BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Vietnam başbakanı
Vietnam başbakanı veya resmî adıyla Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti Başbakanı (), Vietnam'ın hükûmet başkanıdır. Başbakan genellikle Vietnam Komünist Partisi genel sekreteri ve cumhurbaşkanından sonra siyasi sistemdeki üçüncü en yüksek makam olarak kabul edilir. Başbakan, hükûmet üyelerinin çalışmalarını yönetir ve Ulusal Meclis'e başbakan yardımcıları önerebilir.
Başbakan, Ulusal Meclis'e karşı sorumludur ve Savunma ve Güvenlik Konseyi'nin başkan yardımcısı olarak görev yapar. Ayrıca, Başbakan aynı zamanda Ulusal Eğitim Konseyi'nin başkanı, Merkez Askerî Komisyonu ve Merkez Parti Politika Komitesi'nin daimi üyesidir. Bir başbakanın görev süresi beş yıldır ve bu süre bir kez yenilenebilir. Görev süresi dolmamış olması durumunda, başbakan yardımcısı, başbakan göreve dönene veya yeni bir başbakan atanana kadar vekaleten başbakanlık görevini üstlenir.
Günümüzdeki başbakan 5 Nisan 2021 tarihinden itibaren Phạm Minh Chính'dir.
# Vietnam Komünist Partisi genel sekreteri
Vietnam Komünist Partisi genel sekreteri veya resmî adıyla Vietnam Komünist Partisi Merkez Komitesi Genel Sekreteri (), Vietnam Komünist Partisi'nin lideridir. Genel sekreterlik, Vietnam siyasetinde pratikte en yüksek mevki olup, ülke liderliğinin dört sütunundan biri olarak kabul edilir. Ho Chi Minh'in parti başkanı olduğu dönemde parti içindeki en yüksek ikinci makam iken 1969'dan beri genel sekreter genellikle Vietnam'ın en yüksek lideri olarak kabul edilmektedir. Genel sekreter ayrıca, askeri işlerden sorumlu önde gelen parti organı olan Merkez Askerî Komisyonu sekreteri unvanını da taşır ve Vietnam Halk Ordusu'nun en yüksek siyasi ve ideolojik lideridir, buna karşın diğer komünist parti liderlerinin aksine, Vietnam pozisyonu nadiren aynı anda devlet başkanı gibi eş resmi bir hükûmet makamını üstlenir. Mutabakat temelli dört sütun, bu makamı Vietnam siyasi sistemindeki üstünlüğünü diğer tek partili muadillerine göre biraz düşürür.
Genel sekreter, Merkez Komitesi, Siyasi Büro ve Sekreterya'nın çalışmalarına başkanlık eder ve kilit liderlerle toplantılara başkanlık eder.
Günümüzdeki başbakan 3 Ağustos 2024 tarihinden itibaren Tô Lâm'dır.
# Ho Chi Minh Düşüncesi
Ho Chi Minh Düşüncesi (), Marksizm-Leninizm ve Vietnamlı devrimci önder Ho Chi Minh'in ideolojisi üzerine kurulu bir siyaset felsefesidir. Vietnam Komünist Partisi tarafından geliştirilip kodlanmış ve 1991'de resmileştirilmiştir. Terim, Vietnam koşullarına ve tarihine uyarlanmış bir Marksizm-Leninizm biçimini temsil ettiği düşünülen siyasi teorileri ve politikaları kapsamak için kullanılır. İdeoloji, Vietnam Devrimi'nin temel meselelerine, özellikle de Marksizm-Leninizm'in Vietnam'ın maddi koşullarına uygulanması ve geliştirilmesine ilişkin görüşleri içerir.
İdeoloji, Vietnamlı devrimci ve devlet başkanının adını taşısa da, Ho Chi Minh'in kişisel düşüncesinden ziyade Vietnam Komünist Partisi'nin resmî ideolojisini yansıtır.
# Yaşar Alişan Konağı
Yaşar Alişan Konağı, Rize ilinin Fındıklı ilçesine bağlı Hara Köyü'nde yer alan, geleneksel Laz evi mimarisine sahip tarihî bir konuttur.


## Tarihçe.
Yapı, 19. yüzyılda Hacı Mustafa Alişan tarafından inşa edilmiştir. Konağın ismi, günümüzde onun torununun çocuğu olan Yaşar Alişan’dan gelmektedir. Yapı halen konut olarak kullanılmaktadır. 
2016 yılından itibaren yapının orijinal dokusunu koruyacak şekilde restorasyon çalışmaları sürdürülmektedir. Restorasyon sürecinde orijinal malzeme ve biçim korunmaya özen gösterilmiştir.


## Mimari özellikler.
Yığma yapım sistemiyle inşa edilen konakta taş ve ahşap malzeme kullanılmıştır. Yapının ahşap kısımlarında ağırlıklı olarak kestane ağacı tercih edilmiştir. Konağın inşasında kullanılan taşlar ise vadide bulunan Arılı Deresi'nden temin edilmiştir.
Yapı bir bodrum kat ve bir zemin kattan oluşmaktadır. Bodrum kat cephelerinde (doğu cephesi hariç) moloz taş, zemin katta ise "göz dolma" tekniği kullanılmıştır. Güney ve batı cephesinin bazı kısımlarında ahşap bindirme tekniği görülür. Yapının çok sayıda ahşap kasalı giyotin penceresi bulunmaktadır.
Ana giriş güney cephesindedir; bodrum girişi kuzeydedir. Giriş katına güneydeki altı basamaklı ve batıdaki dört basamaklı taş merdivenle ulaşılır. Konak, sosyal toplanma alanı olarak da işlev gören geniş, çim bir avluya sahiptir.
Çatı kırma tipindedir ve alaturka kiremit ile kaplanmıştır. Geniş saçaklara sahiptir, saçak altları kapatılmamıştır.
Bodrum kat büyük odunların ve bahçe malzemelerinin depolandığı alan olarak kullanılmıştır. Üst kat yaşam alanıdır ve toplamda 5 oda ile 2 salon barındırır. Konakta iki adet şömine bulunmaktadır.
Zemin, orijinalinde toprak iken sonraki dönemlerde ahşap kaplama ile değiştirilmiş, son yıllarda ise ahşap görünümlü seramik döşemeyle yenilenmiştir. Çatı başlangıçta açıktı ve duman çıkışı doğrudan sağlanıyordu; günümüzde ahşap kaplamayla kapatılmıştır. Bu durum, geçmişte evin içinde açık ateş yakıldığı dönemlere işaret etmektedir.
Evin dış ve iç cephelerinde geleneksel Laz kültürüne özgü motifler ve bazı Osmanlıca yazılar ile eski matematiksel işlem notları yer almaktadır. 
Yapının yanında, bölge mimarisine özgü ve gıda depolamak için kullanılan bir serender (nayla) bulunmaktadır.
# Ballad of a Small Player
 
Ballad of a Small Player, yönetmenliği Edward Berger tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Colin Farrell, Fala Chen, Deanie Ip, Alex Jennings ve Tilda Swinton'ın yer aldığı 2025 çıkışlı Birleşik Krallık yapımı psikolojik gerilim filmi.
# The Testament of Ann Lee
The Testament of Ann Lee, yönetmenliği Mona Fastvold tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Amanda Seyfried, Lewis Pullman, Thomasin McKenzie, Stacy Martin, Christopher Abbott ve Tim Blake Nelson'ın yer aldığı 2025 çıkışlı Birleşik Krallık-ABD ortak yapımı sinema filmi.
# Bombacı Mehmet Çavuş
Bombacı Mehmet Çavuş (Kara) Çanakkale Savaşlarında Seddülbahir Cephesinde gösterdiği kahramanlıkla tanınan Türk askeridir. Savaş sırasında düşman siperlerinden atılan el bombalarını havada yakalayıp geri atmasıyla ün kazanmış; bu eylemi sırasında sağ elini kaybetmiş ve sonrasında hastaneden komutanına yazdığı mektupla Türk askerinin fedakarlığının sembol isimlerinden biri olmuştur.


## Yaşamı ve askeri kariyeri.
Asıl adı Mehmet Kara'dır. Manisa'nın Salihli ilçesine bağlı Durasıllı köyünde, Veli oğlu olarak dünyaya gelmiştir. Osmanlı ordusuna katıldıktan sonra Çanakkale Savaşları'nın başlamasıyla Gelibolu Yarımadası'na sevk edilmiştir.
Seddülbahir Cephesi'nde 26. Alay, 3. Tabur, 10. Bölük'te görev yapan Mehmet Çavuş, özellikle Kirte Muharebeleri sırasında büyük kahramanlıklar göstermiştir.


## Çanakkale Muharebelerindeki rolü.
Bombacı Mehmet Çavuş'un ünü, siper savaşlarının en yoğun olduğu dönemde ortaya çıkmıştır. Seddülbahir ve Conkbayır (özellikle Seddülbahir cephesindeki Kirte bölgesi) siperlerinde, İngiliz askerlerinin attığı el bombalarını, fitili tükenmeden havada veya yere düştüğü anda yakalayıp derhal karşı siperlere fırlatarak etkisiz hale getirmesiyle tanınmıştır.
Bu durum, düşman siperlerinde şaşkınlık ve paniğe neden olmuştur. Mehmet Çavuş'un bu tehlikeli ancak etkili savunması karşısında, İngiliz askerleri bombaların fitillerini daha kısa (birkaç saniyede patlayacak şekilde) ayarlayarak atmaya başlamıştır.
Yine böyle bir savunma sırasında, fitili kısaltılmış bir el bombası Mehmet Çavuş'un elindeyken patlamış ve sağ elinin bileğinden kopmasına neden olmuştur.


## Tarihî mektubu.
Ağır yaralanan Mehmet Çavuş, tedavi için hastaneye sevk edilmiştir. Bu yiğit delikanlı, vatan savunmasına devam edemeyecek olmanın üzüntüsüyle, hastaneden tabur komutanına şu satırları yazmıştır:"Sağ kolumu kaybettim, zarar yok, sol kolum var. Onunla da pekala iş görebilirim. Beni müteessir eden ve yüreğime iltihak edip düşmanla çarpışmama mani olan şey yaramın henüz kapanmamış olmasıdır.
Hastaneden kurtularak halen harbe iştirak edemediğim için beni mazur görünüz, affedeniz muhterem kumandanım..."Bu mektup, Çanakkale Savaşları'ndaki Türk askerinin (Mehmetçik) vatan sevgisini, fedakarlık ruhunu ve mücadele azmini gösteren en önemli tarihî belgelerden biri olarak kabul edilmektedir.


## Sonraki yaşamı ve mirası.
Tedavisinin ardından "Gazi" unvanıyla memleketi Salihli'ye dönmüştür. Yaşamının geri kalanını köyü Durasıllı'da geçirmiş ve orada vefat etmiştir.
Bombacı Mehmet Çavuş'un kahramanlık hikâyesi ve mektubu, Çanakkale ruhunun en saf örneklerinden biri olarak günümüzde de anılmaya devam etmektedir.
# Javi Rodríguez (futbolcu)
 Defans
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
Javi Rodríguez (d. 26 Haziran 2003), İspanyol profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Celta'da forma giymektedir.
# Bambo Diaby
 Defans
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
Bambo Diaby (d. 17 Aralık 1997), Senegalli profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.
# Martim Neto
 Orta Saha
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 #YÖNLENDİRME 
Martim Neto (d. 14 Ocak 2003), Portekizli profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.


## Başarıları.
 - Benfica B
  - Campeonato Nacional de Juniores: 2021–22
  - UEFA Gençlik Ligi: 2021-22
  - 20 Yaş Altı Uluslar Kupası: 2022
# Álvaro Rodríguez (2004 doğumlu futbolcu)
 Forvet
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 #YÖNLENDİRME 
Álvaro Rodríguez (d. 14 Temmuz 2004), İspanyol asıllı Uruguaylı profesyonel futbolcu. Forvet mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.


## Başarıları.
 - Real Madrid
  - La Liga: 2023–24
  - Copa del Rey: 2022–23
  - UEFA Şampiyonlar Ligi: 2023–24
# Léo Pétrot
 Defans
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
Léo Pétrot (d. 15 Nisan 1997), Fransız profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.
# Albert Niculăesei
 Defans
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 #YÖNLENDİRME 
Albert Niculăesei (d. 26 Mart 2008), İspanyol kökenli Rumen profesyonel futbolcu. Defans mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.
# Adam Boayar
 Orta Saha
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 #YÖNLENDİRME 
Adam Boayar (Arapça:آدم بوعيار بنعيسى;) (d. 13 Ekim 2005), Faslı profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.
# Ali Houary Jeddoub
 Orta Saha
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 #YÖNLENDİRME 
Ali Houary (Arapça:علي هواري جدوب) (d. 5 Ağustos 2005), Faslı profesyonel futbolcu. Orta Saha mevkiinde görev almaktadır. La Liga ekiplerinden Elche CF'de forma giymektedir.
# Majör sopası
Majör sopası veya tempomajör veya majör asası, bandoda majörün elinde tuttuğu sayma ve tempo ayarlama için kullanılan çubuktur. Asa; genellikle ordu ve okul bandolarında majörde bulunur.
Majör; majör sopası ile rahat, hazır ol ve tempoyu bando üyelerine bildirir.
# Chi Sagittarii
Bayer tanımı Chi Sagittarii (χ Sagittarii), Yay takımyıldızındaki üç yıldız sistemi tarafından paylaşılır. Bunlardan en parlakları olan χ1 Sagittarii ve χ3 Sagittarii, gökyüzünde 0,56° aralıkla ayrılır. Daha sönük yıldız χ2 Sagittarii ise, χ1'den 0,10° uzaklıkta, bunların arasında yer alır ve çıplak gözle görülemeyecek kadar sönüktür. 1977'de, bu yıldızların yönünden Wow! sinyali geldi.
  - χ1 Sagittarii, 47 Sgr, HR 7362
  - χ2 Sagittarii, 48 Sgr
  - χ3 Sagittarii, 49 Sgr, HR 7363
# Batı Kordofan
Batı Kordofan (غرب كردفان ; Ġarb Kurdufān), Sudan'ın 18 eyaletinden biridir. 2006 yılı itibarıyla 111.373 kilometrekarelik bir alana sahip olan eyaletin nüfusu yaklaşık 1.320.405'tir. Eyaletin başkenti El-Fula'dır.
Ağustos 2005'te, Batı Kordofan eyaleti lağvedildi ve toprakları, Sudan Hükümeti (GOS) ile Sudan Halk Kurtuluş Hareketi (SPLM) arasında 26 Mayıs 2004'te Kenya'nın Naivasha kentinde imzalanan Güney Kordofan / Nuba Dağları ve Mavi Nil Devletleri'ndeki çatışmanın çözümüne ilişkin Protokol'ün uygulanması kapsamında Kuzey ve Güney Kordofan Devletleri arasında paylaştırıldı.
# El-Fula
El-Fula (الفولة), Sudan'ın Batı Kordofan Eyaleti'nde yer alan bir şehirdir ve eyaletin başkentidir. Batı Kordofan Üniversitesi'ne ev sahipliği yapmaktadır.
İkinci Sudan İç Savaşı sırasında yaşanan çatışmalar birçok insanın yerinden edilmesine yol açtı.
Sudan iç savaşı sırasında (2023-günümüz), şehir, Sudan Silahlı Kuvvetleri ile kısa bir çatışmanın ardından 20 Haziran 2024'te Hızlı Destek Kuvvetleri tarafından ele geçirildi.
Çinliler, El-Fula'da bir enerji santrali geliştirmek ve 730 kilometre (450 mil) uzunluğunda bir boru hattı inşa etmeyi planlamaktadır.
# Bondoukou
Bondoukou (Bonduku, Bontuku olarak da bilinir), kuzeydoğu Fildişi Sahili'nde yer alan bir şehirdir, Abidjan'ın 420 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Hem Zanzan İlçesi'nin hem de Gontougo Bölgesi'nin merkezidir. Ayrıca bir komün ve Bondoukou Departmanı'nın merkezi ve bir alt prefektörlüğüdür.
# Nafanan dili
Nafaanra (bazen Nafaara olarak yazılır, - olarak telaffuz edilir, ayrıca Nafanan veya Nafana olarak da bilinir), Fildişi Sahili sınırında, Bondoukou'nun doğusunda, Gana'nın kuzeybatısında konuşulan bir Senufo dilidir. Yaklaşık Bad rounding here kişi tarafından konuşulmaktadır. Konuşanlar kendilerini Nafana olarak tanımlar, ancak komşuları onları Banda veya Mfantera olarak adlandırır. Diğer Senufo dilleri gibi, Nafaanra da tonal bir dildir. Senufo dil grubunda bir tür aykırı örnek (istisna) sayılır; coğrafi olarak en yakın akrabaları olan Güney Senufo Tagwana-Djimini dilleri, Comoé Millî Parkı'nın diğer tarafında, yaklaşık 200 kilometre (120 mil) batıdadır.


## Kaynaklar.
### Birincil kaynaklar.
  - International Bible Society (1984): Nyiɛkpɔɔ nyu nunu fɔŋgɔ.
 -  
  - Painter, Colin (1966) "Word lists of two Senufo dialects: Fantera et Pantera". Legon: University of Ghana. (30p)


### İkincil kaynaklar.
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  


## İleri okumalar.
  - "Brɔfu ni yuu (İngilizceye bir köprü malzemesi) Nafaanra" . Gana Dilbilim, Okuryazarlık ve İncil Çevirisi Enstitüsü (1994)
  - Nafaanra sözlüğü , SIL'den Dean Jordan tarafından.
# Vai hece yazısı
Vai hece yazısı, günümüzde Liberya'nın Grand Cape Mount County bölgesinde yer alan Jondu'dan Momolu Duwalu Bukele tarafından Vai dili için geliştirilmiş hece temelli bir yazı sistemidir. Günümüzdeki kullanıcı sayısı ve bu yazıyla yazılmış eserlerin bulunabilirliği bakımından Batı Afrika'daki en önemli iki yerli yazıdan biridir; diğeri N'Ko'dur.


## İleri okumalar.
  - Fatima Massaquoi-Fahnbulleh. 1963. "The Seminar on the Standardization of the Vai script," in "University of Liberia Journal" Vol. 3, No. 1, pp. 15–37.
  - Kelly, Piers, James Winters, Helena Miton, and Olivier Morin. "The predictable evolution of letter shapes: An emergent script of West Africa recapitulates historical change in writing systems." "Current Anthropology" 62, no. 6 (2021). [on simplifications over time for Vai symbols]
  - Tuchscherer, Konrad. 2005. "History of Writing in Africa." In "Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience" (second edition), ed. by Kwame Anthony Appiah and Henry Louis Gates, Jr., pp. 476–480. New York: Oxford University Press.
  - Tuchscherer, Konrad. 2002 (with P.E.H. Hair). "Cherokee and West Africa: Examining the Origins of the Vai Script," "History in Africa", 29, pp. 427–486.
  - Tuchscherer, Konrad. 2001. "The Vai Script," in "Liberia: Africa's First Republic" (Footsteps magazine). Petersborough, NH: Cobblestone Press.
  - Tykhostup, Olena and Piers Kelly. 2017. "A diachronic comparison of the Vai script of Liberia (1834–2005)." "Journal of Open Humanities Data" 4:2. DOI:10.5334/johnd.10doi:.
# Vailer
Vailer, çoğunlukla Liberya'da yaşayan bir Mandé grubudur; küçük bir azınlık ise güneydoğu Sierra Leone'de yaşamaktadır. Vailer, 1820'lerde Momolu Duwalu Bukele ve diğer Vai büyükleri tarafından geliştirilen, Vai hece yazısı olarak bilinen yerel yazı sistemleriyle tanınırlar.
# Vai dili
Vai dili, (Vy veya Gallinas olarak da bilinir), Liberya'da yaklaşık 104.000 kişilik Vai halkı ve Sierra Leone'de yaklaşık 15.500 kişilik daha küçük bir nüfus tarafından konuşulan bir Mande dilidir.


## İleri okumalar.
 -
# Bandalar
Bandalar, Orta Afrika Cumhuriyeti'nde yaşayan bir etnik gruptur. Aynı şekilde Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kamerun ve Güney Sudan'da da yaşamaktadırlar. 19. yüzyıldaki köle baskınlarından ve Afrika'dan köle ticareti yapılmasından ciddi şekilde etkilenmişlerdir. Fransız sömürge yönetimi altında çoğu Hristiyanlığa geçmiştir ancak geleneksel dini sistemlerinin ve değerlerinin unsurlarını korumuşlardır.
# Vietnam Devlet Bankası
Vietnam Devlet Bankası (), Macaristan'ın merkez bankasıdır. 6 Mayıs 1951 tarihinde kurulmuş olup ulusal para birimi đồngu çıkarmak, para politikalarını belirlemek, ticari bankaları denetlemek, resmi döviz kurlarını yayınlamak ve döviz rezervleri ile altını etkilemek gibi konulardan sorumludur. Merkezi Hanoi'de yer almaktadır.
# Fitri Gölü
Fitri Gölü, Çad'ın merkezinde, Sahel bölgesinde, Encemine'nin yaklaşık 300 km doğusunda bulunan sığ bir tatlı su gölüdür. Ramsar Sözleşmesi kapsamında Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alan olarak belirlenmiştir.
Göl, akyüzlü ve kahverengi ıslıkçı ördekler, pasbaş patkalar, garganeyler, kuzey uzun kuyruklu ördekleri, kara taçlı turnalar, Afrika kaşıkçıları ve alaca balıkçılların önemli popülasyonlarına ev sahipliği yaptığı için BirdLife International tarafından Önemli Kuş Alanı (IBA) olarak belirlenmiştir.
# Bilalalar
Bilala, (Bulala veya Boulala olarak da bilinir), çoğunlukla Orta Çad'daki Batha bölgesindeki Fitri Gölü çevresinde yaşayan bir etnik gruptur. Bilala nüfusunun çoğu tarım çiftçisidir ve Müslümandır. Bilala'nın nüfusu 2018'de yaklaşık 205.000'di.
# Lisiler
Lisiler, Batha ve Chari-Baguirmi prefektörlüklerinde aynı coğrafi bölgede yaşayan üç yakın ilişkili Çad etnik grubundan oluşan bir topluluktur. Bu gruplar, Bilala (136.000), Kuka (76.000) ve Medogo'dur (19.000).
# Naba dili
Naba, Çad'da yaklaşık 500.000 kişi tarafından konuşulan bir Nil-Sahra dilidir. Naba dilini konuşanlara Lisiler denir. Lisiler, Naba'nın Bilala, Kuka ve Medogo adlı üç etnik grubunun ortak adıdır. Çoğunlukla Batha Bölgesi'nde yaşarlar, ancak Kukalar ayrıca Chari-Baguirmi'de de yaşamaktadır. "Ethnologue'a" göre üç lehçe arasındaki sözcüksel benzerlik en az %99'dur. Arapça genellikle ikinci dil olarak konuşulur.
# Saralar
Saralar, (bazen Kaba veya Sara-Kaba olarak da anılır), Güney Çad'da, Orta Afrika Cumhuriyeti'nin kuzeybatı bölgelerinde ve Güney Sudan'ın güney sınırında yaşayan bir Orta Sudan etnik grubudur. Orta Sudan dil ailesinin bir parçası olan Sara dillerini konuşmaktadırlar. Çad'daki en büyük etnik grupturlar.


### Bibliyografya.
 - René Lemarchand, "The Politics of Sara Ethnicity: A Note on the Origins of the Civil War in Chad", in: "Cahiers d'Études africaines", Vol. 20, Cahier 80 (1980)
 - René Lemarchand, "Chad: The Misadventures of the North-South Dialectic", in: "African Studies Review", Vol. 29, No. 3 (Sept., 1986)
 - Mario Azevedo, "The Human Price of Development: The Brazzaville Railroad and the Sara of Chad", in: "African Studies Review", Vol. 24, No. 1 (Mar., 1981)
 - Mario Azevedo, "Power and Slavery in Central Africa: Chad (1890-1925)", in: "The Journal of Negro History", Vol. 67, No. 3 (Autumn, 1982)
 - Robert Jaulin, "La Mort Sara", Paris, 10/18, 1971 (1967)
# Ngambay dili
Ngambay (ayrıca Sara, Sara Ngambai, Gamba, Gambaye, Gamblai ve Ngambai olarak da bilinir), güneybatı Çad, kuzeydoğu Kamerun ve doğu Nijerya'da yaklaşık bir milyon ana dili konuşanı olan Sara halkı tarafından konuşulan başlıca dillerden biridir. Ngambay, Sara dilleri arasında en yaygın konuşulanıdır ve diğer lehçeleri konuşanlar arasında ticaret dili olarak kullanılır. Sara Gambai halkı tarafından da konuşulur.
Ngambay'da Özne-Fiil-Nesne kelime sırası vardır. Ekler durumu belirtir. Zaman yoktur; görünüş, tamamlanmış-tamamlanmamış ayrımıyla gösterilir. Niteleyiciler isimleri takip eder. Sayı sistemi ondalıktır, ancak sekiz ve dokuz, 10-eksi-iki ve 10-eksi-bir olarak ifade edilir. Üç tonu olan bir tonal dildir : yüksek, orta ve alçak. Hem Arapça hem de Fransızcadan ödünç kelimeler almıştır.
# Cẩm Phả
Cẩm Phả, Vietnam'ın Quảng Ninh ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin kuzeydoğusunda Kızıl Nehir Deltası'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 48,64 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 190.232'dir.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Sara Gambailer
Sara Gambailer, Çad ve Sudan'da yaşayan bir etnik gruptur. Nil-Sahra dili olan Ngambay dilini konuşurlar. Ngambay ticaret dilidir, Sara dillerinin en büyüğüdür ve tek bir dil olarak sınıflandırılır. Sara Gambailerin çoğu Müslüman değildir. Çad'daki Sara Gambai nüfusu muhtemelen 1.000.000'u aşmaktadır. Sara Gambailerin de bir parçası olduğu Sara halkı, Çad'daki en büyük etnik gruptur. Saraların diğer alt grupları arasında Sar, Mbay, Kaba, Gulay ve Dai bulunur. Sara Gambailer, Çad'ın güney kesimlerinde yaşamaktadır.
# Sar dili
Madjingay ve Sara Madjingay olarak da bilinen Sar veya Sara, Güney Çad'da konuşulan bir Bongo-Bagirmi dilidir ve Sarh'ın bölgesel başkentinin ortak dilidir. 1993 itibarıyla 180,000 kişi tarafından konuşulmaktadır.
# Sara dilleri
Sara dilleri, çoğunlukla Çad'da konuşulan birçoğu Bongo-Bagirmi dillerinden oluşan; birkaçı da Orta Afrika Cumhuriyeti'nin kuzeyinde konuşulan dillerdir. Orta Sudan dil ailesinin üyeleridirler. Greenberg (1966), tüm çeşitleri bir Sara dilinin lehçeleri olarak ele alırken, Tucker ve Bryan (1966), Sara'yı birçok dilden oluşan bir lehçe kümesi olarak kabul etmektedir. Farklı Sara dilleri/lehçelerinin çoğu üyesi, konuşma biçimlerini ayrı diller olarak kabul eder; ancak günümüzde hangi konuşma çeşitlerinin ayrı diller, hangilerinin ise diğer dillerin lehçeleri olarak kabul edilmesi gerektiğini belirlemek için yeterli dil bilgisi çalışması bulunmamaktadır.
Sara'nın en kalabalık varyantı, Güney Çad'ın önemli bir ticaret dili olan ve yaklaşık bir milyon konuşmacısının bulunduğu Ngambay'dır (Sara Ngambay), ancak Sar (Sara Madjingay), Sarh'ın ortak dilidir.


## Kaynaklar.
  - Roger Blench (2012, ms)
  - Greenberg, Joseph H. (1966) "The Languages of Africa" (2nd ed. with additions and corrections). Bloomington: Indiana University.
  - Keegan, John M. (2012) "Sara Languages Lexicon: French - Sara Languages, English - Sara Languages", Morkeg Books, Cuenca.
 -  
 -  
  - Tucker, A.N. and M.A. Bryan (1966) "Linguistic Analyses: The Non-Bantu Languages of North-Eastern Africa". Published for the International African Institute. London/New York/Cape Town: Oxford University Press.
# Bagirmi dilleri
Bagirmi dilleri, Güney Çad'da konuşulan birçok dilden oluşan bir dil ailesidir. Orta Sudan dil ailesinin üyesidir.
En kalabalık Bagirmi dili, toplamda çeyrek milyonluk nüfusuyla Bilala, Kuka ve Medogo halkları tarafından konuşulan Naba'dır. Diller şunlardır:
 Barma, Naba, Kenga, Fer, Beraku, Disa
"Ethnologue", Kenga ile Naba arasında Jaya ve Morom adlı birkaç dili daha; daha güneyde, Sar'ın yanında ise Gula (Sara Gula) dilini listeler.
# Bongo-Bagirmi dilleri
Bongo-Bagirmi veya Sara-Bongo-Bagirmi (SBB) dilleri, yaklaşık kırk dil içeren Orta Sudan dil ailesinin ana koludur. Başlıca grupları arasında Naba ve Sara dilleri gibi Bagirmi dilleri bulunur. Orta Afrika Cumhuriyeti, Çad, Güney Sudan, Sudan ve komşu ülkelerde konuşulurlar.
# Banda dilleri
Banda, Orta Afrika'daki Banda halkı tarafından konuşulan bir Ubang dil ailesidir. Banda dilleri Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Güney Sudan'da konuşulmaktadır.
Banda dilleri bir Bongo-Bagirmi alt katmanına sahiptir (Cloarec-Heiss 1995, 1998). Orta Sudanca, özellikle de Bongo-Bagirmi etkisi, Banda fonolojisinde, biçimbilimsel sözdiziminde ve sözlüğünde (kültürel kelime dağarcığı ve bitki ve hayvan adları dahil) belirgindir. Bu etkilerin çoğu diğer Ubang dil gruplarında görülmez.
# Ubang dilleri
Ubang dilleri, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti merkezli yaklaşık yetmiş dilden oluşan bir dil ailesidir. 2-3 milyon kişi tarafından konuşulan ve resmi dillerinden biri olan Sango'yu da içeren Orta Afrika Cumhuriyeti'nin baskın dilleridir. Ayrıca Kamerun, Çad, Kongo Cumhuriyeti ve Güney Sudan'da da konuşulurlar.
# Thủ Đức
Thủ Đức, Vietnam'ın Ho Chi Minh Kenti'nde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin güneyinde Güneydoğu Bölgesi'nde yer almaktadır. Yüzölçümü 211,56 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 1.013.795'tir.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Ngala dili (Zande)
Ngala, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin kuzeydoğusunda konuşulan bir Zande dilidir. İlk olarak Stefano Santandrea tarafından tanımlanmıştır. Bir veya daha fazla Banda dilinden etkilenmiştir.
# Thuận An
Thuận An, Vietnam'ın Ho Chi Minh Kenti'nde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin güneyinde Güneydoğu Bölgesi'nde yer almaktadır. Yüzölçümü 83,69 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 618.984'tür.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Nzakara dili
Nzakara (Ansakara, N'sakara, Sakara, Zakara), Orta Afrika Cumhuriyeti'nin doğusunda ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde konuşulan bir Zande dilidir. En azından bazı konuşmacılar için, Zande diliyle anlaşılabilir olabileceği tahmin edilmektedir.
# Kono dili (Sierra Leone)
Kono dili (Kɔnɔ), Sierra Leone'de Kono halkı tarafından konuşulan bir dildir. Kono Bölgesi, Sierra Leone'nin Doğu Bölgesi'nde yer alır ve her biri bir Yüce Şef tarafından yönetilen 14 şeflikten oluşur. Dil, şeflikler arasında biraz farklılık gösterir.
Kono dili, heceler üzerinde yüksek ton ve alçak ton olmak üzere iki tonla birbirinden ayırt edilir:
# Ligbi dili
Ligbiler (veya Ligby), Gana'da, Brong-Ahafo Bölgesi'nin kuzeybatı köşesinde yaşayan bir topluluktur ve Mande dilini konuşurlar. Ligbi dili, yaklaşık 10.000 kişi tarafından konuşulmaktadır (1988 GILLBT/ SIL). Jula, Vai ve Kono ile oldukça yakın akrabadır. Fildişi Sahili'nde küçük bir Ligbi konuşan nüfusun (yaklaşık 4.000) yaşadığı bildirilmektedir (Vanderaa 1991).
# Jeff Merkley
Jeffrey Alan Merkley (d. 24 Ekim 1956), Amerikalı siyasetçi ve 2009'dan beri Oregon'dan Amerika Birleşik Devletleri Senatosu üyesidir. Demokrat Parti üyesi olan Merkley, 1999'dan 2009'a kadar Oregon Temsilciler Meclisinde Portland'in doğu tarafındaki merkezi Multnomah County bölgesini kapsayan 47. bölgenin temsilcisi olarak görev yaptı. Görev süresinin son iki yılında Oregon Temsilciler Meclisinin başkanıydı.
Merkley, 2008 yılında Cumhuriyetçi Parti^den iki dönem görev yapan ABD Senatörü Gordon Smith'i yenerek senatör seçildi. 2014 ve 2020 yıllarında da Cumhuriyetçi adaylar Monica Wehby ve Jo Rae Perkins'i mağlup ederek tekrar senatör seçildi. Görev süresi boyunca ilerlemeciliğin savunucusu olarak 2016 Demokrat Parti başkanlık ön seçimlerinde Bernie Sanders'ı destekleyen tek ABD senatörüydü. 2020'de potansiyel bir başkan adayı olarak değerlendirilse de bunun yerine Senatodaki görevine yeniden aday olmayı tercih etti.


## İlk yılları, eğitimi ve erken kariyeri.
Merkley, 24 Ekim 1956'da Darrell Philip Merkley ve Betty Lou (Collins) çiftinin oğlu olarak dünyaya geldi. İlkokul birinci sınıfa Oregon'un Roseburg kentinde başladı, daha sonra ailesiyle birlikte Portland'a taşındı.
David Douglas Lisesinden mezun olduktan sonra 1979 yılında Stanford Üniversitesinden uluslararası ilişkiler alanında lisans derecesi, 1982'de ise Princeton Üniversitesine bağlı Woodrow Wilson Okulundan kamu yönetimi yüksek lisans derecesi aldı. Yüksek lisans derecesini tamamladıktan sonra Merkley, Başkanlık Yönetimi Bursu programına kabul edilerek Savunma Bakanlığı Sekreterliği Ofisinde, Amerikan askeri teknolojisinin güvenliği üzerine çalıştı. Daha sonrasında Kongre Bütçe Ofisinde görev yaparak nükleer silah politikaları ve programlarını analiz etti.
1991'de Portland'a dönen Merkley, 1994 yılına kadar Portland Habitat for Humanity isimli bir kâr amacı gütmeyen kuruluşta icra direktörü olarak görev yaptı. Bu süre zarfında İnsanlık Yürüyüşü ve İnsanlık Yolculuğu adlı projeleri başlattı. Habitat Ev Yapı Merkezi adlı konut inşaat merkezinin kurulmasını sağladı ve çetelerden etkilenen gençlerin kendi mahallelerinde ev inşa ettikleri "YouthBuild" isimli pilot projeyi başlattı. Ayrıca Human Solutions adlı bir kuruluşta konut geliştirme direktörü olarak çalıştı ve uygun fiyatlı konut projelerinin geliştirilmesine öncülük etti. Oregon'un ilk Bireysel Gelişim Hesabı programını başlattı. Bu program, düşük gelirli ailelerin ev almak, üniversiteye gitmek veya iş kurmak için para biriktirmelerine yardımcı oluyordu. 
Merkley, Oregon Dünya İlişkileri Konseyinin yedi yıl boyunca başkanlığını yaptı ve yönetim kurulunda görevine devam etti.
# Uông Bí
Uông Bí, Vietnam'ın Quảng Ninh ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin kuzeydoğusunda Kızıl Nehir Deltası'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 256,3 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 120.982'dir.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Konolar
Konolar ("Koh Noh"), Sierra Leone'de Mande dilini konuşan önemli bir etnik gruptur ve ülke nüfusunun %5,2'sini oluşturur. Anavatanları, doğu Sierra Leone'deki elmas zengini Kono Bölgesi'dir. Kono halkı, esas olarak elmas madencileri ve çiftçileridir. 2015 itibarıyla nüfusları 363,051'dir.
# Nafanalar
Nafanalar, Gana'nın orta kuzeybatısında ve Fildişi Sahili'nin kuzeydoğusunda, Bondoukou'nun doğusunda yaşayan bir Senufo halkıdır. Sayıları yaklaşık 45.000'dir (SIL/GILLBT 1992) ve bir Senufo dili olan Nafaanra'yı konuşurlar. Kuzeyde Gur konuşanlar, doğuda Mande konuşan izole Ligbiler ve güneyde Akan konuşan Abronlar ile çevrilidirler. 


## Bibliyografya.
  - Pitt, Walter (1926) 'The Mfantera or Frantomafo meaning those who wear clothes', "Gold Coast Review" 2/1: 71–77.
  - Stahl, Ann (2004). "Making history in Banda: Reflections on the construction of Africa's past", in "Historical Archaeology", 38, 1, 50–56.
# Senufolar
Senufolar, (Siena, Senefo, Sene, Senoufo ve Syénambélé olarak da bilinir), Batı Afrika'da yaşayan bir etnolinguistik gruptur. Fildişi Sahili'nin kuzeyi, Mali'nin güneydoğusu ve Burkina Faso'nun batısını kapsayan bir bölgede yaşayan çeşitli alt gruplardan oluşurlar. Bir alt grubu olan Nafanalar, Gana'nın kuzeybatısında yaşamaktadır.
Senufo halkı çoğunlukla animisttir, bazıları ise Müslümandır.
# Móng Cái
Móng Cái, Vietnam'ın Quảng Ninh ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin kuzeydoğusunda Kızıl Nehir Deltası'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 519,58 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 108.553'tür.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Senufo dilleri
Senufo veya Senufic dilleri (Senoufo), Fildişi Sahili'nin kuzeyinde, Mali'nin güneyinde ve Burkina Faso'nun güneybatısında Senufolar tarafından konuşulan yaklaşık 15 dili kapsayan bir dil ailesidir. İzole bir dil olan Nafaanra da Gana'nın batısında konuşulur. Senufo dilleri, Nijer-Kongo dillerinin Atlantik-Kongo alt ailesinin kendi dalını oluşturur. Anne Garber, Senufoların toplam sayısını yaklaşık 1,5 milyon olarak tahmin etmektedir; çeşitli nüfus tahminlerine dayanan Ethnologue ise nüfuslarının 2,7 milyon olduğunu belirtmektedir.


## Kaaynakça.
 }}>


### Dilsel özellikler.
 -  
 -  
 -  
 -  


### Sınıflandırma.
 -  
 -  
 -
# Sudan Arapçası
Sudan Arapçası, Sudan lehçesi (لهجة سودانية), Sudan Konuşma dili: (عامية سودانية -) veya yerel olarak Yaygın Sudanca: (دارجى -) olarak da bilinir, Sudan'da ve Mısır, Eritre ve Etiyopya'nın bazı bölgelerinde konuşulan çeşitli ilgili Arapça çeşitlerini ifade etmektedir. Sudan Arapçası, Güney Sudan'da yaygın olarak kullanılan Cuba Arapçası da dahil olmak üzere bir dizi Arapça tabanlı pidgin ve kreolleri de etkilemiştir.
# Châu Đốc
Châu Đốc, Vietnam'ın An Giang ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin güneyinde Mekong Deltası'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 105,29 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 101.765'tir.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Bảo Lộc
Bảo Lộc, Vietnam'ın Lâm Đồng ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin güneydoğusunda Merkez Dağları'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 233,56 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 170.920'dir.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Cuba Arapçası
Cuba Arapçası (, ; ), 2011'den beri Güney Sudan Arapçası olarak da bilinir, esas olarak Güney Sudan'ın Ekvator Bölgesi'nde konuşulan bir ortak dildir ve adını Güney Sudan'ın başkenti Cuba'dan alır. Ayrıca Sudan'daki şehirlerde yaşayan Güney Sudanlı topluluklar arasında da konuşulur. Pidgin dili, çoğu Güney Sudan'dan alınan Sudanlı askerlerin torunları arasında 19. yüzyılda gelişti. Güney Sudan'daki diğer büyük şehirlerin, özellikle Malakal ve Wau'nun sakinleri, genellikle Cuba Arapçası konuşmazlar ve yerel dillere ek olarak Sudan Arapçasına daha yakın bir Arapça kullanma eğilimindedirler. Hükümetin geçmiş Arap yönetimiyle bağlantısı nedeniyle kullanımını engelleme girişimlerine rağmen Güney Sudan'da en çok konuşulan dildir ve resmi dil olan İngilizceden daha fazlakonuşulmaktadır.
# Sa Đéc
Sa Đéc, Vietnam'ın Đồng Tháp ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin güneyinde Mekong Deltası'nda yer almaktadır. Yüzölçümü 60,0 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 214.610'dur.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Cam Ranh
Cam Ranh, Vietnam'ın Khánh Hòa ilinde bulunan bir şehirdir. Şehir, ülkenin güneydoğusunda Güney Merkez Sahili'nde yer almaktadır. Yüzölçümü 316,0 km² olan kentin nüfusu 2019 yılı itibarı ile 138.510'dur.<ref name="815/NQ-UBTVQH14"></ref>
# Nuba Dağları dilleri
Sudan'ın güneyindeki Batı Kordofan ve Güney Kordofan eyaletlerinde yer alan Nuba Dağları, birbirleriyle yakın akraba olmayan çeşitli diller konuşan çeşitli nüfus gruplarının (toplu olarak Nuba halkları olarak bilinir) yaşadığı bir bölgedir.
Nuba Dağları'ndaki dillerin çeşitliliği, dağların geçmişte birçok insan için bir barınak alanı olarak hizmet ettiğini göstermektedir.
# Nübye dilleri
Nübye dilleri, Nübyeliler tarafından konuşulan bir grup ilişkili dildir. Nübye dilleri Sudan'ın büyük bir bölümünde konuşuluyordu, ancak Araplaşma sonucunda bugün çoğunlukla Asvan (güney Mısır) ile El Dabbah arasındaki Nil Vadisi ile sınırlıdırlar. Sudan'ın 1956 Nüfus Sayımında 167.831 Nübye dili konuşanı vardı. Nübye, Nuba Dağları'ndaki ve Darfur'daki köylerde konuşulan çeşitli Nuba dilleriyle karıştırılmamalıdır.
# Nubalar
Nubalar, Güney Sudan'ın yerli halklarından birisidir. Nubalar, Sudan'ın Güney Kordofan eyaletindeki Nuba Dağları'nda yaşayan 50 farklı yerli etnik gruptan oluşmaktadır. Bu gruplardan en az iki ilgisiz dil ailesine ait farklı diller konuşan çok sayıda farklı insanı kapsamaktadır. Nuba nüfusuna ilişkin tahminler büyük ölçüde değişkenlik gösterir; Sudan hükümeti, 2003 yılında sayılarının 2,07 milyon olduğunu tahmin etmiştir.
Nuba terimi, Kuzey Sudan ve Güney Mısır'da yaşayan ve Nübye dillerini konuşan, alakasız bir etnik grup olan Nübyeliler ile karıştırılmamalıdır. Ancak Nuba Dağları'nda yaşayan Tepe Nübyelileri de Nuba halkının bir parçası olarak kabul edilir.
# Vietnam coğrafyası
Vietnam coğrafyası, Vietnam'ın coğrafi özelliklerini tanımlar. Vietnam, Hindiçin Yarımadası'nın doğu ucunda yer alır. Tonkin Körfezi, Tayland Körfezi ve Büyük Okyanus ile Çin, Laos ve Kamboçya ile de komşudur. Yaklaşık S şeklinde olan uzun ülkenin kuzeyden güneye uzaklığı 1.650 km'dir ve en dar noktasında genişliği yaklaşık 50 km'dir. Toplam 331.212 km²'lik yüzölçümü ile dünyada 66. sırada yer almaktadır. Adalar hariç 3.260 km'lik bir kıyı şeridine sahip olan Vietnam, karasularının sınırı olarak 12 deniz mili (22,2 km) ve bitişik gümrük ve güvenlik bölgesi olarak da 12 deniz mili (22,2 km) talep etmektedir. 200 deniz mili (370,4 km) olmak üzere 417.663 km2'lik münhasır ekonomik bölgesi bulunmaktadır.
# Kordofan dilleri
Kordofan dilleri, Sudan'ın Güney Kordofan bölgesindeki Nuba Dağları'nda konuşulan beş dil grubundan oluşan bir coğrafi dil grubudur: Talodi-Heiban dilleri, Lafofa dilleri, Rashad dilleri, Katla dilleri ve Kadu dilleri. İlk dört grup bazen Nijer-Kongo ailesinin dalları olarak kabul edilirken, Kadu artık yaygın olarak Nil-Sahra ailesinin bir dalı olarak görülmektedir. Kordofan dilleri bölgedeki en eski dil grubu olabilir.
# Tepe Nübyelileri
Tepe Nübyelileri, Sudan'ın Güney Kordofan eyaletindeki kuzey Nuba Dağları'nda yaşayan bir Nübye halkı grubudur. Tepe Nübye dillerini konuşurlar. Dağınık varlıkları ve dilsel çeşitliliklerine rağmen, hepsi kendilerin "Ajang", dillerini ise "Ajangwe", yani "Ajang dili" olarak tanımlarlar.
# Tepe Nübye dilleri
Tepe Nübye dilleri, Kordofan Nübye dilleri olarak da bilinir, Sudan'ın kuzey Nuba Dağları'ndaki Tepe Nübyelileri tarafından konuşulan bir Nübye dilleri lehçesi sürekliliğidir.
# Tagwana-Djimini dilleri
Tagwana-Djimini, Fildişi Sahili'nde konuşulan Senufo dillerinin bir koludur.
# Inuit müziği
Geleneksel İnuit müziği (bazen Eskimo müziği, İnuit-Yupik müziği, Yupik müziği veya İnupik müziği olarak da adlandırılır), İnuit, Yupik ve İnyupik halklarının müziğidir. Bu müzik türü, bilinen en eski dönemlerden beri dans müziğinde kullanılan davullara dayanır ve "katajjaq" adı verilen bir vokal tarzı son yıllarda Kanada'da ve dünyanın başka yerlerinde ilgi görmeye başlamıştır.
# Klinker (tekne yapımı)
Clinker-yapım, diğer adıyla lapstrake-yapım, tekne yapımında kullanılan bir yöntemdir; bu yöntemde gövdeyi oluşturan uzunlamasına tahtaların kenarları birbirinin üzerine bindirilir.
Bu teknik, Kuzey Avrupa'da ortaya çıkmış ve bilinen ilk örnekleri, üst üste binen tahtaları birleştiren metal bağlantı elemanları kullanılarak y.310-320 AD yıllarında görülmüştür. Orta Çağ'ın başlarında Anglo-Saksonlar, Frizler ve İskandinavlar tarafından, daha sonra ise Newport ortaçağ gemisinin inşa edildiği Bask gemi inşa bölgesinde kullanılmıştır. Ayrıca, Orta Çağ'ın sonlarında Kuzey Avrupa'da bulunan diğer önemli gemi yapım türü olan çarklı gemilerde de kullanılmıştır.
UNESCO, 14 Aralık 2021'de ortak bir İskandinav başvurusunun ilk onayında, İskandinav klinker tekne geleneğini Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'ne dahil etmiştir.
# Vietnam'daki havalimanları listesi
Vietnam'daki havalimanları listesi, Vietnam'da kurulu havalimanlarını içermektedir.
# Başkanlık Sarayı (Nankin)
Başkanlık Sarayı (), Çin'ın Nankin kentinde bulunan bir saray ve müzedir. Saray, Ming Hanedanı döneminde inşa edilmiş olup Xuanwu semtinde yer almaktadır. 1912-1949 yılları arasında Çin Cumhuriyeti cumhurbaşkanının resmî ikametgâhı olarak hizmet vermiş olup günümüzde Çin Modern Tarih Müzesi olarak hizmet vermektedir.
Saray, iki klasik Çin bahçesi olan Batı ve Doğu Bahçeleri'ni içerir. Köşklerin arasında çok sayıda ağaç ve çiçek, bambu ve iki göl bulunur.
# Uzak Doğu dinleri
Uzak Doğu dinleri, karşılaştırmalı din çalışmalarında Uzak Doğu'da ortaya çıkan Doğu dinlerinin bir alt kümesini oluşturur.
Bu grup, genel olarak Çin dinini kapsamakta olup buna atalara tapınma, Çin geleneksel dini, Konfüçyüsçülük, Taoizm ve popüler kurtuluşçu örgütler (Yiguandao ve Weixinizm gibi) ve genel olarak Çin ve Doğu Asya Budizmi'nin özünü oluşturan Mahayana Budizmi'nden alınan unsurlar da dahildir.#YÖNLENDİRME Bu grup ayrıca, şamanistik unsurları ve yerli atalara tapınmayı Çin dinlerinden çeşitli etkilerle birleştiren Japonya'da Şintoizm ve Tenrikyō dinlerini ve Kore şamanizmini de içerir. Çin kurtuluşçu dinleri, Tenriizm ve Kore Jeungsanizm gibi yeni dinlerinin yükselişini etkilemiştir, zira bu yeni dini hareketler yerli geleneklerden beslenmekle birlikte Çin felsefesi ve teolojisinden de büyük ölçüde etkilenmiştir.#YÖNLENDİRME Tüm bu dini gelenekler, Tao ('yol') ve Tian ('cennet') dahil olmak üzere maneviyat, ilahilik ve dünya düzeni gibi temel kavramları paylaşır.#YÖNLENDİRME 
Erken dönem Çin felsefeleri, Tao'yu tanımlamış ve bu Tao bilgisinden doğan de 'erdem' kavramını geliştirmeyi savunmuştur. Bazı eski Çin felsefi okulları, Mohizm ve büyük ölçüde Taoizm'e dahil olan eski Yüz Düşünce Okulu'na ait olanlar gibi, farklı isimler taşıyan geleneklerle birleşmiş veya yok olmuştur. Uzak Doğu dinleri, politeizm, nonteizm, henoteizm, monoteizm, panteizm, panenteizm ve agnostisizm dahil olmak üzere birçok teolojik duruşu içerir.
Uzak Doğu dinlerinin büyük dini gruplar arasındaki yeri, klasik dünyada bulunan İbrahimî dinlere ve Hint alt kıtası, Tibet Platosu ve Güneydoğu Asya'daki Hint dinlerine benzemektedir.
# Budd–Chiari sendromu
Budd-Chiari sendromu, karaciğeri drene eden venlerden bir ya da birden fazlasının tıkanması ya da daralmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. 
Bu daralma, damar içindeki iinfilamasyondan veya damar dışından gelen basınçtan (kompresyondan) kaynaklanabilir. Tıkanıklık, bir damarı tamamen ya da kısmen kapatabilir. Bu tıkanıklığın nedeni bazen bir kan pıhtısı olabilir, ancak her zaman pıhtı kaynaklı değildir. Budd-Chiari sendromu, karaciğerinizde kanın geri akmasına ve karaciğerin büyümesine neden olabilir.
Belirtiler spesifik değil ve çok değişkendir, ancak karın ağrısı, asit ve karaciğer büyümesi gibi klasik üçlü ile ortaya çıkabilir. Tedavi edilmeyen Budd-Chiari sendromu karaciğer yetmezliğine yol açabilmektedir.
Genellikle genç yetişkinlerde görülen sendrom, 35 ila 40 arasındaki erkeklerde ve kadınlarda benzer bir insidansa sahip olarak görülür.<ref name="Garcia-Pagan NEJM 4/2023"></ref> Bir milyon yetişkinden birini etkileyen çok nadir bir durumdur. Sendrom fulminan, akut, kronik veya asemptomatik olabilir. Subakut sunum en yaygın formdur.
Hiperkoagülabilite bozuklukları, polisitemi vera ve hepatosellüler karsinomlu hastalarda Budd-Chiari sendromu riski daha yüksektir.
# Turbaslı kültürü
Turbaslı kültürü, Rusya'nın Başkurdistan Cumhuriyeti'nde, Sim Nehri ile Çermasan arasında, Ağizel Nehri'nin orta kesimlerinin sol kıyısında yer alan bir Demir Çağı kültürüdür.
V.F. Gening ve R.D.Goldin, Turbaslı kültürüne ait materyallerde Ugor popülasyon bileşenlerine dikkat çekmiş ve bunları Batı ve Güney Sibirya'dan gelen Ugorlarla birlikte gelen Urallara bağlamışlardır.
Diğer arkeologlar ve antropologlar, Turbaslı popülasyonunun yerleşik Kafkasya tipini ve kültürlerinin birçok unsurunun Doğu Avrupa bozkırlarındaki göçebelerin kültürüyle benzerliğini temel alarak, Turbaslı popülasyonunun kökeninin en son Alanlarla (A.H. Psheniçnyuk, F.A. Sungatov) ilişkili olduğunu düşünmektedir.
E.P. Kazakov ve B.A. Muratov, Turbaslı arkeolojik kültürünün etnik kökeninin Chionitlerden geldiğini belirtmişlerdir.
N.A. Majitov, Turbaslı kültürünün nüfusunun antik Başkurtların ataları olduğunu düşünmektedir.
# Adilcan Abdurrahmanov
 Orta saha
 | title = Başarıları
 | madalyalar = 
 Kırgızistan
Adilcan Abdurrahmanov (; d. 18 Mart 1996 Kızıl-Kıya, Kırgızistan), Kırgız futbolcu. Thanh Hóa ve Kırgızistan millî takımında orta saha pozisyonunda forma giymektedir.


## Kariyeri.
Oʻzbekiston Superligasi kulübü Bunyodkor, 19 Şubat 2021'de Abdurahmanov'un transferini duyurdu.
Abdurahmanov, 6 Eylül 2024'te V.League 1 kulübü Becamex Hồ Chí Minh ile sözleşme imzaladı.
# Atlin Gölü
Atlin Gölü (; ), Kanada'nın Britanya Kolumbiyası eyaleti ve Yukon Toprakları'nda bulunan bir göldür. Göl, Britanya Kolumbiyası'nın kuzeybatısında yer almaktadır.
Atlin Gölü, genellikle Yukon Nehri'nin kaynağı olarak kabul edilir, ancak kısa Atlin Nehri aracılığıyla Tagish Gölü'ne dökülür. Atlin Gölü, adını bölgedeki Tlingit İlk Milleti halkı tarafından almıştır.
# Japonya'da sağlık
Japonya'daki sağlık düzeyi, kültürel alışkanlıklar, izolasyon ve evrensel sağlık hizmeti gibi bir dizi faktöre bağlıdır. Michigan Üniversitesi ve Tokyo Üniversitesi'nde profesör olan John Creighton Campbell, 2009 yılında "New York Times" gazetesine verdiği demeçte, Japon halkının gezegendeki en sağlıklı grup olduğunu söylemişti. Japonlar yılda yaklaşık 14 kez doktora gidiyor; bu, Amerikalıların dört katından fazladır. 2013 yılındaki yaşam beklentisi 83,3 yıldı ve bu, gezegendeki en yüksek oranlardan biriydi.
1990'dan 2016'ya kadar 195 ülke için hesaplanan ve her doğum grubu için 20 ila 64 yaş arasında beklenen yaşam yılları olarak tanımlanan ve eğitim düzeyi, öğrenme veya eğitim kalitesi ve fonksiyonel sağlık durumuna göre ayarlanmış yeni bir beklenen beşeri sermaye ölçüsü, Lancet tarafından Eylül 2018'de yayınlandı. Japonya, 20 ila 64 yaş arasında sağlık, eğitim ve öğrenme açısından ayarlanmış 24,1 beklenen yaşam yılı ile 20 büyük ülke arasında en yüksek beklenen beşeri sermaye düzeyine sahipti.


## Ek okuma.
 -
# Acılar Kenti
Acılar Kenti, yönetmenliği Hou Hsiao-hsien tarafından gerçekleştirilen, başrollerinde Tony Leung Chiu-wai, Xin Shufen, Chen Sung-young, Jack Kao ve Li Tian-lu'nun yer aldığı 1989 çıkışlı Tayvan yapımı sinema filmi. Film, 46. Venedik Uluslararası Film Festivali'nde Altın Aslan ödülünü kazandı.
# Martyna Grajber-Nowakowska
Martyna Grajber-Nowakowska (d. 28 Mart 1995 Żywiec, Polonya) Sultanlar Ligi takımlarından Aydın Büyükşehir Belediyespor'da smaçör olarak oynayan Polonyalı voleybolcu.


## Kariyeri.
  - Aydın Büyükşehir Belediyespor (2025-"günümüz")
# Cà Mau Yarımadası
Cà Mau Yarımadası (), Vietnam'ın Cà Mau ilinde bulunan bir yarımadadır. Batıda Tayland Körfezi ile doğuda Güney Çin Denizi arasında uzanmakta olup Vietnam'ın güney ucunu oluşturur.
Cà Mau Yarımadası, en fazla 210 km uzunluğunda ve deniz seviyesinden ortalama 2,1 metre yükseklikte üçgen bir kara parçasıdır. Oluşumu neredeyse tamamen Mekong Nehri'nin tortularının sonucudur ve bu nehir, yarımadanın kuyruk ucundaki Bai Burnu oluşumunun da gerisindedir.
Cà Mau Yarımadası'nın ikliminin, nispeten kuru bir iklimin görüldüğü kış aylarının iki ila üç ayı hariç, yıl boyunca tropikal muson iklimi olduğu söylenebilir.
# İzzet Paşa Camii
Elazığ İzzet Paşa Camii, Türkiye’nin Elazığ il merkezinde yer alan, şehrin en büyük ve en önemli ibadethanelerinden biridir. ilk olarak Osmanlı döneminde inşa edilen cami, Türkiye'nin ilk asansörlü camisi olma özelliği taşımaktadır.


## Konumu.
İzzet Paşa Camii, Elazığ kent merkezinde, Gazi Caddesi üzerinde yer almaktadır. Şehrin ticari ve sosyal hayatının yoğunlaştığı bölgede konumlanan cami, hem merkezi konumu hem de mimari büyüklüğüyle dikkat çeker. Caminin çevresinde Postane Meydanı, tarihi Valilik Binası gibi yerler bulunmaktadır.


## Tarihi.
İzzet Paşa Camii, 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı Devleti döneminde, dönemin Valisi Ahmet İzzet Paşa tarafından 1866 yılında yaptırılmıştır. Kerpiç ağırlıklı inşa edilen yapı, çeşitli depremler ve zamana bağlı çökmeler yüzünden 1967 yılında yerinde yenilenmek suretiyle yıktırılmıştır.
Bir asır kadar ayakta kalan ilk yapı 29.01.1966 tarihinde kurulan "İzzet Paşa Camii Yaptırma ve Onarma Derneği" desteği ile Mayıs 1967'de yıktırılarak yeniden inşa edilmiştir. Cami 1972 yılında tekrardan ibadete açılmıştır. 


## Bina.
İzzet Paşa Camii, klasik Osmanlı cami mimarisi ile yerel taş işçiliği özelliklerini bir araya getiren bir mimari anlayışa sahiptir. Cami kare planlı olup 20 metrelik büyük bir ana kubbeye sahiptir. Kubbeyi dört büyük fil ayağı taşır. Yan kısımlarda ise 25 kadar yarım kubbelerle mekân genişletilmiştir.
Yapının cephelerinde kesme/körpe yontma taşı kullanılmıştır. Giriş kapısında ve pencerelerde taş süslemeler ve geometrik motifler dikkat çeker. İç mekânda sade bir süsleme anlayışı hâkimdir; duvarlar ve mihrap bölümü kalem işi desenlerle bezenmiştir.
# Taşacak Bu Deniz
Taşacak Bu Deniz, OGM Pictures imzalı, yönetmenliğini Çağrı Bayrak'ın yaptığı, senaryosunu Ayşe Ferda Eryılmaz ile Nehir Erdem'in kaleme aldığı, ilk bölümü 10 Ekim 2025 tarihinde yayımlanan, dram türündeki Türk televizyon dizisidir. Başrollerinde Ulaş Tuna Astepe, Deniz Baysal Yurtcu, Burak Yörük ve Ava Yaman yer almaktadır.


## Çekimler.
Taşacak Bu Deniz dizisinin çekimleri Trabzon'un Arsin, Araklı, Sürmene ve Of ilçelerinde yapılmaktadır.
# Martin Heinrich
Martin Trevor Heinrich (ˈ ; d. 17 Ekim 1971), Amerikalı siyasetçi, iş insanı ve 2013'ten beri New Mexico'dan Amerika Birleşik Devletleri Senatosu üyesidir. Demokrat Parti üyesi olan Heinrich, 2009'dan 2013'e kadar ABD temsilcisi olarak New Mexico'nun 1. kongre bölgesini temsil etti.
Fallon, Nevada'da doğan Heinrich, yetişkinliğinin büyük bir kısmını Albuquerque, New Mexico'da geçirdi ve şu anda Albuquerque'de bir evi ile Silver Spring, Maryland'deki çalışma konutuna sahiptir. 2004'ten 2008'e kadar Albuquerque Şehir Konseyinde 6. bölgeyi temsil etti. 2008 yılında ABD Temsilciler Meclisine seçildi. 2010'da tekrar seçilerek ikinci dönemini yaptı.
Temsilciler Meclisinde üçüncü dönem için aday olmak yerine 2012 seçimlerinde emekli olan Senatör Jeff Bingaman'ın boşalttığı Senato koltuğuna aday oldu ve Cumhuriyetçi Heather Wilson'ı %51'e %45 oranıyla yendi. 2018 ve 2024'te yeniden seçildi. 118. Kongrenin başlangıcından bu yana Heinrich, daha önce başkan yardımcısı olarak görev yaptığı Ortak Ekonomik Komitenin başkanlığını yapmaktadır. Ocak 2021'de, Tom Udall'ın Senatodan emekli olmasının ardından New Mexico'nun kıdemli senatörü oldu.