BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Nimreh Yazıtı
Nimreh Yazıtı, (Arapça: نقش النمارة "naqš an-Namārah") M.S. 4. yüzyıla tarihlenen ve erken döneme ait Arapça metin örneklerinden kabul edilen bir kitabedir. Hem Nabatî yazısından Arapça yazıya geçişin izlerini taşır hem de o dönemin Roma-Arap ilişkilerinin anlamlandırılmasına katkıda bulunmaktadır.


## Yazı ve dil özellikleri.
Metin, 5 satır olarak bazalt blok üzerine işlenmiştir. Nabatî alfabesindeki 22 işaret, 28-29 Arapça ünsüzünü karşılamak üzere bazı ek belirteçlerle donatılmıştır. Harflerin bir kısmındaki ligatürler, Arap yazısına geçiş aşamasını gösterir. Metindeki bazı terimler ve sözcükler Aramice kökenli olsa da (ör. şecerede “b‑r” kullanımı) Namara Yazıtı genel dil yapısı itibarıyla Klasik Arapça'ya daha yakındır.


## Keşfi.
4 Nisan 1901'de Nimreh (Güney Suriye) yakınlarında Fransız arkeologlar René Dussaud ile Frédéric Macler tarafından bulundu. Bölge o tarihte Roma İmparatorluğu sınırındaki Limes Arabicus'un hemen güneyindeydi ve ilerleyen zamanlarda bir Roma kalesine olarak da kullanıldı.


## Tarihî arka plan.
Metin, Hire merkezli Lahmi Kralı İmru el‑Kays ibn Amr'in mezar anıtıdır. M.S. 328'de öldüğü tarihlendirilen İmru el‑Kays, Sasanîler ile mücadelede için Roma'dan askerî yardım arayışında bulunmuş ve ölmeden önce Hıristiyanlığı kabul etmiş olmakla birlikte yazıtta Hristiyan simgelerine ya da terimlerine rastlanmaz. A. Aytaç'ın 2022 tarihli dilbilimsel incelemesi, yazıtın Nabatî yazısından Arap alfabesine geçiş sürecine ışık tutar.


## İlk okumalar ve yeni çözümler.
René Dussaud, 20. yüzyıl başında ilk okunuşu yayımlayarak metnin; kralın tanıtımı, başarıları ve ölüm tarihinin ilan edilmesi şeklinde ilerlediğini belirtti. 1985'te James A. Bellamy, üçüncü satırdaki iki tartışmalı sözcüğü yeniden çözerek önemli bir düzeltme sundu ancak genel tema Dussaud'un çevirisinden farklı değildi.


## Çevirisi.
### Metin (Arap alfabesiyle).
هذا نقش قبر إمرؤ القيس بن عمرو ملك العرب؛ وكان لقبه أستاذ أسد ونزار. أذعن أسديون، وهزم ملوكهم؛ ثم أذاق مذحج الهزيمة، ودفعهم إلى أبواب نجران؛ وقبض على مدينة شمر؛ وانتصر على معد؛ أحسن إلى النبلاء، وعيّن الولاة؛ فأصبحوا فيلاركًا للرومان. لم يدرك ملك إنجازاته. ثم توفي في اليوم السابع من شهر كسلول سنة ٢٢٣ حسب تقويم بصرة. فليحظ رفاقه بالسعادة!


### Çeviri (Türkçe).
"Bu, Arapların kralı İmru el‑Kays ibn Amr’ın mezar yazıtıdır. Esed ve Nizâr kabilelerinin önderi ünvanını taşırdı. Esedîleri boyun eğdirdi, krallarını yendi; ardından Mezhec kabilesini bozguna uğratıp onları Necran kapılarına kadar sürdü; Şammar şehrini ele geçirdi; Maad kabilesini yendi; soylulara iyi davrandı, valiler atadı; onlar Romalıların filarkları oldular. Hiçbir kral onun başarılarına erişemedi. Sonra Busra takvimine göre 223. yılın Kislul ayının 7. gününde öldü. Dostları ne mutlu!
# Sling Blade
Sling Blade, yönetmenliği ve senaristliği Billy Bob Thornton tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Dwight Yoakam, J. T. Walsh, Billy Bob Thornton ve John Ritter'ın yer aldığı 1996 çıkışlı Amerikan yapımı psikolojik dram filmi.
# Altan Yavuz
Altan Yavuz (23 Eylül 1939, Limasol - 16 Ocak 2025, Lefkoşa), iç hastalıkları uzmanı ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti eski milletvekili.


## Yaşamı.
Altan Yavuz, 23 Eylül 1939 tarihinde Kıbrıs’ın Limasol kazasına bağlı Piskobu (Yalova) köyünde dünyaya geldi. İlkokulu kendi köyünde okudu; ortaokul ve lise eğitimini Limasol’daki 19 Mayıs Koleji’nde tamamladı.
1957 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne girdi ve 1964 yılında tıp eğitimini başarıyla tamamlayarak mezun oldu. Aynı yıl İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde, Haseki Kliniği Farmakoloji ve Tedavi bölümünde uzmanlık eğitimine başladı; 1968 yılında iç hastalıkları (dahiliye) uzmanı unvanını aldı.
Yavuz, uzmanlığını aldıktan sonra Türkiye’de kariyer yapma imkânı olmasına rağmen, o dönemde Kıbrıs Türk toplumunun doktor ihtiyacının acil olduğunu görerek 1968 yılında kesin dönüşle Kıbrıs’a geldi.
Lefkoşa’da Girne Caddesi’nde kendi özel kliniğini açtıktan sonra KKTC Sağlık Bakanlığı’na başvurdu. 2 Ocak 1969 tarihinde kamu hizmetine kabul edilerek Lefkoşa Türk Genel Hastanesi’ne iç hastalıkları uzmanı olarak atandı.
O dönemde kısıtlı imkânlarla hizmet veren hastanede (eski bir fabrika binasında) görev yaparken, doktor sayısının yetersizliği nedeniyle Sağlık Bakanlığı, kamu hekimlerinin mesai dışında özel hasta görmelerine göz yumuyordu. Ancak 1971 yılında Sağlık Bakanlığı’nın kararıyla kamu hekimlerinin özelde çalışması yasaklanınca Altan Yavuz, bu kurala saygı göstererek devlet hastanesindeki görevinden istifa etti ve yalnızca özel sektörde hekimlik yapmaya devam etti.
Kıbrıs’a döndüğü 1968’den itibaren aralıksız 56 yıl boyunca hekimlik mesleğini sürdürdüğünü belirten Yavuz, mesleğine hiç ara vermeden hizmet etmiştir. 1980’li yıllara gelindiğinde aktif siyasete de atılarak Ulusal Birlik Partisi saflarında görev aldı; 1981-1985 döneminde UBP Lefkoşa İlçe Başkanı oldu.
2010 yılında Araştırmalar ile Obezite ve Obezite Hastalıkları adıyla bir kitap yayımlayarak obezite konusunda kapsamlı bir çalışmaya imza attı. Ayrıca Kıbrıs Türk Tabipleri Birliği’nin 2014 yılında çıkardığı Kıbrıslı Türk Doktor Şairler Antolojisi adlı eserde Altan Yavuz’un bazı şiirleri de yer almıştır.
1971-1974 yıllarında Limasol Yalova Spor Kulübü’nde asbaşkanlık ve federasyon temsilciliği, 1974-1976 yıllarında Lefkoşa Yenicami Ağdelen Spor Kulübü’nde başkanlık yapmış; her iki kulübün de şampiyonluklarına tanıklık etmiştir. Ayrıca 1978-1990 döneminde KKTC Jimnastik Federasyonu’nda asbaşkan olarak görev almıştır.
Ardından, 23 Haziran 1985 genel seçimlerinde UBP’den Lefkoşa milletvekili seçilen Altan Yavuz, 18 Mayıs 1990 tarihine dek Cumhuriyet Meclisi’nde milletvekili olarak görev yapmıştır.
Evli olan Yavuz, dört çocuk babasıydı.


## Ölümü.
Altan Yavuz, 16 Ocak 2025’te 86 yaşında hayatını kaybetti. 17 Ocak 2025 tarihinde Lefkoşa’da Cumhuriyet Meclisi bahçesinde devlet töreninin ardından Lefkoşa Kabristanlığı’nda toprağa verildi.
# Horst aan de Maas
Horst aan de Maas, Hollanda'nın Limburg bölgesinde bir belediyedir. Bu belediye, ilk olarak 1 Ocak 2001 tarihindeki bir idari yeniden yapılanma sonucunda, o dönemdeki Broekhuizen, Horst ve Grubbenvorst belediyelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Ancak bu birleşmeler sayesinde, büyütülen Horst belediyesi Maas Nehri kıyısına ulaşabilmiştir.
1 Ocak 2010 itibarıyla, Horst aan de Maas belediyesi, Sevenum ve Meerlo-Wanssum belediyesinin bir kısmı ile bir kez daha birleşmiştir. Yeni belediyenin ikinci büyük yerleşim yeri olan Sevenum, 1836 ile 2010 yılları arasında bağımsız bir belediyeydi.
Yeniden büyütülen bu belediye, ismini Horst aan de Maas olarak korumuş ve toplamda on altı yerleşim biriminden oluşmaktadır.


## Tarihçe.
Horst aan de Maas, 2001 yılında Horst, Broekhuizen ve Grubbenvorst gibi belediyelerin birleşmesiyle oluşturulmuştur. Bölge, Orta Çağ'dan bu yana yerleşim yeridir ve Roma dönemine ait izler taşır. Zamanla modern tarım ve teknolojik seracılık faaliyetlerinin merkezi haline gelmiştir.


## Coğrafya.
Belediye Limburg’un kuzey kesiminde yer alır. Düz ova yapısı ve Maas Nehri'ne yakınlığı, tarımsal üretimi destekler. Bölgede ormanlık alanlar ve doğal koruma bölgeleri de mevcuttur. Toplam yüzölçümü yaklaşık 192 km²'dir.


## Nüfus.
2025 itibarıyla Horst aan de Maas’ın nüfusu yaklaşık 44.276 kişidir. Horst, Grubbenvorst, Sevenum, America ve Lottum gibi köyler belediyeye bağlıdır.


## Kültür ve Etkinlikler.
Rozenfestival (Lottum): İki yılda bir düzenlenen ve Hollanda’nın en büyük gül festivallerinden biri. 
Kasteeltuinen Arcen (yakın çevre): Tematik bahçeleriyle ünlü tarihi şato bahçeleri. 
America Köyü Müzik Festivalleri: Yerel ve ulusal müzisyenlerin katıldığı açık hava etkinlikleri.


## Gezilecek yerler.
Kasteel Huys Ter Horst: 14. yüzyıldan kalma, kısmen ayakta kalan kale kalıntısı. 
Museum de Kantfabriek: Tekstil sanayisinin ve dantel üretiminin tarihine ışık tutan müze. 
Mariapeel Doğa Alanı: Kuş gözlemciliği ve yürüyüş için koruma altındaki bataklık bölgesi. 
Sint-Lambertuskerk (Horst): Gotik ve neo-gotik karışımı tarihi kilise yapısı.


## Ulaşım.
Demiryolu: Horst-Sevenum istasyonu, Eindhoven–Venlo hattında yer alır. 
Karayolu: A73 ve N556 gibi ana yollarla çevre belediyelere bağlanır. 
Otobüs: Arriva tarafından işletilen bölgesel otobüs hatları aktiftir. 
Bisiklet: Limburg’un geniş bisiklet ağı sayesinde kolay erişim sağlanmaktadır.
# Elaeus (Bitinya)
Elaeus veya Elaious () ya da Elaios (Ἐλαῖος), Bitinya kıyısında, aynı adı taşıyan bir nehrin ağzında bulunan bir emporium yani ticaret yeriydi. Elaeus, Cales'in 120 stadia (yaklaşık 22 km) batısında yer alıyordu.
MÖ 334'e kadar Perslerin egemenliğinde kalan bölge, bu tarihten sonra Makedonyalıların eline geçmiş; ancak yöre halkının isyanı sonucu kısa bir süre bağımsız bir yönetime (Bitinya Krallığı) kavuşmuştur. MÖ27'de Roma İmparatorluğuna, 395 yılında ise Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğuna bağlanmıştır.
Sit alanı günümüzde, Zonguldak ilinin Alaplı ilçesine bağlı Kocaman köyünün aynı adlı deresinin Karadeniz ağzında yer almaktadır.
# Tek renkli satranç
Tek renkli satranç, satranç tahtasında yalnızca tek bir renk karesinin (örneğin sadece beyaz ya da sadece siyah kareler) kullanıldığı, standart satrançtan farklı bir varyanttır. Bu tür satranç oyunlarında, taşların hareketleri ve oyunun dinamikleri önemli ölçüde değişir.


## Oyun Kuralları.
  - Tahta Düzeni: Standart 8x8 satranç tahtası kullanılır, ancak yalnızca bir renk kare (örneğin sadece beyaz kareler) aktif olarak kullanılır.
  - Taşların Hareketi: Taşlar yalnızca bu kareler üzerinde hareket edebilir. Diğer kareler oyun dışında kabul edilir.
  - Oyun Amacı: Standart satrançtaki gibi rakip şahı mat etmek amaçlanır, ancak hareket alanı kısıtlıdır.


## Strateji ve Taktikler.
Tek renkli satrançta taşların hareket alanı ciddi biçimde kısıtlandığı için, oyun stratejileri standart satrançtan farklılık gösterir. Özellikle fil ve kale gibi taşların etkinliği azalırken, at gibi taşların hareket kabiliyeti daha avantajlı hale gelebilir. Mat etme yöntemleri ve oyun sonu teknikleri de bu varyantta farklılık gösterebilir.


## Tarihçe.
Tek renkli satranç, satranç oyununa olan ilginin artmasıyla birlikte farklı düşünme biçimlerini teşvik etmek amacıyla ortaya çıkmıştır. Satranç, tarih boyunca birçok kültürde gelişmiş ve çeşitli varyantları ortaya çıkmıştır. Satranç ve felsefe ilişkisini inceleyen akademik çalışmalarda, satrancın soyut ve stratejik doğası, farklı varyantların gelişimini de etkilemiştir.


## Popülerlik ve Kullanım Alanları.
Bu varyant, genellikle satranç problemleri ve bulmacalarında, standart oyundan farklı düşünme becerilerini geliştirmek amacıyla kullanılır. Resmî turnuvalarda yaygın değildir.
# Menekşe Koyu (film)
Menekşe Koyu, yönetmenliğini Barbro Karabuda'nın yaptığı, 1991 yılı Türkiye - İsveç yapımı filmdir.
Yaşar Kemal'in "Menekşe Koyu" adlı romanından uyarlanmıştır. Türkiye'de bir balıkçı köyündeki sıradan insanların yaşam kavgası, acıları, özlemleri, beklentileri, yitirilen umutlarını anlatır. 


## Konusu.
Kerem Usta adlı yabancı, bir balıkçı köyüne gelip orada bir gecekondu inşa edip ailesiyle yerleşir. Ancak yaptığı ev, kaçak olduğu için belediye tarafından yıkılır ve köy hayatına alışmakta göçlük çeken karısı Neriman, şartlara dayanamayıp ailesini terk eder. Neriman, işçi olarak çalışmak üzere Almanya'ya gider. Çocuklarıyla ortada kalan Kerem Usta, köy ortamındaki baskılarla ve dedikodularla boğuşur. Neriman, yıllar sonra kucağında bebeği ile döner ve her şeye yabancılaşmış, kötümser, buruk bir Kerem bulur.


## Oyuncular.
  - Türkan Şoray (Neriman)
  - Sven Wollter (Kerem)
  - Macit Koper (Rüstem)
  - Yavuzer Çetinkaya (Hasan)
  - Erol Günaydın 
  - Salih Kalyon
  - Füsun Demirel
  - Vildan Kara (Kara kız)


## Ödüller.
  - 1992- Ankara Film Festivali, Umut Veren Yeni Kadın Oyuncu Ödülü (Vildan Kara)
# Temmuz 2023'te ölenler
 - YÖNLENDİR 
←
→
 - YÖNLENDİR 
Bu madde, tarihindeki kayda değer ölümlerin bir listesidir.
Ölümler, gerçekleştiği günün içerisinde soyadına bağlı olarak alfabetik sıralanmıştır. Ölüm bilgileri mümkün olduğunca şu sırayla verilmiştir:
  - İsim, yaş, doğduğu esnada vatandaşı olduğu ülke, daha sonra vatandaşı olduğu ülke (varsa), tanınma sebebi, ölüm sebebi (biliniyorsa), ve kaynak.


## Temmuz 2023.
### 5.
 - Franca Capetta, 86, İtalyan okçu


### 9.
  - Özkan Uğur, 69, MFÖ grubunun üyesi, müzisyen, sinema (G.O.R.A., A.R.O.G, Yahşi Batı) ve dizi oyuncusu (İkinci Bahar, Cennet Mahallesi, Türk Malı).


### 11.
  - Milan Kundera, 94, Çek asıllı Fransız romancı, yazar


### 12.
  - Heide Simonis, 80, Alman siyasetçi.
 - John Nettleton, 94, İngiliz oyuncu


### 13.
  - Carlin Glynn, 83, Amerikalı aktris, şarkıcı ve sanat yönetmeni


### 15.
  - Tanju Tuncel, 83, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu.


### 16.
  - Kevin Mitnick, 59, İnternet hackeri


### 17.
  - Linda Haynes, 75, Amerikalı aktris


### 20.
  - Baha Boduroğlu, 76, Türk pop müziği sanatçısı ve besteci.


### 21.
  - Tony Bennett, 96, Amerikalı popüler müzik, klasik pop ve caz şarkıcısı.


### 22.
  - Adolf Scherer, 85, Çekoslovakyalı millî futbolcu
  - Lelia Goldoni, 86, İtalyan asıllı Amerikalı aktris ve eğitimci


### 23.
  - Aleksandr Tsilyurik, eski Rus futbolcu ve antrenör


### 25.
  - Pakize Türkoğlu, 96, Türk yazar


### 26.
  - Sinéad O'Connor, 56, İrlandalı şarkıcı, söz yazarı ve besteci


### 28.
  - Martin Walser, 96, Alman yazar
 - Jana Šulcová, 76, Çek tanınmış aktris


### 30.
  - Safa Önal, 92, Türk senarist ve yönetmen


### 31.
  - Suret Hüseynov, 63, Azeri albay ve Azerbaycan'ın eski başbakanı
# Haziran 2023'te ölenler
 - YÖNLENDİR 
←
→
 - YÖNLENDİR 
Bu madde, tarihindeki kayda değer ölümlerin bir listesidir.
Ölümler, gerçekleştiği günün içerisinde soyadına bağlı olarak alfabetik sıralanmıştır. Ölüm bilgileri mümkün olduğunca şu sırayla verilmiştir:
  - İsim, yaş, doğduğu esnada vatandaşı olduğu ülke, daha sonra vatandaşı olduğu ülke (varsa), tanınma sebebi, ölüm sebebi (biliniyorsa), ve kaynak.


## Haziran 2023.
### 1.
  - Michael Batayeh, 52, Ürdün kökenli Amerikalı aktör


### 3.
  - Paul Geoffrey, 68, İngiliz-Amerikalı aktör


### 5.
  - Nurhan Damcıoğlu, 82, Türk kantocu, ses sanatçısı ve oyuncu.


### 7.
  - Yıldız Tezcan, 78, Türk oyuncu ve şarkıcı.


### 9.
  - Camilla Ah Kin, 58, Avustralyalı aktris, oyun yazarı, yönetmen ve eğitimci


### 10.
  - Theodore Kaczynski, 81, Amerikalı matematikçi ve bombalı saldırılar düzenleyen eylemci.


### 11.
  - Suna Kan, 86, Türk keman virtüözü.


### 12.
  - Pakize Başaran, 102, Türk yazar.
  - Silvio Berlusconi, 86, İtalyan siyasetçi.
  - Treat Williams, 71, Amerikali oyuncu ("The Eagle Has Landed", "Hair", "Bir Zamanlar Amerika").


### 13.
  - Cormac McCarthy, 89, Amerikalı yazar.


### 15.
  - Glenda Jackson, 87, İngiliz oyuncu ("Women in Love").


### 16.
  - Paxton Whitehead, 85, İngiliz oyuncu, tiyatro yönetmeni ve oyun yazarı


### 17.
  - Metin Milli, 80, Türk ses sanatçısı.


### 23.
  - Frederic Forrest, 86, Amerikalı aktör. ("The Conversation", "Apocalypse Now")


### 27.
  - Carmen Sevilla, 92, İspanyol aktris, şarkıcı ve TV sunucusu
# Mayıs 2023'te ölenler
 - YÖNLENDİR 
←
→
 - YÖNLENDİR 
Bu madde, tarihindeki kayda değer ölümlerin bir listesidir.
Ölümler, gerçekleştiği günün içerisinde soyadına bağlı olarak alfabetik sıralanmıştır. Ölüm bilgileri mümkün olduğunca şu sırayla verilmiştir:
  - İsim, yaş, doğduğu esnada vatandaşı olduğu ülke, daha sonra vatandaşı olduğu ülke (varsa), tanınma sebebi, ölüm sebebi (biliniyorsa), ve kaynak.


## Mayıs 2023.
### 15.
  - Sharon Farrell, 82, Amerikalı tanınmış aktris


### 16.
  - Andy Smart, 63, İngiliz stand-up komedyen, yazar, oyuncu ve spor yorumcusu


### 19.
  - Cevat Karahasan, 70, Bosnalı romancı ve felsefecidir.
 - Lena Adler, 81, İsveçli jimnastikçi


### 20.
  - Nuri Sesigüzel, 86, Türk ses sanatçısı, sinema oyuncusu.


### 21.
  - Ray Stevenson, 58, İrlanda asıllı İngiliz aktör.


### 24.
  - Tina Turner, 83, Amerikalı şarkıcı, müzisyen, dansçı, oyuncu, yazar ve moda ikonudur.
 - George Maharis, 94, Amerikalı aktör, şarkıcı ve ressam


### 25.
  - İlham Gencer, 98, Türk caz piyanisti, şarkıcı.
# Nisan 2023'te ölenler
 - YÖNLENDİR 
←
→
 - YÖNLENDİR 
Bu madde, tarihindeki kayda değer ölümlerin bir listesidir.
Ölümler, gerçekleştiği günün içerisinde soyadına bağlı olarak alfabetik sıralanmıştır. Ölüm bilgileri mümkün olduğunca şu sırayla verilmiştir:
  - İsim, yaş, doğduğu esnada vatandaşı olduğu ülke, daha sonra vatandaşı olduğu ülke (varsa), tanınma sebebi, ölüm sebebi (biliniyorsa), ve kaynak.


## Nisan 2023.
### 8.
  - Michael Lerner, 81, Amerikalı oyuncu (Barton Fink).


### 16.
  - Eddie Colquhoun, 78, İskoç futbolcu (Bury, Sheffield United)


### 25.
  - Harry Belafonte, 96, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu, kalp yetmezliği.


### 27.
  - Jerry Springer, 79, Amerikalı televizyon sunucusu (The Jerry Springer Show), oyuncu, siyasetçi ve 56. Cincinnati Belediye Başkanı (1977-1978)
# Mart 2023'te ölenler
 - YÖNLENDİR 
←
→
 - YÖNLENDİR 
Bu madde, tarihindeki kayda değer ölümlerin bir listesidir.
Ölümler, gerçekleştiği günün içerisinde soyadına bağlı olarak alfabetik sıralanmıştır. Ölüm bilgileri mümkün olduğunca şu sırayla verilmiştir:
  - İsim, yaş, doğduğu esnada vatandaşı olduğu ülke, daha sonra vatandaşı olduğu ülke (varsa), tanınma sebebi, ölüm sebebi (biliniyorsa), ve kaynak.


## Mart 2023.
### 1.
  - Irma Serrano, 89, Meksikalı aktris ve şarkıcı


### 3.
  - Hiroshi Imai, 81, Japon siyasetçi ve milletvekili (1993-2000, 2003-2009)
  - Tom Sizemore, 61, Amerikalı aktör ve yapımcı


### 4.
  - Judith Heumann, 75, Amerikalı engelli hakları aktivisti
  - Phil Batt, 96, Amerikalı bir siyasetçi ve Idaho Valisi (1995-1999)


### 8.
  - Haim Topol, 87, İsrailli tiyatro ve sinema aktör


### 10.
  - Vefa Tanır, Türk siyasetçi


### 17.
  - Lance Reddick, 60, Amerikalı tiyatro, film ve televizyon oyuncusu


### 20.
  - Terry Norris, Avustralyalı oyuncu


### 21.
  - Hezekiel Hazum, 76, İsrailli eski millî futbolcu.


### 28.
  - Ryuichi Sakamoto, 71, solo sanatçı.
# Şubat 2023'te ölenler
 - YÖNLENDİR 
←
→
 - YÖNLENDİR 
Bu madde, tarihindeki kayda değer ölümlerin bir listesidir.
Ölümler, gerçekleştiği günün içerisinde soyadına bağlı olarak alfabetik sıralanmıştır. Ölüm bilgileri mümkün olduğunca şu sırayla verilmiştir:
  - İsim, yaş, doğduğu esnada vatandaşı olduğu ülke, daha sonra vatandaşı olduğu ülke (varsa), tanınma sebebi, ölüm sebebi (biliniyorsa), ve kaynak.


## Şubat 2023.
### 1.
  - Benny Dollo, 72, Endonezyalı teknik direktör (millî takım).


### 2.
  - Barbara Wilk-Ślizowska, 87, Polonyalı Olimpik jimnastikçi (1956).
  - John Zizioulas, 92, Rum Ortodoks papaz.


### 3.
  - Giuseppina Bersani, 73, İtalyan Olimpik eskrimci (1972).
  - Erdinç Çelikkol, 84, Türk besteci ve ses sanatçısı.
  - Anthony Fernandes, 86, Hint Roma Katolik piskopos.
  - Paco Rabanne, 88, İspanyol-Fransız moda tasarımcısı.


### 4.
  - Sherif Ismail, 67, Mısırlı siyasetçi, eski Mısır Başbakanı (2015-2018).


### 5.
  - Pervez Musharraf, 79, Pakistanlı (d. 1974) asker ve siyasetçi, eski Pakistan Cumhurbaşkanı (2001-2008).


### 6.
  - Nader Joukhadar, 45, Suriyeli futbolcu (millî takım) ve teknik direktör.
  - Lubomír Štrougal, 98, Çek siyasetçi, eski Çekoslovakya Başbakanı (1970-1988).
  - Yakup Taş, 63, Türk siyasetçi ve eski milletvekili (2018-2023).
  - Ahmet Eyüp Türkaslan, 28, Türk futbolcu (Osmanlıspor, Ümraniyespor, Yeni Malatyaspor).
  - Taner Savut, 48, Türk sportif direktör ve eski futbolcu


### 7.
  - Friedel Lutz, 84, Alman futbolcu (Eintracht Frankfurt, millî takım).


### 8.
  - Burt Bacharach, 94, Amerikalı piyanist, besteci ve müzik yapımcısı.
  - Miroslav Blažević, 87, Boşnak asıllı Hırvat futbolcu (Rijeka) ve teknik direktör (Dinamo Zagreb, millî takım).
  - İvan Silayev, 92, Rus siyasetçi, Sovyetler Birliği'nin son başbakanı (1991).


### 9.
  - Sıtkı Güvenç, 61, Türk siyasetçidir eski milletvekili (2011-2015).


### 10.
  - Hans Modrow, 95, Alman siyasetçi ve Doğu Almanya'nın son başbakanı (1989-1990).
  - Hugh Hudson, 86, İngiliz yönetmen (Ateş Arabaları, Devrim).
  - Sergey Tereşçenko, 71, Kazak siyasetçi ve eski Kazakistan Başbakanı (1991-1994).


### 11.
  - Deniz Baykal, 84, Türk avukat, siyaset bilimci, akademisyen ve siyasetçidir. Eski CHP Genel Başkanı (1992-1995, 1995-1999, 2000-2010), Başbakan Yardımcısı (1995-1996), Dışişleri Bakanı (1995-1996) ve milletvekili (1973-1980, 1987-1999, 2002-2023).


### 15.
  - Dario Penne, 84, İtalyan aktör, seslendirme sanatçısı ve dublaj yönetmeni.


### 18.
  - Ahmet Suat Özyazıcı, 86, Türk futbolcu (İdmanocağı, Trabzonspor) ve teknik direktör (Trabzonspor).


### 19.
  - Richard Belzer, 78, Amerikalı stand-up komedyen, aktör (Law & Order) ve yazar.


### 21.
  - Amancio Amaro, 83, İspanyol futbolcu (Real Madrid, millî takım) ve teknik direktör (Real Madrid).


### 23.
  - John Motson, 77, İngiliz spor gazetecisi ve yorumcusu (BBC Sport).
# Leudal
Leudal, Hollanda’nın Limburg eyaletinde yer alan bir belediyedir. 1 Ocak 2007 tarihinde Haelen, Heythuysen, Hunsel ile Roggel en Neer belediyelerinin birleşmesiyle kurulmuştur.
Belediyenin yüzölçümü yaklaşık 165 km²’dir. Belediye binası Heythuysen kasabasında bulunmaktadır. Leudal, Orta Limburg bölgesinde yer almaktadır.
Leudal adı, Heythuysen, Roggel, Haelen, Nunhem ve Neer yerleşim birimleri arasında yer alan bir doğa alanından alınmıştır. Bu bölge, Leu deresinin neden olduğu erozyon sonucu oluşmuştur.


## Tarihçe.
Bölge, Orta Çağ’dan beri farklı küçük köy yerleşimlerine ev sahipliği yapmaktadır. 2007 yılındaki belediye birleşimiyle tek bir idari yapı haline getirilmiştir. Tarihi yapılar, kiliseler ve su değirmenleri bölgenin kültürel dokusunu oluşturur.


## Coğrafya.
Leudal, Limburg’un batısında yer alır ve Maas (Meuse) Nehri’ne komşudur. Adını aldığı Leudal Doğa Rezervi, bölgedeki önemli yeşil alanlardan biridir. Belediye, geniş tarım arazileri, ormanlık alanlar ve kırsal köylerden oluşur.


## Nüfus.
2025 yılı itibarıyla Leudal’ın nüfusu yaklaşık 36.108 kişidir. Belediyeye bağlı önemli yerleşim birimleri: Heythuysen, Haelen, Roggel, Neer, Ittervoort ve Ell'dir.


## Kültür ve etkinlikler.
Leudal Müzesi (Haelen): Doğal yaşam ve yerel tarih temalı sergiler sunan müze. 
Kermis ve Karnavallar: Her köyde yıl içinde düzenlenen geleneksel etkinlikler. 
Molenfeesten (Değirmen Festivali): Tarihi su değirmenleri etrafında düzenlenen halk şenlikleri.


### Gezilecek yerler.
Leudal Doğa Rezervi: Yürüyüş yolları, vadiler ve ormanlık alanlarıyla bilinen koruma bölgesi. 
Aldenghoor Kalesi (Haelen): Şu anda otel ve restoran olarak kullanılan tarihi kale. 
Sint-Servatiuskerk (Roggel): Tarihi ve mimari açıdan önemli kilise yapısı. 
Neer Su Değirmeni: Orta Çağ’dan kalma, hâlen çalışır durumda olan tarihi değirmen.


## Ulaşım.
Karayolu: N273, N280 ve A2 gibi önemli yollarla Weert, Roermond ve Belçika’ya bağlantı sağlanır. 
Otobüs: Arriva tarafından işletilen otobüs hatları bölge içi ve şehirler arası ulaşım sağlar. 
Demiryolu: En yakın tren istasyonları Roermond ve Weert’tedir. 
Bisiklet: Doğa ve kırsal köy yollarını içeren bisiklet ağları oldukça yaygındır.
# Wii Fit
Wii Fit, Nintendo tarafından Wii oyun konsolu için piyasaya sürülen bir exergaming oyunudur. Oyunu oynamak için bir Wii Fit Balance Board (denge tahtası) gerekir. Oyunda Wii Fit denge tahtasıyla yapılabilen egzersizler bulunmaktadır. Bunlar yoga, güç antrenmanı, aerobik ve denge egzersizleridir. Ayrıca, Wii Fit denge tahtası ile oynanabilen mini oyunlar bulunmaktadır.
# Canon EOS 500D
Canon EOS 500D, Canon tarafından 25 Mart 2009'da duyurulan 15 megapiksellik giriş seviyesi dijital tek lens yansımalı (DSLR) kameradır . Nisan 2009'da piyasaya sürüldü. Japonya'da EOS Kiss X3, Kuzey Amerika'da ise EOS Rebel T1i adıyla biliniyor. Orta sınıf DSLR fotoğraf makinelerinin Rebel serisini devam ettiren bu model, Canon tarafından EOS 450D'den sonraki model olarak konumlandırılmış ve yerini EOS 550D (T2i)'ye bırakmıştır.
Film moduna sahip üçüncü dijital tek lens yansımalı kamera ve saniyede 20 kare hızında da olsa 1080p video kaydı özelliğine sahip ikinci kameradır. Kamera, film modu, Canlı önizleme ve DiGIC 4 dahil olmak üzere üst düzey Canon EOS 5D Mark II ile birkaç özelliği paylaşıyor. EOS 450D ve EOS 1000D gibi SDHC ortam depolama alanını kullanıyor ve CompactFlash yerine bu ortamı kullanan üçüncü EOS modeli. EOS 5D Mark II'de olduğu gibi, video klipler H.264/MPEG-4 sıkıştırılmış video ve doğrusal PCM ses içeren MOV (QuickTime) dosyaları olarak kaydedilir.


## Özellikler.
  - 15.1- megapiksel CMOS sensör Tip APS-C, 22.3 mm × 14,9 mm CMOS
  - Tip – CMOS sensörlü TTL-CT-SIR
  - DIGIC 4 görüntü işlemcisi
  - 14 bit analogdan dijitale sinyal dönüşümü
  - 3,0 inç (76) mm) LCD monitör (dokunmatik olmayan)
  - Canlı görüntü modu ve dahili flaş
  - Merkez çapraz tip sensörlere sahip geniş, seçilebilir, dokuz noktalı AF
  - 35 bölge kullanan dört ölçüm modu: nokta, kısmi, merkez ağırlıklı ortalama ve değerlendirmeli ölçüm.
  - Otomatik aydınlatma optimizasyonu
  - Vurgu tonu önceliği
  - EOS entegre temizleme sistemi
  - sRGB ve AdobeRGB renk uzayları
  - ISO 100–12.800
  - ISO Hassasiyeti (8) – OTO (100–1600), 100, 200, 400, 800, 1600, 3200  1 durak artışlarla 6400 + H'ye (yaklaşık 12800) kadar genişletilebilir
  - Sürekli sürüş 3,4 kare/sn'ye kadar (170 görüntü (JPEG ), 9 görüntü (raw ))
  - Canon EF ve EF-S lensler
  - PAL ve NTSC video çıkışı desteği
  - SD ve SDHC hafıza kartı dosya depolama
  - Ham ve büyük JPEG eş zamanlı kayıt
  - USB 2.0 ve HDMI arayüzleri.
  - LP-E5 pil
  - Yaklaşık ağırlık 0,475 kg (1,05 lbs )
  - Ölçüm Aralığı – EV 1–20 (23'te) °C ile 50 mm f/1.4 lens ISO100)
  - Düşük Geçişli Filtre – Dahili (sabit) kendi kendini temizleyen sensör ünitesiyle
  - AWB, Gün ışığı, Gölge, Bulutlu, Tungsten, Beyaz, Floresan ışık, Flaş, Özel. Beyaz dengesi telafisi: Mavi–Amber ±9, Macenta–Yeşil ±9
  - WB Braketleme – Tek kademeli artışlarla ±3 seviye, deklanşöre her basışta 3 braketlenmiş görüntü. Seçilebilir Mavi/Amber önyargısı veya Macenta/Yeşil önyargısı
  - Vizör Bilgileri – AF bilgileri: AF noktaları, odak onay ışığı.
  - Pozlama bilgileri: Enstantane hızı, diyafram değeri, ISO hızı (her zaman gösterilir), AE kilidi, pozlama seviyesi/telafisi, nokta ölçüm dairesi, pozlama uyarısı, AEB.
  - Flaş bilgileri: Flaş hazır, yüksek hızlı senkronizasyon, FE kilidi, flaş poz telafisi, kırmızı göz azaltma ışığı. Görüntü bilgisi: Beyaz dengesi düzeltmesi, SD kart bilgisi, monokrom çekim, maksimum seri çekim (1 haneli gösterim), Vurgu tonu önceliği (D+)
# Canon EOS 350D
Canon EOS 350D, Amerika'da EOS Digital Rebel XT ve Japonya'da EOS Kiss Digital N olarak bilinen, Canon tarafından üretilen 8,0 megapiksellik giriş seviyesi dijital tek lens yansımalı (DSLR) fotoğraf makinesidir. Model ilk olarak Şubat 2005'te duyuruldu. EOS serisinin bir parçası olan bu model, EOS 300D'nin devamı ve Ağustos 2006'da piyasaya sürülen EOS 400D'nin (veya Digital Rebel XTi'nin) öncüsüdür.


## Detaylar.
350D, 2003 yılında tanıtılan ve 1000 ABD dolarının altındaki ilk DSLR olan Canon EOS 300D'nin halefidir. 350D ile 300D arasında bazı farklılıklar vardır. En önemli gelişmelerden bazıları şunlardır:
  - 8,0 megapiksel (6,3'ten artırıldı)
  - DIGIC II görüntü işlemcisi
  - Daha hızlı güç açma süreleri (0,2 saniye)
  - Compact Flash tip II yeteneği (mikro sürücüler dahil)
  - 14 (JPEG) veya 4 (raw) kare sürekli çekim arabelleği
  - Daha küçük ve daha hafif gövde
  - Arttırılmış işlev özelleştirmesi
  - E-TTL II flaş algoritması (eski E-TTL flaş algoritmasına göre iyileştirme)
  - Ayna kilitleme
  - Seçilebilir AF ve ölçüm modları
  - USB 2.0 arayüzü (300D'deki daha yavaş USB 1.1 arayüzünden iyileştirildi)
  - Lityum iyon pil 
Canon EOS 350D, raw dosyalardan JPEG veya TIFF dosyaları oluşturabilmenizi sağlayan Digital Photo Professional ile birlikte gelir. Bu özellik eskiden yalnızca Canon'un profesyonel kameralarında mevcuttu.
# FC Metaloglobus București
FC Metaloglobus Bükreş, Romanya'nın başkenti Bükreş merkezli futbol kulübüdür. 1923 yılında Avusturyalı sanayici Manfréd Weiss tarafından kurulmuş Metaloglobus adlı fabrikanın futbol takımı olarak faaleiyete geçti. Maçlarını 1.000 kişi kapasiteli Metaloglobus Stadyumu'nda oynamaktadır.


## Tarihçe.
Kulübe adını veren fabrika, Komünist Romanya döneminde gelişme göstermiş olup 1965 yılından itibaren oyuncak üretmekteydi. 1989 Romanya Devrimi sonrasında fabrika ekonomik sıkıntılar yaşamaya başladı. Bunun üzerine 2000 yılında Suriyeli iş insanı İmad Kassas tarafından satın alındı. Kulüp, 2011'e kadar neredeyse sürekli Bükreş amatör liglerinde oynadı. 2011'de Liga IV Bükreş şampiyonu olarak ulusal play-off'lara katılmaya hak kazandılar. Ulusal play-off'larda Giurgiu ili şampiyonu Rapid Clejani'ye kaybetmelerine karşın aynı yılın yaz aylarında birçok takımın Liga III'ten çekilmesi üzerine Liga III'e alındılar. Kulüp üst üste beş sezon boyunca hep üst sıralarda yer aldı. Bu dönemdeki en iyi performansları 2012-13 ve 2015-16 sezonlarında gelen üçüncülüklerdi. Metaloglobus, 2016-17 sezonunda en yakın rakibine (Viitorul Domneşti) 11 puan fark atarak tarihinde ilk kez Liga II'ye yükselmeye hak kazandı. Her ne kadar ligdeki ilk sezonlarında 16. olarak küme düşme hattından kurtulamamışlarsa da lig beşincisi Afumați'nin ligden çekilmesi üzerine ligde kaldılar.
1 Haziran 2025 tarihinde oynanan yükselme play-off'unda FC Politehnica Iași'yi yenerek tarihlerinde ilk kez Liga I'e yükselmişlerdir.


## Başarıları.
Liga III
  - "Şampiyon (1)": 2016-17
Liga IV Bükreş
  - Şampiyon (1): 2010-11


## Lig mücadeleleri.
  - Liga I: 1 sezon (2025-26)
  - Liga II: 10 sezon (2017-25)
  - Liga III: 6 sezon (2011-17)
# Son Zil
Son Zil, birçok ülkelerde eğitim yılının bitmesi şerefine düzenlenen geleneksel bir törendir. Okuldan ayrılmak üzere olan öğrenciler klasik okul üniforması veya resmî kıyafet giyerler. Genellikle birinci sınıf öğrencisi tarafından sembolik bir son okul zili çalınır.
# Bilgi Günü
Bilgi Günü, birçok ülkelerde eğitim yılının başlaması şerefine düzenlenen geleneksel bir törendir. Geleneksel olarak ilk kez okula gelen birinci sınıf öğrencileri ve diğer öğrenciler için özel törenler yapılır, ders saatleri düzenlenir, bilgi, barış, güvenlik, cesaret vb. konularda dersler verilir.
# Mrinal Kulkarni
Mrinal Kulkarni (evlilik öncesi soyadı: Deo; d. 21 Haziran 1971), Hint oyuncu ve yönetmen. 2022 çıkışlı "Pawankhind" filminde canlandırdığı Rajmata Jijau rolüyle tanınmıştır.
# John Davis (hekim)
John Allen Davis (6 Ağustos 1923 - 4 Mayıs 2025), İngiliz hekim ve akademisyendir.


## Hayatı.
Davis, 6 Ağustos 1923'te Newcastle upon Tyne, İngiltere'de doğdu.
Londra Üniversitesi'nde eğitim görmüş buradaki üstün performanslı eğitimiyle Londra Üniversitesi Altın Madalyası'nı almıştır. II. Dünya Savaşı döneminde Almanya'da İngiliz Ordusu'nda görev aldıktan sonra hekimlik kariyerine Londra'daki Aziz Mary Hastanesi'nde adım atarak burada çocuk hastalıkları konusunda uzmanlaşmıştır. Ardından geçtiği Paddington Green Çocuk Hastanesi'nin evde bakım programı kapsamında deneyim kazandı. Burada kendisi üzerinden büyük katkıları bulunan Donald Winnicott ile beraber çalışma fırsatı yakaladı. 1989'da yakın dostu Donald Winnicott'un adını taşıyan Winnicott Araştırma Birimi'ni kurdu.
Hizmetleriyle 1991'de James Spence Madalyası'nı aldı. Aynı zamanda Manchester Üniversitesi, Cambridge Üniversitesi ile Oxford Üniversitesi'nde akademisyen ve Hammersmith Hastanesi'nde ise kıdemli öğretim görevlisi olarak hazır bulundu.
Eşi Madeleine Vinicombe Davis (doğumdaki soyadı: "Ashlin") 1991'de kaybetmiş ardından onun anısını yaşatmak için kurulan Winnicott Yayın Komitesi'nin editörlüğünü ve başüyeliğini yürütmüştür.
Davis, 4 Mayıs 2025'te Great Shelford, İngiltere'de doğal nedenlerden 101 yaşında öldü.
# Pawankhind
Pawankhind (p) 2022 Hint yapımı tarihî dram filmidir. Digpal Lanjekar'ın yönettiği film AA Films tarafından dağıtılmıştır. Marathi savaşçısı Baji Prabhu Deshpande'nin yaşamını konu alan filmin başrollerini Chinmay Mandlekar, Mrinal Kulkarni, Ajay Purkar ve Ankit Mohan paylaşmaktadır.
 - YÖNLENDİRME
# Gittin Gideli
Gittin Gideli, sözü ve müziği Mazlum Çimen'e ait olan bir Edip Akbayram şarkısıdır. Şarkı, Mazlum Çimen tarafından 2 Temmuz 1993 tarihinde Sivas Katliamı'nın gerçekleştiği Madımak Oteli'nde yapılan "Pir Sultan'ı Anma Etkinlikleri"nde çıkan yangın sonucu yaşamını yitiren babası halk ozanı Aşık Nesimi Çimen anısına yazılmış ve bestelenmiştir. Edip Akbayram tarafından iki kez albümde seslendirilen parçanın Dün ve Bugün 2'de video klibi bulunmaktadır.
Mazlum Çimen, Hakkari'nin Şemdinli ilçesinde şehit olan Kenan Ceylan'ın ölmeden önce Gittin Gideli'yi seslendirdiği görüntüler üzerine yaptığı açıklamada şarkıyı duymanın kendisine mutluluk değil, hüzün verdiğini ifade etti. Bunun sebebini, yaşadığı ülkenin kendisine sürekli acı vermesiyle açıkladı. "Nasıl bir duruma geldiğimizi herkes biliyor ama kimse söyleyemiyor." diyerek toplumsal suskunluğa dikkat çekti.
Şarkıyı, Sivas Katliamı'nda hayatını kaybeden babası Aşık Nesimi Çimen'e adadığını belirtti. Bu bağlamda, eserin hem babası hem de görüntülerde yer alan ve şehit edilen asker Kenan Ceylan'la ilişkilendiğini, bu durumun kendisini derinden etkilediğini söyledi. "Babamı Madımak'ta yaktılar, Kenan arkadaşımızı vurdular. İkisi de ölümle buluşuyor bu şarkıda." sözleriyle iki olay arasında kurduğu bağlantıyı vurguladı.
Çimen, şarkının yeniden gündeme gelmesinin amacıyla ilgili olarak parçayı özellikle öne çıkarmaya çalışmadığını, çünkü şarkının zaten kendisini ispat ettiğini belirtti. Ancak farklı acı olaylarla ilişkilendirilmesinin kendisini daha derin bir şekilde yaraladığını ifade etti. Şarkının, duygusal yönü dışında, daha objektif bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde yaşanan ölümlerin bir anlamı olması gerektiğini söyledi. Özellikle Kenan Ceylan'ın ölümüne atıfla, "Bu artık bizim onayladığımız ya da topyekûn tarafı olduğumuz bir savaş değil." diyerek süregelen çatışma ortamını sorguladı. Ayrıca parçanın kamuoyunda söz konusu bağlamda tanınmasında Edip Akbayram'ın etkili olduğunu belirtti. Şarkının arka planındaki gerçek, Akbayram tarafından sahnede açıklanana kadar kamuoyu tarafından bilinmiyordu.
# Dört mizaç


## Tarihî köken ve antik mizahçılık.
Dört mizaç kuramı, insan kişiliğini sangvinik, kolerik, melankolik ve flegmatik olmak üzere dört temel tipe ayırır. Bu tiplerin tanımı Hippokrates tarafından MÖ 5–4. yüzyılda geliştirilmiş mizahçılık (humorism) teorisine dayanır; kan, sarı safra, kara safra ve balgam adlı sıvıların bedendeki oranının ruhsal özellikleri etkilediği ileri sürülmüştür. Bu görüş, Galen tarafından “De temperamentis” adlı eserle sistemleştirilmiş, her mizaç sıvısının sıcak/soğuk ve kuru/ıslak niteliklerle somutlandığı dokuz tipoloji tanımlanmıştır. Bu nitelik eşleşmelerinde kan (sıcak-ıslak) sangvinik, sarı safra (sıcak-kuru) kolerik, kara safra (soğuk-kuru) melankolik, balgam (soğuk-ıslak) ise flegmatik mizaca denk gelmiştir.


## Fizyolojik temeller ve mevsimle ilişkilendirme.
Mizahçılık, mevsimlerle de bağlantılıdır. İlkbahar kan, yaz sarı safra, sonbahar kara safra ve kış balgam sıvılarını temsil eder. Bu durumlar sağlığın korunması adına kan alma, müshil uygulamaları ve mevsime uygun beslenme gibi önlemleri gerekli kılmaktaydı. Bu model, bedensel sıvı dengesizliğinin hem ruh sağlığını hem fiziksel hastalıkları etkileyebileceği inancına dayanır.


## Orta Çağ’dan İslam tıbbına geçiş.
Bu kuram, İbn Sînâ (Avicenna) ve diğer İslam alimleri tarafından önemle benimsenmiş, “Şifa Kanunu” gibi eserlerde mizah sıvılarının tıbbi, psikolojik ve ruhsal büyüklükle ele alınmasını sağlamıştır. Avrupa Orta Çağı'nda ise Nicholas Culpeper gibi tıp adamları mizahçılığı astrolojik etki ve fizyonomiyle harmanlayarak yorumlamışlardır.


## Modern psikolojiye etkileri.
19. yüzyıldan itibaren bilimsel tıp mizah kuramını reddetse de, mizah temaları psikoloji ve kişilik kuramlarında mecazî modelleme unsuru olarak varlığını sürdürmüştür. Immanuel Kant, kişiliği “etkinlik” ve “duyu” eksenlerine göre sınıflandırarak dört tip ortaya koymuştur. Wilhelm Wundt, özellikleri duygusal/duygusal olmayan ve değişken/değişken olmayan eksenlerinde toplarken mizahlar modeline göndermelerde bulunmuştur.
20. yüzyılda Hans Eysenck, faktör analizi yöntemini kullanarak kişilik özellikleri arasında dışadönüklük ve nörotisizm boyutlarını tanımlamış; bunları dört eski mizah tipiyle eşleştirmiştir: yüksek E‑yüksek N = kolerik; yüksek E‑düşük N = sangvinik; düşük E‑yüksek N = melankolik; ve düşük E‑düşük N = flegmatik.


## Genetik temeller.
Modern genetik araştırmalar, doğuştan gelen mizaca benzer özellikleri taşıyan kişilik eğilimlerinin yüzlerce gen tarafından etkilendiğini göstermiştir. Örneğin, yapılan GWAS çalışmalarında birçok gen ilişkilendirilmiştir. Bu sayede eski mizahçılık kuramı, bugün hâlâ kişilik yapılarına gönderme yapan psikolojik modellemelerde metaforik olarak yer almaktadır.
# Hiran Minar
Hiran Minar (; "Geyik Kulesi"), Pakistan'ın Şeyhupura kentinde bulunan bir Babür kompleksidir. Kompleks, 17. yüzyılda inşa edilmiş olup Babür şahı Cihangir'in çok sevdiği antilopu Mansrac'ın onuruna bir av rezervinin bulunduğu yere inşa edilmiştir. Şah, doğaya olan düşkünlüğüyle hatırlanır ve kompleksi Babürlülerin insanlar, evcil hayvanlar ve avcılık arasındaki ilişkisini yansıtır.
Şah Cihangir'in sevgili yoldaşına yaptığı benzersiz övgü, birkaç yüzyıl boyunca hayvanların gömülmesi geleneğini başlattı.
Hiran Minar'ın mimari prototipi, Fatzhpur Aikri'nin Hiran Minar'ı olarak da adlandırılan başka bir anıta bağlanmıştır. 21 metre yüksekliğindedir, kulenin planı tabanında sekizgendir, daha sonra 3,91 metre yükseklikte dairesel hale gelir ve bir chhairi ile taçlandırılır.
Bu simge yapı, 1916 yılında Eski Eserler Rezervasyon Yasası, 1904 (Eski Eserler Yasası, 1975) uyarınca güvenli ilan edildi. Hiran Minar ve Tank Şeyhupura da UNESCO Dünya Mirası geçici listesine eklenmiştir.
# Jochen Mass
Jochen Richard Mass (30 Eylül 1946 – 4 Mayıs 2025), Alman otomobil yarışçısı ve spor yorumcusudur.


## Hayatı.
Mass, 30 Eylül 1946'da Dorfen, Bavyera, Almanya'da doğdu. 1972'de başlayıp 1995 yılına kadar sürdürdüğü aktif spor kariyerinde farklı birçok yarış takımı bünyesinde ülkesi Almanya'yı temsilen Le Mans 24 Saat ve Formula 1 klasmanlarında mücadele etmiştir. Sporu bıraktıktan sonra ülkesi Almanya'daki RTL televizyon kanalı bünyesinde spor yorumculuğu yaptı. Yaşamı Ron Howard imzalı 2013 yapımı "Rush" adlı filme konu olmuştur.
Mass, 4 Mayıs 2025'te Cannes, Fransa'da inme nedeniyle 78 yaşında öldü.
# Rükn-i Âlem Türbesi
Rükn-i Âlem Türbesi (), Pakistan'ın Multan kentinde bulunan bir türbedir. 14. yüzyılda inşa edilmiş olup eski Multan Kalesi'nin kuzeybatı ucunda yer almakta ve 14. yüzyılda Sufi alim Rükn-i Âlem'e adanmıştır. Türbe, Tuğluk mimarisinin en eski örneği olarak kabul edilir ve Hint alt kıtasındaki en etkileyici türbelerden biridir. Türbe, ölümünü anan yıllık urs festivaline 100.000'den fazla kişiyi çeker.
Türbenin düzeni, üç girişi, batıya bakan bir mihrabı ve güney ekseninde küçük bir antre bulunan orijinal ana girişiyle tipik bir Suhravadi türbesidir. Ana giriş, İslam'ın ortodoks yorumlarına uygun olarak, türbenin eksenlerini Mekke ile hizalama girişimi olarak o zamandan beri doğuya kaydırılmıştır.


## Tarihçe.
Mezar, 1320 ile 1324 yılları arasında Gıyâseddin Tuğluk tarafından Babür öncesi mimari tarzında inşa edilmiştir. Mezar, Tuğluk mimarisinin en eski örneği olarak kabul edilir ve Delhi'deki Tuğluk anıtlarından önce gelir.
Mezar, Gıyâseddin Tuğluk'un Dipalpur valisi olarak görev yaptığı dönemde inşa edilmiştir ve büyük ihtimalle Delhi sultanı olmadan önce kendisi için bir mezar olarak hizmet etmesi amaçlanmıştır. Rükn-i Âlem başlangıçta Bahaeddin Zekeriya Türbesi'ne gömülmüştür. Ancak, mevcut mezar Muhammed bin Tuğluk tarafından Rükn-i Âlem'in torunlarına hediye edilmiştir ve kalıntıları 1330'da türbeye gömülmüştür.
# Maasgouw
Maasgouw , Hollanda'nın Limburg eyaletinde yer alan bir belediyedir. 1 Ocak 2007 tarihinde, Heel, Maasbracht ve Thorn belediyelerinin gönüllü olarak birleşmeye karar vermesiyle kurulmuştur. Belediye, adını Meuse (Maas) Nehri’nden almaktadır ve Hollanda'nın en suya yakın yerleşimlerinden biridir.


## Tarihçe.
Bölgedeki yerleşim tarihi Roma dönemine kadar uzanır. Maas Nehri’nin sağladığı ulaşım ve ticaret imkânı sayesinde yüzyıllar boyunca stratejik bir öneme sahip olmuştur. 2007’deki birleşmeyle oluşturulan Maasgouw, tarihi kasabaları ve su kültürüyle tanınır.


## Coğrafya.
Maasgouw, Limburg’un batısında, Belçika sınırına yakın konumda yer alır. Maas Nehri çevresindeki göller ve su yolları belediyeyi karakterize eder. Toplam yüzölçümü yaklaşık 58 km²'dir. Bölgede su sporları oldukça yaygındır.


## Nüfus.
2025 yılı itibarıyla Maasgouw’un nüfusu yaklaşık 24.501 kişidir. Belediyeye bağlı başlıca yerleşim birimleri: Maasbracht, Thorn, Heel, Wessem, Panheel ve Stevensweert’tir.


## Kültür ve etkinlikler.
Thorn (Beyaz Köy): Beyaz badanalı evleri ve tarihî yapılarıyla ünlü turistik köy.
Maasplassen Festivalleri: Göl kıyısında düzenlenen su sporları ve müzik etkinlikleri. 
Wessem Kermesi: Geleneksel panayır ve eğlencelerin yer aldığı yıllık kültürel etkinlik.


## Gezilecek yerler.
Thorn Manastırı ve Aziz Michael Kilisesi: Orta Çağ’dan kalma dini yapılar. 
Maasbracht Yat Limanı: Hollanda'nın en büyük iç limanlarından biri. 
Stevensweert Tarihi Merkez: Surlarla çevrili eski kasaba merkezi. 
Panheel Gölü (Boschmolenplas): Dalış, yüzme ve tekne turu için popüler su alanı.


## Ulaşım.
Karayolu: A2 otoyolu ve N273 karayolu ile Roermond, Echt ve Weert’e bağlantı sağlanır. 
Otobüs: Bölgesel otobüs hatları Arriva tarafından işletilmektedir. 
Bisiklet ve Yaya Yolları: Maas nehri kıyısı boyunca gelişmiş bisiklet parkurları mevcuttur. 
Tekne Ulaşımı: Maas ve Maasplassen üzerindeki iç su yolları turistik ve yerel ulaşım için kullanılır.
# Rükn-i Âlem
Şeyh Rükneddin Ebul Fatih (; 26 Kasım 1251-3 Ocak 1335) veya bilinen adı ile Rükn-i Âlem, 13. ve 14. yüzyıllarda yaşamış bir Pencaplı Sühreverdi sufi alim. Multan'daki türbesi, Pencap'ın tarihi ve kültürel değeri en önemli yerlerinden biridir.


## Biyografi.
Rükn-i Âlem, 26 Kasım 1251'de Multan'da doğdu ve 3 Ocak 1335'te hayatını kaybetti. Şah Rükn-i Âlem, Pir Sadreddin Arif'in oğlu ve Şeyh Bahaeddin Zekeriya'nın torunu ve halefiydi. Kendi isteği üzerine dedesinin türbesine gömüldü, ancak daha sonra tabutu şimdiki Rükn-i Âlem Türbesi'ne taşındı.
# Çavkandi Mezarları
Çavkandi Mezarları (), Pakistan'ın Sind eyaletinde bulunan bir erken İslam mezarlardır. Türbeler, Karaçi'nin 29 km doğusunda yer almakta olup özenli kumtaşı oymalarıyla dikkat çekmektedirler. Mezarlar, Thatta yakınlarındaki Makli Nekropolü'ndeki gösterişli mezarlara benzer bir tarzda inşa edilmiş olup, Aşağı Sind'e özgü cenaze mimarisi tarzında inşa edilmiştir.
Kumtaşı levhalar harç kullanılmadan birleştirilmiştir ve 16. yüzyıldan beri, özellikle "Sind" olan ve başka hiçbir stille alakası olmayan bir taş işçiliği stiliyle zengin bir şekilde dekore edilmiştir. Birkaç taş tabut üst üste istiflenmiş ve tepeye doğru daralmaktadır. Kadın mezarlarında, ölen kişinin önemini yansıtan çiçekler ve mücevherler yer almaktadır. Erkek mezarlarındaki figüratif tasvirler (silahlar, atlar ve biniciler) İslam öncesi döneme aittir.
# Libellus de Nativitate Sanctae Mariae
Libellus de Nativitate Sanctae Mariae, #YÖNLENDİRME 'Azize Meryem'in doğum kitabı, Türkçe'de Meryem'in Doğuşu İncili olarak bilinir, İsa'nın annesi Meryem'in doğumunu çevreleyen olaylarla ilgili bir metindir. Esasen Sözde-Matta İncili'nin bir parçası olarak ortaya çıkmıştır ve dokuzuncu yüzyıl civarında bağımsız bir çalışma olarak ele alınmıştır.


## Yazar ve tarih.
Sözde-Matta İncili'ne benzer şekilde, metin, Vulgata'nin oldukça yetkili bir yazarı olan ve önceki bir metni Latince'ye çevirmiş olabilecek Hieronymus'un (347-420) eseri olarak sözde-epigrafik olarak sunulmuştur. Gerçekte, metnin filolojik incelemesi, Latin kilisesinin geniş bağlamında 8.-9. yüzyıla tarihlendiğini göstermektedir.


## İçerik.
  - Önsöz. Önceki bir metnin çevirisi (anonim mektup ancak Girolamo'ya atfedilmiştir)
  - 1. Yehoiakim ve Hanne'nın kızı Meryem, Nasıra'da doğdu ve Kudüs tapınağında büyüdü.
  - 2. Yehoiakim, kısırlığı nedeniyle baş rahip Isachar tarafından hor görülür. Utanarak koyunlarını otlatan çobanların yanına kaçar.
  - 3. Bir melek ona görünür ve ona Meryem adında bir kız çocuğu vadeder.
  - 4. Melek Hanne'ye de görünür ve ona Meryem adında bir kız çocuğu vadeder.
  - 5. Yehoiakim'in eve dönüşü, Meryem'in ana rahmine düşmesi ve doğumu.
  - 6. Meryem 3 yaşındayken diğer bakirelerle birlikte eğitilmek üzere tapınağa götürülüyor.
  - 7. Meryem'e bir koca bulmak için başkâhin, Davud soyundan gelen bütün bekarların ellerindeki değneklerle tapınağa gelmelerini buyurdu: Çiçek açacak ve içinden bir güvercin çıkacak değneğin sahibi, Meryem'in kocası olacaktı.
  - 8. Yaşlı Yusuf kendini gösterir ama asayı teslim etmez. Tanrı bunu başrahibe iletir ve Yusuf seçilir.
  - 9. Yusuf evi hazırlamak için Beytlehem'e döner. Meryem anne ve babasıyla Nasıra'da. Melek Cebrail'in Meryem'e müjde vermesi.
  - 10. Yusuf Nasıra'ya döner ve hamileliği öğrenir. Bunun bir ihanet olduğunu düşünür. Bir melek ona görünür ve onu rahatlatır. Beytüllahim'e dönerler ve Meryem doğum yapar.


## Konuyla ilgili yayınlar.
  - Marcello Craveri (ed.), "Apokrif İnciller" . Torino, Einaudi 1969.
  - Mario Erbetta (editör), "Yeni Ahit'in Apocrypha'sı", Torino, Marietti 1966-1981 (3 cilt).
  - Luigi Moraldi (düzenleyen), "Apocrypha of the New Testament", Torino, UTET 1994 (3 cilt).
# Ekber Saray
Ekber Saray (), Pakistan'ın Lahor kentinde bulunan bir kervansaraydır. 17. yüzyılda Babür döneminde inşa edilmiş olup, başlangıçta gezginler ve Cihangir Türbesi'nin bakıcıları için inşa edilmiştir. Saray, Pakistan'daki en iyi korunmuş örnek olması ve Cihangir'in türbesine açılan bir kapı görevi gören pietra dura ile zengin bir şekilde süslenmiş büyük kapısıyla dikkat çekmektedir.


## Tarihçe.
Yapının ismine rağmen, Ekber Saray, Ekber Şah döneminde değil, 1550'lerin ortalarında İslam Şah Surî döneminde başlatılmıştır. Saraydaki cami Suri döneminden kalmadır, ancak kompleksi çevreleyen hücreler ve giriş kapıları 1600'lerin ortalarındaki Şah Cihan döneminden kalmadır.
Saray hem yolcular için bir istasyon hem de dak çovki olarak bilinen bir posta istasyonu olarak hizmet vermiştir. Saray, birkaç yardımcı bakıcıyla birlikte Şahna olarak bilinen bir memur tarafından yönetilmiştir. Avlunun etrafındaki 180 hücre, ziyaretçilerin mezarlara taşıdığı bagaj, silah ve diğer teçhizat için yaşam alanı ve depolama alanı olarak kullanılmıştır. Hayvanlar için yem, sıcak ve soğuk su ve yataklıklar ücretsiz olarak sağlanmıştır. Sarayda ayrıca bir doktor, yerleşik bir fırıncı ve sarayın duvarlarının dışında bulunan bir su kuyusu vardı. Birçok sarayda olduğu gibi, her kapının arasında küçük bir çarşı olabilirdi.
Maharacah Ranjit Singh, kompleksi, müfrezesiyle burada yaşayan yabancı generallerinden biri olan Musa Farangi'nin karargahına dönüştürdü. Site, yakındaki demir yolu hattının inşasının ardından demir yolu deposu olarak kullanıldığı Britanya döneminde ciddi şekilde hasar gördü.


## Mimarisi.
Saray, toplam 12 dönümlük bir alanı kaplayan dikdörtgen bir dörtgen biçimindedir. Saray, 797 fit x 610 fit ölçülerindedir. Saray kompleksinin avlusu, her tarafta, hanaha olarak bilinen 180 hücrenin sıralandığı, bir veranda ve ortak bir açık geçit bulunan yükseltilmiş bir terasla çevrilidir.
Saray'ın köşeleri kulelerle çevrilidir. Kule odaları, sarayın tüm hücrelerinin en ayrıntılı olanlarıdır ve ön tarafta verandası olan eliptik bir salon ve arkada sekizgen bir oda bulunur.
Saray, kuzeyde ve güneyde uzaktan görülebilecek şekilde inşa edilmiş, Babür tarzında iki büyük girişe sahiptir. Giriş iki katlıdır ve sahnayı barındırır. Cihangir'in mezarına açılan bir kapı görevi gören ana kemer, her kemerde kavisli yüzeylere uygulanan sıva ve alçıdan yapılmış kaburga ağı olan galib kariye sahip 4 küçük kemerli nişle çevrili büyük, iki katlı bir eyvana sahiptir. Orta eyvan mukarnaslarla süslenmiştir. Girişin cephesi ise pietra dura ile zengin bir şekilde dekore edilmiştir. Dekoratif unsurlar, yapının tarzı ve tuğlaların boyutu, sarayın ve mezara açılan kapıların aynı anda inşa edilmiş olabileceğini göstermektedir.
Sarayın batısında, hücre sıralarının ortasında üç kubbeli bir cami vardır. Süslemelerle kaplı kırmızı kumtaşı ile kaplıdır. Caminin içi muhtemelen bir zamanlar freskler ve galib kari ile süslenmiştir.