Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiгi туралы (1991 - 16 желтоқсан; https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z910004400_)

Қазақстан Республикасының Жоғарғы КеңесiҚазақстан халқының еркiн бiлдiре отырып,Адам хұқыларының жалпыға бiрдей Декларациясында, халықаралық хұқтың жалпы жұрт таныған өзге де нормаларында баянды етілген жеке адамның хұқылары мен бостандықтарының үстемдігін мойындай отырып,қазақ ұлтының өзiн-өзi билеу хұқын растай отырып,азаматтық қоғам және хұқылық мемлекет құруға бел байлағандығын басшылыққа ала отырып,бейбітшiлiк сүйгiш сыртқы саясат жүргiзе отырып,ядролық қаруды таратпау принципi мен қарусыздану процесіне адалдығын мәлiмдей отырып, Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсiздiгiн салтанатты түрде жариялайды.1-тарауҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ - ТӘУЕЛСІЗ МЕМЛЕКЕТ1-бап.ҚазақстанРеспубликасы-тәуелсіз,демократиялықжәнехұқылықмемлекет.Олөзтерриториясындаөкіметбилігінтолықиеленедi,өзiнiңiшкiжәнесыртқысаясатындербесбелгілеп,жүргiзедi.2-бап.ҚазақстанРеспубликасыбарлықмемлекеттерменөзарақатынасынхалықаралықхұқпринциптерiбойыншақұрады.3-бап.ӨзiнiңмемлекеттiктәуелсiздiгiнбасқамемлекеттертануыүшiнҚазақстанРеспубликасыашық.4-бап.ҚазақстанРеспубликасыныңбүкiлтерриториясындаҚазақстанРеспубликасыныңКонституциясымензаңдары,сондай-ақолтанығанхалықаралықхұқнормаларықолданылады.5-бап.ҚазақстанРеспубликасыныңтерриториясықазіргішекараларындабiртұтас,бөлiнбейтiнжәнеқолсұғуғаболмайтынтерриторияболыптабылады.2-тарауҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛҚЫМЕН АЗАМАТЫ6-бап.ТарихитағдырортақтастығықазақұлтыменбіріктіргенРеспубликаныңбарлықұлттарыныңазаматтарыҚазақстанныңбiртұтасхалқынқұрайды,бұлхалықҚазақстанРеспубликасындағыегемендiктiңбiрденбiриесiжәнемемлекеттікбиліктіңқайнаркөзiболыптабылады,ҚазақстанРеспубликасыныңКонституциясымензаңдарынегiзiндетiкелейде,сондай-ақөзісайлайтынмемлекеттiкоргандарарқылыдамемлекеттiкөкіметбилiгiнжүзегеасырады.Республика азаматтары өздерiнiң ұлтына, ұстайтын дініне, қандай қоғамдық бiрлестiкке жататынына, тегiне, әлеуметтік және мүлiктiк жағдайына, шұғылданатын қызметiне, тұрғылықты орнына қарамастан бiрдей хұқықтар иеленiп, бiрдей міндеткерлікте болады.Қазақстан Республикасы территориясында тұратын және оның азаматы емес адамдар Қазақстан Республикасының Конституциясында, заңдарында және мемлекетаралық шарттарында көзделген хұқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ мiндеткерлiкте болады, Республиканың заңдары мен мемлекетаралық шарттарында көзделген ерекшелiктер бұған жатпайды.Азаматтық тең хұқылыққа қастандық жасау заң бойынша жазаланады.7-бап.ҚазақстанРеспубликасыныңөзазаматтығыбар.БасқамемлекеттердетұратынРеспубликатерриториясынтастапшығуғамәжбүрболғанбарлыққазақтардыңсолмемлекеттердiңазаматтығыменбiрге,егербұлоларазаматыболыпотырғанмемлекеттердіңзаңдарынақайшыкелмейтiнболса,ҚазақстанРеспубликасыныңазаматтығыналухұқытанылады.Қазақстан Республикасы көшi-қон процестерiн реттеп отырады.Қазақстан Республикасы жаппай қуғын-сүргiн, күштеп ұжымдастыру кезеңдерiнде, адамгершiлiкке жат өзге де саяси шаралар нәтижесінде Республика территориясынан кетуге мәжбүр болған адамдар мен олардың ұрпақтарының, сондай-ақ бұрынғы одақтас республикалар территориясында тұратын қазақтардың өз территориясына қайтып оралуы үшiн жағдай жасайды.8-бап.ҚазақұлтыныңжәнеҚазақстандатұратынбасқаұлттарөкілдерінiңмәдениетiн,дәстүр-салтын,тiлiнқайтатүлетiп,дамыту,ұлттыққадiр-қасиетiннығайтумемлекеттiңасамаңыздыміндеттерініңбiрiболыптабылады.Қазақстан Республикасы Республика шегiнен тыс жерлерде тұратын қазақтардың ұлттық-мәдени, рухани және тiлдiк қажеттерін қанағаттандыруға қамқорлық жасайды, олар азаматы болып отырған мемлекеттермен жасалған шарттар негiзiнде бұл азаматтардың мүдделерiн қорғайды.3-тарауҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТIКӨКІМЕТ ОРГАНДАРЫ9-бап.ҚазақстанРеспубликасындағымемлекеттiкөкiметбилігібұлбиліктiңзаңдық,атқарушыжәнесотбилiгiболыпбөлiнуiпринципінбасшылыққаалаотырыпқұрыладыжәнежүзегеасырылады.Республика халқы атынан сөйлеу хұқы Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесi мен Президентiне берiледi.10-бап.ЗаңшығарубилiгiнҚазақстанРеспубликасыныңЖоғарғыКеңесіжүзегеасырады.Қазақстан Республикасының басшысы және оның атқарушы өкіметі Президент болып табылады.Сот билігін Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты мен Жоғары Арбитраждық Соты атқарады.Конституцияны сот арқылы қорғайтын жоғары орган Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты болып табылады.4-тарауҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ МЕМЛЕКЕТТІКТӘУЕЛСІЗДІГІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ11-бап.Жержәнеоныңқойнауы, су,әуекеңiстiгi,өсiмдіктерменжануарлардүниесi,басқадатабиғиресурстар,экономикалықжәнеғылыми-техникалық потенциалҚазақстанРеспубликасымемлекеттiктәуелсiздiгiнiңнегiзiнқұрайотырып, текқанасоныңменшiгiндеболады.Қазақстан Республикасының тәуелсiз мемлекет мәртебесіне сай келетiн және меншiктiң алуан түрлiлiгiне, барлық формаларының теңдiгiне негiзделетiн дербес экономикалық жүйесі бар.Қазақстан Республикасы басқа мемлекеттердiң, олардың Республика заңдарына сәйкес Республика территориясында шаруашылық және өзге де қызметтi жүзеге асыратын азаматтары мен ұйымдарының мүлiктiк хұқыларын қорғауды қамтамасыз етеді.12-бап.ҚазақстанРеспубликасыныңМемлекеттiкұлттықбанкiсiбар,олөзiнiңқаржы-кредит,ақшажүйелерiнжасауғақақылы,республикалықсалықжәнекеденжүйесiнұйымдастырады.Қазақстан Республикасы өзiнiң алтын қорын, алмас және валюта қорларын қалыптастырады.5-тарауҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ - ДҮНИЕЖҮЗІЛІКҚОҒАМДАСТЫҚТЫҢ МҮШЕСІ13-бап.ҚазақстанРеспубликасыхалықаралықхұқтыңсубъектiсiболыптабылады,дипломатиялықжәнеконсулдықөкілдіктералмасады,халықаралықұйымдарға,ұжымдықхауiпсiздікжүйесінекiруiнежәнеолардыңқызметiнеқатысуынаболады.14-бап.ҚазақстанРеспубликасысыртқыэкономикалыққызметмәселелерiндербесшешедi.6-тарауҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІКТӘУЕЛСІЗДІГІН ҚОРҒАУ15-бап.ҚазақстанРеспубликасыөзiнiңтәуелсiздігінқорғаужәнеұлттықмемлекеттiгiннығайтужөнiндешараларқолданады.Республиканың ажырағысыз хұқы болып табылатын мәселелердi шешуге араласудың қандайы болса да оның мемлекеттік тәуелсiздiгiне қол сұғушылық деп бағаланады.16-бап.ҚазақстанРеспубликасыөзтәуелсіздігіментерриториялықтұтастығынқорғаумақсатындаөзініңқарулыкүштерінқұруғақақылы.

Республикаөзазаматтарыныңәскериқызметатқарутәртібіменшарттарындербесбелгілейді,өзтерриториясындаәскерлер,қару-жарақпен техникаорналастырумәселелеріншешеді.7-тарауҚОРЫТЫНДЫ ЕРЕЖЕЛЕР17-бап.ҚазақстанРеспубликасыныңөзмемлекеттіксимволдары-елтаңбасы,жалауы,әнұраныбар.Қазақстан Республикасының астанасы - Алматы қаласы.18-бап.ОсыЗаңҚазақКСРМемлекеттікегемендігітуралыДекларацияменбіргеРеспубликаныңжаңаКонституциясынәзірлеугенегізболады.Қазақстан Республикасының Конституциясы мен өзге де заң актілерінің нормалары аталған Заңға қайшы келмейтін болса ғана қолданылады.Қазақстан РеспубликасыныңПрезиденті