# Custoza Muharebesi (1866)
 - YÖNLENDİRME 
Custoza Muharebesi 24 Haziran 1866 tarihinde İtalya'nın birleşme sürecinde Üçüncü İtalyan Bağımsızlık Savaşı sırasında gerçekleşmiştir.
Habsburg Arşidükü Albrecht'in komuta ettiği Venedik Ordusu'nun da katıldığı Avusturya İmparatorluk ordusu, Alfonso Ferrero La Marmora ve Enrico Cialdini komutasındaki İtalyan ordusunu yenilgiye uğrattı.
 - YÖNLENDİRME 


## Arka plan.
Haziran 1866'da Prusya Krallığı Avusturya İmparatorluğu'na savaş ilan etti. Yeni kurulan İtalya Krallığı bu fırsatı değerlendirmeye karar verdi. Venedik'i ilhak etmek ve böylece İtalyan Yarımadası'nı birleştirmek amacıyla Prusya ile ittifak yaptı. İtalyanlar hızlıca, Venedik'i savunan Avusturya kuvvetinin iki katı büyüklüğünde, bir askerî güç oluşturdular.


## Savaş düzeni.
Avusturya Güney Ordusu (Mareşal Arşidük Albrecht)
  - "V. Kolordu" (General Gabriel Freiherr von Rodich)
 Moering, Piret Tugayları
  - "VII. Kolordu" (General Joseph Freiherr von Maroicic)
 Töply Scudier, Welsersheimb Tugayları
  - "IX. Kolordu" (General Ernst Ritter von Hartung)
 Kirchsberg Böck, Weckbecker Tugayları
  - "İhtiyat Tümeni" (General Friedrich Rupprecht)
 Muharip iki tugay
  - "Süvari tümeni" (General Ludwig Freiherr von Pulz)
İtalyan Mincio Ordusu (General Alfonso Ferrero La Marmora)
  - "I. Kolordu" (General Giovanni Durando)
 1, 2, 3. ve 5. Tümen
  - "III. Kolordu" (General Enrico Morozzo Della Rocca)
 7, 8, 9. ve 16. Tümen ve bundan müstakil bir Süvari Tümeni


## Savaş.
Mayıs ayının dördüncü haftasında İtalyanlar kuvvetlerini böldüler: Alfonso Ferrero La Marmora tarafından yönetilen ve II. Vittorio Emanuele'nin eşlik ettiği 11 tümen gücündeki Mincio Ordusu ve Enrico Cialdini tarafından yönetilen 5 tümen gücündeki Po Ordusu. Avusturyalılar, iç hatların avantajını ve Dörtgen kalelerinin sağladığı korumayı kullanarak Mincio Ordusu'na karşı yoğunlaştı ve Po Ordusu'na karşı bir ön cephe kuvveti bıraktı.
Emanuele'nin kuvvetleri Trentino bölgesine ilerlerken, La Marmora'nın kuvvetleri de Mincio Nehri'ni geçerek Venedik'i işgal edecekti. Bu arada Habsburg Arşidükü Albrecht komutasındaki Avusturya kuvvetleri, İtalyanların arkasından ilerleyerek onları arkadan vurmak ve böylece katletmek amacıyla Verona'dan batıya, İtalyanların kuzeyine doğru yürüyüşe geçtiler. La Marmora, 24 Haziran 1866'nın başında cephesinin yönünü değiştirerek Avusturyalıların saldırı için fırlatma noktası olarak kullanmaya çalıştıkları tepelere doğru ilerledi. Bir kuşatma muharebesi yerine, iki kuvvet kafa kafaya çarpıştı ve her iki karargâh da Villafranca yakınlarındaki tepelerde neler olduğunu anlamaya çalıştı.
Avusturya'ya ait bir süvari tümeni sabah 7'de emir almadan İtalyan I. Kolordusu'na saldırdı. Saldırı etkisiz olmasına ve Avusturya süvarilerini yıpratmasına rağmen, İtalyanlarda bir panik havası yarattı ve muharebede savunma pozisyonu alan üç İtalyan tümenini hareketsiz hale getirdi. Sabah saatlerinde Rodic'in V. Kolordusu ile Durando'nun I. Kolordusu arasında Oliosi, San Rocco, Custoza ve San Giorgio'da münferit çatışmalar yaşandı. Şiddetli çatışmalardan sonra Cerale'nin tümeni Oliosi'den atıldı ve Mincio'ya kaçtı. Sirtori'nin tümeni Monte Vento'da Rodic'in diğer birlikleri tarafından engellendi ve sabah 8:00'de şiddetli süngü saldırılarıyla geri püskürtüldü. Ancak saat 8:30'da Avusturya hattında gedikler açılmaya başlamıştı. Brignone'nin tümeni, General Hartung'un IX. Kolordusu ile çarpıştıktan sonra Custoza yakınlarındaki Belvedere Tepesi'ni ele geçirmişti. Saat 9:00'da General Hartung, Brignone'nin tümenini yerinden oynatmak için Monte 
Croce'ye saldırılar düzenlemeye başladı ama saat 10:00'da Avusturyalılar tükenmiş görünüyordu. Ancak İtalyanlar, Brignone'nin kuvvetlerini takviye etmemişlerdi. I. Amadeo, bir karşı saldırıya öncülük etti ve Brignone, kuvvetleriyle mevziyi terk etmek zorunda kaldı.
La Marmora daha sonra Cugia ve Govone tümenlerine Brignone'yi rahatlatmak için tepelere çıkma emri verdi. Bu, Böck ve Scudier'in Avusturyalı tugaylarını Custoza'dan çıkmaya zorladı. Scudier daha sonra sahadan çekilerek Avusturya hattında bir boşluk daha açtı. İtalyan solunda Sirtori, Cerale'nin kaçışından sonra cephesini stabilize etmeyi başarmıştı. Muharebenin bu noktasında her iki taraf da kaybedilmiş bir savaşla karşı karşıya olduklarını düşünüyordu. Saat 13:00'e doğru La Marmora muharebenin kaybedildiğine karar vererek ve köprübaşlarını güvence altına almak isteyerek geri çekilme emri verdi. La Marmora'nın haberi olmadan, Govone'nin tümeni VII Kolorduyu geri püskürtmüş ve Belvedere Tepesini ele geçirmişti. Rodic öğleden sonra saat 2'de Monte Vento ve Santa Lucia'ya bir saldırı başlattı. Sirtori'nin tümeni yol verince, İtalyan hattında Avusturyalıların yararlanacağı bir delik açıldı. Sonunda Avusturya hattını yarabildiğini düşünen Govone, bir anda kendini Custoza yakınlarında, bir kanadında Rodic ve Monzambano'daki köprüye doğru ilerleyen bir Avusturya tugayı ile izole edilmiş halde buldu. Bu noktada, emir almadan iki Avusturya yedek tugayını savaşa sokan Maroicic tarafından diğer kanadından saldırıya uğradı. Aynı zamanda Hartung'un Kolordusu'na savaşı yeniden başlatma emri verildi. Cugia tümenini püskürttüler ve daha önce ele geçirmeyi başaramadıkları Monte Torre'nin tepesinde altı top ve çok sayıda esir ele geçirdiler. Avusturya'ya ait 40 topun bombardımanından sonra, saat 17:00'de İtalyanlar Maroicic tarafından Custoza'dan çıkarıldı.


## Sonuç.
Avusturyalılar hem stratejik hem de taktiksel olarak zafer kazanmıştı. İtalyanlar Mincio'yu geçerek Veneto'dan geri püskürtüldü. Ancak bu kesin bir yenilgi değildi. İtalyanları kesin bir yenilgiye uğratmak için Albrecht'in kuvvetlerinin güneybatıya ilerleyerek Mincio üzerindeki köprüleri ele geçirmesi gerekiyordu (İtalyanlar bu köprüleri tahkim etmeyi ihmal etmişlerdi). Böyle bir takip, iki İtalyan kolordusunun dağılmış kalıntılarını nehrin doğu kıyısında kıstıracak ve Albrecht'in İtalya Krallığı'nı bizzat işgal etmesini sağlayacaktı.
Albrecht bunun yerine, Avusturyalıların çok yorgun olduğunu ve Avusturya süvarilerinin sabahki anlamsız saldırılarla hırpalandığını düşündüğü için takip emri vermedi. Böylece morali bozulmuş Mincio Ordusu'nu yok etme fırsatını heba etmiş oldu. 26 Haziran 1866'da Albrecht karargâhını tekrar Verona'ya taşıdı, çünkü Lombardiya'daki bir Avusturya işgaline Fransızların vereceği olası bir cevaptan endişe ediyordu. Endişelenmemeliydi: İmparator bile Albrecht'e tüm siyasi mülahazaları göz ardı etmesini tavsiye etmişti.
Königgrätz'daki (3 Temmuz) kayıplarından sonra Avusturyalılar, Viyana'yı korumak için Güney Ordusu'ndan bir kolorduyu Avusturya'ya nakletmek zorunda kaldılar ve Veneto'daki kuvvetlerini zayıflattılar. Ancak İtalyanlar saldırılarına ancak Temmuz ortasında yeniden başladılar. Cialdini, Po'yu geçti ve Rovigo (11 Temmuz), Padua (12 Temmuz), Treviso (14 Temmuz), San Donà di Piave (18 Temmuz), Valdobbiadene ve Oderzo (20 Temmuz), Vicenza (21 Temmuz) ve son olarak Friuli'deki Udine'yi (22 Temmuz) işgal etti. Bu arada Garibaldi'nin gönüllüleri Brescia'dan Trento'ya doğru ilerlemiş (bkz. Trentino'nun İşgali) ve 21 Temmuz'daki Bezzecca savaşında zafer kazanmışlardı.
Custoza'daki zafere ve İtalyanların Lissa'daki yenilgisine rağmen, Königgrätz nedeniyle Avusturyalılar Prusyalılara teslim olmak zorunda kaldılar ve Veneto'yu bırakmak zorunda kaldılar.


### Dipnot.
 }}>


### Alıntı.
  - "Encyclopædia Britannica": Second Battle of Custoza
  - Geoffrey Wawro, "The Austro-Prussian War. Austria's war with Prussia and Italy in 1866" (New York 2007)


### Daha fazla bilgi.
  - Friedrich Engels. Notes on the War in Germany No. III, The Manchester Guardian, No. 6197, June 28, 1866. A contemporary news paper article.
  - Clawed by the Austrian Eagle at the Battle of Custoza, Robert Heege, Warfare History Network, 14 Jan 2020