# Macar Mahmud Hamdi Paşa
Macar Mahmud Hamdi Paşa veya doğum adıyla Gedalia Fiszel Frajnd (גדליה פישל פריינד; d. 1828, Brzeziny – ö. 1896, İstanbul), Leh-Yahudi asıllı Osmanlı Müşîri. 1848 Macar Devrimi'nin başarısızlığa uğramasının ardından, pek çok Macar ve Polonyalı mülteci gibi Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı ve Müslüman oldu. Osmanlı ordusuna katılarak ölümüne dek neredeyse 45 yıl hizmet verdi.


## Hayatı.
### Kökeni.
Macar Mahmud Hamdi Paşa, doğduğu dönem Rus İmparatorluğu'nun kontrolündeki Polonya'da bulunan #YÖNLENDİRME kasabasında 1828 yılında "Gedalia Fiszel Frajnd" ("Fischel Freund") olarak dünyaya geldi. Babası, Brzeziny'nin ileri gelenlerinden Reb Szlama Frajnd'dır. Her ne kadar Macaristan'dan Osmanlı İmparatorluğu'na iltica ettiği için Macar olarak anılsa da, aslen Polonya Yahudisi'dir. Sadece İnönü Ansiklopedisi'nde Karayim Türkü olduğu geçmektedir.


### Gençlik yılları.
Fiszel, yetenekli ve dik başlı bir gençti. Geleneksel Yahudi ilkokulu olan #YÖNLENDİRME eğitim almak istemiyordu ve babası Szlama'nın ısrarlı çabalarına rağmen kaydolmayı reddetti. 13 yaşında olgunluğa erişimini simgeleyen Bar Mitzvah töreninin ardından babası onu bir saatçinin yanına çırak olarak gönderdi. Fiszel aynı zamanda dil öğrenme konusunda yeteneklidi. Bundan dolayı babası ona Lehçe ve Almanca dersleri verilmesi üzere öğretmen tuttu. Pek zaman geçmeden Fiszel, kişiliğinin saatçilik gibi tekdüze ve zahmetli bir zanaata uygun olmadığını hızla anlar. Bu aralar piyango bileti tahsilat memuru olarak çalışan babası, şans eseri satılmadan kalan bir biletten büyük ikramiye kazandı. Szlama'nın ödül parasını almasından kısa süre içinde Fiszel, uygun bir anda babasının birikimlerine ulaşıp yüklü miktardaki parayı aldı ve kaçtı. Bir müddet Almanya'da dolaştı ancak servetini süratle tüketti.#YÖNLENDİRME Yoksul ve aç bir hâlde 15 yaşındayken Macaristan'a göçtü.


#### Macaristan'daki yaşamı.
Budapeşte'de (o dönemde Ferdynand olarak bilinen Fiszel), başkentte bulunan bir şarap evinde iş buldu. Enerjik tavırlarıyla, çevikliği ve en küçük işleri bile titizlikle yerine getirmesi, şarap evinin düzenli ziyaretçilerinden saygın bir Macar süvari subayının dikkatini çekti. "Küçük Leh Yahudisi" olarak adlandırdığı Fiszel'de olağanüstü bir potansiyel gören subay, onu kendi evine alarak emir eri yaptı ve ona kapsamlı bir eğitim vermeye başladı.#YÖNLENDİRME Subay, zamanla Fiszel'i adeta kendi çocuğu gibi sevdi. Artık gelişmesi için elinden geleni yaptığını düşündüğünde Fiszel'i "Macar Demokrasisinin Babası" olarak bilinen yakın dostu Lajos Kossuth'un yanına gönderdi. Bu sırada Macaristan, 1848 Devrimi'nin eşiğindeydi.#YÖNLENDİRME Fiszel, daha önce Avusturya ordusunda hizmet etmesine rağmen saf değiştirerek Macaristan'ın özgürlük mücadelesine büyük bir coşkuyla katıldı.
Gösterdiği azim ve yetenek sayesinde hızla subaylığa terfi etti ve birçok takdir aldı. Hatta çok kez Kossuth'un bizzat dikkatini çekti. Bu süreçte Tümgeneral Gusztáv Adolf Fritsch'in yanında da görev yaptı. Kossuth'un halkını özgürlüğe kavuşturma çabası zamanla başarısızlıkla sonuçlanmaya başlıyordu. Avusturya, Macar Devrimi'ni şiddetli bir şekilde bastırdı ve isyana katılımlarından dolayı Macar Yahudilerine karşı acımasız bir zulüm başlatıldı. Ardı ardına gelen talihsiz olaylar, Fiszel'i Osmanlı İmparatorluğu'na kaçmak zorunda bıraktı. İlk Macar cumhurbaşkanı Lajos Kossuth ve kabinesinin çoğu üyesi, #YÖNLENDİRME , György Klapka, Henryk Dembiński, Józef Wysocki, György Kmety ve Adolf Farkas gibi pek çok Macar ve Polonyalılar da Osmanlı'ya iltica ettiler.


### Osmanlı İmparatorluğu'ndaki yaşamı.
Fiszel Frajnd, 1849'un sonlarında Şumnu ve çok geçmeden İstanbul'a sığındı. 3 Aralık 1849 tarihli bir mektupta, Kossuth tarafından resmi olarak askerî görevlerinden alındı. 1853'te, Kırım Savaşı'nın patlak vermesiyle, Osmanlı ordusuna katıldı ve birçok hemşehrisi gibi Ömer Lütfi Paşa'ya yaver tayin edildi. Ömer Paşa'nın aracılığıyla Müslüman olan Fiszel, soyadının Türkçe karşılığı olan (Mahmud) Hamdi ismini aldı. Müttefik kuvvetlerinin Kırım'a konuşlandırılmasının ardından, Osmanlı birlikleriyle müştereken katıldığı Balaklava Muharebesi'nde sıradışı askerî performanslar sergiledi. 
Savaş sırasında Sadık Paşa (Michał Czajkowski), Polonya ve Sultanın Kazakları birliklerinin kurulmasının ardından bir Yahudi lejyonun oluşturulmasını istedi. 1809'da "#YÖNLENDİRME yakınlarında öldürülen #YÖNLENDİRME hatırlatan, İsrailli ve cesur bir asker" olarak tanımladığı Freund'u, lejyonun başkomutanlığına aday gösterdi. Ancak Adam Mickiewicz ile Rothschild ve Kamondo aileleri, bilinmeyen sebeplerden dolayı bu öneriye karşı çıkarak lejyonun başına asil bir Polonyalı'nın geçmesini tercih ettiler. Sonuç olarak lejyonun kurulması gerçekleştirilmedi.
Osmanlı-Karadağ Savaşı'nın başlaması üzere 1861'de Miralay payesiyle Abdi Paşa Tümeni'nin kurmay heyetinin başında görev yaptı. Bu sırada #YÖNLENDİRME mevzilerine karşı etkili bir harekât gerçekleştirdi. 1875'te Hersek İsyanı'nı bastırmakla görevlendirildi; ardından Ahmed Cevdet Paşa'nın liderliğindeki reform komisyonuna tayin edilerek Bosna-Hersek'in ıslahatında aktif rol üstlendi. 1876'da Bulgar İsyanları'nı kısa sürede bastırdı. Birkaç ay sonra başlayan Karadağ Savaşı'nda Temmuz-Ağustos arası İşkodra cephesinde Müşîr rütbesiyle vazife aldı. Medun Kalesi'nin Karadağlılarca kuşatmasını engelleyemediği için azledildi. 93 Harbi'ndeki başarısızlığı nedeniyle Mehmed Redif ve diğer paşalarla birlikte Rodos'a sürgüne gönderildi.#YÖNLENDİRME 
Avram Galanti, Mahmud Hamdi Paşa'nın Rodos'ta bulunduğu sırada adanın Hahambaşısını makamında ziyaret ettiğini ve kendisiyle Tevrat metinleri ile Talmud yorumları üzerine derin dinî-felsefî müzakerelerde bulunduğunu bizzat nakletmektedir. Sultan II. Abdülhamid kendisini bir süre sonra af eder. Sürgünden İstanbul'a dönen paşa, Meclis-i Tedkikat-ı Askeriye Komisyonu üyeliği gibi çeşitli görevlerde bulundu. Sultan tarafından "Yaver-i Ekrem" unvanıyla ödüllendirildi. Veysel Paşa'nın hastalığında, vekaleten Edirne'deki 2. Ordu Müşavirliği'ni Haziran 1891 ve Aralık 1895 arasında yaptı. Görevini tamamlayarak İstanbul'a döndü, ordu müfettişi olarak atandı ve Sultan'ın yaverliğini yapmaya devam etti. 1896'da İstanbul'da 67-68 yaşlarında ölen paşa, II. Mahmud Türbesi haziresine defnedildi. Sicill-i Osmânî'de, Mahmud Hamdi Paşa'nın "maharet ve liyâkat sâhibi" olduğu söylenmektedir.#YÖNLENDİRME Tarihçi İsmet Parmaksızoğlu ise paşayı şöyle değerlendirir: "Tanzimât Devri'nde yetişen ve Osmanlı Devleti'nin son döneminde hizmet alan generallerden, orta derecede başarılı bir kişidir". Bazı kaynaklarda 1885'te Beyrut'ta öldüğü ve Sadrazam rütbesine kadar yükseldiği yazılsa da,#YÖNLENDİRME bu bilgi hatalıdır zira Ahmed Hamdi Paşa ile karıştırılmaktadır.


### Bibliyografya.
-