Y
         Côd Cefn Gwlad

## Y Côd Cefn Gwlad Parchwch Diogelwch Mwynhewch

Parchwch bobl eraill
- Meddyliwch am gymuned yr ardal ac 
am y bobl eraill sy'n mwynhau'r awyr agored
- Gadewch glwydi ac eiddo fel yr 
oedden nhw ac arhoswch ar y llwybrau oni bai fod mynediad agored 
ar gael   
Diogelwch yr amgylchedd naturiol  
- Peidiwch â gadael unrhyw arwydd eich 
bod wedi bod yno, ac ewch â'ch sbwriel gyda chi
- Cadwch gw
ˆ n dan reolaeth effeithiol
Mwynhewch a gwnewch yn siw
ˆ r eich 
bod yn saff
- Cynlluniwch eich taith a byddwch yn 
barod am unrhyw beth annisgwyl  
- Dilynwch y cyngor a'r arwyddion lleol 

## Parchwch Bobl Eraill

A wnewch chi barchu'r gymuned leol a'r bobl eraill sy'n gwneud defnydd o'r awyr agored. Cofiwch y gall yr hyn a wnewch effeithio ar fywydau a bywoliaeth pobl.

Meddyliwch am gymuned yr ardal ac am y bobl eraill sy'n mwynhau'r awyr agored

- Parchwch anghenion pobl yr ardal ac 
ymwelwyr fel ei gilydd - peidiwch â pharcio o flaen clwydi, ar draws mynedfeydd neu ar lwybrau eraill.  
- Wrth feicio neu wrth yrru cerbyd, arafwch 
neu stopiwch i adael i geffylau, cerddwyr ac anifeiliaid fferm basio, a rhowch ddigon o le iddyn nhw. Yn ôl y gyfraith, rhaid i feicwyr ildio i gerddwyr a phobl ar gefn ceffylau ar lwybrau ceffylau. 
- Cydweithredwch â'r bobl sy'n gweithio yng 
nghefn gwlad. Cadwch yn glir os byddwch yn dod ar draws ffermwr yn casglu neu'n symud 
ei anifeiliaid, a dilynwch ei gyfarwyddiadau.
- Mae traffig trwm ar ffyrdd bach gwledig yn 
gallu bod yn annymunol a pheryglu pobl, ymwelwyr a bywyd gwyllt - arafwch! Lle bynnag y gallwch, gadewch eich car gartref, 
chwiliwch am ffyrdd o rannu ceir a dewiswch 
ffyrdd eraill o deithio fel bysiau, trenau neu feiciau.  

## Gadewch Glwydi Ac Eiddo Fel Yr Oedden Nhw Ac Arhoswch Ar Y Llwybrau Oni Bai Fod Mynediad Agored Ar Gael

- Bydd ffermwr fel arfer yn cau clwydi neu gatiau 
er mwyn cadw ei anifeiliaid i mewn, ond fe allai eu gadael ar agor fel bod yr anifeiliaid yn gallu mynd at fwyd neu ddw
ˆ r. Gadewch y clwydi fel yr 
oedden nhw, neu dilynwch y cyfarwyddiadau ar unrhyw arwyddion. Os ydych yn cerdded mewn grw
ˆ p, gofalwch fod y cerddwr olaf yn gwybod a 
ddylai'r clwydi fod ar agor neu ar gau.  
- Arhoswch ar y llwybrau oni bai fod mynediad 
agored ar gael, sef hawl i fynd ar dir agored yng nghefn gwlad neu ar dir comin wedi'i gofrestru 
('tir mynediad agored' yw'r enw ar y math yma o dir).
- Os ydych yn credu bod arwydd yn anghyfreithlon 
neu'n gamarweiniol (fel arwydd 'Preifat - Dim Mynediad' ar lwybr cyhoeddus) cysylltwch â'r awdurdod lleol.
- Gadewch i beiriannau ac anifeiliaid fferm fod - 
peidiwch ag ymyrryd ag anifeiliaid hyd yn oed 
os ydych yn credu eu bod mewn trafferthion. Yn 
lle ymyrryd, ceisiwch roi gwybod i'r ffermwr.
- Defnyddiwch glwydi, camfeydd a bylchau yn 
ymylon y caeau os gallwch. Mae dringo dros waliau, gwrychoedd a ffensys yn gallu eu 
difrodi, gan gynyddu'r perygl o weld anifeiliaid 
fferm yn dianc.
- Mae ein treftadaeth yn bwysig i bob un ohonom 
- peidiwch â tharfu ar adfeilion neu safleoedd hanesyddol.

## Diogelwch Yr Amgylchedd Naturiol

Mae gan bob un ohonom gyfrifoldeb i warchod cefn gwlad, yn awr ac ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol, felly gwnewch yn siw
ˆ r nad ydych yn niweidio anifeiliaid, adar, planhigion neu goed, a gwnewch eich gorau i adael dim o'ch ôl. Pan fyddwch allan gyda'ch ci, gwnewch yn siw
ˆ r na fydd yn achosi perygl neu niwsans i anifeiliaid fferm, ceffylau, bywyd gwyllt neu bobl.

- Mae diogelu'r amgylchedd yn golygu cymryd gofal i 
beidio â difrodi neu ddinistrio nodweddion fel cerrig, planhigion a choed, a pheidio â'u cymryd oddi yno. Y nodweddion yma yw cartrefi a bwyd bywyd gwyllt, ac maen nhw'n ychwanegu at bleser pawb yng nghefn gwlad.
- Mae gadael sbwriel a sbarion bwyd ar eich ôl yn 
gwneud mwy nag amharu ar harddwch cefn gwlad. Mae'ch sbwriel yn gallu peryglu bywyd gwyllt ac anifeiliaid fferm - ewch â'ch sbwriel gartref. Mae gollwng a thaflu sbwriel yn droseddau. 
- Mae tanau'n gallu niweidio bywyd gwyllt a 
chynefinoedd lawn cymaint ag y maen nhw'n peryglu pobl ac eiddo - byddwch yn ofalus iawn wrth drin fflamau agored a sigaréts ar unrhyw adeg o'r flwyddyn. Mae gweithwyr weithiau'n defnyddio tanau i reoli llystyfiant, yn enwedig ar weunydd a rhosydd rhwng 1 Hydref a 31 Mawrth. Ond os byddwch yn dod ar draws tân ac ni allwch weld unrhyw un yn gofalu amdano, ffoniwch 999. 

## Cadwch Gw ˆ N Dan Reolaeth Effeithiol

- 	Pan fyddwch yn mynd â'ch ci am dro peidiwch â 
gadael iddo darfu o gwbl ar fywyd gwyllt, anifeiliaid 
fferm, ceffylau neu bobl eraill. Cadwch eich ci dan 
reolaeth effeithiol. Mae hyn yn golygu: 
-		 cadw eich ci ar dennyn -		 neu gadw'r ci yn eich golwg yn gyson, gan sicrhau 
eich bod yn gwybod beth mae'r ci yn ei wneud ac yn siw
ˆ r y bydd yn dod yn ôl atoch yn syth pan 
fyddwch yn ei alw
-		 a rhwystro'r ci rhag crwydro oddi ar y llwybr neu o'r 
ardal lle mae gennych hawl mynediad  
- Efallai fod rheolau arbennig ar waith mewn rhai 
sefyllfaoedd, felly chwiliwch am unrhyw arwyddion lleol. Er enghraifft:
-		 Efallai fod cw
ˆ n wedi'u gwahardd o rai mannau mae 
pobl yn eu defnyddio, neu efallai fod cyfyngiadau, is-ddeddfau neu orchmynion rheoli'n cyfyngu ar y mannau lle gall pobl fynd â'u cw
ˆ n. 
-		 Mae'r hawliau mynediad sy'n berthnasol i dir agored 
yng nghefn gwlad ac i dir comin wedi'i gofrestru (tir 'mynediad agored') yn mynnu bod rhaid cadw cw
ˆ n ar 
dennyn byr rhwng 1 Mawrth a 31 Gorffennaf. Pwrpas gwneud hyn yw helpu i ddiogelu adar sy'n nythu ar y ddaear. Os ydych yn agos at anifeiliaid fferm, rhaid i'r ci fod ar dennyn ar unrhyw adeg o'r flwyddyn.
-		 Ar yr arfordir, efallai fod rhai rheolau lleol sy'n 
mynnu bod rhaid cadw ci ar dennyn byr yn ystod 
tymor bridio'r adar, ac i rwystro'r ci rhag tarfu ar breiddiau o adar sy'n gorffwys neu'n bwydo ar adegau eraill o'r flwyddyn. 
- Cadwch eich ci ar dennyn pan fyddwch yn agos at 
anifeiliaid fferm a cheffylau, er eich diogelwch eich hun a lles yr anifeiliaid. Mae gan ffermwr hawl i saethu ci sy'n ymosod ar ei anifeiliaid neu'n rhedeg ar eu hôl - ac ni fyddai'n rhaid iddo dalu iawndal i berchennog y 
ci.
- Ond os bydd gwartheg neu geffylau'n rhedeg ar eich ôl 
chi a'ch ci, y peth saffaf i'w wneud yw tynnu'r ci oddi ar y tennyn. Peidiwch â'ch peryglu eich hun drwy geisio 
amddiffyn y ci. Yn y math yma o sefyllfa, bydd eich ci'n 
llawer mwy diogel os bydd yn rhydd i redeg i ffwrdd - a byddwch chithau'n fwy diogel hefyd. 
- Mae pawb yn gwybod pa mor annymunol yw baw ci, 
ac mae'n gallu achosi heintiau. Glanhewch ar ôl eich ci bob tro. Rhowch y baw mewn bag, ac mewn bin. Gofalwch hefyd fod eich ci'n cael triniaeth reolaidd rhag llyngyr - bydd hynny'n diogelu'r ci, anifeiliaid eraill a phobl.
# Mwynhewch A Gwnewch Yn Siw Eich Bod Yn Saff

Hyd yn oed pan fyddwch yn mynd am dro yn lleol, y peth gorau i'w wneud yw cael yr wybodaeth ddiweddaraf am y lleoedd y gallwch, neu na allwch, fynd iddynt. Er enghraifft, efallai y bydd cyfyngiadau ar eich hawliau i fynd ar ambell ddarn o dir mynediad agored neu dir arfordirol mewn ambell ardal ar adegau arbennig. Ceisiwch ddod o hyd i gymaint o wybodaeth â phosibl am eich cyrchfan, cynlluniwch ymlaen llaw a dilynwch y cyngor a'r arwyddion.

## Cynlluniwch Eich Taith A Byddwch Yn Barod Am Unrhyw Beth Annisgwyl

- Byddwch yn mwynhau eich ymweliad yn fwy 
drwy gyfeirio at wefannau a mapiau neu arweinlyfrau diweddar cyn mentro allan. Cysylltwch â chanolfannau gwybodaeth neu lyfrgelloedd yr ardal i ofyn am restr o grwpiau sy'n trefnu gweithgareddau hamdden yn yr awyr agored ac sy'n cynnig cyngor arbenigol. 
- Chi sy'n gyfrifol am eich diogelwch eich hun, a 
diogelwch y bobl eraill sydd yn eich gofal - yn enwedig plant. Byddwch yn barod am beryglon naturiol, newidiadau yn y tywydd ac unrhyw ddigwyddiadau eraill. Os byddwch yn mynd yn rhy agos at anifeiliaid gwyllt, anifeiliaid fferm 
a cheffylau, maen nhw'n gallu ymateb mewn ffordd annisgwyl, yn enwedig os oes anifeiliaid ifanc gyda nhw. Rhowch ddigon o le iddyn nhw. 
 
- Cyn mentro allan, gwiriwch ragolygon y tywydd. 
Mae'r amodau'n gallu newid yn sydyn iawn, yn enwedig yn y mynyddoedd ac ar hyd yr arfordir, felly peidiwch ag ofni troi'n ôl. Wrth ymweld â'r 
arfordir, trowch at **easytide.ukho.gov.uk** i wirio 
amseroedd y llanwau. Peidiwch â mentro cael 
eich dal gan lanw sydd wedi troi ac sy'n dod i mewn, a byddwch yn ofalus iawn wrth gerdded ar greigiau llithrig a gwymon.
- Un o'r pethau sy'n denu pobl i gefn gwlad yw'r 
cyfle i ddianc rhag y byd a'i broblemau. Gallwch 
gerdded am oriau heb weld rhywun arall, ac nid oes signal clir i ffonau symudol mewn llawer o lefydd. Felly, dywedwch wrth rywun arall i ble rydych chi'n mynd, a phryd rydych chi'n disgwyl dod yn eich ôl.

## Dilynwch Y Cyngor A'R Arwyddion Lleol

Gwnewch yn siw
ˆ r eich bod yn gyfarwydd â'r arwyddion a'r symbolau sydd i'w gweld yng nghefn gwlad i ddangos y llwybrau a'r tir agored.  

## Dyma Rai O'R Symbolau

Llwybr troed - ar gyfer cerddwyr yn unig. 

Bydd saeth felen ar yr arwydd.

Llwybr ceffylau - ar gyfer cerddwyr, pobl ar gefn ceffylau a beicwyr. Bydd saeth las ar yr arwydd.

Cilffordd gyfyngedig - ar gyfer cerddwyr, beicwyr, pobl ar gefn ceffylau a phobl mewn cerbydau mae ceffylau'n eu tynnu. Bydd saeth lliw piws ar yr arwydd.

Cilffordd sydd ar agor i unrhyw draffig 
- ar gyfer cerddwyr, beicwyr, pobl ar gefn ceffylau, pobl mewn cerbydau tu ôl i geffylau, a cherbydau modur. Bydd saeth goch ar yr arwydd.

Mesen y Llwybrau Cenedlaethol –yn dynodi'r 15 o lwybrau hir yng Nghymru a Lloegr. Llwybrau cerdded yw'r rhain ond mae rhai'n addas hefyd i feicwyr, pobl ar gefn ceffylau a phobl â phroblemau symud. 

 
Tir mynediad agored - mynyddoedd, gweundiroedd, rhostiroedd, twyndiroedd a thir comin wedi'i gofrestru (ar fapiau dan Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 
2000). Mae'r tir ar gael i bobl gerdded, rhedeg, archwilio, dringo a gwylio bywyd gwyllt, heb orfod aros ar y llwybrau. Symbol sy'n dynodi mynediad 'negyddol' - fe allai ddynodi ffin derfyn ardal gyfan o fynediad agored, er bod hawliau mynediad eraill yno efallai (er enghraifft, llwybrau cyhoeddus).