ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
И (фалсафа)

И (чинии сода:, пинйин:, палл.: и, айнан — қарзадолат, адл, росткорӣ, бошарафӣ, дурустӣ, асл, моҳият, маъно) — яке аз мақулаҳои бунёдии фалсафии чинӣ, бахусус конфутсийгароӣ, ки фарогири ғояи "мутобиқати дуруст"-и мазмун бо шакл, ниёзҳои субъективӣ бо талаботи объективӣ ва ҳисси ботинии адолат бо муқаррароти зоҳирии қарзи ҷамъиятӣ мебошад. Ба маънои умумӣ И хосияти ҷудонопазири "табиати фардӣ"-и инсон, яке аз "панҷгонаи доимӣ"-и ҳастии вай дар баробари "одамият" (жэн), "хушахлоқӣ" (ли), "бохирадӣ" (чжи) ва "боэътимодӣ" (син) мебошад; ба маънои мушаххаси иҷтимоӣ-ахлоқӣ — меъёрҳои муносибатҳои байни ҷуфтҳои панҷгонаи нақшҳои иҷтимоӣ: падару писар, бародарони хурду бузург, зану шавҳар, хурду бузург, ҳокиму раият; ба маънои маҳдуд — усули рафтори шавҳар, ҳоким ё пешвои муаззам. Дар осори бостонии "Шу сзин" ва "Ши сзин" И ба маънои "ба кишвари хеш нафъ росонида тавонистани ҳоким ва мансабдор" аст. Дар таълимоти Конфутсий И хислати калидии "ҷавонмард" (сзюн сзи) буда, ба маънои ваҳдати донишу амали бар "хайрфазилат" (дэ) асосёфта омадааст. Ин ваҳдат тавассути "хушодобӣ" амалӣ гашта, барои татбиқи дао нигаронида шудааст. Мэн-сзи ба И ҳамчун ба яке аз чаҳор мабдаи фитрии сиришти "нек"-и инсонӣ куллият бахшида, ба хотири И ва "одамият", ки фарқ байни инсон ва ҳайвон дар онҳост, фоиданафъро қатъан рад кард. Рақиби асосии ӯ Сюн-сзи сиришти инсонро аслан "бад" ва зотан моил ба "фоиданафъ" мепиндорад ва И-ро нишонаи асосии инсон медонад, ки бояд ба воситаи он барои "фоиданафъ" пайваста кӯшиш карда шавад. Ҳалли масъалаҳои И — ли дар "Да сюэ" дода шудааст: "На фоиданафъ", балки И ба давлат фоидаовартарманфиатбахштар аст". Тибқи рисолаи "Мо-сзи", И барои Осмон (пит) азизу маҳбуб ва дар ҷаҳон "арзишмандтарин" аст. Ба иродаи Осмон "фоиданафъ"-и мардумӣ мутобиқ аст. Намояндагони даосизм зимни дифоъ аз ормони бетаваҷҷуҳии табиӣ, ҳамзамон "фоиданафъ" ва И-ро танқид мекарданд. Тибқи маълумоти "Дао дэ Сзин" (18, 19, 38), И натиҷаи "лағви Даои бузург", яъне яке аз зинаҳои вайроншавии умумӣ дар олам мебошад: "Дар пайи маҳрумшавӣ аз дао баракатфазилат меояд, дар пайи маҳрумшавӣ аз баракатфазилат одамият меояд, дар пайи маҳрумшавӣ аз И хушахлоқӣ фаро мерасад. Хушахлоқӣ заифшавии садоқат (чжун) ва эътимод, сари балво мебошад". Ба андешаи навконфутсийгаро Шао Юн, ҳакими комил метавонад ҳам аз фоиданафъ ва ҳам аз И даст кашад. Ба қавли навконфутсийгарои дигар Чжа Сзай, И ба фоиданафъи Ҷаҳон умумият мебахшад. Аз асли "фоиданафъ"-и куллӣ мутафаккирон Ли Гоу (асри 11), Ху Хун, Чэн Лян, У Ши (асри 12) ошкоро дифоъ кардаанд. Ху Хун байни шаклҳои фардӣ ва умумии "фоиданафъ" фарқи дақиқ гузошт. Чэн И И-ро ошкоро ба мабдаи ҷамъиятӣ-ғайрбинӣ (гун) ва "фоиданафъ"-ро ба мабдаи фардӣ-худбинӣ (си) шабоҳат медиҳад, аммо имконияти ҳамоҳангии онҳо ва "фоиданафъ" риояи И-ро низ инкор намекунад. Ван Фучжи И-ро бо даои инсон, аммо "фоиданафъ"-ро бо "вазифаҳо"-и ҳаётии ӯ (юн) мутаносиб медонад. Дар маҷмӯъ, навконфутсийгароӣ доираи васеи шарҳу таъбирҳои таносуби "қарзадолат" ва "фоиданафъ"-ро таҳия кард (аз таърифу тавсифи мутлақи аввалӣ ва танқиди охирӣ то баробарсозии онҳо).
Иcайас Маркес Cуарес

Иаас Маркес уарес — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Иcак Феликс Да Силва

Иак Феликс да Силва — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ

Иттиҳоди давлатҳои муштаракулманофеъ, Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил (ИДМ) — иттиҳоди байнидавлатии ҷумҳуриҳои собиқ ИҶШС. Аъзоён Аъзои комилҳуқуқ Аъзои узвӣ Аъзои одӣ Аъзои мушоҳидачӣ Аъзои собиқ Таърих ИДМ аз тарафи Беларус, Русия ва Украина асос гузошта шудааст. Дар аҳдномаи дар бораи созиши ИДМ, ки рӯзи 8 декабр и соли 1991 дар Минск имзо шудааст, ин кишварҳо навиштанд, ки СССР дар ҳолати пош хӯрдан аст, ва эълон кардан, ки ҳамкорӣ дар соҳаҳои сиёсат, иқтисодиёт ва дигар соҳаҳоро тараққӣ хоҳанд дод. 21 декабри соли 1991 ба ин Созишнома Озорбойҷон, Арманистон, Қазоқистон, Қирғизистон, Молдова, Тоҷикистон, Туркманистон, Ӯзбекистон ҳамроҳ шуданд, ки бо Беларус, Русия ва Украина дар Алма-Ато Эъломияи мақсадҳо ва принсипҳои ИДМ-ро имзо карданд.
Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ

Истгоҳи байналмилалии кайҳонӣ, кӯтоҳ ИБК — истгоҳи мадории идорашаванда, ки ҳамчун маҷмӯи тадқиқотии бисёрсоҳаи кайҳонӣ истифода мешавад; аз охири соли 1998 то имрӯз амал мекунад (кишварҳо ба мувофиқа расиданд, ки то соли 2024 амал мекунанд, тамдиди муҳлати амалиёт то соли 2028, 2030 баррасӣ мешавад). ИКБ як лоиҳаи муштараки байналмилалӣ мебошад, ки дар он 14 кишвар: Русия, ИМА, Ҷопон, Канада ва аъзои Агентии кайҳоншиносии Аврупо Белгия, Олмон, Дания, Испания, Италия, Нидерланд, Норвегия, Фаронса, Швейтсария, Шветсия иштирок мекунанд 8 9 10 (дар аввал иштирокчиён Бразилия комм. 1 ва Британияи Кабир комм. 2 низ буданд). ИКБ-ро инҳо идора мекунанд: бахши русӣ — аз маркази идоракунии парвозҳои кайҳонӣ дар Королёв, бахши амрикоӣ — аз маркази кайҳонии ба номи Линдон Ҷонсон дар Хюстон. Модулҳои озмоишгоҳӣ — Коламбуси аврупоӣ ва Кибои ҷопонӣ — аз ҷониби марказҳои фармондеҳии Агентии кайҳоншиносии Аврупо (Оберпфаффенҳофен, Олмон) ва Агентии Таҳқиқотҳои Ҳавокайҳонии Ҷопон назорат карда мешаванд. 11. Байни марказҳо мубодилаи доимии иттилоотӣ вуҷуд дорад. Ин истгоҳи фазоӣ дар мадори замин ва дар иртифоъи 350 километр аз сатҳи замин дар ҳаракат аст. Суръати он дар мадори муоиди 27700 километр бар соат аст, ки ба ин тартиби рӯзе 18 бор ба даври сайёраи замин гардиш мекунад.
Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик

Иттиҳоди нерӯҳои мухолифини тоҷик (Иттиҳоди нерӯҳои оппозисиюни тоҷик, ИНОТ) — эътилофе аз нерӯҳои демократӣ, миллигаро ва исломгаро буд, ки расман дар соли 1993 пас аз хашинтарин марҳалаи Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон бо ҳам муттаҳид шуданд ва алайҳи нерӯҳои ҳукуматӣ ҷангиданд. Аксари аъзои ИНОТ дар соли 1997 мубориза бо давлатро мутаваққиф карданд. Соли 1997 миёни ҳукумати Эмомалӣ Раҳмон ва ИНОТ созишномаи сулҳ баста шуд. Дар пайи ин созишнома чандин воҳид аз мухолифин ба бахше аз Артиши миллии Тоҷикистон дохил шуданд ва ба яке аз пуртаҷрибатарин воҳидҳои он табдил шуданд 1. ИНОТ муташаккил аз Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон, Растохез, Ҳизби демократи Тоҷикистон ва Лаъли Бадахшон буд. Раҳбарони сиёсии ИНОТ Нигаред низ.
И (қавм)

И иқомат доранд. Бо забони лоло-бирмагии оилаи забонҳои лолойӣ гуфтугӯ мекунанд. Иҳо ба зергурӯҳи шимолӣ (И-ҳои шимолӣ, шарқӣ ва ғарбӣ), марказӣ (йиҳои марказӣ, липо ё лолопо), ғарбӣ (ё лалуо) ва ҷанубу шарқӣ ҷудо мешаванд. Шумораи умумиашон 9 млн нафар. Дар минтақаҳои сукунаташон чандин ноҳия ва округи худмухтор доранд. Дар асрҳои миёна аз хатти ҳиҷогӣ истифода мекарданд, ки то ҳол намунаи он дар минтақаи Ляншан боқӣ мондааст. Дар нимаи дуввуми асри 20 тавассути мубаллиғон хатти лотиниасос таҳия гардид, ки тақр. 30 дарсади И-ҳо бо ин хат ошноӣ доранд. Аз соли 1970 хатти ҳиҷогӣ мақоми расмӣ гирифт. Тақр. 40 дарсади И-ҳо бо забони хитойӣ гуфтугӯ мекунанд. Аксарият ба боварҳои қадимӣ ва қисман ба дини насронӣ (2 %) эътиқод доранд. Аҷдоди И-ҳо бунёдгузорони давлатҳои қадими Нанчжао ва Дали (асрҳои 7-13) буданд. Онҳо пас аз таназзули давлатдориашон қисман ба кӯҳҳои Ляншан (дар ҷанубу шарқии музофоти Сичуан) ва шимолу шарқи музофоти Юннан кӯч баста, то ибтидои асри 20 мустақилияти худро ҳифз карданд. Фарҳанги анъанавии И-ҳо ба халқҳои Осиёи Шарқӣ шабоҳат дорад. Машғулияти асосиашон — кишоварзӣ, чорводорӣ, шикор, ҷамъоварии ҳосили рустаниҳо, бофандагӣ, косибӣ, оҳангарӣ ва заргарӣ. Деҳкадаҳои доманакӯҳ аз 8-10 хонавода иборат буда, атрофашон бурҷҳои мудофиавӣ доранд. Тарҳи хонаҳояшон росткунҷа: хонаҳо дар болои зербинои сангӣ аз сангу чӯб сохта шуда, бомашон шервонпӯш аст. Ҷомеаи анъанавии И-ҳои шимолӣ аз 4 табақа иборат буд 1) ноҳо (И-ҳои "сиёҳ") — ашроф, заминдорон ва ғуломдорон) сюйно (И-ҳои "сафед") — заминдорони тобеъ, ҳунармандон, тоҷирон) асзя — аҷдоди асироне, ки ба ноҳо ва сюйнҳо тобеъ буданд ва дар хонаҳои хоҷаҳои худ иқомат мекарданд) сяси — ғуломони муҷаррад, ки дар биноҳои канории хоҷаи худ зиндагӣ мекарданд. Дар байни И муносибатҳои авлодӣ боқӣ монда, одатан чанд хонавода табақаҳои якуму дуввум як ҷамоа (тсоси)-ро ташкил медиҳанд. Тсоси ҳуқуқи аъзои худро ҳимоя карда, тавассути пешвоён (суи), муҳофизони урфу одат (дэгу) ва низомиён (чжахуа), шӯрои пирсолон (тсзи-эртсизите) ва маҷлиси умумии мардон (мэнгэ) идора карда мешуд. Тсоси ба ҷамоаҳои хурдтар (бусу) ҷудо шуда, ба он пешво (дэгу) роҳбарӣ мекунад. Дар байни И-ҳо эътиқод ба рӯҳи Осмон (Толо ва Соло — Аждаҳои Тилоӣ ва Нуқрагин) ва рӯҳи кӯҳи Миси ривоҷ ёфтаанд. Ҳуқуқи анҷом додани маросими қурбонӣ ба коҳинон (биму), азоимхонон, муҳофизон ва таъбиркунандагони урфу мансуб аст. Ҳар як ҷамоа бимуи худро дорад, ки вазифаи ӯ меросӣ аст. Иди асосиашон — ҷашни тобистонии машъал ("Бозгашти ситораҳо") дар рӯзҳои 23-24-уми моҳи 6 тақвими моҳтобӣ баргузор мешавад. И-ҳо ҷасади фавтидагонро сӯзонда, баъзан хокистари майитро дар ғорҳо нигоҳ медоранд. И-ҳо эпос ("Ашма", "Мэйгэ" "Сетсзи" (Оғози ҷаҳон), драмаи халқӣ, қисса, ривоят ва масалҳои ғанӣ доранд.
Изоморфизм

Изоморфизм ё ҳамрехтӣ (аз — баробар, монанд ва — шакл, намуд) — қобилияти дар таркиби булӯрҳо (шӯшаҳо, кристаллҳо) ҳамдигарро иваз кардани атом, ион ё молекула. Мафҳуми изоморфизмро соли 1819 олими олмонӣ Э. Мичерлих пешниҳод кардааст. Тавсиф Омехтаҳои изоморфиро атом, ион ё молекулаҳое, ки андозаашон яксон аст, тавлид мекунанд. Барои иваз шудани як атом бо атоми дигар шароити мусоид лозим аст, мас., мувофиқи қоидаи Голдшмидт изоморфизм байни ионҳое имконпазир аст, ки андозаи онҳо аз ҳамдигар аз 10–15% зиёд фарқ надошта бошад; ё худ изоморфизм байни атомҳое имконпазир аст, ки фарқи электроманфии онҳо аз 0,4 эВ (электронволт) зиёд нест. Сабабҳои изоморфизм ба берунӣ ва дохилӣ тақсим карда мешаванд. Ба сабабҳои берунӣ ҳарорат, фишор, ғаноиш (консентратсия)-и моддаҳо ва хусусияти муҳит мансубанд. Ба сабабҳои дохилӣ шабеҳии радиуси атом ё ионҳо, барқа (заряд)-и ионҳо, потенсиали иониш, энергияи панҷараи булӯрин ва электроманфиятии унсурҳо тааллуқ доранд. Агар ду модда омехтаи изоморфии ғаноишашон гуногун ҳосил кунанд, онро изоморфизми мукаммал меноманд. Изоморфизми мукаммал ба моддаҳои ҳаммонанди ҷойгирии атом ё ионҳояшон мушобеҳ хос аст. Мас., дар шӯшаҳои замч 2 12 2 ионҳои К + қисман ё пурра бо ионҳои + ё 4 + иваз шудаанд, ионҳои А1 3+ -ро ионҳои 3+ ё 3+ иваз кардаанд. Ҳангоми изоморфизми номукаммал қисман ивазшавии атом ё ионҳо ба мушоҳида мерасад. Чунончи, дар сулфидҳои руҳ ва оҳан, ки бо сохтори панҷараи булӯринашон фарқ мекунанд, 20% атомҳои бо атомҳои оҳан иваз шудаанд. Агар атомҳои ҳамдигарро ивазкунанда дараҷаи оксидшавии яксон дошта бошанд, изоморфизм ҳамвалент (изовалентӣ) ном дорад. Мас., дар пайвастҳои 2 4 ва 2 4 атомҳои фосфор ва маргимуш (арсен) дараҷаи оксидшавии яксон – +5 доранд. Агар дараҷаи оксидшавии атомҳои ивазшаванда гуногун бошад, дар он сурат изоморфизм гуногунвалент (гетеровалентӣ) аст. Мас., ҳангоми ҳосилшавии шӯшаҳои омехтаи ҒеСО 3 ва 3 ионҳои Ғе 2 + ба ионҳои 3+ ва ионҳои С 4+ ба ионҳои В 3+ иваз мешаванд. Дар маҷмӯъ ҳосили ҷамъи дараҷаҳои оксидшавии мусбат ва манфӣ баробаранд. Изоморфизм ғайримуқаррарӣ низ мешавад. Дар рафти он силсилаи унсурҳо ё қисмҳои калонтари молекулаҳо ҳамдигарро иваз мекунанд. Изоморфизм дар табиат бисёр дучор меояд. Аксари минералҳо омехтаҳои изоморфии таркибашон мураккаб мебошанд. Чунончи, унсурҳои нодир ва парешон дар таркиби ҷинсҳои кӯҳӣ ва конҳо чун омехтаҳои изоморфии таркибашон тағйирёбанда дучор меоянд. Дар натиҷаи изоморфизм аксари моддаҳои сунъӣ хусусияти ғайримуқаррарӣ пайдо мекунанд, мас., нимноқилҳо, ферромагнетикҳо, пйезо- ва сегнетоэлектрикҳо, люминофорҳо, моддаҳои лазерӣ ва ғ.
Иаго Аспас

Иаго Аспас Хункал.
Иаго Боусон

Иаго Боусон Амоедо (марти 1983, Редондела, Испания) — футболбози испанӣ, муҳофиз.
Иттиҳоди Аврупо

: Фунти Бритониё Фунти Кипр Корунаи Чех Крони Дания Кроони Эстония Форинти Маҷористон Лати Латвия Литаси Литва Лираи Малта Злоти Полша Корунаи Словакия Крони Шведсия Иттиҳоди Аврупо — иттиҳоди сиёсӣ ва иқтисодии кишварҳои Аврупо аст, ки дар охири асри таъсис ёфтааст. Иттиҳоди Аврупо аз 1 ноябри соли 1993 фаъолият мекунад. Иттиҳоди Аврупо 27 давлати Аврупоиро дар бар гирифтааст. Соли 2016 сокинони Подшоҳии Муттаҳида (Британияи Кабир) дар натиҷаи гузаронидани раъйдиҳии умумӣ барои баромадан аз узвияти Иттиҳоди Аврупо овозҳояшоноро додаанд. Таърих Иттиҳоди Аврупо (Ҷомеаи Аврупо) — аз якҷояшавии се ташкилоти мустақил, вале ба ҳам алоқаманд - Иттиҳоди аврупоии ангишт ва пӯлод, ки соли 1951 созмон дода шудааст, Ҷомеаи Аврупо оид ба энергияи атомй (Евратом) ва Ҷомеаи иқтисодии Аврупо, ки соли 1957 созмон ёфтааст, ба амал омадааст. Баъд аз бастани Аҳдномаи Маастрихт оид ба созмонёбии Иттиҳоди сиёсӣ дар охири асри, ки мудофиаи умумӣ ва иттифоқи асъорӣ-иқтисодиро дарбар мегирифт ва аз 1 ноябри соли 1993 ба қувваи амал даромад, Ҷомеаи Аврупо номи Иттиҳоди Аврупоро гирифт. 1 Иттиҳоди Аврупо — 27 кишвари узв дорад. Шакли ҳукмронӣ — иттиҳоди конфедеросиюнӣ. Феҳристи кишварҳои узви Иттиҳоди Аврупо Пас аз 31 январи соли 2020, Подшоҳии Муттаҳида аз иттиҳод хориҷ шуд. Собиқ аъзоёни Иттиҳоди Аврупо Қаламравҳои махсуси кишваҳои узви ИА Минтақаҳои махсусе ки берун аз Аврупо ҷойгиранд, инчунин ба Иттиҳоди Аврупо дохил карда шудаанд: Созишномаҳои Иттиҳоди Аврупо бо кишварҳои сеюм Кишварҳое, ки Иттиҳоди Аврупо бо онҳо шартномаҳои ассотсиатсияро имзо кардаанд (қайд карда шуд: сиёҳи ғафс — номзадҳои расмӣ барои узвият, курсивии ғафс — номзадҳои эҳтимолӣ барои барномаи ҷории густариш): Нигаред.
ИШеино (ноҳияи Кинешем, Иванов)

ИШеино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кинешем, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Иаго Бесейро

Иаго Бесейро Перейро.
Иаго Де Оливейра Рамиро

Иаго де Оливейра Рамиро — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгари ҳуҷумкуни канорӣ.
Иаго Иглесяс

Иаго Иглесяс Кастро (феврали 1984, А Коруня, Испания) — футболбози испанӣ, нимҳимоятгари Ҳамлагар.
Иаго Диас

Иаго Анҷело Диас — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Иаго Майдана

Иаго Жустен Майдана Мартинс — футболбози бразилӣ, муҳофизи марказӣ.
Ҷеймз Интерсисус

Сант Ҷеймз Интерсисус, Иаков Персянин буд.
Иаго Сантос

Иаго Азеведо Дус Сантос — футболбози бразилӣ, муҳофиз.
Иаго Фалке

Иаго Фалке Силва (январи 1990, Виго, Испания) — футболбози испанӣ, нимҳимоятгари ҳуҷумкуни канорӣ.
Иаго Эррерин

Иаго Эррерин Буисан (январи 1988, Билбао, Испания) — футболбози испанӣ, дарвозабон.
Ибcон Перейра Де Нело

Ибон Перейра де Нело — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Иарлей

Педро Иарлей Лима Дантас — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгари Ҳамлагар.
Ибайзебел (дарё)

Ибайзебел — номи дарёе аст, ки дар Испониё равон аст.
Ибаата

Ибаата Ибаата) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Саврон ҷойгир аст. Дар соли 2009 6043 нафар аҳолӣ дошт.
Ибай Гомес

Ибай Гомес Перес (ноябри 1989, Билбао, Испания) — футболбози испанӣ, нимҳимоятгари ҳуҷумкуни канорӣ.
Ибcон

Ибон Баррето да Силва — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгари марказӣ.
Ибан Зубяурре

Ибан Зубяурре Уррутия (январи 1983, Мендаро, Испания) — футболбози испанӣ, муҳофизи рост, муҳофиз.
Ибан Иянга

Ибан Иянга Травиесо (июни 1987, Лас Палмас, Испания) — футболбози испанӣ, муҳофизи рост, нимҳимоятгари ҳуҷумкуни канорӣ.
Ибан Куадрадо

Ибан Хавйер Куадрадо Алонсо (феврали 1979, Саламанка, Испания) — футболбози испанӣ, муҳофизи марказӣ.
Ибара

Ибара — яке аз шаҳрҳои префектураи Окаяма, Ҷопон аст.
Ибараки

Ибараки — яке аз шаҳрҳои префектураи Осака, Ҷопон аст.
Ибан Эспадас

Ибан Эспадас Зубисаррета (августи 1978, Толоса, Испания) — футболбози испанӣ, ҳамлагар.
Иберҳо

Ибериҳо — номи этникии қабилаҳои маскун дар шарқи Гурҷистон, ки ҳукумати шоҳии Иберияро ташкил карда буданд. Ибериҳо дар ташаккули халқияти гурҷиҳо нақши асосӣ доштанд.
Ибарури Раҷабова

Ибарури Солиевна Раҷабова (зод. 1936, Бухоро) — забоншинос, номзади илмҳои филология, дотсент. Зиндагинома Ибарури Раҷабова 31 декабри соли 1936 дар шаҳри бостонии Бухоро, дар оилаи олим ва ҳуқуқшиноси шинохта Солеҳ Ашӯрович Раҷабов тифлаке ба дунё омад, ки номи ӯро Ибарури (ба хотири зани муборизи ки барои ҳуқуқу озодиҳои занон мубориза бурдааст) гузоштанд. Бо гузашти айём Ибарури, мактаби миёнаро дар зодгоҳаш ба итмом расонд. Меҳри беандоза ва шавқи зиёди донистани забони баъди хатми мактаби миёна (соли 1955) ӯро ба факултети забонҳои хориҷии Институти педагогии забонҳои хориҷии шаҳри Маскав бурд. Соли 1959 институтро бо дипломи аъло хатм намуда, бо роҳхат ба Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳозира ДМТ) ба кор омад. Муҳити оилавӣ ва доираи донишварон муаллимаро ба илму тадқиқот бисёр ҷалб сохт ва натиҷаи ҳамин буд, ки соли 1966 рисолаи номзадии худро зери роҳбарии адабиётшиноси машҳури шӯравӣ, номзади илмҳои филология, дотсент Горден Я. И. дар Институти шарқшиносии шаҳри Москва бо муваффақият ҳимоя намуд. Қайд кардан ба маврид аст, ки дар ин ҳангом роҳбарии ин институтро Қаҳрамони халқи тоҷик, академик Бобоҷон Ғафуров бар уҳда доштанд. Ба сифати мушовирони илмӣ дар рисолаи номзадии муаллима шарқшиносони машҳури Иттиҳоди Шӯравӣ, академикҳо Бертелс А. Е. ва Брагинский И. С. вазифадор шуда буданд, ки ба кори муаллима баҳои баланд додаанд. Фаъолияти кории самаранок ва заҳматҳои шабонарӯзии муаллимаро ба инобат гирифта, соли 1970 раёсати донишгоҳ ӯро ба вазифаи мудири кафедраи умумидонишгоҳии забонҳои немисӣ ва фаронсавӣ таъйин намуд, ки зиёда аз 37-сол ин вазифаро бо сари баланд иҷро карданд. Маҳз бо талошҳои муаллима кафедраи мазкур ҳамчун кафедраи алоҳида таъсис дода шудааст. Дар тайёр кардани кадрҳои илмӣ ва муаллимони баландихтисос саҳми муаллима ниҳоят назаррас мебошад. Дар давраи фаъолият ба сифати мудири кафедра муаллима тавонистанд устодони ботаҷрибаро ба кафедра ҷалб намоянд ва базаи илмии кафедраро низ баланд бардоранд. Раҷабова И. С. на танҳо дар дохили мамлакат, балки дар хориҷи кишвар низ нуфузу эътибори зиёдро соҳиб гаштааст. Муаллима чандин маротиба дар ҳайати намояндагони Иттиҳоди Шӯравӣ, ба хусус Тоҷикистон ба сифати тарҷумон сафарҳои зиёди хориҷиро ба давлатҳои Австрия, Белгия, Шветсария, Люксембург, Канада, Фаронса ва чанди дигар анҷом додааст. Маҳз дар яке аз чунин сафарҳо бо Президенти ҳамонвақтаи Фаронса дар соли 1989 Франсуа Митеран вохӯрда, аз ӯ ордени "Золотая пальма (нахли тилоӣ)"-ро мушарраф шудааст. Саҳми муаллима дар рушди муносиботи дипломатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Фаронса ниҳоят калон аст. Ин ҳамаро ба инобат гирифта, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба муаллима ордени "Шараф" (дараҷаи)-ро сазовор донист. Фаъолияти илмӣ Заҳматҳои илмии Раҷабова И. С. дар чандин китобу дастурҳои таълимию методӣ ва мақолаҳои гуногун инъикос гардидаанд. Зиёда аз 40 номгӯи маводи чопии муаллима айни ҳол дар хидмати донишҷӯён қарор доранд. Бо талошҳои Раҷабова И. С. як нафар рисолаи докторӣ ва ҳафт нафар рисолаҳои номзадиашонро бо муваффақият ҳимоя намуданд. 1 Ҷоизаҳо.
Ибекс

Бузи кӯҳии алпӣ 1, ё бузи алпӣ, ё ибекс, стейнбок — ҷонварест ширхори ҷуфтсум. Зоҳиран ба бузи калонҷуссаи кӯтоҳпашм монанд аст. Дарозии танаш см, баландиаш (то сари дӯш) 90-101 см, вазнаш 67-115 кг; модинааш нисбатан хурдтар аст. Ибекси нарина риши нисбатан дароз ва шохҳои калон (дарозиаш то 1м)-и каҷ дорад. Сараш паҳни хурд, мӯинааш ҷигарии сиёҳтоб (рангаш дар фасли сармо тиратар мешавад). Ибекс соле 2 бор (апрел ё май ва сентябр) тулак мекунад. Ибекс дар қаторкӯҳҳои Алп (Олмон, Швейсария, Австрия; дар баландии 1800-3300 м аз с. б.), ҳамчунин дар Булғория ва Словения болотар аз минтақаи беша зиндагӣ мекунад. Ғизояш баргу навдаи буттаву рустаниҳост. Бештар дар нимаи дуввуми рӯз ба ҷойҳои баланд барои чаро мебарояд. Давраи гушнаш тирамоҳ, 1-2 бача мезояд. Ибекс дар табиат тақр. 20 сол умр мебинад.
Иберия

Иберия, Подшоҳии Иберия (юн., Иберия;) — номи ҳукумати подшоҳии қадима дар шарқи Гурҷистон (Картли), ки табиат, низоми идорӣ, ҳаёти фарҳангӣ ва мазҳабии онро муаррихони юнонӣ ва византиягӣ тавсиф кардаанд. Подшоҳии Иберия дар натиҷаи зиддияти низомии давлатҳои ҳаммарзи шоҳии Понт минтақаҳои ғарбӣ ва ҷанубии ҳаммарзи давлат ба қаламрави Подшоҳии Иберия дохил карда шуданд. Табақаи соҳибимтиёзи Подшоҳии Иберия: узви хонадони шоҳ, ашрофи дарбор, низомиён ва роҳибон. Ҷамоаи кишоварзон ба ду гурӯҳ тақсим мешуданд: озод (эри) ва тобеъ (глехи). Дар сохтмон ва корҳои дигари вазнин аз қувваи ғуломон истифода мешуд. Сокинони Подшоҳии Иберия дар водиҳо ба кишти зироат ва дар минтақаҳои кӯҳӣ ба чорводорӣ машғул буданд. Дар пойтахт ва шаҳрҳои дигар (Урбниси, Уплистсихе) ҳунармандӣ ва тиҷорат равнақ ёфта буд. Аз асрҳои аввали м. дар Подшоҳии Иберия хатти юнонӣ ва оромӣ (махсусан "армазӣ") маъмул буданд. Дар Подшоҳии Иберия соли 326 дини насронӣ ҷорӣ шуд. Ҳудуди Подшоҳии Иберия дар охири асри 4 тавассути Сосониён ишғол гардид. Дар асри 5 шоҳ Вахтанги Гургсар муборизаро ба муқобили Сосониён идома дода, пойтахти Подшоҳии Иберияро ба Тбилиси кӯчонд. Форсҳо пас аз пахш кардани шӯриши шоҳ Гурген (тақр. 520) дар иттиҳод бо ашрофи маҳаллӣ ҳукумати шоҳии Подшоҳии Иберияро сарнагун карданд. Ҳукумати Подшоҳии Иберия ба уҳдаи марзбони сосонӣ вогузор гардид, ки қароргоҳаш дар ш. Тбилиси буд.
Ибн

Ибн маҷозӣ: ибнуссабил (роҳгузар), ибнулвақт — шахсе, ки на аз рӯи ақида ва маслаки муайян, балки аз рӯи талаботи вақту рӯз рафтор мекунад, созишкор, замонасоз, ибнулғараз — касе, ки аз рӯи ғараз кор мекунад ва ғ.
Ибис

Ибис — парандаест лаклакмонанд. Ба қатори ибисҳо, ки 25 намуди онҳо маълум аст, дохил мешавад. Дарозиаш 50-110 см, вазнаш то 14 кг. Болаш паҳн, аз 11 шоҳпари дароз иборат аст. Сараш хурд, пой ва гарданаш дароз. Нӯлаш дарози каҷ буда, ба шоф монанд аст. Пой ва нӯлаш сиёҳ ё сурх. Болу пари Ибис бештар якранг (сафед, хокистаргун, сиёҳ) буда, нӯги шоҳпарҳояш сиёҳ аст (ҳангоми парвоз возеҳ намоён мешавад). Баъзе Ибисҳо дар сар тоҷи дарози зебо доранд. Ибисҳои гарданашон бепат низ вомехӯранд. Ибис дар минтақаҳои иқлимашон гарм, хосса дар шарқи Австралия, иёлоти Квинсленд, ибисҳои гулгун дар ноҳияҳои наздисоҳилии Амрикои Ҷанубӣ дучор меоянд. Ибисҳо села-села (10-23-сарӣ) ҷамъ омада, ҳангоми тағйири иқлим ба маҳалҳои гарм мекӯчанд. Онҳо бештар дар ҷойҳои ба об наздик маскун мешаванд. Аз об ва миёни сангҳо ғизо меҷӯяд. Дар ҷойҳои сералаф, шохаи дарахтон, қамишзору найшакарзор аз шоху навда лона месозад. Ибисҳо баҳорон, гоҳо айёми боришот ҷуфтӣ шуда, модинааш 2-7 тухм мегузорад. Тухмҳоро ҳар ду ҷинс мехобонанд. Чӯҷаҳо баъди 3 ҳафта аз тухм мебароянд. Ибис моногам буда, дар 3-солагӣ болиғ мешавад. Шоҳин, уқоб ва калхотҳо душмани ибис мебошанд. Ибис дар табиат тақр. 20 сол умр мебинад.
Ибибио

Ибибио (агбишера) — халқият дар ҷануби Нигерия, ки аксарият дар ҳавзаи д. Кросс иқомат доранд. Ибибио дар иёлати Аква-Ибом ба гурӯҳҳои шарқӣ (25 зергурӯҳ — 4 млн), ғарбӣ ё ананг (14 зергурӯҳ — 1,4 млн), шимолӣ (энъонг, нкалу, окун); ҷанубӣ ё экет (орон — 94 ҳазор, окобо 67 ҳазор), делта ё андонҳо (ибено, ибино — 13 ҳазор) ҷудо мешаванд. Гурӯҳҳои дигари ибибио — эфикҳо (480 ҳазор) дар ҷануби иёлати Кросс-Ривер ва боқимонда дар Гана (43 ҳазор), Камерун (34 ҳазор) ва Гвинеяи Экваторӣ (2,7 ҳазор) зиндагӣ мекунанд. Шумораи умумиашон 6,1 млн. Ба забонҳои ибибио ва эфик (гурӯҳи бенуэ-конголезии оилаи нигеро-кордофанӣ) гуфтугӯ мекунанд. То миёнаи асри 20 хатташон тасвирӣ (нибиди) буд. Аксарият масеҳӣ (90 %) буда, боқимонда ба боварҳои қадимӣ эътиқод доранд. Дар асри 18 як гурӯҳи ибибио аз соҳили чапи д. Кросс ба соҳили рости он кӯчида, баъдан бо номи эфекҳо машҳур шуданд. Сипас андониҳо аз онҳо ҷудо шуда, бо иҷоҳо ё изонҳо (халқият дар соҳили д. Нигер) омезиш ёфтанд. Аз асри 15 ибибиоҳои соҳилнишин бо аврупоиҳо ошноӣ пайдо карда, дар бозори ғуломфурӯшии Калабар нақши миёнаравро иҷро мекарданд. Машғулияти асосии ибибио кишоварзӣ, моҳидорӣ, тиҷорат ва мардикорӣ буд. Дар миёни ибибио ҳунарҳои дастӣ, аз қабили бофандагӣ, кандакорӣ дар рӯи чӯб ва муҳрасозӣ рушд ёфтаанд. Махсусан ниқобҳои мудаввари барҷастаи чӯбии гуногунсохти Иттиҳоди махфии Экпо машҳур буданд, ки ҳар яки онҳо аз ҳамдигар бо дандонҳои барҷастаи пешбаромада ва "мӯй"-ҳои ҳошиявии шабеҳ бо торҳои рустанӣ фарқ мекарданд. Тарҳи хонаҳои иқоматиашон росткунҷа буда, деворҳои чиғӣ аз даруну берун андова доранд. Хонаводаҳои бузурги ибибио аз чандин хонаводаи хурд иборат аст. Ҷамоаи ибибио пешво надорад ва расму оини онҳо тавассути шӯрои куҳансолону иттиҳодҳои махфӣ танзим мешаванд. Оинҳои қадими ибибио парастиши рӯҳи табиату аҷдод ва худои холиқ (Абасси) мебошад. Дар байни ибибио ривояти нахустин инсонҳо (марду зан) машҳур аст, ки баръакси фармудаи Абасси ба киштукор машғул шудаанд.