BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Kaşlıkaya, Çıldır
Kaşlıkaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kaşlıkaya köyünün eski adı Vardmana veya Vartmana'dır. Bu yer adı Türkçeye Gürcüce Vardmana'dan (ვარდმანა) girmiş olabilir. Köyün adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Vardmana (واردمانە) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Vartmana (وارطمانە) biçiminde geçer.
Vardmana köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcü aarşlırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında sözünü ettiği yıkık kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Vardmana köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Bu sırada köy boşalmış, tamamen insanız hale gelmişti. Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde geçmemektedir. Bununla birlikte köyde 1878 yılında 17 hanenin kaydedilmiş olması, Vardmana'nın daha sonra yeniden meskun hale geldiğini göstermektedir.
Vardmana köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Vartmana (Вартмана) şeklinde kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Zurzuna nahiyesinin on köyünden biriydi. Köydeki 12 hanede, 59'u erke ve 51'i kadın olmak üzere, 110 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir. Bununla birlikte Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan sancağını gezmiş olan Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli, Vartbanda (ვართბანდა) olarak not ettiği köyde 17 hanede 207 Müslüman Gürcü yaşadığını yazmıştır.
Vardmana, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Vartmana Türkiye'ye bırakıldı.
Vardmana köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Vartmana" (وارطمانە) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Vartımana" olarak kaydedilmiş olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 315 kişiden oluşuyordu. Vardmana veya Vartmana Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kaşlıkaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kaşlıkaya köyünün nüfusu 361 oluşuyor ve bu nüfus içinde 93 kişi okuma yazma biliyordu.
Vardmana köyünde varlığı bilinen tek tarihsel yapı köyün eski kilisesidir. Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında verdiği bilgiye göre küçük bir yapı olan bu kilise yıkık haldeydi. Bu kilisenin bazı kalıntıları gününüze ulaşmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 39 km, Çıldır ilçe merkezine 8 km uzaklıktadır.
# Kenardere, Çıldır
Kenardere, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kenardere köyünün eski adı Ampuri'dir. Gürcüce bir yer adı olan Ampuri (ამფური), Yunancadan Gürcü diline girmiş olan ve "iki yaka" anlamındaki "ampi" (ამფი) kelimesinden türemiş olup "iki yakada olan yer" anlamına gelir. Bu yer adı, Türkçeye Ampur biçiminde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Ampur (امپور) olarak kaydedilmiştir. Köyün adı Türkçe kaynaklarda sonradan "Anpur" biçiminde yazılmıştır.
Ampuri köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Cavaheti'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürüclerden ele geçirmiştir. Köyün kilisesi olan Ampuri Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.
Ampuri köyü, 1595 tarihli tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Ahalkalak livasının Niyaliskur nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 5 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu.
Ampuri köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de aynı idari konuma sahipti. Hicri 1121 (1709/1710) tarihinde köy zeamet olarak Ebubekir adında birine verilmişti ve hasılası 21.500 akçe idi. Hicri 1143 (1730/1731) tarihinde ise köyün hasılası 14.000 akçe idi ve zeamet olmaktan çıkmıştı.
Ampuri köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin Ampur (ампуръ) olarak kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağıın Çıldır kazasına bağlı Tzakrostavi nahiyesinin 13 köyünden biriydi. 1886 tarihli nüfus tespitinde Ampuri'de, 62'si erkek ve 60'ı kadın olmak üzere, 11 hanede 122 kişi yaşıyordu. Bir hane hariç köyün nüfusu Türk olarak kaydedilmiştir. Bir hanede ise 5 Karapapak yaşıyordu. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 158, 1906'da 193 kişiye ulaşmıştır.
Ampuri köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya, Artvin sancağını Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında 16 Mart 1921 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla Ampuri köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Ampuri köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Çıldır kazasının Kurt Kala nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 206 kişiden oluşuyordu. Ampuri veya Ampur Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kenardere olarak değiştirilmiştir. Kayabeyi köyünün nüfusu 1965 yılında 616 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 155 kişi okuma yazma biliyordu.
Ampur köyünde Osmanlı dönemi öncesine tarihlenen Ampuri Kilisesi ile bir kulenin kalıntıları bulunmaktadır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 86 km, Çıldır ilçe merkezine 44 km uzaklıktadır.
# Kotanlı, Çıldır
Kotanlı, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kotanlı köyünün eski adı Skarebi'dir. Gürcü tarihçi ve arkeolog Ekvtime Takaişvili Skarebi (სკარები) köyünün 10. yüzyılda inşa edilmiş olan kilisesinin Gürcüce yazıtında "Sakazrebi" (საკაზრები) şeklinde geçtiğini ve bu adın Gürcüce kireç ocağı olan "sakire" (საკირე) kelimesinden geliyor olabileceğini belirtmiştir. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine İskareb (اسكارب) şeklinde kaydedilmiştir. Geç dönemde ise bu yer adı "Sikirip"e dönüşmüştür.
Skarebi köyü, orta çağda Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarsında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde 10. yüzyılda inşa edilmiş olan Skarebi Kilisesi de buranın hayli eski bir yerleşim olduğunu göstermektedir.
Skarebi köyü, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 21 Hristiyan haneden oluşuyordu. Hane reislerinin adları, söz konusu nüfusun çoğunluğunun Gürcülerden oluştuğunu, az sayıda da Ermeninin yaşadığını göstermektedir. Köyde vergiye tabi buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor ve koyun besleniyordu. Üç adet su değirmeni bulunuyordu.
Skarebi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Sikareb (Сикаребь) adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Begrahatun nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Köydeki 8 hanede, 42'si erkek ve 40'ı kadın olmak üzere, 82 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Karapapaklardan oluşuyordu. 1595 tarihli nüfusla kıyaslandığında köyün demografik yapısının tamamen değiştiği görülmektedir.
Skarebi, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Skarebi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Skareb (سكەریب) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Ancak köyün adının Osmanlıca yazılışı "Sikerib" şeklinde okunmuştur. 1940 genel nüfus sayımında "Sikirip" şeklinde kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 277 kişiden oluşuyordu. Skarebi veya Sikirip Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kotanlı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kotanlı köyünün nüfusu 535 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 10 kişi okuma yazma biliyordu.
Kotanlı köyünde, 10. yüzyılda inşa edilmiş ve Osmanlı döneminde cami olarak da kullanılmış Gürcü kilisesi Skarebi Kilisesi dışında, eski yapı kalıntıları bulunmaktadır. Köyün güneydoğusunda, iki derenin birleştiği yerde bir tepenin üzerinde yuvarlak forma sahip bu yapı kuru duvar tekniğinde inşa edilmiştir. Bu yapı günümüzde tamamen yıkılmış ve taş yığınına dönüşmüştür.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 30 km, Çıldır ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.
# Yozgat Şeker Fabrikası
Yozgat Şeker Fabrikası, Yozgat ili Sorgun ilçesinde kurulu bulunan şeker fabrikası. 1997 yılında deneme üretimine başlamış olup 1998 yılında tam üretime geçmiştir. 3600 ton/gün kapasiteye sahiptir. 2006 kampanyasında 261.500 ton pancar işleyip 37.000 ton şeker üretimi yapmıştır.
Fabrikanın 2018 yılı baharında yapılan özelleştirme ihalesini Doğuş Yiyecek ve İçecek Üretim Sanayi Ticaret A.Ş. kazanmıştır. Yozgat ili Yerköy ilçesi Kömüşören köyündeki Türkiye Şeker Fabrikalarına ait 21.765,59 m² yüzölçümlü taşınmazın özelleştirilerek satışı ise 2021 yılı Mayıs ayında gerçekleşmiş, ihaleyi Osman Köksal kazanmıştır.
Fabrikanın kazan bölümünde 20 Kasım 2015 tarihinde saat 08.30 sıralarında baca gazı havalandırma bölümünde patlama meydana gelmiş ve meydana gelen patlama neticesinde 3'ü ağır toplam 5 çalışan yaralanmıştır.
# Kuzukaya, Çıldır
Kuzukaya, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kuzukaya'nın eski adı Sabaduri'dir. Gürcüce bir yer adı olan Sabaduri (საბადური), ağ anlamındaki "bade" (ბადე) kelimesinden türemiş olup “ağ yeri” anlamına gelir. Bu yer adı Türkçeye Sabadur şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defter ile Osmanlı cebe defterinde (1694-1732 Sabadur (سبادور) olarak geçer.
Sabaduri köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ortadan kalkmış bir köy kilisesi olan Sabaduri Kilisesi de Gürcüler döneminde inşa edilmiştir.
Sabaduri köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Çıldır livasına bağlı Canbaz nahiyesinin köylerinden biriydi. Bu tarihte köy tamamen boşalmıştı. Defterde Kacistsihe kalesinin yakınında olduğu belirtilen Sabaduri köyünün Çıldır Savaşı sırasında boşaldığı anlaşılmaktadır.
Sabaduri, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde aynı idari konuma sahip köy olarak kaydedilmiştir. Köyün daha sonra yeniden meskun hale geldiği bu kayıttan anlaşılmaktadır. Nitekim 1878 yılında Sabaduri köyünde 6 hane kaydedilmiştir.
Sabaduri köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında Sabador (Сабадоръ) şeklinde kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Zurzuna nahiyesinin on köyünden biriydi. Nüfusu azalmış olan köyde bulunan 4 hanede, 12'si erke ve 17'si kadın olmak üzere, sadece 29 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli Sabaduri köyünün Kura Nehri kıyısında kurulu ve buranın ağ atmaya uygun bir yer olduğunu, bundan dolayı köye Sabaduri (“ağ yeri”) adının verilmiş olabileceğini yazmıştır. Martvileli köyde 6 hanede 53 Müslüman Gürcünün yaşadığını belirtmiştir.
Sabaduri köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sabadur (صبادور) şeklinde kaydedilmiştir. Köy bu sırada Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 104 kişiden oluşuyordu. Sabaduri veya Sabadur Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında Kuzukaya olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kuzukaya köyünün nüfusu 121 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 4 kişi okuma yazma biliyordu.
Konstantine Martvileli’nin Ardahan’ı gezdiği sırada Sabaduri köyünde küçük bir kilisenin yıkıntıları bulunuyordu. Ne var ki bu kiliseden günümüze herhangi bir iz kalmamıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 37 km, Çıldır ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Meryemköy, Çıldır
Meryemköy, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Meryemköy'ün eski adı Türkçe kaynaklarda "Meryem" olarak geçer. "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde de "Meryem" (مریم) biçiminde yazılmıştır. Bu defteri yayımlayan Gürcü Türkolog Sergi Cikia, köyün adının Gürcüce Mariami'den (მარიამი) Türkçeleştirilmiş olabileceğini, bu adın da köyde Mariami (Meryem) adına inşa edilmiş kiliseyle bağlantılı olabileceğini yazmıştır. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Meryem olarak geçer.
Mariami veya Meryem köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Artaani'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün bugünkü sınırları içinde bulunan Mariami Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır.
Mariami veya Meryem köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 19 Hristiyan haneden oluşuyordu. Meryem'de buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.
Mariami veya Meryem köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de "Meryem" (مریم) şeklinde geçer. Hicri 1116 (1704-1705) tarihinde aynı idari konuma sahip olan köy, 20.000 akçe hasıla ile Ahmed adına birine zeamet olarak bırakılmıştı.
Mariami veya Meryem köyü, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatının bir parçası olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Meyram (Мейрам) adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasına ("uçastok") bağlıydı. Köyün nüfusu, "Karapapak" olarak kaydedilmiş olan 123 kişiden oluşuyordu.
Mariami veya Meryem köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Meyrem Türkiye'ye bırakıldı.
Mariami veya Meryem köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Meryem" (مریم) olarak geçer. Bu tarihte köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 320 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında köyde 598 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 173 kişi okuma yazma biliyordu. Köyün adı daha sonra Meryemköy biçiminde yazılmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 30 km, Çıldır ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Saymalı, Çıldır
Saymalı, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Saymalı köyünün eski adı Kvakatsi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kvakatsi (ქვაკაცი), taş anlamındaki "kva" (ქვა) ile insan anlamına gelen "katsi" (კაცი) kelimelerinden oluşur. Bu yer adı Türkçeye "Kvakas" şekinde girmiş, geç dönemde "Köyhas"a dönüşmüştür. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Kvakas (كواكس) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Köyhas (كوی خاص) olarak geçer.
Kvakatsi köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Palakatsio'da yer alır. 1561-1587 arasındaki olayları konu alan "Meshuri Davitnis Kronika" (მესხური დავითნის ქრონიკა) adlı Gürcüce eserde köyün adı Kvakatsni (ქვაკაცნი) veya aynı anlama gelen Kvakatsta (ქვაკაცთა) şeklinde yazılmıştır. Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde tespit edilmiş olan Arageni (არაგენი), Mozereti (მოზერეთი) gibi Gürcüce yer adları bu dönemden kalmış olmalıdır.
Kvakatsi köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı köylerden biriydi. Köyde 21 Hristiyan hane yaşıyor ve bu nüfus Gürcüler ve Ermenilerden oluşuyordu. Kvakatsni'de buğday, arpa, çavdar ve keten tohumu tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. 
Kvakatsi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde de Kvakas (كواكس) şeklinde geçer. Hicri 1135 (1722/1723) tarihinde aynı idari konuma sahip olan köyün hasılası 7.832 akçe idi.
Kvakatsi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitin "Kevhas" (Кевхасъ) biçiminde kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Suhara nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Köydeki 18 hanede, 74'ü erkek ve 67'si kadın olmak üzere 141 kişi yaşıyor ve bu nüfusun tamamı Karapapaklardan oluşuyordu.
Kvakatsi veya Kevhas köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Kvakatsni Türkiye'ye bırakıldı.
Kvakatsi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Köyhas (كوی خاص) olarak da okunacak biçimde yazılmıştır. Bu tarihte köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy, "Köyhas" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 300 kişiden oluşuyordu. Köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Saymalı olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Sarmalı köyünün nüfusu 421 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 76 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 47 km, Çıldır ilçe merkezine ise 5 km uzaklıktadır.
# Sazlısu, Çıldır
Sazlısu, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Sazlısu köyünün eski adı Goraveli'dir. Gürcüce bir yer adı olan Goraveli (გორაველი), tepe anlamına gelen "gora" (გორა) ve çayır, akarsu kıysında düzlük anlamına gelen "veli" (ველი) kelimelerinden oluştur. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Goraver (كورەویر), Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımında Karavel (Каравель), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Koravel (قوراویل) şeklinde geçer.
Goraveli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Palakatsio'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 1578 yılında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Goraveli köyü, Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Bugün Çıldır kasabasına dönüşmüş olan Zurzuna köyünün yakınında bulunuyordu ve bu tarihte tamamen boşalmıştır. Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı Kvintishevi veya Kvindishev (كوندسخو) adlı ve ortadan kalkmış olan 14 hanelik Gürcü köyünün yerleşim alanı da Sazlısu köyünün bugünkü sınırları içinde bulunmaktadır.
Osmanlı döneminde yeniden meskun hale gelmiş olan Goraveli köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca savaş tazminatı kapsamında Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus tespitin "Karavel" (Каравель) biçiminde kaydettiği yerleşim, Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Zurzuna nahiyesinin on köyünden biri ve bu nahiyenin idari merkeziydi. Köydeki 16 hanede, 81'i erkek ve 64'ü kadın olmak üzere 145 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı "Türk" olarak kaydedilmiştir.
Goraveli, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Goraveli köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Koravel" (قوراویل) biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 492 kişiden oluşuyordu. Goraveli veya Koravel Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sazlısu olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Sazlısu köyünün nüfusu 773 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 175 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 45 km, Çıldır ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Semihaşakir, Çıldır
Semihaşakir, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Semihaşakir köyünün bilinen en eski adı Çayistar'dır. Nitekim 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterinde Çayistar (چایستار) olarak geçer. Ancak bu yer adı bazen sadece Çayis olarak yazılmış ve bu yüzden Kayabeyi köyünün eski adı olan Çayis ile karışmıştır. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Çayistar köyünün adı Cayis (جایس) olarak, bugünkü Kayabeyi köyünün adı da Çayis (چایس) biçiminde kaydedilmiştir. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Çaistari (ჩაისთარი) ve Çaisi (ჩაისი) olarak geçer.
Çayistar köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artaani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre Çaystar, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köy tamamen boşalmış ve insansız hale gelmişti.
Çaistari köyü uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi sonunda imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ruslara bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihli nüfus sayımıda Çais (Чаис) olarak kaydedilen köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlıydı. Köyde 74 kişi yaşıyordu ve nüfusun tamamı Karapapak olarak kaydedilmişti. Gürcülerden ele geçirildiğinde boşalmış olan köye sonradan yeni nir nüfus yerleştirilmiş olduğu bu kayıttan da anlaşılmaktadır.
Çayis köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Sovyet Rusya'nın Bolşevik hükûmeti 7 Mayıs 1920'de Gürcistan hükûmetiyle imzaladığı Moskova Antlaşması'yla da Ardahan bölgesini bağımsız Gürcistan'ın bir parçası olarak tanıdı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından Ardahan bölgesi ve Çais köyü fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla, Çayis köyünü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Çayis köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Cayis (جایس) adıyla Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Terekemeçayis" olarak kaydedilmiş olan köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 214 kişiden oluşuyordu. Çaistari veya Çayis "yabancı kökten geldiği" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Koçgüden olarak değiştirilmiştir. Koçgüden köyünün nüfusu 1965 yılında 450 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 15 kişi okuma yazma biliyordu.
Suyu olmayan bu köye Semiha Şakir isimli hayırsever su getirdiği için, köy halkının isteği doğrultusunda köyün ismi Semihaşakir olarak değiştirilmiştir.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 30 km, Çıldır ilçe merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Taşdeğirmen, Çıldır
Taşdeğirmen, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Taşdeğirmen köyünün eski adı Çamdzvrali'dir. Çamdzvrali (ჩამძვრალი), Gürcüce bir kelime olup batık, çöküntü gibi bir anlama gelir. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile cebe defterinde Çamzvral (چامزورال) olarak geçer. Çamdzvrali veya Çamzvral, geç dönemde Ahalkalak livasındaki bir başka köyün adı gibi yazılarak Çandura, Çamdra, Çandira gibi farklı biçimlere dönüşmüştür. Nitekim Rus idaresinin 1886 yılındaki nüfus tespitinde köyün adı Çamdra (Чамдра), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de "Çamdira" (چامدیرە) olarak geçer.
Çamdzvarli köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Palakatsio'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir.
Çamdzvarli köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterinde Camzvral-i Büzürg (جامزورال بزرك) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Köyün nüfusu 32 Hristiyan haneden oluşuyordu. Köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.
Çamdzvrali köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan Osmanlı cebe defterinde de Çamzvral (چامزورال) olarak geçer. Hicri 1121 (1709/1710) tarihinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlı olan köyün hasılası 14.000 akçe idi ve köy Ahmed adında birine tahsis edilmişti.
Çamdzvrali köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılmıştır. 1886 nüfus sayımında "Çamdra" (Чамдра) şeklinde kaydedilen yerleşim Ardahan sancağının Çıldır kazasına bağlı Suhara nahiyesinin sekiz köyünden biriydi. Nüfusu, 205'i erkek ve 204'ü kadın olmak üzere, 52 hanede yaşayan 409 kişiden oluşuyordu. Köyde yaşayan halkın tamamı Karapapak olarak kaydedilmiştir.
Çamdra köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Çamdra Türkiye'ye bırakıldı.
Çamdra köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Çamdira" (چامدیرە) biçiminde yazılmıştır. Bu tarihte köy, Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Çamdıra" adıyla aynı idari konuma sahip olan köyün nüfusu 705 kişiden oluşuyordu. Türkçe kaynaklarda değişik biçimlerde yazılmış olan Çamdura veya Büyük Çamdzvrali Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Taşdeğirmen olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Taşdeğirmen köyünün nüfusu 1.174 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 296 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 55 km, Çıldır ilçe merkezine 13 km uzaklıktadır.
# Yenibeyrehatun, Çıldır
Yenibeyrehatun, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yenibeyrahatun adı Begrahatun'dan gelir. Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, Begrahatun adının Gürcüce Begrahatuli'den (ბეგრახატული) değişime uğramış olabileceğini yazmıştır. Beyrehatun adını taşıyan köyün var olmasından dolayı Yenibeyrehatun adı verilmiştir.
Yenibeyrahatun köyü, 19. yüzyılın sonları veya 20. yüzyılın başlarında ortaya çıkmış bir yerleşim yeri olmalıdır. Nitekim Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus sayımında Begrahatun köyü kaydedilmiş olduğu halde, Yenibeyrahatun'un adı geçmemektedir.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında, Rus idaresi sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli, Begrahatun köyünün yakınında Farkau ya da Yeni Begra-hatun köyünün bulunduğunu, burada 90 hane Süryaninin yaşadığını belirtmiştir.
Yeni Begrahatun köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların bölgeden çekilmesinin ardından Gürcistan sınırları içinde kaldı. Bu durum 1920 tarihli Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak ertesi yıl Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, 16 Mart 1921'de Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla köy Türkiye'ye bırakıldı.
1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Yenibeyrehatun köyü Yukarı Begre Hatun / Begre Hatun Yukarı (بكرە خاتون یوقاری) adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Bugünkü Eskibeyrehatun köyünün adı ise bu listede Begre Hatun Aşağı (بكرە خاتون آشاغی) biçiminde yazılmıştır. 1935 genel nüfus sayımında "Yenibeyrehatun" olarak kaydedilmiş olan köyün nüfusu 211 kişiden oluşuyordu. 1965 yılına gelindiğinde Yenieyrehatun köyünde 349 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde sadece 7 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 25 km, Çıldır ilçe merkezine 17 km uzaklıktadır.


## .Kaynakça.
 }}>
# Yukarıcambaz, Çıldır
Yukarıcambaz, Ardahan ilinin Çıldır ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yukarıcambaz köyü 1595 tarihli Osmanlı tahrir defteriden Canbaz-i Büzürg (جانباز بزرك) olarak geçer. Aşağııcambaz köyü ise, Canbaz-i Küçük (جانباز كوچك) adıyla kaydedilmiştir. Bu iki yerleşimin ortak adı olan Canbaz'ın Camasp'tan (ჯამასპ) değişime uğradığı tahmin edilmektedir. Samtshe-Saatabago hükümdarı II. Kaihosro ve ailesinin seyahatini anlatan bir kaynak buradaki yerleşimlerden Camasp olarak söz etmektedir. Geç dönemde Canbaz-i Büzürg (Büyük Canbaz) köyünün adı Yukarıbambaz, Canbaz-i Küçük'ün (Küçük Canbaz) adı da Aşağıcambaz'a dönüşmüştür.
Büyük Canbaz köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan tarihsel Çrdili'de yer alıyodur. Nitekim Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında bu bölgeyi ve köyü Gürcülerden ele geçirmiştir. Bu yerleşim 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde Çıldır livasının Canbaz nahiyesine bağlıydı. Büyük Canbaz veya Küçük Cabaz köyünden biri bu nahiyenin merkeziydi. Büyük Canbaz köyünün nüfusu 10 Hristiyan haneden oluşuyordu. İspenç vergisi vermekle yükümlü hane reisleri İoseba, Batata, İoram, Gabriel, Vardzel, Şakara, Basila, Giorgi, Misela gibi adlar taşıyordu. Bu adlardan Büyük Canbaz'ın bir Gürcü köyü olduğu anlaşılmaktadır. Köyde buğday, arpa, çavdar, keten tohumu, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz besleniyordu.
Osmanlı Devleti, 93 Harbi'nin ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'yla Ardahan bölgesini Rusya'ya bırakınca, Yukarı Canbaz köyü de Osmanlı egemenlik alanının dışında kaldı. Rus idaresinin 1886 yılında yaptığı nüfus tespitinde Yukarı Cambaz (Верхний Джамбаз) adıyla kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Çıldır kazasına ("uçastok") bağlıydı. Köyün nüfusu 337 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 17 kişi "Türk", 320 kişi "Karapapak" olarak kaydedilmiştir.
Yukarı Cambaz, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Yukarı Cambaz köyü Türkiye'ye bırakıldı.
Büyük Canbaz köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Canbaz-i Yukarı" (جانباز یوقاری) adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Çıldır kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Yukarı Cambaz" adıyla aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 699 kişiden oluşuyordu. Daha sonra Yukarıcambaz biçiminde yazılmış olan köyde 1965 genel nüfus sayımında 1.022 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 267 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 58 km, Çıldır ilçe merkezine ise 16 km uzaklıktadır.
# Sırbistan Radyo Televizyonu
Radyo Televizyon Sırbistan Sırpça: Радио-телевизија Србије (PTC) veya Radio-televizija Srbije) Sırbistan'ın kamu yayın kuruluşudur. Bu yayınlar ve haberler, tiyatro çeşitli üretir ve radyo, televizyon ve İnternet aracılığıyla spor programlama. RTS, Temmuz 2001 yılından bu yana, Avrupa Yayın Birliği üyesidir. RTS, eski Yugoslavya ve Balkanlar'daki en büyük yayın kuruluşudur. Önceden bu kanal Radyo Televizyon Belgrad (RTB) olarak biliniyordu.
NATO'nun Yugoslavya bombardımanı sırasında Sırbistan Radyo Televizyonu propaganda merkezi olduğu gerekçesiyle bombaladı. Bombardımanda 16 gazeteci öldü.
# Fransız alfabesi
Fransız alfabesi Latin alfabesinden türemiş, 26 harfli bir alfabedir.


## Harfler.
  - ç harfi ayrıca: se sedil olarak fonetikte yazılır
æ ve œ harfleri sadece birkaç, genellikle latinceden kalma sözcüklerde bulunurlar:
  - æ (et cætera, tænia, ex æquo...) 
  - œ (œil, fœtus, bœuf, œuf...)
ù harfi sadece où kelimesinde bulunur ve ÿ harfi sadece nadiren özel isimlerde bulunur.
# Dereköy, Damal
Dereköy, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Dereköy, en geç 1886 yılında beri bu adı taşımaktadır. Rus idaresi köyü bu tarihte Dara-Köy (Дара-Кёй) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli köy listesinde ise köyün adı Dere Köy (دەرە كوی) olarak geçer.
Dereköy, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hristiyanlık merkeziydi. 93 Harbi'nin ardından Ruslar Eruşeti bölgesini ele geçirdiğinde köyün nüfusunun 189 kişiden oluşması, buranın yeni bir yerleşme olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde ve 1694-1732 tarihli cebe defterinde adının geçmemesi, Dereköy'ün daha geç dönemde ortaya çıktığı anlamına gelir. Öte yandan Dereköy'deki megalit kalenin varlığı da bu yörenin eski çağlardan beri yerleşme alanı olduğunu işaret etmektedir. 1886 yılında köyün 189 kişiden oluşan nüfusunun tamamı Rus idaresince "Türkmen" olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Dereköy, Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlı Sorsi nahiyesinin ("маркяз": merkez) köylerinden biriydi. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 230 kişiye, 1906'da 281 kişiye ulaşmıştır.
Dereköy, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Dereköy'ü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Dereköy, 1928 yılında Kars vilayetinin Ardahan kazasının Damal nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Dereköy" adıyla kaydedilmiş olan köy, Posof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 271 kişiden oluşuyordu.
Dereköy'deki megalit kale, köyün doğusunda bir tepenin üzerinde yer alır. Deniz seviyesinden 2.140 metre yükseklikte bulunan orta büyüklükteki kaleden (50 × 38 m) geriye yıkıntılar kalmıştır.


## Coğrafya.
Dereköy, Ardahan il merkezine 48 km, Damal ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Eskikılıç, Damal
Eskikılıç, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Eskikılıç köyünün eski adı Kirpaşeni'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kirpaşeni (კირფაშენი), bir bitki adı olan "kirpa" (კირფა / "Canella alba") ile mesken anlamına gelen "şeni" (შენი) kelimelerinden oluşur. Bu yerleşim, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde, Karaşut (كارەشوت) ve Kirpaşen (كیرپاشین) olmak üzere iki isimle kaydedilmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, sadece Kirpaşen (كیرپەشین) olarak geçer.
Kirpaşeni, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri ve Gürcü Hristiyanlığının en eski merkezi olan Eruşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında kale veya kilise olarak nitelediği kalıntılar da bu dönemde inşa edilmiş yapılardan kalmış olmalıdır.
Kirpaşeni köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyde 8 Hristiyan hane yaşıyor ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Kirpaşeni'de buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Bir adet de su değirmeni bulunuyordu.
Kirpaşeni köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatı olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında, Gürcüce adına uygun biçimde Kirpaşen (Кирпашенъ) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Tamal nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 89'i kadın ve 90'ı erkek olmak üzere, 27 hanede yaşayan 179 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı "Türkmen" olarak kaydedilmiştir. Eski bir Gürcü köyü olan Kirpaşeni'de demografik yapının tamamen değişmiş olduğu bu kayıttan anlaşılmaktadır. Rus idaresinde Kirpaşeni köyünün nüfusu artmış, 1896'da 212 kişiye, 1906'da 314 kişiye ulaşmıştır.
Kirpaşeni köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla ülkenin sınırları Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükûmeti ile Sovyet Rusya arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Kirpaşeni Türkiye'ye bırakıldı.
Kirpaşeni köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kirpaşen (كیرپەشین) adıyla Kars vilayetinin Poshof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında "Kirpeşin" adıyla kaydedilmiş olan köy, Posof kazasına bağlanmıştı ve nüfusu 432 kişiden oluşuyordu. Kirpaşeni veya Kirpaşen Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Eskikılıç olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Eskikılıç köyünde 719 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 109 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Eskikılıç köyü, Ardahan il merkezine 48 km, Damal ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Otağlı, Damal
Otağlı, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Otağlı köyünün eski adı Arzada veya Erzede'dir. Ardzadahevi (არძადახევი) olarak da bilinen köyün adını Rus idaresi 1886 yılında Arzada-Köy (Арзада-Кёй) biçiminde kaydetmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Erzede (ئەرزەدە) olarak geçer.
Arzada veya Arzadahevi, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hıristiyanlık merkezi olarak bilinmektedir. 93 Harbi'nin ardından Ruslar Eruşeti bölgesini ele geçirdiğinde köyün nüfusunun 142 kişiden oluşması, buranın yeni bir yerleşme olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 dönemini kapsayan "Defter-i Caba-i Vilayet-i Çıldır" adlı cebe defterinde adının geçmemesi, Otağlı köyünün daha geç dönemde ortaya çıktığı anlamına gelir. Öte yandan Otağlı köyü sınırları içinde megalit kalenin varlığı da bu yörenin eski çağlardan beri yerleşme alanı olduğunu işaret etmektedir. 1886 yılında 142 kişiden oluşan nüfusunun tamamı Rus idaresince "Türkmen" olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Arzada-Köy, Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlı Sorsi nahiyesinin ("маркяз": merkez) köylerinden biriydi. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 190 kişiye, 1906'da 249 kişiye ulaşmıştır.
Arzada köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Arzada köyünü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Arzada köyü, 1928 yılında "Erzede" adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Damal nayihesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında da "Erzede" adıyla kaydedilmiş olan köy, bu tarihte Posof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 329 kişiden oluşuyordu. Arzada veya Erzede "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Otağlı olarak değiştirilmiştir.
Otağlı köyünün kuzeyinde, deniz seviyesinden 2.160 metre yükseklikteki bir tepede megalit bir kalenin kalıntıları bulunmaktadır. Arzada Kalesi'nin (26 × 23 m) kuzey tarafında siper izleri fark edilmektedir.


## Coğrafya.
Otağlı köyü, Ardahan il merkezine 50 km, Damal ilçe merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Seyitören, Damal
Seyitören, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Seyitören'in eski adı Seyd-i Viran veya Seydi Veran'dır. 93 Harbi'nde Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar köyü 1886 yılında Seydi-Veran (Сейди-веранъ) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli köy listesinde ise köyün adı Seyd-i Viran (سید ویرەن) olarak geçer.
Seydi Veran, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hristiyanlık merkeziydi. 93 Harbi'nin ardından Ruslar Eruşeti bölgesini ele geçirdiğinde köyün nüfusunun 136 kişiden oluşması, buranın yeni bir yerleşme olmadığını göstermektedir. Bununla birlikte, "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı ve 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 dönemini kapsayan "Defter-i Caba-i Vilayet-i Çıldır" adlı Osmanlı cebe defterinde adının geçmemesi, Seydi Veran adının daha geç dönemde ortaya çıktığı anlamına gelir. Öte yandan Seydi Veran köyü sınırları içinde megalit kalelerin varlığı bu yörenin eski çağlardan beri yerleşme alanı olduğunu işaret etmektedir. 1886 yılında köyün nüfusunun tamamı Rus idaresince "Türkmen" olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Seydi Veran, Ardahan Okrugu'nun Ardahan kazasına ("uçastok") bağlı Tamal nahiyesinin ("маркяз": merkez) köylerinden biriydi. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 250 kişiye, 1906'da 267 kişiye ulaşmıştır.
Seydi Veran köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Seydi Veran köyünü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Seydi Veran köyü, 1928 yılında "Seyd-i Viran" adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Damal nayihesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında da "Seyitveren" adıyla kaydedilmiş olan köy, bu tarihte Posof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 376 kişiden oluşuyordu. Seydi Veran veya Seyd-i Viran "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Seyitören olarak değiştirilmiştir.
Seyitören köyünde iki adet megalit kalenin kalıntıları bulunmaktadır. Köyün yaylasının yaklaşık 1 km kuzeyinde, deniz seviyesinden 2.900 metre yükseklikte bulunan Heniora Kalesi'nin (38 × 36 m) savunmadan çok işaretle haberleşme işlevi gördüğü düşünülmektedir. Diğer kale, köyün 900 metre kuzeybatısında bulunuyordu. Çapı 22 metre olan kaleden geriye yıkıntılar kalmıştır.


## Coğrafya.
Seyitören köyü, Ardahan il merkezine 51 km, Damal ilçe merkezine 6 km uzaklıktadır.
# Tepeköy, Damal
Tepeköy, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Tepeköy, en geç 1886 yılından beri bu adı taşımaktadır. Rus idaresi köyü bu tarihte Tapa-Köy (Тапа-Кёй) adıyla kaydetmiştir. 1928 tarihli köy listesinde ise köyün adı Tepe Köy (تپە كوی) olarak geçer.
Tepe, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Eruşeti'de yer alır. Eruşeti bölgesi, Gürcistan'ın en eski Hristiyanlık merkeziydi. 93 Harbi'nin ardından Rusların Eruşeti bölgesini ele geçirmesinden yaklaşık on yıl sonra köyün nüfusunun 41 kişiden oluşuyordu. Bu tarihte köyün küçük ve muhtemelen yeni bir yerleşme olduğu anlaşılmaktadır. Zaten 1595 tarihli Osmanlı mufassal defteri ile 1694-1732 tarihli cebe defterinde adının geçmemesi, Tepeköy'ün daha geç dönemde ortaya çıktığını göstermektedir. 1886 yılında köyün nüfusunun tamamı Rus idaresince "Türkmen" olarak kaydedilmiştir. Bu tarihte Dereköy, Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlı Sorsi nahiyesinin ("маркяз": merkez) köylerinden biriydi. Rus idaresi sırasında köyün nüfusu artmış, 1896'da 65 kişiye, 1906'da 96 kişiye ulaşmıştır.
Tepeköy, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusya'nın bölgeden çekilmesinden bir süre sonra, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin Tiflis hükûmetine verdiği ültimatom üzerine Gürcü idaresinin çekilmesinin ardından köy fiilen Türkiye'ye katıldı. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti'nin topraklarının işgal edilmesinin ardından Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti'nin 16 Mart 1921'de imzaladığı Moskova Antlaşması'yla Tepeköy'ü de kapsayan Ardahan ile Artvin bölgeleri Türkiye'ye bırakıldı.
Tepeköy, 1928 yılında "Tepe Köy" biçiminde bir yazılışla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Damal nahiyesine bağlı bir köy olarak kaydedilmiştir. 1935 genel nüfus sayımında ise "Tepeköy" adıyla kaydedilmiş olan köy, Posof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 139 kişiden oluşuyordu.


## Coğrafya.
Tepeköy, Ardahan il merkezine 58 km, Damal ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Uboot Type VII
Uboot Type VII, II. Dünya Savaşında 1933 yılı ile 1945 yılları arasında kullanılan Alman denizaltı modeli.
İkinci Dünya Savaşı boyunca 700 den fazla üretilmiştir.
Açık deniz operasyonları için orta büyüklükte bir U-bot olup, ana dalış tankları basınçlı gövdenin içinde bulunan saddle tank olarak adlandırılan bir tanka sahipti. U-botu, gerçek çift gövdeli denizaltılar olan Alman İmparatorluk Donanması'nın Tip UB III'ü temel alınarak tasarlanmıştır.Tip VII A U-botları, I. Dünya Savaşı'ndan sonra inşa edilen ve su hattının üzerinde bir kıç torpido tüpü bulunan tek Alman U-botlarıydı.
Dışarıda 2, içeride 9 olmak üzere toplam 11 torpido taşıma kapasitesine sahipti. Silah donanımı olarak 4 önde 1 arkada toplam 5 torpido kovanı, 1 adet atış hızı yüksek 88 mm lik kwk L45 topu barındırmaktaydı. İlerleyen dönemde üzerine çeşitli varyasyonlarda uçaksavar silah sistemi yerleştirilmiştir. 37 mm'lik uçaksavar toplarından 4'lü sistem 20 mm'lik flak quadro sistemler yer veren kule versiyonları yapıldı. II. Dünya Savaşında İngilizler'le Almanlar'ı savaşa sokan olay ise, 1939 yılının 13-14 Kasıma bağlayan gece Günther Prien komutasındaki U-47, İngiliz denizüssü Scapa Flow'a girmiş, limanda demirli bulunan Royal Oak Zırhlısını batırarak büyük bir başarı sağlamış olmasıdır. 1942'de sadece Amerika kıyılarında 900'den fazla ticari yük gemisini batırmışlardır. Teknolojik olarak bir yenileme yapılmaması, Enigma şifre sisteminin çözülmesi, ASDİC sonar sisteminin geliştirmesi "Black May" (Kara Mayıs)'ın habercisi olmuştur. 1943 mayısında İngiliz ve Amerikan destroyerleri ve uçak gemileri o güne değin yapılmış en büyük U-boot operasyonu yapmış, pasifikte bulunan 118 tane U-bot'dan pek çoğu uçaklarca olmak üzere 41 tanesini yok etmeyi başarmıştır. Bu olay, U-bot'lara şnorkel sistemi ve hava izleme radarları eklenmesine, daha hızlı ve yuksek kalibreli uçak savar silah sistemlerinin yerleştirilmesine sebep olmuştur.
# World Wrestling All-Stars
WWA, bir amerikan güreşi federasyonudur. 2001 ile 2002 yılları arasında NWA adlı federasyonla birleşmiştir. Zamanında Sting, Jeff Jarret, Sabu, The Franchise gibi isimleri barındıran federasyon Avustralya'daydı. Fakat zaman zaman Amerika ve Yeni Zelanda Turu olmuştur.Avustralya`da onun gibi bir federasyon olmamıştır ve halen yoktur.


## WWA Organizasyonun kemerleri.
  - WWA World Heavyweight Championship
  - WWA International Cruiserweight Championship
  - WWA Hardcore Championship


## WWA Aylık Şovları.
  - The Revolution:Şubat
  - The Eruption:Nisan
  - The Reckoning:Mayıs
  - The Inception:Ekim
  - Retribution:Aralık


## WWA Güreşcileri.
  - Juventud Guerrera
  - Psicosis
  - Road Dogg
  - Konnan
  - Norman Smiley
  - Devon Storm
  - Buff Bagwell
  - Jeremy Borash
  - Disqo
  - Mark Johnson
  - Jerry Lawler
  - Stevie Ray
  - Graham Young
  - Jeff Jarrett
  - Nathan Jones
  - Lenny Lane
  - The Vampire Warrior