## Rheoli Ceirw Gwyllt Yng Nghymru

# Crynodeb O Sylwadau'R Rhanddeiliaid Yn Y 'Papur Materion' A Luniwyd I Roi Gwybodaeth Wrth Baratoi Strategaeth A Chynllun Gweithredu Ar Gyfer Rheoli Ceirw Gwyllt Yng Nghymru (Ebrill 2010)

 
Yn 2009, cytunodd Llywodraeth Cynulliad Cymru y byddai Comisiwn Coedwigaeth Cymru yn comisiynu Strategaeth a Chynllun Gweithredu Ceirw Cymru i roi'r drefn sydd ei hangen i gyflwyno'r weledigaeth y mae Cymru'n ei helwa yn sgil y ceirw gwyllt sy'n byw yma. Mae'r bartneriaeth, sydd dan arweiniad Comisiwn Coedwigaeth Cymru, cyn cynnwys Menter Ceirw Cymru a Llywodraeth y Cynulliad. 

Cyflwyno papur materion oedd y cam cyntaf yn y broses i grynhoi'r wybodaeth sydd ar gael am geirw gwyllt yng Nghymru a'r prif faterion sy'n gysylltiedig â'u rheoli, gan gynnwys yr effeithiau cadarnhaol a negyddol. Roedd yn seiliedig ar gasgliadau grŵp llywio'r strategaeth dan arweiniad Comisiwn Coedwigaeth Cymru. Gan fod cael barn amrywiaeth eang o randdeiliaid hefyd yn bwysig, gwahoddwyd sefydliadau a phobl eraill sydd â diddordeb mewn ceirw gwyllt i ystyried a oedd y papur materion yn disgrifio'r sefyllfa sydd ohoni'n gywir ac yn cynnwys popeth sy'n ymwneud â cheirw gwyllt yng Nghymru. 

 
Sylwadau cyffredinol y rhanddeiliaid 
 
Cafwyd cefnogaeth gyffredinol ar gyfer y dadansoddiad yn y papur materion (gydag un neu ddau o heriau penodol). Pwysleisiodd rhai rhanddeiliaid yr angen am ymagwedd gytbwys sy'n cydnabod agweddau cadarnhaol ceirw gwyllt, gan gynnwys eu manteision esthetig, ecolegol ac economaidd. Pwysleisiwyd hefyd yr angen am ddulliau rheoli moesegol a thirion. Roedd galw clir am gamau rheoli ymarferol ar lawr gwlad i fynd i'r afael â'r elfennau negyddol ac fe dynnodd rhai sefydliadau at y ffaith fod gan nifer sylweddol o bobl yng Nghymru sgiliau rheoli ceirw ac y dylent gael eu hystyried yn adnodd defnyddiol. 

 
Sylwadau'r rhanddeiliaid am feysydd penodol yn y papur materion 1. Cefndir: ceirw yng Nghymru 
(C1. A ydych chi'n cytuno â'r grynodeb hon am ddosbarthiad ceirw gwyllt yng Nghymru? C2. Os nad ydych, pam?) 
 
Er bod y mwyafrif yn cytuno â'n crynodeb am ddosbarthiad ceirw yng Nghymru, roedd y sylwadau'n amlygu'r ansicrwydd sylweddol ynghylch yr amcangyfrifon am niferoedd a dosbarthiad y ceirw. Er nad oes modd mesur sut gallai'r ymdrechion cynyddol i gadw cofnod fod wedi gorliwio'r ffigurau, roedd rhai o'r farn bod y niferoedd yn llawer iawn rhy isel. Hwyrach fod gan rai rhanddeiliaid wybodaeth ychwanegol am ddosbarthiad ceirw a allai gryfhau'r sylfaen dystiolaeth. 

2. Trefniadau rheoli ceirw yng Nghymru ar hyn o bryd 
(C3. A yw hyn yn rhoi darlun cywir o sut y rheolir ceirw yng Nghymru ar hyn o bryd? C4. A ydym wedi hepgor rhai agweddau?) Ar y cyfan, roedd y rhanddeiliaid yn cytuno â'n disgrifiad o sut y rheolir ceirw ond awgrymodd rhai fod rhagor o helwyr ceirw yng Nghymru, ac y gallir dyblu neu hyd yn oed treblu ein hamcangyfrif o 300. Roedd y sylwadau hefyd yn tynnu sylw at y ffaith nad oes digon o ffigurau'n cael eu cadw'n ganolog a pha mor anodd yw cael amcangyfrifon cywir. 

Mae angen egluro pwynt arall a gadwyd hefyd. Wrth gyfeirio at gyllideb y DU ar gyfer ymchwilio i reoli bywyd gwyllt, dylem fod wedi egluro nad oes cyfran wedi'i neilltuo ar gyfer Cymru, ond mae Llywodraeth y Cynulliad yn cynorthwyo wrth bennu blaenoriaethau. 

3. Materion allweddol sy'n dylanwadu ar geirw a dulliau rheoli ceirw yng Nghymru 
(C5. A yw'r materion wedi'u disgrifio'n gywir yma? C6. A ydych yn gwybod am unrhyw dystiolaeth ychwanegol? C7. A ydym wedi hepgor unrhyw beth o bwys?) Cyfeiriodd rhai rhanddeiliaid at y posibilrwydd y gallai amcanion rheoli tiroedd fod yn anghydnaws. Er enghraifft, cael niferoedd sylweddol o geirw ar gyfer twristiaeth bywyd gwyllt o gymharu ag effeithiau ceirw ar gamau lliniaru'r newid ar yr hinsawdd (gan gynnwys diogelu coetiroedd, cysylltedd cynefinoedd, cynhyrchu biodanwydd). 

Roedd rhai yn teimlo y dylai herwhela gael ei ystyried yn fwy o ddifrif a bod angen i asiantaethau gorfodi gydweithio'n agosach. Mynegwyd pryder ynghylch ein nodyn am sut y gallai rhai ardaloedd yng Nghymru ymdopi â rhagor o geirw (t13 yn y Papur Materion). Hoffem esbonio nad hyrwyddo'r syniad o gyflwyno ceirw i ardaloedd yw hyn. Fodd bynnag, os nad oes rhywogaethau brodorol o geirw mewn rhai ardaloedd, gallai pori *ysgafn* neu fwy dwys fod i les i rai coetiroedd a gwella bioamrywiaeth. Cydnabyddir bod ceirw yn gysylltiedig â lledaenu trogod sy'n gallu cael eu heintio gan organeb sy'n achosi clefyd Lyme ac fe'i cydnabyddir yn berygl difrifol i iechyd mewn mannau eraill yn y DU, yr UE a rhannau o Ogledd America, ond ni thynnwyd sylw at hyn yn unrhyw un o'r ymatebion. 

4. Polisïau'r Llywodraeth a rheoli ceirw yng Nghymru 
(C8. A ddylai unrhyw feysydd polisi eraill ystyried materion rheoli ceirw?) Cafwyd cytundeb yn gyffredinol bod amlinelliad y meysydd polisi yn gynhwysfawr. Soniwyd y gallai ceirw effeithio ar ymrwymiad Llywodraeth y Cynulliad i greu 100,000 ha yn ychwanegol o goetiroedd (er mwyn cadw a dal carbon) o dan Glastir. 5. Casgliadau 
(C9. A ydych chi/eich sefydliad yn cytuno â'r weledigaeth hon? C10. A ydych yn cytuno â'r rhestr hon o feysydd gweithredu allweddol? C11. A ddylid dileu/ychwanegu rhai? C12. Rhestrwch dri phwnc sy'n flaenoriaethau yn eich barn chi.) 
Cefnogwyd y weledigaeth yn gyffredinol gan fod "Cymru yn elwa ar ei phoblogaeth o geirw gwyllt mewn cydbwysedd â'r amgylchedd naturiol, cymdeithasol ac economaidd". 

Pwysleisiodd rhai sylwadau fod angen camau ystyrlon i atgyfnerthu'r weledigaeth a bod trefniadau rheoli ceirw yn cadw at safonau moesegol uchel. Cafwyd cefnogaeth gyffredinol ar gyfer y camau gweithredu cyffredinol a amlygwyd yn y papur materion. Roedd y gefnogaeth ar gyfer ymchwil a monitro yn canolbwyntio ar yr angen i fonitro effaith yn ogystal ag afiechydon ac iechyd a lles y ceirw. Roedd addysg a chodi ymwybyddiaeth yn flaenoriaethau allweddol i nifer o randdeiliaid, yn enwedig er mwyn newid yr argraff gyffredinol bresennol nad oes unrhyw geirw neu unrhyw broblem. 

Roeddent hefyd yn awyddus i gynyddu ymwybyddiaeth ymysg tirfeddianwyr ac asiantaethau y tu hwnt i lwybr Coetiroedd Gwell i Gymru drwy ddefnyddio cynllunio amaeth-amgylcheddol a dulliau eraill. 

Cafwyd cefnogaeth frwd iawn dros gymryd camau i sicrhau arferion da o ran rheoli ceirw. 

Roedd hyn yn cynnwys hyfforddiant a defnyddio dulliau ysgogi er mwyn cyflwyno dulliau rheoli priodol; defnyddio ymagwedd sy'n seiliedig ar asesu effaith lleol yn ogystal ag ystyried ceirw ar y dechrau wrth ddylunio coedwigoedd. Pwysleisiodd y sylwadau am gig carw yr angen am ddatblygu marchnadoedd yng Nghymru gan gydnabod nad yw gwerthu cig carw yn talu am gostau rheoli yn llwyr. Cyfeiriodd nifer o randdeiliaid at y ffaith y byddai'r bobl sy'n saethu ceirw fel adloniant hamdden yn elwa ar allu cael gafael ar geirw yn haws ac y gallai hyn wneud cyfraniad pwysig tuag at reoli ceirw, gan gynnwys ar Ystadau Coetiroedd Llywodraeth y Cynulliad. 

 
Sut bydd y sylwadau yn dylanwadu ar y strategaeth a'r cynllun gweithredu ar gyfer rheoli ceirw gwyllt yng Nghymru? 

 
Mae sylwadau'r rhanddeiliaid mewn ymateb i'r papur materion wedi bod yn ychwanegiad defnyddiol tuag at fewnbwn y rhanddeiliaid hyd yma. Er nad ydynt, ar y cyfan, yn wahanol iawn i'r farn a fynegodd rhanddeiliaid mewn cyfarfod a drefnwyd gan y Bartneriaeth Menter Ceirw a gynhaliwyd gan Gymdeithas Saethu a Gwarchod Prydain yn yr Orsedd yn 2008, maent yn pwysleisio'r angen am ddull rheoli moesegol a thirion yn ogystal ag ymagwedd gytbwys sy'n cydnabod amrywiaeth yr effeithiau a'r manteision sy'n gysylltiedig â cheirw gwyllt. Unwaith eto, mae'r safbwyntiau yn dangos bod galw am gamau rheoli effeithiol ac amserol i fynd i'r afael â'r heriau sy'n gysylltiedig â'r niferoedd cynyddol o geirw yng Nghymru. Paratoi strategaeth a chynllun gweithredu drafft ar gyfer ceirw gwyllt yng Nghymru yw'r cam nesaf. Bydd yn amlinellu, o dan y weledigaeth arfaethedig, ein hamcanion rheoli ar gyfer ceirw gwyllt yng Nghymru a'r camau penodol y bydd angen i Lywodraeth y Cynulliad a phartneriaid eu cymryd i gyflawni'r amcanion hynny. Bydd y strategaeth a'r cynllun gweithredu yn adlewyrchu'r anghenion a amlygwyd gan randdeiliaid, ac mae'r sylwadau am y papur materion yn rhan werthfawr o fewnbwn y rhanddeiliaid. Rydym yn gobeithio cynnal trafodaethau pellach gyda'r rhanddeiliaid am yr amcanion a'r camau. Bydd y trafodaethau hyn hefyd yn ein helpu i gytuno ar sut y gall rhanddeiliaid gyfrannu at weithredu'r strategaeth yn ogystal â rheoli ceirw gwyllt yn gynaliadwy yng Nghymru.