# Türk Hava Yolları'nın 452 sefer sayılı uçuşu
Türk Hava Yolları Uçuş 452, Türk Hava Yolları'na (THY) ait Boeing 727-2F2 tipi bir uçağın 19 Eylül 1976'da İstanbul Yeşilköy Havalimanı'ndan (IST/LTBA) Antalya Havalimanı'na (AYT/LTAI) tarifeli uçuşu sırasında Isparta yakınlarında düşmesi sonucu uçaktaki 154 yolcu ve mürettebatın tamamının ölümüne yol açan kaza. Türkiye sınırları içinde yaşanmış en büyük, 1974'teki DC-10 kazasından sonra (Türk Hava Yolları'nın 981 sefer sayılı uçuşu) THY'nin geçmişindeki en büyük ikinci havacılık kazasıdır.
İtalya'dan İstanbul'a gelen uçak yerel saatle 22:45'te İstanbul'dan Antalya'ya havalandı. Saat 23:11'de alçalmaya başlayan uçak, Antalya'daki kontrolörün uyarılarına rağmen, yardımcı pilotun Isparta şehir ışıklarını Antalya Havalimanı pistiyle karıştırması sonucu, varış noktasından yaklaşık 100 km (62 mil; 54 deniz mili) uzaklıkta, Isparta yakınlarındaki Karatepe'ye yaklaşık 23:20'de düştü.


## Uçak ve mürettebat.
Kazaya karışan uçak, TC-JBH tescilli bir Boeing 727-2F2 idi. Uçak ilk uçuşunu 11 Kasım 1974'te gerçekleştirmiş, 1 Aralık'ta da THY'ye teslim edilmişti.#YÖNLENDİRME TC-JBH uçağının adı, tesadüfen uçuşun varış noktası olan "Antalya" idi.#YÖNLENDİRME Kaptan pilot Celâl Topçuoğlu, yardımcı pilot Sacit Soğangöz, uçuş mühendisi ise Ahmet Bursalı idi. Beş kabin ekibi üyesi ise Feyzan Güngör, Neriman Düzelli, Kamuran Küçükkuşum, Canan Dinç ve Dilek Cer idi. Feyzan Güngör 1972'de THY'nin İstanbul-Ankara seferini yaparken Sofya'ya kaçırılan "Truva" adlı uçağının da kabin ekibindeydi. Ertesi sabah Antalya'dan İstanbul'a bir McDonnell Douglas DC-9 uçağıyla dönmesi planlanan PAS ekibinden pilotlar Hüseyin Eren, Yılmaz Gürsoy ve uçuş mühendisi Muhittin Güçlü de kazada yaşamlarını kaybetti.


## Kaza.
Uçak, İtalya'dan İstanbul Yeşilköy Havalimanı'na (IST/LTBA) yerel saatle 20:25'te 68 yolcuyla ulaştı. Normal seferi Milano-Roma-Antalya olan uçak, aynı akşam saat 21:45'te İstanbul'dan Antalya'ya gidecek başka bir uçağın yolcu azlığı nedeniyle programında değişiklik yapılınca İstanbul'a çağrılmıştı. Uçağın yolcuları arasına İstanbul'dan binen yolculara ek olarak Frankfurt'tan gelen 906 no'lu uçuştan gelen 27 transit yolcu da eklenmişti. Saat 22:00'de kalkışı planlanan 452 sefer no'lu uçak Frankfurt uçuşunu beklediği için 45 dakikalık bir gecikmeyle saat 22:45'te 8 kişilik mürettebat ve 146 yolcu ile Antalya Havalimanı'na doğru havalandı. 
Kaptan pilot Celal Topçuoğlu'nun kokpiti terk etmesiyle, yardımcı pilot Sacit Soğangöz uçağın kontrolünü eline aldı. Sacit Soğanöz, saat 23:11'de, uçak henüz Antalya Havalimanı'na yaklaşık 100 km mesafedeyken, Isparta'nın kuzeyinde, bir doğru olarak uzanan o zaman yeni açılmış ve ışıklandırılmış olan Atatürk Bulvarı'nı Antalya Havalimanı'nın pist ışıkları sanarak daha Isparta üzerindeyken uçağı inişe geçirdi. Kalkıştan 30 dakika sonra, Antalya Havalimanı'na yaklaştıklarını ve 4.400 metreden (14.400 ft) 4.000 metreye (13.000 ft) alçalacağını Antalya'daki hava kontrolörüne bildirdi. Antalya'daki kontrolör uçağı ne radarda ne de çıplak gözle kendi bölgesinde görülmediğini bildirdi. İkinci Kaptan Sacit Soğangöz, "Sana mı inanayım, yoksa gözlerime mi?" diye yanıt verdi. Yolcu kabininde bulunan Kaptan Celâl Topçuoğlu, 150 metre (490 ft) irtifada bir sorun olduğunu fark ederek kokpite döndü ve önündeki tepeyi görünce tam gaz verdi.
Görgü tanıkları, uçağın şehre çok yakın uçtuğunu ve "neredeyse yolcuları görebildiklerini" bildirdi. Uçak, Isparta yakınlarındaki Sidre Tepesi'ni geçtikten sonra tırmanmaya başladı.#YÖNLENDİRME Saat 23:20'de, Sidre Tepesi'nin güneybatısında kalan Karatepe'den yüksek bir patlama sesi duyuldu. Uçak sağ kanadını bir tepeye çarptı ve ardından vadinin diğer tarafına sekerek parçalandı. Enkaz yaklaşık 1.130 metre (3.710 ft) yükseklikteydi.#YÖNLENDİRME 


## Enkaz ve Kurtarma.
Çarpışma sonucu, uçağın enkazı 2 km²'lik (1,2 mil) bir alana yayıldı. Patlamayı duyan yakınlardaki sakinler, iki saat boyunca tepenin zirvesine tırmandı. Bölgeye askeri personel sevk edildi. Uçağın yanan parçaları kum atılarak söndürüldü. Kanatlardan biri tepenin zirvesinde bulunurken, motorlar aşağıdaydı. Geceleri bölgeyi aydınlatmak için bir jeneratör kullanıldı. Yetkililer, yağmalamayı önlemek için bölgeyi sivillere kapattı; buna rağmen binlerce kişi tepeye çıkarak gece yarısından sonra enkazı ve cesetleri görebildi. İlk uçuş kayıt cihazı kazadan sonraki gün bulundu.#YÖNLENDİRME Uçuş veri kayıt cihazı ise 22 Eylül'de bulundu. 2009 yılında, uçağın bazı kalıntıları hala kaza yerinde bulundu.


## Ölümler.
Kazada 143 yolcu ve 11 THY çalışanı olmak üzere toplam 154 kişi hayatını kaybetti. Yolcuların büyük bir kısmı Türk vatandaşı değildi ve çoğunluğu İtalyan turistlerdi. Kurbanlar arasında, Türkiye Büyük Millet Meclisi Aydın bağımsız milletvekili Kemal Ziya Öztürk de vardı.#YÖNLENDİRME Kazada ayrıca eski İtalyan askeri ve Askeri Cesaret Madalyası sahibi Enrico Martini ile Antalya'da mobilya tasarımcılığı yapan, zamanın Antalya Gazetesi spor yazarlarından Raif Baysan da yaşamını yitirdi. İlhan Cavcav da uçağın ilk etabında uçaktaydı ve Antalya'ya uçması gerekiyordu, ancak fikrini değiştirerek Ankara'ya uçtu.#YÖNLENDİRME 
Görgü tanıklarına göre, kurbanların cesetleri ağır biçimde yanmıştı ve bu da kimlik tespitini zor hale getiriyordu.#YÖNLENDİRME Kimliği tespit edilebilen cesetler ailelerine teslim edilirken, aralarında İtalyan, Alman ve Hollanda vatandaşların olduğu tanınamayacak durumda olan cesetler ise Isparta'da toprağa verildi.


## Soruşturma.
İlk görgü tanıkları kazayla ilgili çelişkili ifadeler vermişti; bazıları uçağın havada patladığını veya yandığını iddia etti. Kazadan sonraki gün, hava durumu raporlarına göre, yıldırım düşmesi kazanın nedeni olarak elendi.#YÖNLENDİRME Soruşturmacılar, 22 Eylül'de kokpit ses kayıt cihazına eriştiler ve kayıtların dökümü gizli tutuldu. Kazadan sadece 4 gün sonra, Ulaştırma Bakanı Nahit Menteşe, henüz bir rapor hazırlanmamış olsa da, ilk bulguların uçağın inişe çok erken başlaması nedeniyle kazaya pilot hatasının neden olduğunu gösterdiğini söyledi. Kayıtları inceleyen uzmanlar daha sonra, pilotların gece gerekli olan aletli uçuş yerine görsel olarak uçmaya çalıştıklarını ve önlerindeki karanlık alanı (Toros Dağları) Akdeniz ve Isparta şehir ışıklarını Antalya ile karıştırdıklarını açıkladılar. Ayrıca Antalya Havalimanı'ndaki mesafe ölçüm cihazının kazadan üç gün önce bozulduğu ortaya çıktı.