# Roblox
Roblox (ˈ ), Roblox Corporation tarafından geliştirilen ve kullanıcıların kendileri veya diğer kullanıcılar tarafından oluşturulan oyunları programlamasına ve oynamasına olanak tanıyan çevrimiçi bir oyun platformu ve oyun oluşturma sistemidir. David Baszucki ve Erik Cassel tarafından 2004 yılında oluşturulan ve 2006 yılında piyasaya sürülen platform, Lua programlama dilinde kodlanmış çeşitli türlerde kullanıcı tarafından oluşturulan oyunlara ev sahipliği yapmaktadır. Roblox, 2010'ların ikinci yarısında büyümeye başladı, bu büyüme COVID-19 salgını ile hızlandı.
Roblox'u oynamak ücretsizdir ve Robux adı verilen sanal bir para birimi aracılığıyla oyun içi satın alımlar yapılabilir. Ağustos 2020 itibarıyla Roblox, 16 yaşın altındaki tüm Amerikalı çocukların yarısından fazlası da dâhil olmak üzere 164 milyondan fazla aylık aktif kullanıcıya sahiptir. Roblox, eleştirmenlerden genel olarak olumlu yorumlar alsa da, moderasyonu, mikro ödemeleri ve çocuklara yönelik istismar uygulamaları iddiaları nedeniyle eleştirilere maruz kaldı.


## Genel bakış.
### Roblox Studio.
"Roblox", oyuncuların tescilli motoru Roblox Studio'yu kullanarak kendi deneyimlerini ve modellemelerini oluşturmalarına izin verir. Bu deneyimler sonra diğer kullanıcılar tarafından oynanabilir ve diğer oyuncuların oluşturduğu modeller deneyimlerde kullanılabilir. Deneyimler, deneyim ortamını manipüle etmek için Lua programlama dilini kullanan bir nesne yönelimli programlama sistemi altında kodlanmıştır. Ayrıca kullanıcılar, "gamepasses" olarak bilinen deneyim içi tek seferlik satın alma işlemlerinin yanı sıra "geliştirici ürünleri" veya "ürünler" olarak bilinen, birden fazla kez satın alınabilen içerikler oluşturabilirler. Satın alımlardan elde edilen gelirin %70'i kullanıcıya ve geri kalanı Roblox'a paylaştırılır. (Eğer bir bağış deneyiminde başkasının "gamepass"i satın alınırsa deneyimin yapımcısı bu gelirden %20 Robux kazanır.) Roblox Studio kullanılarak üretilen deneyimlerin çoğu çocuklar tarafından geliştirilmekte ve yılda toplam 20 milyon oyun üretilmektedir.


### Eşyalar ve para birimi.
"Roblox", oyuncuların platformda avatar adı verilen sanal karakterlerini kişiselleştirmek için kullanılabilecek sanal ögeler satın almalarına, satmalarına ve oluşturmalarına olanak tanır. Kıyafetler herkes tarafından satın alınabilir ancak yalnızca premium üyeler kıyafetleri satabilir. Sınırlı sürüm statüsüne sahip ürünler de yalnızca premium üyeliğe sahip kullanıcılar arasında takas edilebilir veya satılabilir.
Robux, "Roblox"'ta oyuncuların çeşitli ögeleri satın almasına izin veren sanal para birimidir. Oyuncular, Robux'u gerçek para birimi ile satın alarak, premium üyeliğe sahip üyelere verilen düzenli bir maaştan veya "Roblox"'ta sanal içerik üreterek ve satarak diğer oyunculardan edinebilirler. Kullanıcı tarafından oluşturulan içeriğin satışı yoluyla elde edilen Robux, web sitesinin Developer Exchange sistemi aracılığıyla gerçek para birimine dönüştürülebilir. İnternet üzerinde ücretsiz Robux verdiğini söyleyen çeşitli dolandırıcılık amaçlı web siteleri de bulunmaktadır.


### Etkinlikler.
"Roblox" bazen gerçek hayattaki ve sanal etkinliklere ev sahipliği yapar. Örneğin geçmişte, platformdaki sıradan oyuncular için bir kongre olan BloxCon gibi etkinlikler gerçekleşmiştir. "Roblox", p"askalya yumurtası" avı ve bağış toplama işlevi de gören bir ödül töreni olan "Bloxy Awards" adı verilen çeşitli yıllık etkinliklere de ev sahipliği yapar. Platformda düzenlenen Bloxy Awards'ın 2021 (8.) töreninin olduğu oyunda aynı anda 619 bin kişi vardı. Roblox bu sırada sunucularını bazen kapatıp yeniden açtı, oyuna girmekte arada error 503 sorunu oluştu. Tören 4 Nisan 2021'e kadar yeniden izlenebildi. Roblox Corporation, San Francisco'da yalnızca davetlilerin katıldığı üç günlük bir etkinlik olan ve sitedeki en iyi içerik oluşturucuların platformda yapılacak değişiklikleri öğrendikleri Roblox Geliştiriciler Konferansı'na her yıl ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca şirket Londra ve Amsterdam'da da benzer etkinliklere ev sahipliği yapmıştır.
Roblox zaman zaman "Wonder Woman 1984" ve "Aquaman"'ı tanıtmak için düzenlenenler gibi filmleri tanıtmak için etkinliklere katılır. 2020'de, Amerikalı rapçi Travis Scott'un "Fortnite"'taki sanal konseriyle karşılaştırılan ilk sanal konserine ev sahipliği yaptı, bu sırada Amerikalı rapçi Lil Nas X'in "Holiday" şarkısını "Roblox" oyuncularına sundu.


## Tarihçe.
"Roblox"'un beta sürümü, ortak kurucular David Baszucki ve Erik Cassel tarafından 2004 yılında "DynaBlocks" adı altında oluşturuldu. Baszucki o yıl ilk demoları test etmeye başladı. 2005 yılında şirket adını "Roblox" olarak değiştirdi ve 1 Eylül 2006'da resmi olarak faaliyete geçti. Mart 2007'de "Roblox", on üç yaşın altındaki kullanıcıların, bir menüden önceden tanımlanmış mesajları seçmelerini kısıtlayarak iletişim becerilerini sınırlayan güvenli sohbetin eklenmesiyle COPPA ile uyumlu hale getirildi. Ağustos ayında sunucu iyileştirmeleri uyguladı ve "Builders Club" adlı bir premium üyelik hizmeti yayınladı. Eylül 2019'da bu özellik, Roblox Premium olarak yeniden adlandırıldı.
"Roblox", Aralık 2011'de, geliştiricilerin şirkete sunmak üzere yeni gelişmeler için yeni fikirler üzerinde çalıştıkları yıllık bir etkinlik olan ilk Hack Haftası'nı düzenledi. 11 Aralık 2012'de "Roblox"'un bir iOS sürümü, ve 16 Temmuz 2014'te ise Android sürümü yayınlandı. 1 Ekim 2013'te ise, geliştiricilerin oyunlarından kazandıkları Robux'u gerçek para birimlerine dönüştürmelerine olanak tanıyan Geliştirici Değişim programını yayınladı.
31 Mayıs 2015'te, oyun arazisinin grafik sadakatini artıran ve fizik motorunu blok odaklı bir stilden daha yumuşak ve daha gerçekçi bir stile dönüştüren "Düzgün Arazi" adlı bir özellik eklendi. 20 Kasım'da, "Roblox" personeli tarafından seçilen 15 oyun Xbox One'da piyasaya sürüldü. Xbox One için yeni "Roblox" oyunları bir onay sürecinden geçmelidir ve Eğlence Yazılımı Derecelendirme Kurulu standartlarına tabidir.
Nisan 2016'da, Oculus Rift için "Roblox VR"'ı piyasaya sürüldü. İlk yayınlandığı zaman on milyondan fazla oyun 3B olarak mevcuttu. Aynı zaman diliminde, güvenli sohbet özelliği kaldırıldı ve 13 yaşın altındaki kullanıcılar için kabul edilebilir bir dizi kelime ve diğer kullanıcılar için kara listeye alınmış bir dizi kelime içeren beyaz listeye dayalı bir sistemle değiştirildi. Haziran ayında, "Roblox"'un Microsoft Mağazası'nda Windows 10 ile uyumlu bir sürümü yayınlandı. Oyun platformu, web sürümünün oluşturulduğu 2004 yılından bu yana PC'de bir varlığa sahipken, Windows için oluşturulmuş bağımsız bir başlatıcı ilk kez yayınlandı.
"Roblox", 2017 yılı boyunca üzerinde çalıştıkları teknoloji güncelliğini yitirmesi ve sık sık kesintilere neden olması sebebiyle sunucu teknolojisinde bir dizi güncellemeler yaptı. Kasım 2018'de, önceki iki yıl boyunca kademeli olarak kısıtlanan bir oyuncunun hesabı olmadan "misafir" olarak oynama yeteneği tamamen kaldırıldı. "Roblox"'a 3 Aralık 2020'de Çin'de yayınlanması için izin verildi. Temmuz 2020'de, çevrimiçi bir buluşma olarak işlev gören "Party Place"in oluşturulduğunu duyurdu. Bu özellik, 2020 Bloxy Awards'ta kullanılan yeni bir teknoloji kullanılarak oluşturuldu ve COVID-19 pandemisine yanıt olarak tasarlandı.
"Roblox"'un CEO'su David Baszucki 26 Ağustos 2022'de logonun değiştiğini açıklamıştır.


## Topluluk ve kültür.
### Aktivizm.
"Roblox" kullanıcıları, çok sayıda düzenli kullanıcının ve kurucu ortak David Baszucki'nin George Floyd protestoları ve Black Lives Matter'a desteklerini beyan etmesiyle, ırkçılığa karşı olan çabalarıyla dikkat çekiyor. Ancak Ağustos 2019'da, NBC News tarafından yapılan bir araştırma, aşırı sağ ve neo-Nazi gruplarla bağlantılı 100'den fazla hesap ortaya çıkardı. NBC tarafından hesaplarla ilgili iletişime geçildikten sonra, "Roblox" moderatörleri hesapları oyundan kaldırdı.


### COVID-19 pandemisinin etkileri.
COVID-19 pandemisi "Roblox"'u çeşitli şekillerde etkiledi. Salgın sınırlayıcı sosyal etkileşimin dayattığı karantinalar nedeniyle "Roblox", çocukların birbirleriyle iletişim kurmaları için bir yol olarak kullanılıyor. Bu iletişim yönteminin gerçekleştirilmesinin en çok dikkat çeken yollarından biri, platformda düzenlenen doğum günü partileri olgusudur. COVID-19, oyuncular COVID-19 karantinaları nedeniyle evde kalmaya zorlandığından, oyun endüstrisinin çoğunun deneyimlediği benzer etkilere paralel olarak, hem platformun gelirinde hem de platformdaki oyuncu sayısında önemli bir artışa neden oldu. Şubat 2020'den Ocak 2021'e kadar "Roblox", büyük ölçüde pandemiye atfedilen bir artışla, 4 milyar dolardan 29.5 milyar dolar değerine yükseldi.


### "Oof" ses efekti.
Yayınlanmasından Kasım 2020'ye kadar, "Roblox"'un bir karakterin öldüğü zamanki çıkan "oof" ses efekti, bir internet memi oldu. Ses, orijinal olarak 2000 yılında yayınlanan video oyunu "Messiah" için video oyunu bestecisi Tommy Tallarico tarafından üretilmişti. Efektin "Roblox"'ta kullanılması bir telif hakkı anlaşmazlığına sebep oldu. "Roblox", sesi platformdan çekip başka bir ölüm sesiyle değiştirmeyi kabul ettiğinde anlaşmazlık sona erdi ve Tallarico, "Roblox"'un sesi daha sonraki bir tarihte platformdaki oyun geliştiricilerinin yapabileceği pazar yerinde 1 dolar karşılığında alıp tekrar yayınlamasına izin vermeyi kabul etti. 27 Temmuz 2022'de Roblox, Twitter hesabından, klasikleşmiş olan "oof" ölüm ses efektini, ses lisansının kendilerine ait olmadığını belirterek bu sesin oyundan kaldırıldığını açıklamıştır. Daha sonra ise yerine farklı bir ölüm sesi eklenmiştir. Fakat Roblox Sosyal Medyada paylaşılan video ile “oof” sesinin geri döneceğini duyurdu


## Tepkiler ve gelir.
### Genel tepkiler.
"Roblox" genel olarak olumlu eleştiriler almıştır. Common Sense Media, siteye 5 üzerinden 4 yıldız vererek, web sitesinin çeşitli deneyimlerini ve çocuklarda yaratıcılığı teşvik etme yeteneğini överken, platformun merkezi olmayan doğasının oyun kalitesinin farklı olduğu anlamına geldiğini fark etti ve genç oyuncular için sohbet işlevlerinin devre dışı bırakılmasını önerdi. Çevrimiçi Aile Güvenliği Enstitüsü'nden Patricia E. Vance, ebeveynlere çocuklarının platformdaki etkileşimlerini izlemelerini tavsiye etti, ancak platforma "çocukların kendi kendilerini yönetecek şekilde oynamalarına, keşfetmelerine, sosyalleşmelerine, yaratmalarına ve öğrenmelerine izin verdiği" için övgüde bulundu ve çocukları oyun geliştirmeyi deneyimlemeye teşvik etme yeteneği nedeniyle Roblox Studio'ya özel bir övgü verdi. "Android Guys"'da yazan Craig Hurda ise daha ılımlı bir inceleme yaptı. Mevcut oyunların sayısını övdü ve oyunun çocuklar için eğlenceli olduğunu belirtti.


#### Eleştiriler.
"Roblox", sohbet filtreleme sistemi için çeşitli eleştiriler almıştır. "Roblox"'un filtreleme sistemi Community Sift çoğu uygunsuz mesajı ve içeriği sansürleyip kaldırsa da, bazıları yine de sistemden kaçabilir. Bu sorunlarla mücadele etmek için "Roblox", bu tür içeriği platformdan kaldırmak için çalışan 1.600 kişiye sahiptir. Ayrıca "Roblox" çeşitli gizlilik ayarları sunar; ebeveynler, bir kullanıcının iletişim kurabileceği kişileri sınırlayabilir, özel sunuculara erişimi kısıtlayabilir ve ebeveyn kontrolünü etkinleştirebilir.
"Roblox"'ta cinsel içerik yasaklanmış olsa da, platform, içinde cinsel içerikli deneyimlerin ve görüntülerin varlığı nedeniyle önemli eleştiriler aldı. Bu içerikler, sanal seks kulüpleri ve gece kulüpleri gibi öğeleri içerir ve söz konusu içeriğin oluşturucuları, "Roblox" moderatörleri tarafından düzenlenemeyen üçüncü taraf platformlar aracılığıyla büyük ölçüde iletişim kurar. "Fast Company" tarafından 2020 yılında yapılan bir araştırma, "Roblox"'ta cinsel içeriğin hâlâ yaygın olduğunu, moderatörlerin bunları kaldırmaya yönelik girişimlerinin "köstebek vurmaya" benzetildiğini ortaya çıkardı, ancak durumun genel olarak rapordan önceki son yıllarda gelişmiştir.


#### Türkiye'den erişimin engellenmesi.
"Roblox", "çocuk istismarı" sebebiyle 7 Ağustos 2024'te gelen toplu yasakların bir parçası olarak Türkiye'de erişime engellenmiştir. Adana Cumhuriyet Başsavcılığı Bilişim Suçları Bürosu, çocuk istismarına neden olacak içerikleri barındırdığı gerekçesiyle roblox.com ve diğer linklere erişimin engellenmesini talep etti. Adana 6. Sulh Ceza Hakimliği "Roblox"u inceledi ve "çocuk istismarı" sebebiyle "Roblox"a erişim engeli getirmek kararına geldi.
"Roblox" ise "Türkiye ile her anlaşmaya varız" diye cevap verdi. Ne zaman erişime açılacağı hakkında bir bilgi verilmedi. Olaydan 1 ay sonra "Roblox", Adana 6. Sulh Ceza Hakimliğine bir itiraz dilekçesi yolladı. 18 Kasım 2024'te ise "Roblox", 13 yaş altı güncellemeleriyle ilgili bir adım attı. "Roblox"a Türkiye'de erişim hâlen engellenmiş durumdadır.