Aberaeron
0300 065 3000 www.cyfoethnaturiol.cymru www.naturalresources.wales Cyngor ar ddiogelwch mynydd gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri  
Mountain safety advice from Snowdonia National Park Authority www.eryri-npa.gov.uk Ffôn/Phone: 01766 770274  

Os hoffech yr wybodaeth hon mewn fformat arall, 
cysylltwch â ni:
Ffôn: 0300 065 3000 
Ebost: ymholiadau@cyfoethnaturiolcymru.gov.uk

If you would like this information in an alternative 
format, please contact us:
Phone: 0300 065 3000 
Email: enquiries@naturalresourceswales.gov.uk

## Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cadair Idris National Nature Reserve

/
/	Darganfyddwch y warchodfa fynyddig 	
Discover this mountain reserve and 
	

## Welcome To Dôl Idris Parkland And Cadair Idris National Nature Reserve

Dôl Idris is a beautiful parkland in the foothills of 
Cadair Idris, in the south of the Snowdonia National 
Park. It offers accessible paths around the parkland,  
a seasonal visitor centre with a live Webcam of some 
shy residents, a picturesque little lake and its fish 
ladder, and some exotic specimen trees

This is a popular starting point for walkers keen to 
experience the rugged beauty of Cadair Idris and those 
who want to find out more about the striking geology and 
wildlife of the National Nature Reserve (NNR) which lies 
behind the Cadair Idris Visitor Centre.

## Croeso I Barcdir Dôl Idris A Gwarchodfa Natur Genedlaethol Cadair Idris

The Minffordd path to the summit of Cadair Idris starts from here. If you're feeling energetic and have suitable footwear, why not try one of our steep climbs up part of the Minffordd path for views of waterfalls and woodlands. 

There's a choice of the short **Gorge Climb** or the longer climb on the **Nant Cadair Bridge Walk**. 

Parcdir hardd wrth droed Cadair Idris yn ne Parc Cenedlaethol Eryri yw Dôl Idris. Mae yma lwybrau hygyrch o amgylch y parcdir, canolfan ymwelwyr a chaffi tymhorol efo lluniau byw o'r creaduriaid swil  
sy'n byw yno, llyn bach trawiadol a'i risiau pysgod, a choed egsotig.

If you prefer a gentle stroll on flatter ground or a peaceful picnic by the lake, try our two accessible paths through the parkland - **Dôl Idris Lake** and the **Parkland Circuit**.

The entrance to Dôl Idris is near to the A487 where there is a Pay and Display car park and public toilet, owned and managed by Snowdonia National Park Authority.

Mae hwn yn fan cychwyn poblogaidd i gerddwyr sy'n awyddus i weld a mwynhau harddwch Cadair Idris, ac i'r rhai sydd eisiau dysgu mwy am fywyd gwyllt a daeareg anhygoel y Warchodfa Natur Genedlaethol (GNG), sy'n codi tu cefn i'r Ganolfan Ymwelwyr.

A five minute walk will take you to Cadair Idris Visitor Centre and **Tŷ Te Cadair Tea Room**.

The accessible path to the visitor centre and around the site is even and wide. 

Mae llwybr Minffordd i gopa Cadair Idris yn cychwyn yma hefyd. Os ydych yn teimlo'n egnïol ac yn gwisgo esgidiau addas, gallwch fentro'r llwybr serth i'r warchodfa, er mwyn gwerthfawrogi'r goedwig dderw a'i rhaeadrau byrlymus, gan ddilyn **Taith y Ceunant**, neu barhau i'r tir agored nes cyrraedd **Pont Nant Cadair**, a thu hwnt.

Os yw'n well gennych grwydro'n hamddenol ar dir mwy gwastad, neu gael picnic ar lan y llyn, dilynwch ein llwybrau hygyrch - **Llwybr Llyn Dôl Idri**s a **Chylchdaith y Ddôl**.

Mae'r safle'n agos iawn i'r A487 ac mae yma faes parcio Talu ac Arddangos a thoiledau cyhoeddus, a reolir gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri.

Taith bum munud ar droed yw hi i Ganolfan Ymwelwyr Cadair Idris a **Thŷ Te Cadair**.

Mae'r llwybrau hygyrch ar y safle yn llydan a gwastad.

## Canolfan Ymwelwyr Cadair Idris A Thŷ Te Cadair

Canolfan Ymwelwyr Cadair Idris a Thŷ Te Cadair  

## Cadair Idris Visitor Centre And Tŷ Te Cadair Tea Room

Dewch i weld yr arddangosfa, sy'n dangos rhyfeddodau natur a daeareg Gwarchodfa Cadair Idris, a chwedlau'r mynydd. Mae gêm ryngweithiol yno, a ffilm fer yn egluro sut naddwyd y mynydd gan rewlifoedd 12,000 o flynyddoedd yn ôl, ac un arall yn awgrymu mae Idris Gawr ffurfiodd y tirlun mewn brwydrau taflu cerrig! Elfen boblogaidd arall yw'r camerâu is-goch sy'n gwylio ystlumod pedol lleiaf yn y to.

Dewch i weld yr arddangosfa, sy'n dangos rhyfeddodau natur a daeareg Gwarchodfa Cadair Idris, a chwedlau'r mynydd. Mae gêm ryngweithiol yno, a ffilm fer yn egluro sut naddwyd y mynydd gan rewlifoedd 12,000 o flynyddoedd yn ôl, ac un arall yn awgrymu mae Idris Gawr ffurfiodd y tirlun mewn brwydrau taflu cerrig! Elfen boblogaidd arall yw'r camerâu is-goch sy'n gwylio ystlumod pedol lleiaf yn y to.

Visit our exhibition, showcasing the wildlife, geology and stories of Cadair Idris National Nature Reserve. We have interactive games and short films which explain how the last Ice Age, 12,000 years ago, shaped the mountain, and another suggesting that Idris the Giant created it during stone-throwing battles! A popular feature is the live infrared footage of rare lesser horseshoe bats in the roof space.

Cyfoeth Naturiol Cymru sy'n berchen ar y ganolfan, ac yn ei rheoli mewn partneriaeth gyda staff Tŷ Te Cadair. Mae'r adeilad yn gwbl hygyrch, gyda lifft a thoiledau anabl.

Cyfoeth Naturiol Cymru sy'n berchen ar y ganolfan, ac yn ei rheoli mewn partneriaeth gyda staff Tŷ Te Cadair. Mae'r adeilad yn gwbl hygyrch, gyda lifft a thoiledau anabl.

The centre is owned by Natural Resources Wales, and managed in partnership with the staff of Tŷ Te Cadair Tea Room. The building is fully accessible and has a lift and disabled toilet facilities.

Mwynhewch deisennau traddodiadol, cawl blasus, brechdannau a baguettes, neu ginio poeth, a hynny mewn lleoliad gwych. Mwynhewch deisennau traddodiadol, cawl blasus, brechdannau a baguettes, neu ginio poeth, a hynny mewn lleoliad gwych.

Enjoy traditional home made cakes, scrumptious soups, freshly made sandwiches, baguettes and hot lunches, in a stunning location.

Oriau Agor Dyddiau Sadwrn a Sul, gwyliau banc a gwyliau ysgol, rhwng y Sadwrn cyn Dydd Gwener y Groglith hyd Medi'r 16eg. 10.00 yb - 5.00 yh Oriau Agor Dyddiau Sadwrn a Sul, gwyliau banc a gwyliau ysgol, rhwng y Sadwrn cyn Dydd Gwener y Groglith hyd Medi'r 16eg. 10.00 yb - 5.00 yh Opening Hours Visitor Centre and Tea Room - Saturday, Sunday, Bank holidays and Gwynedd school holidays, from the Saturday before Good Friday - 16th September. 10.00 am - 5.00 pm Cysylltwch cyn teithio i gael y manylion agor diweddaraf Ffôn 01654 761505 Gweplyfr/Facebook www.facebook.com/ TŷTeCadairTeaRoom Gall y Ganolfan a'r Tŷ Te agor ar ddyddiau ychwanegol trwy'r gwanwyn, haf a hydref hefyd. Cysylltwch cyn teithio i gael y manylion agor diweddaraf Ffôn 01654 761505 Gweplyfr/Facebook www.facebook.com/ TŷTeCadairTeaRoom Gall y Ganolfan a'r Tŷ Te agor ar ddyddiau ychwanegol trwy'r gwanwyn, haf a hydref hefyd.

Please check before travelling for updates to opening times Phone 01654 761505 Facebook www.facebook.com/TyTeCadairTeaRoom Please note that both the Visitor Centre and Tea Room may open on additional days during spring, summer and autumn.

Trwy'r Flwyddyn Gallwn agor yr arddangosfa ar gyfer cymdeithasau, clybiau, ysgolion a cholegau trwy drefniant. Gallwn gynnig ambell sgwrs hefyd gan reolwr y warchodfa. Ymholiadau trwy ein canolfan gyswllt neu'r dudalen Gweplyfr:
Ffôn 0300 065 3000, gofynnwch am Uwch Reolwr Gwarchodfa Cadair Idris Trwy'r Flwyddyn Gallwn agor yr arddangosfa ar gyfer cymdeithasau, clybiau, ysgolion a cholegau trwy drefniant. Gallwn gynnig ambell sgwrs hefyd gan reolwr y warchodfa. Ymholiadau trwy ein canolfan gyswllt neu'r dudalen Gweplyfr:
Ffôn 0300 065 3000, gofynnwch am Uwch Reolwr Gwarchodfa Cadair Idris All Year We can open the exhibition for societies, clubs, schools and colleges, by prior arrangement. We can also occasionally offer a talk by the nature reserve manager. Enquiries through our contact centre or Facebook page:
Phone 0300 065 3000,  
ask for Senior Reserves Manager, Cadair Idris NNR
Gweplyfr/Facebook www.facebook.com/ CanolfanYmwelwyrCadairIdrisVisitorCentre Gweplyfr/Facebook www.facebook.com/ CanolfanYmwelwyrCadairIdrisVisitorCentre Facebook www.facebook.com/ CanolfanYmwelwyrCadairIdrisVisitorCentre

## Allwedd/Map Key

600
parcio parking cyfuchliniau contour lines fn y warchodfa reserve boundary toiledau toilets llwybr footpath mynediad hawdd easy access nant stream gwybodaeth information Tŷ Te Cadair Cadair Tea Room brigiad craig rock outcrop coetir woodland Mae'r map hwn yn dangos terfyn a rhai o nodweddion y Warchodfa. I ddringo Cadair Idris defnyddiwch fap OS 1:25 000 OL23 neu lyfryn Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri 'Llwybrau Cadair Idris Paths' This map shows the boundary and some features of the National Nature Reserve. To climb Cadair Idris use the 1:25,000 Explorer OL 23 OS map or Snowdonia National Park Authority's publication 'Llwybrau Cadair Idris Paths' 
500
Atgynhyrchwyd â chaniatâd yr Arolwg Ordnans ar ran Llyfrfa ei Mawrhydi. © Hawlfraint a hawliau cronfa ddata'r Goron 2016. Cedwir pob hawl. Rhif Trwydded yr Arolwg Ordnans 100019741 

Canolfan Ymwelwyr  
a Thy
   ^
      Te Cadair
Dewch i ddysgu am fywyd 
gwyllt, mwynhewch 
gartw
   ^ n am Idris Gawr 
a gwylio lluniau byw o 
ystlumod yn y to. Cyn 
ei throi hi am adref, 
mwynhewch baned dda a 
chacen gartref! 
Visitor Centre and
Cadair Tea Room 
Come and learn about 
wildlife, enjoy a cartoon 
about Idris the Giant and 
watch a live feed of bats in 
the roof. Before setting off 
home - indulge in a piece 
of home baked cake and a 
nice cup of tea!

Ystlumod
Cadwch olwg am 

Maent wedi eu gosod 
er mwyn monitro'r naw 
rhywogaeth o ystlum 
sydd i'w cael yma, 
gan gynnwys yr Ystlum 
Pedol Leiaf prin.

Atgynhyrchwyd â chaniatâd yr Arolwg Ordnans ar ran Llyfrfa ei Mawrhydi. © Hawlfraint a hawliau cronfa ddata'r Goron 2016. Cedwir pob hawl. Rhif Trwydded yr Arolwg Ordnans 100019741 

Dôl Idris Lake
Birds such as the Dipper 
and Grey Wagtail breed 
on the lake shores. Near 
the footbridge there is a 

Llyn Dôl Idris
Mae adar fel Bronwen 
y Dw
   ^ r a'r Siglen Lwyd 
yn magu ar lannau'r 
llyn. Ger y bompren 
mae grisiau pysgod, 
sy'n caniatáu i eogiaid 
gyrraedd y nentydd.

Bats
Look out for bat 
boxes! They have been 
installed to monitor 
the nine species of 
bats that can be found 
here, including the rare 
Lesser Horseshoe Bat.

Llun/Photo: Lee Bell

Reproduced by Permission of Ordnance Survey on behalf of HMSO. © Crown copyright and database right 2016. Ordnance Survey Licence number 100019741

## Walks Teithiau Dôl Idris Lake Llyn  Dôl Idris

Time: 15-30 mins Distance: 1/3 mile / 0.6km Grade: An accessible path around the lake, starting from the car park gate Highlights: Birds such as the dipper and grey wagtail breed on the lake shores. Kingfishers and otters are occasionally seen hunting here. Near the footbridge there is a fish ladder that enables salmon to reach the streams. Picnic benches give you the chance to sit and enjoy the views.

	
  
Amser: 15-30 munud Pellter: 1/3 milltir / 0.6km Gradd: Llwybr hygyrch o amgylch y llyn, gan gychwyn o giât mochyn y maes parcio Uchafbwyntiau: mae adar fel bronwen y dŵr a'r siglen lwyd yn magu yma. Mae glas y dorlan a dyfrgwn i'w gweld yn hela yma weithiau. 

Ger y bompren mae grisiau pysgod sy'n caniatáu i eogiaid gyrraedd y nentydd. Eisteddwch wrth y byrddau picnic am funud i fwynhau'r golygfeydd.

## Cylchdaith Y Ddôl

	
 
Amser: 30 munud Pellter: ½ milltir / 0.8km Gradd: Estyniad hygyrch i lwybr y llyn, heibio'r ganolfan ymwelwyr u Uchafbwyntiau: Cadwch olwg am flychau ystlumod! Maent wedi eu gosod er mwyn monitro'r naw rhywogaeth o ystlum sydd i'w cael yma, gan gynnwys yr ystlum pedol lleiaf prin. Yn y murddyn ger y ganolfan ymwelwyr oedd diodydd enwog Idris yn cael eu cynhyrchu ar un adeg. Galwch yn y ganolfan cyn gadael.

 
	
TAITH Y CEUNANT 
Time: 30 mins Distance: ½ mile / 0.8km Grade: An accessible, longer extension to the lake walk, via the visitor centre Highlights: Look out for bat boxes! They have been installed to monitor the nine species of bats that can be found here, including the rare lesser horseshoe bat. Spot the old ruin near the visitor centre. It's where Idris table water and ginger beer were first made. Call into the visitor centre on your way round.

 
	
GORGE CLIMB
	
   
	
 
Amser: 15-30 munud Pellter: 
(un ffordd):  
460tr / 140m Gradd: Cymedrol; llwybr serth, yn dringo cyfanswm o  
160tr / 50m Uchafbwyntiau: Dringwch i'r 'Goedwig law Geltaidd' i fwynhau golygfeydd ar draws y ceunant, a'r rhaeadrau sy'n cadw'r aer yn llaith. Mae'r safle yn bwysig yn rhyngwladol am ei fwsoglau.

Time: 15-30 mins Distance: 
(one way):  
460ft / 140m Grade: Moderate; a steep path, climbing a total of 160ft / 50m Highlights: Climb into the 
'Celtic Rainforest' with views across the gorge. Enjoy the sight and sound of a series of waterfalls that keep the air damp and encourage the internationally important mosses.

## Pont Nant Cadair Nant Cadair Bridge

Time: 45 mins - 1 hour Distance: 
(one way):  
 1/3 mile / 0.6km Grade: 
Strenuous; a steep path, climbing a total of  
620ft / 190m Highlights: You've reached the lower slopes of the open mountain. In the summer they are clothed in purple heathers and you may hear the distant calls of ravens and pipits.

	
 
Amser: 45 munud - 1 awr Pellter: 
(un ffordd):  
1/3 mile / 0.6km Gradd: 
Anodd; llwybr serth, yn dringo cyfanswm o  
620tr / 190m Uchafbwyntiau: Rydych wedi cyrraedd llethrau'r mynydd agored. Mae porffor y grug yn eu gorchuddio yn yr haf, ac efallai y clywch chi grawc unig y gigfran, neu ganu'r corhedydd.

## Hyd Eithaf Y Ddaear

Mae Cadair Idris ymysg mannau harddaf Cymru. Ac yn lle gwyllt hefyd. Cadwyn o fynyddoedd uchel lle mae planhigion a chreaduriaid yn byw mewn amodau gerwin. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru yn rheoli ardal o'r mynyddoedd gwych yma fel Gwarchodfa Natur Genedlaethol, lle mae dau fyd yn cwrdd: dyma ffin ddeheuol rhai planhigion a ffin ogleddol ambell un arall.

Mae taith trwy'r Warchodfa fel dringo o ris i ris, o 
gynefin i gynefin. O ddyffryn ffrwythlon i gopa creigiog 
un o fynyddoedd uchaf Cymru. O ddyffryn Tal-y-llyn, 
a'i siâp U clasurol, byddwch yn cerdded trwy geunant 
serth, coediog, i ddyffryn crog a chwm rhewlifol. 
Uwchlaw, mae clogwyni Craig Cau a chopa Penygadair, 
a'u creigiau garw, moel.

## Extremes Of The Earth

Cadair Idris is one of the most beautiful and rugged spots in Wales. The National Nature Reserve is managed by NRW, and includes part of a range of high mountains, where extraordinary plants and creatures survive in a tough environment. It's also a place where extremes meet; some species of plants are at the most southerly edge of their range here, others at their northernmost location. A walk through the reserve is like climbing a ladder from habitat to habitat, from a fertile valley to the rocky peak of one of Wales's highest mountains. You will ascend from the classic U-shaped Tal-y-llyn valley through a steep gorge, to a hanging valley and glacial Cwm Cau. Above lie the cliffs of Craig Cau and the Penygadair summit, with their bare jagged rocks.

## Y Daith

Wrth adael y maes parcio a cherdded tuag at Ganolfan Ymwelwyr Cadair Idris, mi welwch amrywiaeth o goed brodorol a choed bytholwyrdd. Mae nifer o goed addurniadol ac egsotig yma, fel y cewri coch Americanaidd, i'n hatgoffa y bu'r tir yn  
rhan o ystâd y teulu Idris ar un adeg. Gallwch ddilyn llwybr  
Llyn Dôl Idris neu **Gylchdaith y Ddôl**, yn fan hyn.

Mae'r adrannau isod yn disgrifio ardaloedd o'r Warchodfa Natur Genedlaethol lle mae'r dirwedd yn serth a lle gall y tywydd newid yn gyflym. Gwisgwch ddillad ac esgidiau addas.

Mae Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri yn darparu gwybodaeth fanwl am ddiogelwch mynydd ar eu gwefan, www.eryri-npa.gov.uk

## Trwy'R Ceunant Coediog

Ychydig heibio'r ganolfan ymwelwyr, mae mynedfa'r warchodfa. Oddi yma fe welwch y ceunant serth a'i afon fyrlymus. O fan hyn gallwch ddilyn Taith y Ceunant a **Thaith Pont Nant Cadair**. 

Dyma'r goedwig law Geltaidd. Mae canopi'r coed derw yn cadw'r awyrgylch yn llaith, ac yn creu cynefin perffaith i fwsoglau a rhedynau. Ceir amrywiaeth dda o gennau yma hefyd. Yn y gwanwyn a'r haf daw adar ymfudol fel y gwibedog brith, tingoch a thelor y coed yma i nythu. Nid ydym yn clirio pob coeden sy'n marw; wrth iddynt bydru'n araf maen nhw'n bwysig fel noddfa a bwyd i adar, pryfetach, a ffwng, ac yn rhan hanfodol o gylch  
bywyd y goedwig. Wrth gyrraedd y mynydd agored, mi welwch fforch yn y llwybr. O fan hyn, gall cerddwyr profiadol efo'r offer cywir barhau ar Lwybr Minffordd i'r copa a dilyn Llwybr Mynydd Moel i lawr os dymunwch. 

Rhaid caniatáu 5-6 awr i gwblhau'r daith hon.

O'r fforch, gallwch ddilyn y llwybr i'r dde am ychydig er mwyn cyrraedd pen Taith Pont Nant Cadair.

## Mae Gwybodaeth Llwybrau Manwl A Mapiau I'W Cael Yn Adran Llwybrau Mynydd Www.Eryri-Npa.Gov.Uk. Setting Off

As you leave the car park and walk towards Cadair Idris Visitor Centre, you will see a mixture of native trees and conifers including some exotic and ornamental trees such as giant American redwoods, evidence that this land was once part of the Idris family estate. A detour into the parkland will take you to peaceful **Dôl Idris Lake** or the **Parkland Circuit**.

The following sections describe the upland areas of the National Nature Reserve, where the terrain is steep and the weather changeable. Please wear appropriate footwear and clothing. 

Snowdonia National Park Authority provide detailed mountain safety information on their website. www.eryri-npa.gov.uk

## The Wooded Gorge

Entering the reserve, a little way past Cadair Idris Visitor Centre, you are at the start of a deep ravine cut through by rushing water. The **Gorge Walk** and **Nant Cadair Bridge Walk** 
start here. This is the Celtic Rainforest. The canopy of oak trees keeps in the moisture, creating an environment where mosses and ferns flourish. The wood also supports a variety of lichens. Look out for woodland birds, especially spring and summer visitors like pied flycatcher, redstart and wood warbler. Some dead trees are left on site; as they gradually rot down they provide an important resource for birds, insects and fungi and maintain the full cycle of life in the wood. As you reach the open mountain you will come to a fork in the path. From here you have the option of a circular walk to the summit, up the Minffordd path and coming down the Mynydd Moel path. This takes 5-6 hours and is for suitably equipped and prepared walkers only.

Walk a short distance along the right-hand fork and you will arrive at the end of the Nant Cadair Bridge walk.

Check out Mountain Walks at www.eryri-npa.gov.uk for excellent mapping and route information.

## Yn Y Cwm Crog

Tu hwnt i'r fforch mae olion hafoty, lle byddai anifeiliaid fferm yn dod yn ystod yr haf, ac ar un adeg, eu perchennog hefyd. Cyn cyrraedd Cwm Cau, fe welwch greigiau mawr llyfn yn codi o'r tir fel morfilod llonydd. Dyma'r cerrig myllt sy'n dangos crafiadau'r rhewlif a ffurfiodd y cwm yn yr oes iâ ddiwethaf.

Yr ydym yn rheoli'r warchodfa gyda phori ysgafn, ac fe welwn sut gall y llystyfiant newid yn y dyfodol yn y bedair ardal sydd wedi'u ffensio. Y coed cyntaf i dyfu fyddai bedw, criafol, helyg a drain gwynion, wrth i'r gwynt ac adar wasgaru eu hadau.

## 'Yng Nghesail Y Moelydd Unig'

Daeth Charles Darwin ac eraill i astudio'r ddaeareg ryfeddol yma. Mae Cwm Cau ymysg y gorau o'i fath yn Ewrop, wedi ei naddu gan rewlif, gan adael clogwyni ar dair ochr. Saif Craig Cau 1000 o droedfeddi (300 metr) uwch eich pen. Fan hyn, fan draw ar y clogwyni mae silffoedd o dyfiant ffrwythlon, ac arnynt blanhigion Arctig-Alpaidd. Mae rhai na welwch chi ymhellach i'r de na Chadair Idris. Hyd yn oed yn y llecynnau mwyaf llwm, mae creaduriaid fel y blaidd-gorryn mynyddig, a phryfetach prin eraill yn dangos fod natur yn medru ffynnu yn y llefydd mwyaf anial.

## In The Hanging Valley

Just beyond the fork, are the remains of an old hafod - the upland farmstead, where the family tending livestock lived during summer. As you approach the enclosed cwm you will see large rocks, looking like beached whales, they are remnants of the last Ice Age and still bear the scars left by glaciers scratching their surface. We manage the reserve by light grazing, and four small fenced areas show what might grow here in the future. The first trees to establish themselves would be those that are spread by the wind and seed-carrying birds: birch, rowan, willow and hawthorn.

## Under The Rock Face

Charles Darwin came to study the amazing geology here. Cwm Cau is one of the most striking cirques of its kind in Europe. A cirque is an amphitheatre-like bowl carved at the head of a valley glacier. Craig Cau rises about a 1,000 feet (300 metres) above you. Ledges of luxuriant growth are found here and there on the cliffs. Some of these plants are usually found in colder Arctic-Alpine regions and are at the southernmost edge of their range. Even on the barest rocks, creatures like the mountain wolf-spider and other rare invertebrates show that nature can take hold in the most inhospitable places.

## Uwch Y Clogwyn On The Cliff Edge

Mae'r llwybr i ben Craig Cau ymhlith y mwyaf dramatig yn Eryri. Bob hyn a hyn, cewch gipolwg rhwng y creigiau o Lyn Cau ymhell islaw. Dyma un o lynnoedd naturiol dyfnaf Cymru. Ond yn ôl y chwedl, mae'n ddi-waelod, ac yn gartref i greaduriaid dirgel! Chwiliwch am adar y mynydd, fel tinwen y garn, y frân goesgoch, a mwyalchen y mynydd.

The path to the top of Craig Cau is one of the most dramatic in Snowdonia. Every now and then you catch glimpses of Llyn Cau down steep gullies. The lake is one of the deepest natural lakes in Wales. According to legend, though, it is bottomless and home to mysterious creatures! Look for mountain birds, such as wheatear, chough and ring ouzel.

## At Y Copa To The Summit

Wrth ddringo at Benygadair, mae talpiau o gerrig cnapiog llwyd i'w gweld. Dyma glustogau o lafa a oerodd yn gyflym a chaledu wrth gyffwrdd dŵr oer gwely'r môr pan grëuwyd hwy.

As you approach the summit of Penygadair itself, you will see knobbly clumps of grey rock. These are outcrops of lava that cooled quickly as they came into contact with water on erupting through the sea bed. The plateau between Penygadair and Mynydd Moel is the most inhospitable of all. Lower down, heather cloaks many of the slopes in rich purples during the summer, but vegetation is sparser up here. This is where we find patches of summit heath, usually dominated by the woolly hair moss, with the occasional clubmoss and up to three types of upland berry: bilberry, crowberry and cowberry, all hugging the ground to avoid the unrelenting winds.

Ar y llwyfandir rhwng Penygadair a Mynydd Moel mae'r ddaear ar ei mwyaf llwm yn nannedd y gwynt. Yng nghysgod y cwm, mae'r grug yn rhoi gorchudd piws hardd dros y llethrau yn yr haf, ond mae'r tyfiant yn deneuach yn yr uchelfannau. Dyma gynefin rhostir y copa, gyda'r mwsog llwydyn gwlanog yn amlwg, ambell gnwpfwsogl a hyd at dri math o aeron mynyddig: llus, creiglus, a llus coch, i gyd yn tyfu'n isel rhag chwipio didrugaredd y gwynt.

## Back To The Valley Yn Ôl I'R Dyffryn

As you follow the path back down, the terrain becomes more varied again. Here and there on the mountain are patches of wet heath and blanket bog where marsh plants like heath spotted orchids and sundew are found. 

Wrth ddilyn y llwybr yn ôl i lawr, mae'r dirwedd yn fwy amrywiol eto. Yma ac acw ar y mynydd mae ardaloedd o rostir gwlyb a mawnogydd lle mae planhigion cors fel tegeirian brych y rhos a gwlithlys yn tyfu.

Cadair Idris is a place of extremes and if climate change continues it is from these habitats, at the edge of their range, that plants and creatures will first be lost.

Mae Cadair Idris yn llawn eithafion ac os bydd newid hinsawdd yn parhau, yna o gynefinoedd fel hyn y byddwn yn gweld rhai o'r planhigion a chreaduriaid yn diflannu gyntaf.

## Os Wnaethoch Fwynhau Eich Ymweliad, Beth Am Alw Yn Un O'N Safleoedd Eraill?

If you enjoyed your visit today, why not explore one of our other nearby sites?

## Gwarchodfa Natur Genedlaethol Dyfi Dyfi National Nature Reserve

Mae hon yn warchodfa enfawr, ac mae'n cynnwys tair prif ardal, sef twyni tywod, cyforgors fawn, a morfa heli ar aber Afon Ddyfi. Darganfyddwch fwy am y cynefinoedd arbennig hyn a'u bywyd gwyllt trwy alw yn ein canolfan ymwelwyr dymhorol (ar agor rhwng y Pasg a diwedd Medi).

Enjoy the sweeping panorama of river, sea and mountains at this huge reserve which includes sand dunes, a rare example of a raised peat bog and the saltmarsh and sandbanks of the Dyfi estuary. Discover more about the remarkable range of habitats at our seasonal visitor centre (open Easter to the end of September).

## Coed Y Brenin Coed Y Brenin Forest Park

Rhowch gynnig ar amrywiaeth o lwybrau cerdded a beicio mynydd drwy goedwig ysblennydd, sy'n gartref i nifer o blanhigion ac anifeiliaid arbennig. Yna torrwch eich syched yn ein caffi.

Try our range of waymarked walking and mountain bike trails through a stunning forest which is home to many special plants and animals. Refresh yourself afterwards at our cafe.

## Coedwig Ddyfi Dyfi Forest

Ardaloedd eang o elltydd coediog a dyffrynnoedd creigiog, o Nant Gwernol, i Foel Friog, a Than y Coed. Mae'r trên bach a gludai lechi gynt yn cludo ymwelwyr bellach, ac mae'r coed yn frith o olion hanesyddol. Mae nifer o lwybrau i'w dilyn.

are dotted with atmospheric ruins and slate spoil heaps. Steam trains chug along the hillsides on tracks which once carried slates from quarry to coast. Explore one of three different woodlands.