# Llau Pysgod Cyffredin Argulus, Lepeophtheirus A *Caligus*

## 

Mae'r term cyffredin 'lleuen' wedi cael ei roi i nifer o barasitiaid pysgod gwahanol. Mae'r rhain yn cynnwys rhywogaethau o *Argulus*, sydd yn bennaf yn barasitiaid dŵr croyw, a llau'r môr sy'n byw ac yn atgenhedlu yn y môr. Gellir gweld y ddwy ohonynt yn glynu wrth eogiaid a sewiniaid sydd wedi dychwelyd i'n hafonydd ni i silio. Ar yr olwg gyntaf, gall Argulus a llau'r môr ymddangos yn debyg, ond mae nifer o wahaniaethau sy'n gallu eich helpu i wahaniaethu rhyngddynt. 

Llau pysgod dŵr croyw, *Argulus* **rhywogaethau** 
Mae tair rhywogaeth o *Argulus* sydd wedi cael eu cofnodi yn y DU. Y fwyaf cyffredin yw *Argulus foliaceus*, a geir yn bennaf mewn dŵr llonydd. Mae'n well gan *Argulus coregoni* amgylchiadau lle mae dŵr yn llifo'n gyflymach, a hi yw mwyaf y tair, hyd at 10mm ar ei lled. Hon yw'r rhywogaeth a geir yn amlaf ar eogiaid a sewiniaid, yn ogystal ag ar frithyllod a physgod cwrs, mewn afonydd. Mae'r drydedd rywogaeth, *Argulus japonicus*, yn rhywogaeth sydd wedi cael ei chyflwyno, a hi yw'r lleiaf cyffredin. Mae'n bosibl gweld *Argulus* unrhyw le ar groen allanol pysgodyn, ond mewn afonydd maent yn aml yn ceisio cysgodi y tu ôl i'r esgyll, weithiau mewn clystyrau tynn.  
 
Llau'r môr Mae dwy rywogaeth gyffredin o lai'r môr, *Lepeophtheirus salmonis* a Caligus elongatus. Er bod y ddwy ohonynt yn barasitiaid morol, fe'u gwelir yn aml ar eogiaid a sewiniaid sy'n dod i ddŵr croyw. Ni all llau'r môr atgenhedlu mewn dŵr croyw, ond gallant oroesi amgylchiadau afon am rhwng dwy a thair wythnos. Felly, mae presenoldeb llau'r môr ar eogiaid a sewiniaid yn arwydd clir mai dim ond yn ddiweddar y mae'r pysgodyn wedi dod i mewn i ddŵr croyw. Fel arfer, gwelir llau'r môr yn glynu wrth y croen o gwmpas y pen, yr asgell ddorsal, ac asgell yr anws.  

## Gwahaniaethu Rhwng Llau

Fel arfer, mae *Argulus* (ar y chwith) fel jeli, yn lled dryloyw, a chanddynt bâr o smotiau llygad du. Yn aml, mae lliw llau'r môr (ar y dde) yn fwy tywyll, a chanddynt segmentau ychwanegol - ac yn aml llinynnau hir o wyau yn llusgo ar eu holau. Mae nifer o nodweddion sy'n gallu helpu i wahaniaethu rhwng *Argulus* a llau'r môr. Yn gyntaf, mae corff *Argulus* yn siâp disc, ac iddo olwg fel jeli, lliw gwyrdd-frown - ac yn aml mae'n lled dryloyw. Mewn cyferbyniad, fel arfer mae llau'r môr yn fwy tywyll, a chanddynt darnau corff ychwanegol sy'n rhoi golwg wedi'i segmentu iddynt. Yn ail, mae gan *Argulus* bâr amlwg o smotiau llygad du. Nid oes gan lau'r môr y rhain, felly, os ydych yn dod ar draws parasit a chanddo ddau lygad du, o'r rhywogaeth *Argulus* y mae. Yn olaf, mae llau'r môr yn cadw eu hwyau mewn llinynnau hir sy'n llusgo y tu ôl i'w cyrff ar adegau penodol o'r flwyddyn. Gall y cynffonau hyn fod hyd at deirgwaith hyd y parasit. Mae *Argulus* yn dodwy eu hwyau ar greigiau neu chwyn, felly nid oes ganddynt y llinynnau hyn o wyau'n llusgo ar eu holau. 

A yw llau pysgod yn niweidiol? 

Mewn amgylcheddau naturiol, fel arfer mae llau pysgod yn bodoli mewn niferoedd isel, ac yn achosi ychydig iawn o ddifrod i'w corff lletyol. Fodd bynnag, mae *Argulus* a llau'r môr yn gallu achosi difrod difrifol os yw eu niferoedd yn amlhau. Gall *Argulus* fod yn enwedig o niweidiol i bysgodfeydd brithyllod dŵr llonydd, ac yn gofyn am fesurau rheoli penodol er mwyn cyfyngu heintiau (gweler ein taflen ffeithiau ar *Argulus* mewn pysgodfeydd brithyllod). Gall brithyllod ifanc a gleisiaid eog hefyd fod yn agored i heintiau *Argulus*, yn enwedig yn ystod cyfnodau o dywydd poeth a llifoedd afon isel. Mae llau'r môr yn broblem fawr mewn dyframaeth eogiaid, gydag effeithiau dilynol posibl ar eogiaid gwyllt a sewiniaid. Gall llau'r môr ac *Argulus* achosi difrod trwy'r ffordd y maent yn glynu ac yn bwydo. Maent yn bwydo ar feinwe croen, mwcws a gwaed. Yn achos heintiau ysgafn, gall y croen atgynhyrchu'n gyflym, ond pan fydd yr haint yn ddifrifol mae'r croen yn cael ei ddifrodi, ac mae'n erydu ac yn datblygu doluriau. Mae llau'r môr ac Argulus hefyd yn gallu bod yn anghyfforddus iawn, nes bod pysgod sydd wedi cael eu heffeithio'n neidio ar y creigiau neu'n rhwbio eu hunain yn eu herbyn dro ar ôl tro. Mae croen sydd wedi cael ei ddifrodi yn gallu cael heintiau bacteria a ffwngaidd eilaidd, a gall pysgod sydd wedi cael eu heffeithio'n wael farw - er bod heintiau o'r fath yn anghyffredin yn y gwyllt. Os ydych yn cael  marwolaethau pysgod, neu os hoffech chi gael rhagor o wybodaeth ynglŷn â heintiau neu glefydau pysgod, cysylltwch â: Cyfoeth Naturiol Cymru E-bost - fisheries.wales@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk Canolfan Gofal Cwsmeriaid, Tŷ Cambria, 29 Heol Casnewydd, Caerdydd, CF24 0TP Ffôn - 03000 65 3000 (24 awr y dydd)