Размдор

Размдор — дараҷае размоварӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз размовар ва пойинтар аз разморо дорад ва баробар бо новёр якум дар нерӯи дарёӣ аст; сержант 1. Размдор дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми фармондеҳи рада ро дорад, ки ягоне размиест, ки аз ду гурӯҳ (сарбоз) ташкил шуда ва бахше аз таҳм аст 2; отделение 3. Размдор ҳамчунин мақоми созмонии фармондеҳи тонк ва фармондеҳи зиреҳпӯшро дорад. Вожашиносӣ "Размдор" ба маънои "ҷанговар; ҷангҷӯ; размӣ" аст 4 ва аз як вожа ва як пасванд сохта шудаву мақулаи дастурии он исм ва сохтвожаи он ба сурати исм (разм) + пасванд (-дор) аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст: разм (- " рада " эронии бостон: - " ороиши ҷангӣ " аз - " оростан; тартиб додан, идора кардан " 5) + -дор (- эронии бостон: - "доштан; доранда"), ки ба исм афзуда мешавад ва умуман маънии "нигаҳдоранда"-ро мерасонад 6. Вожасозӣ бо пасванди "-дор" аз куҳантарин замонҳо ба кор меравад. Чунончи, дар забони эронии бостон "--" " дорандаи сипоҳ, сипаҳдор " 7 ва дар "сипаҳдор" ва "лашкардор" бо ҳамин пасванд сохта шудаанд. Сипаҳдор ё сипоҳдор аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва мутародиф бо "сипаҳсолор" ва "фармонраво; подшоҳ" аст ва "сипаҳдорӣ" низ "амали сипаҳдор, сардории сипоҳ, фармондеҳӣ"-ро мегуфтанд 8. Чунончи, Фирдавсӣ "сипаҳдор"-ро ба маънои "фармондеҳи сипоҳ" бисёр ба кор бурдааст: Таҳамтан ҳамон гаҳ забон баркушод, Паёми сипаҳдори Эрон бидод 9. Сипаҳдори Турон чу з-он гуна дид, Сабук сар аз он ҷанг берун кашид 9. "Лашкардор" низ аз истилоҳоти куҳани низомӣ ва ба маънои "идоракунанда ва фармондеҳи лашкар" аст ва "амалу шуғли лашкардор; нигаҳдории лашкар; фармондеҳии лашкар"-ро "лашкардорӣ" мегуфтанд 8. Лашкардор дар "Марзбоннома" ба маънои "фармондеҳи лашкар" ба кор рафтааст: "Корҳои мамлакат ба мардони кору лашкару лашкардор рост ояд" 4. Чун яке аз куҳантарин маъниҳои разм — "рада" буда, ки номи хурдтарин ягони размӣ дар нерӯҳои мусаллаҳ аст, "размдор" дар қиёс бо сипаҳдор ва лашкардор ба маънои " фармондеҳи рада " гирифта шудааст, ки мақоми созмонии ӯро дар силсиламаротиби низомӣ бозтоб медиҳад. "Размдор" барои ҷойгузинии дараҷаи низомии "сержант" ба Вазорати дифоъи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудааст 10. Пешина Мақоми фармондеҳии рада нахустин бор дар сипоҳи Ҳахоманишиён (550 – 330 то милод) падид омадааст. Дар сипоҳи Ҳахоманишиён (- сипоҳ), ки бар пояи радабандии даҳ-даҳӣ созмон ёфта буд, аз 10 сарбоз як - даҳа ташкил мешуд, ки сардораш - даҳабад буд 11. Аз 10 даҳа як - сада ташкил мешуд, ки фармондеҳаш - садабад буд 11. Аз 10 сада як - ҳазора ташкил мешуд, ки онро - ҳазорабад фармондеҳӣ мекард 12. Аз 10 ҳазора як - бевара ташкил мешуд, ки фармондеҳаш - беварабад буд 12. Сарфармондеҳи сипоҳи Ҳахоманишиён - сипаҳбад буд 13. Агар шумори нерӯҳои ин ягонҳоро бо воҳидҳои низомии артишҳои имрӯзӣ ҳамсанҷӣ кунем, даҳа бо отделение, сада бо рота, ҳазора бо полк, бевара бо дивизия ва сипоҳ бо армия баробар мешаванд. Бо ҳамин қиёс, даҳабад бо сержант ё старшина, садабад бо лейтенант ё капитан, ҳазорабад бо майор ё полковник, беварабад бо генерал-майор ё генерал-лейтенант ва сипаҳбад бо генерал-полковник ё генерали артиш баробар мешаванд. Сержант худ ба маънои "чокар, хидматгор, хидматгузор" аст ва ҳамчун рутба нахустин бор дар асри дар артиши Фаронса ва сипас артишҳои Олмон ва Бритониё ба кор рафтааст. Дар садаҳои миёна дар нерӯҳои муздур ва артиши кишварҳои урупоӣ шаш намуд сержант хидмат мекард: Дар Артиши Сурх дараҷаи "сержант" ҳамчун рутбаи шахсӣ 2 ноябри соли 1940 ҷорӣ шуда буд. Дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ин дараҷа 23 феврали соли 1993 ҷорӣ шудаву чаҳор рутба дорад: Дар нерӯҳои мусаллаҳ барои фармондеҳии ҳар ягони размӣ мақоми созмоние дар назар гирифта шудааст. Бино бар ойинномаҳои низомӣ, мақоми созмонии ин дараҷадорон фармондеҳии рада, тонк, зиреҳпӯш ва дигарҳо аст. Размдор ҳамчун дараҷаи низомӣ соли 1991 дар нерӯҳои заминиву ҳавоии Сипоҳи посдорон ҷорӣ шуда 8 14 ва ду рутба дорад, ки баробар бо рутбаҳои зерин дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳастанд: Пайвандҳо.