ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абдулатифи Филалӣ

Абдуллатиф Филалӣ ё Абдулатифи Филалӣ (26 январи 1928, Фес, Марокаш — 20 марти 2009, Париж, Фаронса) — сиёсатмадори Марокаш, сарвазири Марокаш. Зиндагинома 26 январи соли 1928 дар шаҳри Фес таваллуд шудааст. Вазири корҳои хориҷии Марокаш (1985 – 2000), сарвазири Марокаш (25 майи 1994 – 4 феврали 1998) буд. Вазифаи дипломатии ӯ дар солҳои гуногун ба таври гуногун номида мешуд, масалан апрели 1985 - 11 августи 1992 Вазири корҳои хориҷӣ, ҳамкорӣ ва иттилоот. Ӯ падари Фуад Филалӣ, шавҳари собиқи Лалла Марям, духтари шоҳи собиқ Ҳасани ва хоҳари калонии шоҳ Муҳаммади мебошад. Вай 20 марти соли 2009 дар бемористони Антуан Беклер дар канори Пориси Кламарт Фаронса дар синни 81-солагӣ аз бемории қалб даргузашт. Адабиёт.
Абдулбари Гаджийев

Абдулбари Дагирович Гаҷийев — футболбози русӣ, муҳофиз.
Абдулаҳад Қаҳҳоров

Абдулаҳад Қаҳҳоров (17 апрел 1913, Конибодом, вилояти Фарғона — 12 феврал 1984, Душанбе) — ходими ҳизбӣ ва давлатӣ, Раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, ҳамзамон Вазири корҳои хориҷии ҶШС Тоҷикистон (19.06.07.1973), узви бюрои КМ ҲК Тоҷикистон. Узви ҲКИШ аз соли 1939. Зиндагинома Абдулаҳад Қаҳҳоров 17 апрели соли 1913 дар ш. Конибодом ба дунё омадааст. Соли 1954 Донишкадаи давлатии педагогии Ленинобод ба номи С. М. Киров ва соли 1956 Курси яксолаи бозомӯзии коркунони роҳбарикунандаи ҳизбию шӯравии назди КМ ҲКИШ хатм намудааст. Фаъолияти кориашро аз ибтидои солҳои 30-ӯм ҳамчун нозири шуъбаи меҳнати округи Қӯқанд, раиси кумитаи соҳавии иттифоқи касабаи сохтмончиёни шаҳри Конибодом, раиси иттифоқи касабаи комбинати консервбарорӣ саркарда, сипас ба ҳайси котиби Кумитаи комсомолии ноҳияи Панҷакент, мудири шуъбаи ноҳиявии "Тоҷиктранс", ҷонишини раиси кумитаи иҷроияи шаҳри Панҷакент, мудири шуъбаи тарғиботӣ ва ташвиқотии Кумитаи ҳизбии ноҳияи Панҷакент кор кардааст ва ҳамин сол ба сафи Артиши Шӯравӣ даъват шуда дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ барои ҳимояи халқу диёраш ҷангидааст А. Қаҳҳоров пас аз хидмати аскари дар вазифаҳои масъули ҷонишини мудири шуъбаи тарғиботӣ ва ташвиқотии вилояти, котиби аввали кумитаи ҳизбии ноҳияҳои Колхозчиён, Раиси Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, ҳамзамон Вазири корҳои хориҷии ҶШС Тоҷикистон адои вазифа намудааст. Аз соли 1973, дар синни 60 солаги ба нафақа баромада ҳамчун сардори Идораи бойгонии назди Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон, солҳои кор кардааст. 12 феврали соли 1984 дар шаҳри Душанбе вафот кардааст. Ҷоизаҳо Абдулаҳад Қаҳҳоров вакили Шӯрои Олии ИҶШС ва Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон буд. Муаллифи мақолаву китобҳои зиёдест дар мавзӯъҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва адабӣ аст. 1 Дар бораи Абдулаҳад Қаҳҳоров Ходими давлатӣ ва ҷамъияти Муллокомил Саъдуллоев Абдулаҳад Қаҳҳоровро 2 Абдулаҳад Қаҳҳоров ба таъбири аксари бузургон, аз роҳбарони хирадманду фозил буданд. Олими барҷастаи Эрон Бадеъуззамони Фурӯзонфар баъди баргаштан аз ҷашни 550 -солагии Абдураҳмони Ҷомӣ, соли 1964 аз суҳбатҳои А.Қаҳҳоров ба ваҷд омада, чунин навишта буд: 3 Некдошт Ба муносибати таҷлили 100 солагии рӯзи таваллуди арбоби давлатӣ Абдулаҳад Қаҳҳоров, бо мақсади қадршиносӣ аз хидматҳои шоён, яке аз кӯчаҳои шаҳри Хуҷанд ва Душанбе ба номи Абдулаҳад Қаҳҳоров номгузорӣ карда шудааст.
Абдулбашир Рашидов

Абдулбашир Рашидов (Рашидов Абдулбашир Рашидович ноябри 1941, деҳаи Шӯрқӯрғон, ноҳияи Конибодом, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон — 22 апрели 2006, Душанбе, Тоҷикистон) — ходими давлатӣ ва донишманди тоҷик, номзади илмҳои фалсафа 1. Вазири маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон. Зиндагинома Абдулбашир Рашидов 2 ноябри соли 1941 дар деҳаи Шӯрқӯрғони ноҳияи Конибодом тба дунё омдааст. Вай мисли тамоми фарзандони солҳои ҷанг бе падар (падараш дар ҷабҳаи Ҷанги ҷаҳонии дувум кушта шуд) зиндагии душворе аз сар гузаронд. Модар дар колхоз кор мекард ва дар солҳои охир ба нафақа баромадан дар мактаб ба ҳайси техник кор мекард. Вай дар зодгоҳаш маълумоти ҳафтсола гирифта, соли 1960 Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Панҷакентро хатм кардааст.
Абдулбобиён

Абдулбобиён — деҳа тобеъи шаҳраки Обигарми ноҳияи Роғун. Аз Абдулбобиён то маркази шаҳрак 12 км, то маркази ноҳия 30 км 25 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 111 нафар, тоҷикон. Иқтисод Деҳа мактаби ибтидоӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, обчакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз оби сой ва чашмаи Холипарак обёрӣ мешаванд.
Эшони Абдулбасир

Эшони Абдулбасир (Абдулбасир Саидзода ноябри 1963, деҳаи Қандак, Обигарм, ноҳияи Файзобод) — рӯҳонӣ, муовини аввали Раиси Шӯрои уламои Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон 1. Зиндагинома Абдулбасир Саидзода 3 ноябри соли 1963 дар деҳаи Қандаки Обигарми ноҳияи Файзобод дар оилаи пешвои тариқати нақшбандия Эшони Абдурраҳмонҷон ба дунё омадааст. Таълими ибтидоии диниро дар назди падари бузургвораш гирифтааст. Баъд аз хатми мактаби миёна бо дастури падараш муддати чаҳор сол дар назди махдуми Бурҳонуддин таълим гирифта, як қатор дарсҳои динӣ аз қабили сарфу наҳв ва фиқҳро аз худ мекунад. Баъдан дар назди домулло Ҳикматуллоҳ таҳсилашро идома дода, муддати ҳафт сол тафсири Қуръони карим, ҳадис, ақоид, усул, маъонӣ, мантиқ, адабиёт ва дигар улуми диниро меомӯзад. Ҳамин тариқ номбурда аз устодони асил таълиму тарбия гирифта, дар соҳаи илму адаб ба пояи камол расида ва ахлоқи ҳамидаро касб кардааст. Абдулбасир Саидзода фаъолияти корияшро дар муассисаҳои динӣ аз соли 2000-ум шурӯъ намудааст. Номбурда ба даъвати собиқ муфтии ҷумҳурӣ марҳум шайх Амонуллоҳ Неъматзода дар масҷиди ҷомеъи "Шоҳмансур"-и шаҳри Душанбе ба ҳайси имомхатиб кор ва фаъолияти худро оғоз мекунад. Аз соли 2002 ба ҳайси узви Шӯрои уламои Ҷумҳурии Тоҷикистон пазируфта мешавад. Аз соли 2006 ба вазифаи сархатиби масҷиди ҷомеъи "Шоҳмансур"-и ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе ва ҳамзамон аз соли 2010 то ҳол ба ҳайси муовини аввали Раиси Шӯрои уламои Ҷумҳурии Тоҷикистон ифои вазифа карда истодааст. Абдулбасир Саидзода дар риштаи эҷоду таълиф низ маҳорати хубе дорад. Соли 2010 китоби ӯ бо номи "Фармудаи уламо аз аҳодиси Мустафо ва каломи Худо" ба табъ расид, ки муҳтавои он роҷеъ ба баъзе масоили зарурии шаръӣ баҳс мекунад. Ҳамчунин мақолаҳои зиёде дар мавзӯъҳои гуногун навишта, дар боби ахлоқу одоби шаръӣ мавъизаҳои фаровоне ба сабт расонидааст. Номбурда дар эҷоди шеър низ маҳорат дорад ва ашъоре чанд дар наъти Пайғамбари Худо (с), васфи Маккаи Мукаррама ва Мадинаи Мунаввара ва дигар мавзӯъҳои гуногун эҷод кардааст. Абдулбасир Саидзода дар муддати фаъолияти корияш ҳамчун намояндаи Маркази исломии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кишварҳои хориҷ аз қабили Русия, Туркия, Кувайт, Эрон, Арабистони Саъудӣ ва ғайра сафарҳои хидматӣ анҷом дода, дар баромадҳои худ аз дину мазҳаб дифоъ намудааст. Дар сафари корие, ки дар пойтахти Чеченистон шаҳри Грозний баргузор гардида буд, дар мавзӯъи "Ислом дини сулҳу ваҳдат аст" баромад намуд, ки аз ҷониби ҳозирин мавриди писанду таҳсин қарор гирифт. Абдулбасир Саидзода бо якчанд ифтихорномаҳои давлатӣ сарфароз гардидааст.
Боқии Табрезӣ

Мир Абдулбоқӣ, мулаққаб ба Донишманд — хаттот ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Аз суханварон ва катибанависони соҳибном ва суфимашраби Табрез. Дар хонақоҳи мавлавиҳо сукунат дошт. Аз ин рӯ, бо номи Абдулбоқии Суфӣ низ машҳур буд. Боқии Табрезӣ бо даъвати Муҳаммад Раҳимхон (Хони Хонон) чанд муддат дар Ҳиндустон зиндагӣ карда, баъд ба Бағдод рафтааст ва назди Алоуддини Табрезӣ ва Алиризо Аббосӣ машқи хат кардааст. Баъдан аз Бағдод ба Исфаҳон омада, ба катибанависӣ машғул шуд. Дар навиштани хутути сулс, насх, настаълиқ ва риқоъ беназир буд. Баъзе аз катибаҳои Масҷиди ҷомеи Аббосии Исфаҳон (1611, меъмораш Муҳаммадҳусайни Чалабӣ) маҳсули ҳунари Боқии Табрезӣ мебошанд. Дар фунуни фазоили ҳикмат ва арабият низ маҳорат дошта, баъзан ашъори орифонаву ошиқона иншо кардааст. Боқии Табрезӣ аз муосирони Иброҳими Ҳамадонӣ буд ва бо ӯ дӯстӣ дошт. Китобҳои "Минҳоҷу-л-вилоя ан китоби наҳҷу-л-балоға" (дар гузориши "Наҳҷу-л-балоға", дар 12 боб), "Тафсиру-л-Қуръон" (дар тариқаи тасаввуф), "Девони шеър" ва ғайра аз намунаи осори ӯст.
Абдулбоқии Табрезӣ

Абдулбоқии Табрезӣ — хаттот ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Давраи ҷавониаш дар зодгоҳаш Табрез гузаштааст. Баъд барои касби камол ба Бағдод рафта, бо китобат машғул шудааст. Дар навиштани хатҳои сулс, насх, риқоъ ва ғайра устод будааст. Аз осори ӯ катибаҳои масҷиди Шоҳ Сулаймон (шаҳри Исфаҳон) боқӣ мондааст. Бо тахаллуси "Боқӣ" шеър низ месурудааст. Аз ашъори ӯ чизе дастрас нест.
Абдулбоқӣ Нуров

Абдулбоқӣ Нуров (25.01.1953, деҳаи Оқтераки ноҳияи Ховалинг), педагог, доктори илмҳои педагогӣ, профессор. Зиндагинома Солҳои 1970–1974 дар шуъбаи филологияи тоҷики факултети таъриху филологияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко таҳсил намудааст. Солҳои 1974–1977 муаллими забон ва адабиёти тоҷики Омӯзишгоҳи касбӣ-техникии ш.Орҷоникидзеобод, нишони "Аълочии системаи маълумоти касбӣ-техникӣ" ва "Аълочии маорифи Тоҷикистон" қадр карда шудааст. Осор.
Абдулваҳҳоб Мирзо

Абдулваҳҳоб Мирзо (соли таваллуд номаълум – вафот тақрибан байни 1860 – 70, шаҳри Китоб) — хаттоти тоҷик. Зиндагинома Зодгоҳаш Бухоро. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо Абдулваҳҳоб Мирзо бештар аз 100 асарро ба забонҳои тоҷикӣ ва арабӣ бо хати шикаста ва настаълиқ китобат кардааст. Аз осори хаттотии Абдулваҳҳоб Мирзо то замони мо маснавиҳои Ҷалолуддини Румӣ ва "Юсуф ва Зулайхо"-и Нозими Ҳиравӣ расидаанд. Ин асарҳо дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд.
Табиби Исфаҳонӣ

Абдулбоқӣ Табиби Исфаҳонӣ — аз шоир они сабки бозгашти Эрон, ҳакимбошии Нодиршоҳи Афшор, калонтари Исфаҳон, фарзанди Мирзо Муҳаммадраҳим Табиби Исфаҳонӣ. Зиндагинома Табиби Исфаҳонӣ аз Содоти Мусавии Исфаҳон буд. Ниёгонаш дар рӯзгор шоҳ Аббоси аввали Сафавӣ аз Ҷаҳрум ба Исфаҳон кӯчиданд ва дар он шаҳр маскан гузиданд. Падараш мирзо Муҳаммадраҳим Табиби Исфаҳонӣ ҳакимбоши шоҳ Султон Ҳусайни Сафавӣ буд ва худи ӯ низ табиб ва надими Нодиршоҳи Афшор. Баъд аз Нодиршоҳ, калонтари Исфаҳон шуд ва пас аз чанде ин корро ба бародараш мирзо Абдулваҳоб вогузошт ва худ бо шоирон ва адибони Исфаҳон, Ҳотиф, Ошиқ, Озар, Муштоқ ва Саҳбо муошират кард 1. Осор Табиби Исфаҳонӣ дар сурудани ғазал тавоно буд. Аз осори вай: "Девон"-и шеър, муштамил бар қасоид, ғазалёт, қатаъоту рубоиёт ва маснавии "Маҳмуд ва Аёз" дар ҳудуди 3000 байт. Намунаи ашъор Ғамаш дар ниҳонхонаи дил нишинад, Ба нозе, ки Лайло ба маҳмил нишинад. Маранҷон диламро, ки ин мурғи ваҳшӣ, Зи боме, ки бархост, мушкил нишинад. Халад гар ба по хоре осон барорам, Чӣ созам ба хоре, ки дар дил нишинад? Ба дунболи маҳмил чунон зор гирям, Ки аз гиряам ноқа дар гил нишинад. Пайи ноқааш рафтам оҳиста, тарсам Ғуборе ба домони маҳмил нишинад. Ба дунболи маҳмил сабуктар қадам зан, Мабодо ғуборе ба маҳмил нишинад. Аҷаб нест хандад агар гил ба сарве, Ки дар ин чаман, пой дар гил нишинад, Бинозам ба базми муҳаббат, ки он ҷо Гадое ба шоҳе муқобил нишинад Табиб аз талаб дар ду гетӣ маёсо, Касе чун миёни ду манзил нишинад?.
Абдулбоқии Наҳовандӣ

Абдулбоқии Наҳовандӣ (1570, деҳаи Ҷулак, Наҳованд – 1633, Ҳиндустон) — шоир, адиб, таърихнигори форсизабони Ҳиндустон. Зиндагинома Аҷдодаш аз курдони Ироқ буданд. Бобову падараш дар давраи ҳукмр. Исмоили Сафавӣ (1501 – 24) аз Ироқ ба Эрон кӯчиданд. Падари Абдулбоқии Наҳовандӣ, бародараш Оқо Ҳизр чун омилон, волӣ, ҳукуматдорони баъзе минтақаҳои атрофи давлат хидмат мекарданд. Аҷдоди Абдулбоқии Наҳовандӣ шахсони фозил буданд, табъи шоирӣ доштанд. Дар ҳамин муҳит, дар муошират бо аҳли илму адаб, ки ба даргоҳи падару бародараш меомаданд, айёми наврасӣ ва камолоти Абдулбоқии Наҳовандӣ сипарӣ гаштааст. Муддате ӯ ҳам дар корҳои давлатӣ иштирок доштааст. Ба сабаби зиддиятҳои дарборӣ, ҳасодати байниҳамдигарии омилон Абдулбоқии Наҳовандӣ маҷбур мешавад ватанашро тарк карда, рӯ ба Ҳинд биёрад. Дар Ҳиндустон аввал ба дарбори Абдураҳими Хони Хонон ворид шуд ва то соли 1619 дар хидмати ӯ буд. Сипас ба хидмати шоҳзода Парвиз даромад ва то охири умр ҳамроҳи ӯ буд. Осор Аз Абдулбоқии Наҳовандӣ асари таърихиву бадеии "Маосири Раҳимӣ" (дар бораи таърихи хонадон ва осори хайрияи Абдураҳими Хони Хонон), 391 байт дар анвои гуногуни шеър (қасида, ғазал, рубоӣ, байт), дебочаҳои ба "Куллиёт"-и Урфии Шерозӣ ва "Девони рубоиёт"-и Амир Муғаййисиддин Маҳвии Ҳамадонӣ навиштааш боқӣ мондаанд. Китобҳо Эзоҳ Адабиёт.
Абдулваҳҳобхоҷа

Абдулваҳҳобхоҷа (асри 16) — шоири тоҷик. Зиндагинома Зодгоҳаш Бухоро. Дар 80-солагӣ дар қарияи Асфардони вилояти Нисо фавтидааст. Бо тахаллуси Ориф низ шеър мегуфт. Аз авлоди тазкиранигори садаи Хоҷа Ҳасани Нисорӣ будааст. Бино ба маълумоти ин тазкира Абдулваҳҳобхоҷа дар назди падараш илм омӯхта, аз шахсони таҳсилдида ва машҳури аҳди худ буд. Аз фанни шеър вуқуфи тамом дошта, пайваста эҷод мекардааст. Ба қавли Нисорӣ ашъори Абдулваҳҳобхоҷа малеҳ, гуфтораш фасеҳ буда, дар ғазал ба тасаввуфу ирфон майл доштааст. Намунае аз ашъори ӯ:.
Абдулваҳҳоби Машҳадӣ

Абдулваҳҳоби Машҳадӣ — хаттоти форсу-тоҷик. Зиндагинома Роҷеъ ба ҳаёт ва фаъолияти Абдулваҳҳоби Машҳадӣ маълумоти кофӣ дар даст нест. Қариб тамоми умраш дар зодгоҳаш шаҳри Машҳад гузаштааст. Тибқи ахборе, Абдулваҳҳоби Машҳадӣ хоҳарзодаи устод Султоналии Машҳадӣ буда, нозукиҳои ҳунари хаттотиро аз ӯ омӯхтааст. Бино ба маълумоти "Гулистони ҳунар"-и Қозӣ Аҳмад дар солҳои 60 садаи Абдулваҳҳоби Машҳадӣ 80-сола буда, ҳаёти дарвешона ба сар бурдааст. Абдулваҳҳоби Машҳадӣ дар айни замон яке аз хаттотони машҳур ва шинохтаи Машҳад будааст. Муҳаққиқони осори Абдулваҳҳоби Машҳадӣ бар ин ақидаанд, ки ӯ хати зебо дошта, навъҳои хати арабиро хуб менавиштааст. Намунаҳои хати ӯ дар Китобхонаи давлатии Истамбул маҳфузанд.
Нишоти Исфаҳонӣ

Сайид Абдулваҳҳоб Нишоти Исфаҳонӣ (ё 1759, Исфаҳон — 1828 ё 1829) — сиёсатмадор, шоир ва хушнависи форс-тоҷик. Зиндагинома Айёми кӯдакӣ ва таҳсили ибтидоиаш дар зодгоҳаш гузаштааст. Ба забон ва адабиёти форси дилбастагӣ дошт ва дар ин ду фан дониши кофӣ андӯхт. Забонҳои арабӣ ва туркиро ҳам ба хубӣ аз худ намуд; дар илмҳои мантиқ, риёзӣ ва улуми динӣ аз саромадони вақт шуд. Нишони Исфаҳонӣ дар санъати ҳаттотӣ низ устоди чирадаст ба шумор мерафт. Нишони Исфаҳонӣ дабир, муншӣ, сарпарасти девони расоили Фатҳалишоҳи Коҷор буда, ба лақаби "Мӯътамадуддавла" соҳиб шудааст. Нишоти Исфаҳонӣ дар соҳаи шеъру адаб хидмати зиёде кардааст. Бо ташаббуси ӯ "Анҷумани адабии бозгашт" пас аз Муштоқи Исфаҳонӣ дубора ба кор шурӯъ намуд. Мақсади ин "Анҷумани адабӣ" аз байн бурдани услуби душворписанди ҳинди ва бозгашт ба тарзу услуби шуарои мутақаддим буд. Аҳли илму адаб ҳафтае як бор дар манзили шоир ҷамъ омада, дар боби шеъру адаб суҳбату баҳсҳо меоростанд. Нишоти Исфаҳонӣ дар вақти зиндагӣ осори худро фароҳам накардааст. Пас аз вафоташ асарҳои ӯро яке аз адибони он замон дар китобе бо унвони "Ганҷина" тартиб ва танзим сохт. "Ганҷина"-и Нишони Исфаҳони аз панҷ қисм иборат аст) дебочаҳо, хутбаҳо, вақфномаҳо ва аҳдномаҳо, 2) мадеҳаҳо, қаболаҳо, қасоид ва қитъаот) номаҳо ва фармонҳо) номаҳо ба шоҳ ва шоҳзодагон) шеърҳо, қитъаоти адабӣ ва ҳикоёти ахлоқӣ. Нишоти Исфаҳонӣ дар аксари навъҳои шеър асар эҷод кардааст. Дар ғазал маҳорат ва қудрати бештаре зоҳир карда, дар ин соҳа мӯътақиди Саъдӣ ва Ҳофиз буд. Ду асари ҳаҷман хурди мансур дар пайравии "Гулистон"-и Саъдӣ аз ӯ боқӣ мондааст.
Абдулвосеъ (шоир)

Абдулвосеъ. Дар вилояти Нури Хуросон ба дунё омада, дар ҳамин ҷо таҳсил ва касби камол кардааст. Дар тазкираҳои "Маҷолис-ун-нафоис", "Музаккир-ул-аҳбоб" Абдулвосеъ чун шоири хушбаёну тозафикр ва фозилу донишманд тавсиф шудааст. Намунаҳои ашъораш ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то замони мо расидаанд. Аз ин намунаҳо бармеояд, ки ӯ дар ашъораш зиндагиву ҳоли худро тасвир, баъзе норасоиҳои замонаро танқид ва ишқро тараннум намудааст. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯянд: Эзоҳ Адабиёт.
Абдулвосеъи Ҷабалӣ

Абдулвосеи Ҷабалӣ — шоири форс - тоҷик. Зиндагинома Дар шаҳри Ҳирот таҳсил намуда ба камол расид. Илмҳои расмии давраш, махсусан улуми адабиро хеле хуб омӯхт ва дар шоирӣ мумтоз шуд. Дар дарбори Ғазнавиён ва Салҷуқиён — Баҳромшоҳ ибни Масъуди Ғазнавӣ, Туғрултекин ибни Муҳаммад хидмат кардааст. Бино ба маълумоти тазкиранигор Муҳаммади Авфӣ Абдулвосеи Ҷабалӣ "бар назми тозӣ қодир буд ва дар шеъри порсӣ моҳир. Ҳамаи фузало бар тақаддуми ӯ якзабон буданд, аммо ӯ дар назм дузабон буд". Осор Аз Абдулвосеи Ҷабалӣ девони ашъор боқӣ мондааст, ки қасидаҳо, ғазалҳо, таркиббанду рубоиҳо ва қитъаҳои ӯро дар бар мегирад. Абдулвосеи Ҷабалӣ дар мадҳу васф маҳорати калон доштааст. Зимни қасидаҳои мадҳӣ, инчунин дар қасидаҳои алоҳида манзараҳои табиатро зебо ва дилпазир тасвир намуда, бо суханони зебою дилнишин фасли зебои сол — Баҳор ва Наврӯзро васф кардааст. Дар байни сурудаҳои Абдулвосеи Ҷабалӣ васфи ишқу муҳаббат мавқеи калон дорад. ӯ ҳолати рӯҳии қаҳрамони лирикӣ, ҳусни маъшуқа, вафодорӣ, дӯстӣ ва садоқату рафоқатро тараннум кардааст. Абдулвосеи Ҷабалӣ ба масъалаҳои иҷтимоӣ ва таҳаввулоти зиндагӣ таваҷҷуҳ карда, авзои замон, вазъияти рӯзгори асри худро моҳирона тасвир намудааст. Қаҳрамони ашъори Абдулвосеи Ҷабалӣ аз замона гилаву шикоят мекунад, худи ӯ таҷассуми дарду аламу ғуссаи халқ мебошад: Замони Абдулвосеи Ҷабалӣ замони ба забони форсии тоҷикӣ роҳ ёфтани калимаҳои зиёди арабӣ буд. Аз ин ҷост, ки дар шеърҳои ӯ калимаҳои зиёди арабӣ ба назар мерасанд. Дар маҷмӯъ Абдулвосеи Ҷабалӣ пайрави сабки хуросонист, вале ба сабаби нуфуз пайдо кардани сабки ироқӣ эҷодиёти Абдулвосеи Ҷабалӣ аз таъсири ин сабк берун намондааст. Дар баъзе шеърҳои Абдулвосеи Ҷабалӣ лафзбозиҳо, маснӯъгӯиҳо ба назар мерасанд. Дар сабки эҷод, мазмуну мундариҷаи шеър ва тарзи баён Абдулвосеи Ҷабалӣ дар силки шоирон — Муиззӣ, Адиб Собири Тирмизӣ, Футӯҳӣ ва дигар қарор дорад. Абдулвосеи Ҷабалӣ рисолаҳои мансуре низ доштааст, ки номаҳо ва муншаоти ӯро дар бар мегирифтанд. Девонаш дар Теҳрон ба табъ расидааст.
Абдулвоҷиди Ҳанафӣ

Абдулвоҷиди Ҳанафӣ — ахтаршинос, муҳаддис, муфассир ва фақеҳи форс-тоҷик, муалллифи "Шарҳу-л-мулаххас фи-л-ҳайя", "аш-Шарҳу-л-фасл" ва "Маъолию-л-авқот ва-ш-шарҳ".
Абдулвоҳидов Саттор

Аълочии маорифи Тоҷикистон Абдулвоҳидов Саттор — файласуф, 02.05.1947 дар деҳаи Даҳана, ноҳияи Кӯлоб, дар оилаи хизматчи ба дунё омадааст. Моҳи августи соли 2016 аз олам гузашт. Зиндагинома Абдулвоҳидов Саттор файласуфи тоҷик, 02.05.1947 дар деҳаи Даҳана, ноҳияи Кӯлоб дар оилаи хизматчи ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи 16, ба номи А.С.Макаренко, деҳаи Даҳана, ноҳияи Кӯлобро солҳои 1954-1965 хатм намудааст. Факултети забон ва адабиёти тоҷик, Институти давлатии педагогии шаҳри Кӯлобро солҳои 1965-1969 хатм намудааст. Моҳи Августи соли 2016 аз олам гузашт. Фаолият Абдулвоҳидов Саттор солҳои 1965-1969 ассистент, солҳои 1969-1974 ҳамчун муаллими калони Институти Давлатии педагогии шаҳри Кӯлоб ва солҳои 1974-1991 аспиранти кафедраи фалсафаи Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин. Солҳои 1977-1979 мудири кафедраи фалсафа, солҳои 2004-2013 дотсенти кафедраи фалсафа ва ҳамзамон раиси иттифоқи касабаи омӯзгорон ва кормандон солҳои 2013-2014. Аз соли 2014 дотсенти кафедраи фалсафаи Донишгоҳи Давлатии шаҳри Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакӣ. Дар мавзӯи Барҳам додани фарқияти иҷтимоӣ-психологии синфҳо, омили табдилёбии якҷинсии ҷамъияти Шӯравӣ соли 1982 дар шаҳри Душанбе рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Оид ба масъалаҳои мубрами фалсафаи иҷтимоӣ тадқиқот бурда аст. Муаллифи беш аз 350 асару мақолаҳои илмӣ, илмӣ-оммавӣ. Солҳои 1972-1989 дар Институти такмили ихтисоси фанҳои ҷамъиятии шаҳри Тошканд такмили ихтисос кардааст. Бо медали Рӯзи КМ СССР барои ташвиқу тарғиботи идеологӣ соли 1995 ва нишони сарисинагии Аълочии маорифи Тоҷикистон соли 1978 сарфароз гардидааст. Моҳи августи соли 2016 аз олам гузашт. Адабиёт Пайвандҳо.
Мунзим

Мунзим Мирзо Абдулвоҳид Бурҳонзода (1877, Бухоро — 5 марти 1934, Сталинобод) — маорифпарвар, шоир ва рӯзноманигор и шӯравии тоҷик. Зиндагинома Аз оилаи амалдор. Дар кӯдакӣ ятим монда, давраи наврасӣ ва ҷавониаш дар хонаи Садри Зиё гузаштааст. Ҳамон ҷо бо Садриддин Айнӣ дӯсти пайдо намуд. Соли 1900 бо супориши Садри Зиё "Наводир-ул-вақоеъ"-и Аҳмади Донишро китобат намуда, 1902 дар 2 девон ашъори Ҳайратро ҷамъ кард. Ин кор дар ташаккули ақидаҳои демократӣ ва маорифпарварии Мунда ёрӣ расонид. Пас аз хатми Мадраса дар таъсиси мактабҳои усули нав иштирок намуда, соли 1908 ҳамроҳи Садриддин Айнӣ дар хонаи худ мактаби усули ҷадид кушод. "Раҳбари хат" ном аввалин дастуруламали дарсӣ тартиб дод. Соли 1917 ҳангоми шиддат гирифтани реаксия ва таъқиб шудани озодихоҳону равшанфикрони Бухоро Мунзим ба Тошкент рафта, дар редаксияи газетаи "Учқун" ва "Қутулуш" кор кард. Пас аз ташкили Республикаи Халқии Советии Бухоро. Муаллифи достони "Инқилоби ҳоли дедҳқонон — зафари пахтакории онон". Аз мероси адабии Мунзим ғайр аз шеърҳо баъзе мақолаҳои илмию публисистӣ ("Дар бораи забони тоҷикӣ", "Даркору даркортар"), хитоба ("Эй Шарқи мазлум", 1919) ва ғайра боқӣ мондаанд. Осори адабӣ ва материалҳо доир ба Мунзим дар матбуоти солҳои ва тзакираҳои мухталифи тоинқилобӣ, асарҳои илмию таърихӣ пароканда буда, ҳанӯз ба таври кофӣ ҷамъоварӣ, нашр ва тадқиқ нашудаанд.
Абдулкарим (хаттот)

Абдулкарим (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (охири садаи – аввали садаи). Зиндагинома Зодгоҳаш Бухоро. Абдулкарим аз хаттотони мумтози давраш ба ҳисоб рафта, ба хати Имоди Қазвинӣ пайравӣ ва тақлид кардааст. Осор Аз намунаҳои хати Абдулкарим бисёр қитаоти ҷудогона ва асарҳои китобатшуда боқӣ мондаанд. "Девони ғазалиёт"-и Ҳасанмуроди Одил, "Таърихи Муллозода"-и Аҳмад ибни Маҳмуди Муллозода ва "Таърихи Наршахӣ"-и Муҳаммад ибни Наршахӣ аз ҷумлаи беҳтарин намунаҳои китобати Абдулкарим буда, бо хати настаълиқи хоно ва зебо китобат шудаанд. Ҳар сеи ин китобҳо дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ ӯзбекистон маҳфузанд.
Абдулвоҳид Шамолов

Абдулвоҳид Шамолов (Шамолов Абдулвоҳид Абдулоевич.09.1958, шаҳри Кӯлоб) – файласуф ва мутафаккири тоҷик. Доктори илмҳои фалсафа, профессор 1. Зиндагинома Абдулвоҳид Абдулоевич Шамолов 29.09.1958 дар шаҳри Кӯлоб таваллуд шудааст. Мактаби 7 шаҳри Кӯлобро хатм кардааст. Хатмкардаи факултаи шарқшиносии Тоҷикистон Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Баъди хатми соли чаҳоруми таҳсил тариқи Сарраёсати 10-уми Вазорати мудофиаи Иттиҳоди Шуравӣ аз соли 1979 то соли 1981 дар Ҷумҳурии демократии Афғонистон ба сифати афсар, соли 1982 то соли 1987 дар дастгоҳи мусташорияти иқтисодии Сафорати Иттиҳоди Шуравӣ дар Кобул фаъолият кардааст. Соли 1990 дар бахши аспирантура дохил шуда, соли 1991 рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Баъдан ба ҳайси муовини Сарраёсати АД-и Шурои вазирони Тоҷикистон, Сардори раёсати Кумитаи кор бо ҷавонони назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини раиси ХДМТ, Директори Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А.Баҳоваддинов Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон 2 3, муовини раиси Дастгоҳи Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият карда, аз соли 2019 то ҳол мудир ва профессори 4 кафедраи филиали Донишгоҳи давлатии Москва дар шаҳри Душанбе фаолият дорад. Дар конференсияҳои байналмилалии Руссия, Қазоқистон, Қирғизистон, Озарбойҷон, Узбекистон, Афғонистон, Туркия, Покистон, Ҳиндустон, Эрон, Корея, Сингапур, Хитой, Хорватия, Шветсия, Олмон, Фаронса, Белгия ва дигар кишварҳо маърӯза ва баромад намудааст. Ҷоизаҳо Барои мардонагӣ ва далерӣ ҳангоми иҷрои қарзи башардӯстона дар Афғонистон бо орденҳои "Ситораи сурх", "Барои мардонагӣ ва ҷасорат", ҳамчунин, 14 медалҳои Афғонистон, Иттиҳоди Шуравӣ ва Итифоқи собиқадорони Афғонистон дар Россия "Барои шуҷоат", "Барои ҷасорат" ва чандин орденҳои дигар сарфароз гардидааст. Осор.
Зоҳид Абдулин

Абдулин Зоҳид Муҳабулович (1906, деҳаи Таткулмаюри ноҳияи Чердаклини вилояти Уляновск, РСФСР – 1989) — арбоби давлатӣ ва сиёсӣ, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ. Зиндагинома Солҳои 1924 – 26 дар мактаби ҳизби коммунистии шаҳри Самара таълим гирифта, солҳои 1926 – 30 муаллим, 1930 – 33 мудири шуъбаи Комитети ҳизбии шаҳри Тошҳавзи Туркманистон буд. Соли 1937 Университети умумииттифоқии хоҷагии қишлоқи Ленинградро хатм карда, солҳои 1937 – 61 котиби якуми Комитетҳои ҳизби коммунистии ноҳияҳои Ашт, Пролетар, Мурғоб, Орҷоникидзеобод, шаҳрҳои Конибодом, Кӯлоб ва солҳои 1961 – 64 сардори Ширкати саноати гӯшту шири ҶШС Тоҷикистон буд. Аз соли 1964 нафақагир буд. Вакили Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъвати 2 – 6). Ордену медалҳо Бо 3 ордени Ленин, 3 ордени Байрақи Сурхи Меҳнат, 3 ордени "Нишони Фахрӣ", медалҳо ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст.