ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Воқеъоти Оламгирӣ

"Воқеъоти Оламгирӣ" — асари таърихнигор ва шоири форсизабони Ҳиндустон Оқилхони Хофӣ (1614–96), ки ба султон Аврангзеби Оламгир (1658–1707) бахшида шудааст. Бо сабаби зикр нагардидани номи муаллиф дар "Воқеъоти Оламгирӣ" дар маъхазҳои таърихӣ бо номҳои "Ҳолоти Оламгирӣ", "Вақоеи Оламгирӣ", "Зафарномаи Оламгирӣ" ва "Иқболномаи Оламгирӣ" ёд мешавад. Муаллиф тақр. 50 соли ҳаёташро ҳамроҳ бо Аврангзеб гузаронида, "Воқеъоти Оламгирӣ"-ро дар асоси мушоҳида ва хотироти шахсиаш аз давраи дӯстиаш бо шоҳзода Аврангзеб то замони ҳокими ш. Деҳлӣ буданаш таълиф намудааст. "Воқеъоти Оламгирӣ" тартиб ва танзиме хоссе надошта, бе муқаддима бо мадҳи Аврангзеб оғоз мешавад. Аз рӯйи тарҳи нигориш "Воқеъоти Оламгирӣ" ба ду қисм тақсим мешавад: давраи волии Дакан будани Аврангзеб (1636–1658) ва панҷ соли салтанати Аврангзеб (1658–63). Қисмати аввал таҳти унвонҳои хос ва қисмати дуввуми "Воқеъоти Оламгирӣ" ба тартиби солнома таълиф ёфтааст. "Воқеъоти Оламгирӣ" барои омӯзиши муборизаҳои ҳокимиятхоҳии шоҳзодагон Шуҷоъ, Дорошукӯҳ, Аврангзеб, Мурод ва сарнигун шудани Шоҳиҷаҳон аз тахт, дастгир гардидани шоҳзода Муродбахш, ба тахт нишастани Аврангзеб, қатли Дорошукӯҳ, Муродбахш ва шоҳ Шуҷоъ маъхази муҳим мебошад. "Воқеъоти Оламгирӣ" соли 1935 дар Лоҳур чопи сангӣ шуд.
Воқеъоти Темурӣ

"Воқеоти Темурӣ" — тарҷумаи форсии шарҳи аҳволи Темури Курагонӣ, ки руйдодҳои замони зиндагии амирро аз 7-солагӣ то охири умраш дар бар мегирад. Ба қавли тарҷумон Мир Абутолиб Ҳусайнии Турбатӣ, "Воқеъоти Темурӣ" тарҷумаи "Тузуки Темурӣ" аст, ки аз ҷониби Амир Темур ба забони туркӣ навишта шуда буд. Баъдтар бо фармони султони Темуриёни Ҳинд Шоҳиҷаҳон (ҳукмронӣ 1628–1658) матни тасҳеҳшудаи "Воқеъоти Темурӣ" дар муқоиса бо "Зафарнома"-и Шарафуддин Алии Яздӣ ва дигар асарҳои таърихӣ бо номи "Малфузоти Соҳибқирон" аз ҷониби Муҳаммадафзали Бухорӣ таҳия карда шуд. Гарчи донишмандони бузург Ч. А. Стори ва Ч. Риё ба қалами амир Темур мансуб будани "Воқеъоти Темурӣ"-ро рад кардаанд, аммо дар ҳар сурат барои омӯзиши таърихи Осиёи Марказӣ, Хуросон ва Ҳинд аҳаммият дорад.
Воқеъоту-л-Ҳисомӣ

"Воқеоту-л-Ҳисомӣ" — мусаммо ба "ал-Аҷнос", асари ас-Садру-ш-Шаҳид Ҳисомуддин Умар ибни Абдулазиз ал-Бухорӣ (фавт 1141) дар фиқҳ ба забони арабӣ. Китоб асосан аз табақаи сеюми масъалаҳои фиқҳӣ (масъалаҳои иҷтиҳодии маъруф ба воқеот) иборат аст. Муаллиф дар он ҳамаи масъалаҳои фиқҳии китобҳои "Навозил"-и фақеҳ Абулайси Самарқандӣ, "Воқеот"-и Аҳмад ибни Умари Нотифӣ (фавт 1054), "Фатово"-и Абубакр Муҳаммад ибни Фазл ва "Фатовои аҳли Самарқанд"-ро гирд овардааст. "В." аз ҷиҳати таркиб ба китобҳо, ҳар як китоб ба бобҳо тақсим шудааст. Муаллиф китобҳоро ба тартиби "Мухтасар"-и Ҳокими Шаҳид ва бобҳоро ба тартиби бобҳои "Навозил"-и фақеҳ Абулайс мураттаб сохта, марҷаъҳои масъалаҳоро бо аломатҳои шартӣ ифода кардааст. Мас., "Воқеот"-и Нотифиро бо ҳарфи "вов", "Фатово"-и Абубакр Муҳаммадро бо ҳарфи "бо" ва "Фатовои аҳли Самарқанд"-ро бо ҳарфи "син" ёд кардааст. Фуқаҳо минбаъд онро мавриди омӯзиш ва шарҳу таҳзиб қарор додаанд. Аз ҷумла, Муҳаммад ибни Муҳаммади Кошғарӣ соли 1288 дар Арбил масъалаҳои ин китобро таҳзибу танқеҳ карда, онро ба шакли мунтахаб даровардааст.
Воқеъаҳои зиндагии як духтари барда

Воқеъаҳои зиндагии як духтари барда, ки худи ӯ навиштааст — худзиндагиномаи Ҳарриет Ҷейкубз, модараш ва бардаи фирорӣ, соли 1861 аз ҷониби Л. Мориё Чилд, ки онро муаллифи он таҳрир кардааст, нашр шудааст. Ҷейкубз тахаллуси Линдо Бринтро истифода бурдааст. Ин китоб зиндагӣ Ҷейкубзро ба унвони як барда мустанад мекунад, ки чигуна озодӣ барои худ ва фарзандоншро ба даст меовард. "Воқеъаҳои зиндагии як духтари барда" аз нахустин китобҳоест, ки ба муборизаҳои бардаҳои зан барои озодӣ, муборизаҳои онҳо дар баробар озор ва азияти ҷинсӣ ва талош барои муҳофизат аз нақши худ дар ҷойгоҳи зан ва модар мепардозад 1. Пас аз ин ки ин китоб таҳти таъсири ҷанг дохилии Омрико қарор гирифт ва рӯ ба фаромӯши рафт, дар охирҳои қарни бистум дубора кашф шуд. Яке аз муҳаққиқон дар мавриди ин китоб таҳқиқоте анҷом дод ва Ҳарриет Ҷейкубзро ба унвони нависанда муаррифӣ кард ва бисёре аз рухдодҳо ва афроди мавҷуд дар зиндагии ӯро, ки бо ин худзиндагинома мутобиқат доштанд, мустанад кард. Ин китоб токунун ба форси тарҷума нашудааст.
Воқиф, Мулло Алиқули Халхолӣ

Воқиф. Зиндагинома Номаш дар "Тазкираи Насрободӣ", "Донишмандони Озарбойҷон", "Фарҳанги суханварон" ва ғ. ёд шудааст. Дар Исфаҳон муаллим будааст. Дар навъҳои гуногуни адабӣ шеър гуфтааст, ки онҳо дар девонаш фароҳам омадаанд. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд: Нест равшантинатонро аз ғами гардун малол, Дар дили дарё гиреҳ кай мавҷи дарё мешавад. Дар либоси фақр ҳам осудагӣ набвад маро, Бахяҳои хирқа бар ман ҷодаҳои ваҳшат аст.
Воқиф (шоир)

Воқиф — шоир и тоҷик. Зиндагинома Мувофиқи маълумоти тазкиранигор Малеҳои Самарқандӣ, Воқиф аслан аз мардуми Қандаҳор будааст. Ба Исфаҳон омада, ба хидмати ҳукмрони давр ворид гардид. Малеҳо бо ӯ вохӯрда, намунаҳои ашъорашро барои тазкирааш гирифтааст. Ашъорашро "бисёр-бисёр намакин ва матин" гуфтааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд: Ишқ агар з-ин гуна берун оварад он моҳро, Далви Юсуф косаи дарюза гардад чоҳро. Ваҳдати оина аз як оҳ барҳам мехӯрад, Касрати ғам бештар бошад дили огоҳро. Арзи матлабро маҷоли як қадам рафтор нест, Обрӯ гул карда азбас хоки ин даргоҳро.
Воқидӣ

Муҳаммад ибни Умари Саҳмӣ, маъруф ба ал-Воқидӣ — муаррих ва сиранигори машҳури ислом. Зиндагинома Дар ибтидо ба тиҷорати гандум машғул буд ва баъди аз даст додани сармояаш соли 797 ба Бағдод омад ва бо Яҳё ибни Холиди Бармакӣ робитаи дӯстӣ барқарор кард. Яҳё Воқидӣ-ро ба халифа Ҳорунаррашид наздик гардонд. Пас аз мулозамати кӯтоҳе халифа мансаби қозии Бағдодро ба ӯ вогузор кард, ки то рӯзи вафоташ бар он боқӣ монд. Воқидӣ дар бораи зиндагии Паёмбар (с) ва аҳди хилофати рошидӣ маълумоти фаровон дошт. Шогирдаш Саъд ибни Манеъ, маъруф ба Котиби Воқидӣ, тақр. нисфи ривоёти "Табақот"-и худро аз ӯ нақл кардааст. Маълумоти таърихии Воқидӣ сарчашмаи умдаи таълифоти муаррихони баъдӣ, ба монанди Ибни Исҳоқ, Калбӣ, Табарӣ, Ибни Касири Димишқӣ ва дигарон будааст. Осори зиёде дар риштаи таърих ба Воқидӣ нисбат дода шудааст. Аз ҷумла, "ал-Мағозӣ-н-набавия", "Фатҳу Ифриқия" (дар ду ҷилд), "Фатҳу-л-Аҷам", "Фатҳу Миср ва-л-Искандария", "Ахбору Макка", "ат-Табақот", "Футуҳу-л-Ироқ", "Футуҳу-ш-Шом", "ат-Таърих ва-л-мағозӣ ва-л-мабъас", "ат-Таъриху-л-кабир", "ас-Сира", "Тафсиру-л-Қуръон" ва ғ. Аз аксари онҳо танҳо номашон дар маъхазҳо боқӣ мондааст. Воқидӣ тамоми даромадҳои молии худро ба мустамандон мебахшид ва ба хариди китоб сарф мекард. Ҳангоми интиқол аз шарқи Бағдод ба ғарби он саду бист шутур бори китобаш буд, вале ҳангоме вафот кард, аз моли худаш кафание наёфтанд ва кафанвориашро Маъмун фиристод. Ба қавли Ибни Надим, Воқидӣ ду бардае дошт, ки шабу рӯз ба нусхабардории китобҳояш машғул буданд ва ба ҳангоми вафот шашсад кӯлвор китоб аз худ бар ҷой гузошта, ки ҳар кӯлвореро ду марди тавоно бармедоштанд ("ал-Феҳрист", ҷ. 1. саҳ. 111). Воқидӣ яке аз муассисон ва поягузорони таърихи катбии ислом ба равиши табақот ва солнома замонбандишуда (ҳавлиёт) мебошад. Аксари асҳоби ҷарҳу таъдил Воқидӣ-ро дар ривояти ҳадис заиф ва матрук донистаанд.
Мулло Насруллоҳи Воқиф

Воқиф, Мулло Насруллоҳи Халхолӣ фарзанди Муҳаммадумари Халхолӣ (фавт 1554) — шоир ва донишманди эронӣ. Зиндагинома Дар Исфаҳон таҳсил карда, касби камол намуд. Улуми диниро хуб омӯхта буд ва дар ин бобат чун донишманд ном баровард. Азбаски пайрави мазҳаби суннӣ (шофеӣ) буд, аз Эрон ба шаҳри Ҳалаб, ки он замон дар қаламрави Туркияи Усмонӣ қарор дошт, ҳиҷрат намуд. Дар яке аз мадрасаҳои Ҳалаб ба тадрису кори илмӣ машғул буд. Аз осораш шарҳҳо ба рисолаи "Исботу-л-воҷиб"-и Ҷалолуддини Давонӣ ва "Ҳидоя"-и Майбудӣ, китобе бо номи "Маҷмӯату-л-ҳисоб" маълуманд. Аз Воқиф девони шомили ғазалиёт (дар манбаъҳои адабӣ ӯро устоди ғазал донистаанд), рубоиёт, қитъаҳо боқӣ мондааст. Инчунин дар ҷавоби "Хамса"-и Низомӣ панҷ маснавӣ нигошта будааст, ки онҳо дастраси муҳаққиқон нагардидаанд. Дар шеър ба Низомии Ганҷавӣ ва Ҷалолуддини Румӣ пайравӣ мекардааст.
Муллопаноҳи Воқиф

Воқиф, Мулло Паноҳ (1717, деҳаи Қайроқи Салоҳлӣ, ҳозира ноҳияи Казохи Озарбойҷон — 1797, Шуша, Озарбойҷон) — шоир ва ходими давлатӣ, яке аз асосгузорони адабиёти вуқӯъгаройии Озарбойҷон. Зиндагинома Таълими ибтидоиро дар зодгоҳаш гирифта, ба ҷуз адабиёти классикии форсию озарӣ аз илмҳои расмии замон, мусиқӣ, нуҷум ва ғ. ба хубӣ огоҳӣ дошт. Воқиф забонҳои форсӣ ва арабиро медонист. Ба қавли акад. АИ Озарбойҷон Азиз Мираҳмадов: "Воқиф бо мероси ҷаҳонии олами адаби Шарқ — Фирдавсӣ, Хайём, Низомӣ, Хоқонӣ, Насимӣ, Ҳофиз, Ҷомӣ ва Фузулӣ сабзидаву ба камол расидааст". Баъдан ӯ мактабдор шуда, дар байни мардум эътибори бузург пайдо кард. Ҳокими Қарабоғ ӯро ба дарбор даъват намуда, вазири корҳои хориҷӣ таъйин намуд. Воқиф дар охири умр қурбони дасисаҳои дарборӣ гардида, ба қатл расонда шуд. Душманони Воқиф хонаи ӯро ғорат карда, нусхаҳои дастнависи осорашро оташ заданд. Аз сабаби он ки шеърҳои Воқиф байни омма машҳур буданд, аз байн нарафтанд. Бори нахуст маҷмӯаи ашъораш аз зеҳни мардум гирдоварӣ шуда, соли 1856 дар Тифлис ба забони озарӣ ва соли 1945 нашри мукаммали он дар Боку ба табъ расонда шуд. Воқиф дар анвои адабии ғазал, дубайтӣ, мухаммас, мустазод ва ғ. шеър гуфтааст. Ғазалҳояшро ба вазни арӯз ва дубайтиҳояшро ба вазни ҳиҷоӣ эҷод кардааст. Воқиф дар шеърҳои ишқиаш аз ишқи заминӣ (воқеӣ) ва маҳбубаи заминӣ сухан рондааст. Шеърҳояш бештар ба ашъори ошиқонаи Ҳофиз ва Фузулӣ ҳамоҳангӣ доранд. Ашъори ошиқонааш воқеӣ ва ҳаётдӯстона буда, ба таронаҳои ишқии мардумони Қафқоз рӯҳпайвандӣ доранд. Дар шеърҳояш тасвири воқеъбинона ҳис мешавад. Соли 1968 халқи Озарбойҷон ва дигар мардумони Қафқоз 250-солагии Воқиф-ро ҷашн гирифтанд. Осор Эзоҳ Адабиёт.
Воқифа

Воқифа — номи умумиест барои ҳар гурӯҳи диние, ки дар мавриди ягон масъала дар тасдиқ ё инкори раъйи аксарият таваққуф мекардаанд. Масалан, гурӯҳе аз муътазила, монанди Абуалии Ҷубоӣ ва писараш Абуҳошим, ки на Алӣ ибни Абутолибро бар дигар саҳоба афзал медонистанд ва на дигар саҳобаро бар вай, "воқифӣ" хонда мешуд. Ё касонеро, ки баъди даргузашти имоми ёздаҳум назди имомия на имомати бародари ӯ Ҷаъфари Каззоб ва на имомати фарзанди ғоиби мунтазараш — имоми дувоздаҳумро пазируфтанд, истилоҳан Воқифа мехонанд. Ҳамчунин ба он фирқаҳои шиа, ки даргузашти имом Мусои Козимро инкор менамуданд ва имоматро ба ӯ қатъ карда, мункири имомати фарзандаш шуданд, лақаби Воқифа дода буданд. Муҳаммад ибни Умари Кашӣ дар китоби "Риҷол"-и худ меорад, ки ҳангоми маҳбус будани имом Мусои Козим ду вакили ӯ дар Кӯфа сӣ ҳазор динор бобати саҳми имом ҷамъоварӣ карда, бо он пул барои худ хонаҳову чизҳои дигар хариданд. Чун хабари марги имомро шуниданд, барои ин ки пулҳоро барнагардонанд, бо камоли бешармӣ мункири марги ӯ шуданд ва дар ин маврид диранг карданд. Аз ин ҷиҳат пайравони он ду нафарро Воқифа хонданд. Бархе аз фирқаҳои каломӣ Қуръонро қадим ва бархи дигар ҳодис мехонданд, вале гурӯҳе аз онҳо гуфтанд: Агар гирди он сухан нагардӣ, ки Қуръон қадим аст ё ҳодис, балки байни иқрор ва инкор таваққуф намоӣ, ба тариқи саломат ва роҳи истиқомат наздиктар бошад. Гурӯҳи мазкур Воқифа лақаб гирифтанд.
Воқифи Хуҷандӣ

Нуруддин ибни Амонуллоҳ Воқифи Хуҷандӣ — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Аз осори ӯ девони мунтахабе дастрас гардидааст, ки дар ИЗАШМХ АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст. Дар девони мазкур 14 ғазал, 17 рубоӣ ва 3 фард фароҳам омадаанд. Ба ғайр аз ин дар баёзҳо якчанд ғазали ӯ сабт гардидааст. Дар ғазалиёти Воқифи Хуҷандӣ мавзӯъҳои ишқӣ-ирфонӣ, танқиди зулму золимӣ, мазаммати баъзе шайхону суфиёни риёкор ва ғ. ба назар мерасад. Сабки эҷод, тарзи баён ва забони шеъри Воқифи Хуҷандӣ равону дилкаш аст. Баъзе шоирон, масалан, Нодими Истаравшанӣ, ба ғазалҳои ӯ мухаммас бастаанд. Ин байт аз эҷоди ӯст: Чӣ кунам, гар наравам дар пайи риндӣ, Воқиф, Муътақид нест дилам шайхию муллоиро.
Воқифии Балхӣ

Воқифии Балхӣ — шоир и тоҷик (асри 17). Зиндагинома Зодгоҳаш шаҳри Балх. Дар ҳамин ҷо таҳсил карда, касби камол намуд. Мувофиқи маълумоти "Баҳру-л-асрор"-и Мир Фахруддини Балхӣ, Воқифии Балхӣ муддате дар Бағлон шайхулислом будааст. Дар охири умр ба Ҳиндустон сафар карда, ҳамон ҷо аз дунё гузаштааст. Воқифии Балхӣ дар назм табъи равон дошт ва аз худ ашъори гуногун ба ёдгор мондааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд: Ба номи дил нафасе бо ту ошно нанишастам, Ки дил зи сабру ман аз офият ҷудо нанишастам. Шабе, ки шуълаи ҳаҷри ту сар зад аз дили зорам, Чу шамъ, то асаре доштам, зи по нанишастам. Ё Раб, мани ташна ҷоми хун чанд кашам, Нозу ситами чархи нигун чанд кашам? Аз баҳри ду луқмае, ки ҳам додаи туст, Ман миннати ҳар нокасу дун чанд кашам?! Эзоҳ Адабиёт.
Воқифии Бадахшонӣ

Воқифии Бадахшонӣ — шоир и тоҷик (асри 16). Зиндагинома Аз Бадахшон барои таҳсили илм ба Самарқанд рафта, аз улуми мутадовила баҳраманд гардидааст. Муддате дар хидмати ҳокими вақти Самарқанд Ҷавонмардалихон қарор доштааст. Мутрибии Самарқандӣ ӯро чун марди воқиф аз шеъру шоирӣ ёд кардааст. Дар ашъори ба воситаи тазкираҳову баёзҳо расидааш аз ҷуду караму саховат, дурӣ ҷустан аз нокасон ва ғ. сухан кардааст: Бипарҳез, ай бародар, аз лаимон, Бино кун хона дар кӯйи каримон! Зи дунон дун шавию аз касон кас, Зи некон нек гардӣ, аз хасон хас! Ғазали зерин аз сурудаҳои ӯст: Ман ба як бор аз висоли ёр афтодам ҷудо, Зору ҳайрон з-он гули рухсор афтодам ҷудо. Хоки роҳаш мешавам ҳар дам ба сад рӯйи ниёз, Ваҳ, чӣ кардам, з-он адурафтор афтодам ҷудо?! Бе гули рӯйи ту ҳар дам зор нолам дар фироқ, Ҳамчу булбул аз гулу гулзор афтодам ҷудо! Дар маломат будам аз ишқи ту, ай султони ҳусн, Аз маломат кардани бисёр афтодам ҷудо! Ҳар замон аз шавқ, ай гул, гиря мекардам чу шамъ, Воқифӣ, аз гиряи бисёр афтодам ҷудо! Эзоҳ Адабиёт.
Воқифи Лоҳурӣ

Тойиббек Воқифи Лоҳурӣ — шоир и форсизабони Ҳинду Покистон. Зиндагинома Гузаштагонаш аз аҳли илму маърифат буданд ва дар мавзеи Патёлаи Лоҳур ба қазоват шуғл меварзиданд. Воқифи Лоҳурӣ дар ш.-ҳои Лоҳур ва Деҳлӣ улуми мутадовилаи замонашро фаро гирифта, дар шоирӣ ном баровард. Бо шоирони машҳури замонаш Мир Муҳаммад Маъсуми Виҷдони Лоҳурӣ, Биндробан Доси Хушгӯ ва Офарини Лоҳурӣ дӯстиву мушоират дошт. Нахуст "Нурулайн" тахаллус мекард. Бо пешниҳоди Ҳаким Абдуллоҳхони Кашмирӣ онро ба "Воқиф" иваз намуд. Воқифи Лоҳурӣ дар замони ноамнӣ ва пурошӯб – давраи тохтутозҳои ҳукмрони Афғонистон Аҳмадшоҳи Дурронӣ дар Ҳинду Покистон зиндагӣ мекард. Зиндагиаш дар фақру тангдастӣ мегузашт. Аз ҳисоби даромад дар даргоҳи ҳокимони давр, аз ҷумла, писари Аҳмадшоҳи Дурронӣ – Темуршоҳи Дурронӣ таъмини маош менамуд. Осор Аз Воқифи Лоҳурӣ девони ашъор ва маснавие бо номи "Мирзо ва Саҳбо" боқӣ мондааст. Як нусхаи хаттӣ аз маснавии Воқифи Лоҳурӣ дар Музейи миллии Покистон (Карочӣ) таҳти шумораи 1968–738 маҳфуз аст. Девон ва ашъори парокандаи ӯро муҳаққиқи покистонӣ Ғулом Раббонӣ ҷамъ оварда, ба шакли маҷмӯаи мукаммале (1200 ғазал, қитъаҳо, як мухаммас, як тарҷеъбанд ва як маснавии кӯтоҳ) соли 1960 ба табъ расондааст. Воқифи Лоҳурӣ дар ашъораш бештар ба шоирони бузурги гузаштаи форс-тоҷик Саъдӣ, Ҳофиз, Ҷалолуддини Румӣ пайравӣ кардааст. Забони ашъораш содаву равон, баръакси сабки замонаш аз печидагиҳо ва мазмунҳои дур аз зеҳн орист. Мавзӯъҳои ашъораш мавзӯъҳои анъанавии адабиёти форс-тоҷик ва ҳасби ҳол, шикоят аз замони пурошӯб ва нодориву тангдастӣ мебошанд. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯянд: Буд дар зиндони ғам як умр ин шеван маро, Ҳаққи бисёр аст аз занҷир бар гардан маро. Баски дар ҳар сурат озор аст домангири мо, Бистари бемор гардад сафҳа аз тасвири мо. Сахтгирони ҷаҳон, ҳар ҷо, ки будаст оҳане, Гирд карданд аз барои ҳалқаи занҷири мо. Дардманд аз кӯчаи дилдор меоем мо, Оҳ, к-аз дорушшифо бемор меоем мо. Осор Эзоҳ Адабиёт.
Воқифии Машҳадӣ

Воқифии Машҳадӣ, Хоҷа ибни Алии Ҳиравӣ — шоир и форсизабони Ҳиндустон. Зиндагинома Зодгоҳаш Машҳад. Мувофиқи маълумоти Қотеии Ҳиравӣ, Воқифии Машҳадӣ аз таҳсилдидагони мадрасаҳои Ҳирот аст ва аз илми сиёқ ба хубӣ огоҳ будааст. Ба Ҳиндустон рафта, дар хидмати Акбаршоҳ буд. Сипас дар вилояти Дакан ба мартабаи "аёлат" расидааст. Тақии Кошӣ дар "Хулосату-ш-шуаро" навиштааст, ки Воқифии Машҳадӣ "аз некони Машҳад аст ва аз улуми мутадовила воқиф аст". Соҳибдевон аст. Девони ашъорашро ба Муҳаммад Маъсуми Фарнахудӣ, писари Муинуддини Фарнахудӣ — бинокунандаи масҷиди Агра, бахшидааст. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти Воқифии Машҳадӣ мебошанд: Коми дил ҷустан зи васли ёри ҷонӣ мушкил аст, Дардмандони балоро комронӣ мушкил аст. Бенишон гаштам ба ёди он даҳон, аз ман мапурс, Сирри ин маънӣ, ки сирри бенишонӣ мушкил аст. Водии ишқ асту тӯфони бало аз ҳар тараф, Чораҷӯёни саломатро амонӣ мушкил аст. Воқифӣ, тай кун ҳадиси шавқу шарҳи дардро, З-он ки бо шоҳи сухандон нуктадонӣ мушкил аст.
Воҳиби Бухороӣ

Воҳиби Бухороӣ — шоир и тоҷик (асри 17). Зиндагинома Мувофиқи маълумоти "Тазкирату-ш-шуаро"-и Малеҳои Самарқандӣ дар сиккахонаи ҳукмрони давраш хидмат мекард ва дар мавзӯъҳои ишқӣ ба забони содаву равон шеър ҳам мегуфт. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои сурудаҳояш ба тавассути тазкираҳо боқӣ мондаанд. Абёти зерин аз ӯянд: Мову Маҷнун ду ҷигаргӯшаи аз як ҷигарем, Дар ҷунун ҳар ду назарёфтаи як назарем. Рафт аз пеши назар ёру хабардор накард, Магар аз рафтани умри гузарон бехабарем?! Аз он, Воҳиб, ба ёди зулфи ӯ ҳар шом мепечам, Ки таъсири дигар дорад дуо дар пардаи шабҳо.
Воҳид

Воҳид (— як, якто), ал-Воҳид — яке аз номҳои Худованд, ба маънои якка ва ягона, ки ҳамто надорад, қабл аз Ӯ чизе набуда ва ҳукми адад бар Вай ҷорӣ набошад; зоте, ки касрат напазирад. Воҳид Худои ягонаи ҳақиқист, ки дуввуме барояш вуҷуд надорад, дар сурате ки мавҷудоти дигар яке аз воҳидҳои навъи худ ҳастанд. Исми Воҳид ҳам бо Қуръон ва ҳам бо ҳадиси асмоуллоҳ дар "Сунани Тирмизӣ" дар радифи 67-ум собит шудааст. Воҳид дар Қуръон дар 6 маврид бо номи дигари Худованд — Қаҳҳор ҳамроҳ омадааст. Ҳастии Ту сурату пайванд не, Ту ба касу кас ба Ту монанд не. Низомӣ. "Махзану-л-асрор" Эзоҳ Адабиёт.
Воҳид Абдуллоев

Воҳид Абдуллоев (Абдуллоев Воҳид Абдуллоевич майи 1912, Самарқанд – 30 июли 1985) — адабиётшинос, академики АИ Ӯзбекистон. Зиндагинома Институти педагогии Фарғонаро хатм кардааст. Солҳои 1935 – 43 дар институтҳои педагогии Бухоро ва Самарқанд, солҳои 1944 – 69 дар Университети давлатии ба номи Навоии шаҳри Самарқанд мудири кафедраи адабиёти ӯзбек буд. Аз соли 1963 ректори ҳамин донишгоҳ. Абдуллоев доир ба ҳаёт ва эҷодиёти Алишери Навоӣ, адабиёти ӯзбек ва густариши он дар Хоразм, таърихи адабиёти асрҳои 17 – 18 ӯзбек ва ғайра машғул шудааст. Дар баробари тадқиқи адабиёти ӯзбек Абдуллоев оид ба масъалаҳои равобити адабии тоҷику ӯзбек, баъзе намояндагони адабиёти халқҳои Осиёи Миёна мақолаҳову рисолаҳо таълиф намудааст.
Воҳа

Воҳа — мавзеъи обод дар биёбон ва нимбиёбон. Дар адабиёти ҷуғрофиёӣ ҳамчун навъи манзараҳо (ландшафтҳо) маънидод шудааст. Мафҳум Баромади ин мафҳум таърихи худро дорад. Юнониҳо зимни аз биёбони Либиё гузаштан мавзеъҳоеро мушоҳида карданд, ки сабз метофт. Онро бо забони юнонӣ "оаза" (воҳа) гуфтанд. Навъҳо Воҳаҳо ду навъ мешаванд: табиӣ ва антропогенӣ. Воҳаҳои табиӣ, асосан, масоҳати хурд дошта, дар шароити биёбон дар атрофи чашмаҳо дар натиҷаи ба сатҳи замин наздик шудани обҳои зеризаминӣ ба вуҷуд омадаанд. Шарти асосии дар биёбон ба вуҷуд омадани воҳаҳои табиӣ ба сатҳи замин наздик будани обҳои зеризаминӣ ва оби чашмаҳо мебошад. воҳаҳои Тамдин ва Басулок, ки дар биёбони Қизилқум дар атрофи чашмаҳо пайдо шудаанд, воҳаҳои табиӣ мебошанд. воҳаҳои антропогенӣ дар натиҷаи обёрӣ намудани биёбон ва нимбиёбонҳо ба вуҷуд меоянд. воҳаро аксаран аз дарё, кӯл ва наҳру чоҳҳо ва насосҳои обкаш обёрӣ мекунанд. Ба ин Наҳри Калони Фарғона, наҳрҳои Қароқум, Шимоли Фарғона, Дилварзин, насосҳои ноҳияҳои Ашт, Зафаробод мисол шуда метавонанд. Масоҳати бисёр воҳаҳо дар ибтидо аз сабаби нарасонидани об маҳдуд буд. Баробари инкишофи илму техника, хусусан обёрии механикӣ, ҳудуди онҳо васеъ гардида, дар баъзе ҳолатҳо бисёр воҳаҳои хурд бо ҳам пайваст шуданд, мисли ноҳияҳои Конибодом ва Хуҷанд. Аз нигоҳи геоботаникӣ олами набототи воҳаҳои антропогенӣ омехта мебошад. Дар ин ҷо ҳам набототи табиӣ ва ҳам мазрӯъ омехта месабзанд. Дар воҳаҳои антропогенӣ танҳо дарахту буттаҳо 900 навъро ташкил медиҳанд. воҳаҳои антропогенӣ инчунин бо зичии аҳолӣ фарқ мекунанд. Дар он ҷо дар як км зиёда аз нафар одамон зиндагонӣ мекунанд. Маҳаллаҳои аҳолинишин, асосан, дар канори наҳрҳои магистралӣ ва шохаҳои онҳо воқеанд. Дар натиҷаи обёрии сунъӣ аз сатҳи воҳаҳо нами зиёд бухор шуда, ҳаворо серрутубат мекунад. Дар натиҷаи он дар сатҳи воҳаҳо нисбат ба қаламрави обёринашаванда муҳити табиии хос ташаккул меёбад, ки барои аз худ намудани воҳа ва тамоюлу самтҳои хоҷагидорӣ мусоидат менамояд. Ҳамаи тағйироте, ки бухоршавии босуръати об ба миён овардааст, боиси тағйирёбии бисёр омилҳои иқлимӣ гардидаанд. Дар заминҳои обёришуда маҷмӯи бориши якмоҳа то ба 200 мм мерасад. Ҳарорати заминҳои обёришуда ҳам аз биёбони азхуднашуда фарқ мекунад. Мас., дар арзи 420 маҷмӯи ҳарорат дар воҳаҳо 420, дар биёбон 470-ро ташкил медиҳад. Бухоршавии босуръати об аз сатҳи хок, наботот ва ҳавзаҳои об (кӯлҳо, обанборҳо, наҳрҳо) таносуби намии нисбӣ ва мутлақро ба таври назаррас тағйир медиҳад, дараҷаи ҳарорати ҳаворо паст менамояд. Дар фасли гарми сол ҳарорати ҳаво дар воҳаҳо нисбат ба заминҳои обёринашуда 2-30 паст мешавад, намии ҳаво 8-110 меафзояд. воҳаҳо бо ғафсии қабати ҳосилхези хоки худ фарқ мекунанд. Ғафсии қабати ҳосилхези хоки воҳаҳои Хуҷанд ва Бухоро 3 м аст. воҳаҳо аз набототи алафӣ ва дарахту буттагӣ ғанӣ мебошанд. Дар воҳаҳо зироатҳои гуногун, дарахтони мева (себ, зардолу, шафтолу, нок) ва сояафкан (бед, сафедор, арар) парвариш карда мешаванд. Дарахтон аҳаммияти экологӣ доранд. Онҳо дар баландии 10 м суръати шамолро нисбат ба биёбони кушод 70-80 дарсад суст менамоянд.
Воҳид (фалсафа)

Воҳид — мақулаи динию фалсафии ифодакунандаи вуҷуди ягонаи мутлақи дорои камолоти зотӣ, ки то амали офариниш дар ҳолати ғайбулғуюб (аҳадият) қарор дорад. Қоидаи нахустини назарияи судур "ал-Воҳиду ло ясдуру анҳу илла-л-воҳид" ("аз воҳид ба ҷуз воҳид содир нахоҳад шуд") аст, ки дар таълимоти мактабҳои фалсафии асрҳои миёна зимни содири аввал аз Худованд риоят шудааст. Масалан, дар фалсафаи намояндагони машшоия зимни тааққули Худованд аз Худии Хеш ("феъли андешаи Илоҳӣ") аз вуҷуди Ӯ ақли аввал содир мешавад. Баъдан дар натиҷаи тааммули себуъдӣ (секарата)-и ақли аввал (тааққул дар бораи мабдаи Худ, тааққул дар бораи вуҷуби вуҷуди Худ, тааққул дар бораи ҳудуди моҳияти Худ) ва такрори он тавассути дигар ақлҳо мутобиқ ба афлоки осмонӣ ва нуҷуми батлимусӣ уқули ашара (ақлҳои даҳгона) бо офаридаҳои марбутаашон арзи вуҷуд хоҳанд кард. Дар таълимоти намояндаи ҳикмати ишроқ Шиҳобуддини Суҳравардӣ ду мартаба — мартабаи тӯлӣ (ба мисли маротиби Ибни Сино) ва мартабаи арзӣ (уфуқӣ), дар таълимоти исмоилия як мартаба — ақли кулл ва нафси кулл, дар таълимоти намояндаи ҳикмати мутаолиҳа Садруддини Шерозӣ вуҷуди мунбасит ва дар адёни иброҳимӣ маротиби гуногун вуҷуд доранд. Тибқи таълимоти тасаввуф, Худованд дар ду таҷаллӣ ба ҳастии мутлақ таҳаққуқ мебахшад. Таҳаққуқи аввалӣ ("файзи ақдас") бо мартабаи аҳадият (таҷаллии зоти Илоҳӣ ба Худии Худ) ва таҳаққуқи дуюмӣ ("файзи муқаддас") бо мартабаи воҳидият (сурати илмии исмҳои Илоҳӣ) баробар аст. Мартабаи воҳид дар тасаввуф бо воҷибулвуҷуд муродиф буда, ҳар ду билқувва касрати олами моддиро дар худ ниҳон доранд. Нигаред низ Эзоҳ Адабиёт.
Воҳид Эшонхоҷаев

Воҳид Эшонҳоҷаев - раққоси балет Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.
Воҳиди нуҷумӣ

Воҳиди астрономӣ — яке аз собитаҳои астрономии дақиқ ченшуда, ки ба сифати воҳиди дарозии масофаи байни ҷирмҳои Манзумаи Офтоб истифода мешавад. Он ба масофаи миёнаи байни Замину Офтоб ё тақрибан ба нимтири калони мадори Замин баробар аст. Ишораташ воҳиди нуҷумӣ. Аз рӯйи ченкуниҳои охирини Хадамоти байналмилалии баҳодиҳии параметрҳои даврзанӣ ва координатаҳои Замин 1 в. н. 149 597 870, 66 км. аст. Воҳиди нуҷумӣ бо воҳидҳои дигари дарозии астрономӣ таносуби зерин дорад: Эзоҳ Адабиёт.