# Buhara Kuşatması
 - YÖNLENDİRME 
 - YÖNLENDİRME 
Buhara Kuşatması, Harezmşahlar'ın Moğollar tarafından istilası sırasında Şubat 1220'de] gerçekleşmiştir. Moğol İmparatorluğu'nun hükümdarı Cengiz Han, Şah Alâeddin Muhammed'in yönettiği Harezmşahlar Devleti'ne karşı çok yönlü bir saldırı başlatmıştı. Şah, büyük şehirlerini tek başına savunmayı planlarken, Moğollar sınır kasabası Otrar'ı kuşattılar ve Harezm içlerine doğru ilerlediler.
Buhara şehri, Harezmşah İmparatorluğu'nun önemli bir ticaret ve kültür merkeziydi; ancak Moğol İmparatorluğu sınırından çok uzaktaydı ve bu nedenle Şah, şehri savunmak için 20.000'den az asker tahsis etmişti. Cengiz Han'ın komuta ettiği ve 30.000 ila 50.000 kişilik bir Moğol kuvveti, daha önce büyük ordular için geçilmez olduğu düşünülen Kızılkum Çölü'nü aştı. Buhara'yı hazırlıksız yakaladılar ve başarısız bir saldırının ardından dış şehir üç gün içinde 10 Şubat'ta teslim oldu. Harezmşahlar kaleyi iki haftadan az bir süre savundular, ancak daha sonra kale alındı.
Moğol ordusu kaledeki herkesi öldürdü ve şehrin nüfusunun büyük kısmını köleleştirdi. Moğollar yetenekli zanaatkarların ve sanatkarların çalışmalarını kendilerine mal ettiler ve diğer yerlileri ordularına aldılar. Buhara daha sonra yangınla yok olmasına rağmen, yıkım diğer yerlere kıyasla nispeten hafifti; kısa bir süre içinde şehir bir kez daha ticaret ve öğrenim merkezi haline gelerek "Pax Mongolica"nın büyük ölçüde parçası oldu.
 - YÖNLENDİRME 


## Arka plan.
Moğol istilasının arifesinde, Yâkût el-Hamevî'nin coğrafi araştırması Buhara'yı " Orta Asya'nın en büyük şehirlerinden biri" olarak tanımar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Yaklaşık 300.000 kişilik nüfusu ve 45.000 kitaplık kütüphanesiyle şehir, öğrenme ve kültür merkezi olarak Bağdat ile rekabet etmekteydi.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 1121 yılında inşa edilen Po-i-Kalan camisi, dünyanın en büyük camilerinden biriydi ve Kalyan minaresini içeriyordu.#YÖNLENDİRME Büyük bir ticaret merkeziolan Buhara, aynı zamanda köle ticareti 1220 yılına gelindiğinde yüzyıllardır Orta Asya'nın köle ticaretinin önemli bir merkeziydi
Şehir, beşinci yüzyılda inşa edilen ve bir kale görevi gören Ark Kalesi tarafından korunuyordu; tarım arazileri Zerefşan Nehri'nden gelen su ile yoğun bir şekilde sulanıyordu.#YÖNLENDİRME 
On ikinci yüzyılda şehir, Semerkant, Taşkent ve Fergana gibi bölgedeki en zengin şehirlerin çoğunu tarihsel olarak kontrol eden Karahanlılar'ın yönetimi altındaydı.#YÖNLENDİRME İsim olarak Karahıtay Hanlığı'nın vasalı olan Karahanlılar, kontrolleri altındaki geniş nüfus ve topraklar nedeniyle özerk olarak faaliyet göstermelerine izin verilmişti. 1215'e gelindiğinde, çöken Selçuklu İmparatorluğu'nun bıraktığı güç boşluğuna Ürgenç'e doğru genişleyen ve aynı zamanda Karahıtayların eski vasalları olan Harezmliler tarafından boyunduruk altına alınmışlardı.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 1218 yılında Hârezmşâh Alâeddin Muhammed, Hemedan, İran ve Horasan sultanıydı ve Gurlular ile İldenizliler üzerinde hakimiyet kurmuştu.#YÖNLENDİRME Harezmşah Hanedanı, Cengiz Han'ın fetihlerinden kaçan mülteciler tarafından zaten istikrarsızlaştırılmış olan Karahıtay'ı gasbetmişti ve Cengiz Han Moğol kabileleri üzerinde egemenlik kurmaya başlamıştı.#YÖNLENDİRME 
Ortak düşmanları olan Nayman prensi Kuçluk'un yenilgisinden sonra Moğollar ile Harezmliler arasındaki ilişkiler başlangıçta güçlüydü#YÖNLENDİRME ancak Şah kısa süre sonra Moğollardan çekinmeye başladı. Tarihçi en-Nesevi bunu, hızı ve hareketliliği Şah'ı korkutan Moğol birlikleriyle daha önce gerçekleşen beklenmedik bir çatışmaya bağlar.#YÖNLENDİRME 1218 yılında Şah, Otrar valisi İnalcık'ın bir Moğol ticaret kervanını tutuklamasına ve mallarına el koymasına izin vermiştir. Diplomatik bir çözüm arayışında olan Cengiz Han, Ürgenç'e üç elçi gönderdi; ancak Muhammed onları aşağılayarak, birini alenen idam etti. Öfkelenen Cengiz Han, Kin Hanedanlığı'na karşı sürdürdüğü savaşı geride Mukali komutasında yalnızca asgari bir kuvvet bırakarak 1219'da ordusunun büyük bir kısmıyla batıya doğru yola çıktı.#YÖNLENDİRME 


### Başlangıç.
Moğol istilasının toplam gücü hakkında çelişkili bilgiler bulunmaktadır. En yüksek rakamlar Cûzcânî ve Reşîdüddîn gibi klasik Müslüman tarihçiler tarafından hesaplanmıştır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Morris Rossabi gibi modern bilim insanları Moğol istilasının toplam gücünün 200.000'den fazla olamayacağını belirtmişlerdir;#YÖNLENDİRME John Masson Smith ise yaklaşık 130.000 civarında bir tahminde bulunmaktadır.#YÖNLENDİRME 75.000'lik asgari rakam, tümenlerin (Moğolların en büyük askeri birimi) sıklıkla büyüklük olarak abartıldığı hipotezini öne süren Carl Sverdrup tarafından verilmiştir.#YÖNLENDİRME Moğol orduları dalgalar halinde Harezm'e geldiler: önce Cengiz'in en büyük oğlu Cuci ve general Cebe komutasındaki bir öncü kuvvet Tanrı Dağları geçitlerini geçerek Fergana Vadisi'nin doğusundaki kasabaları harap etmeye başladılar. Cuci'nin kardeşleri Çağatay ve Ögeday daha sonra Otrar'a inip şehri kuşattılar.#YÖNLENDİRME Cengiz Han kısa süre sonra en küçük oğlu Tuluy'yu de yanına alarak geldi ve işgal kuvvetlerini dört tümene ayırdı: Çağatay ve Ögeday Otrar'ı kuşatmaya devam ederken, Cuci kuzeybatıya, Ürgenç yönüne doğru ilerleyecekti. Küçük bir müfreze de Hucend'i almak için gönderildi, ancak Cengiz Han'ın kendisi ise Tolui'yi ve ordunun yaklaşık yarısını yani 30.000 ila 50.000 kişi arasında askeri alarak batıya doğru yola çıktı.#YÖNLENDİRME 
Harzemşahlar pek çok sorunla karşı karşıyaydı. İmparatorluğu geniş ve yeni kurulmuştu, hala gelişmekte olan bir yönetime sahipti.#YÖNLENDİRME Annesi Terken Hatun, krallıkta hâlâ önemli bir güce sahipti; Peter Benjamin Golden, Şah ile annesi arasındaki ilişkiyi "huzursuz bir ikilik" olarak nitelendirir ve bu durum sıklıkla Muhammed'in aleyhine işlemiştir.#YÖNLENDİRME Şah, komutanlarının çoğuna güvenmiyordu; tek istisna, bir önceki yıl Irgız Nehri çatışmasında askeri becerisi kritik öneme sahip olan en büyük oğlu ve vârisi Celâleddin'di.#YÖNLENDİRME Eğer Harezmşah, komutanlarının çoğunun istediği gibi açık savaşa girmek isteseydi, hem ordunun büyüklüğü hem de becerisi açısından Moğol ordusu tarafından geride bırakılacaktı.#YÖNLENDİRME Şah, kuvvetlerini imparatorluğun en önemli şehirlerine garnizon birlikleri olarak dağıtmaya karar verdi.#YÖNLENDİRME Varsayılan savaş alanına uzak olduğundan, Buhara'ya nispeten az sayıda asker bırakıldı. Moğol ordusunda olduğu gibi Şah'ın kuvvetlerinin büyüklüğü ve yapısı konusunda da tartışmalar vardır. Tarihçi Cüveynî, Otrar'a yardım için 50.000 kişinin gönderildiğini ve Buhara'da en az 20.000 kişinin bulunduğunu belirtmektedir.#YÖNLENDİRME Sverdrup'a göre Buhara'da iki ila beş bin arasında asker vardı.#YÖNLENDİRME Şah'ın stratejisini anlayan Cengiz, Semerkant kalesini dolaşarak Kızılkum Çölü'nde 300 mil yol kat ederek 7 Şubat 1220'de Buhara'ya ulaşmıştır. Çağdaşları Kızılkum'u büyük orduların geçemeyeceğine inanırken, H. Desmond Martin ve Timothy May bu manevrayı taktiksel bir ustalık hamlesi olarak değerlendirdiler.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 


## Kuşatma.
Şah tamamen hazırlıksız yakalandı. Cengiz Han'ın önce Semerkant'a saldıracağını, hem ordusunun hem de Buhara'da bulunan garnizonun kuşatmayı kaldıracağını öngörmüştü. Han'ın Kızılkum'dan geçmesi, Harezm ordusunu güçsüz bırakmıştı; düşmanla savaşa giremiyordu veya halkına yardım edemiyordu.#YÖNLENDİRME Cüveyni, Buhara'daki garnizonun Gür-Han adlı bir adam tarafından komuta edildiğini kaydeder;#YÖNLENDİRME 20. yüzyılın başlarındaki tarihçi Vasily Bartold, bunun Cengiz'in eski dostu ve yeni düşmanı olan Camuka olabileceğini öne sürmüştür.#YÖNLENDİRME Daha yakın tarihçiler ise Camuka'nın 1206'da idam edildiğine inandıkları için bunun pek olası olmadığını düşünüyorlar.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 
Kuşatmanın asıl askeri hareketi, Sultan'ın 2.000 ila 20.000 kişilik birliklerinin kuşatmanın ikinci veya üçüncü gününde meydana geldi; Cüveyni, bunların Moğollar tarafından nehrin kıyısında yok edildiğini şu şelide kaydeder:
Bu kuvvetler Ceyhun kıyılarına vardıklarında Moğol ordusunun devriyeleri ve öncü birlikleri üzerlerine saldırdı ve hiçbir iz bırakmadı... Ertesi gün güneşin yansımasıyla ova, kanla dolu bir tepsiyi andırıyordu.
Tarihçi Paul Buell, yalnızca Sultan'ın yardımcı birlikleri tarafından yürütülen ve şehir garnizonun katılmadığı bu hurç hareketinin sadece bir kaçma girişimi olabileceğini belirtirken bu kadar ayrılmaya istekli olmalarının Buhara'nın Karahanlılar'dan on yıldan daha kısa bir süre önce alınmış olan çok yeni bir Harezm fethi olmasına bağlıyor.#YÖNLENDİRME 10 Şubat'ta kasaba teslim oldu. Tek direniş, kaledeki küçük bir sadık grup tarafından gösterildi. Kale en yüksek özelliklere göre inşa edilmişti, ancak Han Çin'den kuşatma savaşı konusunda uzmanlar getirmişti; on gün sonra yangın çıkarıcı ve barutlu silahlar kullanılarak bir gedik açıldı ve kale on ikinci günde düştü.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME 


## Sonrası.
Şehre girdikten sonra Cengiz Han'ın şehrin Ulu camisinde şu konuşma yaptığı kaydedilmektedir:#YÖNLENDİRME 
Ey Ahali, bilin ki büyük günahlar işlediniz ve aranızdaki büyükler bu günahları işlediler. Bana bu sözlerim için ne kanıtım olduğunu sorarsanız, bunun Tanrı'nın cezası olmam olduğunu söylerim. Eğer büyük günahlar işlememiş olsaydınız, Tanrı benim gibi bir cezayı üzerinize göndermezdi.
Kaleden gelecek ufak bir direniş bile Buhara'nın geri kalanına zarar verecekti. Moğollar, direnenleri dışarı atmak amacıyla şehri ateşe verdiler; şehirdeki yapıların çoğu ahşap olduğundan, kısa sürede kontrolden çıkan yangın, ünlü kütüphane de dahil olmak üzere şehrin çoğunu küle çevirmiştir.#YÖNLENDİRME Yangında ayakta kalan Po-i-Kalyan camisi de dahil olmak üzere taş yapıların çoğu Moğollar tarafından yerle bir edildi; Kalyan Minaresi ise ayakta kaldı.#YÖNLENDİRME 
Kalenin içindeki herkes katledilmiş olmasına rağmen, Merv ve Gürgenç gibi diğer şehirlerin aksine, kale halkı tümüyle yok edilmemiştir. Bunun yerine halk tahliye edilmiş ve bölünmüştür. Kadınların çoğu tecavüze uğramış ve cariye olarak alınmış; şehrin zanaatkarları fabrikalara gönderilerek Moğol silahları üretmeleri talimatı verilmiş ve savaşma çağındaki tüm kalan erkekler Moğol kuvvetlerine alınmıştır.#YÖNLENDİRME #YÖNLENDİRME Bu askerler, 1220 ve 1221'de gerçekleşecek Semerkant ve Gürgenç kuşatmalarında canlı kalkan olarak kullanılacaktı.#YÖNLENDİRME Şah Muhammed Hazar Denizi'ndeki bir adada yoksul bir şekilde ölmüş ve Moğollar sistematik olarak imparatorluğundaki her büyük şehri kuşatmış ve ele geçirmiştir;#YÖNLENDİRME oğlu Celaleddin en fazla direnişi göstermiş ancak sonunda Kasım 1221'de İndus Muharebesi'nde yenilmiştir.#YÖNLENDİRME 


### Mirası.
Kısa vadede yıkıcı olsa da kuşatma şehrin sonu olmamıştır. Aslında şehir, yirmi yıl içinde tekrar Asya ticaretinin merkezi olarak hizmet verebilmiştir.#YÖNLENDİRME Proto-bürokratik unsurlar, "Baskak" Yelü Ahai'nin himayesinde hızla yerlerine yerleştirilmiştir.#YÖNLENDİRME Daha sonra uygulamaya konulan kurumların çoğu, Buell'in 'bir prototip Moğol İmparatorluğu' olarak adlandırdığı Karahitay'dan ilham almıştır.#YÖNLENDİRME 1221 yılında bölgeye gelen bir Taoist heyetin kayıtları, Semerkant ve Buhara'nın Çinli ve Kitan zanaatkar yerleşimcilerle yeniden doldurulmaya başlandığını ortaya koymaktadır;#YÖNLENDİRME bölge hala istikrarsızdı. O sıralarda Harezmli bir eşkıya reisi, Buhara'daki bir "daruyaçiyi" öldürmeyi başarmıştı. Harezm'in eski şehirleri daha sonra Ögeday'ın başlıca gelir kaynakları olarak Çağatay Hanlığı'nın kilit şehirleri haline gelmiş; Buhara ve Semerkant daha sonra Timur'un ana şehirleri olmuştur.#YÖNLENDİRME Dini önemini yeniden kazanarak Orta Asya'nın en önemli tasavvuf merkezi haline gelen Buhara Seyfeddin el-Bakharzi'nin türbesinin etrafındaki bölge en zengin vakıf mülklerinden biri haline gelmiştir.#YÖNLENDİRME 


### Orta Çağ.
 -  
 -  
 -  


### Modern.
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -  
 -