# Wilhelm Filchner
Wilhelm Filchner (d. 13 Eylül 1877, Münih - ö. 7 Mayıs 1957, Zürich), Alman ordu subayı, bilim adamı ve kâşif. Çin, Tibet ve çevresi bölgelerde çeşitli araştırmalar ve bilimsel incelemeler yürütmüş ve 1911-13 yılları arasında İkinci Alman Antarktika Seferi'ne liderlik etmiştir.
Genç bir askeri subay olarak Filchner, Rusya ve Pamir Dağları silsilesindeki seyahat maceralarının ardından cesareti ve gözü pekliği ile erken bir üne kavuştu. Daha fazla teknik çalışma yaptıktan sonra, 1903-05 yıllarında Tibet ve batı Çin'de önemli bir bilimsel araştırmaya liderlik etmeden önce coğrafya ve jeofizik alanlarında uzmanlık geliştirdi. 1909'da, kıtanın iç kısımlarının kapsamlı bir şekilde keşfedilmesini içeren hem bilimsel hem de coğrafi hedefleri olan, yaklaşan Alman Antarktika seferini düzenlemek ve yönetmek üzere atandı. Sefer sırasında gemisi Weddell Denizi buzuna sıkıştı, sekiz ay boyunca sürüklendi ve Filchner'ın bir kara üssü kurmasını engelleyerek ana amacında başarısız olmasına neden oldu. Önemli bilimsel sonuçlar elde edilmesine rağmen, sefer ciddi kişilerarası anlaşmazlıklar ve kalıcı düşmanlıklar nedeniyle kesintiye uğradı; bu da Filchner'in lider olarak itibarını zedeledi ve kutup kariyerini sona erdirdi.
Birinci Dünya Savaşı'ndaki görevlerinin ardından Asya seyahatlerine ve incelemelerine devam etti. Çin ve Tibet'te, çoğu zaman meşakkatli ve bazen tehlikeli şartlarda, iki uzun tek başına manyetik araştırma yürüttü ve İkinci Dünya Savaşı başladığında bu çalışmaları hâlâ devam ediyordu ve Hindistan'da mahsur kalmıştı. Yıllar süren tutukluluğun ardından Avrupa'ya döndü ve Zürih'e yerleşerek emekli oldu ve 1957'de orada öldü. Yaşamı boyunca çok sayıda ödüle layık görüldü; bunların arasında 1937'de Alman Ulusal Sanat ve Bilim Ödülü ve birkaç fahri doktora da bulunur. Antarktika'da da anılmakta olup, oradaki birçok coğrafi yapıya ismi verilmiştir.


## Erken dönemi.
Wilhelm Filchner, 13 Eylül 1877'de Eduard ve Rosine Filchner'in oğlu olarak Münih'te doğdu. Ancak, bazı kaynaklar onun doğum yerini çeşitli şekillerde Münih veya Bayreuth arasında değiştirse de, ailenin Wilhelm'in doğumundan kısa bir süre sonra Münih'ten Bayreuth'a taşındığı ve babasının zamansız ölümünün ardından Münih'e geri döndüğü anlaşılmaktadır. Wilhelm çocukken önemli bir sanatsal ve müzikal yetenek gösterdi ve Franz von Lenbach, Franz Suck ve Siegfried Wagner gibi isimlerden ilham aldı. Hayatını sanatla kazanmış olabilir, ancak aile gelenekleri onu askeri bir kariyere doğru yöneltti ve 15 yaşında Prusya Askeri Akademisi'ne kaydoldu.


## Gezgin ve kaşif.
### Asya'daki ilk seyahatleri.
#### Rusya ve Pamirler.
Filchner, 1898'de genç bir subayken ordudan yedi haftalık bir Rusya yolculuğu yapmak üzere izin aldı, ancak casusluk yaptığı şüphesiyle ülkeyi terk etmek zorunda kaldı. İki yıl sonra, Fergana Vadisi'ndeki Oş'tan Tacikistan'daki Murghab'a gidip Sincan'daki Kaşgar üzerinden geri dönerek iyi bir şekilde duyurulan bir atlı yolculuğu da dahil olmak üzere Pamir Dağları'na bir keşif gezisi yaptı. Filchner, bu yolculuklar sırasında Rusların birçok faaliyetini gözlemledi ve Ruslarla İngilizlerin yerli halkla olan etkileşimlerindeki farklılıkları kaydetti: "Ruslar, Asyalı halklarla olan ilişkilerinde kalplerine ulaşmayı başarırken, İngilizler yerlilerle olan ilişkilerinde kültürel üstünlüklerini gösteriyorlar". Filchner, popüler bir kitap olan "Ein Ritt über den Pamir" ("Pamirler Üzerinden Bir Yolculuk") adlı kitapta anlattığı bu maceraları sayesinde, cesur bir gezgin olarak erken bir üne kavuştu.


#### Çin ve Tibet, 1903–05.
Almanya'ya döndüğünde Filcher, coğrafya ve jeofizik konusundaki bilgisini Münih Teknik Üniversitesi ve diğer kurumlardaki dersler aracılığıyla geliştirdi. 1900 ile 1903 yılları arasında İsveçli Sven Hedin ve Berlin Üniversitesi'nden Ferdinand von Richthofen gibi dönemin önde gelen gezgin bilim adamlarından bazılarıyla temas kurdu. 1903 yılında von Richthofen'in tavsiyesi üzerine Alman Ordusu, kendisine Tibet ve Batı Çin'de, Hwang Ho Nehri'nin yukarı kesimlerine kadar uzanan büyük bir bilimsel araştırmanın liderliğini üstlenmesi için izin verdi. Bu potansiyel olarak tehlikeli bir girişimdi ve Filchner zaman zaman Müslüman bir rahip kılığına girerek faaliyetlerini gizlemeyi gerekli gördü.
Filchner'in bu yolculuğundaki başlıca bilimsel yardımcısı coğrafyacı Albert Tafel oldu. Tafel'le ilişkileri sıkıntılıydı ve sık sık tartışıyorlardı. Seyahat sonrası Tafel, Filchner'e hakaret etmek ve lider olarak otoritesini baltalamak, onu korkaklıkla suçlamak ve haritalarının doğruluğunu sorgulamak için neredeyse hiçbir fırsatı kaçırmadı. Filchner'in askeri geçmişi ve resmi tavrı da bu soruna katkıda bulundu; Cornelia Lüdecke'nin Filchner hakkındaki biyografik makalesinde belirttiği gibi, bir subay olarak "tartışmak için değil komuta etmek için eğitilmişti". Bu, Filchner'ın daha sonraki keşiflerinde de belirginleşecek bir özellikti.


### Antarktika: İkinci Alman Antarktika Seferi, 1911–13.
#### Arkaplan, hedefler ve hazırlıklar.
Filchner'in Antarktika'ya olan ilgisi, o zamanlar büyük ölçüde keşfedilmemiş olan Antarktika kıtasının, Weddell ve Ross Denizlerini birbirine bağlayan bir boğazla bölünmüş Doğu ve Batı Antarktika olmak üzere iki ayrı kara parçasından oluştuğunu düşünen Berlin Üniversitesi'nden Albrecht Penck'in teorileriyle ateşlendi. Filchner bu konuyu araştırmak istedi ve 1909'da Berlin Coğrafya Topluluğu'nun desteğiyle bir Antarktika seferi hazırlıklarına başladı. Sadece Penck'in teorisini test etmekle kalmayacak, aynı zamanda coğrafi keşfi bilimsel araştırma ile birleştirecekti. Filchner'in orijinal planı, kıyı ekiplerinin Weddell ve Ross Denizi üslerinden sırasıyla iç kısımlara ilerlemesi ve Kutup'un yakınında buluşmasıyla iki gemi öngörüyordu. Bunun çok maliyetli olduğu ortaya çıktı, bu nedenle Filchner, operasyonlarını Weddell Denizi bölgesiyle sınırlayarak daha mütevazı, tek gemili bir strateji benimsemek zorunda kaldı.
"Bjorn" adlı bir Norveçli balina avcı gemisi satın alındı ve adı "Deutschland" olarak değiştirildi. Kaptanı, daha önce Antarktika deneyimi olan ancak itibarı gereği biraz zor ve saldırgan bir karakter olan "güç açgözlüsü ve tam bir düzenbaz" olarak bilinen bir deniz subayı Richard Vahsel olacaktı. Filchner, gemi üzerinde kaptana mutlak karar verme yetkisi veren denizcilik düzenlemeleri altına "Deutschland"'ı ve kendisini yerleştirerek Alman donanma bayrağı altında yelken açmayı kabul etti. Bu düzenleme, Filchner'in sefer boyunca otoritesi için ciddi sonuçları olan bölünmüş bir komuta durumu yarattı.


#### Sefer.
"Deutschland", Mayıs 1911'in başlarında Bremerhaven'dan yola çıktı. İlk etap, 'den fazla bir alanı kapsayan Atlantik'in dört aya kadar sürecek kapsamlı bir oşinografik çalışmasını içeriyordu. Buenos Aires'te bir mola verildikten sonra keşif ekibi Güney Georgia Adası'na doğru yola çıktı ve 1911 yılı Ekim ayının sonlarında adaya vardı. Gemi yeniden ikmal edilirken Filchner adanın kıyılarında küçük araştırmalar yaptı. 11 Aralık 1911'de ağır yüklü "Deutschland" güneye, Weddell Denizi'ne doğru keşif yolculuğuna başladı.
Başından itibaren ilerleme yavaş ve belirsiz gelişti. Kısa süreli açık su dönemleri, hareketi engelleyen ve bazen de önleyen kalın buz tabakalarıyla serpiştirilmişti. Ancak 29 Ocak'a kadar "Deutschland", Weddell Denizi'ne James Weddell'in 1823'te ulaştığı en güneydeki noktadan daha öteye ulaştı ve ertesi gün doğuda buzla kaplı bir kıyı gözlemledi. Filcher, seferin ana hamisi için buraya "Prinzregent Luitpold Toprakları" (veya "Luitpold Sahili") adını verdi. Sahil şeridini takip ederek, 31 Ocak'ta 77°48' Güney'de, "Deutschland", Weddell Denizi'nin en güneydeki sınırını işaret eden büyük bir buz bariyerine ulaştı.
Kaptanın birçok tereddütünden sonra Filchner, Vahsel Körfezi adını verdiği küçük bir koyda kıyı üssünü kurmayı kabul etti. Kaptanın seçtiği yer bariyerin kenarına iliştirilmiş bir buzdağıydı; Filchner'in kuşkuları vardı, ancak Vahsel ona buz pilotu Paul Björvik'in yeri onayladığına dair güvence verdi; fakat Björvik daha sonra böyle bir onayda bulunduğunu inkâr edecekti. 18 Şubat'ta çalışmalar neredeyse tamamlanmıştı, ancak o gece şiddetli bir gelgit dalgası, tabanın bulunduğu buzdağının kopmasına ve onun suda yüzmesine neden oldu. Umutsuz bir kurtarma çalışması tüm personeli ve ekipmanın ve erzakın çoğunu kurtardı, ancak bazı eşyalar yine de kayboldu. Bundan sonra Filchner birkaç gün daha üssü yeniden kurmaya çalıştı, ancak bu çabalar sonuçsuz kaldı.


#### Sürüklenme.
"Deutschland", sonraki sezon tekrar denemek amacıyla dönüş yolculuğuna geçti. 15 Mart'a kadar gemi buzun içinde sıkı bir şekilde sıkıştı, yavaş yavaş kuzeye doğru sürüklendi ve kış için açıkça mahsur kaldı. Zaten, keşif gezisinin morali büyük ölçüde Vahsel Körfezi fiyaskosunun bir sonucu olarak çökmüştü; ekip gruplara ayrılmış ve düşmanlık, suçlama ve sarhoşluk, şiddet tehditleriyle birlikte yaygın bir hale gelmişti. Yine de Filchner, buz üzerinde kurulan istasyonlarda bilimsel çalışmaya devam etmeye çalıştı. 10 Ağustos'ta Vahsel (sifiliz etkilerinin muhtemelen şiddetlendirdiği kalp yetmezliğinden) öldü, ancak zehirli atmosfer onun yerine geçen birinci subay Wilhelm Lorenzen yönetiminde de devam etti. Gemi 26 Kasım 1912'ye kadar sürüklenmeye devam etti ve sonunda 19 Aralık'ta Güney Georgia'ya vardığında, keşif gezisi dağıldı. Muhalif gruplar ayrı ayrı Almanya'ya geri gönderilmeden önce ayrı tutuldu. Filchner, seferin başka bir girişim için yeniden düzenlenebileceğini umuyordu, ancak Almanya'daki destekçileri onu eve çağırdı.
Almanya'da kurulan bir Şeref Mahkemesi Filchner'i bu fiyaskonun sonnuçlarından büyük ölçüde akladı ancak bu deneyim onu Antarktika'dan soğutmuştu ve bir daha geri dönmeyi düşünmedi. Bunun yerine, zaten kendisinin orijinal çalışma alanları olan Orta ve Doğu Asya'ya tekrar gitmeye karar verdi.


### Birinci Dünya Savaşı Sonrası.
Filchner, Birinci Dünya Savaşı sırasında Alman ordusunda, çoğunlukla askeri istihbaratta görev yaptı; 1916'da Norveç'in Bergen şehrindeki deniz sorgulama servisinin müdürüydü. Savaşın hemen ardından gelen yıllarda kendini yazmaya adadı. 1922'de Antarktika seferinin hikâyesini, "Zum sechsten Erdteil: Die zweite deutsche Südpolar-Expedition" ("Altıncı Kıta'ya: İkinci Alman Güney Kutup Seferi") adıyla yayınladı. Bu kitapta Filchner, seferi gölgeleyen ve nihayetinde üstesinden gelen kişilerarası zorluklardan zar zor bahsederken, bunun yerine faaliyetlerinin ve başarılarının nispeten basit bir hesabını ortaya koyuyordu. Cevabın olmaması durumunda, liderlik eksikliği ve yetersiz keşif yeteneği nedeniyle düşmanlarından gelen eleştiriler onlarca yıl cevapsız olarak devam edecekti. 1924'te Filchner, 20. yüzyılın başından itibaren Orta Asya tarihini kapsayan "Sturm über Asien: Erlebnisse eines diplomatischen Geheimagenten" ("Asya Üzerindeki Fırtına: Gizli Bir Diplomatik Ajanın Deneyimleri") adlı bir kitap yayınladı. Bu, kişisel deneyimlerin bir anlatımı değil; Urgalı bir Buryat keşişi olan Zerempil'in yarı kurgusal bir hayatını anlatıyordu. Filchner, kitabı 1928'de "Wetterleuchten im Osten" ("Doğu'daki Hava Işıkları") başlığı altında gözden geçirilmiş biçimde yeniden yayınladı.


#### Orta Asya araştırması, 1926–28.
1926'da Filchner, savaş öncesi Orta Asya'daki araştırma ve gözlem çalışmalarına yeniden başladı. Alman Dışişleri Bakanlığı'ndan küçük bir bağışın yardımıyla, o yılın Ocak ayında yola çıktı. Birçok gecikme ve engelden sonra, 1926-27 kışını, sağlık sorunları ve yoksulluk içinde, daha fazla fon ve ilerleme izni bekleyerek geçirdiği Çin-Tibet sınırındaki Kumbum Manastırı'na ulaştı. Nisan 1927'de Tibet'e seyahat etmesine izin veren takdir mektupları aldı ve Haziran ayında hedefi Kuzey Hindistan'ın Leh kasabası olmak üzere yola çıktı. Daha fazla yoksunluk ve aksaklıklara rağmen, yolculuğunu Dehradun'da tamamlamadan önce 5 Mart 1928'de Leh'e ulaştı. Yolculuk için hazırladığı çalışma programı, kuzey Tibet'in manyetik araştırmasına yapılan ilk büyük katkıyı içeriyordu. Birçok topografik ölçüm yaptı ve bu bölgenin coğrafi bilgisini dönüştüren ayrıntılı haritalar üretti. Bu bilgilere, "kültürel-politik gözlemler" olarak adlandırdığı şeyleri ekledi. Çalışmalarının çoğu, şüpheli yetkililerin dikkatini çekmemek için gizli olarak yürütüldü. Yolculuk, o dönemin manastır ve diğer yaşamının değerli bir belgeseli olan "Mönche, Tänzer und Soldaten" ("Keşişler, Dansçılar ve Askerler") adlı bir filme konu oldu.


#### İkinci Asya araştırması, 1934–37.
Filchner, 1934-1938 yılları arasında bu kez Lanzhou'dan Leh'e kuzey Tibet'ten geçen bir rotayı izleyerek aynı bölgeye geri döndü. Daha önceki seyahatinde masrafların büyük kısmını kendisi üstlenmişti, ancak bu kez seferin masrafları Alman hükûmeti tarafından karşılandı. Filchner'ın yeni ölçümlerini önceki yolculuğun ölçümleriyle ilişkilendirmesi gerekiyordu. Bu ikinci seyahatin ulusal ve ticari boyutları da olabilirdi; Deutsche Luft Hansa havayolu şirketi bölgedeki hizmetlerini genişletmeyi planlıyordu. Pilotların, görüş yoluyla navigasyonu mümkün kılacak doğal coğrafi özelliklerden büyük ölçüde yoksun bir alanda başarılı bir şekilde navigasyon yapabilmeleri için doğru manyetik verilere ihtiyaçları olacaktır. Filchner'e bu amaçla havayolu tarafından ödeme yapılmış olması mümkündür.
Filchner, seyahatleri sırasında Gobi ve Taklamakan çöllerini geçti ve Aralık 1936'da Sincan'daki Hotan'a ulaştı. İç savaşın devam ettiği güvensiz bir bölgeydi. Filcher'in gerekli evrakları yoktu; tutuklandı ve pasaportuna el konuldu. Pasaportu iade edilip ilerlemesine izin verilmeden önce yedi ay boyunca savaş ağası Ma Hushan tarafından zorlu koşullarda gözaltında tutuldu. Daha sonra Karakurum dağları üzerinden "ölüm yolu" olarak adlandırılan yolu geçmek zorunda kaldı. Eylül 1937'de Leh'e ulaştı ve yolculuğunu bir ay sonra Srinigar'da tamamladı. Dönüşünde, Adolf Hitler'in kendisine Alman Ulusal Sanat ve Bilim Ödülü'nü verdiğini öğrendi. Filchner bu keşif gezisini, İngilizceye "A Scientist in Tartary: From the Hoang-ho to the Indus" (1939) olarak çevrilen "Bismillah" (1938) adlı kitabında anlattı.


## İkinci Dünya Savaşı, emeklilik, ölüm.
1939'da Afganistan ve Kuzey İran'a giderek orada manyetik çalışmalar yapmayı planladı, ancak bunun yerine Nepal'e gitmeye karar verdi. Ülkenin batı ve güneydoğu bölgelerinde manyetik araştırmalar yaptı, ancak Hindistan'daki İngilizler onun orada bulunmasından rahatsızdı. Eylül 1939'da İkinci Dünya Savaşı patlak verdiğinde Filchner, Nepal'de kalmaya karar verdi, ancak Aralık 1940'ta sağlığı bozuldu ve Hindistan'a geçerek tıbbi tedavi görmek zorunda kaldı ancak hemen tutuklandı. Hindistan'daki tutukluluk koşulları ağır değildi ve çalışmaya devam etmesine ve sınırlı ölçüde seyahat etmesine izin verildi. Savaş sona erdiğinde, 1949'da Avrupa'ya dönmeden önce Hindistan'ın Pune şehrinde yaşadı ve İsviçre'nin Zürih şehrine yerleşti. Zürih'te, ETH Zürih ve Münih'teki Alman Jeodezi Komisyonu ile temasları yoluyla akademik ilgi alanlarını korudu. 1956'da Antarktika seferi olaylarıyla ilgili uzun süredir devam eden sessizliğini bozdu ve uzun süredir devam eden eleştirmenlerine yanıt olarak "Feststellungen" ("Bulgular") adlı bir açıklama hazırladı. Bu, seferin zorluklarının ayrıntılarını ilk kez ortaya çıkardı, ancak Filchner'in ısrarıyla 1985'e kadar yayınlanmadı. Filchner, 7 Mayıs 1957'de 79 yaşında ölümüne kadar Zürih'te yaşamaya devam etti.


## Değerlendirme.
Dıştan resmi tavrına rağmen, Filchner çeşitli seferlerinin planlanması ve yürütülmesinde yaratıcı ve maceracı bir yaklaşım sergiledi. Yolculukları sırasında Orta Asya'nın kartografyasına ve manyetik ölçümlerine önemli ve kalıcı katkılarda bulundu ve Antarktika seferi, zorlu koşullarına rağmen önemli bilimsel ve coğrafi sonuçlar üretti. Filchner'in geçmişi ve askeri eğitimi, başarılı bir ekip çalışmasına uygun olmayan ve kişilerarası ilişkilerde zorluklar yaratan biraz esnek olmayan bir tutumu aşılamıştı. Bunlar, Tafel ile arasının açılması ve "Deutschland"'da ortaya çıkan bölünmüş komuta durumunu kötü yönetmesiyle örneklendirildi. Murphy, Filchner'ı "biraz katı, biraz soğuk biri" olarak tanımlıyor ve Shackleton gibi liderleri işaret eden mizah ve ortak dokunuş duygusundan yoksun olduğunu söylüyor. Lüdecke, meslektaşça bir yaklaşımı sürdürme zorunluluğu olmadan tek başına çalıştığında, Kraliyet Coğrafya Topluluğu'ndan büyük övgü alan sonraki seferlerinin belirgin başarılarına dikkat çekiyor.
Filchner'in çalışmaları 1937'de Alman Ulusal Ödülü'ne layık görülerek takdir edildi. Königsberg Üniversitesi'nden (1911) ve Münih Teknik Üniversitesi'nden (1938) fahri doktora unvanları aldı ve Berlin Üniversitesi'nde fahri profesörlüğe atandı. İsmi Antarktika'da bazı coğrafi oluşumlara da verilmiştir. Bunlar: Güney Georgia'daki Filchner Kayalıkları; Kraliçe Maud Toprakları'ndaki Filchner Dağları; Filchner Burnu; Weddell Denizi'ndeki Filchner Çukuru; ve Filchner-Ronne Buz Sahanlığı. Filchner İstasyonu, 1982 ile 1999 yılları arasında Berkner Adası'nda bir Alman bilimsel üssü olarak faaliyet göstermiştir.


## Yayınları.
Filchner, seyahatlerinde elde ettiği bilimsel sonuçlar ve harita kitaplarına ek olarak popüler seyahat kitapları ve keşif anlatıları da yayınlamıştır. Bu çalışmalar arasında Erich Przybyllok ile birlikte "Route-mapping and position-locating in unexplored regions ("Keşfedilmemiş bölgelerde rota haritalama ve konum belirleme"," İngilizce çevirisi 1957) yer almaktadır. Ayrıca Filchner'in 1911-13 Antarktika seferi hakkındaki 1922 tarihli "To the Sixth Continent ("Altıncı Kıta'ya"" ) adlı kitabının William Barr tarafından yapılan İngilizce çevirisi, 1985 tarihli ifşayla birlikte 1994'te yayımlanmıştır.
Diğer bilinen çalışmaları:
  - "", 1903
  - "Das Kloster Kumbum", 1906
  - "", 1907
  - "Quer durch Spitzbergen. Eine deutsche Übungsexpedition im Zentralgebiet östlich des Eisfjords.", zusammen mit Heinrich Seelheim, Mittler und Sohn, Berlin 1911
  - "", Ullstein Verlag, Berlin 1922
  - "Tschung-Kue – Das Reich der Mitte – Alt-China vor dem Zusammenbruch", Deutsche Buch-Gemeinschaft, Berlin 1924
  - "Sturm über Asien. Erlebnisse eines diplomatischen Geheimagenten", Neufeld & Henius Verlag, Berlin 1924
  - "Quer durch Ost-Tibet", Mittler und Sohn Buchdruckerei, Berlin 1925
  - "Wetterleuchten im Osten. Erlebnisse eines diplomatischen Geheimagenten", Peter J. Oestergaard Verlag, Berlin 1927
  - "Hui-Hui – Asiens Islamkämpfe", Peter J. Oestergaard Verlag, Berlin 1928
  - "Om mani padme hum", F.A. Brockhaus, Leipzig 1928 (erschienen in 27 Auflagen, über die Tibetexpedition 1926–1928)
  - "China Asiens Hochsteppen Ewiges Eis", Herder &Co Verlagsbuchhandlung, Freiburg im Breisgau 1930
  - "Kumbum Dschamba Ling. Das Kloster der hunderttausend Bilder Maitreyas. Ein Ausschnitt aus Leben und Lehre des heutigen Lamaismus. Nach Beobachtungen während seiner Tibetexpedition 1926/28", in Kommission bei F.A. Brockhaus, Leipzig 1933
  - "Bismillah! – Vom Huang-ho zum Indus", F.A. Brockhaus, Leipzig 1938 - "("Tataristan'da Bir Bilim İnsanı: Hoang Ho'dan İndus'a"," İngilizcede 1939)
  - "Ein Forscherleben" Eberhard Brockhaus, Wiesbaden 1950 - ("Bir Araştırmacının Hayatı", İngilizcede 1950)
  - "In der Fieberhölle Nepals", Eberhard Brockhaus, Wiesbaden 1951
  - "Hindustan im Festgewand", zusammen mit D. Shrîdhar Marâthe, Joseph Giesel Verlagsbuchhandlung, Celle 1953


### Alıntılar.
 }}>


### Kaynaklar.
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
WorldCat
-  
-