# Avalanche (Blok zincir platformu)
Avalanche, merkeziyetsiz ve açık kaynaklı bir Layer-1 (Katman-1) blok zinciri olup, üç zincirli bir mimari kullanır: C-Chain, P-Chain ve X-Chain. Her biri belirli kullanım senaryolarına hizmet edecek şekilde tasarlanmış ve birbirleriyle etkileşimli çalışmaktadır. Avalanche, akıllı sözleşme, ölçeklenebilirlik ve işlem hızı gibi özelliklerle bilinmektedir. Bu platform, merkeziyetsiz finans (DeFi) ve merkeziyetsiz uygulamalar (dApp'ler) için çerçeve sağlar. Ayrıca, Avalanche, ağ güvenliğini sağlamak ve işlem verimliliğini optimize etmek için Proof of Stake (PoS) konsensüs mekanizmasını kullanır. "Ava Labs" tarafından geliştirilen Avalanche, 2020 yılında piyasaya sürülmüştür.


### Tarihçe.
Avalanche, merkeziyetsiz uygulamalar (dApps) ve özel blok zincirler (subnet'ler) geliştirilmesini destekleyen bir blok zinciri platformu ve konsensüs protokolüdür. Avalanche konsensüs protokolü, Emin Gün Sirer, Maofan "Ted" Yin ve Kevin Sekniqi tarafından geliştirildi ve çökme hatalarına ve Bizans hatalarına karşı dayanıklı olacak şekilde tasarlandı. Protokolün temelleri, Mayıs 2018'de "Team Rocket" adlı anonim bir grup tarafından yayımlanan bir makaleye dayanmaktadır.
Avalanche protokolünün geliştirilmesinin ardından, blok zincir teknolojisinin endüstriyel gereksinimlerini karşılamak amacıyla Ava Labs adlı bir teknoloji girişimi kuruldu. Ava Labs, protokolün daha geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşmasını sağlamak ve merkeziyetsiz finans (DeFi) gibi uygulamalar için ölçeklenebilir çözümler sunmayı hedefledi. Mart 2020'de Avalanche konsensüs protokolüne ait AVA kod tabanı açık kaynak olarak yayımlandı.
Eylül 2021'de Ava Labs, Polychain Capital ve Three Arrows Capital gibi yatırımcılardan 230 milyon dolar fon topladı. Bu finansman, Avalanche ağının geliştirilmesi ve genişletilmesi için kullanıldı. Aynı yılın Kasım ayında, Avalanche, Deloitte ile yapılan bir iş birliği sonucunda ABD'deki doğal afet yardım programlarını iyileştirmek amacıyla kullanılmaya başlandı.
Ağustos 2022'de, "CryptoLeaks" adlı bir platform, Ava Labs'ın rakiplerinin faaliyetlerini engellemek amacıyla hukuk firması Roche Freedman ile anlaşmalar yaptığı iddialarında bulundu. Ava Labs CEO'su Emin Gün sirer Sirer, bu iddiaları reddetti ve şirketin etik değerlere bağlı olduğunu vurguladı.
Ocak 2023'te Amazon Web Services (AWS) ile bir ortaklık duyuruldu. Bu ortaklık, Avalanche altyapısının geliştirilmesi ve merkeziyetsiz uygulama ekosisteminin güçlendirilmesi amacı taşıyordu. Aynı dönemde, Arkham Intelligence ile iş birliği yapılarak kullanıcıların Avalanche ekosistemindeki cüzdan ve varlık aktivitelerini analiz etmelerine olanak sağlandı.
Ekim 2024'te, CryptoLeaks'ten gelen yeni iddialar, merkeziyetsizlik eksikliği ve rakip blok zincir projelerini kamuya açık şekilde kötüleyerek rekabetçilere karşı agresif stratejiler izlenmesi gibi konuları gündeme getirdi.


## Avalanche9000.
2024 yılında, Avalanche ağına önemli güncellemeler getirildi. Avalanche9000 güncellemesi ile geliştiricilere daha düşük maliyetli ve özelleştirilebilir Layer 1 blok zincirleri kurma olanağı tanındı. Ayrıca, HyperSDK'nin duyurulmasıyla geliştiricilerin özel sanal makineler oluşturarak ağın esnekliğini artırması da sağlanmıştır. Bu yenilikler, Avalanche'ın farklı kullanım alanlarında daha geniş bir sistem yelpazesi sunmasına katkıda bulundu


### 1. Bağımsız Layer-1 Blok Zincirleri.
Avalanche9000, geliştiricilerin tamamen özelleştirilebilir bağımsız Layer-1 blok zincirleri kurmasına imkan tanır. Bu, kullanıcıların farklı kullanım alanlarına yönelik alt ağlar oluşturmasına olanak verir.


### 2. Düşük Maliyetli Validasyon:.
Güncelleme, validatörlerin Avalanche'ın ana ağına (Primary Network) bağlı olma zorunluluğunu ortadan kaldırır. Bu değişiklik, maliyetlerin düşmesine yardımcı olur ve daha fazla geliştiricinin kendi subnet'lerini oluşturabilmesine olanak tanır.


### 3. HyperSDK Entegrasyonu.
"Avalanche9000 ile gelen HyperSDK, geliştiricilere özelleştirilmiş sanal makineler (VM) oluşturma olanağı verir. Bu sanal makineler, belirli kullanım senaryolarına uygun çözümler geliştirmeye olanak tanır.


## Avax.
AVAX, Avalanche blok zincirinin yerel kripto para birimidir. Ağ üzerinde işlem ücretlerini ödemek, güvenliği sağlamak ve konsensüs protokolüne katılmak için kullanılır. AVAX, ayrıca ağın güvenliğine katkıda bulunmak için stake edilebilir ve bu süreçte ödüller elde edilebilmektedir. Avalanche ekosisteminde AVAX, yönetişimde de rol oynar ve ağın gelişimine katkı sağlamak için kullanılabilir.


## Avalanche protokolü.
Avalanche blok zinciri, üç farklı zincir yapısına sahip olan bir Layer-1 blok zinciridir. Her biri farklı işlevler için özelleşmiş bu zincirler, ağın esnekliğini ve ölçeklenebilirliğini artırmak icin geliştirilmiştir.
1. X-Chain (Exchange Chain): X-Chain, Avalanche ağında dijital varlıkların yaratılmasından ve takas edilmesinden sorumludur. Özellikle AVAX token'larının yaratılması ve işlemleri için kullanılır.
2. P-Chain (Platform Chain): P-Chain, Avalanche ağındaki doğrulayıcıların yönetilmesini sağlar. Aynı zamanda, özelleştirilmiş alt ağlar (subnets) oluşturmak için kullanılır, bu da ağın daha geniş bir ekosisteme hizmet etmesini mümkün kılar.
3. C-Chain (Contract Chain): C-Chain, Ethereum Virtual Machine (EVM) uyumlu bir zincir olup, akıllı sözleşmelerin çalıştırılmasına imkan tanır. Geliştiriciler, bu zincir üzerinde merkeziyetsiz uygulamalar (dApp'ler) geliştirebilir.
Avalanche ağı, farklı kullanım alanlarına uyum sağlayabilen, yüksek verimlilik ve esneklik sunan bir yapıdadır. Bu yapı, birbirinden bağımsız çalışan zincirler sayesinde çeşitli uygulamaların ihtiyaçlarına uygun çözümler sunmayı amaçlar.


## Avalanche Konsensüsü.
1. Canlılık (Liveness): Avalanche protokolü, ağdaki tüm doğru düğümler (validatorlar) tarafından işlemlerin sürekli olarak kabul edilmesini sağlar. Bu, ağın kesintisiz ilerlemesini ve doğrulama süreçlerinin sürekli olarak devam etmesini garantiler.
2. Hızlı Sonuçlandırma ve Düşük Gecikme Süresi: Avalanche, işlemleri genellikle 2 saniye içinde sonuçlandırmaktadır .Bu, işlemlerin birkaç saniye içinde onaylanabileceği anlamına gelir, ancak ağın doğrulayıcı sayısına ve ağ koşullarına bağlı olarak bu süre biraz değişebilir.
3. Yüksek Verim (Throughput): Avalanche, saniyede 1.000 ila 10.000 işlem kapasitesine sahip olacak şekilde tasarlanmıştır. Bu, ağın yüksek işlem hacmini verimli bir şekilde işleyebilmesini sağlar ve Bitcoin veya Ethereum gibi daha önceki blok zinciri ağlarıyla kıyaslandığında daha yüksek işlem doğrulama hızları önerir.
4. Direnç ve Hata Toleransı: Avalanche, ağdaki katılımcıların mutlak bir fikir birliğine varmalarını gerektirmez. Bu, ağın hata toleransını artırır ve katılımcıların farklı fikirlerde olmasına rağmen güvenli bir işlem süreci sağlar.
Fikir Birliği Mekanizması
Avalanche'in fikir birliği mekanizması, geleneksel Bizans Hata Toleransı (BFT) sistemlerinden farklıdır. İlk olarak Slush ile başlar, ardından sırasıyla Snowflake, Snowball ve nihayetinde Avalanche aşamalarına geçiş yapar. Bu süreç, ağda daha güvenli, hızlı ve geri dönülemez bir fikir birliği yapısının oluşmasını sağlar. Her aşama, ağın güvenliğini artırırken işlem hızı ve verimliliği üzerinde olumlu etkiler yaratır.