# Erbaa
Erbaa, Türkiye'nin Tokat ilinin bir ilçesi ve ilçenin merkezi olan şehirdir. 2025 verilerine göre şehrin nüfusu 70.165, ilçenin ise 101.323'tür ve Tokat'ın ardından ilin en yüksek nüfuslu ilçesi konumundadır. Bereketli Erbaa Ovası, konumu, iş olanakları, sanayisi ve OSB gibi önemli etkenler sayesinde göç almaya devam eden bölgenin cazibe merkezi olmuş bir ilçesidir.


## Köken bilimi.
Erbaa kelimesi, Arapça olup "dört" anlamına gelmektedir. Osmanlı İmparatorluğu kayıtlarında ise 18. yüzyılın başlarından itibaren Erbaa adının kullanıldığı görülmektedir. Bir ara bu kelime "Nevahi-i Erbaa" şeklinde kullanılmıştır. Mevzubahis dönemde Niksar-Amasya arasında en önemli yerleşim birimleri; Erek, Karayaka, Sonusa ve Taşâbat idi. Nüfus yönünden ancak birer nahiye büyüklüğünde ve aynı bölgede olmalarından hepsine birden Nevahi-i Erbaa yani "dört nahiye" denilmiştir. Hatta tahakkuk eden vergiler de bu isimle kaydedilmiştir. H.1256/M. 1840'ta, Erbaa adıyla bu dört nahiyenin (Erek, Karayaka, Sonusa, Taşâbat) vergisi 47.243 kuruş olarak resmi evraka geçmiştir.
Buna göre Erbaa; Erek, Karayaka, Sonusa ve Taşâbat'ın genel bir adı olmuş, dördü birden sanki bir ilçe görünümünü almıştır. Hatta resmiyette Kaza-i Erbaa tâbiri de kullanılmıştır. Daha sonra Erek diğerlerine göre daha fazla gelişim gösterince, Erbaa adını tek başına alarak 1872'de ilçe olmuştur. Kalan üçü yani Taşâbat, Karayaka ve Sonusa ise Erek'e yani bugünkü Erbaa'ya bağlanıp onun köyleri olmuşlardır. Daha sonra 1944'te Taşabat'ın yani günümüzdeki Taşova'nın Erbaa'dan ayrılıp ayrı bir ilçe olmasıyla Sonusa da Taşova'ya bağlanmıştır.


## Tarihçe.
### Tarihöncesi Dönem.
2011 yılında Çorum'un Bayat ilçesinde bulunan ocağa kadar Anadolu'daki en eski yer altı maden işletmesi MÖ 5000 yılına ait olup Erbaa'nın Kozlu köyünde olarak kayıtlara geçmiş ve bilinmiştir. Bu maden ocağına "Eski Gümüşlük" olarak bilinen mevkiide yapılan sondaj destekli aramalar sayesinde ulaşılmış ve ODTÜ Fizik Bölümü Radyokarbon laboratuvarında yapılan C-14 analizleri sonucunda MÖ 5000 tarihine ulaşılmıştır. Araştırmacılar, yörede ihtiyaç duyulan bakır gereksiniminin binlerce yıl boyunca bu maden ocağından karşılandığı ihtimali üzerinde durmaktadır. 


### İlk Çağ.
#### Eski Tunç Çağı.
Günümüzde Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmekte olan ve müzenin en değerli parçalarından biri olan"Bebeğini Emziren Ana" heykelciği Erbaa ilçe merkezi sınırlarında bulunan Horoztepe Arkeolojik Sit Alanı'nda yapılan arkeolojik kazılar sırasında bulunmuştur. Hatti Uygarlığı'na ait MÖ 2400-2200 yılına tarihlenen ve bazı önemli buluntuları 1950'li yıllarda yurt dışına kaçırılan Horoztepe'de diğer bazı önemli buluntulara şunlar örnek verilebilir: 
Horoztepe'de bulunan eserler, yöre halkının Alacahöyük'te olduğu gibi sanat ve madencilik uğraşlarının önemli düzeye ulaştığını, dönem insanının madeni işleme bilgisinin yüksek olduğunu ve göstermektedir. 1954'te yapılan kazıların üzerinden 67 yıl geçtikten sonra (Eylül 2021) Erbaa Belediyesi, Erbaa TSO ve Yaşar Üniversitesi'nin destekleriyle yeni bir kazı çalışması başlatılmıştır.


### Helenistik Dönem ve Roma Dönemi.
Dünyanın ilk coğrafyacısı olarak bilinen Amasyalı Strabon Roma Dönemi'ndeki adı Phanaroia olan Erbaa Ovası'nın coğrafyasını ve bitki örtüsünü şöyle tanımlamaktadır: "Sidene ve Themiskrya Pharnika'ya sınır oluşturur. Bu bölgelerin yukarısında Pontus'un en iyi bölümü olan Phanaroia uzanır çünkü; Phanaroia bölgesinde zeytin yetişir, kaliteli şarap elde edilir ve bazı başka faydalar sağlanır. Doğu tarafta bölge uzantısıyla paralel gidişatta Paryadres yer alır, batı tarafta ise Lithros ve Ophlimos uzanır. Phanaroia oldukça uzun ve geniş bir vadidir. Topraklarını Armenia'dan Lykos ile Amaseia civarının dar geçitlerini aşarak gelen İris sular; iki ırmak vadinin yaklaşık ortasında birleşir."
Strabon yukarıdaki ifadesinde de görüleceği üzere günümüz Erbaa topraklarını tüm Pontus'un en iyi bölümü olarak ifade etmiştir. "Armenia'dan Lykos" olarak belirttiği ırmak günümüzdeki Kelkit Çayı'nın o dönemki adıdır. Yine Amaseia civarının dar geçitlerini aştığı belirtilen İris ise günümüzdeki Yeşilırmak'ın o dönemki adıdır. Bahsedilen iki ırmağın birleştiği yer ise günümüzde Erbaa'ya bağlı ve ilçe merkezine 13 km. uzaklıktaki Kale köyüdür. Bahsedilen Tozanlı ve Kelkit, Erbaa'da birleştikten sonra Yeşilırmak adı ile Çarşamba'da denize dökülür.
Büyük Mithridatis unvanlı Pontus kralı VI. Mithridates Eupator, "Boğazkesen" olarak bilinen bu birleşim noktasının hemen yakınında yer alan ve günümüzde Çevresu köyünün kurulu olduğu topraklara kendi adını taşıyacak bir kent kurulması emrini verdi. Böylelikle M.Ö. 2.yüzyıl sonları - 1. yüzyıl başları aralığında Eupator'un ismini taşıyan Eupatoria veyahut Türkçe okunuşuyla Evpatorya kurulmuş oldu.
Şehrin kaderindeki kırılma noktası ise Üçüncü Mithridatis Savaşı'nda yaşandı. Boğazkesen geçidini ve şehri savunmakla görevli olan Phoiniks, M.Ö. 71'de bu görevinde sadakatsizlik göstererek direniş göstermeksizin şehri ve geçidi Roma Cumhuriyeti ordularına teslim etti. VI. Mithridates, savaştan dört yıl sonra M.Ö. 67'de şehri tekrar ele geçirdi ancak bu durum şehre bir ödül değil ceza olarak döndü. Adını taşıyan şehrin ona yaptığı ihanetin intikamını tüm şehri yakıp yıkarak aldı. Her ne kadar daha sonraki süreçte şehri yeniden imar edip ayağa kaldırmaya karar verdiyse de savaş döneminin çalkantılı koşulları imar çalışmalarının bitmesine fırsat vermedi. M.Ö. 65 sonu - M.Ö. 64 başı dolaylarında şehir Roma Cumhuriyeti'nin ünlü kumandanı Gnaeus Pompeius Magnus tarafından tekrar ele geçirildi ve çalışmalar yarım kaldı.
Büyük Pompey olarak da bilinen ünlü Roma Generali Gnaeus Pompeius Magnus harap olmuş bu şehrin olanaklarını artırdı, arazisini büyütüp şehri ayağa kaldırdı ve yeni şehrin adını kendi isminden hareketle “Büyük Pompeius’un Kenti” anlamına gelen Magnopolis koydu. Siyasi istikrarsızlığın uzun yıllar boyunca aşılamadığı bölgede, şehir yok olana dek II. Farnekes de dahil olmak üzere birden fazla hükümdar hüküm sürdü. Tarihi belgelere ve arkeolojik buluntulara dayanarak şehrin M.S. 2. yüzyıl ortalarında veya 3.yüzyıl başında terk edilmiş/yok edilmiş olabileceği düşünülmektedir. 2012 yılında Kale köyü, Boğazkesen Mevki'nde defineciler yaptığı kaçak kazılar ile buldukları iki kaya mezarını tahrip etmiştir. Bu kaya mezarlarının VI. Mithridates'in kızının kayıp mezarı olabileceği belirtilmiştir.
Mithridatis Savaşları dönemi, şehir için sonun başlangıcına dönük fitili ateşlemiş ve Gaziosmanpaşa Üniversitesinde görevli Öğretim Üyesi Dr. Murat Tekin'in tabiriyle " Adının büyüklüğünü tarihte yaşamasına engel olmuştur."
Boğazkesen'de Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi farklı dönemlerde tadilat görmüş olan ve yapım tarihi tam olarak bilinmeyen Boğazkesen Köprüsü de bulunmaktadır. Yavuz Sultan Selim ve ordusunun Çaldıran Muharebesi'ne giderken geçtiği bu tarihi köprünün günümüzde yalnızca ayakları sağlam biçimde durmaktadır. Ayrıca bu köprüyü ve geçidi korumakla görevli Boğazkesen Kalesi'nin de kalıntıları mevcuttur.
Erbaa'nın Hacıpazar köyünde 1983 yılında tesadüfen bulunan Bizans Dönemi'ne ait bazı eserler Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde korunmaktadır. Yine ilçeye bağlı bazı köylerde irili ufaklı tarihi kalıntılar bulunmaktadır.


### Beylikler, Selçuklu ve Osmanlı Dönemi.
Erbaa, İslamiyet ile Danişmentliler Beyliği'nin öncüsü Melik Ahmet Gazi tarafından 1077'de fethedilmesi ile tanışmıştır. Bu fetih ile başlayan sürecin ilçedeki en önemli yapısı ise Akça köyünde bulunan Silahtar Ömer Paşa Camii'dir. Halen sağlam bir şekilde ayakta olan ve kullanılmaya devam eden cami, "Çandı Tekniği" sayesinde hiç çivi kullanılmadan, ahşap ve kesme taştan yapılmıştır.
Caminin inşa kitabesi günümüze ulaşmadığından dolayı tarihlendirme hususunda görüş farklılıkları bulunur. İlk görüşe göre 1676 yılında inşa edilmiş, 17. yüzyılın ikinci yarısına ait bir Osmanlı eseridir. İkinci görüşe göre ise cami bir Selçuklu eseridir ve inşa kitabesinin olmayışından ötürü sehven Osmanlı eseri sanılmaktadır.
Erbaa ilçe merkezinin yani o yıllardaki ismi ile Erek'in 1600'lü yıllarda çok küçük bir yerleşim yeri olduğu Evliya Çelebi'nin o tarihte yaptığı gezide bugün Erbaa'ya bağlı köy olan Koçak'a uğramış ve konaklamış olmasına rağmen Erbaa'ya uğramayıp Niksar'a geçmiş olmasından anlaşılmaktadır. Son olarak Osmanlı Devleti'nin döneminden günümüze ulaşan bir diğer yapıya ise Ravakbaba Türbesi ve Ravakbaba Camii örnek verilebilir. Erbaa, 1872 yılında Amasya vilayetine bağlı bir kaza olmuştur. Erbaa'nın 1904'teki nüfusunun cinsiyete göre etnik ve dinsel dağılımı ise şu şekildedir.


### Cumhuriyet Dönemi.
#### Erbaa'nın taşınması ve yeniden kuruluşu.
Erbaa, üst üste yaşadığı 1939 Erzincan Depremi, 1942 Niksar-Erbaa Depremi ve 1943 Erbaa Depremi'nden sonra neredeyse tamamen haritadan silinmiştir. Bu afetler ve sonrasında yaşanan gelişmeler Erbaa'nın yerinin tamamen değiştirilmesine giden süreci ortaya çıkarmıştır.


##### 1939 Erzincan Depremi.
1939 Erzincan Depremi'nin ardından yapılan çalışmalar sonrası 4 Ocak 1940'ta belirlenen sonuçlarına göre ilçe merkezi ve köylerde 2276 bina yıkılmıştır. 921 kişi ölmüş, 585 kişi yaralanmıştır. Bu büyük felaket sonrası Kızılay, Erbaa'ya 200 yataklı bir sahra hastanesi kurmak için hazırlıklar yapmıştır.
Bu felaket sonrası kurtarma ve yardım çalışmalarındaki üstün gayretlerinden ötürü 24 Nisan 1940'ta Erbaa'dan 52 mahkûm affa uğramıştır. Depremden sonra yetim kalan çocuklardan 16 tanesi Malatya Çocuk Esirgeme Kurumuna, 3 tanesi Adana Çocuk Esirgeme Kurumuna, 17 tanesi ise Ankara Çocuk Esirgeme Kurumuna gönderilmiştir.


##### 1942 Erbaa-Niksar Depremi.
20 Aralık 1942'de gerçekleşen ve depremin merkez üssünün yörenin kendisi olmasından ötürü Erbaa tarihinde yaşanmış en yıkıcı, en büyük depremdir. Bu deprem sonucunda Erbaa'da 2295 ev, 4 otel, 4 fırın, 127 dükkân, 8 kahvehane, 13 depo ve bir mezbahane ile Belediye Binası yıkılmıştır. Sadece bir hamam ile birkaç ahşap yapı ayakta kalabilmiştir. Toplam 534 kişi can vermiştir.


##### 1943 Erbaa Depremi.
Toplam 12 kişinin can verdiği bu deprem üst üste yaşanan depremlerden en hafif olanıdır. Bu depremlerin ardından zorunlu olarak Erbaa'nın zemini ile ilgili devlet eliyle ilgili çalışmaların başladığı sürece girilmiştir.


##### Erbaa'nın Taşınması.
Üst üste üç büyük felaket yaşayan yörede, gelen heyetler tarafından jeolojik ve tektonik araştırmalar yapılmış ve şehir merkezinin Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın tam üstüne yapıldığı rapor edilmiş ve yerinin değiştirilmesi önerilmiştir. Bu rapor üzerine Bakanlar Kurulu toplanmış ve aldığı karar ile Erbaa'nın eski yerinin güneyinde ve İmbat Deresi'nin batısında "Ardıçlık" mevkiine taşınması hükme bağlanmıştır. Bu karar üzerine 15 Nisan 1944 tarihinde Hükûmet Konağı'nın törenle temelinin atılmasıyla Erbaa şehir merkezi yeni yerinde Alman bir şehir planlamacısının çizimleriyle düzenli bir yerleşimle yeniden kurulmaya başlamıştır. Bu nedenle günümüz Erbaa şehir merkezinde "tarihi eser" olarak nitelenebilecek bir yapı bulunmayıp en eski bina 1944 yapımıdır.


## Coğrafya.
### Coğrafi konumu.
Erbaa, Karadeniz Bölgesi'nin, Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alır. Kuzeyden Samsun'un Çarşamba ilçesi ile Ordu ilinin Akkuş ilçesi, batıdan Amasya'nın Taşova ilçesi, doğudan Tokat'ın Niksar ilçesi, güneyden Tokat merkez ve güneybatıdan Turhal ilçesi ile çevrilidir.


### Coğrafi şekilleri.
Rakımı ortalama 245 metre olan Erbaa, Tokat'ın en düşük rakım değerlerine sahip topraklarıdır. Bu rakım değerinin 32 km uzunluğa ve 10 km genişliğe sahip Erbaa Ovası ile birleşimi sonucu ise bugün Erbaa toprakları ziraate son derece uygundur. İlçe toprakları, kısmen Tozanlı çayı olmak üzere özellikle Kelkit Irmağı boyundaki bir ova ile bunu çevreleyen dağlık yerleri içine alan 1111 kilometrekarelik yüzölçüme sahiptir. Erbaa'nın kuzey kısmında yer alan Karınca dağı ile Güneyindeki Sakarat ile Boğatlı dağları aynı zamanda içerisinde oluşmuş, bu dağlar Kuzey Anadolu dağ silsilesi içerisinde bulunmaktadır. Bu dağlar ortalama yükseltileri olan 1000–1250 m ile Karadeniz Bölgesi ortalamasına göre gayet düşüktür ve denizellik etkisine imkân verir.


### İklimi ve bitki örtüsü.
#### İklimi.
Erbaa'nın mikroklima iklimi özelliği ile Erbaa'da narenciye hariç her türlü sebze ve meyvenin yetişmesi, organik tarım ve seracılık alanındaki gelişmeler ve Erbaa Üzüm Yaprağı'nın bir marka haline gelmesi ilçeyi Doğu Anadolu, Karadeniz ve İç Anadolu Bölgesi'nin sebze ve meyve ihtiyacının karşıladığı önemli merkezlerden biri haline getirmiştir.
Erbaa'da mevsimler tam hükmünü icra edemeden birinden diğerine geçmektedir. Bu durum bölgenin iklim tipinin belirlenmesini zorlaştırmaktadır. Erbaa'da kara iklimi ile ılıman deniz iklimi arasında kalanlar geçit iklimi hüküm sürmektedir. Ayrıca bölgede bozulmuş Akdeniz iklimi ceyeran etmektedir. Çünkü, burada kuzey Anadolu'nun da silsilesi etkisini kaybettiğinden ve Yeşilırmak havasının batısında rutubetli rüzgarlara maruz kaldığından ılıman bir iklimin hükümküm sürdüğü görülmektedir. Bu nedenle kışları ılık ve yağışlı geçmektedir. Erbaa'da en uzun ve kararlı mevsim sonbahardır. Sonbahar ılık ve devamlı, kış kısa ve genelde ılımandır. Yazın en sıcak aylar temmuz-ağustostur. Bu aylarda sıcaklık ortalama 36-39 derecedir.
Kışın en soğuk aylar ocak ve şubattır. Ortalama sıcaklık 3-5 dereceye kadar düşmektedir. En fazla yağış mayıs ayında olup yıllık ortalama 580 mm, en az yağış ağustos ayında olup 8,03 mm olarak tespit edilmiştir. Ortalama nispi nem %59 olup en yüksek değerler %66'ya kadar çıkmaktadır. İlçenin iklimi son yıllarda çevrede yapılan barajların etkisiyle ılımanlaşmıştır.


#### Bitki örtüsü.
Erbaa'nın zengin bir bitki örtüsü vardır. Narenciye harici tüm ürünler yetiştirilebilmektedir. Genellikle bölgeye hakim olan bitki türü orman formasyonlarıdır. İlçenin kuzey kısmında orman örtüsü 300 m'den başlar ve ilk sıralamalarda bir takım makilik ortamlarda yabani zeytin ağaçları, dişbudak ve kestane ağaçlarına rastlanır. Arazi yükseldikçe kızıl çam, meşe, gürgen, kayın gibi türler görülür. İklim tipi olarak bir geçiş yeri teşkil ettiğinden birçok türden bitki ve meyvenin yetişmesine imkân tanır. Bunlardan bazıları;
 - A) "Tarım yapılan bitkiler"
Tütün, buğday, arpa, çavdar, yulaf, ayçiçeği, nohut, fiğ, mercimek, bakla, fasulye, bezelye, burçak, soğan, pırasa, sarımsak, ıspanak, lahana, turp, patates, domates, biber, salatalık, nane, dereotu, maydanoz, bamya, marul, çay ve şeker pancarıdır.
 - B) "Yetişen meyveler"
Çilek, ceviz, erik, fındık, vişne, kiraz, kayısı, nar, üzüm, ayva, elma, armut, incir, kavun, karpuz, ivaz, ıhlamur, kızılcık, mahlep, muşmula ve dut, yenidünya, kivi, pepinodur.


## Eğitim.
### Yükseköğretim.
İlçede Gaziosmanpaşa Üniversitesi bünyesinde lisans düzeyinde eğitim veren iki adet fakülte, önlisans düzeyinde eğitim veren iki adet meslek yüksekokulu bulunur.
 - Erbaa Meslek Yüksekokulu
 - Erbaa Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu
 - Erbaa Sağlık Bilimleri Fakültesi
 - Erbaa Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi
Barınma konusunda ise KYK tarafından ilçede var olan yurda ek olarak yaptırılan 300 kişi kapasiteli yeni ve modern yurt tamamlanmış ve faaliyete geçmiştir. Halihazırda Gaziosmanpaşa Mahallesi'nde bulunan yurt binası A Blok adı ile erkek öğrencilerin barınması için, Yavuz Sultan Selim Mahallesi'nde bulunan yurt binaları ise B ve C Blok adları ile kız öğrencilerin barınması için kullanımdadır. 2022 yılı itibarıyla, henüz öğrenci alımı yapmamış olup açılış onayı YÖK tarafından verilmiş olan bölümler de dahil olmak üzere fakülte ve yüksekokullardaki bölümler ve programlar şu şekildedir:


#### Erbaa Sağlık Bilimleri Fakültesi.
 - Sağlık Yönetimi Bölümü
 - Hemşirelik Bölümü
 - Fizyoterapi ve Rehabilitasyon
 - Ebelik
 - Beslenme ve Diyetetik
 - Tıbbi Hizmetler ve Teknikler
 - Sağlık Bakım Hizmetleri


#### Erbaa Sosyal ve Beşeri Bilimler Fakültesi.
 - İletişim Ve Tasarımı Bölümü
 - Türk Dili Ve Edebiyatı Bölümü
 - Yönetim Bilişim Sistemleri Bölümü
 - Mütercim Tercümanlık Bölümü
 - Bilgi Ve Belge Yönetimi Bölümü
 - Psikoloji Bölümü
 - Sigortacılık Ve Sosyal Güvenlik Bölümü
 - Sosyoloji Bölümü


#### Erbaa Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu.
 - Tıbbi Dokümantasyon ve Sekreterlik
 - İlk ve Acil Yardım
 - Optisyenlik
 - Evde Hasta Bakımı
 - Yaşlı Bakımı
 - Çocuk Gelişimi
 - Diş Protez Teknolojisi


### Okulöncesi, ilk ve ortaöğretim.
2021-2022 Eğitim-Öğretim Yılı itibarıyla ilçe genelinde 96 kurum, 789 derslik, 20.373 öğrenci ve 1.488 öğretmen vardır. Eğitim kurumlarının türlerine göre dağılımı ise şu şekildedir:


## Sanayi.
İlçe genelinde toplam fabrika sayısı 67'dir. Tekstil ve diğer iş kollarındaki yatırımların günümüzde de devam etmesiyle birlikte bugün ilçe genelinde toplam 67 adet fabrikada yaklaşık 7 bin 500 kişi çalışmaktadır. Erbaa'nın ana sanayi kolu toprak ve tekstildir. Tuğla ve kiremit fabrikaları halihazırda kapasitelerinin %30 - %40'ı civarında üretim yapmaktadırlar. Son yıllarda istihdam alanı olarak 1997 yılında kurulan Erbaa Organize Sanayi Bölgesi önem kazanmakta olup OSB'de 10 adet tekstil fabrikası, 1 adet ambalaj fabrikası, 1 adet çelik eşya fabrikası, 1 adet salamuralık yaprak paketleme fabrikası, 1 adet küvet ve duşakabin fabrikası, 1 adet ekmek fabrikası, 1 adet poşet fabrikası olmak üzere tahsis edilenler dahil 25 tesis vardır.
Şehrin muhtelif yerlerinde bu tekstil fabrikalarına hizmet veren 20 adet tekstil atölyesi bölgede hareketlenen yatırımların en temel göstergeleri olmuştur. Erbaa Meslek Yüksekokulu da Tekstil Teknolojisi bölümünü açarak bu yatırımlara insan kaynağı, aktif işgücü ve kalifiye elaman bakımından katkı sağlamıştır. Bunların yanında ilçemizde orman ürünlerine dayalı parke fabrikaları, kireç sanayi fabrikaları ve un fabrikaları mevcuttur.
İlçede ayrıca 1976 yılında kurulan ve 416 işyeri, 1 adet Kooperatif idare binası ve 1 adet Çıraklık Eğitim Okulu bulunan bir Küçük Sanayi Sitesi de bulunmaktadır.


## Spor.
### Futbol.
TFF kayıtlarına göre ilçenin Erbaaspor, Erbaa Gençlik Spor, Erbaa Güreş İhtisasspor ve Erbaa Esnafspor olmak üzere dört adet futbol kulübü vardır. Bu kulüplerden birisi olan Erbaaspor, 2021-2022 Sezonu itibarıyla Tokat il genelinin profesyonel futbol liglerindeki tek temsilcisidir. Erbaa Gençlik Spor Kulübü ise 2021-2022 Sezonunda Bölgesel Amatör Lig 5.Bölge 1.Grup'ta mücadele etmiştir.
1995-1996 sezonunun sonunda küme düştüğü 3. Lig'e 20 yıl aradan sonra 2016-2017 sezonunda tekrar dönüş yapan ve ilk sezonunda büyük bir başarı göstererek ligin 32. haftasında 2. Lig'e yükselmek için play-off maçlarına katılmayı garantileyen Erbaaspor, Ankara 19 Mayıs Stadyumu'nda yapılan play-off final müsabakasında Silivrispor'a 1-0 yenilmiştir. Erbaaspor, 2021-2022 Sezonunu ise 6.sırada tamamlamıştır.
Futbolda bir diğer önemli oluşum ise 2011 yılında kurulmuş olan ve bölgenin tek kadın futbol takımı olma özelliğini gösteren Erbaa Güreş İhtisasspor Bayan Futbol Takımı'dır. TFF Kadın Ligleri 2. Lig 5. grupta mücadele etmiştir. Kulüpler maçlarını 1984 yılında hizmete açılan Erbaa İlçe Stadyumu'nda yapmaktadır. Erbaaspor maçlarını yeni ilçe stadyumun da oynamaktadır. 


### Güreş.
İlçede ata sporuna ilgi kuvvetlidir. Kırkpınar'ın rövanşı olarak gösterilen ve 1995-1998 arası 4 sene Kırkpınar ağalığı yapan Erbaalı Hüseyin Şahin adına düzenlenen son olarak 23.sü yapılan Geleneksel Hüseyin Şahin Yağlı Güreşleri bu durumu açıklamaktadır. Yine 2011 yılında faaliyete geçen Erbaa Yağlı Güreş Alanı 20.000 seyirci kapasitesine ulaşılabilirliği ile ilçe halkının güreşe olan ilgisini açıklamaktadır. İlçede il merkezi ve diğer ilçelerden gelen katılımcıların yer aldığı minikler güreş turnuvaları da düzenlenmektedir. Erbaa Güreş İhtisasspor futbol kulübü de adından anlaşılacağı üzere güreş branşı kökenlidir.


### Diğer Branşlar.
#### Bilardo.
3 Bant Türkiye Şampiyonası Tokat İl Birinciliği Müsabakaları Erbaa'da gerçekleştirilmiştir. Böylelikle bilardo il seçmeleri Türkiye'de ilk defa bir ilçede gerçekleştirilmiştir ve organizasyon sonucunda Tokat'ın Türkiye Şampiyonası'nda temsil hakkı 4'ten 12'ye çıkarılmıştır. 


#### Tekvando.
İlçede 2012 yılında Samsun, Tokat, Çorum, Amasya, Yozgat, Ordu, İzmir gibi ülkenin değişik bölgelerinden 200'ü aşkın sporcunun katıldığı İllerarası Tekvando Turnuvası düzenlenmiştir.


#### Öteki branşlar.
İlçede diğer branşlarla ilgili profesyonel bazda bir kulüp yahut oluşum bulunmamaktadır. Diğer branşlarla ilgili çalışmalar daha çok okullararası ilçe, il ve Türkiye turnuvalarına katılım şeklinde yürütülmektedir.


## Yerel medya/basın.
### Yerel televizyonlar.
İlçede kurulan ve 1994 yılından beri karasal yayında hizmet veren Erbaa Radyo Televizyonu (ERT) kanalı bulunmaktadır. Kanal günümüzde yalnızca radyo yayınlarına devam etmektedir.


### Yerel gazeteler.
2016 yılı itibarıyla ilçede 2 adet yerel gazete bulunmaktadır. Bunlar:
 - Yeni Erbaa Gazetesi
 - Kelkit Gazetesi


### Yerel radyolar.
2016 yılı itibarıyla Erbaa merkezli yayın yapan radyo kanalları ve frekansları şu şekildedir: 
 - Özlem FM (101.0)
 - Yöre FM (102.5)
 - ERT FM (90.0)


## Yerel yönetim.
### Belediye başkanları.
1994 Türkiye yerel seçimleri'nde kazanmış olduğu belediye başkanlığını dört dönem üst üste Milliyetçi Hareket Partisi'nden yürüterek Türkiye'nin yerel yönetim tarihinde önemli bir başarıya imza atan Ahmet Yenihan, 2014 Türkiye yerel seçimleri'nde seçimi kaybederek koltuğunu Adalet ve Kalkınma Partisi'nin adayı Hüseyin Yıldırım'a devretmiştir. 2019 Türkiye yerel seçimleri'nde ise seçimi tekrar Milliyetçi Hareket Partisi ve adayı Ertuğrul Karagöl kazanmıştır.
1872 yılında ilçe olan Erbaa'nın kayıtlarda yer alan bugüne kadar görev yapmış diğer belediye başkanlarının kronolojik sıralaması ise şu şekildedir:


### Kaymakamlar.
İsmail Altan Demirayak, 20 Ağustos 2021 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 2021/412 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Muratlı kaymakamı iken Erbaa'ya atanmıştır. Bu görevine 10.09.2021 tarihinde başlamıştır.


### Mahalleler.
Erbaa Kaymakamlığı kayıtlarına göre Erbaa ilçe merkezi şu mahallelerden oluşmaktadır:


## Köyler.
Erbaa ilçesine bağlı köylerin birçoğu, tarih boyunca farklı adlarla anılmıştır. Bu adlar, bölgenin etnik, kültürel ve dilsel çeşitliliğini yansıtmaktadır. Aşağıda, köylerin günümüzdeki adları, eski adları ve etimolojik kökenleriyle birlikte alfabetik sıraya göre listelenmiştir:
  - Ağcaalan: 1928 kayıtlarında aynı adla geçmektedir.
  - Ağcakeçi: 1928 kayıtlarında aynı adla yer almaktadır.
  - Akgün (Ahiret): 1928'de "Axiret", 1946 MYK'da "Ahiret" olarak kaydedilmiştir.
  - Akça (Fidi): 1928 ve 1946 kayıtlarında "Fidi". Ptolemaios’un 2. yüzyıldaki coğrafyasında "Pida" olarak geçmektedir.
  - Akkoç (Tonu): 1928 kayıtlarında "Tonu" veya "Toni" olarak yer alır.
  - Alanköy: Günümüzde de aynı adla anılmaktadır.
  - Ayan: 1943 tarihli Resmî Gazete kaydında yer almaktadır.
  - Aydınsofu: 1928 kayıtlarında bu adla geçmektedir.
  - Bağpınar (Emeri): 1946 MYK'da "Emeri". Ermenice "amar'i" (yazlık) anlamına gelir.
  - Ballıbağ (Holay): 1928 kayıtlarında "Holay" olarak geçmektedir.
  - Benli: 1928 kayıtlarında yer almaktadır.
  - Beykaya (Çoğşur): 1928 kayıtlarında "Çoğşur". Ermenice "çaxçur" (değirmensuyu) anlamına gelir.
  - Bölücek (Aladun): 1928 kayıtlarında "Aladon" veya "Aladun" olarak geçer.
  - Canbolat: Çerkez yerleşimidir.
  - Cibril (Kınık): 1920’lerde Rum/Ermeni yerleşimi olan köy, 1960 DİE'de "Kınık" olarak geçmektedir.
  - Çakır (Melal): 1928 kayıtlarında "Melal" veya "Milal" olarak geçmektedir.
  - Çalkara: 1928 kayıtlarında bu adla yer alır.
  - Çamdibî (Geleğin): 1928 ve 1946 kayıtlarında "Geleğin".
  - Çatalan: 1928 kayıtlarında bu adla geçmektedir.
  - Çavresu (Revak): 1928 kayıtlarında "Revak" olarak yer alır.
  - Çeşmeli (Tazı): 1928 ve 1968 kayıtlarında "Tazı".
  - Çerkezfındıcak (Fındıcak): 1928 ve 2000 kayıtlarında yer almaktadır. Çerkez yerleşimidir.
  - Değirmenli: 1928 kayıtlarında bu adla geçmektedir.
  - Demirtaş (İskili): 1928 kayıtlarında "İskili".
  - Doğanyurt (Hayati): 1928 ve 1946 kayıtlarında "Hayati".
  - Dokuzçam (Gelengere): 1928’de "Gelengere". Önceki adı "Axurcuk/Afurcuk".
  - Endekpınar: 1928 kayıtlarında "Endikpınar".
  - Engelli: 1928 kayıtlarında bu adla geçmektedir.
  - Ermeydanı: 1968 kayıtlarında yer almaktadır.
  - Eryaba: 1928 ve 1946 kayıtlarında aynı adla geçmektedir.
  - Evcile (Erzeniş): 1928'de "Erzenos", 1943 RG’de "Erzeniş", 1946 MYK’da "Erzenus".
  - Evyaba: 1928 kayıtlarında bu adla geçmekte olup, 20. yüzyıl başında Ermeni yerleşimiydi.
  - Ezebağı: 1928 kayıtlarında bu adla geçmektedir.
  - Gölönü: 1928 kayıtlarında yer alır.
  - Gökal (Çermik): 1928’de "Çermük", 1946’da "Çermik". Ermenice "çermug" (ılıca).
  - Gümüşalan (Maros): 1928 kayıtlarında "Mürüs/Maros" olarak geçmektedir.
  - Güveçli (Zımeri): Eski adı "Zımeri" olup Ermenice "tsımer’i" (kışlık) anlamına gelir.
  - Hacıali: Çerkez yerleşimidir.
  - Hacıbükü (Melalhacı): 1928’de "Melalhacı Bükü" olarak geçer.
  - Hacıpazar: 1928 kayıtlarında aynı adla yer alır.
  - İkizce (Gendekse): 1928 kayıtlarında "Gendekse" veya "Kendkise".
  - İverönü: Çerkez yerleşimidir.
  - Kale: 1928 kayıtlarında bu adla geçmektedir. Antik  Eupatoria  kentidir.
  - Karakaya (Ziydi): 1928’de "Zidi/Ziydi", 1865’te "Alinek".
  - Kartosman: 1946 MYK kayıtlarında geçmektedir.
  - Kavalcık: Çerkez yerleşimidir.
  - Keçeci (Keçecibaba): 1928 kayıtlarında "Keçecibaba".
  - Kızılçubuk: Çerkez yerleşimidir.
  - Koçak (Eksel): 1928’de "Eksel".
  - Kozlu: Çerkez yerleşimidir.
  - Kurtuluş (Varaza): 1928 kayıtlarında "Varaza". Ermenice "varaza" (yabandomuzu).
  - Kuzköy: 1928 sonrası adıyla yer alır.
  - Küplüce (Gemre): 1928 kayıtlarında "Gemre".
  - Madenli: 1960 DİE kayıtlarında yer almaktadır.
  - Meydandüzü: Çerkez yerleşimidir.
  - Narlıdere: Günümüzdeki adıyla anılmaktadır.
  - Ocakbaşı (Endekse): 1946 MYK'da "Endekse" olarak geçmektedir.
  - Oğlakçı: Çerkez yerleşimidir.
  - Ortaköy (Nohi): 1928’de "Nohu", "Nuhu" veya "Nohi" olarak kaydedilmiştir.
  - Pınarbeyli (Manasköfe): 1928 ve 1946 kayıtlarında "Manasköfe".
  - Salkımören (Hosak): 1928’de "Hosak". Ermenice "hosank’" (çağlayan).
  - Sokutaş (Frenkhisar): 1928 ve 1946 kayıtlarında "Frenkhisar".
  - Sütlüce (Hayatgeriş): 1928 ve 1946’da "Hayatgeriş". 20. yüzyıl başında Ermeni yerleşimidir.
  - Tanoba (Tanba): 1928’de "Tanba" olarak kayıtlıdır.
  - Tepekışla: 1928 kayıtlarında bu adla yer alır.
  - Tosunlar (Ahor): 1928’de "Axur". Ermenice/Kürtçe/Türkçe kökenli "ahır" anlamındadır.
  - Tandırli (Varaza): 1928 ve 1946’da "Varaza". Yunan adı "Ágios Theodôros" (Aziz Theodoros).
  - Türkfındıcak (Fındıcak): 1928’de "Türkfındıcak", 1960’ta "Fındıcak".
  - Ustamehmet: 1928 kayıtlarında aynı adla yer almaktadır.
  - Üzümlü (Ferenge): 1928 kayıtlarında "Ferenge" olarak geçmektedir.
  - Yaylalı (Aray): 1928 ve 1946 kayıtlarında "Aray".
  - Yoldere (Geyne): 1928 ve 1946’da "Geyne".
  - Yukarıçandır: 1928’de aynı adla yer almaktadır.
  - Yurtalan (Sakarçal): 1928’de "Sakarçal". 7 Şubat 1947'de Ermeni yerleşimi sonrası yeniden kurulmuştur.
  - Zoğallıçukuru: 1928’de aynı adla geçer. Ermenice/Türkçe "zoğal" (kızılcık). Önce Ermeni, sonra Gürcü yerleşimidir.


## Popüler Kültürde Erbaa.
 - 18 Aralık 2009'da vizyona giren ve birçok ödül alan Vavien filminin çekimleri Taylan Biraderler yönetmenliğinde Erbaa'da yapılmıştır. Filmin başrolünde Erbaalı Engin Günaydın oynamıştır.
 - Turgay Başyayla tarafından sunulan ve Show TV'de yayınlanan Lezzet Yolculuğu isimli programın Mart 2016'da yayınlanan bölümlerinden birisinin çekimleri Erbaa'da yapılmıştır.
 - Şoray Uzun Yolda isimli televizyonun programının bir bölümü Erbaa'da çekilmiştir.
 - Kanal 7 için hazırlanan Turnalar isimli televizyon yapımının çekimleri Erbaa'da yapılmıştır.