# Yazılım lisansı
Yazılım lisansı, bir yazılımın kullanımını veya yeniden dağıtımını düzenleyen hukuki bir araçtır.
1970'lerden bu yana Amerika Birleşik Devletleri'nde yazılım telif hakkı yasal olarak tanınmaktadır. Ancak şirketler, yazılım kopyalarını doğrudan satmak yerine genellikle lisans satmayı tercih eder. Bu sayede yazılımın dağıtımı üzerinde daha sıkı denetim uygulayabilirler. Kullanıcıların büyük bölümü lisans metnini okumaz. İlk dönemlerde bu metinler shrink-wrap veya ambalaj açılımı sözleşmesi şeklindeydi; günümüzde ise çoğunlukla tıklayarak kabul sözleşmesi veya gezinme yoluyla kabul sözleşmesi biçiminde görülür.
Copyleft, bir yazılımı değiştiren veya üzerine yeni bir şey ekleyen kişilerin, ortaya çıkan yeni yazılımı da aynı lisansla paylaşmasını zorunlu kılan bir lisans türüdür. Bu nedenle copyleft lisansları, hem özgür yazılım hem de açık kaynak lisansı kabul edilir. Ancak Server Side Public License gibi kullanıcıya tam özgürlük vermeyen bazı lisansların “copyleft” olarak adlandırılmaya çalışılması, topluluk tarafından genellikle yanlış ve hatalı bir kullanım olarak görülmektedir. Diğer özgür lisans türlerinde bu gereklilik yoktur: İzin verici lisanslarda genellikle tek şart atıftır, kamu malı eşdeğeri lisanslarda ise hiçbir kısıtlama bulunmaz. Açık kaynak lisanslarının çoğalması lisans uyumluluğu sorunlarını artırmıştır; ancak hepsi bazı ortak özellikleri paylaşır: aynı lisans altında yeniden dağıtım ve türev çalışmaların yapılmasına izin verilmesi, kaynak koduna sınırsız erişim ve farklı kullanımlar arasında ayrım yapılmaması—özellikle ticari kullanıma izin verilmesi.


## Yazılım telif hakkı.
Bir bilgisayar programının kaynak kodu (veya nesne kodu biçimindeki derlenmiş ikili dosyaları)#YÖNLENDİRME telif hakkı kanunu tarafından korunur; bu, sahibine kodu kopyalama konusunda münhasır hak tanır. Altındaki fikirler veya algoritmalar telif hakkı yasası ile korunmaz, ancak çoğunlukla bir ticari sır olarak kabul edilir ve gizlilik sözleşmesi gibi yöntemlerle gizlenir.#YÖNLENDİRME Yazılım telif hakkı 1970'lerin ortalarından bu yana tanınmaktadır ve yazılımı yapan şirkete aittir; yazılımı yazan çalışanlara veya bağımsız yüklenicilere değil.#YÖNLENDİRME 


## Mülkiyet yazılımı lisansları.
Mülkiyet yazılımlarını satmak yerine lisanslama eğilimi, yazılım telif hakkı korumasının kapsamı henüz kesinleşmemişken ortaya çıkmıştır. Bu lisanslar, yazılım telif hakkı mahkemelerde tanındıktan sonra da kullanılmaya devam etmiş ve şirketlere telif hakkına kıyasla ek koruma sağlamaktadır.#YÖNLENDİRME ABD federal hukukuna göre bir şirket ürününü kime satacağını sınırlayabilir, ancak bir alıcının ürünü yeniden satmasını engelleyemez. Yazılım lisans sözleşmeleri genellikle yeniden satışı yasaklar ve şirketin gelirini en üst düzeye çıkarmasına imkân tanır.#YÖNLENDİRME 
Geleneksel olarak yazılım, kullanıcı tarafından anlaşılmayan veya değiştirilemeyen nesne kodu şeklinde dağıtılırdı,#YÖNLENDİRME ancak indirilebilir ve çalıştırılabilirdi. Kullanıcı, belirli bir sürümü kullanmak için kalıcı lisans satın alırdı.#YÖNLENDİRME Hizmet olarak yazılım (SaaS) satıcıları—uygulama yazılımları piyasasının çoğunluğuna #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME —nadiren kalıcı lisanslar sunar.#YÖNLENDİRME SaaS lisansları genellikle geçicidir ve kullanım başına ödeme veya abonelik esasına göre ücretlendirilir,#YÖNLENDİRME ancak freemium gibi başka gelir modelleri de kullanılmaktadır.#YÖNLENDİRME 


### Son kullanıcı lisans sözleşmesi (EULA).
 - YÖNLENDİRME 
Başlangıçta, son kullanıcı lisans sözleşmeleri (EULA’lar) ya ürünün etrafındaki shrinkwrap ambalajına basılıydı (bkz. shrink-wrap sözleşme) ya da bir kâğıt parçası üzerinde verilirdi. Lisans genellikle, müşteri ürünü belirli bir süre içinde iade etmezse sözleşmeyi kabul etmiş sayılacağını belirtirdi.#YÖNLENDİRME Daha yakın zamanda, EULA’lar çoğunlukla clickwrap veya browsewrap şeklinde görülmektedir; burada kullanıcının tıklaması veya siteyi kullanmaya devam etmesi, kabul belirtisi olarak yorumlanır. Fiziksel sınırlamaların ortadan kalkmasıyla lisansların uzunluğu artmıştır.#YÖNLENDİRME Çoğu EULA, okunmasının ve anlaşılmasının zor, fakat okumadan kabul edilmesinin kolay olacak şekilde tasarlanmıştır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Buna rağmen, tüketicilerin çok azı lisans sözleşmesinin herhangi bir bölümünü okur.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
Mülkiyet yazılımı genellikle, kopyalamayı ve yeniden kullanımı yasaklayan ve alıcıyı yazılımı yalnızca tek bir bilgisayarda kullanmakla sınırlayan kısıtlayıcı bir lisans altında sunulur.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Kaynak kodu nadiren erişilebilir durumdadır. Türev çalışmalar ve tersine mühendislik genellikle açıkça yasaklanır.#YÖNLENDİRME 
Çoğu EULA, üründen kaynaklanan zararlardan sorumluluğu reddeder,#YÖNLENDİRME alıcıların mahkemeye başvurarak çözüm aramasını engeller,#YÖNLENDİRME ve satıcının koşulları tek taraflı olarak değiştirmesine izin verir.#YÖNLENDİRME Ayrıca çoğu EULA, satıcıya belirsiz nedenlerle tek taraflı fesih hakkı tanır.#YÖNLENDİRME 
EULA’lar genellikle müzakere edilemez ve standart form sözleşme olarak sunulur.#YÖNLENDİRME Bunun sonucunda, ne kadar bağlayıcı oldukları ciddi biçimde tartışmalıdır. ABD’de 1996’dan önce clickwrap veya browsewrap sözleşmeler bağlayıcı sayılmıyordu; ancak sonrasında genellikle bağlayıcı kabul edilmeye başlandı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Avrupa Birliği’nin Yeni Dijital İçerik Direktifi’ne göre, EULA’lar yalnızca makul tüketici beklentilerini ihlal etmediği ölçüde uygulanabilirdir.#YÖNLENDİRME 


### Hizmet düzeyi sözleşmesi (SLA).
 - YÖNLENDİRME 
Hizmet düzeyi sözleşmeleri genellikle kurumsal yazılım için kullanılır ve yazılımın performansı veya müşteri sorunlarına yanıt süresi gibi belirli bir hizmet seviyesini garanti eder. Hizmet, kabul edilen standardın altına düştüğünde mali yaptırımlar öngörülebilir.#YÖNLENDİRME SLA’lar çoğunlukla erişilebilirlik, güvenilirlik, fiyat ve güvenlik gibi konuları ölçülebilir metriklerle kapsar.#YÖNLENDİRME Bulut bilişimde, farklı hizmet sağlayıcılarının bulunduğu çok katmanlı SLA’lar yaygındır.#YÖNLENDİRME 


## Özgür ve açık kaynak yazılım lisansları.
 - YÖNLENDİRME 
1980’lerdeki açık kaynak hareketinden önce, neredeyse tüm yazılımlar mülkiyet yazılımıydı ve kaynak kodunu açıklamıyordu.#YÖNLENDİRME Açık kaynak lisanslamasının amacı, açıklığı en üst düzeye çıkarmak ve yazılım kullanımına, yayılımına ve yeniliklere yönelik engelleri en aza indirmektir.#YÖNLENDİRME 
Açık kaynak lisanslarının ortak özellikleri şunlardır:#YÖNLENDİRME 
  - Özgürce yeniden dağıtım.
  - Kaynak koda kısıtlamasız, kamusal erişim.
  - Yazılımın değiştirilmesi ve türev eserlerin yayımlanması hakkı.
  - Kullanım türleri arasında ayrım yapılmaması, ticari kullanım dahil.
Açık Kaynak Girişimi (OSI), kendi Açık Kaynak Tanımına uyan yeni lisansları onaylar.#YÖNLENDİRME 


### Açık kaynak lisansı türleri.
  - Yazılım kamu malında ise, telif hakkı sona ermiştir ve eser sınırsızca kullanılabilir. YÖNLENDİRME 
  - İzin verici lisanslar, eserin özgürce yeniden kullanımına izin verir  genellikle tek şart atıftır. İlk açık kaynak lisansı olan Berkeley Software Distribution (BSD), 1978’de Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley tarafından yayımlanmıştır. YÖNLENDİRME 
  - Copyleft lisanslar, kaynak kodunun dağıtılmasını ve türev eserlerin benzer bir lisans altında yayımlanmasını zorunlu kılar. YÖNLENDİRME  YÖNLENDİRME 


### Uyumluluk.
1989’dan bu yana#YÖNLENDİRME birçok açık kaynak lisansı oluşturulmuştur.#YÖNLENDİRME Lisansların çoğalması (lisans çoğalması) uyumluluk sorunlarını artırmıştır.#YÖNLENDİRME 
Kod tabanlarını birleştirirken orijinal lisanslar korunabilir ve daha geniş eser uyumlu bir lisans altında yayımlanabilir.#YÖNLENDİRME Kamu malı içeriği her yerde kullanılabilir, fakat copyleft kodu izin verici lisanslarla yayımlamak mümkün değildir. GPL yazılımlar yalnızca GPL veya AGPL altında kullanılabilir.#YÖNLENDİRME 


### Uygulanabilirlik.
 - YÖNLENDİR 
Açık kaynak lisansları 2000’lerin ortalarından beri mahkemelerde başarıyla uygulanabilmektedir.#YÖNLENDİRME Genellikle uyumluluk davadan önce topluluk baskısı veya ihtarname yoluyla sağlanır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 


### Değer.
Şirketlerin %90’ından fazlası, mülkiyet yazılımlarında açık kaynak bileşenleri kullanmaktadır.#YÖNLENDİRME Bazı şirketler, açık kaynak yazılımı lisans ücreti yerine bakım ve hizmet üzerinden gelir modeli olarak kullanır.#YÖNLENDİRME Açık kaynak yazılımlar, özellikle bilimsel araştırmalarda şeffaflığı artırdığı için tercih edilmektedir.#YÖNLENDİRME