# Araştırma sorusu
 - YÖNLENDİRME 
Araştırma sorusu, "bir araştırma projesinin yanıtlamak üzere belirlediği bir sorudur". Bir araştırma sorusu seçmek, hem nicel hem de nitel araştırmanın önemli bir unsurudur. Araştırma, veri toplama ve analiz gerektirecektir ve bunun için metodoloji büyük ölçüde değişecektir. İyi araştırma soruları, önemli bir konu hakkındaki bilgiyi geliştirmeyi amaçlar ve genellikle dar ve spesifiktir.
Bir araştırma sorusu oluşturmak için nitel, nicel veya karma bir çalışma gibi ne tür bir çalışma yapılacağı belirlenmelidir. Proje finansmanı gibi ek faktörler sadece araştırma sorusunun kendisini değil, aynı zamanda araştırma sürecinde ne zaman ve nasıl oluşturulacağını da etkileyebilir. Literatür, FINER veya PICOT yöntemleri gibi bir araştırma sorusu oluşturmak için kriter seçimine ilişkin çeşitli varyasyonlar önermektedir.


## Tanım.
Bir araştırma sorusuna verilecek yanıt, bir araştırma probleminin veya sorusunun ele alınmasına yardımcı olacaktır. Bir araştırma sorusu belirlemek, "resmi bir tez veya araştırma projesi tarafından çözülecek merkezi konu", genellikle bir araştırmacının araştırma yaparken attığı ilk adımlardan biridir. Proje finansmanı veya metodolojik yaklaşımlar gibi hususlar, araştırma sorusunun ne zaman ve nasıl geliştirileceği de dahil olmak üzere araştırma sürecini etkileyebilir. Araştırma sorusunun açık ve doğru bir şekilde tanımlanması yinelemeli bir süreç haline gelebilir. Sorunun nasıl oluşturulacağı araştırma türüne veya disipline bağlı olabilir.


## Araştırma sorusu oluşturma.
Araştırma sorusunun belirlenmesi, araştırmacının araştırma yaparken atması gereken ilk metodolojik adımlardan biridir. Belirli bir konuya ilgi duymak veya bu konuda bilgi sahibi olmak, araştırma sorusunun oluşturulmasında faydalı olabilir. Araştırma sorusunun oluşturulması büyük ölçüde nerede ve ne tür bilgilerin aranacağı tarafından belirlenir ve aynı şekilde bunları etkiler. Araştırma sorusu doğru ve açık bir şekilde tanımlanmalıdır. Bir araştırma sorusu seçmek, hem nicel hem de nitel araştırmanın merkezi unsurudur ve bazı durumlarda çalışmanın kavramsal çerçevesinin oluşturulmasından önce gelebilir; her durumda, çerçevedeki teorik varsayımları daha açık hale getirir ve araştırmacının en çok ve ilk olarak neyi bilmek istediğini gösterir. Bu nedenle araştırmacı, araştırma sorusu geliştirilmeden önce çalışmanın türünü (nitel, nicel veya karma) belirlemelidir. Araştırma sorusunun oluşturulması, çalışma alanı veya metodoloji gibi araştırma sürecinin parametreleri orijinal soruya uymadığında yinelemeli bir süreç haline gelebilir. Literatür, bir araştırma sorusunun geliştirilmesinde kriterlerin seçilmesi için çeşitli yöntemler önermektedir; bunlardan ikisi FINER ve PICO yöntemleridir.


### İnşaat yöntemi örnekleri.
#### FINER kriterleri.
FINER yöntemi, bir araştırma sorusunun oluşturulmasında kullanılan araştırma kriterlerinin ana hatlarını belirlemek için yararlı bir araç olabilir. Kriterlerin esnekliği nedeniyle, bu yöntem çeşitli araştırma senaryoları için kullanılabilir. FINER yöntemi, araştırmacıları çalışmayı yürütmek için gerekli araçlara ve ilgiye sahip olup olmadıklarını belirlemeye yönlendirir. Ayrıca, araştırmanın uygunluğunun yanı sıra etik sonuçlarının da göz önünde bulundurulmasını ister.
Farrugia ve diğerlerine göre FINER kriterleri "başarılı bir araştırma projesi geliştirme şansını artırabilecek faydalı noktaları vurgulamaktadır". Bu kriterler ilk olarak Hulley ve arkadaşları tarafından aşağıda detayları verilen Designing Clinical Research adlı kitapta önerilmiştir.F – Feasible (Uygulanabilir)
  - Yeterli sayıda denek
  - Yeterli teknik uzmanlık
  - Zaman ve para açısından uygun fiyatlı
  - Kapsam olarak yönetilebilir
I – Interesting (İlginç)
  - Cevabı bulmak araştırmacının, meslektaşlarının ve toplumun ilgisini çeker
N – Novel (Yeni)
  - Önceki bulguları teyit eder, çürütür veya genişletir
E – Etik
  - Kurumsal inceleme kurulunun onaylayacağı bir çalışmaya uygun
R – Relevant (Konuyla ilgili)
  - Bilimsel bilgiye
  - Klinik ve sağlık politikalarına
  - Gelecekteki araştırmalara


#### PICOT kriterleri.
PICOT kriterleri, tıbbi çalışmalar gibi kanıta dayalı çalışmalarda kullanılan soruları çerçevelemek için kullanılma eğilimindedir. Bu tür araştırmalar, kontrol ve deney grupları ile nedensel faktör(ler)in neler olabileceğinin yanı sıra hastaların veya sorunların ölçülmesi veya değerlendirilmesine odaklanabilir.P – Patient (or Problem) [Hasta (veya Sorun)]
I – Intervention (or Indicator) [Müdahale (veya Gösterge)]
C – Comparison group (Karşılaştırma grubu)
O – Outcomes (Sonuçlar)
T – Time (Zaman)
Araştırma sürecine devam eden araştırmacı, ister bir lisans dönem ödevi için birkaç gün boyunca ikincil kaynakları okumayı, ister büyük bir proje için yıllar boyunca birincil araştırma yapmayı içersin, araştırma sorusunu yanıtlamak için gerekli araştırmayı yürütür. Araştırma tamamlandığında ve araştırmacı araştırma sorusunun (muhtemel) cevabını bildiğinde, yazmaya başlayabilir (araştırma projesi boyunca devam eden bir süreç olan not yazmaktan farklı olarak). Dönem ödevlerinde, sorunun cevabı normalde giriş bölümünde bir tez ifadesi şeklinde özet olarak verilir.


## Toplu araştırma soruları ve koordinasyon.
Bilim insanları genellikle açık araştırma sorularını iletirler. Bazen bu tür sorular kitle kaynaklı ve/veya bir araya getirilmiş, bazen de öncelikler veya diğer ayrıntılarla desteklenmiştir. Açık araştırma sorularının tanımlanmasının, iletilmesinin, belirlenmesinin/onaylanmasının ve önceliklendirilmesinin yaygın bir yolu, sistematik incelemeler ve meta-analizler de dahil olmak üzere bir alt alanın veya belirli bir araştırma sorusunun bilimsel incelemelerine dahil edilmeleridir. Diğer kanallar arasında bilim gazetecilerinin raporları ve 80000hours.org'un "disipline göre araştırma soruları" gibi özel (alt) web siteleri veya çözülmemiş problemler listelerinin<ref name="10.1088/1402-4896/aa83c1"></ref> Vikipedi makaleleri, toplu/bütüncül çalışmalar ve bazen çözülmemiş olarak kategorize edilen/işaretlenen soru-cevap web siteleri ve forumlardaki çözülmemiş çevrimiçi gönderiler yer almaktadır. Öncelikli araştırma konularını oluşturmak için kullanılan ve daha sonra daha geniş temalar halinde sınıflandırılan çevrimiçi anketler olmuştur. Bu tür araştırmalar, araştırmanın alaka düzeyini ve değerini artırabilir veya sınırlı kaynakların toplumsal olarak tahsis edilmesi veya sınırlı kaynakların genişletilmesi veya belirli bir çalışmanın finanse edilmesi için gerekçeleri güçlendirebilir.


### Önceliklendirme ve değerlendirmeler.
Öncelikler ve ilgili kavramlar açısından, önerilen diferansiyel teknolojik gelişim stratejisi, araştırmanın öncelikle geciktirilmesi en iyisi olan riskli teknolojiler yerine güvenliği artıracağı ve sorunları azaltacağı düşünülen sorulara ve araçlara odaklanmasını önermektedir. Ancak araştırmacılar, gen sürüşleri için kontrol stratejileri konusunda, bunun ters etki yaratan yanlış bir güvenlik duygusuna yol açabileceği konusunda uyarıda bulunmuşlardır. Tüm teknolojik ilerlemeler genel olarak veya güncel bağlamlarda (ortamlar veya sistemler) faydalı olmayabilir ve çeşitli araştırmalar örneğin tasarlanmış pandemilerle sonuçlanabilir.
Birçok çalışma "ilgi çekici olmayan araştırma soruları sormakta [ve] yalnızca marjinal katkılarda bulunmaktadır". Bir çalışma, iklim değişikliği üzerine yapılan araştırmaların "değerli olmakla birlikte, en acil soru olan iklim değişikliğini azaltmak için toplumun şu anda nasıl değiştirileceği sorusunu ele almadığını" öne sürmektedir. Etkin özgeciliğin etik çerçevesinde, araştırma faydalarını en üst düzeye çıkarmak için yatırımlardan (finansal nitelikte olması gerekmez) en büyük potansiyel faydayı sağlayacak araştırma soruları belirlenir. 80,000 Hours, "Disiplinlere göre düzenlenmiş, büyük bir sosyal etkisi olabilecek araştırma soruları"nın küçük bir listesini derlemiştir. Halk sağlığı araştırmalarında, "ortaya atılan araştırma sorularının önemli olması ve finanse edilen araştırmanın bir araştırma ihtiyacını veya kanıtlardaki bir boşluğu karşılaması hayati önem taşımaktadır".


### BİT'ler, katılım ve rutin prosedürler.
Vatandaş bilimi gibi platformlar "sorunların tanımlanmasını, araştırma sorularının formüle edilmesini ve çalışma tasarımını destekleyebilir". Katılımcı araştırma "çalışma sonuçlarını iyileştirebilir ve daha fazla veri erişilebilirliğini ve faydasını teşvik etmenin yanı sıra kamu şeffaflığını artırabilir". Katılımcılar yeni sorularla ilgili sürekli tartışmalar ve yinelemeler yapabilir. Araştırma soruları, anlamsal olarak ya da iç içe geçmiş olarak - örneğin kategori ağaçları aracılığıyla - gösterilebilen geniş kapsamlı sorulardan çok özel sorulara kadar çeşitli ayrıntı düzeylerinde olabilir ya da konumlandırılabilir. İstila bilimi ile ilgili olan ve Vikiveri'ye dayanan bir platformda kullanıcılar, Wikimedia projesi Scholia gibi araçlarla "alanda yayınlanan ilgili çalışmalara ve varsa altta yatan ham verilere bağlanan" alanın "ana araştırma sorularını ve hipotezlerini yakınlaştırabilir". "Yeni, alanı değiştiren sorular sorabilen" bireyler, "bu soruları yanıtlayabilenlerden" farklı olabilir veya her soru için farklılık gösterebilir. Bir (toplumsal) sorunun "günlük bağlamdaki anlamından bilimsel olarak geçerli bir araştırma sorusuna dönüştürülmesi, araştırmanın hedeflerinin, toplumsal bir sorunun pratik çözümlerine katkıları yararlı olacak kadar dar olacak şekilde tanımlanması anlamına gelir". Bu süreçte hem gündelik pratik bilgi hem de bilimsel bilgi rol oynar. Disiplinlerarası araştırmalarda entegrasyon "çeşitli disiplinler arasındaki örtüşen alanlarda araştırma sorularının ortaya konması düzeyinde gerçekleşir". Belirli araştırma soruları için "bağlamsal bilgilerle esnek bir şekilde zenginleştirilmiş" bilimsel bilginin sunulmasını sağlamaya yönelik araştırmalar vardır.
Açık araştırma sorularının belirlenmesi, bilimin toplumda benimsenmesi ve uygulanması ve belirli araştırma ve geliştirmelerin hızlandırılması için faydalı olabilir. Sürdürülebilir gıda sistemi alanına atıfta bulunarak, "bilimde ele alınması gereken boşlukları" tespit edecek, kar amacı gütmeyen bir kamu kuruluşu kurulması önerilmiştir.


### "Araştırma sorularının" örnekleri ve genişliği.
Açık araştırma sorularının ana hatlarının belirlenmesine benzer şekilde, yeni araştırmaların konusu veya yöntemi olarak belirli alanların veya veri ve bilgi kaynaklarının birleştirilmesi<ref name="10.1016/j.tem.2018.11.005"></ref> veya yeni yüksek kaliteli veri toplama sistemlerinin kurulmasıyla birlikte belirli araştırma konularına daha fazla ve daha bilimsel bir şekilde dahil olunması yönünde öneriler de bulunmaktadır. Araştırma sorularının oluşturulmasına yönelik yaklaşımlardan biri, mevcut teori ve çalışmaların varsayımlarının [belirlenmesi, vurgulanması ve] sorgulanmasıdır.
Bazen araştırma soruları, Standart Model ile ilgili bilinen sorunların nasıl çözüleceği gibi belirli bir teori veya alanın zorlukları ile örtüşür veya bunlara atıfta bulunur. Araştırma konuları ve bilgi boşlukları da örtüşebilir veya eşanlamlı olabilir.
İncelemelerdeki açık önemli araştırma soruları listelerine örnek olarak (uygulamalı) insan ömrünün uzatılması için "önemli sorular" listesi, yeraltı biyolojisindeki "temel" araştırma soruları, dijital ikizler için açık araştırma soruları (farklı alanlarda), sürdürülebilir tedarik zincirlerinin performans ölçümündeki açık sorular, antimikrobiyal direncindeki bilgi boşlukları ve %100 yenilenebilir enerji sistemleri hakkındaki literatürde ele alınmamış veya ihmal edilmiş sorular verilebilir.


## Türler ve amaç.
Araştırma soruları iki amaca hizmet etmektedir:
  - Yazarın nerede ve ne tür bir araştırma arayacağını belirler.
  - Çalışmanın veya makalenin ele alacağı belirli hedefleri tanımlar.
Bu nedenle yazar, araştırma sorusunu geliştirmeden önce çalışmanın türünü (nitel, nicel veya karma) belirlemelidir.


### Nitel çalışma.
Nitel bir çalışma neden ya da nasıl olduğunu öğrenmeye çalışır, bu nedenle yazarın araştırması araştırma konusunun ne, neden ve nasıl olduğunu belirlemeye yönelik olmalıdır. Bu nedenle, nitel bir çalışma için bir araştırma sorusu oluştururken, yazarın konuyla ilgili bir neden veya nasıl sorusu sorması gerekecektir. Örneğin: Şirket yeni ürününü nasıl başarılı bir şekilde pazarladı? Nitel araştırma için gerekli kaynaklar genellikle basılı ve internet metinlerini (yazılı kelimeler), işitsel ve görsel medyayı içerir.
Creswell'in (2009) nitel bir araştırmanın temel sorusu için senaryo örneği:
  - _________ (Nasıl ya da ne), _________ (araştırma sahası) adresinde _________ (katılımcılar) için _________'nın (merkezi olgu) _________ (anlatı araştırması için "hikayesi"  fenomenoloji için olgunun "anlamı"  temellendirilmiş teori için "sürecini açıklayan teori"  etnografi için "kültür paylaşım örüntüsü"  vaka çalışması için "vakadaki" "mesele") _________'dır (merkezi olgu).


### Nicel çalışma.
Nicel bir çalışma nerede veya ne zaman olduğunu öğrenmeye çalışır, bu nedenle yazarın araştırması araştırma konusunun nerede veya ne zaman olduğunu belirlemeye yönelik olmalıdır. Bu nedenle, nicel bir çalışma için araştırma sorusu oluştururken, yazarın konu hakkında bir nerede veya ne zaman sorusu sorması gerekecektir. Örneğin: Şirket yeni ürününü nerede pazarlamalıdır? Niteliksel bir çalışmanın aksine, niceliksel bir çalışma araştırma konusunun matematiksel analizidir, bu nedenle yazarın araştırması sayılar ve istatistiklerden oluşacaktır.
Creswell'in (2009) nicel bir araştırma sorusu için senaryo örneği:
  - _________ (teoriyi adlandırın), _________ (bağımsız değişken) ile _________ (bağımlı değişken) arasındaki ilişkiyi, _________'nın (kontrol değişkeni) etkilerini kontrol ederek açıklıyor mu?
Alternatif olarak, nicel bir sıfır hipotezi için bir senaryo aşağıdaki gibi olabilir:
  - _________ (bağımlı değişken) üzerinde _________ (bağımsız değişken üzerindeki kontrol ve deney grupları) arasında anlamlı bir fark yoktur.
Nicel çalışmalar da iki kategoriye ayrılır:
  - Korelasyonel çalışmalar: Korelasyonel bir çalışma deneysel değildir, yazarın araştırma konularını manipüle etmeden veya rastgele seçmeden ilişkileri araştırmasını gerektirir. Korelasyonel bir çalışma için araştırma sorusu şu şekilde olabilir: Uzun mesafeli işe gidip gelenler ile yeme bozuklukları arasındaki ilişki nedir?
  - Deneysel çalışmalar: Deneysel bir çalışma, yazarın araştırma konularını manipüle etmesini ve rastgele seçmesini gerektirdiği için deneyseldir. Deneysel bir çalışma için araştırma sorusu şu şekilde olabilir: Fast food tüketimi yeme bozukluklarına yol açar mı?


### Karma çalışma.
Karma bir çalışma hem nitel hem de nicel çalışmaları birleştirir, bu nedenle yazarın araştırması, araştırma konusunun neden veya nasıl ve ne, nerede veya ne zaman olduğunu belirlemeye yönelik olmalıdır. Bu nedenle, yazarın ödev için gerekli olan her çalışma için bir araştırma sorusu oluşturması gerekecektir. Tipik bir çalışmada 1 ila 6 arasında araştırma sorusu olması beklenebilir.
Yazar, kullanılacak çalışma türünü ve makalenin ele alacağı belirli hedefleri belirledikten sonra, araştırma sorusunun "ne olmuş yani" testini geçip geçmediğini de dikkate almalıdır. "Öyleyse ne" testi, yazarın izleyiciyi araştırmanın literatüre neden yeni veya faydalı bilgiler katması beklendiğine ikna etmek için kanıt oluşturması gerektiği anlamına gelir.


## İlgili terimler.
### Problematik.
"Problematik", küresel sistemik sorunları ele alırken tipik olarak kullanılan araştırma problemi veya sorusuna benzer şekilde işlev gören bir terimdir. Terim, 1970 yılında Hasan Özbekhan, Erich Jantsch ve Alexander Christakis'in Roma Kulübünün "İnsanlığın Çıkmazı" başlıklı orijinal prospektüsünü kavramsallaştırmasıyla önem kazanmıştır. Bu prospektüste yazarlar, insanlığın karşı karşıya olduğu 49 Sürekli Kritik Sorun belirlemiş ve şöyle demişlerdir: "Bunları tek başlarına var olan ya da kendi başlarına çözülebilecek sorunlar olarak görmenin neredeyse imkansız olduğunu düşünüyoruz... İçinde bulunduğumuz duruma içkin olan, "'problematik"' adını verdiğimiz bu genelleştirilmiş meta problemler sistemidir."
Karmaşıklıkları bakımından küresel sorunsala benzeyen durumlar da problematik olarak adlandırılır. Bu durumlara başka yazarlar tarafından farklı isimler verilmiştir. Örgüt teorisi ve ilgili alanlarda araştırmacılar C. West Churchman, Horst Rittel ve Melvin Webber ve Chris Argyris bu durumları kötü problemler olarak adlandırırken; Russell Ackoff bunlara "karmaşa" adını vermiştir.


## Konula ilgili yayınlar.
  - "Little, Brown Araştırma Makalesi Yazma Kılavuzu"
 -