# Risovača Mağarası
Risovača Mağarası (, Pećina Risovača), Sırbistan'ın merkezindeki Aranđelovac kasabasının tam girişinde, Kubršnica nehri vadisinin yukarısında yer alan bir mağaradır. Kragujevac yakınlarındaki Gradac Mağarası'nın yanı sıra Sırbistan'daki Paleolitik döneme tarihlenen en önemli arkeolojik alanlarından biridir. Keşfi, Sava - Tuna hattının güneyindeki Paleolitik kültürün varlığını doğruladı ve Avrupa'daki tarih öncesi insanların yaşamı hakkında yeni bilgiler sağladı.


## Coğrafya.
Mağara, Aranđelovac'ı çevreleyen bölgede yoğun miktarda bulunan ılık maden suları tarafından oluşturulmuştur. Mağara, mağara tabanındaki suda biriken mermer oniks gibi bazı doğal madenlere ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca, kristallerini mağaranın tavanında gruplandıran "flos-ferri" ("demirden çiçekler") olarak adlandırılan sarkıt formları olan aragonit içerir.


## Keşfi.
Alan, 1938 civarında, taş ocağı faaliyetleri sırasında keşfedilmiştir, ancak eski taş ocağının yeniden açıldığı 1950 yılına kadar büyüklüğü ve önemi anlaşılmamıştır. Aynı dönemde, genişliğindeki giriş bölümü çökmüş, bilimsel kazılar başlamadan önce alan büyük oranda zarar görmüş, en zengin kültürel katman yok olmuştur.


## Araştırmalar.
Arkeolojik ve mağarabilimsel kazılar 1953 yılında arkeolog Branko Gavela başkanlığında ve mağarabilimci Radenko Lazarević'in katılımıyla başladı. Mağarada mağara sırtlanı, kurt, tilki, yaban atı, mağara ayısı, mamut, yünlü gergedan, mağara aslanı, leopar, yaban domuzu, porsuk, köstebek sıçanı, kunduz, tavşan ve bozkır bizonu gibi 20 farklı memelinin fosili bulundu. Mağara derinliği yaklaşık civarındadır ve odaları veya "salonları" çeşitli şekil ve renklerde minerallerle kaplıdır. derinlikteki tortullarda tarih öncesi insan kaynaklı işlenmiş çakmaktaşı aletler ve kemik eserler keşfedildi. Bu eser toplulukları, Orta Paleolitik dönemin sonunda yaşamış olan Neandertal sakinlerine atfedilir. Günümüze kadar gerçekleştirilen kazılar sırasında Neandertal fosili kalıntıları bulunamadı, çünkü kalıntıları barındırabilecek herhangi bir katman, daha önceki taş ocakları sırasında zaten yok edilmiş ve kaldırılmıştı.


## Risovača adamı.
Neandertallerin 35.000 ila 50.000 yıllık bir dönemde mağaraya yerleştiği tahmin edilmektedir. Risovača Mağarası Neandertallerin Balkanlar'da bugüne kadar keşfedilmiş beş mağaradan biridir. Gavela, maddi kültür kalıntılarına dayanarak, sakinlerin Krapina adamı ile çağdaş olduğunu öne sürmektedir. Sakinlerin kısa boylu oldukları, buna rağmen sağlam bir yapıya sahip oldukları, biraz kambur oldukları ve taşlardan ve hayvan kemiklerinden hançerler, taştan hançerler ve taş katmanlı bıçaklar yapabilecek kapasitede oldukları tahmin ediliyordu. Bu aletlerden bazılarını kullanarak, mağara sakinleri bir buz çağının son evrelerinde mağaranın etrafındaki bozkırlarda dolaşan hayvanlarla savaşmış olmalılardı.


## Koruma.
Risovača Mağarası 1983 yılında büyük önem taşıyan ulusal bir arkeolojik sit alanı ilan edilmiş ve Sırbistan Cumhuriyeti tarafından yasal koruma altına alınmıştır. Mağara, nesli tükenmekte olan ve korunan birkaç yarasa türü için bir sığınak olmaya devam etmektedir.


## Turizm.
Mağara 1987 yılında ziyarete açılmıştır. Mağarada, bir şöminenin etrafında konaklayan bir Neandertal ailesini temsil eden bir heykel kompleksi sergilendi. 2016 yılında 24.000 ziyaretçi ile Sırbistan'da en çok ziyaret edilen üçüncü mağara oldu.