# Kadınlar Ligi
Kadınlar Ligi ya da sponsorluk anlaşması gereğince Puma Kadınlar Ligi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde düzenlenen tek kadın futbol ligidir.


## Tarihçe.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nde kadın futboluna dair ilk gelişme 1994 yılında Gülay Deniz'in Mutlulukspor'u kurmasıyla yaşandı. Türkiye ve Kuzey Kıbrıs'ta temsil maçlarına çıkan bu takıma ek olarak Gönyeli kadın futbol takımı da kuruldu ancak lig kurmaya yetecek kadar ekibin bulunmaması nedeniyle 1996'ya dek sürdürülen bu girişimler sonuçsuz kaldı. 2004'e gelindiğinde on üç kadın futbolcunun inisiyatifiyle Akdeniz Spor Birliği kuruldu ve Mart 2005'te de kadın futbol takımı mevcuda getirildi.
Ülkede kadın liginin kuruluşu 27 Mart 2008 tarihindeki Federasyon Kupası maçı öncesinde Akdeniz Spor Birliği ile Gönyeli arasında oynanan gösteri karşılaşmasının ilgi çekmesi üzerine gündeme geldi ve ilk sezon 2007-08 mevsiminde düzenlendi. Bayanlar Futbol Deneme Ligi adıyla düzenlenen turnuvaya 7 takım katılım başvurusu yapsa da Türk Ocağı Limasol'un çekilmesi ile lig 6 takımla tamamlandı ve ilk sezonun şampiyonu Akdeniz Spor Birliği oldu. Deneme sezonu başarılı bulunan ligin devam etmesi kararlaştırıldı, 2008-09 sezonunda "Futbol Deneme" ifadesi lig adından çıkarılarak ilk sponsor anlaşması yapıldı ve lig bir sezonluğuna Arınet Bayanlar Ligi adını aldı. 9 takımın katıldığı bu sezonun ertesinde 2009-10 sezonu da yine aynı sayıda takımla oynandı, Limasol Bankası Bayanlar Ligi adıyla düzenlenen 2010-11 sezonunda katılımcı sayısı 4'e düştü. Turnuvanın Kadınlar Ligi adını aldığı 2011-12 sezonunda da 4 takım lige katılma başvurusunda bulunsa da Akdeniz Spor Birliği aynı zamanda Türkiye'de faaliyet göstermeye başladığından Kuzey Kıbrıs'taki maçlara çıkmama kararı aldı ve her maçta hükmen mağlup sayılmasıyla lig fiilen 3 takım arasında düzenlendi. İlk dört sezonu Akdeniz Spor Birliği şampiyon tamamladıktan sonra 2011-12 mevsiminde şampiyon olan Mağusa Gençlik Merkezi ligdeki ikinci farklı şampiyon takım oldu.
2012-13 sezonu için lige katılım başvurusunda bulunan tek takım Ortaköy olduğundan dolayı yeni sezonda müsabaka düzenlenemedi, ertesi sezona yönelik olarak kadın futbolunun geliştirilmesi için girişimlerde bulunulsa da sonuç alınamadı. Ligin oynanmadığı 2013-14, 2014-15 ve 2015-16 sezonlarında hâlihazırda Akdeniz Nurçelikspor adıyla Türkiye'deki liglerde mücadele eden Akdeniz Spor Birliği, diğer Kuzey Kıbrıs takımlarından da futbolcularla kadrosunu takviye etti. Kadın futbolunun geliştirilmesine yönelik çalışmaların sonuç vermesiyle turnuva üç sezonluk aradan sonra 2016-17 sezonunda yeniden düzenlenmeye başladı.
6 takımla oynanan 2016-17 sezonunu şampiyon tamamlayan Göçmenköy İdman Yurdu bu başarıyı yakalayan üçüncü takım oldu. 2017-18 sezonundan itibaren Kuzey Kıbrıs Turkcell ile iki sezonluğuna ad sponsorluğu anlaşması yapılarak ligdeki takım sayısı da 8'e çıktı. Akdeniz Spor Birliğinin şampiyonluğuyla tamamlanan sezonu takip eden 2018-19 mevsiminde ise takım sayısı tekrar 6'ya düştü, bu sefer şampiyon olma başarısını Mağusa Spor Akademisi gösterdi.
2020'nin mart ayında başlayacağı düşünülen 2019-20 sezonu COVID-19 pandemisi sebebiyle oynanamadı ve lige iki sezon ara verildi. 16 Temmuz 2022'de ilk maçı oynanan 2021-22 sezonunda 8 takımın katılımıyla yeniden başlayan ligin adı Puma'yla varılan anlaşma neticesinde değişerek Puma Kadınlar Ligi adını aldı. Mağusa Spor Akademisi, aranın ardından oynanan ilk sezonu şampiyon tamamlayarak ünvanını korudu ve aynı başarıyı ikinci kez yakaladı. 2022-23 sezonundaysa 11 takımlı normal sezonu lider olarak bitiren Gençlik Gücü play-off maçlarının da tamamını kazanarak ilk şampiyonluğunu elde etti ve aynı başarıyı takip eden sezonda da tekrarladı. Gençlik Gücünün iki sezonluk şampiyonluk serisi 9 takımla oynanan 2024-25 sezonunda Doğan Türk Birliği tarafından kırılırken takım ilk şampiyonluğunu elde etmiş oldu.


## Lig yapısı.
### Müsabaka düzeni.
Ligin sabit bir takım sayısı ve buna bağlı olarak belirli oyun dönemi ve oynanan maç sayısı bulunmamaktadır. İlk sezonunda 7 takımın yer aldığı ve mayıs-ağustos döneminde düzenlenen ligdeki takım sayısı ertesi sezon 9'a çıkarken lig mayıs-temmuz döneminde tamamlandı. 2011-12 sezonunda ise ligde 4 takım yer aldı ve yine mayıs ayında başlamasına karşın haziran ayında sonlandı. Bu sezondan itibaren ara verilen lige 2016 yılında tekrar başlansa da bu dönemde de takım sayısı ve dönemde istikrar yakalanamadı. 2016-17 sezonu 6 takımla oynanıp nisan ve temmuz ayları arasında tamamlanırken 2018-19 sezonu ise nisan-haziran döneminde oynandı. Tekrar ara verilen ligin 2021-22 sezonuysa 8 takımla birlikte temmuz-ağustos aylarında tamamlandı. 2022-23 futbol mevsiminde 11 takım ile mart-temmuz arasında düzenlenen lig, ertesi sezon aynı takım sayısıyla ocak-mayıs döneminde oynandı. 2024-25 sezonunda lige katılan takım sayısı 9'a düşerken aynı dönemde oynandı.
Deplasmanlı çift devre lig usulü ile oynanan ligin ikinci sezonundan itibaren ikili grup ve play-off sistemine geçildi, ligdeki takım sayısına göre grupsuz ya da gruplu sistem arasında geçiş yapıldı. 2007-08, 2016-17 ve 2018-19 sezonlarında ligi en üst sırada tamamlayan takım şampiyon olurken diğer sezonlarda şampiyon play-off maçları ile belirlendi. Son olarak 2017-18 sezonunda uygulanan play-off usulünde grupların ya da normal sezonda puan cetvelinin 1-4 ile 2-3 sıralarında yer alan takımlar birbirleriyle eşleşiyor olup tek maç eleme usulüyle oynanan eşleşmelerin galipleri şampiyonluk, mağlupları ise üçüncülük maçı için mücadele ediyorlardı. 2010-11 sezonunda takım sayısının 4'e düşmesiyle terk edilen grup sistemine 2017-18 sezonunda tekrar dönülmüşse de ertesi sezon yeniden grupsuz müsabaka sistemine geçildi. 2017-18 sezonunda ilk ve tek sefer play-out sistemi de uygulanarak son üç sıradaki takım play-out grubu sıralamasına göre belirlendi. 2022-23 sezonunda 11 takımın bulunduğu ligin puan cetvelindeki ilk 8 takım arasında çift maçlı çeyrek ve yarı final maçları ile tek maçlı finalle oynanan play-off düzeni ile şampiyon belirlenirken ertesi sezon da aynı usul takip edildi. 2024-25 sezonunda takım sayısı azalmış olsa da aynı müsabaka sistemi uygulandı.
Bir tarafın galibiyetiyle sona eren maçlarda kazanan takım üç puan alırken kaybeden takıma puan verilmez, eşitlik halinde ise iki takıma birer puan verilir. Sezon sonunda takımlar aldıkları bu puanlara göre sıralanır. Aynı puana sahip takımlar ise önce kendi aralarında oynadıkları maçlarda aldıkları puanlara, sonra ikili averaja göre sıralanırlar ancak eşitlik sürüyorsa iki takım arasında tek maç eliminasyon sistemine göre bir maç oynanır. Aynı puana sahip takım sayısı ikiden fazlaysa kendi aralarındaki maçlarda aldıkları puanlara göre sıralanır; iki takım arasında puan eşitliği sürüyorsa birbirleriyle tek maçlık eliminasyon müsabakasına çıkarlar ancak üç ya da daha fazla takım arasında eşitlik sürüyorsa çekilen kura ile eşleşmeler yapılır ve tek maç eliminasyon sonuçlarına göre sıralanırlar.
Bu ligin hâricinde başka bir kadın futbol ligi bulunmadığından küme düşme uygulanmamakta, Kıbrıs Türk Futbol Federasyonunun üyesi olduğu CONIFA'nın kadın futbol turnuvası bulunmadığından üst sırada yer alan takımlar herhangi bir uluslararası turnuvaya katılamamaktadır. Buna karşın 2023 yılından beri lig şampiyonu, Kadınlar Kıbrıs Kupası'nı kazanan takımla (lig ve kupa şampiyonu aynı takımsa kupa finalistiyle) Kadınlar Süper Kupa maçı oynamaktadır.
Maçlar federasyon tarafından belirlenen tarih ve saatte oynanmakta, oyun kuralları Uluslararası Futbol Birliği Kurulunun belirlediği çerçeveye uyumlu şekilde düzenlenmektedir. Maçlar 45 dakikalık iki devre hâlinde on birer kişilik takımlarca standart boyutlardaki doğal ya da suni çim sahada 5 numara topla oynanır. Oyunu iki yardımcısı ile orta hakem yönetirken birer saha komiseri, gözlemci ve sağlık görevlisi de hazır bulunur. Ligde uluslararası oyun kurallarından farklı olarak yedi oyuncu değiştirme hakkı bulunmakta olup 2022-23 sezonu itibarıyla sarı kart takibi yapılmakta ve dört sarı kart gören oyuncu bir maç ceza almaktadır.


### Futbolcu uygunluğu.
Ligin "deneme" adıyla oynanan ilk sezonunda futbolcuların maçlara çıkması için lisansa sahip olmaları gerekmezken 2008-09 sezonundan itibaren bu zorunluluk getirilmiştir. Oluşturulan lig statüsüne göre Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti doğumlu olan yahut ülkede en az 7 yıl ikamet izni bulunanlar yerli statüsünde oynayabilmekteyken önce bu süre 2011-12 sezonunda 5 yıla, 2016-17 sezonunda 3 yıla düşürüldü; 2018-19 sezonunda ise tamamen kaldırıldı. 2021-22 sezonuyla birlikte ülkede en az 3 yıl ikamet eden yabancılar için yerli-yabancı statüsü uygulamaya kondu. Yabancı futbolcu oynatma hakkı ise 2010-11 sezonunda lig statüsüne girdi ve takımlara üç yabancı hakkı tanınarak ikisinin aynı anda oyunda olmasına izin verildi. 2016-17 sezonunda bir kişiye düşürülen hak 2018-19 sezonunda ikiye çıkarıldı, 2021-22 sezonuyla birlikte yine üç yabancı hakkı tanınmaya başlandı ve üçünün de aynı anda oyunda olmasına izin verildi. Takımlar kadrolarında 21 kişi bulundurmak zorunda olup 10 kişi yedek kulübesinde oturmak üzere kadronun tamamı saha içerisine girebilir. Yedeklerin yedisi değişiklik ile oyuna sürülebiliyor olup çıkarılan futbolcunun oyuna tekrar dâhil edilmesine müsaade edilmez.


### Ödüller.
Geleneksel olarak her sezon sonunda Lefkoşa'daki Golden Tulip Otel'de Kıbrıs Türk Futbol Federasyonunca tüm liglerdeki kulüp, teknik direktör ve futbolcuların ödüllendirildiği Başarı Ödülleri Gecesi düzenlenir. Şampiyon takıma kupası sezonun son maçından sonra saha içinde verilmesine karşın ödül gecesinde bir kez daha törenle takdim yapılır. Ödül töreninde ayrıca şampiyon takımın teknik direktörüne başarı ödülü verilir. 2021-22 sezonuna değin sezonun en çok gol atan futbolcusu gol kraliçesi ünvanı ve şildiyle ödüllendirilmekteyse de bu sezon itibarıyla uygulama kaldırılmıştır. Ödül törenlerine katılım zorunlu olup aksi hâlde para cezası uygulanır. Federasyonun ödül gecesinin hâricinde Kıbrıs Türk Spor Yazarları Derneği ve Kuzey Kıbrıs Türk Futbol Antrenörleri Derneği tarafından düzenlenen törenlerde de kadın futboluna yönelik ödüller verilmektedir.
Ligin şampiyon takımına, başarılı teknik direktörü ve gol kraliçesine verilen nakdi ödül hakkında bir veri bulunmamakla birlikte Akdeniz Spor Birliğinin ilk dört sezondaki şampiyonluğu neticesinde elde ettiği toplam gelirin ) olduğu bilinmektedir.


## Sponsorluk ve yayım hakları.
Lig sponsorları federasyon tarafından çıkılan ihaleler ile belirlenir. İlk sponsor, 15 Nisan 2009 tarihinde yapılan yönetim kurulu kararı ile tescil edilerek 2008-09 sezonunun ana ve ad sponsoru olan Arınet'tir. Firma bir sezonluk anlaşma için ₺10 bin () ödeme yapmıştır. 2010-11 sezonunda ise Limasol Türk Kooperatif Bankası ile sponsorluk anlaşması imzalanarak ₺15 bin () karşılığında ligin adı Limasol Bankası Bayanlar Ligi oldu. 2017-18 sezonu başında tüm Kuzey Kıbrıs futbol liglerinin iletişim sponsoru Kuzey Kıbrıs Turkcell ile yapılan anlaşma bu ligin ad sponsorluğunu da içerecek şekilde genişletildi, KKTCELL Kadınlar Ligi adını alan lig ilk kez art arda iki sezon sponsor adıyla oynandı. 2021-22 sezonuyla birlikteyse ad sponsorluğunu Puma üstlenmiş olup bu anlaşma hâlen geçerlidir.
Ligin düzenli bir yayımcısı ve yayım takvimi bulunmamakta, belirli maçlar farklı kanallar tarafından yayımlanmaktadır. 2021-22 sezonunun play-off finali BRT 2'de canlı olarak yayımlandı ve bu maç ligin ilk naklen yayını olarak kayda geçti. 2023-24 sezonunun finali televizyonda Kıbrıs TV, internette ise Miracle Spor TV tarafından eşzamanlı olarak yayımlandı. Ertesi sezonun final yayınıysa tekrar BRT 2'den yapıldı.


## Takımlar.
Kuzey Kıbrıs kadın futbolunda küme düşme ya da yükselme uygulanmadığından lige katılacak takımlar her sezon öncesi yapılan başvurularla belirlenmekte, buna bağlı olarak takım sayısı da değişebilmektedir. Son oynanan 2024-25 sezonunda lige katılan 9 takım şunlardır:


### Lige katılımlar.
Kuruluşundan bu yana 32 farklı takımın mücadele ettiği ligin ilk sezonuna Akdeniz Spor Birliği, Gaziköy, Gönyeli, Türk Ocağı Limasol, Mağusa Gençlik Merkezi, Serdarlı-Görneç ve Yeniboğaziçi iştirak etti. 2022-23 ve 2023-24 sezonlarında 11 takımla düzenlenen ve bu anlamda en yüksek sayının yakalandığı ligdeki en az katılımın görüldüğü sezonlar ise 4 takım ile 2010-11 ve 2011-12 sezonları oldu. Akdeniz Spor Birliği ve Mağusa Spor Akademisi yedişer sezonla ligde en çok yer alan takımlar olurken yedi takım ise birer sezon müsabakaya katıldı. Türk Ocağı Limasol 2007-08 mevsiminde katılım gösterdiği tek sezonu da tamamlamadan ligden çekilirken Akdeniz Spor Birliği 2011-12 sezonuna katılmasına karşın hiçbir maça çıkmadı, 2018-19 sezonunda ise Alsancak Yeşilova üçüncü haftadan itibaren maçlara çıkmadı.
 - 7 sezon: Akdeniz Spor Birliği, Mağusa Spor Akademisi
 - 6 sezon: Alsancak Yeşilova
 - 5 sezon: Dumlupınar
 - 4 sezon: Değirmenlik, Düzova, Gençlik Gücü, Gönyeli, Mağusa Gençlik Merkezi
 - 3 sezon: 1461 İskele Trabzonspor, Doğan Türk Birliği, Geçitkale Günay, Göçmenköy İdman Yurdu, Hamitköy, Küçük Kaymaklı, Vadili Türk Çiftçiler Birliği
 - 2 sezon: Çanakkale, Dikmen Gücü, Gaziköy, Metehan, Ortaköy, Taşkınköy, Yeniboğaziçi, Yenierenköy, Yılmazköy
 - 1 sezon: Baf Ülkü Yurdu, Balıkesir, Binatlı Yılmaz, Mesarya, Serdarlı-Görneç, Türk Ocağı Limasol, Yenicami Ağdelen