ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абулвафои Бузҷонӣ

Абулвафои Бузҷонӣ — риёзидон, муҳандис ва ҳайатшиноси маъруфи форс - тоҷик. Зиндагинома Абулвафои Бузҷонӣ яке аз шахсиятҳои машҳур дар илмҳои ҳандаса, ҳайат, риёзиёт маҳсуб ёфта, ба натиҷаҳое расидааст, ки пеш аз ӯ касе бар онҳо даст наёфта буд. Дар синни 19-солагӣ ба Бағдод меояд ва дере нагузашта дар соҳаи риёзиёт ва нуҷум машҳур мегардад. Абулвафои Бузҷонӣ дар корҳои илмӣ гоҳе бо муосирони худ, аз ҷумла бо Абурайҳони Берунӣ мукотибаи илмӣ доштааст. Берунӣ дар китоби "Таҳдид ниҳоят-ул-амокин" навиштааст, ки дар соли 997 ӯ дар Хоразм ва Бузҷонӣ дар Бағдод кусуфи Моҳро бо қарордоди қаблӣ бо ҳам мушоҳида карда, натиҷаи онро муқоиса намудаанд. Доир ба илмҳои алҷабру ҳандаса ва ҳайат асарҳои бисёре дорад. Ба асарҳои Уқлидус (Евклид), Дийуфантус (Диофант), Ибархус (Гиппарх) ва Муҳаммад ибни Мусои Хоразмӣ шарҳ навиштааст. Осор Аз Абулвафои Бузҷонӣ 13 рисолаи риёзӣ, 3 рисолаи ҳайатшиносӣ, 2 рисолаи мусиқӣ ва 1 рисолаи табиӣ дар китобхонаҳои ҷаҳон маҳфузанд, ки қисме аз онҳоро таърихшиносон К. Броккелман, Ф. Вёпке, Х. Зутер, А. П. Юшкевич, Г. П. Матвиевская, Б. А. Розенфелд, А. Қурбонӣ ва дигарон таҳқиқ кардаанд. Истилоҳи "қутри зилл" нахустин бор дар таърихи илм дар "Китоб-ал-Маҷастӣ"-и Абулвафои Бузҷонӣ таъриф шуда, дар шакли зайл ба кор рафтааст: Рисолаҳои зерин аз намунаи осори ӯянд: "Ал-мадхал ал-ҳифзи ило синаъа ал-арисмотиқа" ("Муқаддимаи шоиста дар санъати арифметика"), "Рисола фи-н-нисоб ва-т-таърифот" ("Рисола дар бораи таносуб ва таърифот"), "Рисолаи қавси қузаҳ" ("Рисола дар бораи рангинкамон") ва ғайра.
Абулмаолии Исфаҳонӣ

Абулмаолии Исфаҳонӣ — шоир, донишманд ва сиёсатмадори форс-тоҷик, вазири дарбори Салҷуқиён. Зиндагинома Пас аз таҳсили улуми мутадовили давр дар синни камолот ба хидмати дарбори Салҷуқиён ворид гардид ва ба мартабаи вазирӣ расид. Марди закӣ, донишманд ва бофазлу адаб буд. Дар манбаъҳои адабӣ ва таърихӣ (масоли, "Ҳабиб-ус-сияр") чун шоири бомаҳорате тавсиф шудааст. Абёти боқимондаш дар мавзӯъҳои ишқ, тарғиби ахлоқи ҳамида, фалсафӣ ва ғайра суруда шудаанд.
Абулвафои Хоразмӣ

Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ (1;? — 1432) — донишманд, шоир, ориф ва мусиқидони форс-тоҷик, аз намояндагони барҷастаи тариқаи кубравия. Зиндагинома Аз ҷавонӣ ба илмҳои Аз ҷавонӣ ба илмҳои илоҳиёт, фалсафа, адабу шеър, мусиқӣ пардохта, бештар ба илми илоҳиёт дониши комил дошт, аз муридони Шайх Абӯлфатҳ (фарзанди Баҳоуддини Нақшбанд) буда, аз орифони тариқати Кубравист. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ шахси поку ороста буд ва мардум ӯро "фариштаи рӯи замин" лақаб намуда, дар мусиқӣ ва шеър низ машҳури замон, созҳои қонун, танбӯрро дар ғояти устодӣ менавохт ва дар ин созҳо таснифоти зиёде сохтааст. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ ба шаҳрҳои Бухорою Самарқанд, Ҳирот сафар намуда, бо Устод Шодӣ, писараш Ғулом Шодӣ, Хоҷа Абдуллоҳи Марворид, Ҷомӣ, Навоӣ шинос шуда, дар масоили шеъру мусиқӣ, фалсафа ва илоҳиёт сӯҳбату машваратҳои илмию амалӣ намудааст. Дар илми назарии мусиқӣ рисолае нигошта, дар ҳавзаҳои ҳунарии Ҳироту Хоразм, Самарқанд эътибори шоиста дошт 2. Дар масоили шеър ҳам таълифоти назарӣ нигошта, бештар ба иртиботу шеъру мусиқӣ нуктаҳои тоза баён намуда, таснифоти "Амали ирфон", "Нақши хоҷагон", "Қавли маҳваш", "Рехтаи Кубравӣ" назди аҳли созу овоз мӯътабар буда, сарояндагону мусаннифони Хоразму Ҳирот, Самарқанд, Бухоро тазминҳои мусиқӣ сохтаанд. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ "Куллиёт"-е сохта, ки матлаъи он бо мисраъи зерин оғоз мешавад: Илми мусиқӣ ар ҳаме талабӣ, Субҳдам пардаи "Раҳовӣ" соз. Аз Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ рубоиёту тарҷеъоту соқиномаҳои ҷолибу гуногунмавзӯъ боқӣ монда ва рубоии зер далели табъи баланди шоирии ӯст: Эй он ки туӣ ҳаёту ҷону ҷонам, Дар васфи ту гарчи оҷизу ҳайронам. Биноии чашми ман туӣ мебинам, Доноии ақли ман туӣ медонам. Хоҷа Абулвафои Хоразмӣ, ки аз намояндагони барҷастаи тариқати Кубравӣ аст ва мусиқӣ, созу овоз назди аҳли ин тариқат бисёр эъҷоз шуда, дар навиштаҳояшон олами рангомези созу навозро хеле муассир ба қалам оварда, роҷеъ ба масоили зебоишиносӣ нукоти ҷолиб намудаанд.
Абулия

Абулия (- — ҳиссачаи инкорӣ ва — ирода) — беиродагии ранҷурона, заъфи ирода то тамоман гум шудани он, набудани майлу хоҳиш ба фаъолият. Абулия ҳам дар кӯдакон ва ҳам дар калонсолон пеш аз ҳама нишонаи давраи аввали бемории рӯҳӣ аст. Абулия ҳангоми баъзе бемориҳои рӯҳӣ (психози савдовию шизофрения), зарбхӯрии маҳдуди мағзи сар, бахусус қисмати пешонӣ пайдо мешавад. Нишонаҳои абулия Дар ҳолати абулия бемор камҳаракат, заиф, беғайрат, ба муҳиту атрофиён беэътино гашта, майлу хоҳиш ва ташаббуси худро гум мекунад. Дар синни кӯдакӣ абулия метавонад боиси сар задани бемории рӯҳӣ гардад. Кӯдаки бемор бе ягон сабаб канораҷӯӣ, нофаъол, парешонхотир мешавад. Чунин ҳолатро калонсолон баъзан танбалӣ мешуморанд, вале тадриҷан бемории кӯдак аён мегардад, ӯ ба машғулиятҳои ҳаррӯза ва рафиқони худ шавқе зоҳир намекунад, рӯзҳои дароз дар ҷойгоҳ беҳаракат хоб меравад, ҳарф намезанад, ҳатто ба нигоҳубини худ аҳамият намедиҳад. Абулияро аз сустиродагӣ, ки дар натиҷаи тарбияи нодуруст ба вуҷуд меояд, фарқ бояд кард. Муваққатан қатъ кардани машғулиятҳо, ба санатория рафтан ва табобати қувватбахш барои рафъи абулия муфид аст.
Абулмаолии Розӣ

Абулмаолии Розӣ (1;? — 114647) — наққош, нигоргар ва шоир и даврони Салҷуқиён, аз маддоҳони Ғиёсуддин Масъуд ибни Маликшоҳ.
Ғурбатии Лоҳурӣ

Хайруддин Ғурбатии Лоҳурӣ — шоир ва нависанда и форсизабони Ҳиндустон, орифи силсилаи қодирия. Зиндагинома Гузаштагонаш аз Кирмони Эрон ба Ҳиндустон кӯчидаанд ва Панҷобро макони сукунат ихтиёр намудаанд. Тарбияи ӯро амакаш Шайх Довуди Кирмонӣ, ки аз орифони маъруфи тариқати қодирия буд, ба уҳда дошт. Дар тариқат ба Шайх Довуд дасти иродат дод. Дар ашъораш Шайх Довуди Кирмониро ба ҳадде ситудааст, ки Абдулқодири Бадоунӣ дар ин маврид навиштааст: "ҷуз пирпарастӣ шеваи дигар надониста". Соли 1602 бо хоҳиши Шайх Довуди Кирмонӣ барои иршоди толибон ба Лоҳур рафт ва миёни мардуми он диёр маъруф гардид. Файзии Файёзӣ, Абдулқодири Бадоунӣ, Шайх Муҳаддиси Деҳлавӣ ва дигарон бо ӯ мукотиба доштаанд. Дорошукӯҳ дар "Сафинату-л-авлиё" соҳибкаромат будани ӯро зикр намудааст. Ба қавли муаллифи "Тазкираи шуарои Панҷоб" Сарҳанг Хоҷа Абдуррашид "ошиқе дардманд" ва "солике поябаланд" будааст. Шайх Муҳаддиси Деҳлавӣ дар Шарҳи "Футуҳу-л-ғайб" дар борааш маълумот меоварад. Ғурбатии Лоҳурӣ муаллифи китобҳои ақоиди суфия: рисолаи "Ғавсия" -ро дар шеъри форсии Ҳинду Покистон ворид намуд. Аз Ғурбатии Лоҳурӣ девони ашъор иборат аз ғазалиёт, қасидаҳо, қитъаҳо, муаммоҳо ва рубоиҳо (маҳфуз дар Китобхонаи Донишгоҳи Панҷоби Лоҳур) боқист. Дар бораи девонаш гуфтааст: Девони Ғурбатӣ ҳама сӯз асту ошиқӣ, Девонаест, дар пайи тазйин намешавад. Намунае аз ашъори Ғурбатии Лоҳурӣ: Ишқбозонро нишони дигар аст, Ин маониро баёни дигар аст. Ин ҷаҳону он ҷаҳон маъвои туст, Сайри эшон дар ҷаҳони дигар аст. Гар нахоҳанд обу нон ҳаргиз, чӣ ғам? Қути эшон з-обу нони дигар аст. Худфурӯшӣ нест дар бозори ишқ, Ҷойи ин савдо дукони дигар аст. Ғурбатиро чун Масеҳову Хизир Ҳар дам аз лаъли ту ҷони дигар аст.
Абулмаъолӣ, Муҳаммад ибни Убайдуллоҳи Ғазнавӣ

Муҳаммад ибни Убайдуллоҳ Абулмаолии Ғазнавӣ — фақеҳ ва нависандаи форс-тоҷик. Мувофиқи маълумоти Саид Нафисӣ Абулмаолӣ аз хонадони Алавиёни Хуросон буда, гузаштагонаш дар Балх мезистаанд. Соли 1093 Абулмаолӣ китобе доир ба мазҳабҳо ва динҳо бо номи "Баён-ул-адён" ба забони тоҷикӣ таълиф намудаст, ки хеле машҳур аст.
Абулмаъолӣ Насруллоҳи Муншӣ

Абулмаолии Насруллоҳ Ибни Муҳаммад ибни Абдулҳамиди Муншии Шерозӣ (қарни) — адиб, муншӣ, насрнависи форс - тоҷик, вазири Хусрав Малик, тарҷумон у мураттиби "Калила ва Димна". Зиндагинома Дар дарбори Ғазнавиён муншӣ ва дабир буд. Дар охири умраш ба мансаби вазирии Хусрав Малик ба итмом расид. Аз ин ҷост, ки он бо номи "Калила ва Димнаи Баҳромшоҳӣ" низ маъруф аст. Чунонки дар муқаддимаи тарҷумаи Абулмаолии Насруллоҳ омадааст, вай кӯшидааст, бар хилофи мутарҷимони дигар, ки аз ҷиҳатҳои панду ахлоқии "Калила ва Димна" сарфи назар кардаанд, мазмуни ахлоқӣ ва фалсафии онро аз нав барқарор намояд. Тарҷумаи Абулмаолии Насруллоҳ аз ҷиҳати сабку услуб асари бадеии мустақил аст ва намунаи беҳтарини насри садаи ба шумор меравад. Абулмаолии Насруллоҳ шоир низ буд. Дар "Калила ва Димна" ва сарчашмаҳои адабӣ намунаҳо аз шеърҳои ӯ омадаанд.
Абулмасали Бухороӣ

Абулмасали Бухороӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 10). Зиндагинома Ӯ аз ҳамасрону ҳамсуҳбатони Абулмуайиди Балхӣ ва Сипеҳрии Бухороӣ будааст. Аз ашъори ӯ ҳамагӣ 20 байти пароканда боқӣ мондааст. Аз абёти парешони ӯ бармеояд, ки вай асосан дар навъҳои ғазал, қасида ва маснавӣ шеър эҷод мекардааст. Ашъораш аз лиҳози мазмун панду ахлоқӣ ва ишқӣ мебошанд. Чанд намуна аз абёти ӯ:.
Абулмаҳосини Рӯёнӣ

Абулмаҳосин Абдулвоҳиди Рӯёнӣ — фақеҳ 1 ва қозии шофеъии форс-тоҷик, муаллифи "Баҳру-л-мазҳаб".
Абулмуайиди Балхӣ

Абулмуайиди Балхӣ. Зиндагинома Абулмуайиди Балхӣ дар замони Абулқосим Нӯҳ ибни Мансури Сомонӣ боқӣ мондааст. Ашъори боқимондаи Абулмуайиди Балхӣ асосан лирикӣ буда, тасвири табиат, панду ахлоқ, мардонагию далерӣ, ишқ ва мадҳро дар бар мегиранд. Абёти зерин аз ӯст: Рӯзи каҷиҳо дарунсоф бош, Ростгирои раҳи инсоф бош.
Абулмузаффар Абдуллоҳ ибни Музаффари Муҳтоҷ

Абулмузаффар Абдуллоҳ ибни Аҳмад ибни Муҳамад ибни Музаффари Муҳтоҷ — намояндаи Оли Муҳтоҷ, писари Абуалии Чағонӣ. Вай ҳечгоҳ иморати қобили зикре надошт ва ҳамвора дар рикоби падараш Абуалӣ Аҳмад бо душманон меҷангид. Дар соли 949 ки Абуалӣ бо Нӯҳ сулҳ кард, писари худ Абулмузаффарро ба гаравгон назди амири Сомонӣ фиристод. Нӯҳ аз ӯ ба гармӣ истиқбол карду хилъат дод ва дар зумра надимони худ баргузид 1. Вай назди Нӯҳ бимонд то дар 951 дар Бухоро аз асб фурӯ уфтод ва даргузашт ва пайкаршро ба Чағониён бурданд ва ба хок сипурданд.
Абулмузаффар Аҳмад ибни Муҳтоҷ

Абулмузаффар Аҳмад ибни Муҳтоҷ — шоир ва аз умарои Оли Муҳтоҷ, амири Чағониён, яке аз бузургтарин пуштибонони адаби.
Саноӣ

Абулмаҷд Маҷдуд ибни Одам Саноии Ғазнавӣ — ориф, сӯфӣ, зоҳид, файласуф, шоир ва нависанда и форс-тоҷик. Зиндагинома Ҳаким Саноӣ соли 1080 дар Ғазнин таваллуд ёфтааст. Айёми ҷавониро дар зодгоҳаш гузаронидааст ва баъдтар ба Балх, Ҳирот, Нишопур ва ба Ҳаҷ низ рафтааст. Ҳаким Саноӣ шоири соҳибдевон аст ва манзумаҳои Корнамои Балх, Ҳадиқотулҳақиқот, Тариқултаҳқиқ, Сайрулибод, Корнома, Ишқнома, Ақлнома, Ғарибнома, Афвнома ва ба амсоли инхо маҳсули эҷоди уст. Доир ба соли вафоти шоир санаҳои мухталифе дар сарчашмаҳои адаби кайд гардидаанд. Фавти шоир тахминан дар худуди солҳои сурат гирифтааст. Мақбарааш дар шаҳри Газнин то имрӯз чун мавзеи зиёратгахи умум бокист. Маълумот роҷеъ ба баъзе аз осори адабии Санои: Девони ашъор, ки иборат аз касоид, ғазалиёт, тарчеот ва қитъаву рубоиёт буда, 13 ҳазору 780 байтро фаро гирифтааст, дар байни осори шоир макоми махсусро касб кардааст. Ғазалиёти шоир фалсафи ва ирфонист. Дар ғазалиёти у, ки то хадде масъалаи вахдати вучуди ирфони камтар ба назар мерасад, тараннуми ишқи вокеи, баёни эхсосоти ошикона ба назар мерасанд. Намунаи ашъор.
Абулмузаффар Барғашӣ

Абулмузаффар Барғашӣ Муҳаммад ибни Иброҳим (соли таваллуд номаълум, вафот тақрибан 1029 – 1030) — вазири дарбори Оли Сомон дар охири аҳди амир Нӯҳ ибни Мансур ва аввали салтанати амир Мансур ибни Нӯҳ. Зиндагинома Пас аз қатли Абунаср ибни Абузайд, амир Абулмузаффар Барғаширо вазир таъйин кард. Вай бо лаёқат ва кордониаш то поёни умри Нӯҳ ибни Мансур дар мақоми худ боқӣ монд. Пас аз марги Нӯҳ ва аморати писараш Абулворис Мансур ибни Нӯҳ, Абулмузаффар Барғашӣ ҳамчунон вазир буд. Дар натиҷаи зиддиятҳои дохилидарборӣ пас аз чанде вазорат ба Абулқосими Бармакӣ расид ва ба Абулмузаффар Барғашӣ дар Ҷузҷон мансаб доданд.
Абулмузаффари Писанҷадӣ

Абулмузаффари Писанҷадӣ (? — қарни) — шоир и форс - тоҷик. Эҷодиёт Дар манбаъҳое, ки дар бораи ин шоир маълумот додаанд, масоли, "Лубоб-ул-албоб"-и Авфӣ, ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш наомадааст. Дар ҳамин манбаъ баробари тавсифи ӯ чун шоири моҳиру тавоно се қитъа (12 байт) аз эҷоди ӯ оварда шудааст. Абулмузаффари Писанҷадӣ дар ин байтҳояш оташ (оташи миёни хокистар), гули ёсуманро васф намудааст. Шеърҳои ӯ нафосат ва зебоӣ, муқоисаи бемонанд ва ташхиси ҷолиб доранд, ки гувоҳи шоири ширинкалому мушоҳидакор будани ӯянд. Дар васфи оташ гуфтааст: Ёсумани шукуфтаро ба ҳолати ғамангези қаҳрамони лирикӣ монанд кардааст:.
Шоҳфури Шофеъӣ

Абулмузаффар Имодуддин Шоҳфур ибни Тоҳир ибни Муҳаммади Исфаройнӣ (1 2, Тус) — донишманд ва муфассири форс-тоҷик, муаллифи тафсири "Тоҷу-т-тароҷим" ё "Тафсири Исафройинӣ".
Абулмузаффари Тоҳир

Абулмузаффари Тоҳир ибни Фазл (соли таваллуд номаълум – вафот соли 987) — шоир ва сиёсатмадори форс - тоҷик. Зиндагинома Аз хонадони Чағониён. Дар сарчашмаҳои адабӣ абёти пароканда, порчаҳои шеъри Абулмузаффари Тоҳир боқӣ мондаанд, ки аз ҷиҳати мавзӯъ, услуб, тарзи нигориш гувоҳи маҳорати баланди шоирии ӯ мебошанд. Дар ғазалиёт ва рубоиёташ ишқу муҳаббат, манзараҳои табиатро васф кардааст. Шеърҳояш дорои сувари бадеӣ, афкору андешаҳои иҷтимоӣ мебошанд. Аз нокомию номуродиҳои рӯзгор шикоят кардааст.
Абулмузаффари Самъонӣ

Абулмузаффари Самъонӣ, Мансур ибни Муҳаммади Самъонӣ — муҳаддис, муфассир ва фаҳеҳи аҳли суннат, муаллифи "Тафсиру-с-Самъонӣ", "ал-Интисору-л-асҳобу-л-ҳадис", "ал-Қавотеъ фӣ усулу-л-фиқҳ", ва "ал-Табақот".
Абулмуъини Насафӣ

Абулмуъини Насафӣ (1, Мовароуннаҳр — 1115 1, Қаршӣ) — мутакаллим, илоҳиётшинос ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, пайрави мактаби мотуридия 2, муаллифи "Табсирату-л-адилла".
Абулфаворис

Абулфаворис, Синонуддавла — сипаҳсолори Хуросон дар охири аморати Сомониён.
Абулмузаффар бини Иброҳим

Абулмузаффар бини Иброҳим Абулмузаффар бини Иброҳим - вазири давлати Сомониён. (Дар нусхаи дигари "Осор ул-вузаро", ки дар шаҳри Сринагари Кашмир маҳфуз аст Абулмузаффар Муҳаммад бини Иброҳим омадааст.) Дар китоби "Осор ул-вузаро" - и Сайфиддинҳоҷӣ нисбати вазири сулолаи Сомониён, чунин маълумоте оварда нашудааст: "Ба истисвоб ва тарбияти амир Сабуктегин Амир Разӣ Сомонӣ ӯро дар маснади вазорат нишонид ва ба ғоят соҳибихтиёр шуд. Чун Абдулҳорис Мансур бини Разӣ ба мулк нишаст ба воситаи истеъдод ва тағалаби Фоиқ аз вазорат истеъфо рафт. Ба муталааи китоб ва таснифи расоил ба сар бурд. Аз мубашироти ашғол муҷтаниб буд. Баъд аз он давлати Оли Сомон ба амир Сабуктегин ва Ямин уд-давла Маҳмуд мунтақил гашт." 1 Пайнавиштҳо.
Абулфазли Майдонӣ

Абулфазл Аҳмад ибни Муҳаммад Майдониии Нишопурӣ — адиб, луғатшинос ва донишманд и форс-тоҷик ва муаллифи "Китобу-л-амсол" ва "Китобу-л-асомӣ фӣ-л-асомӣ".
Шоҳшуҷоъи Кирмонӣ

Абулфаворис Шоҳшуҷоъи Кирмонӣ (1;? — 90001) — сӯфӣ, ориф ва зоҳиди форс-тоҷик, ки шоҳзода будааст ва баъдан ба тасаввуф гаравидааст, шогирди Абуҳафси Ҳаддод, устоди Абуусмони Ҳирӣ, муаллифи "Мароту-л-ҳукамо".
Абулфазли Ҳиравӣ

Абулфазл Аҳмад ибни Абусаъди Ҳиравӣ — ахтаршинос ва риёзидон и форс-тоҷик, муаллифи "Ислоҳи китоби Миноловус фӣ-л-ашкол-ил-курия".
Абулфазл Муҳаммади Ёркасӣ

Ёркасӣ, Абулфазл Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Фазл (асри 11) — яке аз ровиёни ҳадис, ки як замон вориди Самарқанд шуда, дар он ҷо муқим будааст. Зиндагинома Аз Ҳусайн ибни ал-Кошфарӣ ҳадис ривоят карда, Наҷмуддини Насафӣ аз ӯ истимоъи ҳадис кардааст.
Абулфазл Аҳмад ибни Яъқуби Хуҷандӣ

Абулфазл Аҳмад ибни Яъқуби Хуҷандӣ — донишманди номвари илми ҳадис дар даврони Сомониён.
Шамсулаимма Бакри Заранҷарӣ

Абулфазл Бакр ибни Муҳаммад ибни Алии Заранҷарӣ (маъруф ба Шамсулаимма, Заранҷар, Бухоро — 1118, Калобод, Бухоро) — фақеҳи ҳанафӣ. Зиндагинома Ӯ аз насли Ҷобир ибни Абдуллоҳи Ансории саҳобӣ буд. Дар илми ансоб ва таърихи шахсиятҳо шуҳрат ёфта, дар ҳифзу ҳимояти мазҳаби хеш ба дараҷае расид, ки ба ӯ масал мезаданд. Ба "Шамсулаимма" маъруф гашта, аҳли шаҳраш ӯро "Абуҳанифаи хурд" меномиданд. Санади илмии Заранҷарӣ аз Шамсулаимма Абдулазизи Ҳалвоӣ оғоз ёфта, аз тариқи Абуҳафси Кабир ва Муҳаммади Шайбонӣ то ба имом Абуҳанифа мерасад. Заранҷарӣ олиму фозили тавоно буда, мардуми замонаш барои фатво ва ҳаллу фасли масъалаҳои пешомадаи шаръӣ аксар ба ӯ муроҷиат мекардаанд. Самъонӣ дар Бухоро, Самарқанд, Косон, Балх ва Сарахс бо бисёр шогирдони ӯ вохӯрда, аз онҳо ривоят ҷамъ кардааст. Заранҷарӣ охирин касест, ки аз устодаш Ҳалвоӣ донишҳои фиқҳии ӯро ривоят кардааст. Ҳоҷӣ Халифа аз таълифоти ӯ як китобро дар ҳадис бо номи "Амолии Заранҷарӣ" ёд кардааст. Нисбаи Заранҷарӣ аз номи яке аз деҳаҳои Бухоро — Заранҷар ё Заранкар, воқеъ дар масофаи панҷ фарсах аз Бухоро, гирифта шудааст. Ёқут ин исмро ба шакли "Заранҷаро" ва "Заранкаро" овардааст.
Абулфазл Сулламии Марвазӣ

Абулфазл Сулламии Марвазӣ, маъруф ба Ҳокими Ҷалил — муҳаддис ва фақеҳи маъруфи ҳанафии аҳди Сомониён, вазири амири Нӯҳ ибни Наср. Зиндагинома Абулфазл аслан Марвӣ буд ва дар шаҳрҳои Марв, Нишопур, Рай, Бағдод, Куфа, Макка, Миср ва Бухоро аз машоихи машҳури он рӯзгор таълим гирифта, баъдҳо машоих ва бузургони Хуросон назди ӯ дониш андӯхтанд. Чун Абулфазл дар фиқҳ устоди амири Сомонӣ — Нӯҳ ибни Наср буд, зимоми умурро ба ӯ вогузошт ва ба раъйи ӯ фармон меронд. Аммо Абулфазл аввалҳо аз қабули вазифаи вазирӣ худдорӣ мекард ва баъдан ба исрори амир ин симатро пазируфт. Амир Наср бо ҳадафи ҷалби ризои фуқаҳо ва саркӯб кардани ҳаракати эътиқодии исмоилӣ Абулфазлро ба ин мансаб нишонд. Аммо идораи умури мамлакате чунон бузург ва ахиран ҳифзи инзиботи лашкариён, ки такягоҳи умдаи давлат хусусан дар муқобили рақибони тозае ҳамчун Оли Буя буданд, вазири кордон ва сиёсатдонро тақозо мекард, ки Абулфазл аз ин сифот баҳра надошт. Натиҷаи ин заъфи вазорат ва мудирияти Абулфазл он шуд, ки беш аз шаст миллион дирҳам ба барои айшу ишрат пардохт шуд ва хазина холӣ гашт. Дар ин ҳангом лашкариёни Нӯҳ, ки аз бекифоятӣ ва бадрафтории вазир шикоят доштанд ва ӯро сабабгори ошуфтагии авзои кишвар донистанд (сабаби шӯриши Абуалии Чағонӣ), хоҳони қатли Абулфазл шуданд. Лашкариёни шӯришӣ соли 946 наздики дарвозаи Марв ӯро ба қатл расонданд.
Абулфавориси Фанорӯзӣ

Абулфавориси Фанорӯзӣ Хоҷа Амид. Зиндагинома Дар Фанорӯз ном деҳе аз деҳоти атрофи Самарқанд ба дунё омадааст. Дар солҳои 950 – 951 Абулфавориси Фанорӯзӣ "Синдбоднома"-ро аз забони паҳлавӣ ба форсии дарӣ (тоҷикӣ) гардонд. Тарҷумаи Абулфавориси Фанорӯзӣ то замони мо нарасидааст. Насрнависи садаи Заҳирии Самарқандӣ матни тарҷумаи Абулфавориси Фанорӯзиро таҳрир кард ва асаре бо номи "Синдбоднома" таҳия кард.
Абулфазл Муҳаммад ибни Абдулвоҳиди Оҷанқонӣ

Абулфазл Муҳаммад ибни Абдулвоҳиди Оҷанқонӣ — фақеҳ ва донишманди улуми динӣ.
Абулфаворис Бектузун

Бектузун Абулфаворис (с. ва ваф. номаълум), мулаққаб ба "Синонуддавла" — сипаҳсолор, инчунин ҳоҷибсолор (дарбон)-и Хуросон дар охирҳои ҳокимияти Сомониён. Фаъолият Фаъолияти сиёсӣ ва низомии ӯ дар хидмати оли Бӯя оғоз шудааст. Муиззуддавла Мавасилро (Мосул) забт намуда, Носируддавлаи Ҳамадониро, ки ҳокими он буд, аз он ҷо ронд ва чанде аз туркону дайламиёнро барои ҳифзи Мавасил (Мосул) таъйин кард. Чанде пас Носируддавла дар набарди дувум-бора барои Мавасил Б.-ро асир гирифт. Баъдтар сулҳ бастанд ва Б. ба Бағдод рафт. Минбаъд дар бораи Б. 30 сол ягон маълумоте нест. Танҳо Низомулмулк овардааст, ки дар замони фармонравоии Мансур ибни Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ Б. аз амирони муқими дарбор ба шумор мерафт. Фоиқ аз ашхоси андалузии румитабор, ки аз пояи ғуломӣ то ба волигию сипаҳсолорӣ расида буд, Б.- ро фармондеҳи сипаҳсолорон таъйин кардааст. Гардезӣ ва Ҳамдуллоҳи Муставфӣ зикр мекунанд, ки Б.-ро Абулҳорис Мансур ибни Нӯҳ сипаҳсолорӣ додааст. Ба эҳтимоли қавӣ Абулҳорис барои пешгирӣ аз қудрат ва нуфузи рӯзафзуни Фоиқ Б.-ро сипаҳсолорӣ дод, то таносуб дар мақомоти олии давлатӣ нигаҳ дошта шавад.
Абулфазли Усмон

Абулфазл Усмон ибни Аҳмади Ҳиравӣ (? — қарни) — шоир и қасидасарои форс-тоҷики аҳди салҷуқии баъди султон Санҷар. Зиндагинома Аслаш аз Ҳирот. Дар Нишопур низ зиндагӣ кардааст. Тазкиранигор Муҳаммад Авфӣ бо ӯ мулоқот кардааст ва вайро дар силки шоирони Хуросони аҳди салҷуқии баъди замони султон Санҷар (ҳукмронӣ) меорад. Авфӣ дар бораи Абулфазли Усмон мегӯяд: "Агарчи ба шеъру шоирӣ нисбат надошт, фааммо чун ашъору абёти ӯ матину латиф буд, номи ӯ дар силки шуаро оварда шуд". Абулфазли Усмон рубоиҳои ҳаҷвӣ ва ишқӣ мегуфтааст. Ин рубоӣ аз ӯст: Дӣ гуфтамаш: "Эй гашта дил аз меҳри ту хун, Бар себи ту чист нуқтаи ғолиягун?" Гуфто: "Зи латофате, ки дар себи ман аст, Он дона бувад, ки менамояд зи дарун".
Абулфазл Муҳаммади Самарқандӣ

Абулфазл Муҳаммад ибни Абдуҷалил ибни Абдулмалик ибни Ҳайдари Самарқандӣ — таърихнигор ва ҷуғрофиёдони форс-тоҷики қарни, шогирди Умар ибни Муҳаммади Насафӣ. Зиндагинома Абулфазл соли 1223 мухтасари ин китобро бо номи "Кандияи хурд" ба забони форсӣ тарҷума намудааст. Дастхати ин китоб зери рақами 73 дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон. маҳфуз аст. Дар ин асар дар бораи географияи Самарқанд ва атрофии он, тафсирҳое дар бораи зиндагии пеш аз ислом, воқеаҳои забти Самарқанд аз тарафи арабҳо, воситаҳои обёрӣ, вазъи сохтмонҳо, таърихи масҷидҳо, мазорҳо ва дигар амокини муқаддаси Самарқанд ва қисман Бухоро, дар бораи ашхоси бузург ва мадфани онҳо, суннати зиёрати маконҳои муқаддас ва амсоли онҳо маълумоти арзишманде оварда шудааст.
Абулфазл Суккарии Марвазӣ

Абулфазл Суккарии Марвазӣ (Абулфазл Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Зайди Суккарии Марвазӣ; соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири арабизабони аҳди Сомониён (асри 10). Зиндагинома Дар шаҳри Марв зиндагӣ ва эҷод мекард. Дар эҷодиёташ суннати корбасти зарбулмасалу мақолҳои форсии тоҷикиро дар шеъри арабизабон, ки шоири арабизабони эронинажод Солеҳ ибни Абдулқуддус (вафот 783) оғоз карда буд, идома додааст. Дар ҳар як 30 байте, ки аз ӯ дастрас гардидааст ("Ятимат-уд-даҳр"-и Саолибӣ) як зарбулмасал ва мақоли форсии тоҷикӣ мавҷуд аст, ки имрӯз ҳам мустаъмаланд.
Фозил Назарӣ

Абулфазли Назарӣ мутахаллис ба Фозили Назарӣ зод. 1 сентябр 1979, Хумейн, Устони Марказӣ) — шоир и эронӣ. Яке аз нависандагони пуртирожтарин китобҳои шеърӣ дар Эрон 1. Зиндагинома Фозил Назарӣ дар соли 10 шаҳривари 1358 шамсӣ (мутобиқ ба 1 сентябри 1979 мелодӣ) дар шаҳристони Хумийн воқеъ дар ҷануби устони Марказӣ мутаваллид шуд. Таҳсилоти аввалияи худро дар шаҳрҳои Хумайн ва Хонсор гузарондааст. Эҷод Токунун аз ин шоъир шаш маҷмӯъаи шеърӣ "Гиряҳои имперотур", "Ақаллият", "Онҳо", "Зидд", "Китоб" ва "Акнун" ба чоп расидааст. Осори ӯ дар бастабандиҳои муҷаззо таҳти унвони "Сегонаи шеърии Фозил Назарӣ" ва "Панҷ дафтар" низ ироъа шудааст. Дар урдибиҳишти 1397 (апрели 2008) ҷашни интишори 500-ҳазорумин нусха аз китобҳои ӯ дар фурӯшгоҳи марказии Нашр сураи меҳр бо ҳузури алоқамандон баргузор шуд. Аз китоби ӯ ба унвони китоби соли Ҷумҳурии исломӣ дар соли 2008 тақдир шуд, ҳамчунин аз ӯ ба унвони шоири баргузидаи даҳаи 2000 ба интихоби мардум дар ҳафтумин Ҷашнвораи шеъри Фаҷр 2 ва ҳамчунин пурмухотабтарин шоъир бо муаррифии Бунёди адабиёти достонӣ вобаста ба Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ 2 таҷлил ба амал омадааст. Назарӣ ба унвони "Шоъири ҷараёнсоз", дар канори Иброҳим Ҳотамикиё, Наргис Обёр, Муртазо Сарҳангӣ ва Масъуд Наҷобатӣ номзади чеҳраи шохиси ҳунари Инқилоби исломии соли 2014 дар Эрон шуд. 3 Гузидаи бархе осори ӯ дар кишварҳои форсизабон мунташир шудааст. 4 Ҳамчунин, гузидаи ашъори вай дар соли 2013 дар интишороти "Марворид" мунташир шудааст, ки ба чопи ҳаждаҳум расидааст. 5 Панҷумин асари ӯ бо номи "Китоб" бо ҳаждаҳ ҳазор нусха фурӯш дар даҳ рӯз пурфурӯштарин китоби намоишгоҳ дар соли 2016 шуд. Намунаи ашъор Ба худоҳофизии талхи ту савганд, нашуд, Ки ту рафтиву дилам сонияе банд нашуд. Лаби ту меваи мамнӯъ, вале лабҳоям, Ҳарчи аз тамъи лаби сурхи ту дил канд, нашуд. Бо чароғе ҳама ҷо гаштаму гаштам дар шаҳр, Ҳеч кас, ҳеч кас ин ҷо ба ту монанд нашуд. Ҳар касе дар дили ман ҷойи худашро дорад, Ҷонишини ту дар ин сина Худованд нашуд. Хостанд аз ту бигӯянд шабе шоъирҳо, Оқибат бо қалами шарм навиштанд: Нашуд! Беқарори туаму дар дили тангам гилаҳост, Оҳ, бетоб шудан одати камҳавсалаҳост. Ҳамчу акси рухи маҳтоб, ки уфтода ба об, Дар дилам ҳастиву байни ману ту фосилаҳост. Осмон бо қафаси танг чи фарқе дорад, Бол вақте қафаси пар задани чилчилаҳост. Бе ту ҳар лаҳза маро бими фурӯ рехтан аст, Мисли шаҳре, ки ба рӯи гусали силсилаҳост. Боз мепурсамат аз масъалаи дуриву ишқ, Ва сукути ту ҷавоби ҳамаи масъалаҳост. Ҳам дуо кун гиреҳ аз кори ту бугшояд ишқ Ҳам дуо кун гиреҳи тоза наяфзояд ишқ Қаиқ дар талаби мавҷ ба дарё заду рафт Бояд аз марг натарсид, агар бояд ишқ Оқибат рози диламро ба лабонаш гуфтам Шояд ин бӯса ба нафрат бирасад, шояд ишқ Шамъ равшан шуду парвона ба оташ пайваст метавон сӯхт агар амр бифармояд ишқ Пилаи ранҷи ман абрешими пероҳан шуд Шамъ ҳаққ дошт, ба парвона намеояд ишқ.