# Neretva köprüsü (film)
Neretva köprüsü, (İngilizceː Battle of Neretva) (Sırp-Hırvatçaː Bitka na Neretvi|Битка на Неретви) 1969 yapımı bir Yugoslav epik partizan filmidir. Stevan Bulajić ve Veljko Bulajić tarafından yazılan ve Veljko Bulajić tarafından yönetilen film, 2. Dünya Savaşı'ndaki gerçek olaylara dayanıyor. Neretva Muharebesi, 1943'te Yugoslav Partizanlara karşı Mihver güçlerinin ortak saldırısına yönelik stratejik bir plandan kaynaklanıyordu. Dördüncü Düşman Taarruzu olarak da bilinen plan, Bosna Hersek'teki Neretva nehri bölgesinde gerçekleştirildi.
Neretva Muharebesi, SFR Yugoslavya'da çekilen en pahalı sinema filmidir. Sergei Bondarchuk'un ("Neretva'da" Martin rolünü oynayan) "Savaş ve Barış" ödülünü kazanmasından sonra Yabancı Dilde En İyi Film dalında Akademi Ödülü'ne aday gösterildi. İngilizce konuşulan versiyonların müzikleri Bernard Herrmann tarafından bestelendi. Film müziği 1974'te Entr'acte Recording Society tarafından yayınlandı.
Filmin İngilizce versiyonunun orijinal posterlerinden biri, Pablo Picasso tarafından yapıldı ve Bulajić'e göre ünlü ressam bunu para ödemeden yapmayı kabul etti ve bunun karşılığında yalnızca bir kasa en iyi Yugoslav şarabı talep etti.


## Konusu.
Anlatı, Yugoslavya'daki II. Dünya Savaşı'nın arka planında gelişiyor ve Alman kuvvetleri, İtalyan birlikleri, Çetnikler (Kraliyet Yugoslav hükûmetinin destekçileri) ve Partizanlar (Tito liderliğindeki Yugoslavya Halk Cumhuriyeti'nin destekçileri) arasındaki dinamikleri tasvir ediyor.
Hikâye, Partizan destekçilerinin sokaklarda yürüyüşü sırasında bir Alman tank kolunun Yugoslavya'ya doğru ilerlemesiyle başlıyor. Üç kardeş, Danica, Novak ve Vuko çatışmanın ortasında kalır. General Lohring, kuzeyden saldırmanın önemini vurgulayarak komutanlarına savaş planları hakkında bilgi verir.
Partizanlar şiddetli bir direnişle karşı karşıya kalır ve bu durum geri çekilme planlarına yol açar. Yaralı ve hastaları kurtarırken Neretva nehrini doğuya geçmeyi hedeflerler. Bu arada Alman ve İtalyan kuvvetlerinin saldırıları yoğunlaşması sivil kayıplarına ve mülteci krizlerine yol açar.
Yüzbaşı Rossi, İtalyan ordusunun saldırganlığını sorgularken, anlatı İtalyan ordusu içindeki ahlaki çatışmayı vurgular. Sonunda Partizanlara sığınır. Prozor ve Jablanica'da her iki tarafın da başarı ve yenilgileriyle savaş sürer.
General Lohring, Partizanları hızla yok etmeye çalışır, ancak onlar yakalanmadan kaçmaya devam ederler. Neretva köprüsünün yıkılması Almanları şaşkına çevirir ve Partizanların kuzeye doğru ilerlediğini fark ederler. Partizanlar Çetnikleri kuşatmaya hazırlanırken Albay Krenzer'in tümeni yoğun bir çatışmayla karşı karşıyadır.
Eski mezarlıktaki belirleyici bir savaşta, aralarında Danica ve Novak'ın da bulunduğu birçok Partizan, Çetnikleri kuşatıp teslim olmaya zorlamak için hayatlarını feda eder. Partizanlar ağır ekipmanları arkalarında bırakarak doğuya doğru çekilir. Yolculuk meşakkatlidir, pek çok kişi yol boyunca yorgunluğa ve hastalığa yenik düşer.


## Oyuncular.
  - Sergey Bondarçuk - Martin
  - Yul Brynner - Vlado (Vladimir Smirnov)
  - Curt Jürgens - Orgeneral Lohring
  - Bata Živojinović - Stole
  - Sylva Koscina - Danica
  - Boris Dvornik - Stipe
  - Hardy Krüger - Albay Kranzer
  - Franco Nero - Yüzbaşı Michele Riva
  - Lojze Rozman - Ivan
  - Ljubiša Samardžić - Novak
  - Orson Welles - Çetnik senatör
  - Milena Dravić - Nada
  - Špela Rozin - Vlado'nun yardımcısı
  - Pavle Vuisić - Ürdün
  - Fabijan Šovagović - Mad Boško
  - Anthony Dawson - Orgeneral Morelli
  - Dušan Bulajić - Çetnik Komutanı
  - Renato Rossini - Çavuş Mario
  - Oleg Vidov - Nikola
  - Kole Angelovski - Zika
  - Aranđelović Stole - Šumadinac
  - Demeter Bitenc - Yüzbaşı Schröder
  - Ralph Persson - Teğmen Horst
  - Radko Polič - Vuko
  - Miha Baloh - Ustaşa Komutanı
  - Faruk Begolli - Stevo
  - Zaim Muzaferija - Partizanlar arasındaki uzun boylu köylü
  - Hajrudin Hadžikarić - Vladimir Nazor


## Yapım.
"Neretva Muharebesi," devlet destekli bir dizi büyük II. Dünya Savaşı film prodüksiyonunun ilkiydi. Yugoslav lider Josip Broz Tito tarafından onaylanan şaşırtıcı bir bütçesi vardı. Farklı kaynaklar bunu 4,5 milyon ila 12 milyon dolar arasında bir yere koyuyor. Sergei Bondarchuk, Yul Brynner, Franco Nero, Orson Welles gibi dünyaca ünlü yıldızlar, teklif edilen büyük miktardaki paranın cazibesine kapılarak komünist Yugoslavya'ya akın etti.
Büyük bölümü Yugoslavya'daki 58'den fazla özyönetimli şirket tarafından sağlanan fonlarla 16 ay boyunca çekilen filmde, 10.000 Yugoslav Halk Ordusu (JNA) askerinden oluşan birleşik bir tabur yer alıyordu. Film için dört köy ve bir kale inşa edildi ve yıkıldı. Alman Panzerlerine benzeyecek şekilde rötuşlanan JNA envanterindeki birkaç Sovyet T-34 tankı da aynı kaderi paylaştı. Hatta kanatlarında Balkenkreuz bulunan Alman Luftwaffe uçakları gibi birkaç Yugoslav Soko 522 uçağı bile kullanıldı.
Jablanica'da Neretva nehri üzerindeki demiryolu köprüsü yıkıldı. Yönetmen Bulajić'in çekimleri stüdyoda yapmak yerine köprüyü yıkmasının gerekçesi köprünün turistik bir cazibe merkezi haline gelmesiydi. Köprü böylece havaya uçtu, ancak yükselen duman nedeniyle hiçbir şeyin görülmesini imkansız hale getiren görüntülerin hiçbiri kullanılamaz hale geldiğinden, köprünün onarılıp yeniden yıkılmasına karar verildi. Aşırı duman sorunu yeniden ortaya çıktı ve filmde köprünün havaya uçtuğu sahneler Prag'daki bir ses sahnesinde masa boyutunda bir kopya kullanılarak çekildi. Yugoslav kamuoyu, ülkenin yazılı basınında yer alan yazılar aracılığıyla, çekimlerin gidişatı hakkında bilgilendirildi.


## Gösterime girmesi.
Film çok sayıda versiyona göre düzenlendi. Çalışma süreleri konuma göre değişir; bölgesel baskılar ayrıca sahne ekleyen veya kaldıran düzenlemeler nedeniyle hikâyeyi de değiştirir:
  - Kuzey Amerika: 106 dakika
  - İspanyolca: 113 dakika
  - Avrupa: 127 dakika
  - İngiltere/Avustralya: 127 dakika
  - Almanya ve Hırvatistan: Her biri 142 dakika, ancak aynı baskıya sahip değiller.
  - Sırbistan: 160 dakika
Oyuncuların çoğu orijinal versiyonda kendi ana dillerini konuşuyordu ve altyazılıydı. Daha sonra filmin İngilizce dublajı yapıldı ve bazı sahneleri altyazılı olarak dünya çapında dağıtıldı. 106 ila 127 dakika arasında süren İngilizce dublajlı versiyonlar, Vladmir Kraus Rajteric'in orijinal film müzikleri yeniden dublaj sürecinde hasar gördüğü için Bernard Hermann tarafından yeniden kaydedildi. Ancak Almanca ve Hırvat dilindeki yayınlar orijinal notayı içermektedir.


## Yapım.
1999'da Hırvat film hayranları arasında yapılan bir anket, filmin şimdiye kadar yapılmış en iyi Yugoslav filmlerinden biri olduğunu ortaya çıkardı.