kıyılarında bulunan Gori ("lá"), Damtar "ɓual") ve Mailao adlı üç köyde konuşulmaktadır. Orta Afrika'nın daha eski bir dil grubunun izole bir şekilde varlığını sürdürdüğünü göstermesi açısından önemlidir. Dilbilimciler tarafından yapılan transkripsiyonlar dışında yazılı kaynağa sahip değildir. Eski Yaz Dilbilim Enstitüsü - Çad üyesi David Faris'e göre, 25 yaşın altındaki çoğu insan yerel olarak daha yaygın olan Bagirmi dilini kullandığından dolayı yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.
İlk olarak 1977'de Pascal Boyeldieu'nun 1975 ve 1978'deki saha çalışması ile akademik dilbilimcilerin dikkatini çekti. Saha çalışması büyük ölçüde tek bir konuşmacıya, Damtarlı Djouam Kadi'ye dayanmaktaydı.
# Adamawa dilleri
Adamawa ae dilleri, Orta Afrika'daki Adamawa Platosu'na, Kuzey Kamerun'a, Orta Afrika Cumhuriyeti'nin kuzeybatısına, Çad'ın güneyine ve Nijerya'nın doğusuna dağılmış, 1996 itibarıyla toplamda yaklaşık bir buçuk milyon kişi tarafından konuşulan 80-90 dilden oluşan bir ailedir. Joseph Greenberg bu dilleri Nijer-Kongo dillerinin Adamawa-Ubangi ailesinin bir kolu olarak sınıflandırmıştır. Afrika'daki en az çalışılmış diller arasındadırlar ve birçok tehlike altındaki dili içerirler. Bu dillerin en büyüğü, 400.000 konuşmacıyla Mumuye'dir. Sınıflandırılmamış birkaç dil (özellikle Laal ve Jalaa) Adamawa bölgesinin sınırlarında bulunur.
Adamawa dillerini sınıflandırmaya yönelik son zamanlarda bazı girişimlerde bulunulmuştur.
# Yosano
Yosano (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün kuzeybatısında Tango Yarımadası'nda Asoumi Denizi'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 108,38 km² olan kasabanın nüfusu 28 Şubat 2022 tarihi itibarı ile 20.575'tir.
Yosano'nun ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve tekstile dayanmaktadır.
# Stranger Things (5. sezon)
 - YÖNLENDİRME 
Amerikan bilimkurgu korku dram televizyon dizisi "Stranger Things"'in Stranger Things 5 olarak pazarlanan beşinci ve final sezonu, Netflix yayın hizmetinde yayımlanacak. Sekiz bölümden oluşacak sezonun, iki cildi 26 Kasım ve 25 Aralık 2025'te ve finali 31 Aralık'ta olmak üzere üç parça halinde yayımlanması planlanıyor. Sezonun yapımcılığını dizinin yaratıcıları Duffer Kardeşler ile birlikte Shawn Levy ve Dan Cohen üstlenecek.
Dizinin ana kadrosuna geri dönen oyuncular arasında Winona Ryder, David Harbour, Finn Wolfhard, Millie Bobby Brown, Gaten Matarazzo, Caleb McLaughlin, Noah Schnapp, Sadie Sink, Natalia Dyer, Charlie Heaton, Joe Keery, Maya Hawke, Priah Ferguson, Brett Gelman, Cara Buono ve Jamie Campbell Bower bulunmaktadır. Bu kadroya, önceki sezonda konuk olarak yer aldıktan sonra ana kadroya yükseltilen Amybeth McNulty ve kadroya yeni katılan Linda Hamilton eşlik etmektedir.


## Konu.
Dördüncü sezon olaylarından bir yıl sonra, 1987 sonbaharında, grup Hawkins'te Yarıklar (Rifts) açıldıktan sonra Vecna'yı bulup öldürmeye çalışır. Ordu Hawkins'e gelip Eleven'ı avlamaya başladığında görev karmaşıklaşır. Will Byers'ın kayboluşunun yıldönümü yaklaşırken, grup ölümcül bir tehdide karşı son bir kez savaşmak zorundadır.


## Oyuncu kadrosu ve karakterler.
 - YÖNLENDİRME 


### Ana Kadro.
  - Winona Ryder - Joyce Byers
  - David Harbour - Jim Hopper
  - Millie Bobby Brown - Eleven / Jane Hopper
  - Finn Wolfhard - Mike Wheeler
  - Gaten Matarazzo - Dustin Henderson
  - Caleb McLaughlin - Lucas Sinclair
  - Noah Schnapp - Will Byers
  - Sadie Sink - Max Mayfield
  - Natalia Dyer - Nancy Wheeler
  - Charlie Heaton - Jonathan Byers
  - Joe Keery - Steve Harrington
  - Maya Hawke - Robin Buckley
  - Brett Gelman - Murray Bauman
  - Priah Ferguson - Erica Sinclair


### Ayrıca Rol Alanlar.
  - Jamie Campbell Bower - Vecna / Henry Creel / One
  - Cara Buono - Karen Wheeler
  - Linda Hamilton - Dr. Kay
  - Amybeth McNulty - Vickie


### Onaylananlar.
  - Joe Chrest - Ted Wheeler
  - Nell Fisher - Holly Wheeler
  - Jake Connelly - Derek Turnbow
  - Alex Breaux - Teğmen Akers
  - Sherman Augustus - Yarbay Jack Sullivan


## Bölümler.
<onlyinclude></onlyinclude>


## Pazarlama.
Ocak 2025'te, Eleven (Jane Hopper olarak gösterilen) için kayıp ilanı posteri yayımlandı. Sezona ait yeni görüntüler, 31 Mayıs 2025'te Tudum etkinliği sırasında yayın tarihleriyle birlikte yayımlandı. 15 Temmuz 2025'te ilk tanıtım posteri yayımlandı.
16 Temmuz 2025'te, Deep Purple grubunun "Child in Time" şarkısının yer aldığı bir tanıtım fragmanı yayımlandı. "Game Rant"'tan Aya Tsintziras, fragmandaki karakterler arasındaki duygusal yoğunluğu övdü. Fragmanın en çok konuşulan yönlerinden biri, Vecna'nın "daha zayıf" ve "daha dikenli" bir görünüme sahip olan yeniden tasarımıydı.


## Yayımlanma.
Sezonun üç parça halinde yayımlanması planlanıyor: dört bölümlük ilk kısım 26 Kasım 2025'te, ardından üç bölümlük ikinci kısım 25 Aralık'ta ve serinin final bölümü 31 Aralık'ta gösterime girecek.
# Ujitawara
Ujitawara (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneydoğusunda Uji Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 58,16 km² olan kasabanın nüfusu 1 Eylül 2023 tarihi itibarı ile 8.911'dir.
Ujitawara'nın ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve ormancılığa dayanmakta olup aynı zamanda endüstriyel parklara da ev sahipliği yapmaktadır.
# Ide, Japonya
Ide (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneydoğusunda Uji Nehri'nin kıyısında yer almakta olup Keihanshin metropoliten alanının bir parçasıdır. Yüzölçümü 18,04 km² olan kasabanın nüfusu 1 Eylül 2022 tarihi itibarı ile 7.163'tür.
Ide'nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve tekstile dayanmaktadır.
# Cennetin Krallığı
 - YÖNLENDİRME 
 - YÖNLENDİRME 
Cennetin Krallığı kavramı, bazı durumlarda Tanrı'nın Krallığı ve Göklerin Krallığı terimlerinin de kullanıldığı tüm İbrahimî dinlerde görülür. Cennetin krallığı kavramı, "onun krallığı"ndan bahseden ancak "Cennetin Krallığı" terimini içermeyen İbranice İncil'e dayanır.
Matta İncili'ndeki "Tanrı'nın Krallığı" ve eşdeğeri olan "Cennetin Krallığı", Yeni Ahit'teki İsa öğretilerinin temel unsurlarından biridir. Markos İncili, müjdenin Tanrı'nın Krallığı hakkındaki iyi haber olduğunu belirtir. Bu terim, Mesih'in tüm yaratılış üzerindeki krallığıyla ilgilidir. "Cennetin Krallığı" ifadesi, Matta İncili'nde öncelikle Yahudilerin "adını" (Tanrı) anma konusundaki hassasiyetlerinden dolayı ortaya çıkar. İsa, Tanrı'nın krallığını değil, bu krallığın geri dönüşünü öğretti. Tanrı'nın krallığının (Musa döneminde olduğu gibi) geri döneceği düşüncesi, İsa'nın doğumundan 60 yıl önce Roma Filistin'inde bir çalkantıya dönüştü ve ölümünden sonra yaklaşık yüz yıl boyunca bir güç olmaya devam etti. Eski Ahit öğretilerinden yola çıkan Hristiyanlığın Tanrı ile insanlık arasındaki ilişkinin nitelendirmesi, doğası gereği "Tanrı'nın Krallığı" kavramını içerir.
Kur'an, "Tanrı'nın krallığı" terimini kullanmaz; ancak gökleri ve yeri kaplayan Allah'ın Kürsüsü'nden bahseden Ayet-el Kürsi içerir. Kur'an ayrıca İbrahim'in "Göklerin Krallığını" gördüğünden de bahseder. Baháʼí İnancı'nın yazılarında da "Tanrı'nın krallığı" terimi kullanılır.
# Koyraboro Senni
Koyraboro Senni (Koroboro Senni, Koyra Senni veya Gao Senni), Mali'de konuşulan Songhay dillerinin bir üyesidir ve Nijer Nehri boyunca Timbuktu'nun doğusundaki Gourma-Rharous şehrinden Bourem, Gao ve Ansongo üzerinden Mali - Nijer sınırına kadar yaklaşık 400.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Songhoyboro Ciine
Songhoyboro Ciine veya Songhay Ciiné (- veya -), Nijer'in Güney Songhay lehçesinin yukarı nehir lehçesidir. Çoğunlukla Nijer'in Songhay olarak bilinen Tillaberi bölgesinin kuzeybatı köşesinde, Mali ile sınır kasabası olan Gorouol'dan Tera, Anzourou, Namari Goungou ve Say şehirlerine kadar konuşulur:
Niamey'deki Zarma lehçesiyle yüksek karşılıklı anlaşılırlık nedeniyle, Songhoyboro Ciine konuşanların dillerinden bahsederken "Zarma" ve "Songhay" kelimelerini birbirinin yerine kullanılmaları yaygındır. Ancak Songhoyboro Ciine, Mali'deki Gao'da konuşulan Koyraboro Senni Songhay lehçesiyle anlaşılır değildir. Bazıları bu lehçeyi ifade etmek için Fulanice "kado" (anlamı; "yabancı") kelimesini kullanır ancak lehçe konuşanların çoğu bunu aşağılayıcı olarak görür.
# Moda psikolojisi
Moda psikolojisi, bireylerin giyim tercihleriyle bu tercihlerin bilişsel, duygusal ve toplumsal süreçlerle ilişkisini inceleyen disiplinler arası bir alandır. Alan, sosyal psikoloji, sosyoloji, antropoloji ve moda çalışmaları gibi farklı disiplinlerden kavramlar kullanır.


## Tanım.
Moda psikolojisi, giyimin birey üzerindeki psikolojik etkilerini ve kıyafetlerin kimlik sunumu, duygu durumu ve toplumsal etkileşimlerdeki rolünü inceler.


## Tarihçe.
Giyim ile psikoloji arasındaki ilişki 20. yüzyılın başlarından itibaren sosyal psikoloji içinde ele alınmıştır. 
J. C. Flügel’ün "The Psychology of Clothes" (1930) çalışması alandaki erken örnekler arasındadır. 
2010’lu yıllarda “"enclothed cognition"” (giyinik biliş) başlığıyla yapılan araştırmalar, kavramın deneysel boyutunu geliştirmiştir.


## Temel kavramlar.
  - Giyinik biliş ("enclothed cognition")
Kıyafetlerin sembolik ve fiziksel özelliklerinin algı, dikkat ve davranış üzerindeki etkilerini inceler.
  - Benlik ve kimlik
Giyim, bireyin sosyal kimlik ve statüsünü ifade etmesinde bir araç olarak değerlendirilir.
  - Duygu ve renk
Renk ve doku tercihleriyle ruh hâli arasındaki ilişki, tüketici davranışları kapsamında ele alınmaktadır.


## Araştırma alanları.
  - Moda ve tüketici davranışları 
  - Tasarım ve kullanıcı deneyimi 
  - Kurumsal giyim politikaları 
  - Psikolojik danışmanlıkta giyimle ilgili yaklaşımlar 


## Akademik tartışmalar.
Moda psikolojisi üzerine yapılan çalışmalar, kavramların tanımları ve deneysel bulguların genellenebilirliği konularında farklı görüşler içermektedir.


## Ek okumalar.
  - Barış, M. (2024). "Giyim Terapisti". Destek Yayınları, İstanbul. ISBN 978-6256051188. 
  - Barış, M. (2024). "Moda Psikolojisi". Destek Yayınları, İstanbul. ISBN 978-6256051744. 
  - Howlett, N., Pine, K. J., Orakçıoğlu, İ., & Fletcher, B. C. (2013). "The influence of clothing on first impressions." "Journal of Fashion Marketing and Management", 17(1), 38–48. doi:[10.1108/13612021311305128](https://doi.org/10.1108/13612021311305128). 
  - Davis, F. (1992). "Fashion, Culture, and Identity". University of Chicago Press. ISBN 978-0226138091.
# Zarmalar
Zarmalar, ağırlıklı olarak Nijer'in en batısında yaşayan bir etnik gruptur. Ayrıca, Nijerya ve Benin'in komşu bölgelerinde de önemli sayılarda nüfusa sahiptirler. Seyrek nüfusa sahip olarak yaşadıkları ülkeler ise Burkina Faso, Fildişi Sahili, Gana, Togo ve Sudan'dır. Nijer'de Zarmalar, genellikle komşuları olan Songhaiborai ile aynı etnik kökene sahip olarak kabul edilir; ancak iki grup da farklı tarihlere sahip olduklarını ve farklı lehçeler konuştuklarını iddia ederler. Bazen Zarma-Songhay veya Songhay-Zarma olarak da anılırlar.#YÖNLENDİRME 


## Bibliyografya.
-  
-
# Tasawaq dili
Tasawaq (Tuareg adı: "Tesăwăq"), bazen "Ingelshi" olarak da adlandırılır, Nijer'deki In-Gall şehrini çevreleyen bir topluluk olan "Issawaghanlar" veya "Ingalkoyyular" tarafından konuşulan bir Kuzey Songhay dilidir. Dilin Emghedeshie adı verilen yakından ilişkili bir varyantı Agadez'de konuşuluyordu ancak bu dilin nesli tükenmiştir.
# Songhaylar
Songhaylar (otonimi: Ayneha), Batı Afrika'da çeşitli Songhay dillerini konuşan etnolinguistik bir gruptur. Tarihleri ve "ortak dilleri", 15. ve 16. yüzyılda Batı Sahel'e egemen olan Songhay İmparatorluğu ile bağlantılıdır. Büyük ölçüde İslam'a bağlı olan Songhaylar, öncelikle Nijer ve Mali'de yaşamaktadır. Tarihsel olarak, "Songhay" terimi etnik veya dilsel bir kimliği belirtmemekte, Songhaiborai olarak bilinen Songhay İmparatorluğu'nun yönetici kastını ifade etmekteydi. Yerliler tarafından bu halk topluluğunu topluca ifade etmek için kullanılan doğru terim "Ayneha"dır. Mali'deki bazı gruplar "Songhay" adını etnik bir tanımlama olarak benimsemiş olsa da Songhay konuşan diğer gruplar kendilerini Zarma (veya en büyük alt grup olan Djerma) veya Isawaghen gibi diğer etnik terimlerle tanımlarlar. En azından bir rapora göre, Gao'da konuşulan Koyraboro Senni lehçesi, Nijer'in Zarma lehçesini konuşanlar için anlaşılmazdır. Songhay dilleri genellikle Nil-Sahra dilleri olarak kabul edilir ancak bu sınıflandırma tartışmalı olmaya devam etmektedir: Dimmendaal (2008), şimdilik bağımsız bir dil ailesi olarak kabul edilmesinin daha iyi olduğu görüşündedir.
# Kuzey Songhay dilleri
Kuzey Songhay dilleri, Songhay dillerinin iki kolundan daha küçük olanıdır. Sahra'nın dağınık vahalarında konuşulan, Berberi etkisinde kalmış bir lehçe grubudur.
# Songhaiborai
Songhaiborai (ayrıca Songhay, Sonrhaï), daha büyük Songhay etnolinguistik ailesi içinde belirgin bir alt gruptur ve ağırlıklı olarak Nijer'in Songhay bölgesinde ve Kuzey Mali'de yaşamaktadırlar. Burkina Faso'da ise azınlık olarak varlıklarını sürdürmektedirler. Soylarını antik Songhay İmparatorluğu'nun yönetici hanedanlarına dayandırmaktadırlar.
# Songhay
Songhay (ayrıca Songhay, Songhaytarey (-, -), Nijer'in Tillabéri Bölgesi'nin kuzeybatı köşesinde, çoğunlukla Songhaiborai'lerin yaşadığı bir bölgedir. Songhayların kalbi, onların eski tanrılar topluluğunun (panteonunun) ve rahip sınıfının kutsal merkezi olarak kabul edilir. Ayrıca, 1493’teki darbeden sonra Sonni Hanedanı'nın asıl soyunun geri çekilerek "Sohance" adıyla büyücülerden oluşan gizli bir topluluk kurduğu yerdir.
# Sohance
Sohance (Sohankye veya Si Hamey olarak da bilinir), Songhay soyluları arasında bir sosyal kasttır. Sonni Hanedanı'nın ve 1464-1492 yılları arasında hüküm süren Songhay İmparatorluğu'nun kurucusu olan son hükümdarı Sonni Ali Ber'in doğrudan soyundan geldiğine inanılmaktadır.
# Songhay dilleri
Songhay, Songhai veya Ayneha dilleri (-, - veya -), Batı Afrika ülkeleri Mali, Nijer, Benin, Burkina Faso ve Nijerya'da Nijer Nehri'nin orta kesimlerinde yoğunlaşan, birbirine yakın diller/lehçeler grubudur. Özellikle Timbuktu, Cenne, Niamey, Gao, Tillaberi, Dosso, Parakou, Kandi, Natitingou, Djougou, Malanville, Gorom-Gorom, In-Gall ve Tabelbala şehirlerinde konuşulmaktadır. Songhay İmparatorluğu döneminden beri bu bölgede "ortak dil" olarak kullanılmaktadırlar. Mali'de hükümet, ilköğretimde resmi olarak Gao lehçesini (Timbuktu'nun doğusunda) benimsemiştir.
Bazı Songhay dilleri arasında karşılıklı anlaşılabilirlik çok azdır veya hiç yoktur. Örneğin, "Ethnologue"'a göre Gao dilinde konuşulan Koyraboro Senni, Nijer'deki Zarma dilini konuşanlar için anlaşılmazdır. Ancak Songhoyboro Ciine, Zarma ve Dendi dillerinin Nijer içinde karşılıklı anlaşılırlığı yüksektir.
# Güney Songhay dilleri
Güney Songhay dilleri, Songhay dillerinin daha kalabalık nüfusa sahip koludur ve Nijer Nehri çevresinde, Timbuktu ile eski başkent Gao'yu kapsayan bölgede yoğunlaşmıştır. Bu kola, Nijer’in başlıca dillerinden biri olan Zarma (Djerma) da dahildir.


## Bibliyografya.
  - Charles, M. C. & J. M. Ducroz. 1976. "Lexique songay–français, parler kaado du Gorouol". Paris: Leroux
  - Heath, Jeffrey. 1999. "A grammar of Koyra Chiini: the Songhay of Timbuktu". Mouton de Gruyter. s. 453
  - Heath, Jeffrey. 1999. "A grammar of Koyraboro (Koroboro) Senni: the Songhay of Gao". Köln: Köppe. s. 402
  - Heath, Jeffrey. 2005. "Tondi Songway Kiini (Songhay, Mali): reference grammar and TSK–English–French dictionary". Stanford: CSLI. s. 440
 - YÖNLENDİRME
# Ajami yazısı
Ajami (عجمي,ʿajamī) veya Ajamiyya (, ʿajamiyyah), Songhay, Mandé, Fula, Hausa ve Swahili gibi Afrika dillerini yazmak için kullanılan çeşitli Arapça kökenli yazılar için kullanılan bir terimdir, ayrıca Mooré, Wolof, Kanuri ve Yoruba dahil olmak üzere başka birçok dil de bu yazı kullanılarak yazılır. Ajami, Standart Arapça'da bulunmayan sesleri yazmak için uyarlanmış Arap yazısı uyarlamasıdır. Bu uyarlamada alfabeye yeni harfler eklenmemiş, değişiklikler genellikle önceden var olan harflere eklenen ek noktalar veya çizgilerle oluşturulmuştur.
# Zarma dili
Zarma ("Zarma Ciine/Sanni"; Ajami: ), Songhay dillerinden biridir. Nijer Nehri'nin aktığı ve başkent Niamey'in bulunduğu, Batı Afrika ülkesi Nijer'in güneybatı kesiminde konuşulan en önemli yerli dildir. Zarma, güney-orta Nijer'de konuşulan Hausacadan sonra ülkedeki en yaygın ikinci dildir. 6 milyondan fazla konuşmacısıyla Zarma, en yaygın konuşulan Songhay dilidir.
# Maouriler
Maouriler, Batı Afrika'da yaşayan bir etnik gruptur. Nijer'in başlıca etnik gruplarından biridir ve Niamey yakınlarındaki Matankari'den Gaya'ya kadar uzanan Nijer Nehri'nin "Dallol Maouri" (Maouri Vadisi) çevresinde yoğunlaşmıştır. Hausaların bir alt grubudur ve hem Hausaca hem de Djerma dilini (veya Zarma) konuşurlar. Zarma dilini kullananlar Arawalar olarak bilinir.
# Arewa
Arewa, Hausaca "Kuzey" anlamına gelen bir kelimedir. Terim, Kuzey Nijerya genelini ifade etmek için kullanılır. "" terimi (birebir çeviri ile "kuzey") ve Arewacin Nijeriya (birebir çeviriyle "Kuzey Nijerya") terimleri Hausa dilinde jeopolitik olarak Nijer Nehri'nin kuzeyinde yer alan tarihi bölgeyi ifade etmek için kullanılır.
Özellikle Nijerya tarihinde, 1967 öncesi Kuzey Bölgesi'ni ifade etmek için kullanılır. Nijer'de çok özel bir anlamı vardır: Yerli "Maouri"/"Mawri" Hausa kültürüyle bilinen, "Dallol Maouri" vadisinde küçük, sömürge öncesi animistlerin egemen olduğu bir devlet. Nijerya'da, İngiliz sömürgeleştirmesinden önce bazı kasabalara basitçe " "Arewa" " denmekteydi.
# Kasagi
Kasagi (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneydoğusunda Kizugawa Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 23,52 km² olan kasabanın nüfusu 1 Nisan 2024 tarihi itibarı ile 1.108'dir.
Kasagi'nin ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve ormancılığa dayanmaktadır.
# Kuzey Bölgesi, Nijerya
Kuzey Nijerya (veya Arewancin Nijeriya), Nijerya içinde özerk bir bölümdü ve ülkenin güney kısmından belirgin şekilde farklı, bağımsız gümrük, dış ilişkiler ve güvenlik yapılarına sahipti. 1962 yılında, Britanya Kuzey Kamerunu bölgesi, yapılan oylamada Kuzey Nijerya içinde bir eyalet olmayı seçerek bu ülkenin topraklarına katıldı.
# Orta Nijerya Bölgesi
Orta Bölge (ayrıca bazı durumlarda Orta Kuşak olarak da adlandırılabilir) veya Orta Nijerya, beşeri coğrafyada, Orta Nijerya'yı boydan boya geçen ve Kuzey ile Güney Nijerya arasında bir geçiş bölgesi oluşturan bir kuşak bölgesini belirtmek için kullanılan bir terimdir. Nijerya'nın artık var olmayan Kuzey Bölgesi'nin güney yarısından oluşur ve günümüzde çoğunlukla Kuzey Orta ve Kuzey Doğu ile Kuzey Batı jeopolitik bölgelerinin bazı kısımlarını kapsar ve belirgin bir çoğunluk etnik grubunun olmamasıyla karakterize edilir. Ayrıca Nijerya'nın Federal Başkent Bölgesi de bu bölgede yer almaktadır.
# Wazuka
Wazuka (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneydoğusunda Watsuka Nehri'nin kıyısında yer almaktadır. Yüzölçümü 64,93 km² olan kasabanın nüfusu 1 Nisan 2023 tarihi itibarı ile 3.478'dir.
Wazuka'nın ekonomisi ağırlıklı olarak çay yetiştiriciliği olmak üzere tarıma dayanmaktadır.
# Dikaka dili
Dikaka veya Cham, Nijerya'nın Orta Bölgesi'ndeki Savana dillerinden biridir. İki lehçesi olan Dijim ve Bwilim'den dolayı Dijim-Bwilim olarak da bilinir. Tonlu bir dil olan Dikaka'nın ıslıklı bir tonu vardır. Nijerya'nın Gombe ve Adamawa Eyaleti'nin güneybatı kesimlerinde konuşulur.


## Lehçeleri.
İki lehçesi vardır: Dijim ve Bwilim.
  - Dijim [dijím], Kindiyo ve çevresinde (günümüzde Cham şehrinde) konuşulmaktadır
  - Bwilim [bwilím], Mɔna (Mwona, Mwana) içinde ve çevresinde konuşulmaktadır
# Jalaa dili
Jalaa (otonimi: ), Cèntûm, Centúúm veya Cen Tuum olarak da bilinir, kuzeydoğu Nijerya'da (Gombe Eyaleti, Balanga Yerel Yönetim Alanı'ndaki Loojaa yerleşiminde) konuşulan kökeni belirsiz, görünüşe göre bir izole dil olan soyu tükenmiş bir dilidir. Jalabeler (dili konuşanların soyundan gelenlere verilen ad) Dikaka dilinin Bwilim lehçesini konuşmaktadır. Bazı hatırlanan kelimelerin dini törenlerde korunduğu olasıdır (ancak bu doğrulanmamıştır); ancak 1992'de yalnızca birkaç yaşlı, anne babalarının kullandığı bazı kelimeleri hatırlıyordu ve 2010'a gelindiğinde, bu kelimeleri hatırlayan kimsenin bile kalmamış olması muhtemeldir.
# Seika
Seika (), Japonya'nın Kyoto prefektörlüğünde bulunan bir kasabadır. Kasaba, prefektörlüğün güneydoğusunda Kizugawa Nehri'nin kıyısında yer almakta olup Keihanshin metropoliten alanının bir parçasıdır. Yüzölçümü 25,68 km² olan kasabanın nüfusu 1 Eylül 2023 tarihi itibarı ile 36.542'dir.
Seika'nın ekonomisi karma olup önceleri tarıma dayalı iken son yıllarda Kansai Bilim Kenti'nin bir parçası haline geldi. Kasabada Nippon Telegraph and Telephone, Panasonic ve Kyocera gibi şirketlerin tesisleri bulunmaktadır.


## Kardeş şehirler.
  - Norman, ABD (2005'ten beri)
# Mande dilleri
Mande dilleri, Batı Afrika'daki çeşitli ülkelerdeki Mandéler tarafından konuşulan bir dil ailesidir. Bunlar arasında Maninka (Malinke), Mandinka, Soninke, Bambara, Kpelle, Jula (Dioula), Bozo, Mende, Susu ve Vai bulunur. 30 ila 40 milyon insan tarafından konuşulan yaklaşık 60 ila 75 dil bulunmaktadır.
# Hogeveen
Hogeveen, Hollanda’nın Güney Hollanda ilinde, Alphen aan den Rijn belediyesine bağlı küçük bir mezradır. Yerleşim, Benthuizen köyünün kuzeyinde, Groene Hart bölgesinde yer alır. birkaç çiftlikten oluşur.


## Tarihçe.
Hogeveen adı, 17. yüzyıldan itibaren bölgedeki turbalık alanların kurutulmasıyla ortaya çıkan yerleşimlerde geçmektedir. Adı, Felemenkçe “yüksek turbalık” anlamına gelir ve geçmişte çevrede yapılan turba çıkarımı faaliyetlerine işaret eder.
Bölge, uzun süre Benthuizen köyüyle idari ve ekonomik bağlarını sürdürmüş, 19. yüzyılda polder sistemlerinin tamamlanmasıyla tarıma elverişli hâle gelmiştir. 1991’de Benthuizen belediyesinin kaldırılmasının ardından Hogeveen, önce Rijnwoude belediyesine, 2014 yılından itibaren ise Alphen aan den Rijn belediyesine bağlanmıştır.


## Coğrafya.
Hogeveen, Güney Hollanda'nın iç kesiminde, Groene Hart olarak bilinen yeşil kuşak bölgesinde yer alır. Arazi deniz seviyesinin yaklaşık dört metre altındadır. Çevresi drenaj kanalları, çayırlar ve çiftliklerle çevrilidir. 
Bölge, Hollanda’nın karakteristik polder peyzajının tipik bir örneğidir ve yoğun tarımsal faaliyet sürdürülmektedir.


## Nüfus.
2025 yılı itibarıyla Hogeveen’in nüfusu yaklaşık 120 kişi olarak tahmin edilmektedir. Nüfusun büyük kısmı tarım, bahçecilik ve hizmet sektörlerinde çalışmaktadır. Bölge, Benthuizen ve Hazerswoude-Dorp yerleşimleriyle yakın sosyal ilişkilere sahiptir.


## Gezilecek yerler.
Hogeveen, kırsal doğası ve geleneksel Hollanda çiftlik mimarisiyle dikkat çeker.
Hogeveenseweg – Benthuizen ve Hazerswoude arasında uzanan ana yol, bölgedeki tarihi çiftlik evlerinin sıralandığı hattır.
Groene Hart bisiklet rotası – Hogeveen çevresinden geçen bu rota, polder manzaraları ve su yolları boyunca doğa yürüyüşü ve bisiklet etkinlikleri için popülerdir.
Polder manzaraları – Bölge, sulak alan ekosistemleriyle kuş gözlemcileri için cazip bir konumdadır.
# Leko-Nimbari dilleri
Leko–Nimbari veya Chamba–Mumuye dilleri, eski Adamawa dil ailesinin (G2, G4, G5, G12) bir alt grubudur ve Savanna dillerinin bir kolu olarak kabul edilir. Kuzey Kamerun ve doğu Nijerya'da konuşulmaktadır. 
  - Dört Leko dili arasında Chamba halkının konuştuğu Chamba Leko da yer almaktadır ve bu dili yaklaşık 60.000 kişi konuşmaktadır.
  - Duru dilleri arasında 100.000'den fazla konuşanı olan Vere de bulunmaktadır.
  - Mumuye-Yendang dilleri arasında yarım milyon konuşanı olan Mumuye ve muhtemelen 100.000 konuşanı olan Yendang da bulunmaktadır.
  - Sadece yüz kişinin konuştuğu Nimbari, kendi kolunu oluşturmaktadır.