National Nature Reserve

## Croeso I Warchodfa Natur Genedlaethol Carmel

Fe welwch chi dapestri cyfoethog o 
gynefinoedd gan gynnwys coetir hynafol, 
glaswelltir llawn blodau a chwareli segur. 
Peidiwch ag anghofio am ein tirlyn,
sy'n lyn tymhorol unigryw. 

un o'r golygfeydd  |  one of the views

southern marsh orchid Hen chwareli ac odynnau calch Yr hen chwareli yw'r nodweddion cyntaf yr ydych yn debygol o sylwi arnynt: mae calchfaen wedi'i gloddio yn Nyfryn Gwenlais ers yr Oesoedd Canol, a dechreuodd y gwaith o greu calch masnachol, gan ddefnyddio odynnau, yn y 19eg ganrif.

## Beth I Chwilio Amdano What To Look Out For Yn Y Gwanwyn: In Spring:

Sgerbydau a bwyelli Ond mae pobl wedi byw yma ers blynyddoedd lawer cyn hynny. Cafwyd hyd i sgerbydau hynafol mewn ogofâu yn chwarel Pant-y-llyn a darganfuwyd bwyell fat o'r Oes Efydd yma yn 1962.

- Mwynhewch garpedi o 
glychau'r gog, bresych y 
cŵn, craf y geifr a blodau'r 
gwynt yn y goedwig
- Enjoy carpets of bluebells, 
dog's mercury, ramsons 
and wood anemone in
the woods
- Go orchid hunting next to 
the path into the quarry
- Ewch i chwilio am 
degeirianau wrth ymyl y 
llwybr i'r chwarel
Llyn sy'n diflannu Does dim nentydd yn llifo i mewn nac allan o dirlyn Pant y Llyn. Dim ond dŵr daear sydd mewn tyllau yn y calchfaen o dan y ddaear sy'n bwydo'r llyn. Mae'n llenwi yn y gaeaf ac yn gwacáu yn y rhan fwyaf o hafau.

## In Summer: Yn Yr Haf:

- Look out for rare plants 
like lily-of-the-valley, herb 
paris and toothwort in
the woods
Mae Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt De a Gorllewin Cymru **www.welshwildlife.org** yn gofalu am rannau gorllewinol y warchodfa ar bwys Pentref Carmel (ddim yn cael ei ddangos ar y map).

- Chwiliwch am blanhigion 
prin fel lili'r dyfrynnoedd, 
cwlwm cariad a'r deintlys 
yn y goedwig
- Enjoy limestone grassland 
flowers such as bird's foot 
trefoil, marjoram, aquilegia 
and harebell
- Mwynhewch flodau'r 
glaswelltir calchfaen fel 
pys-y-ceirw, y penrhudd, 
troed-y-golomen a 
chlychau'r eos
- Try to spot woodland birds 
like treecreepers, great 
spotted woodpeckers and 
redstarts

## Welcome To Carmel National Nature Reserve

- Chwiliwch yn ofalus am 
adar y coetir fel y dringwr 
bach, y gnocell fraith fwyaf 
a'r tingoch

## In Autumn: Yn Yr Hydref:

You will find a rich tapestry of habitats 
including ancient woodland, flower-rich 
grassland and disused quarries. Don't miss 
our unique seasonal lake - a turlough. 

- Forage for fungi in the 
woods and brightly 
coloured wax caps in the 
grasslands
- Fforiwch am fyngau yn y 
goedwig a chapiau cwyr 
llachar yn y 
glaswelltiroedd
- Take in the autumn colour 
and kick some leaves
- Mwynhewch liwiau'r hydref 
a chiciwch dipyn o ddail

## Other Wildlife To Look Out For:

Old quarries and limekilns The first features you are likely to notice are the old quarries: limestone has been extracted from the Gwenlais Valley since the Middle Ages, while commercial lime manufacture, using kilns, began here in the 19th century.

## Mwy O Fywyd Gwyllt I Chwilio Amdano:

- Dormice enjoy the smaller 
trees like hazel, dogwood, 
hawthorn, buckthorn and 
spindle
Skeletons and axes But people have been here much longer than that. Ancient skeletons have been found in caves at the Pant-y-llyn quarry and a Bronze Age flat axe was discovered here in 1962.

- Mae'r pathew yn 
mwynhau'r coed llai fel y 
gollen, y cwyrosyn, y 
ddraenen wen, y 
rhafnwydden a'r 
biswydden
- Hundreds of toads make 
their way to the lake to 
spawn in spring (risking 
their lives crossing the 
road at night!).
A disappearing lake No streams flow in or out of the turlough called Pant y Llyn ('hollow of the lake'). The lake is fed solely by groundwater sitting in holes in the underlying limestone. It fills up in winter and empties in most summers.

- Mae cannoedd o lyfantod 
yn heidio i'r llyn i silio yn y 
gwanwyn (gan fentro 
croesi'r fordd yn y nos!).
The Wildlife Trust of South and West Wales www.welshwildlife.org looks after the western sections of the reserve next to Carmel village (not shown on map).

© Airbus Defence & Space a Getmapping. Atgynhyrchwyd drwy ganiatâd Llywodraeth Cymru (Taliadau Gwledig Cymru) - Rhagfyr 2017   © Airbus Defence & Space and Getmapping. Reproduced by permission of Welsh Government (Rural Payments Wales) - December 2017
Cyfoeth Naturiol Cymru sy'n rheoli'r Warchodfa Natur Genedlaethol hon; rhannau o gefn gwlad lle mae enghreiftiau arbennig o gynefinoedd a bywyd gwyllt Prydain wedi'u gwarchod. Natural Resources Wales manages this National Nature Reserve (NNR); areas of the countryside where special examples of Britain's habitats and wildlife are protected. 

www.cyfoethnaturiol.cymru www.naturalresources.wales i/to A476
Carmel Rydych yma You are here Tirlyn **Pant y Llyn** Turlough redstart Llwybr y Chwarel Quarry Walk 

## Anodd  |  Difcult

Pellter | Distance: 1¼m | 2km Amser | Time: 1 awr | hour Dringo - dringfa serth  | Climb - steep climb:
265 troedfedd/ft | 80m UCHAFBWYNTIAU: Mwynhau'r golygfeydd o ben uchaf y chwarel, gwledd o glychau'r gog yn y coed a darganfod y *tirlyn* - y llyn sy'n diflannu.

HIGHLIGHTS: Taking in the views from the top of the quarry, woodland bluebell displays and discovering the *turlough* - the disappearing lake.

Please help to protect Carmel by following the Countryside Code and remember to: Respect; Protect; Enjoy FOR YOUR SAFETY:
Helpwch ni i amddifyn Carmel trwy ddilyn y Cod Cefn Gwlad a chofiwch: Barchu; Diogelu; Mwynhau AR GYFER EICH DIOGELWCH:

- Warning! Steep quarry faces - keep
to the paths and do not approach quarry edges.
- Rhybudd!  Mae wynebau'r chwarel yn serth - cadwch at y 
llwybrau a pheidiwch â mynd yn agos at yr ymylon.
- Warning! Risk of falling rocks - 
keep away from the bottom of the quarry slopes.
- Rhybudd! Mae perygl i greigiau syrthio - cadwch oddi wrth 
waelod llethrau'r chwarel.
- Disused lime kilns and old quarry workings - do not 
approach or enter - dangerous!
- Odynnau calch segur a hen weithfeydd chwarel - peidiwch 
â mynd atyn nhw nac i mewn iddyn nhw - peryglus!
- Caves - only for experienced and equipped cavers.
- Ogofâu - dim ond ar gyfer ogofwyr profiadol gydag ofer.
- Steep paths with a loose stone surface - wear hiking boots.
- Llwybrau serth gyda cherrig rhydd ar yr wyneb - 
gwisgwch esgidiau cerdded.