ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Арал

Дарёчаи Хоразм — кӯл дар маркази Авруосиё, дар Пастии Тӯрон (Қазоқистону Узбакистон). Мушаххасот То аввали солҳои 1960 аз рӯи масоҳат сатҳи обаш (ҳазор км 2) чаҳорумин кӯли бузурги олам ба шумор мерафт. Ба ҳамин андоза дар харитаҳои сади 20 тасвир шудааст. Дарёчаи Хоразм дорои 1068 км 3 оби намакнокии миёнааш % ва қариб 1000 ҷаз. буд. Амударё ва Сирдарё ҳар сол ба дарёчаи Хоразм ба ҳисоби миёна км 3 об медоданд ва якҷоя бо боришҳои атмосферӣ ва ҳамроҳшавии обҳои зеризаминӣ (ба миқдори кам) ҳаҷми дарёчаи Хоразмро то 1000 км 3 (ҳавзааш 690 ҳазор км 2, чуқурии миёна 16 м, ҷойи чуқуртаринаш то 67 м) мерасонданд. Аз соли 1961 пастшавии босуръати сатҳи дарёчаи Хоразм шурӯъ гардид ва дар натиҷа соли 1989 он ба ду ҳиссаи нобаробари қисми ҷанубиаш калон ба ном "баҳри калон" ва шимолиаш хурд (баҳри хурд) тақсим шуд. То соли 2002 сатҳи умумии дарёчаи Хоразм 20 м пасттар фуромада, шӯрии обаш ба ‰ расид, ки аз намакнокии миёнаи обҳои уқёнуси ҷаҳонӣ ду маротиба зиёд аст. Ҳудуди дарёчаи Хоразм то 23 ҳазор км 2, ҳаҷмаш то 164 км 3 коҳиш ёфта, системаи экологиаш хароб гашт, аҳамияти хоҷагӣ (соле 60 ҳазор тонна моҳӣ медоштанд), нақлиётӣ ва мавзеи истироҳатӣ буданашро аз даст дод. Фалокати экологӣ ва офати гуманитариаш аз солҳои 50 дарёчаи Хоразм 20 бар асари истифодаи аз ҳад зиёди оби д-ҳои Аму ва Сир барои обёрии замин ва ба дигар самтҳо гардондани маҷрои ин дарёҳо (аз ҷумла ба канали Қароққум ва зиёда аз 50 обанбор) ба вуҷуд омад. Соҳили шарқии хушкидаи дарёчаи Хоразм (бараш 200 км) ба биёбони регу лойқа табдил ёфт. Дар ин ҷо бӯронҳои иборат аз гарди лойқаву намак ва моддаҳои химиявии заҳролуд ба вуҷуд меоянд ва дар самтҳои Ҷ. ва Ш. ба ҳудуди садҳо км паҳн мешаванд. Дар делтаҳои Амударё ва Сирдарё даҳҳо кӯл ва дарахтзорони назди соҳилҳо хушкида, олами ҳайвоноташ камбағал гардид. Оби поёноби ин ду дарё аз сабаби дар таркибаш зиёд будани пестисидҳо ва нуриҳо (обшустаи заминҳои кишт) барои нӯшидан ношоям ва барои саломатии аҳолӣ хатарнок шуд. Қазияи дарёчаи Хоразм мисоли равшани зиддияти байни инсон ва табиат гардид. Барои пешгирии ин фалокат ва ҳамкории давлатҳои дахлдор дар ин самт зарурати дар минтақаи Осиёи Марказӣ ташкил кардани мақоми махсуси танзимкунандаи масоили дарёчаи Хоразм пеш омад. Роҳбарони ҷумҳуриҳои Қазоқистон, Қирғизистон, Тоҷикистон, Туркманистон ва ӯзбекистон соли 1993 Хазинаи байналхалқии наҷоти Арал (МФСА)-ро таъсис доданд, ки вазифаи асосии он ҷалби маблағи 5 давлати Осиёи Марказӣ ва дигар давлату ташкилотҳои донори хориҷӣ барои ҳалли масоили дарёчаи Хоразм, солимгардонии экологӣ, барқарор кардани тавозуни табиӣ ва таъмини инкишофи иҷтимоию иқтисодии минтақаи назди дарёчаи Хоразм, истифодаи оқилонаи оби дарёҳо, беҳтар кардани сифати зиндагии аҳолии ин ҷо, хизматрасонии тиббию санитарӣ, ташкили расондани оби дарёҳо ба дарёчаи Хоразм ва ғ. мебошад. Ҷониби Қазоқистон солҳои бо дастгирии Бонки умумиҷаҳонӣ дар мавзеи Кӯкарал дарғоти 17-километра (баландиаш 6 м, бараш 300 м) сохта вазъи дарёчаи Хоразмро беҳтар кард км 2 бояд бо об пур шуда, тавозуни табиии минтақаи назди дарёчаи Хоразм барқарор гардад. Дар дарёчаи Хоразми хурд моҳипарварӣ роҳандозӣ шудааст.
Аралия (ноҳияи Иркутск, Иркутск)

Аралия — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Иркутск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Арара

Арара — шаҳр дар Бразилия.
Араня (футболбоз)

Марио Лукио Дуарте Коста — футболбози бразилӣ, дарвозабон.
Арансахой (ноҳияи Усолск, Иркутск)

Арансахой — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Усолск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Арао

Арао — яке аз шаҳрҳои префектураи Кумамото, Ҷопон аст.
Арамис Хейвуд

Арамис Хейвуд (апрели 1985, Панама, Панама) — футболбози панамӣ, нимҳимоятгар.
Арасан (ноҳияи Оқсу)

Арасан Арасан) — деҳа дар Ноҳияи Оқсуи вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Арарак

Арарак — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сафар Амиршоеви ноҳияи Балҷувон. Аз Арарак то маркази ҷамоат 5 км, то маркази 13 км, то вилоят 133 км. Аҳолиаш 43 нафар, тоҷикон. Иқтисод Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: ғаллакорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз оби чашма обёрӣ мешаванд.
Арасан-Қопал

Арасан-Қапал Арасан-Қапал) — деҳа дар Ноҳияи Оқсуи вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Арафа

Арафа номи рӯзи нуҳуми моҳи зулҳиҷҷа, ки ҳоҷиён он рӯзро дар кӯҳи Арафот (назди Макка) мегузаронанд; рӯзи пеш аз иди Қурбон; як рӯз ё чанд рӯзи пеш аз ҳар ид ё ягон маърака: арафаи интихобот, арафаи ҷашни истиқлол.
Арафамоҳ Сафарова

Арафамоҳ Сафарова, як зани куҳансол аз ноҳияи Данғара, дар айёми пиронсолӣ нахустин маҷмӯаи шеърҳояшро бо номи "Ҳаваси пирӣ" нашр кард.
Араруама (футболбоз)

) Маркус Виникиус Рибейро Виана — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгари пойгоҳӣ.
Арафот

Арафот, Арафа — номи кӯҳ ва водӣ дар наздикии шаҳри Макка. Дар Арафот Одам ва Ҳавво, ки аз биҳишт ба ҷойҳои гуногуни замин фурӯ омада буданд, дубора бо ҳам вохӯрда, якдигарро шинохтанд. Таърих Яке аз тавҷеҳоти чунин ном гирифтани он ҷой низ ҳамин ҳодиса мебошад, зеро маънои Арафот "шинохтан, донистан" аст. Шӯҳрати Арафот марбут бо маносики ҳаҷҷи мусулмонон аст, зеро рӯзи Арафа, яъне 9 зулҳиҷҷа (як рӯз пеш аз иди Қурбон) вуқуф (истодан) дар Арафот барои ҳар як ҳоҷӣ фарз аст ва аз рукнҳои муҳимтарини ҳаҷ ҳисоб меёбад. Арафот дар Қуръон зикр шудааст. Ҳоҷиён дар Арафот он рӯз бо гуфтани "лаббайка" ва хондани дуоҳо машғул мешаванд ва намози пешину аср он ҷо мегузоранд. Арафот дар гунаи "арафа" дар забони тоҷикӣ ба ҷуз он чӣ гуфта шуд, боз маънои нав касб кардааст: рӯз ё замони қабл аз ҳар ҳодиса, бахусус ҷашнҳову идҳоро "арафа" мегӯянд.
Арахнозҳо

Арахнозҳо (юн. — тортанак ва — беморӣ) — як навъ касалии ҳайвонот, ки тортанакшаклҳо ба вуҷуд меоваранд. Ба чорводорӣ бештар канаҳои хоришак, демодекоз, канаи сурхак ва ғ. зарари калони иқтисодӣ мерасонанд. Ғизои онҳо лимфа, хун, ҳуҷайраҳои пӯст ва маҳсули илтиҳоб мебошанд. Арахнозҳоро ҳамчунин канаҳои хунмак ба вуҷуд меоранд. Дар мавриди бисёр кана задан ҳайвон гирифтори камхунӣ мешавад. Мувофиқи баъзе маълумот як канаи болиғ то 0,1 мл хун мемакад. Чунин навъҳои арахнозҳо мавҷуданд: лингватулез, акароз, псороптоз, хориоптоз, кнемидокоптози паранда, нотоэдрози гурба, саг, харгӯш, отодектози саг, рӯбоҳ, рӯбоҳи шимолӣ, гурба, демодекоз, пиемотози хукбачаҳо ва ғ. А.-и ҳайвонотро арахнологияи ветеринарӣ (байторӣ) меомӯзад. Арахнологияи ветеринарӣ дар баробари дарёфт намудани тадбирҳои мубориза ба муқобили арахнозҳо паҳншавии бемориҳои риккетсиозию вирусии одамро, ки ба воситаи канаҳо мегузаранд, пешгирӣ мекунад. Арахнозҳо хусусан дар ҷавонаҳо ва чорвои лоғар вазнин мегузаранд.
Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин

"Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин" — тазкираест, ки Тақиуддин Муҳаммади Авҳадӣ солҳои тартиб додааст. Муҳтаво Муаллиф баъдан дарёфтҳои тозаи худро то солҳои ба тазкира чун замимаи шарҳи ҳоли шоирон илова намудааст. "Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин" тарҷумаи ҳоли бештар аз 3300 шоирро дар бар мегирад. Тартиби ҷой гирифтани шоирон мутобиқи алифбои арабист. Ба 28 арса хулосаи "Арафоту-л-ошиқин ва арасоту-л-орифин"-ро бо номи "Каъбаи Арафот" тартиб додааст: Ин Каъба, ки Замзамаш бувад Оби ҳаёт, Айни Арафот омада аз зоту сифот. Лекин "Арафот" "Каъба" дорад ба дарун, Ин "Каъба" бурун омадааст аз "Арафот".
Арафур

Арафур — баҳри канорӣ дар Уқёнуси Ҳинд. Байни Гвинеяи Нав ва ҷазираҳои Танимбар, Кай. Масоҳаташ 1017 ҳазор км, ҳаҷмаш 189 ҳазор км. Чуқурии миёнааш то 200 м, дар қисми шимолу Ғарб (байни ҷазираҳои Кай ва Ару) чуқурии Арафур 3680 м аст, ки онро "жарфи Ару" меноманд. Халиҷи калонаш — Карпентария дар дарунтари хушкӣ ҷой гирифтааст. Ҷараёни об тобистон аз Ғ. ба Ш. ва зимистон баръакс аст. Ҳарор. миёнаи сатҳи об °С. Шӯрии об %0. Мавҷҳояш мӯътадил (баландии муқаррариашон 0,,6 м, ҳангоми вазиши бодҳои тӯфонӣ м). То баҳрҳои Банда ва Серами Уқёнуси Ором ба тавассути гулӯгоҳи Торрес ва то Уқёнуси Ҳинд ба воситаи Баҳри Тимор сайрхати обӣ дорад.
Ёсир Арафот

ҷоизаи Ҷавоҳирлаъл Неҳрӯ ҷоизаи сулҳ ба номи Феликс Уфуэ-Буанйӣ Ҷоизаи "Думаъноӣ" Ёсир Арафот (августи 1929, Қоҳира — 11 ноябри 2004, Порис), номи пурра ба ҳангоми таваллуд — Муҳаммад Абдурраҳмон Абдуррауф Арафот ал-Қудва ал-Ҳусайнӣ, ҳамчунин маъруф бо куняи Абуаммор — ходими сиёсӣ, роҳбари (президенти) ҳаракати миллии Фаластин аз соли 1993, раҳбари ҳаракати ФАТҲ ва раиси Комитети иҷроияи Ташкилоти озодибахши Фаластин (ТОФ) (аз соли 1969); яке аз барандаҳои Ҷоизаи Нобел, (Ҷоизаи Нобелӣ барои Сулҳ) дар соли 1994. Зиндагинома Солҳои дар факти инженерии Донишгоҳи Қоҳира хондааст. Иштирокдори ҷанги арабу Исроил дар соли 1948. Соли 1952 дар Миср Лигаи донишҷӯёни фаластиниро таъсис дод. Ҳангоми бӯҳрони Суэс командири отряди фаластинии тахрибӣ буд. Яке аз поягузорон ва роҳбари доимии ҳаракати фаластинии ФАТҲ, ки ҳадафаш муборизаи мусаллаҳона бар зидди Исроил барои бунёди давлати мустақили Фаластин аст. Аз фев. 1969 раиси Комитети иҷроияи Ташкилоти озодибахши Фаластин (ТОФ). Соли 1974 ғояи ташкили давлати Фаластинро дар ҳудуди ишғолкардаи Исроил аз соҳили ғарбии дарёи Урдун ва ҳамзамон барқарории сулҳ миёни Фаластину Исроил ба миён гузошт, ки аз тарафи бисёр давлатҳои ҷаҳон эътироф гардид. Апрели 1989 Президенти давлати Фаластин эълон гардид. 4 майи 1994 бо Исроил дар бораи барқарор намудани мухторияти Фаластин дар сектори Ғаззаҳ ва қисмати ғарбии дарёи Урдун созишнома ба имзо расонд. Аз соли 1996 роҳбари Маъмурияти миллии Фаластин. Дорандаи Мукофоти сулҳи Нобел.
Чормағзи заминӣ

Чормағзи заминӣ, финдиқи заминӣ, арахис — гиёҳи яксолаест аз оилаи лӯбиёиҳо. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пояаш борик, сершохи сабз ва серпашмак, ба монанди палак месабзад. Баргаш мураккаби пармонанд (аз 2 ҷуфт баргчаҳо иборат), хушагулаш -гула, шукуфааш зард ё норинҷӣ, ғилофакмевааш -тухма (дарозиаш см), мағзаш лӯнда ё дарозрӯя, гулобӣ ё гулобии ҷигарранг, май гул, июл — октябр мева мекунад. Парвариш Чормағзи заминиро дар Тоҷикистон аҳён-аҳён дар заминҳои обӣ мепарваранд. Онро бештар дар ноҳияҳои ҷанубии қисми аврупоии Русия, Қрим, Қафқозва Осиёи Миёна мекоранд. Корбурд Чормағзи заминӣ рустании ғизоист. Мағзаш % равған ва 20,,3 % сафедаи хушҳазм дорад. Мағзи онро хом ё бирён карда истеъмол мекунанд. Кунҷорааш хӯроки серғизои чорвост. Баргу пояи чормағзи заминӣ серсафеда буда, онҳоро чорво нағз мехурад, аз ҷиҳати серғизоӣ ба хошоки себарга ва юнучқа баробар аст. Чормағзи заминӣ хокро аз моддаҳои нитрогендор ғанӣ мегардонад.
Арахт

Арахт — деҳа дар вилояти Бадахшони Афғонистон. Дар ноҳияи Шуғнон ҷойгир аст.
Арачунский (деҳа)

Арачунский) — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Сковородинский, вилояти Амур медарояд.
Арахноидит

Арахноидит (юн. — тортанак ва — шакл) — газаки анкабутпардаи мағзи ё ҳароммағз. Одатан ҳамроҳи газаки пардаи нарми мағзи пайдо мешавад. Арахноидит баъд аз бемориҳои сироятии шадид ва музмин, мас., грипп, газаки римноки бинивораи иловагӣ, гӯш, бодомак, баъд аз осеби косахонаи ва сутунмӯҳра, дар натиҷаи заҳролудӣ аз сурб пайдо мешавад. Чун оризаи зарбу лати косахонаи, грипп ва дигар бемориҳо арахноидит аксар вақт ҳангоми риоя накардани режими бистарӣ ва иҷро накардани тавсияи духтур ба амал меояд. Ҳангоми арахноидит анкабутпарда ва пардаи нарми мағзи ғафс шуда, гардиши моеи ҳароммағз вайрон, фишори дохилии косахонаи сар баланд мегардад, дарди сари бардавом пайдо мешавад, ки аломати маъмули арахноидит аст. Дар баъзе ҳолатҳо хуруҷи саръ ба мушоҳида мерасад. Ҳангоми газаки пардаҳое, ки асаби босираро фаро гирифтаанд, босира суст мешавад; дар натиҷаи арахноидит-и қисмҳои ақиби мағзи чархзании, пастшавии шунавоӣ, ихтилоли мувозанат ба вуҷуд меояд. Аз сабаби илтиҳоби пардаи решачаҳои ҳароммағз дар ҷисм ва дасту по дард пайдо мешавад. Пайдоиш ва сабаби арахноидит-ро духтур баъди дар шӯъбаи неврологӣ бодиққат муоина кардани бемор муайян менамояд. Ҷараёни беморӣ музмин буда, дар мавридҳои пешгирӣ накардани он шахс солҳои дароз аз дарди азият мекашад, босира суст, шунавоӣ паст мешавад. Саривақт муолиҷа кардани бемориҳои шадиди сироятӣ ва музмини илтиҳобии ҳалқу бинӣ ба инкишофи арахноидит роҳ намедиҳад. Ҳангоми бо сурб сару кор доштан, риояи қоидаҳои техникаи бехатарӣ шарт ва зарур аст.
Арашан (вилояти Чуй)

Арашан (Арашан) — деҳа (айыл) дар ҳайати деҳистони Арашани ноҳияи Аломудини вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 3926 нафар дар соли 2023.
Араэл Аргелес

Араэл Аргелес Родригес (апрели 1987) — футболбози кубагӣ, дарвозабон.
Арақ (нӯшиданӣ)

Арақ — нӯшидании спиртдор; омехтаи спирт ва об. Арақро аз ҷавдор, гандум ва ҷав мекашанд. Барои тайёр кардани арақ омехтаи спирт ва об аз қабати ангишти фаъол гузаронда мешавад. арақ метавонад 40, 50, 56 фоиз спирт дошта бошад. Ба арақ қиёмҳои гуногунро низ ҳамроҳ менамоянд. Баъзе анвои Арақро бо роҳи буғронии моеъҳои ширини туршшуда тайёр мекунанд, масалан, аз шираи ангур майи ангур ва аз шираи олуболу майи олуболу ва ғайра. Дар заводу корхонаҳои шаробкашии Тоҷикистон навъҳои гуногуни арақ, чунончи "Шоҳона", "Тоҷикистон", "Душанбе", "Фондарё", "Сим-сим", "Арақи суғдӣ", "Арақи Хайём", "Русская водка", "Белая берёза" ва ғайра истеҳсол карда мешаванд.
Тортанакшиносӣ

Тортанакшиносӣ, арахнология (от "тортанак" и — "илм") — бехше аз ҷонваршиносӣ, ки тортанакшаклҳоро меомӯзад. Таърих Миёнаи тортанакшиносӣ 19 чун соҳаи мустақили илм аз энтомология ҷудо шудааст. тортанакшиносӣ назариявӣ ва амалӣ мешавад. Мавзӯи таҳқиқи тортанакшиносӣ экология, таснифот, таҳаввулот ва зоогеографияи тортанакшаклҳост. тортанакшиносӣ дар робита бо микробиология, вирусология, протозоология ва гелминтология инкишоф меёбад. Вобаста ба аҳамият ё зарари тортанакшаклҳо тортанакшиносиро ҳамчунин ба тортанакшиносии кишоварзӣ (зараррасонҳои растанӣ ва маҳсулотро тадқиқ менамояд), тортанакшиносии тиббӣ (ангезанда ва паҳнкунандагони бемориҳои гузарандаи одамро меомӯзад) ва тортанакшиносии ветеринарӣ (ангезанда ва паҳнкунандагони касалиҳои ҳайвонотро тадқиқ мекунад) ҷудо менамоянд. Вале чунин тақсимот шартист, зеро аҳамияти бисёр тортанакшаклҳо то ҳол пурра омӯхта нашудааст. Оид ба тортанакшиносӣ (тортанак ва каждумҳои заҳрнок) хусусан ох. тортанакшиносӣ 19 — авв. тортанакшиносӣ 20 пажӯҳишҳои назаррас анҷом ёфтанд. Дар инкишофи ҷиҳатҳои биологӣ, тиббӣ ва ветеринарии тортанакшиносӣ саҳми олими шӯравӣ Е. Н. Павловский арзанда аст. В. тортанакшиносӣ Догел ва шогирдони ӯ оид ба масъалаҳои умумии ҳайвоноти бемӯҳра, аз ҷумла тортанакшаклҳо тадқиқот бурда, ба инкишофи асоси назариявии тортанакшиносӣ кумак расонданд. Тортанакшаклҳо намуду хелҳои зиёд дошта, қариб дар тамоми ҷаҳон паҳн шудаанд. Мас., дар Тоҷикистон қариб 700 намуди тортанакшаклҳо мавҷуд аст. Онҳо ба кишоварзӣ зарари калон мерасонанд. Бинобар ин ҳаматарафа ва пурра омӯхтани тортанакшиносӣ аҳамияти бағоят калон дорад. Оид ба тортанакшиносӣ дар Институти зоология ва паразитологияи АИ ҶТ, кафедраҳои зоологияи ДМТ, ДДОТ ва кафедраи микробиология, эпизоотология ва паразитологияи ДАТ тадқиқот бурда, усулҳои муборизаро ба муқобили онҳо дарёфт менамоянд.
Арақбодом

Арақбодом — навъе аз бодомҳои маҳаллӣ. Баргаш нештаршакли нӯгтез, суфтаи ҷилодор, сабзи баланд. Гулаш калони панҷбарга, сафеди сурхтоб. Мевааш майда (вазнаш 1,7 г), лӯнда, пӯсташ тунук ва сахт; мағзаш хурд (1,,2 г), пурра, ширин ё андак талх. Дарахташ камҳосил, ниҳоли пайвандиаш баъди соли шинондан самар меоварад. Давраи нашви арақбодом рӯз аст; авв. март гул карда, нимаи июл мағзаш мепазад. Аз дарахти -солааш кг ҳосил меғундоранд. Мағзи арақбодом хосияти хуби шифоӣ дошта, дар тибби халқӣ фаровон истифода мешавад. Ҳангоми табларза, шикамдард ва исҳол мағзи арақбодомро кӯфта, бо орд атола мепазанд ва мехӯранд. Дар натиҷа бемор арақ карда, шифо меёбад. Марҳами мағзи арақбодом давои хуби фасодрон буда, равғанаш ба дарди гӯш нофеъ аст. Арақбодом бештар дар ноҳ-ҳои Бобоҷон Ғафуров, Ғончӣ, Конибодом, Панҷакент ва баъзе ноҳ-ҳои водии Ҳисор парвариш карда мешавад. Дарахташ ба камобӣ тобовар буда, аз касалӣ ва ҳашарот зарар мебинад.
Арақӣ

Арақӣ — ҳунари классикии меъморӣ дурдонаи бебаҳои таърихӣ мебошад. Арақии чойхона шашошёна аст. Васеъгии ошьёнаи якуми аракй аз 16 то 24 см буда, дар болои он х, ошияҳои боди-рингшакл, танаи моршакл, дандонаи аррашакл, муаллакхошия ва ғайрахо, ки васеъгии тахтаи онҳо 5Х 10 см мебошанд, болои дам ҷойгир шудаанд. Ошьёнаи сеюм аракии новашакл аст, ки дар болои он шарафаи бодирингшакл бо хошияи морпеч ва дандонаи аррашакл оро дода шудааст. Толори марказии чойхона аз аракии шашошьёнагии хеле зебо, пурраю мукаммал иборат аст. Кисмҳои алохидаи аракй сурати гулҳои хашткунҷаю шашкунҷа, гунчашакл ва ғайрахоро ба худ гирифтаанд. Аракй аЗ тахтаи дарахти санавбар сохта шудааст.
Арақа

Арақа — болори сербарест дар пештоқи бино. Устоҳо ин ҷузъи меъмориро шоҳпул ҳам мегӯянд. Аксар вақт рӯи арақаро кандакорӣ мекунанд ва ё ба нақшҳои гуногун ороиш медиҳанд. Устоҳои гулдаст баъзан байтҳои пурҳикмати шоиронро дар рӯи он сабт мекунанд. Арақа дар санъати меъмории шарқ бештар дар масҷиду мадрасаҳо, манзилгоҳҳо истифода мешуд. Арақаи Айритом яке аз намунаҳои хуби арақаи ниёгон аст. Арақаро дар меъмории ҳозиразамон низ истифода менамоянд.
Арақаи Айритом

Арақаи Айритом, Арақаи Ҳайратон — арақаи сангинест, ки дар болои даромадгоҳи маъбади буддоии шаҳри қадимӣ садаҳои — мелодӣ гузошта шуда буд. Ҳоло харобаи онро Айритом ё Ҳайратон меноманд, ки 18 км шарқтари шаҳри Тирмиз воқеъ аст. Арақаи Айритомро соли 1933 марзбонон тасодуфан дар соҳили рӯди Аму ёфтанд. Арақаи сангин тақрибан 0,5 м баландӣ дорад; дар рӯи он ду қатор баргҳои калони кунгур ва дар байни қатори болоии баргҳо тасвири тосарисинагии панҷ нафар машшоқон ва ҳашт нафар назроварон канда шудаанд. Тасвири релефии ҷуссаҳо чунон барҷаста аст, ки он қариб ба муҷассама шабоҳат дорад. Аксари персонажҳо аз ҷинси зан мебошанд. Машшоқон созҳои мусиқии уд, қӯшнай, санҷ, табл ва чилтор менавозанд. Назроварон дар даст мева, гулшадда ва зарфҳо доранд. Симои зоҳирии персонажҳои Арақаи Айритом хеле ҷолиби диққат аст. Онҳо рӯи кулча, чашмони калони қадре бодомӣ, абрӯвони камоншакл, биниҳои росту кӯтоҳ, даҳони хурд, манаҳҳои сергӯшт доранд. Кулоҳҳои гуногуни қиматбаҳо, тавқи гардан, гӯшвораю шаддаи мӯҳраҳои мураккабшакл, либоси музайян бо ҷузвиёти майда хеле воқеӣ тасвир шудаанд. Созҳои мусиқии дар даст доштаи машшоқон барои омӯхтани санъати қадими мусиқии маҳал аҳамияти калон доранд. Арақаи Айритом аз рӯи услуб ва амал мансуби санъати кушониён буда, ба ёдгориҳои садаи шимоли Ҳиндустон хеле монанд аст ва намунаи олии саънати қадими муҷассамасозии Осиёи Миёна мебошад. Олимон муайян кардаанд, ки мазмуни Арақаи Айритом ба гуфтор дар бораи Фавти Кабири Буддои Гаутама "Паринирвана-ҷатака" вобаста аст; машшоқон панчамаҳашабдаи ба шакли инсонӣ даровардашудаанд, ки панҷ Садои кабири асотири ҳиндиро ифода мекунанд, назроварон дэ вапутра, яъне духтарони назровари осмонианд. Агар машшоқон бо гармонияи осмонӣ самъи Буддоро роҳат диҳанд, назроварон ба роҳи ӯ гул пошида муаттар мекунанд.
Арақчин

Арақчин — навъи сарпӯши сабуки гирдшакл, ки аз матоъи тунуки сафед медӯзанд. Сарпӯшро бештар аз таги дигар кулоҳҳо мепӯшанд. Арақчинро мардҳо дар фасли гармо рӯзона аз таги телпаку салла ва шабона вақти хоб низ мепӯшанд. Як.
Арақчин (деҳа, н. Варзоб)

Арақчин — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чорбоғи ноҳияи Варзоб. Аз Арақчин то маркази ноҳия 31 км. ва то маркази шаҳри Душанбе 19 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 1570 нафар, тоҷикон. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, клуб ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз чашма обёрӣ мешаванд. Таърих ва мардум Деҳаи Арақчин дар доманаи ҷанубии қаторкӯҳҳои Ҳисор ва тақрибан дар баландии 1100м-1200м аз сатҳи баҳр ҷойгир шудааст. Ҳудуди имрӯзаи деҳа тақрибан 16 гектарро ташкид намуда релефи он баландкӯҳ ва кӯҳсор мебошад. Дар кори барқарорсозии ҳокимияти нав фарзанди ин деҳа Теша Ризоев, Асадулло Хайруллоев, Нурулло Ғуломов, Қаюм Қодир ва Қурбон Азизовҳо, Мирзо Саъдулло Рабиӣ ва Абдурашид Тошев хеле калон мебошад. Аввалин мактаби Шуравӣ дар деҳа тобистони соли 1928 ташкил ёфтааст, ки омӯзгори нахустини он Ҷумъаев Ш аз шаҳри бостонии Самарқанд мебошад. Шахсияҳои маъруф Зодагони деҳаи Арақчин бо фаъолияти густурдаи худ дар ҳаёти ҷамъиятиву сиёсии ҷомеа фаъолона ширкат меварзиданд. Шоир Саъдулло Рабиӣ чун вассофи ҳаёти нав баромад намуда соли 1934 чун вакил дар анҷумани нависандагони шуравӣ иштирок намуда буд. Абдусалом Рабиев барои хидматҳои арзандааш сазовори унвони Қаҳрамони меҳнати Сотсиалистӣ, дорандаи Ордени Ленин ва ду даъват вакили Шурои Олии Тоҷикистон шуда буд. Дар солҳон ҶБВ 49 нафар фарзандони деҳа ба ҷанг ва ба баталионҳои меҳнатӣ даъват шуда 20 нафари онҳо аз ҷанг барнагаштанд.
Архимед

Архимед, Арашмидус, Аршимедес — риёзидон ва механики Юнони Бостон. Зиндагинома Архимед дар Сиракуза (ҷаз. Ситсилия) таваллуд шуда, бештари умри худро дар ҳамон ҷо гузарондааст. Тахмин меравад, ки ӯ писари ситорашинос Фидий будааст. Архимед фаъолияти илмии худро чун механик ва техникашинос оғоз намуд. Ба Миср сафар карда, бо олимони Искандария (Конон, Эратосфен ва дигарон) робитаи илмӣ пайдо кард, асарҳои онҳоро омӯхт. Ин ба инкишофи фаъолияти илмии Архимед такони зӯр дод. Архимед ба аҳли дарбори подшоҳи Сиракуза Гиерони наздик буд. Дар ҷанги дуюми Пунӣ Архимед мудофиаи муҳандисии Сиракузаро ташкил кард. Мошину механизмҳои ҳарбие, ки ӯ сохта буд, римиёнро аз ҳуҷуми қатъӣ ба шаҳр боздоштанд. Архимед ҳангоми аз тарафи қӯшуни Марселл ишғол кардани Сиракуза аз дасти аскари римӣ кушта шуд. Дар қабри Архимед ёдгорие гузошта шудааст, ки шакли кура ва силиндри дар атрофи он кашидашударо дорад. Мазмуни катибаи санги мазор он аст, ки ҳаҷми шаклҳои мазкур чун 2 нисбат доранд. Ин нисбатро маҳз Архимед кашф карда буд. Пажӯҳишҳо Мавзӯи асосии тадқиқоти математикии Архимед ҳал кардани масъалаҳо доир ба ҳисоб кардани масоҳат ва ҳаҷми ҷисмҳои гуногун буд. Аз ҷумла ӯ масоҳати эллипс ва сегменти параболаро ҳисоб кард; масоҳати конус ва кура, ҳаҷми кура ва сегменти сферавӣ, инчунин ҳаҷми ҷисмҳои дар натиҷаи дар гирди меҳвараш давр задани шаклҳои геометрӣ ҳосилшавандаро ёфт; хосияти хати каҷеро тадқиқ кард, ки сонитар бо номи спирали Архимед маъруф гардид; ҳосили ҷамъи прогрессияи геометрии беинтиҳои махраҷиаш 14-ро ҳисоб кард, ки дар таърихи математика нахустин мисоли қаторҳои беинтиҳо ба ҳисоб меравад. Архимед дар "Псаммит" ном асараш ба ададҳои ҳар қадар калон имконпазир будани ному ишорагузориро исбот кард. Аксиомаи Архимед (дарозии порчаи кӯтоҳи ду порчаи нобаробарро якчанд маротиба афзуда, дарозии аз порчаи дароз дарозтар ҳосил кардан мумкин аст) аҳамияти махсус дорад. Ин аксиома "мураттабияти архимедӣ" ном мафҳумро муайян мекунад, ки дар математикаи муосир мавқеи муҳим дорад. Архимед адади 3,14-ро хеле дақиқ ҳисоб кард ва ҳудуди носаҳеҳии онро нишон дод: Архимед дар инкишофи механика низ саҳми бузург гузоштааст. ӯ дар яке аз асарҳои аввалинаш байни сутунҳои болор тақсимшавии вазнро тадқиқ кард. Таърифи мафҳуми маркази вазни ҷисм ва кашфи ифодаҳои математикии қонуни фишанг низ ба Архимед мансуб аст. Архимед асосгузори статика ва гидростатика мебошад таъсири калон расондаанд. Бо номи Архимед дар Моҳ танӯра ва қаторкӯҳ, инчунин астероид гузошта шудааст.
Арбeн Мускaй

рбн Мускй (27 июни 1994) — футболбози Албанӣ, муҳофизи рост, муҳофиз.
Арбатская

"Арбатская" — истгоҳи хатти Арбатская-Покровская дар метрои Маскав аст. Дар байни истгоҳҳои "Площадь Революция" ва "Смоленская" ҷойгир аст. Истгоҳ бо як пойгоҳи чуқури сеқутба тарҳрезӣ шудааст. 5 апрели соли 1953 дар доираи қисмати "Площадь Революция" - "Киевская" кушода шудааст. Истгоҳ мақоми мероси фарҳангии муайяншударо дорад. Он номи худро аз кӯчаи Арбат гирифтааст, инчунин истгоҳи ҳамон ном дар хатти Филёвская низ вуҷуд дорад. Истгоҳ яке аз гузаргоҳҳои калонтарини сегона дар метрои Маскав мебошад ва ба истгоҳҳои зерин гузариш дорад: "Библиотека имени Ленина" дар хатти Соколническая, "Александровский сад" дар хатти Филёвская ва "Боровицкая" дар хатти Серпуховская-Тимирязевская. Ин яке аз истгоҳҳои маркази чорҷонибаи мубодила - "Александровский сад — Арбатская — Библиотека имени Ленина — Боровицкая" мебошад.. Истгоҳҳо:.
Арбeр Ҳaлити

рбр Ҳлити (25 январи 1992) — футболбози Албанӣ, ҳамлагар.