Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Вазорти корҳи дохилии Ҷумҳурии Тоҷикистн — мақомоти марказии ҳокимияти иҷроияи давлатӣ, ки татбиқи сиёсати давлатиро дар соҳаи корҳои дохилӣ ва ҳимояи манфиатҳои давлат, ҳуқуқу озодиҳо ва амнияти шахсони воқеӣ ва ҳуқуқӣ, инчунин дороии онҳоро таъмин менамояд. Фаъолияти Вазорати корҳои дохилии Ҷумҳурии Тоҷикисон баҳри амалӣ гардондан ва мустаҳкам намудани қонуният, ҳифзи ҳуқуқ ва моликияти шаҳрвандон, таъмини тартиботи ҷамъиятӣ, баланд бардоштани обрӯю эътибори милитсия дар саросари кишвар бо дарки талаботи замони муосир ва ҷомеа нигаронида шудааст. Таърих Даврони шӯравӣ Ташкили мақомоти корҳои дохилӣ дар ҳудуди Тоҷикистон давра ба давра сурат гирифта, дар ҳар минтақаи кишвар аз шароитҳои маҳал вобаста буд. Дар давраи аввал (1917–20) милитсия дар ноҳияҳои шимоли Тоҷикистон (уезди Хуҷанд, шаҳру ноҳияҳои Ӯротеппа, Конибодом, Исфара, ки ба ҳайати уезди Қӯқанд дохил буданд, ноҳияи Ашт, ки ба ҳайати уезди Намангони вилояти Фарғона дохил буд ва Панҷакенту Фалғар, ки ба ҳайати вилояти Самарқанди кишвари Туркистон шомил буд) ва дар Помир ташаккул ёфт. Дар давраи дуюм (1920–24) дар ҳудуди собиқ Бухорои Шарқӣ (минтақаҳои марказӣ ва ҷанубии Тоҷикистон) мақомоти милитсия созмон ёфта, дар тамоми ноҳияҳои Душанбе, вилоятҳои Кӯлоб, Ғарм ва Қӯрғонтеппа фаъолона амал мекард. Мақомоти милитсияи Тоҷикистон (ноҳияҳои шимоли он ва Помир ба ҳайати Ҷумҳурии Халқии Шӯравии Сотсиалистии (ҶХШС)Туркистон ва ноҳияҳои марказию ҷанубӣ ба ҳайати ҶХШ Бухоро дохил буданд) то гузаронидани тақсимоти ҳудудӣ-миллии Осиёи Миёна аллакай сохта шуда, ташаккули сохтори он идома дошт. Дар давраи сеюм (1924–29) Комиссариати халқии корҳои дохилии (КХКД) ҶМШС Тоҷикистон ташкил шуд, ки чорабиниҳои минбаъдаи ташкилию ҳуқуқии мустаҳкам намудани мақомоти милитсияро дар Тоҷикистон амалӣ намуд. Милитсияи Тоҷикистон дар ин давра сохтори ягонаи худро дар марказу маҳалҳо дошт. Амалиётҳои низомӣ дар сангарҳои ҷанги шаҳрвандӣ, мубориза бар зидди босмачигарӣ ва афзоиши ҷинояткорӣ вазифаю уҳдадориҳои милитсияро васеъ намуд. Ташкили милитсияи ихтиёрӣ ва муваққатӣ, ки мубориза бар зидди ҷинояткориро такон дода, тартиботи ҷамъиятиро таъмин мекард, яке аз дастовардҳои ҳамин давра маҳсуб мешуд. Дар давраи чорум (1929–91) милитсияи тоҷик дар ҳайати ҶШС Тоҷикистон ба мақомоти муътамад, ҷангӣ ва неруи асосии муборизаи зидди ҷинояткорӣ мубаддал гашта, тартиботи ҷамъиятиро шабу рӯз содиқона муҳофизат мекард, дар ҳалли вазифаҳои бузурги хоҷагии халқ иштирок намуда, бо ҷиноятҳои иқтисодӣ ва мансабӣ муборизаи беамон бурда, дар татбиқи масъалаҳои иҷтимоӣ–сиёсии мамлакат саҳми беғаразонаи худро гузошт. Дар солҳои ҶБВ (1941–45) вазифаи таъмини тартиботи ҷамъиятӣ ва мубориза бо ҷинояткориро бошарафона иҷро кард; солҳои минбаъда дар таъмини тартиботи ҷамъиятӣ ва муборизаи зидди ҷинояткорӣ саҳми бузург гузошт. Замони истиқлол Дар давраи панҷум (аз 1991) баъди ба даст овардани Истиқлолияти давлатӣ мақомоти корҳои дохилӣ ба халқу Ватан содиқ монда, тамоми неруи худро баҳри барқарор намудан ва таҳким бахшидани сулҳу субот, оромӣ ва гулгулшукуфии Тоҷикистон равона кард. Дар зарфи беш аз 22 соли Истиқололияти давлатӣ мақомоти корҳои дохилии Тоҷикистон аз сохтори заифу қариб парокандашудаи он, баъди пошхӯрии сохти шӯравӣ, ба яке аз ниҳодҳои бузургу такягоҳи боэътимоди Истиқлоли ҷумҳурӣ табдил ёфт. Дар солҳои истиқлолият ВКД асосҳои ҳуқуқии фаъолияти мақомоти корҳои дохилиро куллан таҷдид намуда, ба озмоишҳои бузург рӯ ба рӯ гашт ва дар ҳама минтақаҳо ва лаҳзаҳо бо сари баланд аз онҳо гузашт. Таҷдиди сохтории вазорат Дар тӯли фаъолияти худ ВКД якчанд маротиба таҷдиди сохториро аз сар гузаронд: КХКД ҶХШС Туркистон, КХКД ҶХШС Тоҷикистон (1924–1929); КХКД ҶШС Тоҷикистон (октябри 1929 – декабри 30); Сарраёсати милитсия ва кофтукови ҷиноятии назди Шӯрои Комиссарони Халқии (ШКХ) ҶШС Тоҷикистон (1930–34); КХКД ҶШС Тоҷикистон (1934–1946); Сарраёсати милитсияи Вазорати бехатарии давлатии ҶШС Тоҷикистон (1949–56); Вазорати корҳои дохилии (ВКД) ҶШС Тоҷикистон (1956–60); Вазорати ҳифзи тартиботи ҷамъиятии ҶШС Тоҷикистон (1960–68); ВКД ҶШС Тоҷикистон (1968 – 91); аз 1991 ВКД Самтҳои фаъолият Самтҳои асосии фаъолияти милитсия: ҳимояи ҳаёт ва саломатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандон аз кирдорҳои ғайриқонунӣ; пешгирӣ, рафъи ҷиноятҳо ва дигар ҳуқуқвайронкуниҳо; ҳимояи манфиатҳои ҷамъиятию давлатӣ; таъмини тартибот ва бехатарии ҷамъиятӣ; ошкор намудан, таҳқиқ ва тафтиши ҷиноятҳо, ҷустуҷӯи шахсоне, ки ҷиноят содир кардаанд; ҳимояи ҳама гуна шакли моликият аз кирдорҳои ғайриқонунӣ; дар доираи қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон гузарондани таблиғоти ҳуқуқӣ дар байни шаҳрвандон, шахсони мансабдор, дар корхонаҳо, муассисаю ташкилотҳо, сарфи назар аз шакли моликият; таъмини бехатарии ҳаракат дар роҳ; татбиқ ва иҷрои ҷазои маъмурӣ; амалӣ намудани назорати муҳоҷират дар доираи салоҳияти худ, танзими масъалаҳои будубоши гурезаҳо ва шахсоне, ки паноҳгоҳ меҷӯянд. Мақомоти корҳои дохилиии Тоҷикистон дар тӯли фаъ олияти худ дар таъмини тартиботи ҷамъиятӣ, мубориза бар зидди ҷинояткорӣ, ҳифзи ҳуқуқи шаҳрвандон, муҳофизати молу амволи давлатӣ ва шахсӣ саҳми намоён гузошт; ҳайати шахсии он дар ҳама самтҳо ва набардҳо ҷонбозиҳо карда, саҳифаҳои дурахшон ба ёдгор монд. Бо пош хӯрдани сохти шӯравӣ ва сар задани ҷанги шаҳрвандӣ ҷиноят ва ҷинояткорӣ доман паҳн карда, фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, аз ҷумла мақомоти корҳои дохилиро мушкил гардонд. Вазифаҳои аз ҷониби давлат ба дӯши мақомоти корҳои дохилӣ гузошташуда низ тағйир ёфтанд. Дар сохтори ВКД раёсату воҳид ва хадамоти нав таъсис дода шуданд. Худи хусусияти ҷинояту ҷинояткорӣ низ дар ин солҳо тағйир ёфта, онҳо муташакилона, трансмиллӣ гардида, навъҳои нави ҷиноятҳо, аз қабили экстремизми динӣ, терроризм, қочоқи маводди мухаддир, хариду фурӯши одамон, қаллобии асъори қалбакӣ, вайрон кардани қоидаҳои убури сарҳадди давлатӣ, муҳоҷирати ғайриқонунӣ ва ғ. дар замони муосир пайдо гаштаанд. Мавҷудияти силоҳ боиси бесарусомониҳои зиёд дар ҷумҳурӣ гардид. Ба хотири гирифтани пеши роҳи онҳо аз 2 декабри 1994 Амри Президенти кишвар "Дар бораи ба таври ихтиёрӣ супоридан ва мусодираи яроқи оташфишон, муҳимоти ҷангӣ ва техникаи ҳарбӣ аз аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон" қабул карда шуд ва иҷроиши он то имрӯз идома дорад. Дар ин муддат аз ҷониби ҷузъу томҳои ВКД дар қаламрави кишвар беш аз 34 ҳазор силоҳи гуногуни оташфишон мусодира ва садҳо гурӯҳҳову дастаҳои ҷинояткори хавфнок безарар гардонда шуд, ки ин боиси тадриҷан пастшавии ҷиноятҳо бо истифодаи яроқ гардид. ВКД танҳо дар соли 1997 барои безарар гардонидани гурӯҳҳои муташакили ҷиноятпеша, аз ҷумла гурӯҳҳои мусаллаҳи зиддидавлатӣ, амалиётҳои махсуси минтақавӣ ва хусусияти маҳаллидошта гузаронд, ки дар натиҷаи он 260 гурӯҳи силоҳдору муташаккил бо 1300 нафар аъзоёнаш муайян ва барҳам дода шуданд. Ба туфайли меҳнати шабонарӯзӣ ва фаъолияти хуби сохторҳои оперативии мақомоти корҳои дохилӣ инчунин 45 гурӯҳи террористие, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зидди ходимони давлатию ҷамъиятӣ, олимон, рӯзноманигорон ва дигарон амалҳои террористӣ содир карда буданд, дастгир ва ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида шуданд. Дар зарфи солҳои соҳибистиқлолии ҷумҳурӣ ҷузъу томҳои ВКД дар самти мубориза бар зидди гардиши ғайриқонунии маводди мухаддир ва гурӯҳҳои ба он сарукордошта чорабиниҳои мушаххасро анҷом доданд; то ба имрӯз даҳҳо тонна маводди мухаддир аз муомилот мусодира, фаъолиятҳои ҷинояткории марбут ба одамрабоӣ, харидуфурӯши одамон, ноболиғон, истисмори занону кӯдакон ошкор ва пешгирӣ карда шудаанд. ВКД дар шароити кунунӣ дар самти мубориза бо ҷинояткории замони муосир фаъолияти худро созмон дода, бо ҳамкасбони хориҷии дуру наздики худ муносибатҳои гус турдаи ҳамкориҳоро ба роҳ мондааст ва бо мақомоти корҳои дохилии ин кишварҳо беш аз 200 шартномаву созишномаҳои дуҷониба ва бисёрҷонибаи ҳамкориҳои муштараки мубориза ба муқобили ҷинояткорӣ, кофтукови ҷинояткорон ва таълиму тарбияи кормандонро дар амал татбиқ карда истодааст. Аз соли 2010 ин ҷониб татбиқи "Стратегияи ислоҳоти милитсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2013–2020" идома дорад. Сохтор Роҳбарони собиқи вазорат Роҳбарони мақомоти корҳои дохилии Тоҷикистон: Ярмухаммедов А. (14.12.1924-1927); Поляев К. С.; Солонитсин А. Е.; Тарасюк С. А. (10. 7.1934-28.9.1937); Загвоздин Н. А. (28.9.1937- 9.2.1939); Остапенко П. Я. (5.3.1939-31.7.1939); Лапин М. П. (26.2.1941-31.7.1941); Коротков А. В. (31.7.1941-7.5. 1943); Харченко А. В. (7.5.1943-20.12.1950); Серебряков Б. П. (1951-16.3.1953); Вишневский Д. К. (16.3.1953-18.4.1954); Маҳкамов Б. (18.4.1954-23.11.1972); Абдулҳаков Н. (23.11.1972-17.1.1980); Қурбонов И. (25.1.1980-1986); Пӯлотов К.; Мамадаёз Навҷувонов (19.4.1989-20.11.1992); Имроншоев Г. (20.11.1992-25.11.1992); Ёқуб Салимов (25.11.1992-31.8.1995); Сайдамир Зуҳуров (31.8.1995-31.10.1996); Ҳомиддин Шарифов (31.10.1996-6.11.2006); Маҳмадназар Солеҳов (06.11.2006-2.2.2009); Абдураҳим Қаҳҳоров (2.2.2009-2012); Рамазон Раҳимзода (аз 2012).