# Dvaita Vedanta
Dvaita Vedānta (Sanskrit: द्वैत वेदान्त; IAST: "Dvaita Vedānta") veya özgün adıyla Tattvavāda (IAST: "Tattvavāda"), Vedanta geleneği içinde düalist bir Hindu felsefesi ekolüdür. 13. yüzyılda Güney Hindistan’da Madhvacharya tarafından sistemleştirilmiştir. Dvaita’ya göre Brahman (en yüce gerçeklik) ile ruhlar ("jīva") ve madde ("jaḍa/prakṛti") birbirinden farklı gerçekliklerdir; bu farklılıklar hiçbir bağlamda ortadan kalkmaz. Ekol, özellikle Advaita’nın nondualist yorumuna ve Vişiştadvaita’nın “ayrımlı nondualist” yorumuna karşı konumlanır.


## Adlandırma ve etimoloji.
Madhva ekolü kendisini sıklıkla Tattvavāda (“gerçeklik öğretisi”) olarak adlandırır; modern literatürde ise yaygın olarak Dvaita Vedānta (“ikicilik Vedāntası”) diye anılır. Her iki ifade de Sanskrit diline aittir.


## Öğreti.
### Ontoloji.
Dvaita ontolojisi, varlığı başlıca iki olgu olarak kavrar: (1) bağımsız gerçeklik ("svatantra", yalnızca Viṣṇu/Brahman), (2) bağımlı gerçeklik ("paratantra"), yani ruhlar ("jīva") ve cansız/maddî varlık ("jaḍa/prakṛti"). Bu bağımlılık, ruh ve maddenin gerçekliğini ortadan kaldırmaz; aksine onların Tanrı’dan ontolojik olarak farklı olduklarını vurgular.


### Pañcabheda.
Dvaita’nın en ayırt edici öğretisi pañcabheda (“beşli fark”) doktrinidir. Buna göre gerçeklik daima şu beş farkı içerir:
Viṣṇu ile ruh ("īśvara–jīva"),
Viṣṇu ile madde ("īśvara–jaḍa/prakṛti"),
ruh ile madde ("jīva–jaḍa"),
bir ruh ile başka bir ruh ("jīva–jīva"),
bir madde türü ile başka bir madde türü ("jaḍa–jaḍa"). Bu beşli fark ezelî ve ebedîdir, kurtuluş sonrasında da ruhların bireyselliği korunur.


### Tanrı, ruh ve madde ilişkisi.
Dvaita’da Brahman doğrudan Vişnu ile özdeşleştirilir; Viṣṇu ezelî-ebedî, her şeyi bilen ve kuşatan, niteliği olan ("saguṇa") Tanrıdır. Ruhlar bilinçli ve ebedîdir; madde ise bilinçsizdir. Ruhlar ve madde Tanrı’ya ontolojik olarak bağımlıdır, fakat gerçeklikleri inkâr edilmez ("satkārya").


### Epistemoloji.
Madhva, algı ve çıkarımı baştan geçerli ("prāmāṇya") kabul eden realist bir bilgi anlayışından hareket eder; bu nedenle Advaita’nın farklılıkları nihai düzeyde māyā/avidyā olarak yorumlayan yaklaşımına karşı çıkmaktadır. Kutsal metinler (Upanişadlar, Bhagavad Gita, Brahma Sutraları) günlük deneyimin sunduğu çokluk algısıyla çelişmeyecek şekilde yorumlanmalıdır.


### Kurtuluş.
Kurtuluş, ruhun Tanrı’ya mutlak bağımlılığının bilinmesiyle ve bhakti (Tanrı'ya aşk) aracılığıyla, Tanrı’nın lütfuna mazhar olarak gerçekleşir. Bilgi ("jñāna") gerekli olmakla birlikte lütuf ("anugraha") esastır. kurtuluşta ruh Tanrı ile özdeş olmaz, bireyselliğini korur.


## Karşılaştırma.
### Advaita Vedānta ile farklar.
Advaita, ātman ile Brahman’ın nihai özdeşliğini savunur ve çokluğu illüzyon sayar; Dvaita ise çokluğu ve farklılığı nihai düzeyde gerçek kabul eder, Tanrı’yı nitelikli ve kişisel olarak yorumlar ve ruh–Tanrı özdeşliğini reddeder.


### Viśişṭādvaita ile farklar.
Vişiştadvaita ruhların bireyselliğini korurken onları Brahman’ın “nitelikleri/bedeni” bağlamında açıklar; Dvaita’ya göre Tanrı–dünya ilişkisi “ruh–beden” değil, “egemen neden–etki” ilişkisidir ve iki tarafın ontolojik farklılığı baki kalır.


## Metinler ve gelenek.
Madhva’nın Vedānta yorumu; Upanişadlar, "Bhagavadgītā" ve "Brahmasūtra" üzerine kapsamlı şerhler ile sistematik risalelerden oluşur. Ekolün Madhva'nın ardılı olan önemli âlimleri arasında Jayatirtha ve Vyasatirtha anılır. Gelenek günümüzde özellikle Udupi merkezli "Madhva sampradaya" içinde sürmektedir.