Орман қоры аумағында өрттен келтірілген залалды есепке алу және анықтау бойынша әдістемелік нұсқауларды бекіту туралы (2012 - 30 наурыз; https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1200007610)

Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 8 шілдедегі Орман кодексінің 13-бабы 1-тармағыныңсәйкес,БҰЙЫРАМЫН:Қоса беріліп отырған Орман қоры аумағында өрттен келтірілген залалды есепке алу және анықтау бойынша әдістемелікбекітілсін.Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті (Е.Н.Нысанбаев) заңнамада белгіленген тәртіппен осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін және ресми жариялануын қамтамасыз етсін.Осы бұйрық бірінші рет ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткен соң қолданысқа енгiзiледi.Министрдің м.а.Е. АманҚазақстан РеспубликасыАуыл шаруашылығы министрінің м.а.2012 жылғы 30 наурыздағы№ 25-02-02/146 бұйрығыменбекітілгенОрман қоры аумағында өрттен келтірілген залалды есепкеалу және анықтау бойынша әдістемелік нұсқаулар1.
Жалпы ережелер1.
Осы Орман қоры аумағында өрттен келтірілген залалды есепке алу және анықтау бойынша әдістемелік нұсқаулар (бұдан әрі - Әдістемелік нұсқаулар) Қазақстан Республикасының Орман кодексінің1-тармағының 17-7) тармақшасына сәйкес әзірленген.Орман иеленушілер осы Әдістемелік нұсқауларға сәйкес орман қоры аумағында өрттен келтірілген залалды есепке алу және анықтауды жүргізеді.Орман өртінен келтірілген толық материалдық шығындарға:1) тікелей материалдық шығын:орта жастағы, толысып келе жатқан, толысқан және құраған екпе ағаштардың, тамырынан зақымданған сүректердің жойылуының құны;табиғи және қолдан өсірілген жас шыбықтардың, тұтас емес орман екпелерінің және алаңдағы өскіндердің зақымдануының зияны;екінші дәрежелі орман ресурстарының зақымдануының зияны;жанама орман пайдалану ресурстарының зақымдануының зияны;жанып кеткен және бүлінген құрылыс нысандары, техникалар, қондырғылар және басқа да материалдық құндылықтардың бағасы;Қазақстан Республикасыныңенгізілгендерді қоса алғанда, жабайы жануарлар мен өсімдіктердің жойылуының зияны;2) жанама материалдық шығын:орман өрттерін сөндірудің шығындары;өрттің зардаптарын жоюға (санитарлық шаралар мен ормандарды өсіру жөніндегі шараларды жүргізу) шығындары;суды сақтау, алқап- және топырақ қорғау, генетикалық, санитарлық-гигиеналық, сауықтыру және басқа да пайдалы орман қызметтерінің төмендеуінің зияны;3) алып тасталды – ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2017(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.Ескерту.

3-тармаққа өзгеріс енгізілді - ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2017(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.Орман өртінің түрі мен қарқындылығы ағаштардың, олардың жеке бөліктерінің және биоценоздың әр түрлі компоненттерінің жарақаттану немесе жану белгілері бойынша осы Әдістемелік нұсқаулардыңсәйкес анықталады.Тікелей материалдық шығынын анықтау5.
Сүректердің жалпы сүректер запасының пайыздық жойылуы өрт түрлері есебінен және қарқындылығынан, екпе ағаштардың басым көпшілігі тұқымынан және ағаштың орташа жуандығына, орман өрті кезінде сүректердің түбірінен жойылуының көрсеткіштері бойынша осы Әдістемелік нұсқаулардыңсәйкес анықталады.Сүректердің жойылу құны формула арқылы анықталады:Спд = Стп * М3мұндағы:Спд - сүректердің жойылу құны;Стп - сүректердің бір текше метр төлем ставкасы;М3- сүректердің жойылу көлемі.Қылқан жапырақты тұқымдардың табиғи және қолдан өсірілген жас шыбықтары, тұтас емес орман екпелері және алаңдағы өскіндері орман өртінен түгел жойылып кетеді.Жапырақты тұқымдардың табиғи және қолдан өсірілген жас шыбықтары, тұтас емес орман екпелері және алаңдағы өскіндері әлсіз, орташа және күшті қарқынды өрт кезінде тиісінше 25, 50 және 100 пайыздарға зақымданады.Табиғи және қолдан өсірілген жас шыбықтары, тұтас емес орман екпелері және алаңдағы өскіндерінің (бұдан әрі - жас шыбықтар) зақымданған кезіндегі зияндары, тиісті сала үшін қолданылатын 1 гектарға өсірілген жас шыбықтардың тамыр жайғанға дейінгі шығын бойынша анықталады.Зақымданған жас шыбықтардың жасын есептегенде зиянын анықтау 1 гектарға өсірілген жас шыбықтардың тамыр жайғанға дейінгі шығынды осы Әдістемелік нұсқаулардыңсәйкес орманды қалпына келтіру шығындарына коэффициентіне көбейту жолымен анықталады.Екінші дәрежедегі орман ресурстарының зақымдануының зияны, тиісті орман тұқымының түбірден ағаш сүрегіне босатылу төлем ставкасының 20 % көлемінде есептеледі.Орманды жанама пайдалану ресурстарының орман өртінен зақымдануының зияны жергілікті өкілді органдарымен бекітілген орман пайдалану үшін төлем ставкаларын пайдаланып анықталады.Мемлекеттік немесе жеке орман иелеріне орман өрті себебінен келтірілген зиян немесе жойылған құрылыс нысандарының, техникалардың, қондырғылардың және басқа да материалдық құндылықтардың, орманда тұрған (шектеу белгілері, аншлагтар, маңдайша жазулар, үгіт және насихат көрнекі құралдары, шағын сәулет үлгілері) зиян көлемі, олардың нарықтық құны негізінде анықталады.Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілгендерді қоса алғанда, жабайы жануарлар мен өсімдіктердің жойылуының зияны формула арқылы анықталады:Ужр = Кж * Рвр + Кр * РврБсмұндағы:Ужр - Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілгендерді қоса алғанда, жабайы жануарлар мен өсімдіктердің жойылуының зияны;Кж - Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілгендерді қоса алғанда, жойылған жабайы жануарлардың саны;Рвр - жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту және пайдалану туралыбұзумен келтірілген зиянды өтеу ставкаларының мөлшері;Кр - Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілгендерді қоса алғанда, жойылған өсімдіктердің саны;РврБс - Қазақстан Республикасының орманбұзудан келтірілген залалдың мөлшерін есептеуге арналған базалық ставкалар.Жанама материалдық шығынын анықтау14.

Орман өртін сөндіру шығындары формула арқылы анықталады:Рт = Зп + Смт + Сгсм + Рпмұндағы:Рт - орман өртін сөндіру шығындары;Зп - орман өртін сөндіруге тартылған жұмыскерлердің еңбекақысы;Смт - орман өртін сөндіру кезінде пайдаланылған машиналар, тракторлар, басқа да механизмдер қызметінің құны;Сгсм - орман өртін сөндіру кезінде жұмсалған жанар-жағар май материалдарының және өрт сөндіру құралдарының құны;Рп - өрт сөндіруге қатысқан жұмыскерлерді тамақтандыру шығындары.Өрттің зардаптарын жоюға (санитарлық шаралар және орманды ұдайы өндіру жөніндегі шараларды жүргізу) шығындары көрсетілген шараларды өткізетін шығын бойынша анықталады.Суды қорғау, алқап- және топырақ сақтау, генетикалық, санитарлық-гигиеналық, сауықтыру және басқа да пайдалы орман функциялары төмендеуінің зияны осы Әдістемелік нұсқаулардың 4-қосымшасына сәйкес ормандардың қорғалу категориясы бойынша зиянды бекіту үшін экологиялық коэффициенттің маңыздылығын, осы Әдістемелік нұсқаулардың 2 бөлімшесіне сәйкес есептелген сүректердің түбірінен жойылуы мен жас шыбықтардың зақымдануы жиынтығын көбейту арқылы анықталады.Әлеуметтік материалдық залалды анықтау17.

алып тасталды – ҚР Премьер-Министрінің орынбасары – ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2017(алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі) бұйрығымен.Орман қоры аумағында өрттен келтірген залалды есепке алу18.
Орман өртінен келтірілген зиян туралы мәлімет осы Әдістемелік нұсқаулардыңсәйкес үлгілер бойынша орман қоры аумағындағы орман өрттерін есепке алу журналында көрсетіледі.Орман қоры аумағында өрттенкелтірілген залалды есепкеалу және анықтау бойыншаәдістемелік нұсқауларға1-қосымшаАғаштардың, олардың жеке бөліктерінің және биоценоздың әр түрлікомпоненттерінің жарақаттану немесе жану белгілеріӨрт түрі мен оның интенсивтілігіӨрт қауіптілігінің классыЖанатын орман материалдарының түрі, олардың өзгешелігі мен жану ерекшеліктері123Төменгі жүгірмелі:әлсізI-IIЖерге түскен жапырақтар, бұтақшалар, мүктер, қыналар, өткен жылғы құрғақ шөп жанады, жалынның биіктігі 0,5 метрге дейін, оттың таралу жылдамдығы минутына 1 метр. 1 м2жану материалдарының запасы 0,3-1,2 килограмм.орташаII-IIIЖерге түскен жапырақтар, бұтақшалар, мүктер, қыналар, бұтақтар, шөп төсеніштерінің үстіңгі қабаты жанады, жалынның биіктігі 0,5-1,5 метр дейін, күйген ағаш діңінің биіктігі 1-2 метр, оттың таралу жылдамдағы минутына 3-5 метр. 1 м2жану материалдарының запасы 0,3-2,5 килограмм.күштіIII-IVЖалынның биіктігі 1,5-2 метр, күйген ағаш діңінің биіктігі 2 метрден жоғары, оттың таралу жылдамдығы 3-5 метр. 1 м2жану материалдарының запасы 0,3-2,5 килограмм.Төменгі тұрақты:әлсізII-IIIЖоғарыда көрсетілген жану материалдарынан басқа топырақтың үстіңгі қабатындағы тірі төсеніштер, төсеніштің шіри бастаған қабаты жанады. 1 м2жану материалының запасы 0,5-3,6 килограмм құрайды.орташаIII-IVҚосымша орман төсенішінің жартылай шіріген қабаты жанады, ал ағаш діңгегі айналасындағы, түбір мен ағаштар қалдығы жердің минералдық қабатына дейін жанады, күйген ағаш діңінің биіктігі 10-12 метр.күштіIV-VОрман төсеніші жердің минералдық қабатына дейін толық жанып кетеді, ағаштардың тамыр жүйелері де күйеді, олардың жекелегендері құлайды.

Күйген ағаш діңінің биіктігі 10-12 метрден жоғары.Топырақтық (топырақтық-шымтезек):әлсізIIIСфагнум 7 сантиметр тереңдікке дейін жанып кетеді, тамырлар арасындағы шымтезек 30 сантиметр тереңдікке дейін күйеді.орташаIVСфагнумнан басқа шымтезек 25 сантиметр тереңдікке дейін жанып кетеді. Көптеген ағаштардың айналасында, олардың кесекті шымтезек бөлімі топырақтың минералды қабатына дейін жанады. Жекелеген ағаштар құлайды.күштіIV-VШымтезек қабаты толығымен топырақтың минералдық бөліміне дейін жанып кетеді. Ағаштардың жаппай құлауы байқалады.Жоғарғы:әлсізIIIАғаштың ұшар басының тұтастығы шамалы қылқан жапырақты, немесе құрамына жапырақ тұқымдылар кіретін екпелерде туындайды.
Қылқан жапырақтылардың топтаса орналасқан учаскелері өрттен зақымданады.орташаIII-ІVОрман дақылдарында және табиғи жолмен өнген қылқан жапырақты тұқымдарда туындайды.

Ағаштың үстіңгі қабатындағы өрт көлденеңінен де таралады, сонымен қатар төменгі қабат өртінен жиі алға шығып кетеді. Сүрекдіңнің басым бөлігі үстіңгі қабат өртінен зақымданады.күштіIV-VСүрекдің шымылдығы толығымен жанып кетеді. Күшті жел кезінде өрт тез таралады.ЖүктеуОрман қоры аумағында өрттенкелтірілген залалды есепкеалу және анықтау бойыншаәдістемелік нұсқауларға2-қосымшаОрман өрті кезінде сүректердің түбірінен жойылуының көрсеткіштері№ р/нӨрттүрлеріменолардыңинтен-сивтілігіОрташашеңбері,смбалқа-рағайқайыңмайқа-рағайшыршасамыр-сынқайыңтерекқатты-жапырақтытұқым-дылар1234567891011Төменгі жүгірмелі:1әлсіз12-16510152025177-217-24-510152012--325-32--510157--433 және одан жоғары---5105--5орташа12-16101520303525125617-24510152530207-725-32-510202515--833 және одан жоғары--5152010--9күшті12-1615-203050554018101017-241015253540301251125-32510203035257-1233 және одан жоғары--15253020--Төменгі қабат тұрақты:13әлсіз12-1620305080855525151417-2425254070754520101525-321020305060351551633 және одан жоғары515253550305-17орташа12-1630406090956535201817-2425355060855530151925-3220304070754525102033 және одан жоғары10203560704015521күшті12-165565851001009060402217-24405070951008045352325-3230406080857035252433 және одан жоғары2025507580602015Топырақтық (топырақтық-шымтезектік):25әлсіз12-16657080909585--2617-24606575809080--2725-32505570758575--2833 және одан жоғары354060658065--29орташа12-16808595100100100--3017-247075809510095--3125-32657075909590--3233 және одан жоғары505570859080--33күшті12-16100100100100100100--3417-24100100100100100100--3525-32959595100100100--3633 және одан жоғары909090100100100--Жоғарғы қабат:37әлсіз12-1615856090955525153817-2410704085904520103925-32-60208085351554033 және одан жоғары-50107580305-41орташа12-164095801001006535204217-2415907595955530154325-325856085904525104433 және одан жоғары-752080854015545күшті12-161001001001001009060404617-2450100801001008045354725-32259570951007035254833 және одан жоғары-90609095602015ЖүктеуОрман қоры аумағында өрттенкелтірілген залалды есепкеалу және анықтау бойыншаәдістемелік нұсқауларға3-қосымшаОрманды қалпына келтіру шығындарына коэффициентӨліп қалған жас шыбықтардың жасы, жылҚалқан жапырақты (самырсыннан басқа) және қаттыжапырақты тұқымдыларСамырсынЖұмсақ жапырақтылар тұқымдылар1-50,910,910,916-101,001,001,0011-201,161,161,1621-301,411,41-31-401,721,72-41-60-2,32-61-80-3,45-ЖүктеуОрман қоры аумағында өрттенкелтірілген залалды есепкеалу және анықтау бойыншаәдістемелік нұсқауларға4-қосымшаОрмандардың қорғалу категориясы бойынша зиянды бекітуүшін экологиялық коэффициенттің маңыздылығыОрман қызметінің түрлеріЖолдар№Ормандардың қорғалу категориясыКоэффициент1234Суды сақтау1Өзендер, көлдер, су тоғандары, каналдар және басқа да су қоры нысандарының жағалауындағы тиым салынған орман алқабы2,5Қорғаныш2Мемлекеттік орман алқабы қорғанышы3,03Эррозияға қарсы ормандар3,04Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы темір және авто жолдар, магистральдық тасымал құбырлары және басқа да линиялық құрылыстарға бөлінген қорғаныш орман алқабы3,05Халықаралық және республикалық маңызы бар жалпы пайдаланымдағы темір жолы және автожолдар бойындағы қорғаныш орман алқабы3,06Алқап- және топырақ қорғаныш орманы2,0Санитарлық-гигиеналық және сауықтыру7Қалалық орман және орман саяжайы3,08Елді-мекендердің жасыл аймағы және емдеу-сауықтыру мекемелері3,0Генетикалық және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар9Биосфералық және қорықтық-сепортерлікті қосқанда, мемлекеттік табиғи қорықтар орманы5,010Мемлекеттік ұлттық табиғи саяжайлар орманы4,011Мемлекеттік табиғат резерві ормандары4,012Мемлекеттік табиғат саяжайлары ормандары4,013Мемлекеттік қорықтық зоналар ормандары5,014Мемлекеттік орманның табиғи ескерткіштері5,015Генетикалық орман резервін қосқанда, ғылыми маңызы бар орман учаскелері4,016Ерекше құнды орман алабы3,017Жаңғақ кәсіпшілігі аймақ2,018Орман жеміс-жидегі екпелері2,019Субальпілік ормандар2,0ЖүктеуОрман қоры аумағында өрттенкелтірілген залалды есепкеалу және анықтау бойыншаәдістемелік нұсқауларға5-қосымшаОрман қоры аумағындағы орман өрттерін тіркеужурналы* ___________________________________________________(орман иелерінің атаулары)осы журналдың парақтары ___________(жазба түрде) нөмірленген және тігілген__________________________________*журнал нөмірленеді, тігіледі, жетекшінің қолыжәне орман иесінің мөрімен расталады№р/нКүні және уақытыөрттің шыққан орыны (квартал, телім, орман орамы, филиал, мем. мекеме)орман өрті және оның толтырылған күні туралы хаттаманың №орман өрті және интенсивтілігіорман өртінің басталуыорман өртін сөндірудің басталуыорман өртін жайылтпаушылықорман өртін жою1234567Жүктеукестенің жалғасыӨрт жайлаған аумақ, гаорман өртінің шығу себебі және оған кінәлі тұлғаөрт кіммен және қандай құралдың көмегімен байқалдыортажастағы, толысып келе жатқан, толысқан, қурағанбалауса ағаштарорман көшеттеріөртеңдерорман өспеген аумақБарлығыорман емес аумақ8910111213141516Жүктеукестенің жалғасыӨрт сөндіруге пайдаланылдыОрман өртінің зияны, мың теңгеІсті тапсыру туралы мәліметтерадам-күніавто-машина-ауысымтрактор-ауысымбарлығыорман өртін сөндіру соның ішіндесотқақұқық қорғау органдарына17181920212223Жүктеукестенің жалғасықылмысты ымты қозғау туралы мәліметтерқаралу күні және сот шешіміәкімшілік жазаға тарту және айыппұлды өндіріп алу туралы мәліметталап қою және зиянды өндіріп алу туралы мәліметалқаптың өрттен кейінгі өзгерісі туралы белгі2425262728Жүктеу