# Pargalı İbrahim Paşa
Pargalı İbrahim Paşa, Makbul İbrahim Paşa, Frenk İbrahim Paşa, Damat İbrahim Paşa ya da öldürüldükten sonraki ünvanıyla Maktul İbrahim Paşa (y. 1495, Parga - 15 Mart 1536, Kostantîniyye{{efn|Günümüzdeki adıyla İstanbul. Osmanlı İmparatorluğu döneminde şehrin resmî adı olması sebebiyle, madde içerisinde Kostantîniyye kullanıldı.}}), I. Süleyman saltanatı döneminde 27 Haziran 1523 - 15 Mart 1536 tarihleri arasında sadrazamlık yapan, önemli siyasal ve askerî olaylarda rol oynayan Osmanlı devlet adamı. Sahip olduğu yetkiler sebebiyle Osmanlı İmparatorluğu dış siyasetinin beyni olarak kabul edilmektedir.
Kesin memleketi bilinmemekle birlikte, çeşitli kaynaklarda Rum, İtalyan ya da Hırvat asıllı olduğu söylenmektedir. Evliya Çelebi ise ailesinin Razgrad kökenli olduğunu ve bu nedenle orada görkemli İbrahim Paşa Cami'sini ve Kurşunlu Han'ı inşa ettirdiğini iddia etmiştir. Babasının Parga'da bir denizci veya balıkçı olduğu tahmin edilmektedir. Küçük yaşta devşirme yolu ile Manisa'ya getirilen İbrahim, burada Süleyman tarafından maiyetine alındı ve ölümüne kadar onun yanından ayrılmadı. Belgrad ve Rodos seferlerinde yer aldı. Süleyman'ın saltanatının başlamasıyla birlikte, hızla yükselerek önce has odabaşı oldu, daha sonra ise sadrazamlığa yükseldi. Bunların yanında Rumeli ile Anadolu Beylerbeyi ve Seraskerlik makamlarının da sahibi oldu.
Görkemli bir düğünle evlendikten kısa bir süre sonra, Hain Ahmed Paşa'nın isyanı sonrası iç karışıklıklarla uğraşan Mısır'a düzeni sağlaması için gönderildi. Mısır'a kara yolu üzerinden giderken, birçok noktada halkın şikâyetlerini dinleyerek çözüme kavuşturdu. Mısır'da birçok yenilik yaptı. Macaristan'da gerçekleşen Mohaç Muharebesi'nin kazanılmasında büyük rol oynadı. I. Viyana Kuşatması'na katıldı, 1533 yılında Avusturya ile imzalanan ve Avusturya arşidükünü Osmanlı sadrazamına eşit sayan, İstanbul Antlaşması'nın görüşmelerini yürüttü.
14-15 Mart gecesi iftar için saraya davet edilen İbrahim Paşa, padişahın emriyle gece saraydaki odasında dört dilsiz cellat tarafından boğularak idam edildi.
Farsça, Rumca, Sırpça ve İtalyanca dillerini bilen İbrahim Paşa, sanata oldukça meraklıydı. Müzik alanında çocukluğundan itibaren yoğun bir eğitim gördü. Bunun yanında 13 yıllık sadrazamlık görevi süresince birçok cami, medrese, hamam ve çeşme gibi eserler yaptırdı.


## Kökeni ve devşirilmesi.
Doğumunun kesin tarihi bilinmemekle birlikte, İbrahim'in kendisinin 1494'te Süleyman'la aynı hafta doğduğunu söylediğini belirten rivayetler mevcuttur.{{sfn|Danişmend|1971|p=97|name=Danişmend}}{{efn|1532'de elçi Jerome de Zara'ya, Süleyman'la aynı hafta doğduğunu söyledi.{{sfn|Jenkins|1911|p=18|name=Jenkins}}}} Bunun dışında doğumuyla ilgili yapılan araştırmalarda genellikle 1493 tarihi verilmektedir.{{sfn|Peçevî|1965|p=48|name=Peçevî}}{{sfn|Gökbilgin|2000|p=908|name=Gökbilgin}}{{sfn|Şimşirgil|2016|p=110|name=Şimşirgil}} Ayrıca Latîfî ve Yılmaz Öztuna 1495{{sfn|Sevgi|1986|p=29|name=Sevgi}}{{sfn|Öztuna|1972|p=1|name=Öztuna}}, Hester Donaldson Jenkins ise 1494 yılını zikretmektedir.{{sfn|Jenkins|2015|p=9|name=Jenkins}} Rivayetlere göre günümüzde Yunanistan'da kalan Parga yakınlarındaki bir köyde doğdu.{{sfn|Danişmend|1971|p=97|name=Danişmend}} Ayrıca Venedik diplomatlarının raporlarında da, İbrahim'in sık sık Parga'da doğduğunu söylediği beyan edildi.{{efn|Pietro Zen'in Pregadi Konseyi'nde 4 Kasım 1524 tarihinde okunan raporu, Marino Sannuto tarafından nakledildi.{{sfn|Afyoncu|2012|p=78|name=Afyoncu}}}} Ailesi hakkında çok az bilgi olmasına karşın, babasının bir denizci veya balıkçı olduğu düşünülmektedir.{{Sfn|Afyoncu|2018|p=35|name=Afyoncu}}{{sfn|Turan|2009|pp=6}}{{sfn|Hammer|2014|p=551|name=Hammer}}{{sfn|Jenkins|1911|p=18|name=Jenkins}}{{sfn|Jenkins|2015|p=9|name=Jenkins}}{{sfn|LaMartineHammer|2011|p=25|name=LaMartineHammer}}{{sfn|Danişmend|1971|p=97|name=Danişmend}} II. Bayezid devrinde korsanlarca ya da askerî bir baskında esir edildiği tahmin edilmektedir.{{sfn|Jenkins|1911|p=18|name=Jenkins}}{{sfn|Jenkins|2015|p=9|name=Jenkins}}{{Sfn|Finkel|2017|p=110|name=Finkel}}{{sfn|Afyoncu|2012|p=42|name=Afyoncu}}{{sfn|Jorga|2017|p=321|name=Jorga}}{{sfn|Emecen|2000|p=333|name=Emecen}}{{sfn|Danişmend|1971|p=97|name=Danişmend}} Daha sonra Osmanlı'nın veliaht şehzadelerinin görev yaptığı Manisa'ya (Saruhan Sancağı) götürülen İbrahim'in Manisa sarayına nasıl geldiğine dair farklı rivayetler vardır.


## Padişahla ilişkisi ve politik yaşamı.
### Sadrazamlığa yükselişi ve Hain Ahmed Paşa'nın isyanı.
Pîrî Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı döneminde, ikinci vezir makamında bulunan Hain Ahmed Paşa, Has Odabaşı İbrahim'in sadrazam olmasından sonra büyük bir hayal kırıklığına uğradı.{{sfn|Celâlzâde|2011|p=89|name=Celâlzâde}} Pîrî Mehmed Paşa'nın gözden düşmesinde etkisi olan Ahmed Paşa,{{sfn|Hammer|2014|p=551|name=Hammer}}{{sfn|Uzunçarşılı|1998|p=318|name=Uzunçarşılı}}{{sfn|Jenkins|1911|p=36|name=Jenkins}} Celâlzâde Mustafa Çelebi tarafından; "hemen hemen herkese isyan eden asi bir ruhu vardı. Yükselmeğe pek hırslı olan kalbi bir fesat ocağı idi" sözleriyle tanımlanmıştır.


### Hatice Sultan'la evliliği meselesi.
 |title = 
 |quote = “"Pâdişâh bir kuluna ikrâm edicek böyle gerek"<br>
"Lütuf ve ihsânını itmâm edicek böyle gerek"<br>
"Her hususa şeref ve kadri kemâlinde iken"<br>
"Rağbetin illere ‘ilâm edicek böyle gerek"<br>
"Kimse ‘aybeylemedi lütfuna mahmûl oldu"<br>
"Şâh olan himmeti ‘ilâm edicek böyle gerek"”
 |source = <br>
 |qalign = center


### Seraskerliğe tayini.
Osmanlı İmparatorluğu'nun sınırlarının genişlemesiyle birlikte, askeri işlerin kontrolünü sağlaması amacıyla, 1527 yılının Mart ayında Sadrazam İbrahim Paşa'ya bir divan toplantısında padişah tarafından serasker{{efn|Günümüzdeki genelkurmay başkanı}} rütbesi verildi.{{sfn|Hammer|2014|p=583|name=Hammer}}{{sfn|Celâlzâde|2011|p=145|name=Celâlzâde}}{{sfn|Uzunçarşılı|1998|p=356|name=Uzunçarşılı}} Süleyman, divan toplantısında Nişancı Celâlzâde Mustafa Çelebi'ye şu sözler ile bu kararının bir berât{{efn|O dönemde rütbe, nişan ve imtiyaz verildiğini bildiren padişah fermanı}} taslağı olarak hazırlanmasını emretti:


## Hırsı.
İbrahim Paşa, elde ettiği güç sayesinde daha da yükselme hırsına kapıldı ve padişaha ait olan ünvanları bile kullanmaktan çekinmedi.{{sfn|Hammer|2014|p=615|name=Hammer}} Bu tavrını, elçilerle yaptığı konuşmalardaki sözleriyle açıkça ortaya koydu. İlk dönemlerde padişahın gücü ve zenginliği hakkında övünürken, daha sonrasında ise elçilere sıklıkla kendini övdü.{{sfn|Jenkins|2015|pp=74-75|name=Jenkins}} Avusturya'yla 1533 yılında yapılan barış görüşmeleri sırasında elçilere devletin kudretinden bahsettikten sonra kendi gücünü şöyle vurguladı:
Elçilerin anlattıklarına göre İbrahim Paşa daha sonra kendi gücünü şu sözlerle anlattı: "Yaptığım her şey yerine getirilir. İstersem bir at uşağını paşa yaparım. Hoşuma giden herhangi bir kişiye, padişahımın araştırmasına bile gerek kalmadan ülkeler ve krallıklar verebilirim. Benim kabul etmediğim bir şeyi isterse, buyruğu yerine getirilmez. Tersine padişahın kabul etmeyip, benim istediğim şey hemen uygulanır. Barış ve savaş hep benim bileceğim şeylerdir. İmparatorluk hazinesi benim kontrolümdedir. Hünkâr benden daha şatafatlı giyinemez. Bütün harcamalarımı padişah karşıladığı için, servetim olduğu gibi durmaktadır. Krallıkları, ülkeleri, hazineleri bana bıraktığı için her istediğimi yapabilirim..."{{sfn|LaMartineHammer|2011|p=63|name=LaMartineHammer}}{{sfn|Jenkins|2015|p=77|name=Jenkins}} Bu sözlerle İbrahim Paşa'nın iktidar hırsının hangi boyutlara ulaştığı anlaşılmaktadır.


## Düşüşü ve idamı.
 |title = 
 |quote = “"Âhirü'l-emr o vezir-i makbûl"<br>
"Ebedî makbûl iken oldu maktûl"
"Kim ki gaddâr ü sitemkâr olur"<br>
"Lâ-cerem katle sezâvâr olur"
"Böyledir tâ ezelî resm-i felek"<br>
"Her kişi ettiğini bulsa gerek"”
 |qalign = center


## Ölümünden sonra.
"TDV İslâm Ansiklopedisi"{{'}}nde Feridun Emecen İbrahim Paşa'nın ölümünden sonrası ile alakalı olarak şunları söylemektedir: "İbrâhim Paşa'nın çağdaşı olan şair ve tezkire sahibi Latîfî, onun hakkında iki ayrı risâle kaleme aldı. "Evsâf-ı İbrâhim Paşa" adlı kısa risâlede İbrâhim Paşa'nın cömertliğini, şair ve edipleri koruduğunu yazarak övücü ifadelere yer veren Latîfî ondan sonra gelenlerin şair, edip ve sanatçılara önem vermediklerini, hatta bunların hazineden almakta oldukları in'âm ve câizelerinin kesildiğini de söyler. Daha da ileri giderek halkın İbrâhim Paşa'nın kıymetini ancak ölümünden sonra anladığını yazar."


## Kişiliği.
Venedik elçisi Pietro Bragadino'nun 1526 tarihli raporunda, İbrahim Paşa'nın zayıf ve ufak tefek yüzlü olduğunu, sultanın en yakın danışmanı konumunda bulunduğunu belirterek şunları kaydetti: "Dünyadaki diğer büyük beylerin neler yaptığı, onların toprakları, ülkeleri konusunda oldukça meraklı; değerli ilginç eşyalar satın alıyor, bilgili biri, kitapları okuyor, ülkesinin kurallarını çok iyi biliyor. Bu paşadan önceleri herkes çok nefret ediyormuş ama şimdi sultanın onu çok sevdiğini gördüklerinden herkes onunla arkadaş olmaya çalışıyor, sultanın annesi, karısı, diğer iki paşa da dâhil. Hiçbiri, hiçbir konuda kendisine karşı gelmiyor. Bu yüzden istediği her şeyi yapabiliyor. Sultanına çok sadık. Halkın önünde hediye almak hoşuna gidiyor, gizli hiçbir hediyeyi kabul etmiyor.{{sfn|Afyoncu|2012|p=52-53|name=Afyoncu}}"


## Popüler kültürdeki yeri.
  - Fransız yazar Louis Gardel Pargalı İbrahim Paşa'nın hayatını ele alan Fransızca "L'Aurore des bien-aimés" adlı romanı 1997'de yazdı  bu eser Fransa'da Prix France Télévisions adlı bir ödül kazandı. Bu roman "Sevenlerin Şafağı" ismiyle Türkçeye çevrilip basıldı.
  - Türk yazar Cahit Ülkü "Masal Olmayan Masallar" adını verip hazırladığı üçleme romanın ilk kitabı "Pargalı İbrahim Paşa: Kanuni'nin Düşü, Hürrem'in Kabusu" olup ikinci kitap "Rüstem Paşa", üçüncü kitap ise "Suların Getirdiği Padişah 2. Selim" olmaktadır.
  - İbrahim Paşa, 2003 tarihli "Hürrem Sultan" dizisinde Serdar Deniz tarafından canlandırıldı. Tims Productions yapımı olan ve temel olarak Osmanlı İmparatorluğu padişahı I. Süleyman'ın hayatı üzerine kurgulanan "Muhteşem Yüzyıl" adlı Türk tarihî televizyon dizisinde Pargalı İbrahim Paşa, aktör Okan Yalabık tarafından canlandırıldı. 82. bölüm sonunda tarihte yer aldığı şekilde, idam edilerek öldürüldü. Dizinin 104. bölümünde ise yalnızca seslendirme yaparak yer aldı. 2022 yapımı Türk televizyon dizisi "" dizisinde Cansel Elçin tarafından canlandırılmıştır.
  - "Civilization VI" adlı video oyununun genişleme paketi ""{{'}}da bir Osmanlı valisi olarak yer aldı.