**[متس:(]{dir="rtl"}**METS**[)]{dir="rtl"}**

**[استاندارد كدگذاري و انتقال متاديتا]{dir="rtl"}**

**[مقدمه]{dir="rtl"}**

**[ايجاد و نگهداري كتابخانه‌اي متشكل از اشياي ديجيتال، مستلزم توليد و
نگهداري متاديتاي مربوط به اين اشياء است. متاديتاي لازم براي مديريت
موفقيت آميز اشياي ديجيتال، نه تنها با متاديتاي مورد استفاده براي مديريت
مجموعه‌هاي چاپي و منابع فيزيكي ديگر متفاوت است بلكه بسيار گسترده تر و
مفصل تر از آن نيز هست. به طور مثال، چنانچه در كتابخانه‌اي سنتي كه به طور
معمول با متاديتاي توصيفي سر و كار دارد، توليد متاديتاي ساختاري مربوط به
چگونگي تنظيم مطالب كتاب ناديده گرفته شود، نه تنها كتاب مزبور تبديل به
صفحاتي نامربوط و از هم پاشيده نمي‌شود، بلكه حتي اگر كتابخانه به نوع چاپ
آن (مثلا چاپ سنگي) اشاره اي نكند هم پژوهشگران مي‌توانند با ديدن يا لمس
كتاب به ارزش آن پي ببرند. اما اين مطلب دربارة نسخة ديجيتال همين كتاب
صادق نخواهد بود. اگر متاديتاي ساختاري موجود نباشد، تصوير صفحات كتاب يا
فايل هاي متني حاوي نسخة ديجيتال به كار نمي آيد و اگر متاديتاي فني دربارة
روند و چگونگي ديجيتال‌سازي آن موجود نباشد، پژوهشگران نمي توانند از ميزان
صحت و مطابقت نسخه ديجيتال با اصل آن اطمينان حاصل كنند. بنابراين مديريت
مجموعه‌هاي ديجيتال ايجاب مي كند كه كتابخانه به متاديتاي فني مناسب دسترسي
داشته باشد تا بتواند هرچند وقت يكبار داده‌هاي ديجيتال خود را بازسازي و
منتقل كند و دوام و قوام منابع ارزشمند خود را تضمين نمايد.]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

**[پروژه «پيدايش آمريكا» يا]{dir="rtl"}** MOA2 [**با ارائة فرمت كدگذاري
متاديتاي توصيفي، فني، و ساختاري براي آثار نوشتاري و تصويري، به بخشي از
نيازهاي فوق پاسخ گفت. استاندارد متس كه به ابتكار فدراسيون كتابخانه‌هاي
ديجيتال**]{dir="rtl"}[^1] [**تهيه شده است، كار پروژة مزبور را تكميل كرده
و فرمت كدگذاري متاديتاي مورد نياز در سندهاي اكس. ام. ال. را جهت مديريت
اشياي ديجيتال كتابخانه‌اي يك انباره و همچنين مبادله اين اشياء را ميان
انباره‌هاي مختلف (يا بين انباره‌ها و كاربران‌شان) ارائه مي دهد. بنابراين يك
سند متس مي تواند برحسب مورد بعنوان «بستة اطلاعات تحويلي»
(**]{dir="rtl"}SIP **[)، يا «بستة اطلاعات آرشيوي» (]{dir="rtl"}**AIP [
**)، و يا «بستة اطلاعات اشاعه‌اي» (**]{dir="rtl"}DIP**[)، در درون الگوي
مرجع \"سيستم اطلاعات آرشيوي باز\" (]{dir="rtl"}**OAIS**[) مورد استفاده
قرار گيرد.]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

**[هر سند متس شامل هفت بخش اصلي است:]{dir="rtl"}**

1.  **[[سرسند متس]{.underline}: سرسند متس حاوي متاديتاي مربوط به سند
    متس، مانند توليد كننده و ويراستار سند و مانند آن است.]{dir="rtl"}**

2.  [**[متاديتاي توصيفي:]{.underline}** **اين بخش ممكن است به متاديتاي
    توصيفي بيرون از سند متس اشاره كند (مثلا به يك ركورد مارك در پايگاه
    اپك يا يك ابزار بازيابي **]{dir="rtl"}EAD**[موجود در يك سرور وب)، يا
    حاوي متاديتاي توصيفي درونه اي در داخل سند متس باشد، و يا اينكه هردوي
    اينها را در بر بگيرد. بخش متاديتاي توصيفي در هر سند متس مي‌تواند
    انواع متاديتاي توصيفي را پوشش دهد، اعم از اينكه در بيرون يا در درون
    سند قرار گرفته باشند.]{dir="rtl"}**

3.  [**[متاديتاي مديريتي:]{.underline}** **بخش متاديتاي مديريتي اطلاعات
    لازم را دربارة چگونگي توليد و ذخيره فايل ها، حق مالكيت معنوي،
    متاديتاي مربوط به شيئي كه منبع اصلي اشتقاق شيئ ديجيتال بوده، و
    اطلاعات مربوط به منشأ فايلهاي تشكيل‌دهندة شيئ ديجيتال (يعني ارتباطات
    اصل/مشتق فايل‌ها و انتقال/تغيير شكل) را به دست مي دهد. متاديتاي
    مديريتي نيز همانند متاديتاي توصيفي ممكن است در درون سند متس كدگذاري
    شود و يا در بيرون از سند متس قرار داشته باشد.**]{dir="rtl"}

4.  **[[بخش فايل:]{.underline} اين بخش شامل ليست تمام فايلهايي است كه
    محتواي نسخه (يا نسخه‌هاي) شيئي ديجيتال را تشكيل مي‌دهند. عناصر فايل
    \<]{dir="rtl"}**file**[\> را مي‌توان در ميان عناصر گروه‌هاي فايلي
    \<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\> قرار داد تا امكان دسته‌بندي فايل‌ها
    براساس نسخه‌هاي مختلف هر شيئي فراهم شود.]{dir="rtl"}**

5.  **[[نقشه‌ ساختاري:]{.underline} اين بخش، قلب يا مركز سند متس محسوب
    مي‌شود و ضمن اين كه ساختار سلسله مراتبي شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي را
    ترسيم مي‌كند، عناصر اين ساختار را به فايل‌هاي محتوا و متاديتاي مربوط
    به هر عنصر پيوند مي‌دهد.]{dir="rtl"}**

6.  **[[پيوندهاي ساختاري:]{.underline} اين بخش به ايجادكنندة سند متس
    امكان مي‌دهد تا ابرپيوند‌هاي ميان گره‌هاي سلسله مراتبي موجود در نقشة
    ساختاري را ثبت كند. اين امكان هنگام استفاده از متس براي آرشيوكردن
    سايت‌هاي وب اهميت ويژه‌اي دارد.]{dir="rtl"}**

7.  **[[بخش رفتاري:]{.underline} اين بخش براي مرتبط كردن رفتارهاي اجرايي
    با محتواي شيئي متس كاربرد دارد. هر «رفتار» موجود در بخش رفتاري،
    داراي يك عنصر معرف واسط كاربري است كه خود نمايندة تعريفي تجريدي از
    يك دسته رفتار حاضر در يك بخش رفتاري خاص است. همچنين هر «رفتار» داراي
    يك عنصر سازوكار است كه براي شناسايي ماژول كدهاي اجرايي جهت پياده‌سازي
    رفتارهاي مشخص‌‌شده در تعريف تجريدي واسط كاربري به كار
    مي‌رود.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

**[توضيح بيشتر دربارة بخش‌هاي فوق و ارتباطات ميان آنها در زير
مي‌آيد:]{dir="rtl"}**

1**[. سرسند متس]{dir="rtl"}**

**[سرسند متس جايگاه درج متاديتاي توصيفي مختصر دربارة سند متس است. اين
متاديتا شامل تاريخ ايجاد سند متس، تاريخ آخرين ويرايش، و وضعيت سند متس
است. همچنين مي‌توان نام يك يا چند عامل را كه در ارتباط با سند متس نقش
داشته‌اند، نوع نقش هر يك از اين عوامل، و يادداشت مختصري دربارة فعاليت
آنان را به اين متاديتا افزود. علاوه بر اين، مي‌توان انواع شناسگرهاي
جايگزين سند متس را براي تكميل شناسگر اصلي سند متس (كه در
مختصة]{dir="rtl"}** OBJID [**عنصر ريشه‌اي متس ثبت شده) اضافه نمود. مثال
ساده براي سرسند متس:**]{dir="rtl"}

[]{dir="rtl"}

\<metsHdr CREATEDATE=\"2003-07-04T15:00:00\" RECORDSTATUS=\"Complete\"\>

\<agent ROLE=\"CREATOR\" TYPE=\"INDIVIDUAL\"\>

\<name\>Jerome McDonough\</name\>

\</agent\>

\<agent ROLE=\"ARCHIVIST\" TYPE=\"INDIVIDUAL\"\>

\<name\>Ann Butler\</name\>

\</agent\>

\</metsHdr\>

[]{dir="rtl"}

**[اين مثال حاوي دو مختصة مربوط به عنصر \<]{dir="rtl"}**metsHdr**[\> ،
يعني تاريخ ايجاد يا]{dir="rtl"}** CREATEDATE [**و وضعيت
ركورد**]{dir="rtl"} RECORDSTATUS [**است كه تاريخ و زمان ايجاد ركورد متس
و وضعيت پردازش آن را نشان مي‌دهد. از دو عامل فردي، يعني فرد ايجادكنندة
ركورد و آرشيويستي كه مسؤول منبع اصلي بوده، به‌عنوان كساني نام برده شده كه
روي اين ركورد متس كار كرده‌اند. براي مختصة نقش يا**]{dir="rtl"} ROLE [**و
مختصة نوع يا**]{dir="rtl"} TYPE [**در قسمت مربوط به عنصر
\<**]{dir="rtl"}agent**[\> يا عامل از واژگان كنترل شده استفاده مي‌شود.
مقادير مجاز مربوط به نقش يا]{dir="rtl"}** ROLE [**عبارتند
از:**]{dir="rtl"}

ARCHIVIST

CREATOR

CUSTODIAN

DISSEMINATOR

EDITOR

IPOWNER

OTHER [ ]{dir="rtl"}

**[مقادير مجاز براي مختصة نوع يا]{dir="rtl"}** TYPE [**عبارتند
از:**]{dir="rtl"}

INDIVIDUAL

ORGANIZATION

OTHER

2**[. متاديتاي توصيفي]{dir="rtl"}**

**[بخش متاديتاي توصيفي سند متس حاوي يك يا چند عنصر
\<]{dir="rtl"}**dmdSec**[\> است. هر عنصر \<]{dir="rtl"}**dmdSec**[\>
مي‌تواند حاوي يك اشاره‌گر به متاديتاي بيروني (يعني يك عنصر
\<]{dir="rtl"}**mdRef**[\>)، يا حاوي متاديتاي درونه‌اي (در لفاف عنصر
\<]{dir="rtl"}**mdWrap**[\>)، يا هر دوي اينها باشد.]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

[**[متاديتاي توصيفي بيروني
(]{dir="rtl"}**mdRef**[)]{dir="rtl"}**]{.underline}**[: عنصر
\<]{dir="rtl"}**mdRef**[\> حاوي يك]{dir="rtl"}** URI [**است كه براي
بازيابي متاديتاي توصيفي بيروني به‌كار مي‌رود. براي مثال، متاديتاي ارجاعي
زير، اشاره به نشاني بازيابي يك شيئ ديجيتال كتابخانه‌‌اي
دارد:**]{dir="rtl"}

[]{dir="rtl"}

\<dmdSec ID=\"dmd001\"\>

\<mdRef LOCTYPE=\"URN\" MIMETYPE=\"application/xml\" MDTYPE=\"EAD\"

LABEL=\"Berol Collection Finding Aid\"\>urn:x-nyu:fales1735\</mdRef\>

\</dmdSec\>

[]{dir="rtl"}

**[عنصر \<]{dir="rtl"}**mdRef**[\> اين بخش داراي چهار مختصه
است:]{dir="rtl"}**

**1[) مختصة ]{dir="rtl"}**LOCTYPE**[، كه نوع مكان‌نماي موجود در بدنة عنصر
را تعيين مي‌كند. مقادير مجاز براي مختصة]{dir="rtl"}** LOCTYPE [**عبارتند
از:**]{dir="rtl"}

URN []{dir="rtl"}

URL

PURL

HANDLE

[]{dir="rtl"}DOI

OTHER

**2[) مختصة ]{dir="rtl"}**MIMETYPE**[، كه براي تعيين نوع]{dir="rtl"}**
MIME [**متاديتاي توصيفي بيروني كه به آن ارجاع داده شده به‌ كار
مي‌رود.**]{dir="rtl"}

**3[) مختصة ]{dir="rtl"}**MDTYPE [**براي نشان دادن نظام متاديتاي توصيفي
است. مقادير معتبر اين مختصه شامل موارد زير است:**]{dir="rtl"}

MARC

MODS

EAD

VRA (VRA CORE)

DC (DUBLIN CORE)

NISOIMG (NISO Technical Metadata for Digital Still Images)

LC-AV(Library of Congress Audiovisual Metadata) []{dir="rtl"}

TEIHDR (TEI Header)

DDi (Data Documentation Initiative)

FGDC (Federal Geographical Data Committee Metadata Standard)

OTHER

**4[) مختصة ]{dir="rtl"}**LABEL**[، كه امكان نمايش و توصيف اين متاديتا
را براي كاربراني كه سند متس را از نظر مي‌گذرانند فراهم مي‌كند، مثلاً به
صورت «فهرست مطالب» سند متس.]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

[**[متاديتاي توصيفي درونه‌اي
(]{dir="rtl"}**mdWrap**[)]{dir="rtl"}**]{.underline}**[:
عنصر]{dir="rtl"}** mdWrap [**لفافي براي متاديتاي درونه‌اي سند متس فراهم
مي‌كند. متاديتاي درونه‌اي بر دو نوع است:**]{dir="rtl"}

**1[) متاديتاي كدگذاري شده با ]{dir="rtl"}**XML**[، كه مشخص مي‌كند
كدگذاري آن متعلق به نامگان ((]{dir="rtl"}**namepace [**ديگري جدا از
نامگان مربوط به سند متس است.**]{dir="rtl"}

[]{dir="rtl"}

\<dmdSec ID=\"dmd002\"\>

\<mdWrap MIMETYPE=\"text/xml\" MDTYPE=\"DC\" LABEL=\"Dublin Core
Metadata\"\>

\<xmlData\>

\<dc:title\>Alice\'s Adventures in Wonderland\</dc:title\>

\<dc:creator\>Lewis Carroll\</dc:creator\>

\<dc:date\>between 1872 and 1890\</dc:date\>

\<dc:publisher\>McCloughlin Brothers\</dc:publisher\>

\<dc:type\>text\</dc:type\>

\</xmlData\>

\</mdWrap\>

\</dmdSec\>

\<dmdSec ID=\"dmd003\"\>

\<mdWrap MIMETYPE=\"application/marc\" MDTYPE=\"MARC\" LABEL=\"OPAC
Record\"\>

\<binData\>MDI0ODdjam0gIDIyMDA1ODkgYSA0NU0wMDAxMDA\...(etc.)

\</binData\>

\</mdWrap\>

\</dmdSec\>

[]{dir="rtl"}

**2[) هر شكل متني يا دودويي دلبخواه ديگر *مشروط* بر اينكه متاديتاي
مربوطه كدگذاري ]{dir="rtl"}**Base64 [**داشته و در يك عنصر
\<**]{dir="rtl"}binData**[\> در درون عنصر]{dir="rtl"}** mdWrap
[**لفاف‌بندي شود.**]{dir="rtl"}

[]{dir="rtl"}

\<dmdSec ID=\"dmd003\"\>

\<mdWrap MIMETYPE=\"application/marc\" MDTYPE=\"MARC\" LABEL=\"OPAC
Record\"\>

\<binData\>MDI0ODdjam0gIDIyMDA1ODkgYSA0NU0wMDAxMDA\...(etc.)

\</binData\>

\</mdWrap\>

\</dmdSec\>

> []{dir="rtl"}

**[بايد به ياد داشت كه تمامي عناصر \<]{dir="rtl"}**dmdSec**[\> بايد
مختصة]{dir="rtl"}** ID [**يا شناسايي را داشته باشند. اين مختصه، نامي
داخلي براي هر عنصر \<**]{dir="rtl"}dmdSec**[\> به دست مي‌دهد كه در بخش
نقشه ساختاري براي پيوند دادن يك قسمت سلسله مراتبي سند به يك عنصر
\<]{dir="rtl"}**dmdSec**[\> خاص كاربرد دارد. اين امر، امكان پيوند دادن
بخش‌هايي از متاديتاي توصيفي را به قسمت‌هاي خاصي از شيئ ديجيتال فراهم
مي‌كند.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}
>
> 3**[. متاديتاي مديريتي]{dir="rtl"}**

**[عناصر \<]{dir="rtl"}**amdSec**[\> حاوي متاديتاي مديريتي مربوط به
فايل‌هاي حاوي يك شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي و نيز متاديتاي مربوط به منبع و
مبدأ اصلي توليد اين شيئ است. متاديتاي مديريتي سند متس بر چهار نوع
است:]{dir="rtl"}**

**1[. متاديتاي فني \<]{dir="rtl"}**techMD**[\> (حاوي اطلاعاتي دربارة
چگونگي ايجاد فايل‌ها و فرمت و كاربرد آنها)]{dir="rtl"}**

**2[. متاديتاي حق مالكيت معنوي \<]{dir="rtl"}**rightsMD**[\>(شامل
اطلاعات مربوط به حق مؤلف و مجوزها)]{dir="rtl"}**

**3[. متاديتاي مبدأ \<]{dir="rtl"}**sourceMD**[\> (حاوي متاديتاي توصيفي
و مديريتي دربارة منبع آنالوگي كه شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي از آن مشتق شده
است)]{dir="rtl"}**

**4[. متاديتاي منشأ ديجيتال \<]{dir="rtl"}**digiprovMD**[\> (حاوي
اطلاعات مربوط به روابط مبدأ/مقصد ميان فايل‌ها كه شامل روابط اصل/مشتق بين
فايل‌ها و نيز اطلاعات مربوط به انتقال/تغيير شكل‌هايي است كه در فاصلة
ديجيتال‌سازي اولية يك منبع و وضعيت تغيير يافتة كنوني آن به‌عنوان يك شيئ
ديجيتال كتابخانه‌اي رخ داده است).]{dir="rtl"}**

**[هريك از اين چهار نوع متاديتاي مديريتي داراي يك عنصر فرعي در داخل بخش
\<]{dir="rtl"}**amdSec**[\> سند متس است كه مي‌توان آن نوع متاديتا را در
درون آن قرار داد: \<]{dir="rtl"}**techMD\>، \<rightsMD\>، \<sourceMD\>،
\<digiprovMD**[\>. هريك از اين عناصر مي تواند بيش از يك بار در سند متس
ظاهر شود.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

**[تمامي اين عناصر، از الگوي محتوايي بخش توصيفي
\<]{dir="rtl"}**dmdSec**[\> متس پيروي مي‌كنند. يعني مي‌توانند از عنصر
\<]{dir="rtl"}**mdRef**[\> براي اشاره به متاديتاي مديريتي بيروني استفاده
كنند، از عنصر \<]{dir="rtl"}**mdwrap**[\> براي متاديتاي مديريتي درونه‌اي
در درون سند متس بهره بگيرند، و يا هر دوي اين عناصر را به كار برند. امكان
تكرار هريك از اين عناصر در درون سند متس وجود دارد و تمام آنها بايد داراي
مختصة]{dir="rtl"}** ID [**يا شناسايي باشند تا امكان برقرار ساختن پيوند
بين ساير عناصر سند متس (مانند قسمت‌هاي مربوط به نقشة‌ ساختاري يا عناصر
فايلي \<**]{dir="rtl"}file**[\>) و توصيف‌هاي مربوط به عناصر فرعي بخش
مديريتي \<]{dir="rtl"}**amdSec**[\> فراهم شود. به‌طور مثال مي‌توان اطلاعات
فني مربوط به آماده‌سازي فايل را در درون \<]{dir="rtl"}**techMD**[\> كه
حاوي متاديتاي فني است، نشان داد:]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

\<techMD ID=\"AMD001\"\>

\<mdWrap MIMETYPE=\"text/xml\" MDTYPE=\"NISOIMG\" LABEL=\"NISO Img.
Data\"\>

\<xmlData\>

\<niso:MIMEtype\>image/tiff\</niso:MIMEtype\>

\<niso:Compression\>LZW\</niso:Compression\>

\<niso:PhotometricInterpretation\>8\</niso:PhotometricInterpretation\>

\<niso:Orientation\>1\</niso:Orientation\>

\<niso:ScanningAgency\>NYU Press\</niso:ScanningAgency\>

\</xmlData\>

\</mdWrap\>

\</techMD\>

> []{dir="rtl"}

**[آنگاه يك عنصر فايل \<]{dir="rtl"}**file**[\> كه در درون يك گروه فايلي
\<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\> قرار دارد مي‌تواند ارتباط اين متاديتاي
مديريتي را با فايلي كه به آن مربوط است، با استفاده از
مختصة]{dir="rtl"}** ADMID [**كه به اين عنصر متاديتاي مديريتي
\<**]{dir="rtl"}techMd**[\> اشاره دارد، برقرار سازد.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

\<file ID=\"FILE001\" ADMID=\"AMD001\"\>

\<FLocat
LOCTYPE=\"URL\"\>http://dlib.nyu.edu/press/testimg.tif\</FLocat\>

\</file\>

> []{dir="rtl"}
>
> **4[. بخش فايل]{dir="rtl"}**

**[بخش فايل (\<]{dir="rtl"}**fileSec**[\>) حاوي يك يا چند عنصر گروه
فايلي \<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\> براي گروه‌بندي فايل‌هاي مرتبط است. عنصر
\<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\> فهرست تمام فايل‌هايي را به دست مي‌دهد كه
مجموعاً محتواي نسخة الكترونيكي خاصي از شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي را تشكيل
مي‌دهند. به‌طور مثال ممكن است عناصر \<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\> جداگانه‌اي
براي نسخة بندانگشتي، نسخة آرشيوي تصاوير، نسخه‌هاي]{dir="rtl"}** pdf**[، و
نسخه‌هاي متنيِ كدشدة]{dir="rtl"}** TEI**[، و مانند آن وجود داشته
باشد.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

**[مثال زير، بخش فايل يك شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي مربوط به تاريخ شفاهي را
نشان مي‌دهد كه]{dir="rtl"}** 3 [**نسخة مختلف دارد: يك نسخة متني
كدشدة**]{dir="rtl"} TEI**[؛ يك فايل صوتي مادر با فرمت]{dir="rtl"}**
WAV**[؛ يك فايل صوتي مشتق شده با فرمت]{dir="rtl"}**
MP3**[:]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

\<fileSec\>

\<fileGrp ID=\"VERS1\"\>

\<file ID=\"FILE001\" MIMETYPE=\"application/xml\" SIZE=\"257537\"
CREATED=\"2001-06-10\"\>

\<FLocat
LOCTYPE=\"URL\"\>http://dlib.nyu.edu/tamwag/beame.xml\</FLocat\>

\</file\>

\</fileGrp\>

\<fileGrp ID=\"VERS2\"\>

\<file ID=\"FILE002\" MIMETYPE=\"audio/wav\" SIZE=\"64232836\"

CREATED=\"2001-05-17\" GROUPID=\"AUDIO1\"\>

\<FLocat
LOCTYPE=\"URL\"\>http://dlib.nyu.edu/tamwag/beame.wav\</FLocat\>

\</file\>

\</fileGrp\>

\<fileGrp ID=\"VERS3\" VERSDATE=\"2001-05-18\"\>

\<file ID=\"FILE003\" MIMETYPE=\"audio/mpeg\" SIZE=\"8238866\"

CREATED=\"2001-05-18\" GROUPID=\"AUDIO1\"\>

\<FLocat
LOCTYPE=\"URL\"\>http://dlib.nyu.edu/tamwag/beame.mp3\</FLocat\>

\</file\>

\</fileGrp\>

\</fileSec\>

> []{dir="rtl"}

**[در اينجا بخش فايل \<]{dir="rtl"}**fileSec**[\> حاوي]{dir="rtl"}** 3
[**عنصر جانبي \<**]{dir="rtl"}fileGrp**[\> به ازاي]{dir="rtl"} 3 [نسخة
مختلف شيئ ديجيتال است. عنصر نخست، فايل آوانويسي شده با نشانه‌گذاري
]{dir="rtl"}**XML [**است، دومي فايل صوتي مادر با فرمت**]{dir="rtl"}
WAV**[، و سومي فايل صوتي مشتق شده با فرمت]{dir="rtl"}** MP3 [**مي‌باشد.
هر چند به نظر مي‌رسد در اين مثالِ بسيار ساده و ابتدايي واقعاً نيازي به
عناصر \<**]{dir="rtl"}fileGrp**[\> براي تفكيك و تمايز نسخه‌هاي مختلف شيئ
مزبور نيست، بايد توجه داشت كه عنصر \<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\> براي
اشيائي كه متشكل از تعداد زيادي صفحات اسكن شدة تصويري هستند، و حتي در
مواردي كه يك نسخة خاص شيئ ديجيتال متشكل از تعداد زيادي فايل باشد، بسيار
ضروري و مفيد است. در اين‌گونه موارد، امكان گروه‌بندي عناصر فايلي
\<]{dir="rtl"}**file**[\> در گروه‌هاي فايلي\<]{dir="rtl"}**fileGrp**[\>
كار تشخيص فايل‌هاي مربوط به نسخة خاصي از يك سند را ساده و آسان
مي‌كند.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

**[همان‌طور كه در مثال فوق مشاهده مي‌شود، هر دو
عنصر\<]{dir="rtl"}**file**[\> فايل صوتي داراي مختصه]{dir="rtl"}**
GROUPID **[(شناسة گروهي) با مقادير يكسان هستند. اين موضوع نشان مي‌دهد كه
هر دو فايل، برغم آنكه به نسخه‌هاي مختلف شيئ ديجيتال تعلق دارند، حاوي
اطلاعات پاية مشابه هستند (مي‌توان از مختصة]{dir="rtl"}** GROUPID [ **به
همين منظور و براي نشان دادن صفحات همسان در فايل‌هاي تصويري اشياي ديجيتال
كتابخانه‌اي كه حاوي تعداد زيادي صفحات اسكن شدة تصويري باشند، استفاده
كرد).**]{dir="rtl"}

> []{dir="rtl"}

**[همچنين بايد توجه داشت كه تمام عناصر فايلي داراي يك
مشخصة]{dir="rtl"}** ID [**منحصربه‌فرد هستند. اين مشخصه، نام داخلي
منحصربه‌فردي را به فايل اطلاق مي‌كند كه مي‌توان از تمام قسمت‌هاي ديگر سند
متس به آن ارجاع داد. در بخش نقشة ساختاري، به كاربرد عملي اين نوع ارجاع
اشاره خواهد شد.**]{dir="rtl"}

> []{dir="rtl"}

**[لازم به ذكر است كه عناصر \<]{dir="rtl"}**file**[\> ممكن است بجاي
عناصر \<]{dir="rtl"}**FLocat**[\> داراي عنصر
\<]{dir="rtl"}**FContent**[\> باشند. عناصر \<]{dir="rtl"}**FContent**[\>
براي درونه‌گذاري محتواي واقعي فايل در داخل سند متس به‌كار مي‌روند؛ چنانچه
از اين روش استفاده شود، لازم است محتواي فايل يا به فرمت]{dir="rtl"}**
XML [**باشد و يا با**]{dir="rtl"} Base64 [**كدگذاري شده باشد. با آنكه
درونه‌گذاري فايل‌ها هنگام آماده‌‌سازي سند متس جهت نمايش دادن اشياي ديجيتال
كتابخانه‌اي به كاربران چندان معمول نيست، با اين حال اين كار مي‌تواند هنگام
مبادلة اشياي ديجيتال كتابخانه‌اي بين انباره‌ها و يا براي ذخيره‌سازي نسخه‌هاي
آرشيوي اشياي ديجيتال در انباره‌هاي خارج از محل بسيار ارزشمند
باشد.**]{dir="rtl"}

[]{dir="rtl"}

> []{dir="rtl"}
>
> **5[. نقشة ساختاري]{dir="rtl"}**

**[بخش نقشة ساختاري سند متس، ساختار سلسله مراتبي‌يي را تبيين مي‌كند كه
مي‌توان براي پيمايش شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي در اختيار كاربران قرار داد.
عنصر \<]{dir="rtl"}**strucMap**[\>، اين سلسله‌مراتب را به‌صورت يك رشته
عناصر \<]{dir="rtl"}**div**[\> (تقسيماتي) درونه‌اي شده كدگذاري مي‌نمايد.
هر عنصر \<]{dir="rtl"}**div**[\> حاوي اطلاعات مختصه‌هايي است كه نوع و
چگونگي تقسيم‌بندي را معين مي‌كنند، و در عين حال ممكن است حاوي چندين عنصر
اشاره‌گرِ متس (\<]{dir="rtl"}**mptr**[\>) و اشاره‌گر فايل
(\<]{dir="rtl"}**fptr**[\>) براي تعيين محتواي متناظر با آن
\<]{dir="rtl"}**div**[\> باشد. اشاره‌گرهاي متس، سندهاي جداگانة متس را كه
حاوي اطلاعات فايلي مربوط و مناسب براي \<]{dir="rtl"}**div**[\> حاوي آنان
است، تعيين مي‌كنند. اين كار بخصوص زماني كه قرار باشد مجموعه‌هاي گسترده‌اي
از منابع (مثلاً يك دوره نشريه ادواري) كدگذاري شود، براي كاهش نسبي اندازة
فايل‌هاي متس مفيد واقع مي‌شود. اشاره‌گرهاي فايلي، به فايل‌هايي (يا در بعضي
موارد، گروه‌هاي فايلي يا جاهاي معيني از يك فايل) در بخش
\<]{dir="rtl"}**fileSec**[\> در درون سند متس اشاره دارد كه متناظر با
قسمت سلسله مراتبي مشخص شده در \<]{dir="rtl"}**div**[\> مربوطه
است.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

**[مثال زير نقشة ساختاري بسيار ساده شده‌اي را نشان مي‌دهد:]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

\<structMap TYPE=\"logical\"\>

\<div ID=\"div1\" LABEL=\"Oral History: Mayor Abraham Beame\"

TYPE=\"oral history\"\>

\<div ID=\"div1.1\" LABEL=\"Interviewer Introduction\"

ORDER=\"1\"\>

\<fptr FILEID=\"FILE001\"\>

\<area FILEID=\"FILE001\" BEGIN=\"INTVWBG\" END=\"INTVWND\"

BETYPE=\"IDREF\" /\>

\</fptr\>

\<fptr FILEID=\"FILE002\"\>

\<area FILEID=\"FILE002\" BEGIN=\"00:00:00\" END=\"00:01:47\"

BETYPE=\"TIME\" /\>

\</fptr\>

\<fptr FILEID=\"FILE003\"\>

\<area FILEID=\"FILE003\" BEGIN=\"00:00:00\" END=\"00:01:47\"

BETYPE=\"TIME\" /\>

\</fptr\>

\</div\>

\<div ID=\"div1.2\" LABEL=\"Family History\" ORDER=\"2\"\>

\<fptr FILEID=\"FILE001\"\>

\<area FILEID=\"FILE001\" BEGIN=\"FHBG\" END=\"FHND\"

BETYPE=\"IDREF\" /\>

\</fptr\>

\<fptr FILEID=\"FILE002\"\>

\<area FILEID=\"FILE002\" BEGIN=\"00:01:48\"END=\"00:06:17\"

BETYPE=\"TIME\" /\>

\</fptr\>

\<fptr FILEID=\"FILE003\"\>

\<area FILEID=\"FILE003\" BEGIN=\"00:01:48\" END=\"00:06:17\"

BETYPE=\"TIME\" /\>

\</fptr\>

\</div\>

\<div ID=\"div1.3\" LABEL=\"Introduction to Teachers\' Union\"

ORDER=\"3\"\>

\<fptr FILEID=\"FILE001\"\>

\<area FILEID=\"FILE001\" BEGIN=\"TUBG\" END=\"TUND\"

BETYPE=\"IDREF\" /\>

\</fptr\>

\<fptr FILEID=\"FILE002\"\>

\<area FILEID=\"FILE002\" BEGIN=\"00:06:18\" END=\"00:10:03\"

BETYPE=\"TIME\" /\>

\</fptr\>

\<fptr FILEID=\"FILE003\"\>

\<area FILEID=\"FILE003\" BEGIN=\"00:06:18\" END=\"00:10:03\"

BETYPE=\"TIME\" /\>

\</fptr\>

\</div\>

\</div\>

\</structMap\> 

> []{dir="rtl"}
>
> []{dir="rtl"}

**[نقشة ساختاري فوق نشان مي‌دهد كه با يك تاريخچة شفاهي (مربوط به مصاحبة
آبراهام بيم، شهردار شهر نيويورك) مواجه هستيم. نقشة مزبور
داراي]{dir="rtl"} 3 [زيربخش است: مقدمة مصاحبه‌گر، مطالب مربوط به تاريخچة
خانوادگي شهردار، و گفتگو دربارة چگونگي مشاركت وي در اتحادية معلمان
نيويورك. هر يك از اين زيربخش‌ها با]{dir="rtl"} 3 [فايل (برگرفته از
مثال‌هاي قبلي مربوط به گروه‌هاي فايلي) پيوند دارد: يك قسمت آوانويسي‌شده به
زبان ]{dir="rtl"}**XML**[، يك فايل صوتي مادر، و يك فايل صوتي مشتق شده.
با به‌كارگيري يك عنصر \<]{dir="rtl"}**area**[\> (يا ناحيه) در هر
\<]{dir="rtl"}**fptr**[\> (اشاره‌گر فايلي)، نشان داده شده كه اين قسمت فقط
با تكه‌اي از فايل پيوند يافته متناظر است. به‌طور مثال، قسمت اول
(\<]{dir="rtl"}**div**[\> مربوط به مقدمة مصاحبه‌گر) با تكه‌اي از فايل
آوانويسي‌شدة (]{dir="rtl"}**FILE001**[)]{dir="rtl"}** XML [**پيوند داده
شده كه بين دو تگ (**]{dir="rtl"}tag**[) در همين فايل با
مختصة]{dir="rtl"}** ID [**به مقادير \"**]{dir="rtl"}INTVWBG**[\" و
\"]{dir="rtl"}**INTVWND**[\" قرار گرفته است. علاوه بر اين، اين قسمت به
دو فايل جداگانة صوتي نيز پيوند داده شده است؛ در اين‌گونه موارد، به‌جاي ذكر
مقدار مختصة]{dir="rtl"}** ID [**در داخل فايل‌هاي پيونديافته، نقاط آغاز و
پايان تكّة پيونديافتة درون فايل‌هاي صوتي با ذكر مقدار كُد زماني به شكل
سادة**]{dir="rtl"} HH: MM: SS [**نشان داده مي‌شود. به اين ترتيب، مقدمة
مصاحبه‌گر را مي‌توان در هر دو فايل صوتي در مقطعي يافت كه با
زمان**]{dir="rtl"} 00**[:]{dir="rtl"}** 00**[:]{dir="rtl"}** 00 [**در
فايل شروع شده و تا**]{dir="rtl"} 00**[:]{dir="rtl"}**
01**[:]{dir="rtl"}** 47 [**ادامه مي‌يابد.**]{dir="rtl"}

> []{dir="rtl"}
>
> **6[. پيوندهاي ساختاري]{dir="rtl"}**

**[بخش پيوندهاي ساختاري متس از ديگر بخش‌هاي اصلي متس فرم ساده‌تري دارد و
صرفاً داراي يك عنصر سادة \<]{dir="rtl"}**smLink**[\> است (هر چند اين عنصر
مي‌تواند تكرارپذير باشد). بخش پيوندهاي ساختاري متس براي ثبت فراپيوندهاي
موجود ميان اجزاي نقشة ساختاري (معمولاً عناصر \<]{dir="rtl"}**div**[\>)
به‌كار مي‌رود. اين امكان هنگام آرشيو كردن سايت‌هاي وب توسط متس و بخصوص در
مواقعي كاربرد دارد كه قرار باشد ساختار فرامتني سايت‌ها را جدا از
فايل‌هاي]{dir="rtl"}** HTML [**خود سايت ثبت و ضبط نمود.**]{dir="rtl"}

> []{dir="rtl"}

**[به عنوان مثال، يك سند متس مربوط به سايتي را درنظر بگيريد كه حاوي
تصويري است كه با صفحة ديگري فراپيوند يافته است. به احتمال زياد عنصر نقشة
ساختاري آن حاوي \<]{dir="rtl"}**divs**[\> يا قسمت‌هايي براي اين دو صفحه
به شرح زير خواهد بود:]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

\<div ID=\"P1\" TYPE=\"page\" LABEL=\"Page 1\"\>

\<fptr FILEID=\"HTMLF1\"/\>

\<div ID=\"IMG1\" TYPE=\"image\" LABEL=\"Image Hyperlink to

Page 2\"\>

\<fptr FILEID=\"JPGF1\"/\>

\</div\>

\<div ID=\"P2\" TYPE=\"page\" LABEL=\"Page 2\"\>

\<fptr FILEID=\"HTMLF2\"/\>

\</div\>

[]{dir="rtl"}

**[چنانچه بخواهيد نشان دهيد كه فايل تصويري موجود در
\<]{dir="rtl"}**div**[\> صفحة اول، به فايل]{dir="rtl"}** HTML [**موجود
در \<**]{dir="rtl"}div**[\> صفحة دوم فراپيوند يافته است، بايد از عنصر
\<]{dir="rtl"}**smLink**[\> در بخش \<]{dir="rtl"}**structlink**[\> سند
متس به صورت زير استفاده كنيد:]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

\<smLink from=\"IMG1\" to=\"P2\" xlink:title=\"Hyperlink from

JPEG Image on Page 1 to Page 2\" xlink:show=\"new\"

xlink:actuate=\"onRequest\" /\>

[]{dir="rtl"}

**[عنصر پيوند \<]{dir="rtl"}**smLink**[\> در مثال فوق، از
فرم]{dir="rtl"}** XLink [**با اندكي تغيير پيروي مي‌كند؛ به اين معني كه
تمام مختصه‌هاي**]{dir="rtl"} XLink [**به‌كار برده مي‌شود ولي مختصه‌هاي
\"**]{dir="rtl"}to**[\" و \"]{dir="rtl"}**from**[\" به‌جاي استفاده
از]{dir="rtl"}** NMTOKEN [**كه منطبق با دستورالعمل**]{dir="rtl"} XLink
[**است،**]{dir="rtl"} IDREF [**مربوط به نوع را به‌كار مي‌گيرد. اين امر
امكان نشان دادن پيوند ميان دو گره را در نقشة ساختاري و نيز امكان استفاده
از ابزارهاي پردازشي**]{dir="rtl"} XML [**را براي تأييد موجوديت گره‌هاي
مزبور فراهم مي‌سازد.**]{dir="rtl"}

> []{dir="rtl"}
>
> **7[. بخش رفتاري]{dir="rtl"}**

**[بخش رفتاري براي ارتباط دادن رفتارهاي اجرايي، با محتواي يك شيئ متس
به‌كار مي‌رود. هر بخش رفتاري حاوي يك يا چند عنصر رفتاري
\<]{dir="rtl"}**behavior**[\> معرف واسط كاربري است كه هريك نمايندة
تعريفي تجريدي از يك رشته رفتار دسته‌بندي شده در يك بخش خاص رفتاري است.
همچنين هر رفتار يا \<]{dir="rtl"}**behavior**[\>، يك عنصر سازوكار
\<]{dir="rtl"}**mechanism**[\> دارد كه براي شناسايي ماژول كُدهاي اجرايي
جهت پياده‌سازي و راه‌اندازي رفتارهاي مشخص شده در تعريف تجريدي توصيف شده
توسط واسط كاربري به‌كار مي‌رود.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}

**[رفتارهاي شي ديجيتال را مي‌توان به صورت پيوندهايي به خدمات دسته‌بندي شدة
وب اجرا كرد. به مثال زير كه برگرفته از پروژة ملون فدورا است توجه
شود:]{dir="rtl"}**

[]{dir="rtl"}

\<METS:behavior ID=\"DISS1.1\" STRUCTID=\"S1.1\"
BTYPE=\"uva-bdef:stdImage\"

CREATED=\"2002-05-25T08:32:00\" LABEL=\"UVA Std Image Disseminator\"

GROUPID=\"DISS1\" ADMID=\"AUDREC1\"\>

\<METS:interfaceDef LABEL=\"UVA Standard Image Behavior Definition\"

LOCTYPE=\"URN\" xlink:href=\"uva-bdef:stdImage\"/\>

\<METS:mechanism LABEL=\"A NEW AND IMPROVED Image Mechanism\"

LOCTYPE=\"URN\" xlink:href=\"uva-bmech:BETTER-imageMech\"/\>

\</METS:behavior\>

> []{dir="rtl"}

**[تفصيل و مثالهاي بيشتر در نشانيهاي زير موجود است:]{dir="rtl"}**

-   [The Fedora Technical
    Specification](http://www.fedora.info/documents/master-spec-12.20.02.pdf)
    (pdf)

-   [Sample Digital
    Object](http://www.fedora.info/documents/obj-image-userinput-archdraw.xml)
    (encoded using METS)

-   [Sample Behavior Definition
    Object](http://www.fedora.info/documents/bdef-image-userinput.xml)
    (encoded using METS)

-   [Sample Behavior Mechanism
    Object](http://www.fedora.info/documents/bmech-image-userinput-mrsid.xml)
    (encoded using METS)

> **[جمع‌‌بندي]{dir="rtl"}**

**[شماتيك متس، سازوكار انعطاف‌پذيري را به منظور كدگذاري متاديتاهاي
توصيفي، مديريتي، و ساختاري براي شيئ ديجيتال كتابخانه‌اي فراهم مي‌‌سازد و
همچنين كار تبيين پيوندهاي پيچيده بين اين ‌گونه‌هاي متفاوت متاديتا را ميسر
مي‌كند. از اين‌رو متس مي‌تواند استاندارد مفيدي براي مبادلة اشياي ديجيتال
كتابخانه‌اي بين انباره‌هاي مختلف باشد. علاوه بر اين، متس امكان مرتبط كردن
شيئ ديجيتال را با رفتارها يا خدمات فراهم مي‌سازد. مباحث فوق خصوصيات اصلي
و عمدة شماتيك متس را برمي‌شمارد، لكن براي درك دامنة كامل امكانات و
توانايي‌هاي متس، بررسي جامع و همه جانبة اين شماتيك و مطالب مربوط به آن
ضروري است.]{dir="rtl"}**

> []{dir="rtl"}
>
> []{dir="rtl"}
>
> []{dir="rtl"}

[^1]: ِDigital Library Federation (DLF)