# Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması
Tuva Cumhuriyeti idari yapılanması (Tuva Türkçesi: Тывa республикaзынын кожууннaры, Rusça: Административно-территориальное деление Тывы ) — Sovyetler Birliği devrinden kalma bir yönetim birimi olan rayon denilen ilçe tipi idari yapılanma görülür. Sumon köy tipi yerleşimlerdir.


## İdari bölünüşün dizimi.
 - YÖNLENDİRME 
  - Baytayga
  - Batı Hemçik
  - Doğu Hemçik
  - Küçük Hem
  - Başkent Kızıl
  - Gümüş Tayga
  - Övür
  - Biihem
  - Sütgöl
  - Tandı
  - Teregöl
  - Teshem
  - Toju
  - Büyük Hem
  - Yenigöl
  - Yedigöl
  - Ersin
 - Cumhuriyetin büyük şehirleri:
  - Kızıl (Кызыл) (başkent)
  - Ak Toprak (Ак-Довурак)
 - İlçeler (kojuunlar):
  - Barıın-Hemçik 
    - 9 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Bay-Tayga 
    - 7 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Çaa-Höl 
    - 4 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Çedi-Höl 
   - "Şehir-tipi yerleşimler" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
    - Hovu-Aksı 
    - 5 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Doğu-Hemçik
   - "Şehir" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
    - Çadaana (Чадаана)
    - 11 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Erzin 
   - 6 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Kaa-Hem (Каа-Хемский)
    - 11 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Kızıl 
   - "Şehir-tipi yerleşimler" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
    - Kaa-Khem, Kızıl (Каа-Хем)
    - 9 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Möngün-Tayga (Мөңгүн-Тайга)
    - 2 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Övür 
    - 6 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Biy-Hem (Бии-Хем)
   - "Şehir" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
    - Turan (Туран)
    - 7 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Süt-Höl (Сүт-Хөл)
    - 7 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Tandı (Таңды)
   - 8 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Tere-Höl 
    - 1 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Tes-Hem 
   - 8 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Toju (Тожу)
    - 6 "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.
  - Uluğ-Hem 
   - "Şehir" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.:
    - Şagaan-Arıg (Шагаан-Арыг)
    - 9 tane "sumon" ilçenin yetkisi altında bulunan yerleşim birimi, beldelik idareler.


## Tarih.
18. asırda Tuva ülkesini işgal eden Çin, ülkeyi 4'e ayırdı ve her birine kojuun (bölge, ilçe, rayon) adlandırması verdi. 
Oyun boyunun bölgesi (Tesingol, Oyunnar), Toju boylarının bölgesi (Toju koşun), Salçak boyunun bölgesi (Hemgol) ve Hasut boyunun bölgesi (Hubsugol). 1808 yılında Heçik koşun (kojuun) kuruldu. 1878 yılında Hubsugol koşun Kuzey Moğolistan'da kaldı. 20. yüzyıl başlarında bölünüm 7'ye ulaştı: Beyse (Бейсэ-хошун), Daa (Даа-хошун), Maadı (Маады), Oyunlar (Оюннар), Salçaklar (Салчак), Tojulular (Тоджинский) ve Çoodu(Чооду). 20. yüzyıl başlarında Tuva ülkesi Kuzey Moğolistan'ın genel idaresine bağlandı. Koşun (Kojuun) denilen ilçe şeklindeki yönetimler sumon adlı büyük köy şeklindeki yönetimlere ayrılırken, sumonlar da arban adlı küçük köylere ayrılır.