# Mustafakemalpaşa
Mustafakemalpaşa veya eski ismiyle Kırmasti, Bursa iline bağlı bir ilçedir. Uluabat Gölü güneyinde bulunan Mustafakemalpaşa; doğusunda Orhaneli, güneydoğusunda Büyükorhan, kuzeyinde Karacabey ve Uluabat Gölü, kuzeydoğusunda Nilüfer, güneybatısında Balıkesir'in Kepsut ve Dursunbey, batısında Balıkesir'in Susurluk ilçesi ile çevrilidir. Denizden yüksekliği 40 metredir. Bursa şehir merkezine uzaklığı 88 kilometredir. Balıkesir şehir merkezine 71 kilometredir. Balıkesir il merkezine Bursa il merkezinden daha yakındır. Marmara iklimi ve Akdeniz iklimi özelliklerini taşır. Toplamda 100.000'den fazla kişinin yaşadığı Mustafakemalpaşa; 1 belediye 132 mahalleden oluşmaktadır. İlçenin en batısından İstanbul-İzmir Otoyolu geçer.


## Tarihi.
İlçe tarihi ve yerleşimi ile ilgili en net bilgiler Melde Bayırı ("Üçkürnalı") olarak bilinen mevkide 1975 yılında Bursa, İzmir karayolu çalışmasında ortaya çıkmış Miletopolis Höyüğü ile başladığı sanılmaktadır. Tarihçi Strabon'a göre antik şehir Miletos kolonisi olarak göl kıyısında yerleşimin kurulduğu belirtilmektedir. "Miletopolis Miletos Kolonisi" olarak Kyzikoslular veya tarafından kurulmuştur. Kaynaklarda Miletopolis'in göl (Uluabat veya Manyas Gölü) kıyısında bir yerleşim yeri olduğu belirtilmektedir. Göl sularının zaman içinde çekilerek bugünkü durumuna ulaşmasından sonra MS 301-331 yılları arasında Kirmasti yerleşiminin bulunduğu "Melde Bayırı"'ndan bugünkü "Lalaşahin Mahallesi" mevkiine taşındığı ve yörede ilk yerleşimlerin Hitit Uygarlığı döneminde kurulmaya başlandığı düşünülmektedir.
Eski adı Kirmasti (Kremastre) olan ilçede Hitit Uygarlığı, Bitinya Krallığı hüküm sürmüş; Miletopolis adında bir yerleşim kurulmuştur. MS 300'de piskoposluk merkezi olan kent, Romalılardan sonra sırayla Bizans, Selçuklu ve Karesioğulları yönetimine geçmiştir. "Kirmasti" adını Bizans döneminde kasabanın kadın yöneticisi olan "Kirmastorya"'dan aldığı sanılmaktadır. 1336'da Osmanlı topraklarına katılmıştır. Balkanlar'daki ve Kafkasya'daki karışıklıklardan kaçan Arnavutlar ve Çerkesler ilçe nüfusunun içinde önemli yer teşkil eder. 2 Temmuz 1920'de Yunan işgaline uğramış, 14 Eylül 1922 tarihinde işgalden kurtarılmıştır. 1909'da; 3 cami, 5 mescit, 1 medrese, 1 rüştiye, 8 ilkokul, 2 kilise, 2 hamam, 7 han, 183 dükkân, 4 tabakhane, 2 boyahane, 3 dokuma el Tezgahı, 2 buharlı; 1 atlı 6 değirmenin bulunduğu ilçe; Türk Kurtuluş Savaşı'ndan sonra kasaba meclisinin aldığı kararla Mustafa Kemal Atatürk'e atıfta bulunarak "Mustafakemalpaşa" adını almıştır.


### Paşalar kazısı.
Türkiye üzerinde bulunan Hominoidea fosil yataklarından bahsedecek olursak 4 türle bu sınır çizilebilir; Alt-Orta Miyosen ile tarihlendirilen (15 milyon yıl önce/MN 4-5) Paşalar bu fosil yataklarından en eskisidir. Bulunan Hominoidea türleri 2 adettir. Bunlar; "Kenyapithecus kızıli" ve "Griphopithecus alpani"'dir. Paşalar'ın o dönemdeki paleoekolojisine baktığımızda; iklim tropikal-yarı tropikaldir, bitki örtüsünü ise genç ormanlıklar, sık yer bitki örtüsü ve açık otlaklar oluşturmaktadır.
Kültür Bakanlığı ve Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Paleoantropoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Berna Alpagut tarafından Başlatılmıştır. 1983 yılından beri sitemli olarak sürmektedir. İngiliz doğa tarih uzmanları, Finlandiya doğa tarih uzmanları, Amerika Birleşik Devletleri'nden çeşitli üniversite öğretim üyeleri ve Ankara Üniversitesi'nden çeşitli bilim adamları ortaklaşa gerçekleşen çalışmalarında öğrencileri ile birlikte, doğa tarihimizi aydınlatmaya başladılar.
Mustafakemalpaşa ilçesini içine alan ve adına “Gönen Çanağı” denilen geniş düzlüğün güney ucunda ince bir şerit gibi uzanarak 15 milyon yıldır sakladığı fosilleri bize veren yatak, Paşalar Köyü'nün 1 km. güneyine düşer. 1965 yılında orman yolu açılırken farkına varılan bu kıymetli fosil yatağı orman yolunun kenarında yer almaktadır.
Bölgedeki mermer yataklarındaki kalsiyum karbonat, fosillerin sertleşmesine önemli etken olmuş ve dayanıklılığını artırmıştır. Atlar, zürafalar, gergedanlar, filler ve daha birçok etçil ve otçul hayvanlar... Özellikle filler büyük önem taşıyor. Litaratüre Gamphotherium Paşalarensis olarak geçen fil sadece bu yörede bulunmuştur.
Paşalar'ı Orta Anadolu'da MN5 sonu MN 6 başı yaşlı Çandır takip eder. Buradan çıkarılan Hominoidea türü ise "Griphopithecus alpani"'dir. Çandır'ın paleoekolojisi ise yağışlı ve serin bir iklimle, açık bir habitat, bozkır ve savanalıkla çevrili göl kenarı ve yağış alan ormanlıkların oluşturduğu bir bitki örtüsü ile karakterizedir.


## Ekonomi.
İlçenin ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır. Domates, biber, mısır, şekerpancarı, arpa, kavun, karpuz, fasulye yetiştirilir. Hayvancılık alanında merinos koyunu ve sığır yetiştiriciliği yapılır. Uluabat Gölü'nde tatlısu balıkçılığı da yapılmaktadır. Karacalar için koruma ve üretme alanı kurulmuştur. İlçede bor mineralleri, linyit yatakları, maden suyu kaynakları bulunur. Mustafakemalpaşa'da bir Organize Sanayi Bölgesi, 4 gıda sanayi kuruluşu, 7 un fabrikası, 2 yem fabrikası, 27 süt ve süt mamülleri işletmesi ile "280 Sayılı Mustafakemalpaşa Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifi" bulunmaktadır.


### Tarım.
İlçe Bursa'nın Karacabey ilçesinden sonra en gelişmiş tarım ilçesidir. Neredeyse her türlü tarım bitkisi yetişir. Özellikle de tahıl ürünleri çok fazla yetiştirilir. Ayrıca organik tarım açısından da gayet gelişmiştir. Sanayi tipi domates üretiminde yüzbinlerce ton ile liderdir. İlçede şekerpancarı, ayçiçeği, buğday, mısır, üzüm, fasulye, zeytin, arpa, soğan yetiştirilen başlıca temel ürünlerdir.


### Sanayi.
Mustafakemalpaşa ilçe sınırları içinde Paşalar Köyü yakınında bir organize sanayi bölgesi vardır. Bununla birlikte ilçede "TAT", "SEK", "Tamek", "Merko", "Akfa", "Eker" "Martaş" ve "Juss" gibi Türkiye çapında ve uluslararası piyasada iş yapmakta olan firmaların konserve ve meyve suyu üretim fabrikaları da bulunmaktadır.


## Turizm.
İlçe sınırları içesinde bulunan Tümbüldek Kaplıcaları ve kayın ormanları arasındaki Suuçtu Şelalesi, antik dönem izleriyle dolu Miletepolis kenti ve Dorak Harabeleri, Türkiye'deki sayılı yer altı mağaralarından olan Ayvaini Mağarası görülmeye değerdir. Suuçtu Şelalesi yakın çevreden turist çeken dikkat çekici turistik alanlarındandır. Ayrıca ilçe sınırları içerisinde bulunan Tümbüldek Kaplıcaları termal turizm ve eko turizmin gelişmesi açısından "15 Şubat 2016 Pazartesi, Sayı: 29625 Resmi gazete de" yayınlanan "Bursa Mustafakemalpaşa Tümbüldek Termal Turizm Merkezi" ilanlarında sıra No.31-32, Kömürcü kadı, Şapçı, Lütfiye mahallelerine 400 yataklı termal konaklama tesisi, Sıra No.33-34-35, Sünlük mahallesine 2 ayrı 420 yataklı termal konaklama tesisi ve 18 delikli golf sahası ayrıca 400 yataklı termal konaklama tesisi ve Sıra No.36, Muradiye Sarnıç mahallesine 400 yataklı termal konaklama tesisi için artırma, eksiltme ve ihale ilanlarında görülmektedir.


### Madencilik.
Mustafakemalpaşa ilçesinin Bükköy, Gündoğdu, Alpagut, Çamlıca köylerinde geniş linyit yatakları vardır. Ayrıca Kestelek Mahallesi'nde yüksek miktarlarda bor madeni çıkarılmaktadır. Buradan çıkarılan bor; dünya bor ekonomisinin %60'ını karşılamaktadır.


### Hayvan yetiştiriciliği.
İlçede özellikle merinos koyunculuğu ve sığır yetiştiriciliği yapılır. Yani hem büyük baş hem de küçük baş hayvan yetiştirilir. Ayrıca ilçenin içinden geçen Kirmasti Deresi boyunca kayda değer miktarda balıkçılık da yapılmaktadır.


## Yöresel yemekler.
Mustafakemalpaşa ilçesinde bilinen en önemli yemek tatlılardan başlar.
Dünyaca ünlü Kemalpaşa tatlısının anavatanı olan Mustafakemalpaşa ilçesinde yapılan diğer lezzetlerden bazıları ise şöyle;
Kelle paça, tarhana, oğmaç, sütlü çorba, düğün çorbası, ana yemek kategorisinde ciğer sarma, etli erik aşı, yaprak sarması, etli kuru fasulye, papara, keşkek, mantı, hamur bamyası, erişte, tatlı kategorisinde kemalpaşa, sütlü kabak tatlısı, incir dolma tatlısı ve höşmerim gibi yöresel lezzetler ilçede bulunan restoran menüsünde yer almaktadır.


## Kardeş şehirler.
  - Sciacca, İtalya
   - YÖNLENDİRME Lipkovo, Makedonya
   - YÖNLENDİRME Kameniçe, Kosova
   - YÖNLENDİRME Mostar, Bosna-Hersek


## Nüfus.
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.


## Medya.
### İlçedeki Medya Kuruluşları.
"Mustafakemalpaşa" ilçesinde yayın yapan günlük gazete ve yerel radyo kanalları bulunmaktadır.


#### Yerel gazeteler.
  - Mustafakemalpaşa İlkadım Gazetesi
  - Mustafakemalpaşa Havadis Gazetesi
  - Mustafakemalpaşa Haber Gazetesi
  - Mustafakemalpaşa Mücadele Gazetesi
  - Mustafakemalpaşa Dost Medya
  - Paşada - Mustafakemalpaşa'nın Haber Sitesi


#### Yerel radyolar.
  - Paşa FM (93.8), Türkçe
  - Dost FM (96.1), Türkçe Pop Müzik
  - Radyo 14 (96.5), Türk Sanat Müziği ve Türk Halk Müziği
  - 1001 FM (100.7), Arabesk müzik, Fantezi Müzik


## Spor.
İlçede 1992 yılından beri geleneksel olarak her yıl Tatlıtop Basketbol Turnuvası adı ile basketbol maçları yapılmaktadır. Bu turnuva tek potada, (street ball) üçer kişilik takımlarla oynanır, her yaz 11-24 Haziran tarihleri arasında gerçekleştirilir. Turnuva önceleri Küçük Sanayi bölgesi civarındaki Sırma Açık Hava Tesisleri'nde yapılmakta iken 2011 yılından bu yana son zamanlarda inşa edilen Mustafakemalpaşa İlçe Binası'nın önünde bulunan meydanda yapılmaya devam etmektedir. Her yıl turnuvaya Yetenek Sizsiniz yarışmasına katılan akrobasi grubu Karizma Şov konuk olup final akşamı gösteriler düzenlemektedir. Tatlıtop Basketbol Turnuvası 2022 yılı sonrasında uluslararası takımların da katılımı ile global bir turnuva özelliği kazanmıştır.
26-27 Ekim 2019 yılında ilki gerçekleştirilen Mustafakemalpaşa Belediyesi 7. Büyük Mitsubishi L200 Triton geleneksel Türkiye buluşması organizasyonuna ev sahipliği yapmakta. Doğa ve tabiatın bir arada olduğu Sünlük Mahallesi'nde yapılan büyük parkur kampı 300 offroad tutkununu ve onlarca Motokrosçuları buluşturmaktadır.


## Coğrafya.
Mustafakemalpaşa Marmara bölgesi iklimini taşımakta olup Mustafakemalpaşa Çayı'nın çevresinde yer alan taban arazilerden oluşmaktadır. Mustafakemalpaşa'nın kuzey ve batısı ovalık, güney ve doğusu dağlık arazidir. En yüksek noktası 1336 metrelik Çataldağ'dır. Mustafakemalpaşa Ovası topraklarının oluşumunda Uluabat Gölü ve Mustafakemalpaşa Çayı rol oynamıştır. Sulama alanında, genellikle ağır, orta hafif ve çok hafif topraklar bulunmaktadır. Mustafakemalpaşa sulama şebekesinin su kaynağı, Mustafakemalpaşa Çayı'dır. Mustafakemalpaşa çayı, Emet ve Adranos Çayları'nın Mustafakemalpaşa yerleşim merkezinin güney doğusunda birleşmesinden meydana gelmektedir.


### Konum.
Coğrafi koordinatlar olarak; batısı 28° 10' (Adaköy), doğusu 28° 47' (Ömeraltı köyü) Doğu boylamlarındadır. Enlem olarak güneyde 39° 44' (Hacıahmet köyü) ve kuzeyde 40° 10' (Kumkadı köyü) kuzey enlemleri arasındadır. Kuzeydoğuda Nilüfer (Bursa), kuzeyde Uluabat Gölü ve Karacabey (Bursa), batıda Susurluk (Balıkesir), güneyde Kepsut (Balıkesir), güneydoğuda Dursunbey (Balıkesir) ve doğuda Orhaneli (Bursa) ilçeleri ile çevrilidir. Mustafakemalpaşa ilçesinin denizden yüksekliği (rakımı), şehir merkezinde 25 ile 40 metre arasındadır. ilçe merkezinde olan tepenin rakımı 80 metredir. İlçe merkezinden güneye ve doğuya doğru gidildikçe, köylerde yükseklik 600-700 metrelere kadar çıkar. İlçenin en yüksek noktası 1336 metre ile Çataldağ'dır. Bu dağ, Bursa ve Balıkesir illerinin de sınırlarını oluşturur.


## Yüzölçümü.
1731 km2 ile Bursa ilinin en büyük yüzölçümüne sahip ilçesidir.


## İklimi.
Bölgenin iklimi Akdeniz-Türkiye'de Karadeniz ikliminin geçiş özelliğini gösterir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçer. Son yıllarda kış mevsiminde yaşanan yağış miktarında artış gözlenmektedir.
Sıcak ve ılıman bir iklim hakimdir; Mustafakemalpaşa Kış aylarında yaz aylarından çok daha fazla yağış düşmektedir. Köppen-Geiger iklim sınıflandırmasına göre Csa olarak adlandırılabilir. Mustafakemalpaşa ilinin yıllık ortalama sıcaklığı 14.2 °C'dir. Yıllık ortalama yağış miktarı: 688 mm