ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Гу Шоу Чинг

Гу Шоу Чинг (чинии, пинйин: 1, Шингтой, Империяи Муғулистон — 1316 2, тахм. Хонболиқ,) — риёзидон, муҳандиси соҳаи обёрӣ ва ахтаршинос и Чин, яке аз таъсисгарони мактаби махсуси алгебраи Чин, ки дастоварди асосии он таҳияи усули ададии ҳалли муодилаҳои дараҷаҳояшон олӣ буд. Зиндагинома Дар дарбори императори Чин вазифаҳои ситорашинос ва нозири иншоотҳои обёрикунандаро ишғол намуда, узви палатаи олимон буд. Бо лоиҳаи Гу Шоу Чинг расадхонаи нави Чжоугун (дорои утсурлоби офтобии баландиаш 12,8 м) сохта шуда буд. Ӯ 13 асбоби астрономӣ (мас., зовиясанҷи эклиптикӣ, квадрантҳо, глобусҳои осмонӣ ва ғ.) сохтааст. Гу Шоу Чинг муаллифи "Шоу-ши-ли ва сзин" мебошад, ки дар он тақвими "Шоу-ши-ли"-ро тартиб додааст. Тақвим дар солҳои истифода мегардид. Мутобиқи тақвими мазкур як сол ба 365,2425 шабонарӯз баробар буда, бо тақвими григориании муосир мувофиқат мекунад. Гу Шоу Чинг бо тригонометрияи куравӣ низ машғул шудааст. Соли 1970 бо қарори Иттиҳодияи байналмилалии астрономӣ ба танӯраи тарафи нонамоёни Моҳ номи Гу Шоу Чинг дода шуд.
Го Си

Го Си (чинии, пинйин: 1 2 3 ё 1023 4, шаҳристони Вен, Дудмони Сунг — 1090 1 2 3 ё тақрибан 1085 4, Койфенг,) — рассоми манзаранигори чинии даврони Сунг, узви академияи Койфенг. Осори ӯ, ки бо туши сиёҳ дар рӯи руқъаҳои абрешимӣ кашида шудаанд, бо возеҳияти хатҳо, таваҷҷуҳ ба ҷузъиёт фарқ мекунанд ("Оғози баҳор"). Табиати рӯҳбахш дар асарҳои Го Си муҳташаму олӣ тасвир шудааст ва инсон дар онҳо нақши тобеъро иҷро мекунад. Муаллифи рисолаҳо оид ба наққошӣ (то замони мо танҳо як рисолаи ӯ — "Паёми олии бешаҳо ва ҷӯйборҳо" расидааст), ки дар онҳо қоидаҳои асосии сохтори перспективии манзараҳоро мухтасар ифода карда, ҳамчунин дар бораи мазмуни ғоявии наққошӣ ва нақши иҷтимоии рассом андеша рондааст.
Гоа

Гоа — яке аз 29 иёлатҳои Ҳиндустон мебошад, ки дар Ғарби кишвар воқеъ аст. Маркази маъмурӣ — шаҳри Панаҷи. Масоҳат — 3 702 км ((ҷойи 29-ум аз рӯи масоҳат). Аҳолӣ — 3 104 600 наф. (ҷойи 26-ум аз рӯи шумораи аҳолӣ). Яке аз хурдтарин иёлатҳои Ҳиндустон аст. Таърих Таърихи таъсис - 29 майи 1987 Бахшбандии кишварӣ Иқтисодиёт Аҳолӣ Фарҳанг Ҷозибаҳои гардишгарӣ Дин Пайвандҳо.
Томас Ҳобс

Томас Ҳобс (апрел 1588 1 2 3, Вэстпорт, Подшоҳии Ингилистон 4 — 4 декабр 1679 1 2 3, Ҳардвик-ҳолл, Дербишир 4) — яке аз файласуфони сиёсии барҷастаи Ингилистон. Зиндагинома Тумос Ҳубз дар 5 апрели 1588 дар Ингилистонба дунё омад. Падараш, ки кашиши клисои минтақа буд, танҳо метавонист адъия ва мавъизаҳои клисоро бихонад ва таҳсили илм дар назараш арзише надошт. Ъаммуи Ҳобс, ки як тоҷир буд, харҷи зиндагии ӯро таъмин кард. Дар пондаҳсолагӣ ба лотин ва юнонӣ комилан мусаллат буд, барои идома таҳсил ба Оксфорд фиристода шуд. Ва аз чиҳилсолагӣ, нигориши осори илмӣ ва донишгоҳиро оғоз кард. Вай, ки бештар ба сабаб корҳояш дар фалсафаи сиёсӣ ва китоби "Левиётон" шуҳрат дорад. Ин китоб дар соли 1651 навишта шуда ва бунёни бисёре аз назарияҳои қарордоди иҷтимоиро дар фалсафаи сиёсӣ ба вуҷуд овардааст.
Гобо

Гобо — яке аз шаҳрҳои префектураи Вакаяма, Ҷопон аст.
Гобой

Сози сол Гобой — сози мусиқии нафасии чӯбӣ, ки ба сурнай монанд аст. Дарозии умумиаш 59–61 см. То охири асри 18 гобой танҳо 6 сӯрох ва 2 супо, гобойи алтӣ ё худ сурнайи англисӣ (ба тарзи терсия, аз гобойи маъмулӣ пасттар), ки дар партитураҳои И. С. Бах ва баъзе асарҳои симфонии асри 20 вомехӯрад: гобойи дамур ва геккелфон.
Гобрий

Гобрий — фармондеҳи лашкар дар замони лашкаркашии Хашоёршо, писари Дориюши Бузургу Артистона, бародари Оршом ва бародарандари хурдии Хашоёршо.
Гобелен

Гобелен — як навъи ҳунари ороиши амалӣ; қолин — мусаввараи дастибофти бепат, ки барои ороиши девор, дару тиреза, пӯшидани рӯи асосия (мебел)-и хона истифода мешавад. Соли 1662 дар ноҳияи Сен-Марсели Фаронса бо мадади Людовики Мануфактураи шоҳонаи қолинҳои суратдори бародарон Гобеленҳо (рангмолони авлодӣ) ташкил карда шуд ва қолинҳое, ки ин корхона истеҳсол мекард, гобелен ном гирифтанд. Корхонаи мазкур ҳоло ҳам вуҷуд дорад. Гобеленро бо нахҳои абрешимӣ ва пашмини рангоранг, инчунин, риштаҳои зарандуд ё нуқрагӣ дар дастгоҳҳои махсус мебофтанд. Гобелен баъзан аз рӯи мусаввараҳои рассомони маъруф таҳия мегардид. Бофанда пуди матоъро аз тариқи асоси он бо бар ҳам печидан, ҳамзамон тасвир ва худи матоъро низ мебофт. Арзиши бадеии гобелен дар асрҳои 17-18 то дараҷае баланд гардид, ки корхонаҳои қолинбофии Фаронса, чандин мамлакатҳои Аврупои Ғарбӣ қолинҳояшонро гобелен номиданд. Дар асри 19 шуҳрати гобелен паст шуд, вале аз соли 1930 боз рӯ ба тараққӣ овард. Ҳоло гобелен бо усули механикӣ истеҳсол карда мешавад. Дар айни замон барои дастӣ тайёр кардани гобелен маводди гуногун истифода мешавад: нахҳои сунъӣ, синтетикӣ ва камтар нахҳои табиӣ. Техникаи бофти гобелен хеле заҳматталаб аст, як усто метавонад дар як сол тақр. 1-1,5 м 2 гобелен тайёр намояд. Дар Тоҷикистон низ санъати гобелен роиҷ аст. М. Қурбонов, Д. Абдусамадов, М. Носирова аввалин устодони ин навъи ҳунар дар Тоҷикистон буда, дар ташкил намудани шуъбаи гобелен дар Коллеҷи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов ва тайёр кардани шогирдон дар ин соҳа саҳм гузоштаанд. Асарҳои офаридаи дастпарварони ин шӯъба пайваста дар намоишгоҳҳои рассомӣ ба намоиш гузошта мешаванд.
Гов (филм)

Гов — яке аз филмҳои Эронӣ аст. Коргардон Дариуш Меҳрҷуӣ буд. Филмро дар соли 1969 сохт.
Жозеф Артюр де Гобино

130762055? Граф Жозеф Артюр де Гобино — нависанда, шарқшинос, шоир, муаррих, муҳаққиқ ва дипломати Яке аз поягузорони идеологияи нажодпарастӣ. Зиндагинома Аз ҷавонӣ ба арсаи сиёсат ворид гашт. Чун сафири Фаронса дар кишварҳои Швейсария, Юнон, Эрон, Бразилия ва Швейтсия хидмат кардааст. Ҳангоми дар Эрон сафир буданаш, "Таърихи эрониён" (дар ду ҷилд, 1869) тааллуқ доранд. Асари муҳимми ӯ "Мақолаҳо дар боби нобаробарии нажодҳои инсон" (дар 4 ҷилд,) мебошад. Ӯ муътақид ба бартарии нажоди ориёӣ буд, ки дар оғози асри 20, бахусус дар солҳои баъд аз Ҷанги якуми ҷаҳонӣ, тарафдорони бисёре дар Аврупо пайдо кард. Ин мактаб бештар мавриди таваҷҷуҳу эҳтироми нависандагону мутафаккирони олмонӣ буд. Дар Олмон китобҳову мақолаҳои бисёре дар бораи афкору андешаҳои вай нашр шуданд ва метавон гуфт, ки пайдоиши нажодпарастӣ дар ин кишвар мустақиман аз фалсафаи Гобино.
Говангур

Говангур (тирамоҳии сафед, сафеди калондона, сафеди лунда, сафеди гилотӣ, ангури сафед, гурдаи гов, мевагии баланди ҳоитӣ, шикамба) — навъе аз ангурҳои тирамоҳӣ. Селексияи мардумист. Баргаш сабз ё зарди қаҳваранг, 5-парраи дандонадор, калони гирда. Навдааш зарди қаҳвагӣ ё сурхи майгун. Нимаи аввали апрел барг ва нимаи дуввуми май гул мекунад. Гулаш дуҷинса. Хӯшааш калон (вазнаш г, баъзан то 3 кг), махрутмонанд ё устувонашакл, думчааш сахти кӯтоҳ. Ғужбаш калон, байзашакл (вазни 100-донааш г), сабзи зардча, серобу хуштаъм, 1-4 тухми калони ҷигарӣ дорад. Ғужмаш сахти холдор, мумпардааш ғафс. Гӯшташ сероби ширин; баъди тамоман пухтан 22 % қанд ва 5,5-7,2 гл туршӣ дорад. Давраи нашваш рӯз. Мевааш аз охирҳои июл то миёнаҳои сентябр мепазад. Ҳосилашро тар мехӯранд. Ҳангоми хушконидан то 2530 % мавиз мегиранд. Барои интиқол ба ҷойҳои дур ва нигоҳ доштан мувофиқ аст. Токаш ба сармо ва хушкӣ тобовар аст. Аз касалии ҷел ва касалиҳои занбӯруғӣ зарар мебинад.
Говдум (соз)

Говдум, карнойи хурд, харной, нафир — сози мусиқии нафасии базмиву размӣ. Садояш баланди ваҳмангез. Номаш аз шакли думи гов, ки як сараш борик ва сари дигараш паҳн мебошад, гирифта шудааст. Ҳамчунин ҳар сози мусиқие, ки як сари он паҳн ва нӯги дигараш борик бошад, онро махрутӣ низ мегӯянд. Харнойро ба забони чинӣ "гудунг" мегӯянд, ки имрӯз машҳур аст ва аз ду қисм -"гу" иборат аст. Говдумро аз мис месохтанд. Дар даҳонаи говдум лабгардон ҷойгир шуда, қисми поёниаш нисбатан васеъ ва ба зангӯла монанд буд. Говдум чун сози яккаи размӣ аз оғозу интиҳои разм хабар медод ва дар ҳайати дастаҳои мусиқии размӣ бо ҳамовозии бӯқ, нақора, рӯинахум ва дигар созҳои мусиқӣ навохта мешуд. Говдум ҳанӯз аз давраи Ҳахоманишиён дар майдонҳои муҳориба ва тантанаҳои ҳарбӣ истифода мешудааст. Дар қомусу сарчашмаҳои мусиқӣ ва адабиёти бавижа, дар осори ҳамосиву размӣ ("Шоҳнома"-и Фирдавсӣ, "Гаршоспнома"-и Асадии Тӯсӣ, "Хусраву Ширин"-и Низомӣ ва ғ.) говдум ҳангоми тасвири майдони муҳориба ва оғози разму майдонхоҳӣ ёдоварӣ шудааст. Даманда дамон говдум бар дараш, Баромад хурӯшидан аз лашкараш. Бифармуд, то бар дараш говдум Заданду биҷӯшид рӯинахум. Фурӯ кӯфт бар пил рӯинахум, Дамиданд шайпур бо говдум. Фирдавсӣ Говдум дар нақорахонаҳои давраи Шайбониён ва Аштархониён низ аз созҳои маъмулӣ ба шумор мерафтааст. Бо мурури замон говдум тағйири шакл намуда, намунаи имрӯзаи он карнойи нисбатан бузург аст, ки дар маросимҳои шодиву ҷашн истифода мешавад.
Говдӯша

Говдӯша — зарфи даҳонфарохи гӯшадор, ки дар вай говро дӯшанд. Говдӯша аз сафол ё оҳан сохта мешавад. Ҳоло аз говдӯшаҳои сафолин кам истифода мебаранд.
Говзабон

Говзабон, забони гов — гиёҳест худрӯй. Решааш ғафси сершох. Пояаш рост (60-100 см қад мекашад), бо пашмаки хормонанд пӯшида шудааст. Барги буни пояаш дарозрӯя (10-30 см); ба забони гов монанд буда, дар давраи гулшукуфт мехушкад. Баргҳои қисми болоӣ нештаршакл, нисбатан хурд. Гулаш кабуди нилгун (апрел — июл мешукуфад). Мевааш сеқирраи дарозрӯя (0,6-0,7 см), хокистарранГовзабон Бештар дар марғзор, бешаи гармсеру паҳнбарг, арчазор ва даштҳои Тоҷикистон (ғайр аз Помири Шарқӣ) месабзад. Дар боғу киштзор, канори роҳ ва наздики иқоматгоҳ алафи бегона аст. Барои чорво заҳрнок мебошад. Гули сершаҳд дорад. Бехи онро барои ранг кардани матоъ, пашм ва шоҳӣ (сабз, нилгун) истифода мебаранд. Гули говзабон ҳамчун даво аз замони Дисқуридус (Диоскорид, асри 1 м.) маълум аст. Ибни Сино бо тухми говзабон исҳол ва захму хуншории рӯдаро табобат мекард, онро барои қатъи ҳайз ва ҷароҳати пӯсидаи окила истифода мебурд. Агар барги хушки говзабонро кӯфта бо он сарро шӯянд, шукуфаро меравонад. Бехи говзабон позаҳри газидани саги девона аст. Дар тибби муосир барг, алаф ва решаи говзабонро ба кор мебаранд. Табибони Озарбойҷон решаи дар равғани гов ҷӯшондаи говзабонро чун давои хунбанд истифода мебаранд. Табибони мардумии тоҷик бо ҷӯшоби гули говзабон неврастения ва зиқи нафасро даво мекунанд. Барои ин 1 чумча гули онро дар 1 истакон оби ҷӯшида як соат нигоҳ дошта, сипас даворо полида, рӯзе 3-4 маротиба якчумчаӣ менӯшанд. Дар баъзе маҳалҳои ҷумҳурӣ шимокро низ "забони гов" мегӯянд.
Гови алатовӣ

Гови алатовӣ — зоти ширу гӯштдеҳ. Дар Қирғизистон ва Қазоқистон бо роҳи ҷуфтӣ кардани говҳои маҳаллӣ бо буққаҳои говҳои швитсӣ, костромавӣ ва лебеденӣ ба вуҷуд овардаанд. Ҳамчун зот соли 1951 тасдиқ шудааст. Гови алатовӣ ба шароити иқлими кӯҳсор мутобиқ мебошад. Шири он нисбат ба шири зоти гови швитсӣ серравғантар аст. Аз нигоҳи тану тӯш гови алатовӣ ба зоти гови швитсӣ шабоҳат дорад. Бештар бӯрранг аст. Устухонбандӣ ва мушакҳояш пурқувват, синааш фарох, тахтапушташ паҳн, пойҳояш боқувват ва танаш нисбатан кӯтоҳ аст. Вазни зиндаи модаговаш то, буққааш кг мебошад. Аз ҳар сар модагови он соле 4182 кг шир (равғаннокиаш 3,9 %) медӯшанд. Модаговҳои беҳтарин дар 305 рӯзи давраи ширдӯшӣ то 6500-8000 кг шир медиҳанд. Гови алатовӣ асосан дар Ҷумҳурии Қирғизистон ва қисман дар Ҷумҳурии Қазоқистон парвариш меёбад.
Говзира

Говзира — навъе аз гиёҳҳои худрӯй ва хушбуйи бисёрсола. Соқааш дароз (то 70 см), баргаш паршакл, хӯшагулаш чатрнамо (чатраш 9-24 ва чатракаш 18-30 поя дорад). Косагулаш актиноморфӣ, аз 5 гулбарга иборат аст. Моҳҳои апрел — май гул карда, тухм мебандад. Говзира дар Тиёншони Ғарбӣ ва Помиру Олой мерӯяд. Дар Тоҷикистон асосан дар бешазори дарахтони паҳнбарг, нимсаванна ва арчазорҳои қаторкӯҳҳои Зарафшон, Туркистон, Қурама, Тоҷикистони Ҷанубӣ вомехӯрад. Дар таркиби говзира моносахароза (0,94 %), сахароза (3,20 %), қанд (4,31 %), гимиселлюлоза (9,5 %), клетчатка (20,38 %), протеин (8,81 %), сафеда (7,62 %), каротин (2,61 %) ва ғ мавҷуданд. Тухм ва лундарешаи говзира хосияти шифоӣ дорад. Табибони халқӣ бо он дарди санги гурда, роҳҳои пешоб, песӣ ва захми даҳонро муолиҷа мекунанд. Чун зира миёни мардум маъмул аст.
Говзанбӯр

Говзанбӯр, харзанбӯр — сардае ҳашараи пардабол аз тираи занбурҳои ҳастанд. Дарозии модинааш 13–28 мм, наринааш 7–24 мм; баданаш бо мӯякҳои зич пӯшида шудааст. Рангаш ало зиндагӣ мекунанд. Онҳо аз баҳор то тирамоҳ умр дида, баъд ғайр аз говзанбӯрҳои модинаи насли нав ҳамаашон мемиранд. Занбӯрҳои модина баҳор лона сохта, оилаи нав бунёд менамоянд. Дар соқи пойҳои қафои говзанбӯри модина "сабадча" мавҷуд аст, ки дар он гарди гул ҷамъ мекунад. Говзанбӯр низ мисли занбӯри асал заҳр дорад, вале ҳангоми одамро газидан неши ӯ дар пӯст боқӣ намемонад. Говзанбӯрҳо барои гардолуд кардани юнучқа, себарга ва дигар рустаниҳо аҳаммияти бузург доранд. Говзанбӯр ба Китоби сурхи Тоҷикистон дохил карда шудааст.
Гови бӯри карпатӣ

Гови бӯри карпатӣ (Бура карпатська порода) — зоти ширу гӯштдеҳ. Дар натиҷаи ҷуфтӣ кардани говҳои маҳаллии карпатӣ бо буққаҳои зоти говҳои горноинӣ, монтафонӣ ва швитсӣ ба вуҷуд овардаанд. Рангаш хокистарӣ. Хатти сафеди миён ва ҳалқаи атрофи бинӣ гови бӯри карпатиро ба зоти гови швитсӣ шабеҳ месозад. Вазни модаговаш — 450, буққааш — кг. Аз модаговаш соле 3710 кг шир (равғаннокиаш 3,7 %) медӯшанд. Асосан дар хоҷагиҳои Закарпатия ва Ивано-Франковски Украина парвариш мекунанд.
Гови бӯри латишӣ

Гови бӯри латишӣ — зоти ширу гӯштдеҳ. Охири асри 19 — аввали асри 20 дар Латвия дар натиҷаи ҷуфтӣ кардани говҳои маҳаллии латишӣ бо буққаҳои зотҳои ангеленӣ ва сурхи даниягӣ ба вуҷуд оварда шудааст. Вазни зиндаи буққааш —, модаговаш — кг; вазни гӯсолаҳои навзодаш 29-35, дар 6-моҳагӣ кг мешавад. Рангаш сурх, сару гардан, гӯш, дум ва пойҳояш сиёҳ. Аз ҳар сар модаговаш дар давраи ширдиҳии якум 3479 (равғаннокиаш 4,4 %), дуввум — 4242 (равғаннокиаш 4,4 %) ва севвум — зиёда аз 4626 (равғаннокиаш 4,5 %) кг шир медӯшанд. Аз баъзе модаговҳо то 10600 кг шир дӯшидаанд. Г. б. л. ба ҳар гуна шароит тоб меорад. Дар Латвия, Русия, Белоруссия ва ҷумҳуриҳои Осиёи Марказӣ парвариш меёбад.
Гови абердин-ангусӣ

Гови абердину ангусӣ — зоти гӯштдеҳи гов. Дар Англия (Шотландия; графии Абердин ва Ангус) аз калгови сиёҳи маҳаллӣ ба вуҷуд оварда шудааст. Онро бештар дар Англия, ИМА, Канада, Зеландияи Нав ва Аргентина мепарваранд. Тану тӯши лӯнда, ранги сиёҳ, пойҳои кӯтоҳ, сари хурд дорад; бешох аст. Олимон аз охири асри 18 барои беҳтар намудани зоти гови абердину ангусӣ таҳқиқот анҷом медиҳанд. Вазни зиндаи модагов 500 кг (баъзеаш то 600 кг), буққааш кг (баъзеаш то 950 кг); вазни зиндаи гӯсолаҳои 7-8-моҳааш то 200 кг. Гови абердину ангусӣ барои парвариш дар чарогоҳҳои кӯҳӣ хуб мутобиқ шудааст. Гӯсолаҳояш дар мавриди муҳайё будани шароити мусоид дар як шаборӯз то г вазн мегиранд. Гови абердину ангусӣ дар Тоҷикистон аз соли 1961 парвариш карда мешавад. Саршумори асосии он дар хоҷагиҳои вилояти Хатлон, ноҳияҳои Рашт ва Ҷиргатол ҷой дорад. Ба шароити иқлими ҷумҳурӣ хуб мутобиқ шудааст. Онро барои зиёд намудани саршумори чорво бо роҳи ҷуфтикунонии саноатӣ кор мефармоянд. Соли 2013 дар хоҷагиҳои ҷумҳурӣ тақр. 100 сар гови абердину ангусӣ мавҷуд буд.
Гови зебумонанд

Гови зебумонанд, гови ҷойдорӣ — зоти маҳаллист. Сари шонааш кӯҳони шутурро мемонад. Дар натиҷаи тасодуфан ҷуфтӣ шудани зебуи Осиёи Ҷанубӣ бо говҳои Осиёи Марказӣ пайдо шудааст. Гови зебумонандро вобаста ба қаду баст ба хуросонӣ, ғармӣ, қурамагӣ, фарғонагӣ, таолишӣ ва ғ. ҷудо мекунанд. Онҳо аз ҳамдигар чандон фарқ надоранд. Дар Тоҷикистон асосан гови зебумонанди ғармӣ ва қурамагиро мепарваранд. Гови зебумонанд расонидаанд. Чорво фақат баҳорон алафи сабз хӯрда, боқимондаи сол бо хошок қаноат мекард; ба таҷдиди пода аҳаммияти ҷиддӣ дода намешуд. Буққаҳои наслафзоро бо модаговҳо ҳамроҳ нигоҳ медоштанд. Дар натиҷа ғуноҷинҳо зуд бордор шуда, маҳсулнокии онҳо коҳиш меёфт. Ҳамин тавр, фардҳои нисбатан пурқувват зинда монда, ба шароити маҳал мутобиқ шуданд. Гови зебумонанд дар 7-солагиаш ба воя мерасад. Рангаш сиёҳи баланд, сиёҳтоб, сурхча, баъзан алост. Шири кам дорад. Аз ҳар сар модагови он соле кг шир (равғаннокиаш 4,0-6,0 %) медӯшанд. Давраи ширдиҳиаш ба ҳисоби миёна 270 рӯз идома меёбад. Вазни зиндаи модаговаш, буққааш кг; қадаш 109,6 см (то сари шона). Олимони ҷумҳурӣ бо роҳи ҷуфтӣ кардани модаговҳои маҳаллии зебумонанд бо буққаҳои швитсӣ зоти гови швитсии зебумонандро ба вуҷуд овардаанд. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 1844673 сар гови зебумонанд мавҷуд буд. Нигаред низ Эзоҳ Адабиёт.
Гови костромавӣ

Гови костромавӣ — зоти ширу гӯштдеҳ. Дар совхози "Караваево" ва колхозҳои навоҳии Кострома ва Нерехтски вилояти Костромаи Федератсияи Русия дар натиҷаи ҷуфтӣ кардани говҳои маҳаллӣ ва ярославӣ бо буққаҳои зоти швитсӣ ба вуҷуд овардаанд. Чунин зот соли 1945 тасдиқ шудааст. Яке аз пурмаҳсултарин говҳои ширу гӯштдеҳ аст. Рангаш хокистарии паст, бештар хокистарии баланд. Вазни зиндаи модаговаш 549 (баъзеаш то 800), буққааш (баъзеаш то 1200) кг. Аз модаговаш соле 4432 кг шир (равғаннокиаш 3,9 %) медӯшанд. Баъзе модаговҳои костромавӣ то 1200 кг шир додаанд. Миқдори гӯшти холиси он 61-64 дарсадро ташкил медиҳад. Дар шароити мусоид дар як шаборӯз то 1300 г фарбеҳ мешавад. Асосан дар Русия ва Белоруссия мепарваранд.
Гови симменталӣ

Гови симменталӣ — зоти серширу сергӯшт. Дар Швейсария ба вуҷуд овардаанд. Дар Маҷористон, Чехия, Словакия, Австрия, Швейсария, Югославия, Олмон, Украина, Русия ва Молдова парвариш мекунанд. Гови симменталӣ бинобар сермаҳсул будану ба шароити маҳал зуд мутобиқ гаштанаш дар бисёр кишварҳои ҷаҳон шуҳрат ёфтааст. Дар натиҷаи муддати мадид дурага кардани зоти говҳои маҳаллӣ бо буққаҳои симменталӣ дар бисёр мамлакатҳо зоти говҳои ба гови симменталӣ наздике ба вуҷуд оварда шудаанд, ки номҳои дигар доранд, мас., дар Олмон ва Австрия — флекфи, дар Фаронса — монбеллиарди, дар Маҷористон — мадяртарка ва ғ. Ранги гови симменталӣ сурху сафед, ало, сурх аст; устухонбандии мустаҳкам дорад. Вазни гӯсолаҳо 35-45, модаговҳо, буққаҳо кг. Аз ҳар модагов 4000-4700 кг шир (равғаннокиаш 3,7-4,0 %) медӯшанд.
Гови сарсафеди қазоқӣ

Гови сарсафеди қазоқӣ — зоти сергӯшт. Бо роҳи ҷуфтӣ шудани говҳои маҳаллии қазоқӣ бо говҳои қалмоқӣ ва герефордӣ ба вуҷуд омадааст. Дар Тоҷикистон аз соли 1959 мепарваранд. Сараввал онро барои гирифтани модаговҳои навъи гӯштдеҳ парвариш мекарданд. Вале ин зоти гов барои рӯёндани зотҳои гӯшту ширдеҳ чандон натиҷаи дилхоҳ надод. Гови сарсафеди қазоқӣ зоти бузургҷусса буда, мушакҳояш нағз инкишоф ёфтаанд; пойҳояш нисбатан кӯтоҳи боқувват мебошанд. Зимистон бадани онро пашми дарози зич мепӯшад. Гови сарсафеди қазоқӣ ба иқлими хушк ва шароити чарогоҳу даштҳо хуб мутобиқ шудааст. Зуд фарбеҳ мегардад. Вазни гӯсолаҳои навзоди он 27-30, буққаҳояш ва модаговҳояш 550 кг. Дар Заводи зотпарварии ба номи С. Сафарови ноҳияи Балҷувон вазни модаговҳо ва буққаҳои наслафзо кг мебошад. Соли 2013 дар хоҷагиҳои Тоҷикистон 470 сар гови сарсафеди қазоқӣ мавҷуд буд.
Гови сурхи литвонӣ

Гови сурхи литвонӣ — зоти ширдеҳ. Охири асри 19 — аввали асри 20 дар Литва, дар натиҷаи ҷуфтикунонии говҳои маҳаллӣ бо буққаҳои зоти говҳои айширӣ, ангелӣ, ҳолландӣ, сурхи даниягӣ, швитсӣ, шортгорнӣ ба вуҷуд овардаанд. Вазни зиндаи модаговаш — 500, буққааш — 750 кг. Аз модаговҳои он соле 3500-9000 кг шир (равғаннокиаш 3,7-3,9 %) медӯшанд. Гови сурхи литвонӣ дар навоҳии шимолӣ ва ҷанубии Литва парвариш карда мешавад.
Гови сиёҳало

Гови сиёҳало — навъи гове, ки дар Ҳолланд ба вуҷуд оварда шудааст. Дар заминаи он дар бисёр мамлакатҳо зоти маҳаллии гови алоро ба вуҷуд овардаанд. Саршумори гови сиёҳало ба туфайли серширӣ, хушсифатии гӯшт ва зуд ба шароити нав мутобиқ гаштан дар мамлакатҳои гуногуни ҷаҳон рӯ ба афзоиш ниҳодааст. Саршумори гови сиёҳало дар ҷамоҳири собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ низ хеле зиёд буд. Гови сиёҳало дар Тоҷикистон низ парвариш карда мешавад. Онро ба ҷумҳурӣ соли 1956 аз Маскав, Ленинград, Калининград, инчунин Эстония, Литва ва Белоруссия оварда буданд. Гови сиёҳало то соли 1979 фақат дар хоҷагиҳои вилояти Суғд (ғайр аз навоҳии Айнӣ ва Панҷакент) парвариш меёфт. Аз соли 1979 онро дар дигар навоҳии ин вилоят, ҳамчунин дар ноҳияҳои Восеъ, Кӯлоб, Мирсайид Алии Ҳамадонӣ, Ёвон, Ваҳдат, Рӯдакӣ, Турсунзода, Файзобод ва Ҳисор мепарваранд. Дар Тоҷикистон саршумори гови сиёҳало бо роҳи ҷуфткунонӣ зиёд карда шудааст. Вазни гӯсолаҳои навзоди гови сиёҳало 32-40, модаговҳо кг аст. Аз ҳар сар модагови он 3700-4500 кг шир медӯшанд. Дар хоҷагиҳои "Лесное"-и вилояти Ленинград ва "Петровский"-и вилояти Маскав 5000-6000 кг шир дӯшидаанд. Олимони ҷумҳурӣ бо роҳи дурагакунонӣ навъ (тип)-и нави гови сиёҳало — гови сиёҳалои тоҷикиро ба вуҷуд овардаанд. Нигаред низ Эзоҳ Адабиёт.
Гови сиёҳалои тоҷикӣ

Гови сиёҳалои тоҷикӣ — навъ (тип)-и нави гови сиёҳало. Олимони ҷумҳурӣ гови сиёҳалои тоҷикиро дар заводҳои зотпарварии Ҷамъияти саҳомии (ҶС) ба номи А. Самадови ноҳияи Ҷаббор Расулов ва ба номи Ҷ. Расулови ноҳияи Бобоҷон Ғафуров бо роҳи дурагакунии зоти говҳои сиёҳало бо буққаҳои ҳолландӣ ва голштинӣ ба вуҷуд овардаанд. Модаговҳои гови сиёҳалои тоҷикӣ калонҷусса буда, тахтапушти фарох ва пойҳои устувор доранд. Баландиашон то сари кӯҳон 130,0 см, даври миёнашон 195,0 см, даври пояш 19,2 см. Пистонашон косашакл. Вазни гӯсолаҳо дар 18-моҳагӣ аз 396 то 410 кг мешавад. Дар заводҳои зотпарварӣ вазни зиндаи модаговҳо баъди насловарии якум ба кг ва баъди насловарии севвум ба кг мерасад. Гови сиёҳалои тоҷикӣ сермаҳсул буда, соле то 5000-7000 кг шир (равғаннокиаш 3,8-3,9 %) медиҳад. Онро асосан дар заводи зотпарварии ҶС ба номи Ҷ. Расулов, хоҷагиҳои зотпарварии ба номи А. Ҷумъаев ва ба номи П. Бобокалонови ноҳияи Бобоҷон Ғафуров, ба номи Э. Бойматова ва "Ирам"-и ноҳияи Конибодом, "Гулистон"-и ноҳияи Спитамен, "Баракат"-и ноҳияи Ёвон, ба номи Л. Муродови ноҳияи Ҳисор, "Дошмандӣ"-и ноҳияи Файзобод мепарваранд. Соли 2013 дар Тоҷикистон 136000 сар гови сиёҳалои тоҷикӣ мавҷуд буд.
Говизана

Говизана тасниф кардааст. Говизана ба маҷмӯи 360 таронаву оҳанги Борбад ворид шуда, ба шохаи дуввуми "Хусравонӣ"-и ӯ мансуб аст. Говизана ҳамчун тарона дар адабиёти бадеии асрҳои 11-13 (Фирдавсӣ, Асҷадӣ, Манучеҳрӣ, Фаррухӣ ва дигарон) ёдоварӣ мешавад. Говизана, яке аз гӯшаҳои тараннумии мақоми "Ироқ"-и "Дувоздаҳмақом" (асрҳои 12-13). Бино ба маълумоти "Мақолиду-л-улум"-и Мирсайидалии Ҷурҷонӣ Говизана дар асрҳои 12-13 амал доштааст. Дар сарчашмаҳои хаттии минбаъда Говизана ба сифати қисмати таркиботи мақомҳо ёдрас нашуда бошад ҳам, дар фарҳангу намунаҳои ашъори классикии адабиёти форс-тоҷик ба таснифоти қадимии мусиқӣ мансуб дониста мешавад.
Гови швисӣ

Гови швисӣ — зоти ширу гӯштдеҳ аст, ки дар Швейсария ба вучуд оварда шудааст. Дар кори руёндани ин зоти гов иқлими мулоиму намноки мамлакат ва чарогоҳу марғзорҳои кӯҳии алпӣ хеле мусоидат намудаанд. Гови швисӣ зуд калон мешавад. Вазни зиндаи модаговаш кг, буққааш то 1000 кг аст. Аз ҳар сар модагов соле 4200-4500 кг шир (равғаннокиаш 3,9 %, миқдори сафедааш 3,4 %) медӯшанд. Солҳои 1930 ба Тоҷикистон аз қисми аврупоии собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ чанд сар ови швисӣ оварда шудаанд. Соли 1931 барои ташкил кардани фермаи таҷрибавӣ аз Қирғизистон 10 ва аз фермаи Академияи кишоварзии ба номи Тимирязев 24 сар ҷавонаи гови швисиро оварданд. Вале ин миқдор барои беҳтару зиёд кардани саршумори гови маҳаллии зебумонанд кам буд. Бинобар ин, дар давоми солҳои аз вилоятҳои марказӣ ба хоҷагиҳои ҷумҳурӣ боз 3553 сар буққа ва 513 сар модагову гӯсолаи гови швисӣ оварда шуд. Тақрибан баъди 10 сол 872 сар буққа ва 215 сар ғуноҷини дигар ворид гашт. Тӯли солҳои аз Қирғизистон ва Қазоқистон боз 400 сар буққаи гови швисӣ оварда шуд. Ҳамин тавр, то солҳои 70 асри 20 саршумори гови швисӣ дар ҷумҳурӣ ба 11353 расид. Олимони тоҷик гови швисӣ-ро барои ба вуҷуд овардани зоти гови швитсии зебумонанд истифода бурдаанд. Бо мақсади дурагакунонӣ буққаҳои гови швисӣ аз вилоятҳои Смоленск, Тула, Маскав, инчунин аз Украина, Қирғизистон ва Австрия оварда шуданд. Дар шароити иқлими Тоҷикистон дар давраи ширдиҳии аввал аз ҳар сар модагови гови швисӣ 3888 (равғаннокиаш 4,05 %), дар давраи дуввум 4465 (равғаннокиаш 4,14 %) ва дар давраи севвум 4377 (равғаннокиаш 4,07 %) кг шир дӯшида шуд. Ҳоло гови швисӣ дар ноҳияҳои Бохтар, Вахш, Восеъ, Данғара, Ёвон, Қубодиён, Қумсангир, Панҷ, Носири Хусрав, Норак, Шаҳритус, Ҷалолуддини Румӣ, Ваҳдат, Нуробод ва Рашт парвариш меёбад. Соли 2013 дар ҷумҳурӣ 16 ҳазор сар гови швисӣ мавҷуд буд. Нигаред низ Эзоҳ Адабиёт.