BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Citrullus colocynthis
Citrullus colocynthis ya da Türkiye'de bilinen adıyla Ebu Cehil karpuzu, (acı karpuz, acı dülek, acı elma, acı salatalık, Sodom bostanı ve yabani kabak gibi birçok adı bulunur), Akdeniz Havzası ve Batı Asya'ya, özellikle Levant'a, Türkiye'ye (özellikle Güney Doğu Anadolu, İzmir ve Adana gibi bölgelerde) ve Nübye'ye özgü zehirli bir çöl bostan bitkisidir.
Yaygın bir karpuz bostanına benzer, ancak acı bir posaya sahip küçük, sert meyveler taşır. Bitki sitotoksik kukurbitasinler içerir ve bu nedenle fitoterapide ilaç olarak kullanılması güvenli değildir. Başlangıçta "Colocynthis citrullus" bilimsel adını taşıyordu.
# Lucifer bölümleri listesi
Lucifer, Tom Kapinos tarafından geliştirilen ve prömiyeri 25 Ocak 2016'da Fox'ta yapılan bir Amerikan fantastik polis usulü komedi-drama televizyon dizisidir. Dizi, Neil Gaiman, Sam Kieth ve Mike Dringenberg tarafından yaratılan ve daha sonra DC Comics'in Vertigo yayın markası tarafından yayımlanan Mike Carey tarafından yazılan yan çizgi roman serisi "Lucifer"'ın ana karakteri haline gelen Sandman çizgi roman serisinden alınan karakterleri içermektedir. Fox, diziyi Mayıs 2018'de üç sezonun ardından iptal etti ancak bir ay sonra Netflix diziyi aldı ve 10 Eylül 2021'de sona erdiği tarihe kadar diziyi devam ettirdi. Altı sezon boyunca toplamda 93 bölüm yayımlandı.


## Sezonlar ve bölüm sayıları.
<onlyinclude></onlyinclude>
# Doğu Frizya (yarımada)
Doğu Frizya ("Ost-Friesland"; "Oost-Freesland"), Almanya'nın Aşağı Saksonya eyaletindeki geleneksel olarak Frizlere ait olan ve esas olarak Dollart ve Jade Bight arasındaki yarımadada yer alan tüm bölgeler için kullanılan ortak bir terimdir. Batı Frizya ve Kuzey Frizya ile birlikte, Frizya'nın en yaygın kullanılan alt bölümlerinden biridir.
Yarımadanın batı yarısını kaplayan tarihi bir bölgeyi (Aurich, Leer, Wittmund ve Emden) ifade eden "Ostfriesland'dan" ("Doğu Frizya") farklıdır. Doğu Frizya, "Ostfriesland'ın" yanı sıra Landkreis Friesland ve Wilhelmshaven'ı ("Oldenburger Friesland") ve daha geniş anlamda Saterland'ı, Butjadingen yarımadasını (Rüstringen) ve Land Wursten'ı da içerir.
Yaygın inanışa göre, "Ostfriesland" terimi tamamen coğrafi bir terimdir ve Frizland bölgesini ve Wilhelmshaven kasabasını içerir.
# 2024-25 İstanbul Süper Amatör Ligi
İstanbul Süper Amatör Ligi (Kısaca SAL) İstanbul ilindeki en üst düzey amatör futbol ligidir. Ligde 2024-2025 sezonu statüsüne göre 91 takım mücadele edecektir. Lig 12 takımlı 3 grup, 11 takımlı 5 grup olmak üzere toplam 8 grupta oynanacaktır. Grup aşaması ve play-off turlarının ardından 6 takım Bölgesel Amatör Lig'e yükselecektir.


## Format.
Gruplarında lider olan takımlar kendi aralarında eleme usulüyle play-off oynarlar ve finalleri kazanan iki takım Bölgesel Amatör Lig'e yükselir. Bu play-off'da elenen takımlar A ve B olmak üzere play-off gruplarına düşer.
Gruplarda ikinci olan takımlar doğrudan play-off gruplarına ilerlerler. 
Gruplarında üçüncü olan takımlar kendi aralarında play-off elemeleri oynarlar. Buradan gelen 2 takım, play-off'u kaybetmiş grup liderleri ve grup ikincilerine katılarak play-off gruplarını tamamlar.
A ve B Play-off gruplarında ilk iki sırayı alan toplam 4 takım Bölgesel Amatör Lig'e yükselir.
Gruplarında son 3 sırayı alan takımlar İstanbul 1. Amatör Lig'e düşerler.


## Gruplar.
### 3.Grup.
#### Play-off (Üçüncüler) Ek Tur.
Not: Karşılaşma sonucu İstanbul Bafraspor Play-off A Grubu'na çıkarken Vefa Play-off (Üçüncüler) Yarı Finali'ne gitmiştir.


## Play-off (Liderler).
### Final.
Anadoluhisarı İdman Yurdu ve Tuzla Orhanlıspor, 2025-26 Bölgesel Amatör Lig'e yükseldi.


## Play-off (Üçüncüler).
### Final.
Vefa Play-off A Grubu'na, Karacaahmet Aygenspor Play-off B Grubu'na yükseldi.
# Aşağı Saksonca
Aşağı Saksonca ("Niedersächsisch", "Nedersaksisch"), Batı Aşağı Almancası ("Westniederdeutsch" olarak da bilinir),Hollanda'nın bazı bölgelerinde, kuzeybatı Almanya'da ve güney Danimarka'da (Kuzey Schleswig'de Almanca konuşan azınlığın bazı kesimleri tarafından) konuşulan bir grup Aşağı Almanca lehçesidir. İki lehçe grubundan biridir, diğeri Doğu Aşağı Almancadır.
# Doğu Aşağı Almanca
Doğu Aşağı Almanca ("ostniederdeutsche Dialekte, ostniederdeutsche Mundarten, Ostniederdeutsch"), Kuzeydoğu Almanya'da ve ayrıca Kuzey Polonya ile Güney Brezilya'daki azınlıklar tarafından konuşulan bir Aşağı Almanca lehçeleri grubudur. Batı Aşağı Almanca lehçeleriyle birlikte, Aşağı Almanca dilinin bir lehçe sürekliliğini oluşturur. 1945'ten önce, Mecklenburg'dan Pomeranya'ya, Batı Prusya'dan Doğu Prusya'daki Klaipėda Bölgesi'nin belirli köylerine kadar o zamanlar Almanların yerleştiği Baltık Kıyısı boyunca konuşuluyordu.
# Doğufalya dili
Doğu Vestfalya (Ostfälisch, Doğu Vestfalya ve Aşağı Saksonca: "ostfälsch Platt"), Almanya'nın Aşağı Saksonya eyaletinin güneydoğu kesimlerinde ve Saksonya-Anhalt eyaletinin batı kesimlerinde konuşulan bir Aşağı Almanca dilidir.
# Vestfalya dili
Vestfalya (Standart Yüksek Almanca: ' -, Standart Hollandaca: ' -), Aşağı Almanca'nın başlıca lehçe gruplarından biridir.


## İleri okumalar.
  - Daniela Twilfer: "Dialektgrenzen im Kopf. Der westfälische Sprachraum aus volkslinguistischer Perspektive." Verlag für Regionalgeschichte, Bielefeld 2012, ISBN 978-3-89534-903-4.
  - "Niederdeutsche Mundarten". In: "Geographisch-landeskundlicher Atlas von Westfalen. Themenbereich V. Kultur und Bildung." Münster 1996 (Karten und Begleittext).
  - Hermann Niebaum: "Geschichte und Gliederung der sprachlichen Systeme in Westfalen." In: "Der Raum Westfalen" VI,1, Münster 1989, ISBN 3-402-05554-6, S. 5–31.
  - Rudolf Ernst Keller: "Westphalian: Mönsterlänsk Platt." In: "German Dialects. Phonology & Morphology, with selected texts." Manchester University Press, Manchester 1961, S. 299–338.
# Doğu Frizce
Doğu Frizce, Frizce dilleri biridir. Son hayatta kalan dili, Almanya'daki Saterland'da konuşulan Saterland Frizcesi'dir.
Bir zamanlar iki ana lehçesi vardı, "Ems" ve "Weser". Wursten, Harlingerland ve Wangerooge lehçelerini de içeren Weser, 20. yüzyıla kadar varlığını sürdürdü. Ems, Saterland lehçesinin birkaç bin yetişkin konuşmacısıyla varlığını sürdürmektedir. Ems lehçesinin diğer üyesi olan Upgant Frizcesinin ise nesli tükenmiştir.
Doğu Frizcenin sesbilgisi, Eski Frizceye göre dilbilimsel açıdan tutucu (koruyucu) bir özellik gösterir.
# Haya Maraachli
Haya Maraachli, (هيا مرعشلي) Lübnanlı - Suriyeli oyuncu.
# Gronings lehçesi
Gronings (Grunnegs Grönnegs), Groningen ilinde ve Drenthe ile Frizya'daki Groningen sınırında konuşulan bazı Aşağı Sakson lehçelerinin ortak adıdır. Gronings ve Doğu Frizya'daki güçlü akraba çeşitleri, güçlü bir Doğu Frizce etkisine sahiptir ve Batı Aşağı Almancası'nda önemli bir kosdasasdanuma sahiptir. Tipik aksanı ve kelime dağarcığı diğer Aşağı Sakson lehçelerinden önemli ölçüde farklıdır. 2003 itibarıyla 590.000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Kuzey Aşağı Saksoncası
Kuzey Aşağı Saksoncası (Standart Yüksek Almancada: ', ayrıca ', "Aşağı Saksonca/Almancada" . "Kuzey" anlamında; Standart Felemenkçe: ""), Aşağı Almanca'nın Aşağı Sakson lehçelerinin bir alt grubudur. Bu nedenle, Güney Aşağı Saksoncanın (Doğufalya ve Vestfalya) konuşulduğu sınır bölgeleri ve Hollanda'daki Gronings lehçesi hariç, Kuzey Almanya'nın Batı Aşağı Almanca konuşulan bölgelerinin büyük bir bölümünü kapsar.
# Doğu Frizya Aşağı Saksoncası
Doğu Frizce Aşağı Saksoncası, Doğu Frizce Aşağı Almancası veya kısaca Doğu Frizce, Aşağı Saksonya'nın kuzeybatısındaki Doğu Frizya yarımadasında konuşulan bir Kuzey Aşağı Saksonca lehçesidir.
Doğu Frizya'daki kıyı nüfusunun bazı kesimleri arasında, özellikle yaşlı insanlar ve kırsalda yaşayan topluluklar arasında, Doğu Frizya Aşağı Saksoncası günlük kullanımdaki önemini korumaktadır. Tahminler, sosyolinguistik değişimler ve Standart Almancanın artan hakimiyeti nedeniyle hem akıcı konuşanların hem de pasif anlamanın azalmasına rağmen, bölgesel nüfusun yaklaşık yarısının aktif kullanımını az da olsa sürdürdüğünü göstermektedir.
# Doğu Frizya
Doğu Frizya (ˈ ) veya Doğu Frizland (ˈ; Ostfriesland; Oostfräisland; Aastfräislound), Almanya'nın Aşağı Saksonya eyaletinin kuzeybatısında bulunan tarihi bir bölgedir. Esas olarak Doğu Frizya yarımadasının batı yarısında, Batı Frizya'nın doğusunda ve Landkreis Friesland'ın batısında yer almaktadır.
İdari olarak Doğu Frizya, Aurich, Leer ve Wittmund ilçelerinden ve Emden şehrinden oluşmaktadır. Yaklaşık 469.000 kişilik bir nüfusa sahiptir ve alan kaplamaktadır.
# Batı Frizya
Batı Frizya (ˈ; Frisia Occidentalis; West-Fryslân), uluslararası bağlamda kullanıldığında, Dollart'ın batısında (yani günümüz Hollanda'sında) bulunan geleneksel Frizya bölgelerini ifade eden bir terimdir. Doğu Frizya ve Kuzey Frizya ile birlikte, Frizya'nın en yaygın kullanılan alt bölümlerinden biridir. En dar anlamıyla, terim Friesland eyaletiyle eş anlamlıdır. Ancak Hollanda içinde, çoğunlukla Friesland'ın batısında bulunan Batı Friesland bölgesini ifade etmek için kullanılır.
# Kuzey Frizya
Kuzey Frizya (ˈ; Nordfriesland; Nordfraschlönj; Nordfrisland; Noordfreesland), Almanya'nın Schleswig-Holstein eyaletinde, Eider ve Wiedau nehirleri arasında yer alan Frizya'nın en kuzey kısmıdır. Ayrıca Kuzey Frizya Adaları ve Heligoland'ı da içerir. Bölge geleneksel olarak Kuzey Frizyalılar tarafından iskan edilmektedir.
Standart Almanca'nın yanı sıra, Kuzey Frizya'da Aşağı Almanca, Kuzey Friz dilinin çeşitli lehçeleri ve Güney Jutlandca da dahil olmak üzere Danca konuşanlar vardır. Günümüzde yaklaşık 10.000 kişi hala Kuzey Frizce'nin bir lehçesini konuşmaktadır.
# Mittelgebirge
A Mittelgebirge (de; Almanca: "Mittel", "orta"; "Gebirge", "dağlar ya da dağlık bölge"), Orta Avrupa coğrafyasına, özellikle de Orta ve Güney Almanya'ya özgü, nispeten alçak bir sıradağ veya dağlık alan türüdür; dalgalı alçak tepe arazisi ("Hügelland") ile Yüksek Alpler gibi gerçek bir dağ sırası ("Gebirge" veya "Hochgebirge") arasında yer alan bir bölgeyi ifade etmektedir.
Genellikle Kuzey Ovası ile Bavyera Alpleri'nin Ön Bölgesi arasında kalan alçak dağ sıraları veya tepelerden oluşan bir kuşak olan Almanya'nın Orta Yaylalarını ifade etmektedir.
# Dev Dağlar
Dev Dağlar, Krkonoše veya Karkonosze (cs, Riesengebirge , Karkōnōsze), Çekya'nın kuzeyinde ve Polonya'nın güneybatısında yer alan, Südet dağ sisteminin (Bohemya Masifi'nin bir parçası) bir parçası olan bir sıradağdır. Bohemya ve Silezya'nın tarihi bölgelerini ayıran Çek-Polonya sınırı, ana sırt boyunca uzanır. En yüksek zirve olan Sněžka ( Śnieżka), yüksekliğiyle Çek Cumhuriyeti'nin en yüksek doğal noktasıdır. .
Dev Dağlar, Alman folklorunun yarı yaramaz, yarı dost canlısı goblini Rübezahl'ın efsanevi evidir.
# Bohemya Masifi
Bohemya Masifi ( Česká vysočina veya "Český masiv", Böhmische Masse veya "Böhmisches Massiv"), Orta Avrupa'da jeomorfolojik bir bölgedir. Çek Cumhuriyeti'nin büyük bir bölümünü, doğu Almanya'yı, güney Polonya'yı ve kuzey Avusturya'yı kapsayan büyük bir kütledir.
Masif, çok sayıda mittelgebirge'yi kapsar ve Permiyen'den (300 milyon yıldan daha eski) daha eskidir. Variskan Orojenezi sırasında deforme olmuş kristal kayaçlardan oluşur.
Bohemya Masifi içindeki Südetlerin bazı kısımları, özellikle Dev Dağlar, dört farklı yükseklik bölgesi, buzul yalakları, küçük periglasyal arazi şekilleri ve ağaç sınırının önemli ölçüde üzerinde bir yükseltiye sahip olmasıyla sıradan mittelgebirge örneklerinden ayrılır.


## İleri okumalar.
   - YÖNLENDİRME   2000: "The Brunovistulian: Avalonian Precambrian sequence at the eastern Bohemian Massif: speculations on palinsplastic reconstruction", in:  YÖNLENDİRME ("eds."): "Orogenic Processes: Quantification and Modelling in the Variscan Belt", Geological Society of London Special Publication 179, pp 103–113.
   - YÖNLENDİRME   1927: "Gliederung des varistischen Gebirgsbaues", Abhandlungen des Sächsischen Geologischen Landesamtes 1, pp. 1–39.
   - YÖNLENDİRME   2008a: "Chapter 2: Precambrian", in:  YÖNLENDİRME ("ed."): "The Geology of Central Europe", The Geological Society, .
   - YÖNLENDİRME   2008b: "Chapter 3: Cadomian tectonics", in:  YÖNLENDİRME ("ed."): "The Geology of Central Europe", The Geological Society, .
   - YÖNLENDİRME   2007: "The Continuum between Cadomian orogenesis and opening of the Rheic Ocean: Constraints from LA-ICP-MS U-Pb Zircon dating and analysis of plate tectonic setting (Saxo-Thuringian Zone, northeastern Bohemian Massif, Germany", in:  YÖNLENDİRME ("eds."): "The evolution of the Rheic Ocean, from Avalonian-Cadomian Active Margin to Alleghenian-Variscan Collision", Geological Society of America Special Paper 423, pp 61–96.
# Kuzey Alman Ovası
Kuzey Almanya Ovası veya Kuzey Ovası (Norddeutsches Tiefland), Almanya'nın önemli coğrafi bölgelerinden biridir. Kuzey Avrupa Ovası'nın Almanya'ya ait kısmını oluşturur. Bölge, kuzeyde Kuzey Denizi ve Baltık Denizi kıyıları, güneyde Almanya'nın Orta Yüksek Dağlar ("die Mittelgebirge"), batıda Hollanda ve doğuda Polonya ile çevrilidir.


## Bibliyografya.
  - Ellenberg, Heinz . "Bitki örtüsü Mitteleuropas mit den Alpen in ökologischer, dynamischer undhistorischer Sicht: 170 Tabellen" . Stuttgart: Ulmer, 1996. ISBN  .
# Orta Yüksek Dağlar
Orta Yüksek Dağlar (die Mittelgebirge), Almanya'nın üç büyük doğal bölgesinden biridir. Ülke boyunca doğudan batıya uzanır. Kuzeyde Kuzey Alman Ovası veya Kuzey Ovası; güneyde Alpler ve Alp Ön Bölgesi yer almaktadır.


## Bibliyografya.
  - Dickinson, Robert E (1964). "Germany: A regional and economic geography" (2nd ed.). London: Methuen. ASIN B000IOFSEQ.
# Alp Ön Bölgesi
Alp Ön Bölgesi, daha az yaygın olarak Bavyera Ön Bölgesi, Bavyera Platosu, veya Bavyera Alp Ön Bölgesi (Bayerisches Alpenvorland), Güney Almanya'da, batıda Konstanz Gölü'nden doğuda Tuna Nehri üzerindeki Linz'in ötesine kadar uzanan, güney sınırını Bavyera Alpleri'nin, kuzey sınırını ise Tuna'nın oluşturduğu, yaylalardan ve engebeli eteklerden oluşan üçgen bir bölgeyi ifade etmektedir.
# Ak Bars Aero
 - YÖNLENDİRME 
Ak Bars Aero (), Rusya'nın Tataristan Cumhuriyeti merkezli bir havayolu şirketiydi. Şirket, 10 Temmuz 1953 tarihinde kurulmuş olup bölgesel tarifeli ve charter yolcu hizmetleri gerçekleştirmekteydi. Şirketin merkezi Bügülme'de Bügülme Havalimanı'nda yer almaktaydı.
Havayolu ilk olarak Bügülme Hava İşletmesi (Бугульминское авиапредприятие) adıyla Aeroflot'un bir parçası olarak kurulmuştur. 2010 yılında Ak Bars Aero adını aldı.
Mali sıkıntılar nedeniyle havayolu şirketi iflas başvurusunda bulunarak 12 Ocak 2015'ten itibaren tarifeli yolcu seferlerini durdurdu ve filosundaki 15 adet CRJ-200 uçağını diğer havayollarına kiralamayı planladı.
# Air Bashkortostan
 - YÖNLENDİRME 
Air Bashkortostan (), Rusya'nın Başkurdistan Cumhuriyeti merkezli bir havayolu şirketiydi. Şirket, 2005 yılında kurulmuş olup bölgesel tarifeli ve charter yolcu hizmetleri gerçekleştirmekteydi. Şirketin merkezi Ufa'da Ufa Uluslararası Havalimanı'nda yer almaktaydı.
Air Bashkortostan, artık faaliyette olmayan BAL Başkurdistan Havayolları'nın yerine kuruldu. Şirketin hisseleri VIM Airlines ile Başkurdistan hükûmetine aitti.
Havayolu, 1 Ekim 2013 tarihinde yolcu taşımacılığını durdurdu. Kalan uçaklar VIM Airlines filosuna geri transfer edildi. 9 Ekim 2013 tarihinde, Air Bashkortostan, havayolunun filo yenileme programı nedeniyle ana şirketi VIM tarafından kapatıldı ve lisansı Federal Hava Taşımacılığı Ajansı tarafından iptal edildi.
# UVT Aero
 - YÖNLENDİRME 
UVT Aero (), Rusya merkezli bir havayolu şirketidir. Şirket, 1999 yılında kurulmuştur. Şirketin merkezi Kazan'da Kazan Uluslararası Havalimanı'nda yer almaktadır.


## Filo.
(2025 (2025-) itibarıyla) ile UVT Aero aşağıdaki uçakları işletmektedir:
# Sportsland SUGO
Sportsland SUGO (), Japonya'nın Miyagi prefektörlüğüne bağlı Murata kasabasında bulunan bir motor sporu yarış pistidir. Pist, Mayıs 1975 tarihinde açılmış olup Yamaha'ya aittir.
Sportsland SUGO'da yol yarışı parkuru, motokros parkuru, deneme parkuru ve go kart parkuru olmak üzere dört adet özel yarış parkuru bulunmaktadır.
# Sosyeteden İnsan Manzaraları
Sosyeteden İnsan Manzaraları, yönetmenliği Robert Altman tarafından gerçekleştirilen, oyuncu kadrosunda Matthew Modine, Julianne Moore, Fred Ward, Anne Archer, Jennifer Jason Leigh, Robert Downey Jr., Madeleine Stowe, Chris Penn, Jack Lemmon, Frances McDormand, Lori Singer, Andie MacDowell, Buck Henry, Lily Tomlin, Annie Ross, Huey Lewis, Lyle Lovett ve Tom Waits'in yer aldığı 1993 çıkışlı Amerikan yapımı sinema filmi. Film, 50. Venedik Uluslararası Film Festivali'nde Altın Aslan ödülünü kazandı.
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Erkekler grekoromen 82 kg
Erkekler grekoromen 82 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 22-23 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu Grekoromen güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı
  - HG - Hükmen galip
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Erkekler grekoromen 60 kg
Erkekler grekoromen 60 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 22-23 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu Grekoromen güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı
  - HG - Hükmen galip
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Kadınlar serbest 50 kg
Kadınlar serbest 50 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 22-23 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu serbest güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Kadınlar serbest 76 kg
Kadınlar serbest 76 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 22-23 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu serbest güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı


### Repesaj.
 - YÖNLENDİRME
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Kadınlar serbest 72 kg
Kadınlar serbest 72 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 22-23 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu serbest güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı


### Repesaj.
 - YÖNLENDİRME
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Kadınlar serbest 68 kg
Kadınlar serbest 68 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 23-24 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu serbest güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı
  - HG - Hükmen galip


### Repesaj.
 - YÖNLENDİRME
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Kadınlar serbest 65 kg
Kadınlar serbest 65 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 23-24 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu serbest güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı
# 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası - Erkekler grekoromen 55 kg
Erkekler grekoromen 55 kg, 2025 Dünya U23 Güreş Şampiyonası'nda yer alan ve 21-22 Ekim 2025 tarihleri arasında Sırbistan'ın Novi Sad kentinde düzenlenen bir güreş yarışmadır.
Bu Grekoromen güreş müsabakası, iki bronz madalyanın sahibini belirlemek için kullanılan bir repesaj ile tek elemeli bir turnuvadan oluşur. İki finalist altın ve gümüş madalya için karşı karşıya gelir. İki finalistten birine yenilen her güreşçi repesaja kalır ve yarı finalde kaybedenlerin her birinin kendi yarı finalinde kalan repesaj rakibiyle karşılaştığı bir çift bronz madalya maçıyla sonuçlanır.


## Sonuçlar.
 - Açıklama
  - T - Tuş ile kazandı
  - HG - Hükmen galip
# Borustan, Kağızman
Borustan, Kars ilinin Kağızman ilçesinde bir köydü. Boşalmış olan bu köyün yerleşim alanı Yankıpınar'nın sınırları içinde ve Yankıpınar yerleşim merkezinin güneyindedir.


## Tarihçe.
Borustan köyü, ilk kez 1886 Rus nüfus sayımında aynı adla, Borustan (Борустанъ) olarak geçer. Bu tarihte bu yerleşim merkezi, Kağızman sancağının Kağızman kazasına ("uçastok") bağlı Karavank nahiyesinin (Караванкский маркяз) 8 köyünden biriydi. Karavank nahiyesinin diğer adı Trapanak nahiyesi (Трапанакский маркяз) idi. Köyün nüfusu, 8'i erkek ve 7'si kadın olmak üzere, 2 hanede yaşayan ve tamamı Kürt olan 15 kişiden oluşuyordu. Ancak Borustan köyü, 1896 ve 1906 Rus nüfus ayımlarında bir köy olarak yer almamıştır.
Borustan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Boristan" (بورستان) olarak geçer. Bu sırada bu yerleşim merkezi Kars vilayetinin Kağızman kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımıdan "Borustan" adıyla kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 33 kişiden oluşuyordu. Ancak 1940 yılındaki nüfus sayımında yer almaması, Borustan'ın köy olmaktan çıktığını göstermektedir.
# Côn Sơn Adası
Côn Sơn Adası (Côn Lôn olarak da bilinir), Vietnam'da Güney Çin Denizi'nde bulunan bir adadır. Ada, Côn Đảo takımadalarının bir parçasıdır. İdari olarak Ho Chi Minh Kenti'ne bağlıdır.
Marco Polo'nun bu adaya 1294 yılında ayak bastığı ve adaya "Condur" adı verdiği söylenir. 1702 yılında Britanya Doğu Hindistan Şirketi tarafından buraya bir yerleşim yeri inşa edilmiştir. Bu yerleşim yeri 1705 yılında tekrar yıkılmıştır.
Côn Lôn, Fransız yönetimi sırasında inşa edilen hapishanesiyle tanınır. Hapishane Vietnam Savaşı sırasında Güney Vietnam tarafından esir Vietkong ve Kuzey Vietnam askerlerinin tutulduğu yerdi.
Adaya Côn Đảo Havalimanı hizmet vermektedir.


## Ek okuma.
 -
# Sylvio Perlstein
Sylvio Perlstein (1931, Anvers – 6 Ağustos 2025, Anvers, Belçika), Belçikalı sanat kolleksiyoneri, fotoğraf sanatçısı ve mücevher tasarımcısı.


## Hayatı.
Perlstein, 1931'de Anvers, Belçika'da doğdu. Çalışmalarında; dadaizm, sürrealizm, minimalizm, kavramsal sanat, yeni gerçekçilik, yoksul sanatı ve 1920'lerin fotoğrafçılığı'ndan ilham adlı. 2007'de Paris'teki Kırmızı Ev'de düzenlenen "Busy Going Crazy" adlı sergisiyle adını tüm Dünya'ya duyurdu. Çalışmalarını 2009'da "Fotoğrafçılık sanat değildir" adlı eserde topladı.
Perlstein, 6 Ağustos 2025'te memleketi Anvers, Belçika'da doğal nedenlerden 94 yaşında öldü.


## Çalışmaları.
 - "Busy Going Crazy" (2007)
 - "Fotoğrafçılık sanat değildir" (2009)
# Côn Đảo
Côn Đảo, Vietnam'da Güney Çin Denizi'nde bulunan bir takımadadır. Ada, Vũng Tàu kentinden 185 km güneyde yer almaktadır. İdari olarak Ho Chi Minh Kenti'ne bağlıdır.
Côn Đảo, başta Côn Sơn olmak üzere 16 dağlık ada ve adacıktan oluşmaktadır. Côn Đảo, güzel doğasıyla ünlüdür ve takımadaların büyük bir kısmı Côn Đảo Milli Parkı'nın bir parçasıdır. Adalarda tropikal yağmur ormanları, mercan resifleri ve Caretta caretta ve şahin gagalı deniz kaplumbağalarının yuvalama alanı olarak kullanılan kumlu plajlar bulunur. Takımadalar, tarihsel olarak Fransız sömürge döneminden beri bir ceza kolonisi olarak hizmet vermiş ve bu dönem, 1950'lerden 1970'lere kadar Vietnam Savaşı sırasında Güney Vietnam hükûmeti tarafından benimsenmiştir.
Adalara Côn Sơn Adası'nda bulunan Côn Đảo Havalimanı hizmet vermektedir.
# Basak Nehri
Basak Nehri (; ), Kamboçya ve Vietnam arasında bulunan bir nehirdir. Nehir, Mekong Nehri'nin kolu olup Phnom Penh yakınlarından başlayarak Cần Thơ kenti yakınlarında Güney Çin Denizi'ne dökülmektedir.
# Cả Nehri
Cả Nehri (), Vietnam ve Laos arasında bulunan bir nehirdir. Nehir, Loi Dağları'ndan yakınlarından başlayarak Tonkin Körfezi'ne dökülmektedir.
# Sadullah Koloğlu
Sadullah Koloğlu, (D. 1884, Bingazi / Libya – Ö. 28 Mayıs 1952, Bingazi / Libya) 1884 yılında Bingazi'de Karaman kökenli bir ailede doğmuş bürokrat, devlet adamı, kaymakam ve vali olarak görev yapmış, Libya'nın ilk başbakanı ve eski sağlık bakanıdır. Türkiye'de çeşitli illerde kaymakamlık ve valilik görevlerinde bulunmuştur. 1940-1941 yılları arasında Bingöl Valiliği yapmıştır. "Arap Kaymakam" lakabıyla tanınan Sadullah Koloğlu, Libya'nın kuruluş yılı olan 1949'da ülkenin yönetiminde önemli rol almıştır.
Sadullah Koloğlu'nun babası yağ ticaretiyle uğraşan Hacı Mebruk Efendi, annesi ise Girit'ten Bingazi'ye sığınan Zeynep Hanım'dır. Koloğlu, Derne'de eğitim gördükten sonra İstanbul'daki Aşiret Mektebi ve Mekteb-i Mülkiye'yi bitirmiştir. Osmanlı yönetiminde çeşitli Anadolu ilçelerinde kaymakamlık yaptıktan sonra Bingöl ve Hakkari'de valilik görevlerinde bulunmuştur.
Libya'nın bağımsızlık sürecinde, İngiliz etkisine karşı yerel halkın çıkarlarını koruyarak sağlık bakanlığı ve başbakanlık görevini üstlenmiştir. King Idris'in yönetimindeki Libya'da, İngiliz ve yerel otoriteler arasındaki çekişmelerde yerel toplumdan yana tavır almıştır. Koloğlu, Libya'nın ilk başbakanı olarak, devletin temel yapılanmasında öncülük etmiştir. Libya meclisinde senatörlük yapmış, ölümü hastalığı nedeniyle 1952 yılında dönmek üzereyken gerçekleşmiş ve cenazesi Libya'da toprağa verilmiştir.
Sadullah Koloğlu; çok iyi derecede Arapça, Farsça ve Fransızca bilen, kaymakamlık süreçlerinde tarımsal çalışmaları ve bölgesel kalkınma için farklı projeler gerçekleştiren bir bürokrattı. Oğlu, tarihçi-yazar Orhan Koloğlu, babasının hayatını "Arap Kaymakam" adlı kitapta kaleme almıştır.
# Đồng Nai Nehri
Đồng Nai Nehri (), Vietnam'da bulunan bir nehirdir. Nehir, Merkez Dağları'ndan başlayarak Ho Chi Minh Kenti yakınlarında Güney Çin Denizi'ne dökülmektedir.
Đồng Nai Nehri, 568 km uzunluğu ile tamamen Vietnam sınırları içerisinde yer alan en uzun nehirdir.
# Lô Nehri
Lô Nehri (; ), Çin ve Vietnam'da bulunan bir nehirdir. Nehir, Kızıl Nehir'in kolu olup Yünnan'da başlayarak Tuyên Quang'da Kızıl Nehir'e dökülmektedir.
# Mã Nehri
Mã Nehri (; ), Vietnam ve Laos arasında bulunan bir nehirdir. Nehir, Sơn La ilinden başlayarak Laos üzerinden yakınlarında Thanh Hóa'da Tonkin Körfezi'ne dökülmektedir.
Nehrin oluşturduğu Mã Nehri Deltası, Vietnam'ın güney sınırına yakın bir konumdaydı. MÖ 2. yüzyılda Nanyue yönetimi altında, Vietnam'ın iki vilayetinden güneydeki Cửu Chân'ın merkeziydi.
# Saygon Nehri
Saygon Nehri (), Vietnam ve Kamboçya arasında bulunan bir nehirdir. Nehir, Chàm Nehri'nden başlayarak Ho Chi Minh Kenti'nde Đồng Nai Nehri'ne dökülmektedir.
Saygon Nehri, kentin ana su kaynağı olmasının yanı sıra Saigon Limanı'na da ev sahipliği yapmasından dolayı Ho Chi Minh Kenti için önemlidir.
# Côn Đảo Havalimanı
Côn Đảo Havalimanı () (IATA: VCS,ICAO: VVCS), Vietnam'ın Côn Đảo takımadalarında bulunan bir havalimanıdır. Havalimanı, Côn Sơn Adası'nın kuzeydoğusunda yer almaktadır.
# Cát Bi Uluslararası Havalimanı
Cát Bi Uluslararası Havalimanı () (IATA: VCS,ICAO: VVCS), Vietnam'ın Haiphong kentinde bulunan bir havalimanıdır. Havalimanı, kentin güneydoğusunda yer almaktadır.
2015 yılında havalimanı 2,74 milyon yolcuya hizmet vermiştir.
# Liên Khương Uluslararası Havalimanı
Liên Khương Uluslararası Havalimanı () (IATA: DLI,ICAO: VVDL), Vietnam'ın Da Lat kentine hizmet veren bir havalimanıdır. Havalimanı, 1933 yılında inşa edilmiş olup Liên Nghĩa yakınlarında yer almaktadır.
2019 yılında havalimanı 2,34 milyon yolcuya hizmet vermiştir.
# Vinh Uluslararası Havalimanı
Vinh Uluslararası Havalimanı () (IATA: VII,ICAO: VVVH), Vietnam'ın Vinh kentine hizmet veren bir havalimanıdır. Havalimanı, 1937 yılında inşa edilmiş olup kentin kuzeyinde yer almaktadır.
2016 yılında havalimanı 1,56 milyon yolcuya hizmet vermiştir.
# Big's Backyard Ultra
Big Dog's Backyard Ultra, genellikle sadece Big's Backyard Ultra olarak anılan; Tennessee, Bell Buckle'dan Gary "Lazarus Lake" Cantrell tarafından icat edilen orijinal backyard ultra koşusudur. Katılımcılar her saat 4,167 mil (yaklaşık 6,706 km) uzunluğunda bir tur koşarlar ve bir tur bir saat içinde tamamlanamazsa elenirler. Turun güzergâhı gündüzleri patikalarda, akşamları ise yol boyuncadır. Her turun mesafesi 100'ün 24'e bölünmesiyle bulunur, yani bir yarışmacı tam bir yarışma günü boyunca 100 mil koşar. Önceden belirlenmiş bir bitiş noktası yoktur. Kazanan, başka hiçbir yarışmacının tamamlamadığı bir turu tamamlayan yarışmacıdır. Hiçbir yarışmacı diğer tüm yarışmacılardan daha uzun süre dayanamazsa, kazanan olmaz.


## Geçmiş sonuçlar.
 }}>
-
# Buôn Ma Thuột Havalimanı
Buôn Ma Thuột Havalimanı () (IATA: BMV,ICAO: VVBM), Vietnam'ın Buôn Ma Thuột kentinde bulunan bir havalimanıdır. Havalimanı, kentin doğusunda yer almaktadır.
# Pleiku Havalimanı
Pleiku Havalimanı () (IATA: PXU,ICAO: VVPK), Vietnam'ın Pleiku kentinde bulunan bir havalimanıdır. Havalimanı, kentin kuzeyinde yer almaktadır.
# Domuz kesimi
Domuz kesimi, domuz eti, salo, şpik, domuz yağı elde etmek için evcil domuzların kesilmesi işlemidir. Geleneksel ve yoğun domuz yetiştiriciliğinin bir parçası olarak sıklıkla yapılır. Domuzlar geleneksel ve sanayi yöntemleri ile kesilebilir.
# Phù Cát Havalimanı
Phù Cát Havalimanı () (IATA: UIH,ICAO: VVPC), Vietnam'ın Quy Nhơn kentine hizmet veren bir havalimanıdır. Havalimanı, kentin kuzeybatısında Phù Cát'te yer almaktadır.
# Rạch Giá Havalimanı
Rạch Giá Havalimanı () (IATA: VKG,ICAO: VVRG), Vietnam'ın Rạch Giá kentinde bulunan bir havalimanıdır. Havalimanı, 1950'lerde inşa edilmiş olup kentin güneydoğusunda yer almaktadır.
# 2005'te Türkiye'de televizyon
 - YÖNLENDİRME 
Aşağıdaki liste, Türkiye'de televizyon yayınlarında 2005 yılında gerçekleşen olayları içerir. Yeni başlayan diziler, biten diziler, kanal değişiklikleri, tartışmalar ve ölümler bu listede yer alır.


## Ölümler.
Türkiye'de televizyon alanında çalışmış ünlü isimlerden 2005 yılında ölenler şöyledir:
# Hemba dili
Hemba (Emba), Doğu Luba olarak da bilinir, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Bantu dilidir. Hembalar tarafından konuşulur. Yazi, Hemba'nın bir lehçesi olabilir. 2000 itibarıyla 180,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.


## Lehçeler.
Orta Afrika Dil Atlası'na göre Kihemba'nın yaklaşık 7 lehçesi vardır:
  - kinamunóno
  - kinankúvu
  - kinalêngwe
  - kinamámbwe
  - kinanyembo
  - kinamuhona
  - kinayambúla
# Chu Lai Havalimanı
Chu Lai Havalimanı () (IATA: VCL,ICAO: VVCA), Vietnam'ın Tam Kỳ kentine hizmet veren bir havalimanıdır. Havalimanı, kentin güneydoğusunda Núi Thành'da yer almaktadır.
# Phú Quốc Havalimanı
Phú Quốc Havalimanı () (IATA: PQC,ICAO: VVPQ), Vietnam'ın Phú Quốc adasında bulunan bir havalimanıydı. Havalimanı, 1930'larda inşa edilmiş olup Dương Đông'da yer almaktaydı.
2 Aralık 2012'de Phú Quốc Havalimanı kapatıldı ve yerine yeni Phú Quốc Uluslararası Havalimanı açıldı.
# Eféler
Eféler, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Ituri Yağmur Ormanı'nda yaşayan yarı zamanlı avcı-toplayıcı bir grup insandır. Ormanın derinliklerinde yaşayan Eféler genellikle giysi kullanmazlar ve yoğun sıcaktan vücutlarını koruyan yaprak kulübelerde yaşarlar. Eféler, Pigmedir ve dünyanın en kısa boylu halklarından biridir. Erkekler ortalama 142 cm (4 ft. 8 inç) boya kadar büyürken, kadınlar yaklaşık 5 cm (2 inç) daha kısa olma eğilimindedir.
# Aruwimi Nehri
Aruwimi Nehri (Mto Aruwimi, Rivière Aruwimi), Kongo Nehri'nin bir kolu olup Kongo'nun kuzeyinde ve doğusunda yer almaktadır.
# Thọ Xuân Havalimanı
Thọ Xuân Havalimanı () (IATA: THD,ICAO: VVTX), Vietnam'ın Thanh Hóa kentine hizmet veren bir havalimanıdır. Havalimanı, kentin 45 km kuzeybatısında Sao Vàng'da yer almaktadır.
2022 yılında havalimanı 1,61 milyon yolcuya hizmet vermiştir.
# Tuy Hòa Havalimanı
Tuy Hòa Havalimanı () (IATA: TBB,ICAO: VVTH), Vietnam'ın Tuy Hòa kentine hizmet veren bir havalimanıdır. Havalimanı, 1966'da ABD Hava Kuvvetleri üssü olarak kurulmuş olup kentin güneydoğusunda yer almaktadır.
# Budu dili
Ɨbʉdhʉ, Budu olarak da bilinir, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin Doğu Bölgesi'ndeki Wamba Bölgesi'nde Budu halkı tarafından konuşulan bir Bantu dilidir. Yazımında ɨ, ʉ, ɛ ve ɔ özel karakterleri ile dilbilgisi tonu için sırasıyla geçmiş ve gelecek zamanı belirten değiştirici harfler iki nokta üst üste ꞉ ve eşittir işareti ꞊ kullanılır.
Bu dilin bir varyantına Matta denir ve Maboma'nın hem kuzeyinde hem de güneyinde yerel olarak konuşulur.
1991 itibarıyla 180,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Budular
Budular (Babudu), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin Doğu Bölgesi'ndeki Wamba Bölgesi'nde yaşayan bir Bantu halkıdır. Budu dilini konuşurlar.


## Konum.
Budu halkı, Nepoko Nehri'nin her iki yakasında da yaşamaktadır ve farklı lehçeler konuşmaktadır. Ancak, nehrin Ibambi yakasındaki halk ile Wamba yakasındaki halk kendilerini tek bir halk olarak görmektedir. Budu bölgesi, tropikal yağmur ormanları içinde yer almaktadır. Bisiklet dışındaki araçların ulaşamadığı yollara sahip, izole bir bölgedir.
# Nepoko Nehri
Nepoko Nehri (Fransızca : "Rivière Nepoko"), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bulunan bir nehirdir. Bomili kasabasında Ituri Nehri ile birleşerek Aruwimi Nehri'ni oluşturur.
Nehir, nehrin batıdaki Ibambi tarafında ve doğudaki Wamba tarafında farklı lehçeler konuşan, ancak kendilerini tek bir halk olarak gören Wamba Bölgesi'ndeki farklı Budu gruplarını ayırmaktadır. Nehir, Wamba Katolik Piskoposluğunu ikiye ayırır. Okapi Vahşi Yaşam Alanı'ndan geçer. Güney kolları arasında Uala, Afande, Mambo ve Ngaue nehirleri bulunur.
# Ituri Nehri
Ituri Nehri (Fransızca: "Rivière Ituri"), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde yer alan bir nehirdir. Ituri'nin Nepoko Nehri ile birleştiği yerde oluşan Aruwimi Nehri'nin ana koludur. Ituri İli'ne adını verir.
Ituri 650 kilometre (400 mil) uzunluğundadır. Aruwimi 380 kilometre (240 mil) uzunluğundadır ve iki nehrin toplam uzunluğu 1.030 kilometredir (640 mil).
Nehir, 63.000 kilometrekarelik (24.000 mil kare) Ituri Yağmur Ormanı'ndan akmaktadır. Yağmur ormanının yaklaşık beşte biri, Dünya Mirası Alanı olan Okapi Yaban Hayatı Koruma Alanı'ndan oluşmaktadır.


## Kaynaklar.
-  
-
# Ituri Yağmur Ormanı
Ituri Yağmur Ormanı (Fransızca: "Forêt tropicale de l'Ituri"), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin kuzeydoğusundaki Ituri ilinde bulunan bir yağmur ormanıdır. Ormanın adı, yağmur ormanından akan ve önce Aruwimi Nehri'ne ve son olarak Kongo Nehri'ne bağlanan yakınındaki Ituri Nehri'nden gelmektedir.
# Temurkutlu, Kağızman
Temurkutlu veya Timurkutlu, Kars ilinin Kağızman ilçesine bağlı bir köydü. Günümüzde tamamen ortadan kalkmıştır.


## Tarihçe.
Temurkutlu köyünün adı Osmanlı idaresinin 1835 tarihli nüfus tespitinde "Timurkutli" (تیمورقوطلی) olarak geçer. Rus nüfus sayımında ise "Demurkutli" (Демуркутлы) şeklinde kaydedilmiştir.
Temurkutlu veya Temurkutlu köyü, Osmanlı nüfus defterine göre Kars sancağının Kağızman kazasına bağlıydı. Askere alma ve vergi belirleme amacıyla yapılan söz konusu nüfus tespitinde sadece erkek nüfusu tespit edildiği bu tarihte köydeki 13 hanede, tamamı Müslüman olan 48 erkek bulunuyordu. Köyün toplam nüfusunun ise erkek sayısının iki katı kadar olduğu söylenebilir.
Temurkutlu veya Temurkutlu köyü, 1886 tarihli nüfus sayımında Kağızman sancağının Kağızman kazasına ("uçastok") bağlı Camuşli nahiyesinin (Джамушлинский маркяз) 14 köyünden biriydi. Nüfusu, 5'i erkek ve 9'u kadın olmak üzere, 1 hanede yaşayan 14 kişiden oluşuyordu. 1835 yılında Müslümanların yaşadığı köyde bu tarihte Ermeniler yerleşmiş bulunuyordu.
Temurkutlu veya Temurkutlu köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ve sonraki nüfus kayıtlarında, Kağızman kazası dahilinde bir köy olarak yer almamıştır.
# Mangbetular
Mangbetu, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde, kuzeydoğudaki Haut-Uele bölgesinde yaşayan Orta Sudan etnik grubudur. Topal nüfusları 1,807,000'dir.


## İleri okumalar.
  - Allovio, Stefano. "La foresta di alleanze: Azione rituale e interazione sociale nel Congo nord-orientale." Ph.D. dissertation, 1998, University of Turin.
  - Allovio, Stefano. "La foresta di alleanze: Popoli e riti in Africa equatoriale" (Rome, Editori Laterza, 1999).
  - Allovio, Stefano. “Travel companions and blood brothers in northeastern Congo-Kinshasa.” In Francesco Remotti (ed.), "Environments, Languages, Cultures: Contributions from The Italian Ethnological Mission in Central Africa" (Alessandria, Edizioni dell’Orso, 2000), 189–217.
  - Allovio, Stefano. "Culture e congiunture: Saggi di etnografia e storia mangbetu" (Milano, Guerini Scientifica, 2006).
  - Allovio, Stefano. “The Polysemy of Visual Representations: The Mangbetu of the Congo between Colonialism and Ethnography.” 2014. "Archivio di Etnografia" (n.s.a.) 9(1–2):69–91, http://digital.casalini.it/10.1400/238429.
  - Allovio, Stefano, & Cecilia Pennacini. “Guido Piacenza au Congo: Valeur filmique et ethnographique d’un document retrouvé.” 2017. "Anuac" 6(2):109–128.
  - Christopher Ehret, "The Civilizations of Africa: A History to 1800" (University of Virginia Press, 2002), 436–438.
  - Keim, Curtis A. "Precolonial Mangbetu Rule: Political and Economic Factors in Nineteenth-Century Mangbetu History (Northeast Zaire)." Ph.D. dissertation, 1979, Indiana University.
  - Keim, Curtis A. “Women in Slavery among the Mangbetu c. 1800–1910.” In Claire Robertson & Martin Klein (eds.), "Women and Slavery in Africa" (Madison, University of Wisconsin Press, 1983), 144–159.
  - Curtis A. Keim, "Mistaking Africa: Curiosities and Inventions of the American Mind" (Basic Civitas Books, 1999), 42–43, 92–93.
  - Robert Guy McKee, "“Let’s Understand Each Other!”: Meegye-Mangbetu Death Compensations in the Forest of Alliances." September 20, 2023. Leanpub: https://leanpub.com/letsunderstandeachothermeegye-mangbetudeathcompensationsintheforestofalliances. ISBN .
  - McKee, Robert G. “Film-maker Ventriloquism in Ethnographic Film: Where Subtitles Don’t Let Subjects 'Speak for Themselves'.” 2017. "GIALens" 11(1):1–27. https://diu.edu/documents/gialens/Vol11-1/McKee-Film-Maker-Ventriloquism.pdf.
  - Robert Guy McKee. "Mangbetu Tales of Leopard and Azapane: Trickster as Resistance Hero." 2010. "GIALens" 4:3. https://www.diu.edu/documents/gialens/Vol4-3/McKee-MangbetuTales.pdf.
  - Robert Guy McKee. "Storytelling for Peace-building: Toward Sustainable Cultural Diversity." 2009. "GIALens" 3:1. 2009. https://www.diu.edu/documents/GIALens/Vol3-1/McKee-Storytelling.pdf.
  - Robert Guy McKee. "Meje-Mangbetu (Northeastern Zaire) Death Compensations as Intergroup Rites of Passage : A Structural, Cultural and Linguistic Study." Ph.D. dissertation, 1995, University of Rochester, 609 p.
# Bangala dili
Bangala veya , Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin kuzeydoğu bölgelerinde konuşulan bir Bantu dilidir. Güney Sudan'ın bazı bölgelerinde ve nadir de olsa Uganda'nın en batı kesiminde de (örneğin Arua, Koboko ) konuşulmaktadır. Lingala'nın kardeş dili olan Bangala, farklı dillere sahip insanlar tarafından ortak dil olarak kullanılır ve nadiren ana dil olarak kullanılır. 1991'de tahmini olarak 3,5 milyon ikinci dil konuşanı vardı.
# Mangbetu dili
Mangbetu veya , Orta Sudan dilleri arasında en yaygın olanlardan biridir. Kuzeydoğu Kongo'daki Mangbetular tarafından konuşulmaktadır. Bu dil veya bu dili konuşanlar aynı zamanda olarak da bilinir. En kalabalık ve en yaygın olarak anlaşılan lehçesine Medje denir. Diğer lehçeleri Aberu (Nabulu), Makere, Malele ve Popoi (Mapopoi)'dir. En farklı olan lehçesi ise Lombi'dir; "Ethnologue" Lombi'yi ayrı bir dil olarak ele almaktadır. Nüfusun yaklaşık yarısı, Lingala'ya benzer bir ticaret dili olan Bangala'yı, güney bölgelerinde yaşayan bazıları ise Svahili'yi konuşmaktadır. 1985 itibarıyla 650,000 konuşanı bulunmaktadır.
Mangbetular Asualarla birlikte yaşarlar ve dilleri birbirine yakındır.
# Ndakalar
Ndakalar, çoğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin kuzeydoğusunda, Ituri ilindeki Mambasa Bölgesi'nde yaşayan bir Bantu etnik grubudur.
# Asoalar
Asua veya Asoa, aynı zamanda Aka olarak da bilinir, Ituri ormanında yaşayan Mbuti pigme halkıdır. Orta Sudan dillerinden biri olan "Asuati'yi" konuşurlar ve Mangbetu ile yakın akraba olmasına rağmen kendi dillerine sahip olan doğudaki tek Pigme grubudurlar.
Asoaların, Malele, Meegye, Makere, Popoyi, Mangbetu ve Abulu (hepsi Orta Sudan) ve Liko ve Ndaka (her ikisi de Bantu) dahil olmak üzere birkaç komşu toplulukla koruyucu-vasal ilişkisi bulunmaktadır.
# Asoa dili
Asoa, "Asua, Asuae, Asuati" veya "Aka" olarak da bilinir, Asua olarak bilinen Mbuti Pigmeleri tarafından konuşulan bir Orta Sudan dilidir. Mangbetu diliyle yakından ilişkilidir ve Asoalar, Mangbetu halkı ve diğer halklarla birlikte yaşarlar. Doğudaki tek belirgin Pigme dilidir.
Asoa, Aruwimi Nehri'nin kuzeyindeki ormanlarda, Nepoko Nehri ile Rubi Nehri'nin kaynakları arasında konuşulmaktadır.
# Orta Sudan dilleri
Orta Sudanca, önerilen Nil-Sahra dil ailesine dahil edilen yaklaşık altmış dilden oluşan bir ailedir. Orta Sudan dilleri Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Sudan, Güney Sudan, Uganda ve Kongo'da (DRC) konuşulur. Bunlar arasında pigme dilleri Efé ve Asoa da bulunmaktadır. Yaklaşık 15 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.


## Kaynaklar.
  - Blench, Roger. 2011. "Can Sino-Tibetan and Austroasiatic help us understand the evolution of Niger-Congo noun classes?", CALL 41, Leiden.
  - Blench, Roger. Central Sudanic overview.
  - Blench, Roger. 2018. Core and peripheral noun morphology in Central Sudanic languages. Proceedings of the 13th Nilo-Saharan Conference University of Addis Ababa, 6 May 2017
  - Starostin, George. On Mimi, Journal of Language Relationship, v. 6, 2011, pp. 115–140.
# Lese dili
Lese, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin kuzeydoğusunda konuşulan bir Orta Sudan dilidir ve aynı zamanda bu dili konuşan halkın adıdır. Leseler, Efe Pigmeleri ile birlikte yaşar ve zaman zaman Lissi veya Efe olarak da bilinen dillerini paylaşırlar.
Efe'ye ayrı bir ISO kodu verilmiş olmasına rağmen Bahuchet (2006), Lese (Dese, Karo) dilinde lehçesel çeşitlilik olmasını gözardı etmektedir ve Lese'nin ayrı bir lehçe olmadığını belirtmektedir.
Lese Mambasa, Watsa, ve Irumu bölgelerinde konuşulmaktadır.
# HAL (açık arşiv)
HAL ("Hyper Articles en Ligne" kısaltması), yazarların tüm akademik alanlardan akademik belgeleri depolayabileceği açık bir arşivdir.
# Mbuji-Mayi Nehri
Mbuji-Mayi Nehri, bazen Bushmaie, Bushimaie, Bushimay veya Mbushimaie olarak da yazılır (Mto Mbuji-Maji), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Sankuru Nehri'nin önemli bir koludur. Lualaba ilindeki Kapanga Bölgesi'nden kuzeye doğru ve adını Mbuji-Mayi şehrine doğru akar.
17. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar nehir, Lunda Krallığı'nın sınırlarından birini oluşturmaktaydı.
# Sankuru Nehri
Sankuru Nehri (Mto Sankuru), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde yer alan bir nehirdir. Yaklaşık uzunluğu 1.200 kilometredir. Bu uzunluğu onu Kasai Nehri'nin en uzun kolu yapar.
Kolu Mbuji-Mayi ile birleştiği noktanın yukarısında Lubilash veya Lubilanji olarak da bilinir. Kuzeye ve ardından batıya doğru akar ve en önemlisi Lusambo olmak üzere birkaç şehirden geçer. Daha sonra Bena-Bendi yakınlarındaki Kasai Nehri'ne katılır.
# Lualaba Nehri
Lualaba Nehri (Rivière Lualaba, Nzâdi Luâlâmba, Mto Lualamba), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğu kesiminde yer alan bir nehirdir. Lualaba uzunluğundadır. Kaynağı ülkenin en güneydoğu köşesinde, Katanga Bölgesi'ndeki Musofi ve Lubumbashi yakınlarında, Zambiya Bakır Kuşağı'nın yanındadır.
Lualaba Nehri, Henry Morton Stanley nehir boyunca aşağı doğru yolculuk edip Atlas Okyanusu'na ulaşıldığını kanıtlayana kadar, Nil'in olası bir kaynağı olarak kabul ediliyordu.
# Songyeler
Songye, bazen Songe olarak yazılır, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin merkezinde yaşayan bir Bantu etnik grubudur. Songe dilini konuşurlar. Batıda Sankuru/Lulibash nehri ile doğuda Lualaba Nehri arasındaki geniş bir bölgede yaşarlar. Birçok Songye köyü günümüzde Doğu Kasai ilinde, Katanga ve Kivu ilinin bazı kısımlarında varlığını sürdürmektedir.
# Lwalu dili
Lwalwa ve Khongo olarak da bilinen Lwalu, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Angola'ya özgü bir Bantu dilidir. 1971 itibarıyla 21,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Songe dili
Songe, (Songye, Kisonge, Lusonge, Yembe ve Kuzeydoğu Lubası olarak da bilinir), Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki Songye halkı tarafından konuşulan bir Bantu dilidir.
"Ethnologue'de", Songe'nin Mbagani ile "akraba" olduğu, ancak veritabanlarına dahil edilmediği belirtilmektedir. 1991 itibarıyla bir milyon kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Binji dili
Binji, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin doğusunda konuuşulan bir Bantu dilidir . Maho'ya (2009) göre, Luban dilleri arasında izole olmuş Songe'ye yakın bir dildir.
# Kebwe dili
Kebwe (Mikebwe), Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Bantu dilidir. Ahmed (1995) tarafından Hemba ile ilişkilendirilmiştir.
# Manyema
Manyema (WaManyema) (Una-Ma-Nyema, et yiyenler), Doğu Afrika ve Orta Afrika'nın Afrika Büyük Göller bölgesinde yaşayan ve geçmişte güçlü ve savaşçı olarak tanımlanan bir Bantu etnik grubudur. Manyemalar, Müslümandı ve bölgede dini açıdan etkiliydi.
# Bangubangular
Bangubangular, esas olarak Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin doğusunda, Kabambare Bölgesi'nde yaşayan bir Bantu halkıdır. Bangubangu dilini konuşurlar. Ayrıca, 18. yüzyılda göç ettikleri Tanzanya'da da yaşarlar ve genellikle aynı bölgeden gelen diğer etnik grupları da kapsayan şemsiye terim olan Manyema olarak bilinirler.
# Bangubangu dili
Bangubangu, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ndeki Bangubangular tarafından konuşulan bir Bantu lehçesi kümesidir .
Bangubangu'yu inceleyen ilk bilim insanlarından biri, 1951'de bölgeye yaptığı bir ziyaret sonucunda dilin gramerinin kısa bir tanımını yazan AE Meeussen'di.
# Kongo rumbası
Kongo rumbası, Afrika rumbası olarak da bilinir, Kongo Cumhuriyeti (eski adıyla Fransız Kongosu) ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti (eski adıyla Zaire) kökenli bir dans müziği türüdür. Ritimleri, melodileri ve sözleriyle Kongo rumbası küresel bir tanınırlık kazanmıştır ve Afrika müzik mirasının ayrılmaz bir parçası olmaya devam etmektedir. Aralık 2021'de UNESCO'nun somut olmayan kültürel miras listesine eklenmiştir. Ritmik kalıpları, gitar soloları ve duygusal vokalleriyle bilinen (çoğunlukla Lingala dilinde, ancak Fransızca, Kikongo, Svahili ve Luba dillerinde de icra edilir) tür, çok katmanlı, döngüsel gitar riffleri, elektrik bas ve perküsyonla desteklenen bir ritim bölümü ve hem dansçıları hem de atalaku'yu (hype men) ilhamlandıran yüksek enerjili bir enstrümantal köprü olan sebene ile tanımlanır.
# Soukous
Soukous (Fransızca "", "şok, sarsıntı" kelimesinden gelir), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (eskiden Zaire) ve Kongo Cumhuriyeti (eskiden Fransız Kongosu ) kökenli bir dans müziği türüdür. 1960'larda daha hızlı dans ritimleri ve parlak, karmaşık gitar doğaçlamalarıyla Kongo rumbasından türemiştir ve 1980'lerde Fransa'da popülerlik kazanmıştır. Gazeteciler tarafından sıklıkla Kongo rumbasının eşanlamlısı olarak kullanılmasına rağmen, soukous ile ilişkilendirilen hem müzik hem de dans, özellikle daha yüksek temposu, şarkı yapıları ve daha uzun dans sekansları bakımından rumbadan farklıdır.