# Lelegler
Lelegler (Λέλεγες), Helenler gelmeden önce Ege bölgesinin yerli halkıydı. Bölgedeki bir başka Helen öncesi halk olan Pelasglardan farklıydılar. Hangi bölgelerin yerlisi oldukları kesin değildir, çünkü görünüşe göre yazılı bir dilleri yoktu ve onlara yapılan tek atıflar antik Yunan kaynaklarındadır. Bu atıflar rastgele ve (iddia edildiği üzere) bazen kurgusaldır. Benzer şekilde, "Leleglerin" dili hakkında da çok az şey bilinmektedir.
Birçok Yunan yazar, Lelegleri güneybatı Anadolu'daki Karyalılarla ilişkilendirir. Homeros, Lelegleri Truva müttefikleri arasında Karyalılar, Pelasglar, Paeonyalılar ve Gaukonlarla birlikte sayar.


## Etimoloji.
"Leleg" isminin, bir iç ad (endonim) yerine, çoktan yok olmuş bir dilde bir dış ad (egzonim) olduğu düşünülmektedir. Yani, Tunç Çağı boyunca "yabancılar" anlamına gelen "lulahi" kelimesi, Luvi ve diğer Anadolu dillerinde kullanılmıştır. Örneğin, bir Hitit çivi yazısı yazıtında, rahipler ve tapınak hizmetkarlarının "lulahi" ve yabancı tüccarlarla konuşmaktan kaçınmaları emredilmiştir. Vitaly Shevoroshkin'in önerisine göre, "lulahi" kelimesinin Yunancaya çevrilmesiyle "leleg" kelimesi ortaya çıkmış olabilir.
Pseudo-Apollodorus'un "Bibliotheke"'sinde ve Pausanias'ta bahsedilen geç dönem gelenekleri, ismin Lelex adındaki efsanevi bir kraldan geldiğini öne sürer. Yunan mitografyacıları, neredeyse her Helen kabilesi için efsanevi bir kurucuyu anan benzer bir etimoloji sunmuştur: Ken Dowden'in belirttiği gibi, "Lelex ve Lelegler, tarihi önemleri ne olursa olsun, Lakonia'yı ve tüm anlamını çizmek için boş bir sayfa görevi görmüşlerdir."


## Lelegler hakkında antik kaynaklar.
### Anadolu.
Homeros'un "İlyada"sında "Lelegler", Truvalıların müttefikleridir (10.429), ancak İlyada'nın 2. Kitabında müttefiklerin resmi kataloğunda yer almazlar ve vatanları belirtilmemiştir. Daha sonraki bazı yazarların onları karıştırdığı Karyalılardan ayırt edilirler; bir kralları (Altes) ve Ahilleus tarafından yağmalanan bir şehirleri (Pedasus) vardır. "Encyclopædia Britannica" 1911'e göre "Pedasus" topoğrafik adı, birçok antik yerde geçer: Kizikos yakınlarında, Satniois Nehri üzerindeki Troas'ta, Karya'da ve Messenia'da. Troas'taki Gargara, bir "Leleg" yerleşimi olarak sayılmıştır. Alkaios (MÖ 7. veya 6. yüzyıl) Troas'taki Antandros'u "Leleg" olarak adlandırır, ancak daha sonra Herodot bu sıfatın yerine "Pelasg" sıfatını kullanır, bu nedenle belki de bu iki tanım Yunanlar için genel olarak eş anlamlıydı.
Homeros'a göre "Lelegler", kendine özgü bir Anadolu kabilesiydi. Ancak Herodot, "Leleglerin" Karyalılar için kullanılan eski bir isim olduğunu belirtir.
Atinalı Pherecydes (MÖ yaklaşık 480), "Leleglere" Karya'nın kıyı şeridini, yani Efes'ten Phokaia'ya kadar olan toprakları, ayrıca Samos ve Sakız adalarını atfetmiş; asıl Karyalıları ise daha güneyde, Efes'ten Milet'e kadar olan bölgeye yerleştirmiştir.
Pausanias'a, Efes'teki tanrıça tapınağının oradaki İyon kolonizasyonundan daha eski olduğu ve Artemis olarak yeniden tanrıçaya adandığı hatırlatılmıştır. Kesin bir dille, buranın İyon göçünden çok daha eski olduğunu, hatta Dodona'daki kehanet tapınağından bile daha yaşlı olduğunu belirtir. Şehrin İyon öncesi sakinlerinin "Lelegler" ve Lidyalılar (ikincilerin çoğunlukta olmasıyla) olduğunu ve Androklos'un yukarı şehirde bulduğu herkesi topraklardan sürmesine rağmen, kutsal alanın çevresinde oturanlara dokunmadığını söyler. Onlarla karşılıklı güvenceler vererek onları tarafsız bir zemine oturtmuştur. Pausanias'ın bu açıklamaları, tarihi zamanlarda kültün, Yunanların Artemis adını verdiği "Efes Hanımı"nın çok göğüslü ikonuna odaklanan formunda doğrulanmaktadır. Özünde Yunan olmayan diğer kült unsurları, yerli kültün Yunan yerleşimciler tarafından benimsendiğini düşündürmektedir.
Tarihçiler genellikle, yerli halkın bir istiladan sonra dağlık bölgelere çekilmedikleri takdirde bir alt sınıf olarak hayatta kaldıklarını varsayarlar, bu nedenle "Deipnosophistae"'de, Theangelalı Philippos'un (MÖ 4. yüzyıl tarihçisi), "Leleglerin" hala "gerçek Karyalıların" serfleri olarak hayatta kaldığından bahsetmesi ilginçtir. Daha sonra ise Strabon, Karya'da kendi zamanında hala "Leleg kaleleri" olarak bilinen, kendine özgü bir grup terk edilmiş kale ve mezarı Leleglere atfeder; "Encyclopædia Britannica" 1911, bunları Theangela ve Halikarnassos çevresinden kuzeyde Milet'e (Pherecydes'in "gerçek Karyalılarının" güney sınırı) kadar izlenebilen kalıntılar olarak tanımlar. Plutarhos da içerideki Tralles'te (şimdi Aydın) Leleg serflerinin tarihi varlığını ima eder.


### Yunanistan ve Ege.
MÖ dördüncü yüzyıl tarihçisi Theangelalı Philippos, Leleglerin Küçük Asya'da Karyalılar tarafından yenilgiye uğratıldıktan sonra bile anakara Yunanistan'daki Messenia, Lakonia, Lokris ve diğer bölgelerle bağlantılarını sürdürdüklerini öne sürmüştür.
Hesiodos'un ""Kadınlar Kataloğu" adlı eserindeki parçalı tek bir pasaj, "Lelegleri"" Yunanistan'ın merkezindeki Lokris'te, Deukalion'un mitolojik ve arkaik zamanına yerleştirir ve onları büyük tufandan sonra dünyayı yeniden dolduran, insana dönüşmüş kayalar olarak tanımlar. Lokris, aynı zamanda Kadmos ve Fenikeli maceracıları tarafından Boeotia'dan sürülen bazı Pelasg sakinlerinin de sığınağıdır. Ancak MÖ 4. yüzyıla kadar hiçbir yazar "Lelegleri" Ege'nin batısında bir yere yerleştirmez. Bununla birlikte, ilk olarak bir Girit efsanesinde (Herodotus tarafından alıntılanan, ancak kendi dediğine göre Karyalıların kendisi tarafından reddedilen) ortaya çıkan ve Kallisthenes, Apollodorus ve diğer sonraki yazarlar tarafından tekrarlanan "Leleglerin" Karyalılarla (Lidyalılar ve Misyalılara benzeyen göçmen fatihler) karıştırılması, Kallisthenes'in, "Leleglerin" Karyalılara Yunanistan kıyılarına yaptıkları (yarı efsanevi) akınlarda katıldığı yönündeki önerisine kolayca yol açmıştır.
Herodotus (1.171), Leleglerin eski zamanlarda Ege adalarında yaşayan ve Giritli Minos'a tabi olan bir halk (bu, Sir Arthur Evans'ı Helen öncesi Girit kültürüne "Minos" adını vermeye iten tarihi referanslardan biridir) olduğunu söyler. Ayrıca, Dorlar ve İyonlar tarafından yurtlarından sürüldükten sonra Karya'ya sığındıklarını ve burada Karyalılar olarak adlandırıldıklarını belirtir. Herodot'un kendisi, Karya'da doğmuş bir Dor Yunan'ıydı.
Bu arada, 4. yüzyıldan itibaren diğer yazarlar onları Boeotia'da, batı Akarnania'da (Lefkada) ve daha sonra yine Thessalia'da, Euboea'da, Megara'da, Lacedaemon'da ve Messenia'da keşfettiklerini iddia ettiler. Messenia'da, Pylos'un göçmen kurucuları olarak kabul edildiler ve denizci Taphianlar ile Teleboanlarla bağlantılıydılar ve Pelasglardan ayırt ediliyorlardı. Ancak, Lakedaimon ve Leukas'ta yerli olduklarına inanılıyordu ve Halikarnaslı Dionisos, "Leleglerin" daha sonraki Lokrislilerin eski adı olduğundan bahseder. Bu Avrupalı Leleglerin, hem Karya'da hem de Yunanistan'ın bu "Leleg" bölgelerinde Pedasus, Physcus, Larymna ve Abae gibi yer adlarının tekrar etmesiyle birlikte yorumlanması gerekir. Belki bu, bazı erken dönem göçlerinin sonucudur; belki de bu Leleg teorilerinin nedenidir; belki de bu bölgeleri gevşek bir şekilde birbirine bağlayan, geniş çapta yayılmış bir Hint-Avrupa öncesi kültürü vardı ve modern hipotezlerin çoğu bu olasılık üzerine inşa edilmiştir.
19. yüzyılda modern mirasçılarına ilham veren Cermen teorisyenler:
  - H. Kiepert. "Über den Volksstamm der Leleges", ("Monatsberichte Berliner Akademie'de," 1861, s. 114) Leleglerin yerli bir halk olduğunu ileri sürmüş ve onları İliryalılarla ilişkilendirmiştir.
  - KW Deimling, "Die Leleger" (Leipzig, 1862) adlı eserinde kökenlerini Güneybatı Küçük Asya'da konumlandırır ve onları oradan Yunanistan'a getirir  bu da esasen klasik Yunan görüşünü tekrarlar.
  - GF Unger. "Philologus'ta" "Selanik'te Hellas", ek. ii. (1863), onları Fenikeli yaptı.
  - E. Curtius, "Yunanistan Tarihi" (cilt i) adlı eserinde, yeni doğan Ege kültürünün bir "Leleg" evresinden bile söz eder.


## Bibliyografya.
 -