# 5 Eylül


## Olaylar.
  - 1669 - Girit, Osmanlı İmparatorluğu'nca ilhak edildi.
  - 1698 - Rus Çarı I. Petro, ülkesini batılılaştırma çabalarının bir parçası olarak, din adamları ve köylüler dışında sakal bırakan her erkeğe özel bir vergi yükümlülüğü getirdi.
  - 1795 - ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, ABD'yi yıllık vergiye bağlayan ABD - Osmanlı Sözleşmesi imzalandı.
  - 1800 - Napolyon Bonapart, Malta adasını İngiltere'ye bıraktı. (oysa adayı 1798'de İngilizlerden kendisi almıştı)
  - 1839 - Çin'le İngiltere arasındaki I. Afyon Savaşı başladı.
  - 1882 - İngiltere futbol kulübü olan Tottenham Hotspur FC kuruldu.
  - 1920 - II. Yozgat Ayaklanması başladı.
  - 1922 - Türk Kurtuluş Savaşı: Türk Ordusu, Yunan İşgali altındaki Nazilli, Alaşehir ve Susurluk'a girdi.
  - 1930 - Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi Bey'in 4 Eylül'de İzmir'e gelişinden sonra, bazı kişiler gösteri yaparak Cumhuriyet Halk Fırkası binasını ve "Anadolu" gazetesi idarehanesini taşladılar.
  - 1938 - Atatürk, vasiyetnamesini yazdırdı. Vasiyet, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk Selçuk tarafından 28 Kasım 1938'de açıldı.
  - 1945 - Türkiye'de çok partili döneme geçişin ilk partisi olan Millî Kalkınma Partisi kuruldu.
  - 1950 - Başvuru fazlalılığı yüzünden, üniversite giriş sınavı uygulaması başlatıldı.
  - 1955 - İstanbul Sultanahmet'te yeni Adliye Sarayı hizmete açıldı.
  - 1957 - Jack Kerouac'ın yazdığı "Yolda" romanı, Amerika Birleşik Devletleri'nde yayınlandı.
  - 1960 - Muhammed Ali (Cassius Clay), 1960 Roma Olimpiyatlarında altın madalya kazandı.
  - 1963 - 20-21 Mayıs'ta askeri darbe girişiminde bulunan Albay Talat Aydemir, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi'nce idama mahkûm edildi.
  - 1972 - Münih Katliamı: Filistinli Kara Eylül Hareketi militanları, 1972 Yaz Olimpiyatları için Münih'e gelen İsrailli sporculara ateş açtı  bir sporcu hayatını kaybederken, biri ağır yaralandı, 9 kişi rehin alındı.
  - 1973
   - Devlet Film Arşivi'nde yangın çıktı  Atatürk'ün tek kopyalı filmleri yandı.
   - Dünyanın en uzun karayolu tüneli olan Gotthard Zemin Tüneli açıldı.
  - 1991 - Nelson Mandela, Güney Afrika'da Başkan seçildi.
  - 2005 - Mandala Havayolları'na ait 091 sefer sayılı uçuş, Endonezya'nın Medan kentindeki Polonia Uluslararası Havaalanı'ndan kalktıktan sonra düştü ve 149 kişi öldü.
  - 2008 - 343743 Kjurkchieva asteroidi Spacewatch tarafından keşfedildi.
  - 2012 - Afyonkarahisar'da bulunan askeri depoda meydana gelen patlamada, 25 asker öldü.
  - 2021 - Gine'de askeri darbe oldu.
  - 2022 - Çin'de Luding depremi gerçekleşti.


## Doğumlar.
  - 699 - Ebû Hanîfe, Hanefi mezhebinin kurucusu (ö. 767)
  - 1187 - VIII. Louis, Fransa Kralı (ö. 1226)
  - 1319 - IV. Pedro, Aragon Kralı (ö. 1387)
  - 1567 - Date Masamune, Japon siyasetçi ve Daimyo (ö. 1636)
  - 1568 - Tommaso Campanella, İtalyan şair, yazar ve Platoncu filozof (ö. 1639)
  - 1638 - XIV. Louis, Fransa Kralı (ö. 1715)
  - 1667 - Giovanni Girolamo Saccheri, İtalyan matematikçi (ö. 1733)
  - 1704 - Maurice Quentin de La Tour, Fransız, Rococo tarzlı portreci ressam (ö. 1788)
  - 1722 - Frederick Christian, Saksonya Elektörlüğü Prensi (ö. 1763)
  - 1733 - Christoph Martin Wieland, Alman şair, çevirmen (ö. 1813)
  - 1735 - Johann Christian Bach, Alman besteci (ö. 1782)
  - 1751 - François Joseph Westermann, Fransız devrimci ve komutan (ö. 1794)
  - 1771 - Karl (Teschen Dükü), Avusturya arşidükü, askeri reformcu ve kuramcı (ö. 1847)
  - 1774 - Caspar David Friedrich, Alman ressam (ö. 1840)
  - 1791 - Giacomo Meyerbeer, Alman opera bestecisi (ö. 1864)
  - 1817 - Aleksey Konstantinoviç Tolstoy, Rus yazar (ö. 1875)
  - 1847 - Jesse James, Amerikalı haydut (ö. 1882)
  - 1876 - Wilhelm Ritter von Leeb, Alman Generalfeldmarschall (ö. 1956)
  - 1881 - Otto Bauer, Avusturyalı politikacı (ö. 1938)
  - 1901 - Mario Scelba, İtalyan politikacı ve eski başbakanı (ö. 1991)
  - 1902 - Darryl F. Zanuck, Akademi ödüllü Amerikalı film yapımcısı (ö. 1979)
  - 1905 - Arthur Koestler, Macar asıllı İngiliz yazar (ö. 1983)
  - 1912 - John Cage, Amerikalı besteci, filozof, yazar ve baskıcı (ö. 1992)
  - 1914 
  - Stuart Freeborn, İngiliz makyaj sanatçısı (ö. 2013)
  - Nicanor Parra, Şilili matematikçi ve şair (ö. 2018)
  - 1915 - Emel Korutürk, Türk ressam ve Türkiye Cumhuriyeti'nin 6. cumhurbaşkanı Fahri Korutürk'ün eşi (ö. 2013)
  - 1916 - Allan Louisy, Saint Lucialı siyasetçi (ö. 2011)
  - 1921 - Nazife Güran, Türk besteci (ö. 1993)
  - 1922 - Gisela Trowe, Alman oyuncu ve seslendirme sanatçısı (ö. 2010)
  - 1925 - Annick Alane, Fransız kadın tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (ö. 2019)
  - 1926 - Mişel bin Abdülaziz el-Suud, Suudi Arabistan Kraliyet ailesi üyesi prens, iş insanı ve siyasetçi (ö. 2017)
  - 1927 
  - Guy Braibant, Fransız hukukçu (ö. 2008)
  - Malcolm Allison, İngiliz futbolcu ve teknik direktör (ö. 2010) 
  - 1929
  - Bob Newhart, Amerikalı varyete sanatçısı ve oyuncu (ö. 2024)
  - Andriyan Nikolayev, Çuvaş kökenli Sovyet kozmonotu (ö. 2004)
  - 1930 - Nedret Güvenç, Türk oyuncu, yönetmen, seslendirme sanatçısı ve yazar (ö. 2021)
  - 1933 - Bernt Andersson, İsveçli eski profesyonel futbolcu ve teknik direktör (ö. 2020)
  - 1934 - Kazuo Katsuramoto, Japon güreşçi 
  - 1935 - Johnny Briggs, İngiliz aktör (ö. 2021)
  - 1936 - Louis Favoreu, Fransız hukukçu (ö. 2004)
  - 1937 
  - Antonio Valentín Angelillo, İtalyan futbolcu ve teknik direktör (ö. 2018)
  - William Devane, Amerikalı tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu
  - 1939 - George Lazenby, Avustralyalı aktör ve eski model
  - 1940 - Raquel Welch, Amerikalı aktris (ö. 2023)
  - 1942 - Werner Herzog, Alman film yönetmeni
  - 1943 
  - Cengiz Kocatoros, Türk eski futbolcu (ö. 1985)
  - Jack Charles, Avustralya Aborjin yerlisi kökenli aktör, müzisyen ve aktivist (ö. 2022)
  - Mehmet Eymür, Türk istihbaratçı (ö. 2024) 
  - 1945 - Okan Ersoy, Türk kuantum optiği, lazerler, sinyal işleme ve görüntü işleme konularında uzmanlaşmış bilim insanı
  - 1946 
  - Freddie Mercury, Hint asıllı İngiliz müzisyen ve Queen grubunun solisti (ö. 1991)
  - Loudon Wainwright III, Amerikalı şarkı yazarı, folk şarkıcısı, mizahçı ve oyuncu
  - 1947 - Bruce Yardley, Avustralyalı profesyonel kriketçi ve antrenör (ö. 2019)
  - 1948 
  - İsmail Arca, Türk eski millî futbolcu
  - Benita Ferrero-Waldner, Avusturyalı siyasetçi ve eski bakan
  - 1949 - Sami Ezzib, Filistin asıllı İsviçreli hukukçu
  - 1950 - David Vunagi, Solomonlu siyasetçi (ö. 2025)
  - 1951 
  - Paul Breitner, Alman eski futbolcu
  - Michael Keaton, Amerikalı aktör
  - 1952 - Kemal Yalçın, Türk yazar ve edebiyatçı 
  - 1955 - Cristóbal González-Aller Jurado, İspanyol diplomat
  - 1956 - Samet Aybaba, Türk eski futbolcu ve teknik direktör
  - 1957 - Emly Starr, Belçikalı şarkıcı
  - 1958 - Tacim Çiçek, Türk şair, eleştirmen ve yazar 
  - 1959 - Hüseyin Gelis, Türk iş insanı ve Siemens Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su
  - 1962 - Nancy Makri, Illinois Üniversitesinde Kimya ve Fizik Profesörü
  - 1963 
  - Juan Alderete, Meksikalı-Amerikalı müzisyen
  - Taki Inoue, Japon eski yarışçı
  - 1964 
  - Frank Farina, Avustralyalı eski futbolcu ve teknik direktör
  - Sergei Loznitsa, Ukraynalı film yönetmeni
  - 1965 - David Brabham, Avustralyalı Formula 1, Le Mans ve Tur yarışçısı
  - 1966 - Milinko Pantić, Yugoslav eski millî futbolcu
  - 1967
  - Salih Kenan Şahin, Türk siyasetçi ve tıp doktoru
  - Matthias Sammer, Alman eski futbolcu ve teknik direktör
  - 1968 - Brad Wilk, Amerikalı müzisyen
  - 1969 
  - Leonardo Araújo, Brezilyalı eski millî futbolcu ve teknik direktör
  - Dweezil Zappa, Amerikalı rock müzik gitaristi
  - 1970 - Lütfiye Selva Çam, Türk mühendis ve siyasetçi
  - 1971 - Will Hunt, Amerikalı müzisyen, besteci ve rock grubu Evanescence'ın davulcusu
  - 1973 
  - Kaan Tangöze, Türk müzisyen ve Duman müzik grubunun solisti
  - Nedim Akbulut, Türk futbolcu ve teknik direktör
  - Rose Arianna McGowan, Amerikalı oyuncu
  - 1974 - Ivo Ulich, Çek futbolcu 
  - 1975
   - George Boateng, Hollandalı futbolcu
   - Fanny Mallette, Kanadalı oyuncu
  - 1976 - Carice van Houten, Hollandalı oyuncu
  - 1977 
  - Evrim Doğan, Türk oyuncu
  - Joseba Etxeberria, İspanyol millî futbolcu
  - Nazr Mohammed, Amerikalı basketbolcu
  - 1978 - Ceyda Bölünmez Çankırı, Türk siyasetçi 
  - 1979 - John Carew, Gambiya asıllı Norveçli eski futbolcu
  - 1980 - Marianna Madia, İtalyan siyasetçi ve demokratik parti üyesi
  - 1982 - Emrullah Kokoç, Türk futbolcu
  - 1983 
  - Pablo Granoche, Uruguaylı futbolcu
  - Fatih Takmaklı, Türk yazar ve iş insanı
  - 1984
  - Eylem Kızıl, Kıbrıs Türkü şarkıcı ve şarkı sözü yazarı
  - Erin Krakow, Amerikalı oyuncu
  - Annabelle Wallis, İngiliz aktris
  - Arif Çoban, Türk eski futbolcu 
  - 1985 
  - Pak Chol-jin, Kuzey Koreli millî futbolcu
  - Kristi Vangjeli, Arnavut futbolcu 
  - Masaki Iida, Japon futbolcu 
  - 1986 - Nayuha Toyoda, Japon millî futbolcu
  - 1987 
  - Yakup Bugun, Türk futbolcu
  - Tomohiro Yamauchi, Japon eski futbolcu 
  - 1988 
  - Felipe Caicedo, Ekvadorlu futbolcu
  - Nuri Şahin, Türk teknik direktör ve eski millî futbolcu
  - 1989
  - Elena Delle Donne, Amerikalı profesyonel basketbolcu
  - José Ángel Valdés, İspanyol futbolcu
  - 1990 
  - Lance Stephenson, Amerikalı profesyonel basketbolcu
  - Kim Yu-Na, Güney Koreli buz patenci
  - Franco Zuculini, Arjantinli millî futbolcu
  - 1991 
  - Skandar Keynes, İngiliz aktör
  - Zeki Yavru, Türk futbolcu
  - 1992 - Aleksandar Trajkovski, Makedon millî futbolcu
  - 1993 - Anthony "T. J." Warren, Jr, Amerikan basketbol oyuncusu
  - 1994 - Alfonso González, Meksikalı futbolcu
  - 1995 - Caroline Sunshine, Amerikalı dansçı, oyuncu ve şarkıcı
  - 1996 - Lee Su-hyun, Güney Koreli şarkıcı
  - 1997 - Maartje Verhoef, Hollandalı manken
  - 1999 - Alina Hruşına, Avrupa şampiyonu Ukraynalı güreşçi
  - 2001 - Bukayo Saka, İngiliz millî futbolcu


## Ölümler.
  - 1165 - Nijō, Japonya'nın geleneksel veraset düzenine göre 78. imparatoru (d. 1143)
  - 1548 - Catherine Parr, İngiltere Kraliçesi (d. 1512)
  - 1857 - Auguste Comte, Fransız matematikçi (d. 1798)
  - 1876 - Manuel Blanco Encalada, Şilili siyasetçi ve Şili'nin ilk Devlet Başkanı (d. 1790)
  - 1877 - Çılgın At, Lakota kızılderililerinin Şefi (d. 1849)
  - 1883 - Gaspare Fossati, İtalyan mimar (d. 1809)
  - 1901 - Ignacij Klemenčič, Sloven fizikçi (d. 1853)
  - 1906 - Ludwig Boltzmann, Avusturyalı fizikçi (d. 1844)
  - 1914 - Charles Péguy, Fransız şair (d. 1873)
  - 1917 - Marian Smoluchowski, Polonyalı fizikçi (d. 1872)
  - 1926 - Karl Harrer, Alman gazeteci ve politikacı (d. 1890)
  - 1937 - David Hendricks Bergey, Amerikalı bakteriyolog (d. 1860)
  - 1953 - Richard Walther Darré, Alman siyasetçi ve Gıda ve Tarım Bakanı (d. 1895)
  - 1956 - Mary Meigs Atwater, Amerikalı dokumacı (d. 1878)
  - 1964 - Olympe Démarez, Fransız avukat (d. 1878)
  - 1970 - Walter Schreiber, Alman SS subayı (d. 1893)
  - 1991 - Fahrelnissa Zeid, Türk ressam (d. 1901)
  - 1993 - Claude Renoir, Fransız görüntü yönetmeni (yönetmen Jean Renoir'ın yeğeni ve ressam Pierre Auguste Renoir'ın torunu) (d. 1914)
  - 1993 - Samim Kocagöz, Türk yazar (d. 1916)
  - 1997
   - Georg Solti, Macar asıllı orkestra ve opera şefi (d. 1912)
   - Rahibe Teresa, Arnavut hayırsever ve Nobel Barış Ödülü sahibi (d. 1910)
  - 1999 - Alan Clark, İngiliz siyasetçi, milletvekili ve siyaset yazarı (d. 1928)
  - 2012 - Ediz Bahtiyaroğlu, Türk-Boşnak millî futbolcu (d. 1986)
  - 2013 - Rochus Misch, Nazi Almanyası'nda asker (d. 1917)
  - 2014 - Simone Battle, Amerikalı şarkıcı ve oyuncu (d. 1989)
  - 2015 - Setsuko Hara, Japon oyuncu (d. 1920)
  - 2016
   - Hugh O'Brian, Amerikalı oyuncu (d. 1925)
   - İsrafil Yılmaz, Suriye İç Savaşı'nda savaşmış Türk asıllı Hollandalı militan (d. 1987)
  - 2017 - Nicolaas Bloembergen, Amerikalı fizikçi ve Nobel Fizik Ödülü sahibi (d. 1920)
  - 2018
   - François Flohic, Fransız amiral (d. 1920)
   - Beatriz Segall, Brezilyalı oyuncu (d. 1926)
  - 2019
   - Kiran Nagarkar, Hint roman yazarı, eleştirmen, oyan yazarı ve senarist (d. 1942)
   - Jaroslav Weigel, Çek aktör, oyun yazarı, çizgi roman sanatçısı ve ressam (d. 1931)
  - 2020
   - Johny Bakshi, Hint film yönetmeni ve yapımcısı (d. 1932)
   - Erbil Tuşalp, Türk gazeteci ve yazar (d. 1945)
 - 2021 - Sarah Harding, İngiliz model, şarkıcı ve oyuncu (d. 1981)
  - 2023 - Mehmet Ulay, Türk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu (d. 1942)
  - 2025 - Mark Volman, Amerikalı şarkıcı (d. 1947)


## Tatiller ve özel günler.
  - Dünya Omurilik Felçlileri Günü