BILGEM-AI/BILGE-Wiki-Tr-Plus huggingface dataset:
# Uzunova, Ardahan
Uzunova, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Uzunova'nın eski adı Maniohi'dir. 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde Manyoh (مانیوخ) olarak geçer. Osmanlıcaya Gürcüce Maniohi'den (მანიოხი) girmiş olabilir. 93 Harbi'nde Ardahan bölgesini ele geçiren Ruslar da köyü Manioh (Маниох) biçiminde kaydetmiştir.
Maniohi'de varlığı bilinen kiliseler ve köyün 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde yer alması, buranın eski bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Osmanlılar köyü 1550 yılında, Gürcü atabeg devleti Samtshe-Saatabago'dan (1268-1625) ele geçirdi. Söz konusu mufassal deftere göre Maniohi, Ardahan-i Büzürg (Büyük Ardahan) livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Köyde ispenç vergisi veren 15 hane yaşıyordu. Her hanede ortalama 5 kişinin yaşadığı kabul edilirse, köyün nüfusunun 75 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Hane reisleri İason, Papuna, Karayigit, Sultanyar, Eliazor, Gogiça, İoseb, Lomina, Maharebel gibi adlar taşıyordu. Bu adlara ve bu kişilerin baba adlarından hareketle Maniohi'nin Gürcü ve Ermeni nüfusu barındırdığı söylenebilir. Bu deftere göre Maniohi'de buğday, arpa, yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, kotun ve domuz besleniyordu.
Maniohi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusya'nın eline geçti. Rus idaresinde köy, Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlıydı. Bu kazanın sınırları içindeki Tikani nahiyesinin (маркяз: merkez) köylerinden biriydi. 1886 yılındaki nüfus tespitine göre Maniohi'de 53 kişi yaşıyordu. Nüfusun tamamının "Türk" olarak kaydedilmiş olması ve köyün nüfusunun 1595 tarihine göre bie azalmış olması, Osmanlı döneminde demografik yapının değiştiğini göstermektedir. Bununla birlikte Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli köyde Müslüman Gürcülerin yaşadığını belirtmiştir.
Maniohi, Birinci Dünya Savaşı sonuna doğru bölgede Rus idaresinin sona ermesinin ardından Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom üzerine Gürcü ordusunun çekilmesiyle köy yeniden Türkiye'ye katıldı. 16 Mart 1921'de, Sovyet Rusya ile Ankara Hükümeti arasında imzalanan Moskova Antlaşması'yla da Maniohi Türkiye'ye bırakıldı.
Maniohi, 1928 tarihli Ormanlıca köy listesinde "Manyok" adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasına bağlı bir köy olarak geçer. 1992 yılında Ardahan il olunca, adı Uzunova olarak değişmiş olan Manyok, bu ilin merkez ilçesine bağlı bir köy haline gelmiştir. Zaman içinde Türkçe yazılışı Manyok'a (مانیوق) dönüşmüş olan köyün adı, "yabancı kökten geldiği" gerekçesiyle 1959 yılında Uzunova biçiminde değiştirilmiştir.
Uzunova'da en az bir kilisenin varlığı bilinmektedir. Ancak, bir köy kilisesi olan Maniohi Kilisesi'nden geriye bir iz kalmamıştır. Birinci Dünya Savaşı sırasında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli ise, köyde dört kilisenin var olduğunu ve geriye bu kiliselerin yıkıntılarının kaldığını yazmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 26 km uzaklıktadır.
# Ortageçit, Ardahan
Ortageçit, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Ortageçit köyünün eski adı Sazara'dır. Sazara (საზარა), Türkçeye de benzer biçimde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Sazare (سازارە) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sazara (سازارا) olarak geçer.
Sazara köyünün yer aldığı Artani bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan sınırları içinde kalıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Tek nefli köy kilisesi de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Sazara köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı mufassal defterinde, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 45 haneden oluşuyordu. Bu tarihte bir hane Müslüman olmuş, 44 hane Hristiyan olarak kalmıştı. Köyde buğday, arpa, çavdar tarımı ve arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu.
Sazara köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde aynı idari konuma sahipti. Köyün geliri, Ömer adında birine zeamet cinsinden tahsis edilmişti. Yıllık geliri, Hicri 1115 (1703/1704) tarihinde 8.000 akçeden oluşuyordu.
Sazara köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince de 1886 nüfus sayımında Sazara (Сазара) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, 1886 tarihli nüfus tespiti sırasında Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Begrahatun nahiyesinin 11 köyünden biriydi. Nüfusu, 30'u erkek ve 27'si kadın olmak üzere, 11 hanede yaşayan 57 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Türk olarak kaydedilmişti.
Sazara köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sazara (سازارا) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy, aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 316 kişiden oluşuyordu. Sazara veya Sazare Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ortageçit olarak değiştirilmiştir. Ortageçit köyünün nüfusu 1965 yılında 625 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 46 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 7 km uzaklıktadır.
# Kazlıköy, Ardahan
Kazlıköy, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Kazlıköy'ün eski adı Piçhasgomi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Piçhasgomi (ფიჩხასგომი), çalı anlamındaki "piçhi" (ფიჩხი) ve ahır anlamındaki "gomi" (გომი) kelimelerinden oluşur. Bu yer adı Türkçeye Piçhazgom şeklinde girmiştir. Nitekim 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Piçhaz Gom (پیچخاز كوم) şeklinde geçer.
Piçhasgomi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü, 16. yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyde varlığı bilinen kilise de bu dönemden kalmıştır.
Piçhasgomi köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 9 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reisleri Gürcü adları taşıyordu. Köyde buğday, arpa ve çavdar tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Bir adet su değirmeni bulunuyordu.
Piçhasgomi köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde aynı idari konuma sahipti. Köyün geliri, Hicri 1140 (1727/1728) tarihinde, zeamet cinsinden Mehmed adlı birine tahsis edilmişti ve toplam vergi 30.000 akçe olarak belirlenmişti.
Piçhasgomi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 tarihindeki nüfus tespitinde Piçhazgem (Пичхазгемъ) adıyla kaydettiği köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasının Değirmenköy nahiyesinin 10 köyünden biriydi. Nüfusu, 95'i erkek ve 79'u kadın olmak üzere, 31 hanede yaşayan 174 kişiden oluşuyordu. Köy halkının tamamı Türk olarak kaydedilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Piçhisgomi (ფიჩხისგომი) şeklinde not ettiği köydeki 36 hanede 356 Müslüman Gürcünün yaşadığını, orta büyüklükte bir kilisenin yıkıntılarının bulunduğunu yazmıştır.
Piçhasgomi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Pişnemaz Gom" (پشنماز كوم) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Pishaskom" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 296 kişiden oluşuyordu. Piçhasgom veya Pishaskom Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Kazlıköy olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Kazlıköy'ün nüfusu 415 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 154 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Kazlıköy, Ardahan il merkezine 12 km uzaklıktadır.
# Tunçoluk, Ardahan
Tunçoluk, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Tunçoluk köyünün bilinen eski adı Paniki'dir. Paniki (ფანიკი) adı Türkçeye Panik şeklinde girmiştir. Nitekim Osmanlı cebe defterinde (1694-1732) Panik (پانیق) olarak geçer. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Panik (پانیك) biçiminde yazılmıştır.
Paniki köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntısı da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Paniki köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Panik-i Ulya (پانیق علیا) adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada Panik-i Ulya (Yukarı Paniki) köyü, Ardahan-i Küçük Livasının Kuzey nahiyesine bağlıydı. Köy timar şeklinde Hicri 1113 (1701/1702) tarihinde öOsman adında birine tahsis edilmişti.
Paniki köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 nüfus tespitinde Panik (Паникъ) şeklinde kaydedilmiş olan yerleşim, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Nüfusu, 107'si erkek ve 86'sı kadın olmak üzere, 23 hanede yaşayan 193 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak yazılmıştır. Köyün nüfusu 1896 yılında 257 kişi, 1906 yılında 372 kişi olarak tespit edilmiştir.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli Panik'in bir dağın eteğinde kurulu olduğunu ve köyde Kürtlerin yaşadığını, dağın yamacında bulunan kilisenin yıkılıp taşlarının alındığını, geriye küçük taşların kaldığını yazar.
Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kalan Panik, 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Türkiye'ye bırakıldı.
Panik köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçuvan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında da Hoçuvan nahiyesinin bir köyüydü ve nüfusu 942 kişiden oluşuyordu. Ancak bu tarihte Hoçuvan (Hoçvan) nahiyesi Ardahan kazasına bağlanmıştı. Panik Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Tunçoluk olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Tunçoluk köyünün nüfusu 1.738 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 313 kişi okuma yazma biliyordu.
Köydeki megalit yapı kalıntısı, yerleşim yerinin 200 metre doğusunda yer alır. Halkın "Ziyaret" olarak adlandırdığı kayalık alanda kalıntılar teras şeklindeki iki alana yayılmıştır. İki metre kalınlıktaki duvarların arası kırık taşlarla doldurulmuştur.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 42 km uzaklıktadır.
# Yukarıkurtoğlu, Ardahan
Yukarıkurtoğlu, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yukarıkurtoğlu köyünün eski adı 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Küçük Kürdoğlu (Малый Кюрд-Оглы: "Maliy Kürd-ogli") olarak geçer. Bu tarihte köy Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı ve köyde 5 hanede, 19'u erkek ve 16'sı kadın olmak üzere 35 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir. Bu tespit sırasında yakınındaki köy de Büyük Kürd-ogli adıyla kaydedilmişti. Ancak köydeki eski kilise, Aşağıkurtoğlu köyünde Kürtlerden önce Hristiyan bir nüfusun yaşadığını göstermektedir. Köyün nüfusu 1896'da 51 kişiye, 1906'da da 70 kişiye yükselmişti. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan sancağını gezmiş olan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli'nin verdiği bilgiye göre Küçük Kurtoğlu köyünde bir kilise bulunuyordu. Bu kilisenin dış kaplama taşları köylüler tarafından tamamen sökülmüştü.
Küçük Kürdoğlu köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Yukarı Kürdoğli" (یوقاری قورداوغلی) biçiminde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün adındaki "Kürd" (Kürt) kelimesi "Kurt"la değiştirilmiş ve "Yukarıkurtoğlu" adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada köyün nüfusu 285 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Yukarıkurtoğlu köyünün nüfusu 597 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 61 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihte Yukarıkurtoğlu köyü Ardahan ilçesinin Hasköy bucağına bağlıydı.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 35 km uzaklıktadır.
# Aşağıkurtoğlu, Ardahan
Aşağıkurtoğlu, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Aşağıkurtoğlu köyünün eski adı 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Büyük Kürdoğlu (Большой Кюрд-Оглы: "Bolşoy Kürd-ogli") olarak geçer. Bu tarihte köy Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı ve köyde 9 hanede, 28'i erkek ve 27'si kadın olmak üzere 55 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyordu. Bu tespit sırasında yakınındaki köy de Küçük Kürd-ogli adıyla kaydedilmişti. Köydeki eski kilise, Aşağıkurtoğlu köyünde Kürtlerden önce Hristiyan bir nüfusun yaşadığını göstermektedir. Köyün nüfusu 1896'da 78 kişiye, 1906'da da 107 kişiye yükselmişti.
Büyük Kürdoğli köyü 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Aşağı Kürdoğli" (اشاغی قورداوغلی) biçiminde kaydedilmiştir. Bu sırada köy Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahip olan köyün adındaki "Kürd" (Kürt) kelimesi "Kurt"la değiştirilmiş ve "Aşağı kurtoğlu" adıyla kaydedilmiştir. Bu sırada köyün nüfusu 182 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Aşağıkurtoğlu köyünün nüfusu 371 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde sadece 42 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihte Aşağıkurtoğlu köyü Ardahan ilçesinin Hasköy bucağına bağlıydı.
Aşağıkurtoğlu köyündeki kilise, büyükçe tek nefli bir yapı (10 x 5 m) olup günümüzde bir köylü tarafından samanlık olarak kullanılmaktadır. Kilisenin dış kaplama taşları Rus idaresi sırasında sökülmüş ve köylüler tarafından evlerin yapımında kullanılmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 37 km uzaklıktadır.
# Nebioğlu, Ardahan
Nebioğlu, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Nebioğlu, köyün bilinen en eski adıdır. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde "Nabi-ogli" (Наби-оглы) şeklinde yazılmıştır.
Nebioğlu köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda, 1549 tarihli Gürcistan seferini izleyen yıllarda Gürcülerden ele geçirmiştir.
Nebioğlu köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 nüfus tespitinde Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Nüfusu, 37'si erkek ve 38'i kadın olmak üzere, 9 hanede yaşayan ve tamamı Kürt olan 75 kişiden oluşuyordu.
Nebioğlu köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Nebi Oğli" (نبی اوغلی) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Neiboğlu" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 463 kişiden oluşuyordu. Ancak Hoçovan nahiyesi Ardahan kazasına bağlanmıştı. 1965 genel nüfus sayımında Nebioğlu köyünün nüfusu 855 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde 175 kişi okuma yazma biliyordu. Bu tarihte Hoçovan nahiyesinin adı Hasköy nahiyesi olarak değiştirilmişti.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 38 km uzaklıktadır.
# Beşiktaş, Ardahan
Beşiktaş, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Beşiktaş köyünün eski adı Muçuçi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Muçuçi (მუჭუჭი), 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Muçuk / Muçus (Мучук / Мучус), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Mucuc (موجوج) olarak geçer. Muçuçi kelimesi Gürcücenin Cavaheti diyalektinde "işini seven" anlamına gelir. Bununla birlikte Muçuçi adının bu kelimeyle ilişkisi kesinlik taşımamaktadır.
Muçuçi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Artaani'de yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Adı eski Osmanlı kayıtlarında geçmemekle birlikte Beşiktaş köyünün sınırları içindeki megalit yapı kalıntısı buranın çok eski bir yerleşme alanı olduğunu göstermektedir. Türkçede Ardahan olarak bilinen Artaani bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. Rus döneminde köyde Kürtler yaşıyordu ve köyün 1886 yılındaki nüfusu 52 kişiden oluşuyordu. Köyün nüfusu 1896 yılında 75 kişi, 1906 yılında 156 kişi olarak tespit edilmiştir.
Muçuçi köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Muçuçi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Mücüc" adıyla köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 361 kişiden oluşuyordu. Ancak Hoçovan nahiyesi bu tarihte Ardahan kazasına bağlanmıştı. Geç dönemde "Mıcıç" biçiminde de yazılan Muçuçi veya Mucuc Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Beşiktaş olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Beşiktaş köyünün nüfusu 745 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 226 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 46 km uzaklıktadır.
# Ovapınar, Ardahan
Ovapınar, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Ovapınar köyünün eski adı Bağdadi'dir. Gürcistan sınırları içinde bugün de Bağdadi ve Bağdati adlarını taşıyan yerleşimler bulunmaktadır.
Bağdadi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmişti. Bugünkü köyün yaylasında bulunan megalit yapı kalıntısı, buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Bağdadi köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı tahrir defterinde Bağdad (بغداد) olarak kaydetmiştir. Bağdadi Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı. Köy büyük bir yerleşimdi ve nüfusu 72 haneden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 5 hane Müslüman olarak kaydedilmişti. Bu hanelerin reisleri Mehmed, Hasan, Hüseyin, Ali ve Mehmed adlarını taşıyordu. Her birinin baba adı defterde "Abidin" olarak geçmektedir. Geri kalan Hristiyan hane reislerinin büyük çoğunluğu ise Gürcü adları taşıyordu.
Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Bağdad (بغداد) adıyla aynı idari konuma sahipti. Köyün geliri timar olarak Hicri 1122 (1710/1711) ve Hicri 1133 (1720/1721) tarihlerinde Mustafa adında birine tahsis edilmişti ve vergi geliri sırasıyla 10.000 ve 13.500 akçeden oluşuyordu. Hicri 1138 (1725/1726) yılında ise Musala adında birine tahsis edilmişti ve vergi geliri 6.220 akçeden ibaretti.
Bağdadi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Nitekim Rus idaresinin 1886 tarihindeki nüfus tespitinde Bağdad (Иагдадъ) adıyla kaydedilmiştir. Ardahan sancağının Ardahan kazasının Çinçrobi nahiyesinin beş köyünden biri olan yerleşimde, 125'i kadın ve 129'u erkek olmak üzere, 35 hanede 254 yaşıyordu. Bu nüfus içinde 8 hanede 83 kişi Rum, 1 hanede 5 kişi Kürt, 26 hanede 166 kişi Türk olarak kaydedilmiştir.
Bağdadi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Bağdad (بغداد) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının Yalnızçam nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Bağdat" sekende yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 652 kişiden oluşuyordu. Bağdadi veya Bağdat Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Ovapınar olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Ovapınar köyünün nüfusu 1.078 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 373 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 9 km uzaklıktadır.
# Güzçimeni, Ardahan
Güzçimeni, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Güzçimeni köyünün eski adı Kirmani'dir. Farsçadan Gürcüceye girmiş bir kelime olan Kirmani (ქირმანი), "biçilmiş çayır" anlamına gelir. Bu yer adı 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde Kerman veya Kirman (كرمان) olarak geçer.
Kirman köyü tarihsel Artaani bölgesinde yer alıyordu. Osmanlılar bu yerleşimi 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre köy, Gürcistan Vilayeti içinde Ardahan-i Büzürg livasının Çıldır nahiyesine bağlıydı. Bu kayda göre köy tamamen boşalmış ve insansız hale gelmişti.
Kirman köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sora, 93 Harbi'nin ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Çarlık Rusya'sına bırakıldı. Rus idaresinin Kirman (Кирман) olarak kaydettiği köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasına ("uçastok") bağıydı. 1886 yılında yapılan nüfus tespitinde köyde 96 kişi yaşıyordu. Rus idaresi 84 kişi Türk, 12 kişiyi Kürt olarak kaydetmiştir. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü gazeteci Konstantine Odişaria, bu savaştan önce köyde 70 hane Müslüman Gürcünün yaşadığını, savaşta Ardahan bölgesine Osmanlı ordusunun girmesinden ve geri çekilmesinden sora Sibiryalı Rus Kazakların, Ermeni gönüllülerin ve Ardahan'daki Rus askerlerin pek çok erkeği öldürdüğünü yazmıştır.
Kirman köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Rusların çekilmesinin ardından bağımsız Gürcistan sınırıları içinde kaldı. Nitekim 7 Mayıs 1920 tarihli Moskova Antlaşması'yla Sovyet Rusya Ardahan Okrugu ile Artvin Okrugunu Gürcistan'nın bir parçası olarak tanıdı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükümeti ile Sovyet Rusya 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'yla Kirman köyünü de kapsayan Ardahan bölgesi Türkiye'ye bırakıldı.
Güzçimeni köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kirman (كیرمان) biçiminde kaydedilmiştir. Bu tarihte köy Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Kirman Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında, Gürcüce anlamına yakın biçimde Güzçimeni olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Güzçimeni köyünün nüfusu 353 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 110 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 6 km uzaklıktadır.
# Samanbeyli, Ardahan
Samanbeyli, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Samanbeyli köyünün eski adı Sihirpet'tir. Köyün 1574 tarihli Osmanlı icmal defterindeki kaydı “Siyurbert” şeklinde okunmuştur. 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde ise Sihirpet (Сихирпетъ) şeklinde geçer. Bu yer adı Gürcüce kaynaklarda Sihirpeti (სახირპეთი) biçiminde yazılmıştır.
Sihirpet köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntısı da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Sihirpet köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 nüfus tespitinde Sihirpet (Сихирпетъ) olarak kaydedilmiş olan yerleşim, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Nüfusu, 43'ü erkek ve 35'i kadın olmak üzere, 12 hanede yaşayan 78 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak yazılmıştır.
Sihirpet köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Sığırpet (صغیرپت) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasında Hoçvan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 640 kişiden oluşuyordu. Sihirpet Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Samanbeyli olarak değiştirildi. 1965 genel nüfus sayımında Samanbeyli köyünün nüfusu 1.306 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 113 kişi okuma yazma biliyordu.
Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli’nin kale diye sözünü ettiği megalit yazpı, yıkık halde günümüze de ulaşmıştır. Köyün 450 metre kuzeydoğusunda bulunan kale (150×30 m), iki terasa yayılır ve duvarları temel seviyesine kadar yıkılmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 30 km uzaklıktadır.
# Küçüksütlüce
Küçüksütlüce, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Küçüksütlüce köyünün eski adı Küçük Harziyan veya Küçük Harziani, Büyüküksütlüce köyününki ise Büyük Harziyan veya Büyük Harziani'dir. "Harziyan" (خارزیان) veya "Harziani" adı, Gürcüce "Mharmziani"den (მხარმზიანი) değişime uğramış olabilir. Birleşik bir kelime olan Mharmziani (მხარე: bölge, yer / მზიანი: güneşli) "güneşli yer" anlamına gelir.
Küçüksütlüce köyünün sınırları içinde ilk çağdan kalma kale kalıntısı, köyün bulunduğu bölgenin çok eskilerden itibaren yerleşim alanı olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, Osmanlıların 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdiği Artaani bölgesinde yer alan Harziyan / Harziani, eski Osmanlı tahrir defterlerinde bir köy olarak geçmemektedir.
Küçüksütlüce köyünün yer aldığı Ardahan bölgesi, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusların eline geçti. Rus idaresinin 1886, 1896 ve 1906 nüfus tespitlerinde "Harziyan" adı geçmemektedir. Ancak 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde bu yerleşim Küçük Harziyan (كوچك خارزیان) adıyla kaydedilmiştir. Büyüksütlüce köyü de bu kaynakta Büyük Harziyan (بیوك خارزیان) olarak geçer. Bu tarihte iki köy de Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı.
Küçükharziyan köyü 1935 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 223 kişiden oluşuyordu. Harziyan veya Harziani Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Küçüksütlüce olarak değiştirilmiştir. Nitekim köy 1955 genel nüfus sayımında "Küçükharziyan", 1960 genel nüfus sayımında "Küçüksütlüce" olarak kaydedilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Küçükksütlüce köyünün nüfusu 699 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 107 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 12 km uzaklıktadır.
Köyün kuzeyinde Kocaköy, kuzeybatısında Alagöz ve güneyinde Büyüksütlüce köyleri bulunmaktadır
# Kocaköy, Ardahan
Kocaköy, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Erken dönem kayıtlarında adı geçmeyen Kocaköy, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Koca Köy (قوجە كوی) şeklinde geçer. Bununla birlikte köyün sınırları içinde Demir Çağı'na tarihlendirilmiş kule, buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Kocaköy, Orta Çağ'da Gürcistan'ın bir parçası olan Artani bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi, 1549 tarihli Gürcistan seferinin ardından Gürcülerden ele geçirmiştir.
Kocaköy, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Kocaköy" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 149 kişiden oluşuyordu. 1965 genel nüfus sayımında Kocaköy'ün nüfusu 304 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde sadece 17 kişi okuma yazma biliyordu.
Günümüzde köyün adıyla adlandırılan Kocaköy Kulesi, yerleşimin 700 metre kadar batısında, deniz seviyesinden 2.171 metre yükseklike bir tepede yer alır. Kuru duvar tekniğinde, kare bir plan (7,60 x 7,60 m) üzerinde inşa edilmiştir. 2015 yılındaki yüzey araştırması sırasında tespit edilen seramik parçaları üzerinden kulenin Demir Çağı'ndan itibaren kullanıldığı tahmin edilmektedir.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 5 km uzaklıktadır.
# Binbaşar, Ardahan
Binbaşar, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Binbaşar köyünün eski adı kaynaklarda Murhan ve Murikan olarak geçer. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Murhan (Мурхан), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Murikan (موریقان) biçiminde yazılmıştır.
Murikan köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Artaani'de yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Ancak köyün adı yayımlanmış eski Osmanlı kayıtlarında geçmemektedir.
Türkçede Ardahan olarak bilinen Artaani bölgesi, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 93 Harbi'nin ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlıydı. 1886 yılında köyün nüfusu 137 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 132 kişi Kürt, 5 kişi Türk olarak kaydedilmiştir. Köyün nüfusu 1896 yılında 141 kişi, 1906 yılında 170 kişi olarak tespit edilmiştir.
Murikan köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Murikan köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 401 kişiden oluşuyordu. Ancak Hoçovan nahiyesi bu tarihte Ardahan kazasına bağlanmıştı. Murhan veya Murikan Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Binbaşar olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Binbaşar köyünün nüfusu 769 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 86 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 44 km uzaklıktadır.
# Güzelyurt, Ardahan
Güzelyurt, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Güzelyurt en eski adı Hopali'dir. Gürcüce bir yer adı olan Hopali (ხოფალი), "çukur, dip" anlamına gelen "hopi" (ხოფი) kelimesinden türemiş olabilir. Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, Kobali (ქობალი) şeklinde verdiği köyün adının "buğday, tahıl" anlamına gelen Megrelce "kobali" (ქობალი) kelimesiyle ilişkili olduğunu yazar. Bununla birlikte Martvileli'nin belirtiği gibi köyün Kura Nehri kıyısında bir kayalığın dibinde yer alması bu yer dının "hopi" kelimesinden gelme ihtimalini desteklemektedir. Bu yer adı Rus idaresi tarafından 1886 yılında Gopal (Гопал) olarak kaydedilmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, Hopal (خوپال) olarak geçer.
Tao-Klarceti bölgesinde bulunan köyün sınırları içinde bulunan megalit yapı ve eski kiliselerin varlığı, Hopali köyünün Gürcü yönetiminden Osmanlıların eline geçtiği 16. yüzyıldan önce de bir yerleşme olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte Güzelyurt köyünün bir mahallesi olan Kızılkilise 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde bir köy olarak geçmesine rağmen, Hopali köyünün bu defterde kaydı bulunmamaktadır. Söz konusu tarihli "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine göre Kızıl Kilisa (قزیل كلیسا) Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlı bir köydü. Bu tarihte boş olarak kaydedilmiştir.
Uzun süre Osmanlı idaresinde kalan yerleşme, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından Rusların eline geçti. Rus idaresinde Ardahan sancağının ("okrug") Ardahan kazasına ("uçastok") bağlı Begrahatun nahiyesinde (маркяз: merkez) yer alan köyde 1886 yılında 49 kişi yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak kaydedilmiştir. Birinci Dünya Savaşı sırasında bölgeyi gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli, terk edilmiş olan bu köyün üst tarafında, güzel beyaz taşlardan inşa edilmiş büyükçe bir kilisenin duvarları durduğunun, kalan kısımlarının yıkıldığını yazmıştır.
Hopal köyü, Rus idaresinin sona ermesinden sonra Demokratik Gürcistan Cumhuriyeti sınırları içinde kaldı. Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında Ankara Hükümeti'nin verdiği ültimatom sonrasında Gürcistan hükûmetinin bölgeden çekilmesiyle 1921 yılında köy Türkiye'ye katıldı. 1928 yılında Hopal köyü Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. Köyde 1935 yılında 198 kişi yaşıyordu. Hopali veya Gopal yabancı kökten geldiği için köyün adı 1959 yılında Kuşuçmaz, 2007 yılında ise Güzelyurt olarak değiştirilmiştir.
Güzelyurt köyünde yıkık durumda bir megalit yapı ile iki kilise vardır. Kiliselerden biri köy yerleşmesinde, diğeri köyün merkezine 3,5 km uzaklıkta, Kızıl Kilise mahallesinde yer alır. İki kilise de köy kilisesi olup tek nefli yapıdır. Bu kiliselerden geriye sadece yıkıntılar kalmıştır.


## Coğrafya.
Güzelyurt köyü, Ardahan il merkezine 26 km uzaklıktadır.
# Sugöze, Ardahan
Sugöze, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Sugöze ve Ağzıpek köylerinin eski adı Çinçrobi'dir. Gürcüce bir yer adı olan Çinçrobi (ჭინჭრობი), ısırganın yetiştiği yerlere denir. Sugöze köyü eski kayıtlarda, önce Aşağı Çinçrobi, sonra Küçük Çinçrobi olarak geçer.
Çinçrobi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir. Sugöze ve Ağzıpek köylerindeki kiliseler de bu dönemden kalmış olmalıdır.
Bugünkü Sugöze köyü, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterine Cincrob-i Süfla (جنجروب سفلا) şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada köy, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Kuzay nahiyesine bağlıydı. Nüfusu 92 Hristiyan haneden oluşuyor ve hane reislerinin büyük çoğunluğu Gürcü adları taşıyordu. Burada buğday ve arpa tarımı ile arıcılık yapılıyor, koyun ve domuz besleniyordu. Biri harap olmuş üç adet su değirmeni bulunuyordu.
Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Cincrob (جنجروب) adıyla tek köy olarak geçer. Köyün geliri zeamet olarak Hicri 1130 (1717/1718) tarihinde Hüseyin adında birine tahsis edilmişti ve vergi geliri 26.600 akçe olarak belirlenmişti.
Daha sonra Küçük Çinçrobi olarak anılan köy, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Ancak Küçük Çinçrobi, Rus idaresinin 1886 tarihindeki nüfus tespitinde köy olarak yer almamıştır. Köy boşalmış veya mahalleye dönüşmüş olabilir. Nitekim köyde 1878 yılında sadece 6 hanenin kaldığı bilinmektedir.
Küçük Çinçrobi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Küçük Cincrob (كوچك جنجروب) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Küçük Cincirop" biçiminde yazılmış olan köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 396 kişiden oluşuyordu. Çinçrobi veya Cincirop Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Sugöze olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Suzgöze köyünün nüfusu 657 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 328 kişi okuma yazma biliyordu.
Sugöze köyünde Hristiyan nüfusun yaşadığı dönemden kalmış olan Aşağı Çinçrobi Kilisesi'nin (ქვემო ჭინჭრობის ეკლესია) duvarları günümüze ulaşmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 3 km uzaklıktadır.
# Çalabaş, Ardahan
Çalabaş, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çalabaş, köyün bilinen en eski adıdır. Nitekim 1886 tarihli Rus nüfus tespitinde Çalabaş (Чалабашъ) şeklinde yazılmıştır. Köyün adı 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde de Çalabaş (چلەباش) olarak geçer. Bu yer adı, Gürcüce Çalistavi'den (ჭალისთავი) Türkçeleşmiş olabilir. Gürcüce "çala" (ჭალა) akarsu taşkın yatağı, "tavi" (თავი) de baş anlamına gelir. Nitekim Ardahan sancağını gezmiş olan Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli 1917 yılında "çala" kelimesinin Gürcüce, "baş" kelimesinin Türkçe olduğunu yazmıştır. Bu isim, köyün akarsuyun taşkın yatağının başında bulunduğu göstermektedir. Gürcistan'da bugün de Çalistavi adını taşıyan köy bulunmaktadır.
Çalabaş köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Günümüzde tamamen yıkılmış olan Çalabaş Kilisesi bu dönemden kalmış olmalıdır. Ayrıca köyde halkın "Lovmer" olarak adlandırdığı yerde bir başka kilise daha bulunuyordu.
Çalabaş köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresi sırasında köy, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevan nahiyesinin 17 köyünden biriydi. 1886 tarihinde yapılan tespite göre köydeki 9 hanede, 37'si erkek ve 38'i kadın olmak üzere, 75 kişi yaşıyordu. Köy halkının tamamı Kürtlerden oluşuyordu. Çalabaş köyünde 1896 yılında 84 kişi, 1906 yılında 113 kişi tespit edilmiştir.
Gürcü araştırmacı ve gazeteci Konstantine Martvileli Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan sancağını gemiş, gözlem ve tespitlerini 1917 yılında "Sakartvelo" adlı gazetede yayımlamıştır. Martvileli, Çalabaş köyünde, tepede büyük bir kilisenin bulunduğunu, fakat yıkıldığını ve geriye sadece yıkıntıların kalmış olduğunu yazmıştır.
Çalabaş köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Çalabaş köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 345 kişiden oluşuyordu. Ancak Hoçovan nahiyesi bu tarihte Ardahan kazasına bağlanmıştı. 1965 genel nüfus sayımında Çalabaş köyünün nüfusu 694 kişiye çıkmıştı ve bu nüfus içinde 149 kişi okuma yazma biliyordu.
Çalabaş köyünde iki eski kilisenin varlığı tespit edilmiştir. Bu kiliseler köyde eskiden Hristiyan bir nüfusun yaşadığı göstermektedir. Bugünkü yerleşimin güneybatı ucunda bulunan Çalabaş Kilisesi 1917 yılında da yıkık haldeydi. Köylülerin "Lovmer" olarak adlandırdığı yerde, köyün 1,3 kilometre güneybatısında bulunan kiliseden geriye sadece harçlı duvar parçaları kalmıştır.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 35 km uzaklıktadır.
# Taşlıdere, Ardahan
Taşlıdere, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Taşlıdere köyünün eski adı Pankisi'dir. Bugün Gürcistan'ın kuzeyinde bir vadi de Pankisi (პანკისი) adını taşımaktadır. Pankisi köyü, 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Pankis (Папкисъ), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Bankiz (بانكیز) olarak geçer.
Pankisi köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artani'de yer alıyordu. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köyün kilisesi olan Pankisi Kilisesi de bu dönemden kalmıştır.
Pankisi köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 tarihli nüfus sayımında göre bu yerleşim, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Bu sırada köydeki 13 hanede, 41'i erkek ve 48'i kadın olmak üzere, 89 kişiden yaşıyordu. Bu nüfusun tamamı Kürtlerden oluşuyoru.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan Bölgesi'ni gezen Gürcü gazeteci Konstantine Martvileli, terk edilmiş bir köy olarak sözünü ettiği Kızıl Kilisa'dan (ყიზილ კილისა) Pankisi köyüne geçtiğini, Kura Nehri kıyısında, bir tepenin eteklerinde kurulu olan köyde Kürtler yaşadığını yazmıştır. Kızılkilise günümüzde Güzelyurt köyünün bir mahallesidir.
Pankisi köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Bankiz (بانكیز) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy, "Pangis" şeklinde kaydedilmiştir. Bu sırada Pankisi Kars vilayetinin Ardahan kazasının Hoçvan nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 311 kişiden oluşuyordu. Pankisi veya Pangis Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Taşlıdere olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Taşlıdere köyünün nüfusu 613 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 171 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 21 km uzaklıktadır.
# Yokuşdibi, Ardahan
Yokuşdibi, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Yokuşdibi köyünün eski adı Lori'dir. 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" adlı Osmanlı mufassal defterinde de Lori (لوری) olarak kaydedilmiştir. Osmanlıların Gürcülerden ele geçirdiği bu yerleşimin adı Türkçeye Gürcüceden (ლორი) girmiş olmalıdır. Bu defterde Guguba köyü yakınında terk edilmiş bir köy de Lori (لوری) adını taşıyordu. Gürcüce "lori" (ლორი) tuzlanmış et anlamına gelir. Bununla birlikte köyün adının bu kelimeyle ilişkili olup olmadığı bilinmemektedir.
Lori, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Artaani'de yer alıyordu. Nitekim osmanlı Devleti bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirdi. Bununla birlikte Yokuşdibi köyünün sınırları içindeki megalit yapı kalıntısı buranın ilk çağlardan itibaren bir yerleşme alanı olduğunu göstermektedir.
Lori, Osmanlı idaresinde, 1595 tarihli ve "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan" Osmanlı mufassal deftere göre, Ardahan-i Büzürg livasının Güney nahiyesine bağlıydı ve nüfusu 20 Hristiyan haneden oluşuyordu. İspenç vergisi mükellefi hane resileri ile babalarının adları (Maharebel, Mahara, Gogiça, İona, Misela, Teodore, Lazare, Gabriel) üzerinden Lori'nin nüfusunun çoğunluğunun Gürcülerden oluştuğu söylenebilir. Köyün Hristiyan dönemine ait köy kilisesinin (8,9 × 4,7 m) günümüze kalıntıları ulaşmıştır.
Lori, 93 Harbi'nin ardından 1878'de imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinde köy Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlıydı ve nüfusu 116 kişiden oluşuyordu. Bu nüfus içinde 106 kişi Türk, 10 kişi Kürt olarak kaydedilmiştir. Köyün 1595 yılında demografik yapısının zaman içinde tamamen değişmiş olduğu bu tespitten anlaşılmaktadır. Köyün nüfusu 1896 yılında 168 kişi, 1906 yılında 193 kişi olarak tespit edilmiştir.
Lori köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Lori Türkiye'ye bırakıldı.
Lori köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Lori (لوری) adıyla Kars vilayetinin Ardahan kazasının merkez nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 323 kişiden oluşuyordu. Lori Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Yokuşdibi olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Yokuşdibi köyünün nüfusu 444 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde sadece 76 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 15 km uzaklıktadır.
# Çağlayık, Ardahan
Çağlayık, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Çağlayık köyünün eski adı Ardameli veya Erdameli'dir. Ardameli (არდამელი) veya Erdameli (ერდამელი) Türkçeye Ardamal ve Erdemel şeklinde girmiştir. Nitekim Çıldır Eyaleti cebe defterinde (1694-1732) Ardamal veya Erdamal (اردمال veya اردەمال) şeklinde geçer. Bu yer adı 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Erdamel (Эрдамель), 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Erdemel (اردەمیل) biçiminde yazılmıştır.
Erdemeli köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntısı da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Erdemeli köyü, Çıldır Eyaleti'nin 1694-1732 dönemini kapsayan cebe defterinde Ardahan-i Küçük livasının Hocevan nahiyesine bağlıydı. Köy timar şeklinde Hicri 1008 (1696/1697) tarihinde önce Abdal, sonra Hüseyin adında birine tahsis edilmişti.
Erdameli köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresince 1886 nüfus tespitinde Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Nüfusu, 26'sı erkek ve 18'i kadın olmak üzere, 5 hanede yaşayan 44 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak yazılmıştır. Erdamel köyünde 1896 yılında 62 kişi, 1906 yılında 96 kişi tespit edilmiştir.
Erdemil köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca köy Türkiye'ye bırakıldı.
Erdemil köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında köy aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 370 kişiden oluşuyordu. Ancak Hoçovan nahiyesi bu tarihte Ardahan kazasına bağlanmıştı. Erdemil veya Erdamel Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Çağlayık olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Çağlayık köyünün nüfusu 798 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 170 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 40 km uzaklıktadır.
# Köprücük, Ardahan
Köprücük, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Köprücük köyünün eski adı Heviskari'dir. Gürcüce bir yer adı olan Heviskari (ხევისკარი), "dere kapı" anlamına gelir. Heviskari 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde "Heviskar" (خوسكار) ve 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Heviskar (خویسكار) şeklinde yazılmıştır.
Heviskari köyü, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan tarihsel bölgelerden biri olan Poso'de yer alır. Nitekim bu bölgeyi Osmanlılar 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki megalit yapı kalıntısı da buranın eski bir yerleşim alanı olduğunu göstermektedir.
Heviskari köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde, Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin sınırları içinde bulunmasına rağmen köyün adı geçmemektedir. 1896 nüfus sayımında ise köyde tamamı Kürt olan 67 kişi yaşıyordu.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Ardahan bölgesini gezen Gürcü araştırmacı Konstantine Martvileli Hasköy'ün 3 kilometre uzağında, derenin yukarısındaki yamaçta Heviskari (ხევისკარი) köyünün bulunduğunu ve bu yerleşimin nüfusunun Kürtlerden oluştuğunu yazmıştır.
Heviskari köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre fiilen Ermenistan'ın sınırları içinde kaldı. 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Heviskari Türkiye'ye bırakıldı.
Heviskari köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde "Heviskar" (خویسكار) adıyla Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçovan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında "Hıvıskâr" olarak yazılmış olan Heviskari, aynı nahiyenin köylerinden biriydi ve nüfusu 209 kişiden oluşuyordu. Ancak bu tarihte Hoçovan nahiyesi ile Heviskari köyü Ardahan kazasına bağlanmıştı. Heviskari veya "Hiviskâr" Türkçe olmadığı için köyünün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Köprücük olarak değiştirilmiştir. 1965 genel nüfus sayımında Köprücük köyünün nüfusu 383 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 188 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köprücük köyü, Ardahan il merkezine 28 km uzaklıktadır.
# Ömerağa, Ardahan
Ömerağa, Ardahan ilinin Merkez ilçesine bağlı bir köydür.


## Tarihçe.
Ömerağa köyünün eski adına dair bir bilgi yoktur. Gürcüce bir kaynakta köyün adı "Omarha" (ომარხა) şeklinde geçer. Rus idaresi ise köyü 1886 tarihli Rus nüfus sayımında Omar-Aga (Омар-Ага) şeklinde kaydetmiştir. 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise Ömer Ağa (عمر اغا) olarak geçer.
Ömerağa köyü, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Poso'da yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılın ikinci yarısında Gürcülerden ele geçirmiştir.
Ömerağa köyü, uzun süre Osmanlı egemenliğinde kaldıktan sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca, savaş tazminatının bir parçası olarak Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 yılında gerçekleştirdiği nüfus tespitinde Ardahan sancağının Göle kazasına bağlı Hoçevank nahiyesinin 17 köyünden biriydi. Nüfusu, 40'ı erkek ve 36'sı kadın olmak üzere, 14 hanede yaşayan 76 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı Kürt olarak yazılmıştır.
Ömerağa köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kars vilayetinin Göle kazasının Hoçuvan nahiyesine bağlıydı. 1940 genel nüfus sayımında aynı idari konuma sahipti ve nüfusu 240 kişiden oluşuyordu. Ancak bu tarihte Hoçuvan (Hoçvan) nahiyesi Ardahan kazasına bağlanmıştı. 1965 genel nüfus sayımında Ömerağa köyünün nüfusu 447 kişiden oluşuyor ve bu nüfus içinde 76 kişi okuma yazma biliyordu.


## Coğrafya.
Köy, Ardahan il merkezine 35 km uzaklıktadır.