Llanfair TH Ffeithlen Mai 2018  

## 

 
Mae Cyfoeth Naturiol Cymru am gydweithio â sefydliadau partner a'r gymuned i gynllunio a gweithredu gwelliannau i reoli'r perygl o lifogydd yn Llanfair Talhaiarn. Bydd y cynlluniau yn lleihau'r perygl o lifogydd o afon Nant Barrog. 

 
Beth sydd wedi digwydd hyd yma? 

Rydym wedi cwblhau gwerthusiad o'r perygl o lifogydd o afon Nant Barrog yn Llanfair Talhaiarn. Rydym wedi cynnig opsiwn rydym yn ei ffafrio ar gyfer lleihau'r perygl o lifogydd yn y pentref. Rydym bellach wedi cynllunio'r gwaith a byddwn yn symud i'r cam adeiladu, yn amodol ar gael y caniatadau angenrheidiol. 

Pa waith sydd wedi eu cynllunio? 

Yr opsiwn yr ydym yn ei ffafrio ydy gwella rhan uchaf y cwlfert, gwella'r trefniadau ar gyfer sgrinio brigau drwy osod sgrin frigau newydd, adnewyddu cwlfert y Black Lion, a chodi rhywfaint o waliau. Rydym hefyd yn gobeithio creu rhai mannau storio dŵr yn uwch i fyny'r afon i reoli'r llif pan fydd y llif ar ei eithaf. 

Oes angen caniatâd cynllunio? 

Na, caiff y gwaith ei wneud fel gwaith a ganiateir Pam nad ydych chi'n adnewyddu'r cwlfert i gyd? 

Rydym wedi ystyried adnewyddu'r cwlfert i gyd ond nid ydy hi'n bosib bwrw ymlaen â hyn am resymau technegol, amgylcheddol ac economaidd. Byddai'r gosod o adnewyddu'r cwlfert i gyd yn llawer mwy na'r buddion ariannol y gellid eu cynhyrchu. 

A fydd y gwelliannau yn rhan uchaf y cwlfert yn golygu na fyddai'r rhan isaf yn medru ymdopi? 

Rydym wedi ystyried hyn yn ein hasesiad ac fe fyddwn yn adnewyddu'r tyllau archwilio (*manholes*) ar hyd y cwlfert gan osod gorchuddion sydd wedi'u cynllunio'n arbennig er mwyn caniatáu llif dŵr cyflymach. Byddwn hefydyn gosod falfiau unffordd yn y gylïau fydd yn arllwys i'r cwlfert. 

Pam nad ydych chi'n gwneud y cwlfert yn fwy yn y rhan i lawr yr afon - onid yw hyn yn fan cul? 

Mae ein gwaith dadansoddi wedi darganfod mai'r ardal sydd i fyny'r afon o'r cwlfert, y cyfeirir ati uchod, sy'n achosi llifogydd yn Llanfair Talhaiarn. Byddai ailosod y cwlfert i lawr yr afon yn her arbennig gan fod y cwlfert yn agos iawn i adeiladau. Serch hynny, rydym yn cynnig cynyddu maint cwlfert y Black Lion. Bydd hyn yn galluogi mwy o lif drwy'r cwlfert ac yn lleihau faint o waliau fydd angen eu hadeiladu yn rhan isaf y cwlfert. 

Oes rhagor o waith wedi'i gynllunio? 

Mae ein cynllun yn cynnwys rhywfaint o le storio i fyny'r afon. Bydd y gwaith yma'n cael ei gyflawni ar wahân, ac fe'i cynllunir ar gyfer 2019. Mae angen trafod ymhellach gyda pherchnogion tir. 

 
Pa ystyriaeth ydych chi wedi ei roi i effeithiau newid hinsawdd? 

Bydd ein cynllun yn darparu amddiffyniad gyda siawns llifogydd yn un mewn 100 mlynedd - neu yn rhoi risg llifogydd o un y cant bob blwyddyn. Bydd y gwaith arfaethedig i fyny'r afon yn darparu gwytnwch yn erbyn newid hinsawdd. Byddwn yn parhau i  ymgysylltu â chyrff eraill er mwyn archwilio cynlluniau ar gyfer rheoli perygl llifogydd yn rhan uchaf y dalgylch i reoli effeithiau newid hinsawdd yn y dyfodol. 

Beth fydd yn digwydd os na fydd y gwaith i fyny'r afon yn cael ei gwblhau? 

Os na fydd y gwaith i fyny'r afon yn cael ei gwblhau yna bydd safon yr amddiffyniad a roddir gan ein cynllun arfaethedig yn lleihau dros amser, o ganlyniad i newid yn yr hinsawdd. 

Os ydych chi'n selio'r cwlfert oes yna risg o'r dŵr yn codi rhywle arall ac yn achosi llifogydd? 

Rydym wedi adolygu'r arolygon a wnaethpwyd y tu mewn i'r cwlfert ac rydym yn fodlon nad oes unrhyw agoriad sydd heb ei gofnodi a allai arwain at ddŵr yn gorlifo. Bydd gwaith y Black Lion yn sicrhau nad yw'r lefelau dŵr uwch sy'n gadael y cwlfert yn achosi problem llifogydd i lawr yr afon. 

Pam fod sgrin frigau newydd yn cael ei hadeiladu? 

Mae staff CNC yn cael cryn drafferth cynnal a chadw'r sgrin bresennol oherwydd ei chapasiti cyfyngedig a'i lleoliad. Bydd y sgrin newydd yn fwy ac yn haws mynd ato. Bydd hyn yn ein galluogi i ymateb yn well ac yn fwy effeithlon er mwyn sicrhau bod y perygl rhwystro yn cael ei leihau'n sylweddol. 

A fydd y cynnig hwn yn atal llifogydd yn llwyr? 

Na. Dydy hi ddim yn bosib atal pob digwyddiad o lifogydd. Bydd graddfa'r amddiffynfa'n cael ei chyfyngu gan gapasiti'r cwlfert. Bydd y cynllun yn cynyddu capasiti'r cwlfert ac yn cynyddu safon ein hamddiffynfa. Ond, os bydd y glawiad yn fwy na'r hyn mae'r cwlfert wedi'i gynllunio ar ei gyfer yna bydd llifogydd yn beryg o ddigwydd o hyd. 

Ydy'r dyluniad ar gyfer y cynllun wedi'i gwblhau? 

Mae'r cynllun bron â'i gwblhau ond mae rhai elfennau sy'n agored i newid. Yn benodol, y gwaith i lawr yr afon. Rydym hefyd yn adolygu'r manylion ynglŷn â'r sgrin malurion newydd arfaethedig ac mae'n debygol y bydd peth newid i lefelau'r sgrin. Byddwn hefyd yn gweithio gyda Chyngor Bwrdeistref Sirol Conwy er mwyn sicrhau eu bod yn hapus â'r gwaith. Byddwn hefyd yn cysylltu'n agos â thirfeddianwyr yr effeithir arnynt yn uniongyrchol gan y gwaith. 

Pryd fydd y gwaith adeiladu yn cael ei wneud? 

Rydym yn gobeithio y bydd y gwaith yn cael ei wneud ddiwedd yr haf hwn, rhwng Gorffennaf a Thachwedd 2018. Serch hynny, rydym yn aros am brisiau a rhaglenni tendr gan ein contractwr. Unwaith y byddwn wedi adolygu'r rhain, byddwn yn medru cadarnhau ein cynlluniau ac adrodd i'r gymuned. 

 
A fydd y gwaith adeiladu yn effeithio ar y pentref? 

Bydd y gwaith yn tarfu tipyn. Bydd yn rhaid cau'r ffordd ar ran uchaf Water Street. Bydd hefyd sŵn o'r gwaith adeiladu a'r pwmpio fydd ei angen er mwyn sicrhau amgylchedd gweithio sych. Byddwn yn trefnu cyfarfod cyhoeddus galw-heibio arall, ynghyd â'n contractwr, cyn y gwaith er mwyn rhoi rhagor o wybodaeth i'r gymuned. Mae CNC yn ymddiheurio o flaen llaw am y tarfu yma, a gofynnwn i chi fod  yn amyneddgar ac yn oddefgar. Byddwn yn eich hysbysu'n llawn bob cam o'r ffordd. 

A fydd y gwaith adeiladu'n bendant yn mynd yn ei flaen eleni? 

Rydym yn obeithio iawn y bydd y cynllun yn mynd yn ei flaen. Serch hynny, os bydd prisiau/rhaglenni ein contractwr yn fw na'n hamcangyfrifon presennol, efallai y bydd angen gohirio'r gwaith tan 2019 neu efallai y bydd peth o'r gwaith yn cael ei wneud eleni a'r gweddill yn cael eu gohirio. Bydd gofyn i'n contractwr gwblhau'r holl waith yn yr afon cyn canol mis Hydref gan ein bod ni'n cael ein hatal rhag gweithio yn yr afon wedi hynny er mwyn gwarchod pysgodfeydd. 

Oes perygl na fydd y gwaith yn cael ei wneud o gwbl? 

Unwaith y byddwn ni wedi derbyn y tendrau gan y contractwyr, bydd angen i ni sicrhau bod y cynllun yn parhau i gynnig gwerth am arian i'r trethdalwr. Byddwn yn hysbysu'r cyhoedd mor fuan ag y bo gennym ragor o newyddion i'w adrodd.