ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абакумовская (ноҳияи Шенкур)

Абакумовская - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Шенкур, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, дохил мешавад 3. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Абат

Абат, биотион, дифос — як навъ моддаи химиявӣ. Аз кристаллҳои сафед иборат аст. Барои нобуд кардани кирминаи пашшаю магасҳо ва ҳашароти молхонаҳо, ҳамчунин аз кана, трипс ва дигар ҳашароти зараррасон ҳифз намудани зироат — лаблабуи қанд, сабзавот, рустаниҳои ситрусӣ ва пахта истифода мегардад.
Амали Қонуни Ҷиноятӣ дар макон

Амали Қонуни Ҷиноятӣ дар макон - доираи амали қонуни ҷиноятӣ дар макон аз рӯи принсипҳои зерин ба амал бароварда мешавад. 1. Принсипи қапамравӣ 2. Принсипи шаҳрвандӣ 3. Принсипиуниверсалӣ(ҳаматарафа) 4. Принсипи воқеӣ (реалӣ) Мувофиқи қ. 1 м. 14 Кодекси Ҷиночтии ҶТ ҳамаи шахсоне, ки дар қаламрави ҶТ ҷиноят содир кардаанд, мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарии ҷиноятӣ кашида мешаванд, агар тибқи шартномаҳои баӣналхалқии ҶТ тартиби дигар муқаррар нашуда бошад. Ҳангоми дида баромадани принсипи мазкур Қонуни ҶТ "Дар бораи сарҳади давлатии ҶТ", ки аз 1 августи соли 1997 амал мекунад, бояд ба инобат гирифта шавад. Тибқи қ. 1 м. 15 КҶ ҶТ шаҳрванди ҶТ, инчунин шахси бешаҳрвандии доимодарҶТ истиқоматкунанда барои ҷинояти дар ҳудуди давлати дигар содиркардааш мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешавад, агар барои ин ҷиноят дар давлати дигар маҳкум нашуда бошад. Шаҳрвандони хориҷӣ ё шахси бешаҳрвандии дар ҶТ доимо истиқоматкунанда барои ҷинояти берун аз ҳудуди ҶТ содиркардаашон мутобиқи КҶ ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд. Агар онҳо ҷиноятесодир карда бошанд, ки меъёрҳои ҳуқуқи баӣналмилалие, ки ҶТ эътироф кардааст, ё меъёрхои муқаррарнамудаи қарордод ё созишномаҳои баӣнидавлатӣ пешбинн намудаанд ва агар онҳо дар давлати дигар маҳкум нашуда бошанд, дар қаламрави ҶТ ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд. Шаҳрвандони хориҷӣ ё шахсони бешахрвандии дар ҶТ доимо исгиқоматкунанда барои ҷинояти бсрун аз ҳудуди ҶТ содиркардаашон ба ҷавобгарӣ кашида мсшаванд, агар онҳо бар зидди шахрвандони ҶТ ё манфиатҳои ҶТ ҷинояти вазнин ё махсусан вазнин содир карда бошанд ва барои ин кирдор дар каламрави давлати дигар махкум нашуда бошанд.
Абулаббоси Марвазӣ

Абулаббоси Марвазӣ (Аббоси Марвазӣ;? — 81015, Марв) — шоир и зуллисонайн ва аз бузургзодагону донишмандони аҳли Хуросони Бузург, яке аз нахустин қасидасароёни форсизабони баъдазисломӣ. Зиндагинома Муаллифи "Маҷмаъ-ул-фусаҳо" Ризоқулихони Ҳидоят Абулаббоси Марвазиро дуюмин шоири форсизабони баъдиисломӣ дониста, зикр менамояд, ки соли 809, ҳангоми ба Марв омадани халифаи араб Абулаббос Абдуллоҳ Маъмун дар мадҳи ӯ ба забони форсӣ шеъре навишта тақдим карда будааст. Осор Аз мероси адабии Абулаббоси Марвазӣ то замони мо ҳамагӣ 4 байти як қасида боқӣ мондааст: Ай расонида ба давлат фарқи худ бар Фарқадайн, Густаронида ба фазлу ҷуд дар олам ядайн. Мар хилофатро ту шоиста чу мардум дидаро, Дини Яздонро ту боиста чу рухро ҳар ду айн. Кас ба-д-ин минвол пеш аз ман чунин шеъре нагуфт, Мар забони порсиро ҳаст то ин навъ байн! Лек аз он гуфтам ман ин мидҳат туро то ин луғат, Гирад аз мадҳу санои ҳазрати ту зебу зайн.
Абдуллообод (Чимканд)

Абдуллообод Әбділабад) — деҳаи (ауыл) барҳамёфта дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Сайрам ҷойгир буд. Дар соли 2014 қисме аз (маҳаллаи) шаҳри Чимканд шуд ва аз ҳисобҳо бароварда шуд. Дар соли 2009 2043 нафар аҳолӣ дошт.
Абай (ноҳияи Саврон)

Абай Абай) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Саврон ҷойгир аст. Дар соли 2009 1513 нафар аҳолӣ дошт.
Абалаково (ноҳияи Нижнеудинск, Иркутск)

Абалаково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Нижнеудинск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Абдол, Бобо Алишоҳи Ироқӣ

Абдол Бобо Алишоҳи Ироқӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 15). Зиндагинома Бо номи Алиф Абдол машҳур буда, бо тахалллуси "Мутеӣ" низ шеър месурудааст. Мувофиқи маълумоти Ризоқулихони Ҳидоят (тазкираи "Равзат-ус-сафо") Абдол шахси озодманиш буда, бо мансабдорон ва ҳукмронони замонаш душманӣ доштааст ва онҳоро сахт танқид мекардааст. Ашъораш, ки ба тавассути тазкираҳову баёзҳо то имрӯз расидаанд, оҳанги сӯфиёна доранд.
Абайил

Абайил Абайыл) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Тулкибос ҷойгир аст. Дар соли, дар соли 2009 бошад 340 нафар аҳолӣ дошт.
Абаканово (ноҳияи Череповетс, Вологда)

Абаканово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Череповетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Абай (ноҳияи Тулкибос)

Абай Абай) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Тулкибос ҷойгир аст. Дар соли 2009 1431 нафар аҳолӣ дошт.
Абатурово (ноҳияи Николск, Вологда)

Абатурово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Николск, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Абдон

Абдон — шаҳр дар Эрон, Бахши марказии шаҳристони Дир, Шаҳристони Даййир, устони Бушаҳри, Эрон. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 6,058 нафар, дар 1224 оила буд.
Абдулфаттоҳ Сисӣ

Медали Шоҳ Абдулазиз Абдулфаттоҳ Саид Ҳусайн Халил ас-Сисӣ (аз; зод. 19 ноябр 1954 1, Қоҳира) — фармондеҳи кулли нерӯҳои мусаллаҳи Миср мебошад, ки бо хондани баёнияе, тасмими артишро барои барканор кардани Муҳаммад Мурсӣ аз курсии раиси ҷумҳури Миср ба иттилои мардум расонд. Ин баёния пас аз поёни зарбулаҷали 48 соатаи артиш ба раёсати ҷумҳурӣ ва гуруҳҳои сиёсӣ барои дастёбӣ ба тавофуқе ба манзури поён додан ба буҳрони Миср содир шудааст 2. Эътилофи исломгароҳои "ҳимоят аз машруият ва мухолифат бо кудато" дар Миср, даъвати Абдулфаттоҳ Сисӣ барои тазоҳурот дар рӯзи ҷумъаро чун "эълони ҷанги дохилӣ" донист.
Адвокат

Адвокат, вакил, намоянда ё ҷонишин ("вакил — ", " — даъват менамоям") — ҳуқуқшиносест. ки барои расонидани ёрин ҳуқуқӣ ба шахсони ҳуқуқӣ ва шахсони воқеӣ даъват карда мешавад. Мақоми ҳуқуқии адвокатро Қонунӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи адвокатура" аз 4 ноябри соли 1995 муайян мекунад. Адвокат узви коллегияи адвокатҳо буда, метавонад манфиати муштариёни худро дар ҳама муассисаҳои давлатӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ҳимоя намояд. Адвокат манфиатҳои қонунии муштариёни худро дар асоси бастани шартнома бо муштариён ҳимоя менамояд. Адвокат наметавонад он мавқееро ишғол намояд, ки ба мавқеи муштарии худ мухолиф бошад. Адвокат вазифаҳои худро дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла додани маслиҳати ҳуқуқӣ, тартиб додани аризаҳо, шикоятҳо ва дигар ҳуҷҷатҳои характери ҳуқуқӣ дошта анҷом медиҳад. Адвокат дар асоси шартнома дар суд ҳамчун намоянда оид ба парвандаҳои гражданӣ, ҳимоятгар оид ба парвандаҳои ҷиноятӣ иштирок мекунад. Адвокат дар ҳамаи давраҳои мурофиа иштирок намуда, манфиати қонунии муштарки худро ҳимоя менамояд. Адвокатҳо ҳамчун аъзои коллегияи адвокатҳо метавонанд дар маҷлисҳо, конференсияҳои коллегияи адвокатҳо иштирок намуда, интихоб шаванд, таклифу пешниҳодҳо намоянд. Адвокатҳо аз иҷрои вазифаҳои ба зимма гирифтаашон ҳаққи заҳмат (гонорар) мегиранд. Адвокатҳо бояд дорои ахлоқи ҳамидаи касбӣ буда, талаботи қонунҳои амалкунандаро бечунучаро иҷро намоянд, малакаи касбии худро муттасил ривоҷ диҳанд, низоми меҳнатро риоя намоянд. Ба коллегияи адвокатҳо нафароне қабул карда мешаванд, ки шаҳрванди Тоҷикистон бошанд, маълумоти олии юридикӣ ва камаш ду сол собиқаи кории касбӣ дошта бошанд. Шахсоне, ки собиқаи кории касбӣ надоранд, камаш аз шаш моҳ то як сол шогирд-коромӯз меистанд (моддаи 18. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи адвокатура"). Адвокат дар мурофиаи консититутсионӣ низ иштирок менамояд. Суди конститутсионӣ ҳамчун ҳокимияти судӣ дар низоми судии Ҷумҳурии Тоҷикистон дохил шуда, волоияти меъёрҳои Конститутсия, амали бевоситаи онро дар қаламрави ҷумҳурӣ таъмин намуда, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрвандонро аз ҳама гуна сӯиқасд ҳимоя менамояд. Суди конститутсионӣ вазифаҳои худро ба тариқи баррасии парвандаҳо дар мурофиаҳои судии конститутсионӣ бо риоя намудани принсипҳои дастҷамъӣ, ошкоро, мустақилӣ, баробарҳуқуқии тарафҳо ва дар асоси мубоҳисавӣ амалӣ мегардонад. Дар асоси м. 38 Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикнстон" адвокат ба қатори дигар иштирокчиёни мурофиаи судии конститутсионӣ дохил мешавад. Тартиби иштироки адвокатро дар мурофиаи мазкур Қонуни консгитусионӣ ва қонун дар бораи адвокатураи ҷумҳурӣ муайян мекунад.
Автократия

Автократия - (аз калимаи юнонӣ – – худам, ҳокимият) буда, маънояш ҳукмронии мутлақ, яккаидоракунӣ мебошад. Ба маънои маҳдуд ҳокимияти болоӣ новобаста аз аҳолӣ амал карда, мақомоти давлатӣ ва назоратӣ ба тариқи пурра ба як шахс тааллуқ дорад. Таърихи автократия Автократия чун сохти сиёсӣ, ки дар шароити он тамоми ҳокимияти олӣ дар ихтиёри ҳокими мутлақ аст, ба монархияҳои истибдодии давлатҳои Шарқи Қадим, ҳукмронии мустабидона дар Юнони Қадим, империяҳои Рим ва Византия хос буда, ба зурӣ ва яроқ такя мекард. Дар давраи истибдоди фашистӣ Автократия яке аз зуҳуроти ҳокимияти номаҳдуд ва худсарии шахсии Гитлер (дар Германия) ва Муссолини (дар Италия) барин диктаторҳо буд. Ба маънои васеъ шакли давлатдориест, ки аҳолӣ дар ташкили мақомоти олии давлатӣ иштирок намекунад ва мақомоти давлатӣ аз ҷониби ҳеч кас назорат карда намешавад. Ҳокимияти сиёсӣ мансуби як шахсе, мақоми коллективӣ мебошад (монархияи мутлақи меросӣ, диктатураи ҳарбӣ, шӯрои регентӣ, хунтаи ҳарбӣ). Ҳангоми режими автократӣ мумкин аст мақомоти намояндагии сохта барои ваколатҳои қалбакӣ ташкил карда шаванд. 1.
Аббод ибни Мӯсои Хутталӣ

Аббод ибни Мӯсои Хутталӣ — муҳаддис ва донишманди исломшиноси форс-тоҷик.
Аббоси III

Аббоси — — ёздаҳумин ва охирин подшоҳи Сафавиён. Зиндагинома Аббос писари хурдии шоҳ Таҳмосби буд. Ӯро сипаҳсолори пурқудрат Нодирқулибеки Афшор соли 1726 баъди аз салтанат барканор намудани Таҳмосби ба тахти салтанат нишонд ва худ то соли 1736 аз номи ӯ ҳукмронӣ кард. Соли 1376 Нодирқулӣ Аббоси -ро низ барканор намуда, худ ба тахти салтанати Эрон нишаст ва номи Ноибуссалтанаи Эронро гирифт. Соли 1740 Аббоси ҳамроҳи бародараш Исмоил ва падараш Таҳмосби аввал дар Сабзавор маҳбус ва сипас қатл карда шуданд.
Абарсом Шопур

Абарсом Шопур (асри) — наҷибзодаи эронӣ, даригбад (раиси дарбор) дар замони ҳукумати Шопури. Ӯ нахустин касе дар таърихи Соонӣ аст, ки бо унвони даригбад ёд шудааст.
Абдель Халим Мухаммед

Категория:Персоналии по алфавиту Категория:Википедия:Статьи о государственных деятелях без иллюстраций на Викискладе Абдулҳалим Муҳаммад (10 апрел 1910 (1910-04-10), Омдурман, Судони Англия-Миср - 16 апрели 2009, Хартум, Судон) — ходими чамъиятию сиёсй ва давлатии Судон. Раиси Совети Олии давлатии Судон (3 декабри июни 1965). Духтур, ходими варзиш. Зиндагинома Узви ташкили Конгресси генералии Судон, ки лоиҳаи аввалини меморандумро тартиб дод, ки истиқлолият аз истилои Англияю Мисрро талаб мекард. Узви Комитаи соҳибихтиёрии Судон. Аз 3 декабри соли 1964 то 10 июни соли 1965 — Раиси Шӯрои Олии давлатии Судон. Сарварии ҳукумати муваққати эътилофӣ, ки роҳро барои интихоботи умумӣ дар Судон боз кард. Вай баъди истиқлолияти кишвар аввалин раиси Шӯрои университети Хартум буд. Абдулҳалим Муҳаммад як ходими барҷастаи варзиш, яке аз муассисони Конфедератсияи футболи Африқо дар соли 1957 мебошад. Узви фахрии ФИФА, яке аз пешравони футболи Африқо. Як шахсияти калидӣ дар рушди Конфедератсияи футболи Африқо ва умуман футболи Африқо. Президенти 1-уми Ассотсиатсияи футболи Судон, Ассотсиатсияи аспдавонии Судон, Ассотсиатсияи баскетболи Судон. Солҳои 1968-1982 президенти Кумитаи олимпии Судон, узви Кумитаи байналмилалии олимпӣ, узви фахрии Кумитаи олимпии Судон. Довари футболи дараҷаи байналмилалӣ. Ҳамчун довар дар Ҷоми ҷаҳонии футбол дар соли 1974 1 иштирок кардааст.
Аббос Фассӣ

Аббос Фассӣ, таваллуд 18 сентябри 1940, Беркан, Марокаш) — сиёсатмадор ва арбоби давлатии Марокаш, сарвазири Марокаш аз 19 сентябри 2007 то 29 ноябри соли 2011, узви ҳизби Истиқлол. Зиндагинома Дар ҳукуматҳои гуногун, аз ҷумла дар вазифаҳои вазирӣ кор кардааст: солҳои 1977-1981 вазири сохтмон, 1981-1985 вазири ҳунар ва корҳои иҷтимоӣ, солҳои 1985-1990 сафир дар Тунис ва Лигаи кишварҳои солҳои 1990-1994 сафир дар Фаронса, Дар солҳои 2000-2002 Вазири шуғли аҳолӣ, омӯзиш, рушди иҷтимоӣ ва ҳамбастагӣ, солҳои 2002-2007 дар ҳукумати номзади мустақил Идрис Ҷету вазири давлатӣ буд. Пас аз пирӯзии ҳизби Истиқлол дар интихоботи порлумонӣ дар соли 2007, ӯро шоҳ Муҳаммади ба мақоми нахуствазир тасвиб кард. 29 ноябри соли 2011 Аббос Фассиро раҳбари Ҳизби Адолат ва Рушд сарвазир Абдулилоҳ бин Киран 1 иваз кард.
Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ

Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ (июли 1861, Шайхобод, Қазвин — 14 октябри 1938, Сулаймон-Дороби Рашт) — муфассир, воиз, сӯфӣ ва мунаққиди тасаввуф. Зиндагинома Пас аз сӣ соли хидмат ба тариқати гунободия (яке аз шохаҳои неъматуллоҳия), бино бар эътироз ба ҷонишинии меросӣ дар тариқати мазкур ва беадолатиҳое, ки дар он мушоҳида кард, аз он рӯ гардонид, даъвоҳои шайхҳои гунободияро ботил ва эътиқодоту амалҳои онҳоро аз назари ақливу нақлӣ нодуруст дониста, ба нақди тасаввуфи марсум пардохт. Рашид Ёсамӣ, Саъид Нафисӣ, Алии Даштӣ, Аббос Иқболи Оштиёнӣ аз ҷумлаи шогирдони ӯянд. Аз Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ таълифоти бисёре боқӣ мондааст. Ӯ як тафсири ду тафсири форсӣ ва тарҷумаи Қуръон навиштааст. Муҳимтарин осори Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ: "Розгушо" — шомили посух ба 50 суол дар бораи ақоид ва одоби силсилаи гунободия, истилоҳоти сӯфиён, сабаби аз тасаввуфи марсум буридани ӯ; рисолаи "Беҳинсухан" — дар посух ба 12 пурсиш дар ҳамин мавзӯъҳо ва тавзеҳи баъзе навовариҳои ӯ дар тасаввуф; рисолаи "Устувор" — дар баёни асоси тасаввуф, маънои ҳақиқии он, фарқи он аз тасаввуфи марсум, истилоҳоти тасаввуф, одоби марбут ба қутб ва мурид, баъзе асрори силсилаҳои тасаввуфӣ; "Ирфоннома" дар бораи ҳақиқати ирфон аз диди муаллиф; "Кайвоннома" саргузаштномаи муаллиф аз даврони кӯдакӣ, таҳсил, устодон, шарҳи сафарҳо ва мулоқоту мубоҳисаҳое, ки бо сӯфиёну уламо доштааст. Девони шеър ва осоре дар бораи баъзе бузургони ирфону адаб низ дорад, аз ҷумла, шарҳи ҳоли Абусаъиди Абулхайр, шарҳи ирфонии баъзе рубоиёти Хайём. Мухолифати Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ бо тасаввуфи марсум на фақат ба сабаби мақоми меросии шайхӣ ва қутбӣ, балки ба таври куллӣ иддиои қутбият аз сӯйи шайхони силсилаҳои тасаввуфӣ буд. Аз назари ӯ, киштии тасаввуф нохудо ё қутб надорад, зеро қутб бояд дар чаҳор ҷиҳати зер дар мурид тасарруф кунад, вагарна, дурӯғгӯ аст: зоил кардани иродаи гуноҳ аз дили мурид, табдили разилати ахлоқии ӯ ба фазилат, муҳкам сохтани эътиқодоти динӣ ва маърифат ба Худо ва зудудани шак аз дили мурид ва ниҳоят, иртиқо додани мурид аз олами носут ба олами малакут. Мурид низ бояд омодагии ин тасарруфоти ботиниро дошта бошад. Ӯ он шайхони сӯфияро, ки муддаии се тасарруфи аввал ва шайхони силсилаи гунободияро, ки муддаии ҳатто чаҳорумин тасарруф буданд, дурӯғгӯ ва дунёхоҳу ҷоҳталаб медонист. Ба сабаби мухолифати Аббосалӣ Кайвони Қазвинӣ бо тасаввуфи марсум бархе вайро муттаҳам ба.
Абайкан (деҳа)

Абайкан — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Мазановский, вилояти Амур медарояд.
Абдибеки Шерозии Ҳамадонӣ

Абдибеки Шерозии Ҳамадонӣ (1557, Ҳамадон —?) — шоири форс-тоҷик. Зиндагинома Дар зодгоҳаш — Ҳамадони Эрон таҳсил карда, ба камол расидааст. Аз хонадони шахсони фозилу донишманд, хоҳарзодаи шоир Ҳалокӣ ва бародари калонии шоир Рашкӣ буд. Ҳафт маротиба ба Ҳиндустон (охирин бор соли 1616) сафар карда, бо шоирону адбони ин кишвар вохӯрдааст ва дар маҳфилҳои адабӣ иштирок доштааст. Адибон Абулфазл ибни Муборак, Мирзо Абдурраҳимхони Хони Хонон ба Абдибеки ҳусни таваҷҷуҳ доштанд, ба ӯ ёрии моддӣ ва маънавӣ мерасониданд. Эҷодиёт Абдибеки шоири соҳибдевон аст. Девонаш аз 3000 байт иборат буда, дар он навъҳои гуногуни шеър, махсусан ғазал, рубоӣ ва ғайра фароҳам омадаанд.
Абакшино (ноҳияи Вологод, Вологда)

Абакшино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Вологод, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Аббос ибни Шит

Аббос ибни Шит — малики дудмони Ғуриён, ҷонишин ва бародарзодаи Абуалӣ ибни Муҳаммад.
Алифбои овонигории байналмилалӣ

Алифбои овонигории байналмилалӣ (АОБ,, кутаҳ.;, кутаҳ.) — як сомонаи навишторӣ ва овонигорӣ аст, ки бар пояи алифбои лотинӣ сохта шудааст. Ин сомона ба василаи Анҷумани овошиносии байналмилалӣ ба унвони як алифбои стандарт барои нишон додани садоҳои эҷодшуда дар забонҳои гуногун тарроҳӣ шудааст. Дар эҷоди ин сомона аз донишҷуён ва устодон бо забонҳои гуногун, забоншиносон, овозононон ва ҳунарпешагон, фарҳангнависон, забонфаросозон ва мутарҷимон кумак гирифта шудааст. Алифбои овонигории байналмилалӣ барои нишон додани ҳолатҳои баёнӣ, монанди ҳиҷо, оҳанги ҷумла, иттисоли вожаву ҳиҷоҳо, инчунин, ҳолатҳои нукизабонӣ, дандонсоида ва димоғӣ сухан гуфтан ва ғаайра истифода мешавад. Ҳар намоди ин алифбо ду унсур – ҳарф ва аломатҳои эъроб дорад. Барои ин алифбо соли 2005, 107 ҳарф, 52 эъроб ва 4 аломати лаҳн пазирута шуд. Ҳадафи АОБ эҷоди як аломату нишон барои ҳар овоз аст. Таърих Соли 1886 гурӯҳе аз мударрисони забони фаронсавӣ ва инглисӣ бо роҳбарии Поул Пессӣ дар соҳаи овошиносӣ ниҳоде ташкил доданд, ки соли 1896 бо номи Анҷумани овошиносии байналмилалӣ шинохта шуд. Мояи аслии ин алифбои ибдоӣ аз лотинӣ ва юнонӣ нашъат мегирад. Нахуст ин алифборо барои овонигориву овошиносии забонҳои фаронсавӣ ва инглисӣ ба кор бурданд. Ба тадриҷ корбурди он ба дигар забонҳо татбиқу густариш ёфт. АОБ дар солҳои 1900, 1930 ва 1986 дучори тағйиру изофот гардид. Ниҳоят соли 2005 бо иловаву изофоти густурда то ҳол собит мондааст. Ҳарфҳо Ҳамсадоҳо.
Обода

Обода — яке аз шаҳрҳои Эрон дар устони Форс аст дар баландии 1,890 метр дар роҳи байни Исфаҳон ва Шероз ҷойгир аст. Шумори аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 2006, 55,000 нафар будааст.
Аббодии Марвазӣ

Аббодии Маразӣ — Абулфутӯҳи Розӣ, Ҷамолуддин Ҳусайн ибни Алӣ ибни Муҳаммад (1087, Рай — 1157) — мутакаллим ва муфассири форс-тоҷик ва муаллифи тафсири "Равзату-ҷ-ҷинон ва рӯҳу-л-ҷинон".
Айбасти

Айбасти — шаҳр дар Вилояти Ӯрду и Туркия. Аҳолиаш 14,145 нафар. Баландӣ аз сатҳи баҳр — 697 м. Нигаред.
Амали санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ

Амали санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ - вақти амали санад, худуди амалн он ва ашхоси тобеи танзимн хукуқиро дар назар дорад. Санадҳои меъёрн-ҳукуқӣ аз рӯзи қабул ё аз рӯзи нашр ва ё аз рӯзе, ки дар худи санад нишон дода шудааст, мавриди амал қарор мегиранд. Қонунҳо танҳо пас аз интишори расмии онҳо амал мекунанд. Санадҳои меъёрии Тоҷикистон дар ҳудуди ҷумҳурӣ амал мекунанд. Ҳудуди Тоҷикистон аз ҳудуди хушкӣ, обӣ ва ҳавоии он иборат аст. Худуди сафоратхонаҳо ва консулгариҳои Тоҷикистон дар хориҷа, дохили ҳавопаӣмоҳои Тоҷикистон, ки берун аз Тоҷикисгон қарор доранд, низ ҳудуди Тоҷикистон ҳисоб мсшаванд. Санадҳои мсъёрии ҳуқукӣ, чун қоида, ба ҳамаи шахсоне, ки дар қаламрави Тоҷикистон қарор доранд, паҳн мешаванд. Санадҳое низ мавҷуданд, ки ба гурӯҳҳои алоҳидаи шахсон бахшида шуда, вазъи ҳуқуқии онҳоро муқаррар менамоянд (марбут ба хизматчиёни ҳарбӣ, маъюбон, ҷавонон, нафақахӯрон ва мисли инҳо).
Аббос ибни Фирнос

Абулқосим Аббос ибни Фирнос — ихтироъкор, муҳандис, табиб, мусиқашинос, шоир ва донишманди маъруфи мусулмон, нахустин нафари дар фазо парвозкарда буд. Зиндагинома Ӯ дар Андалусия дар шаҳри Ронда соли 810 дар оилаи Бербер ба дунё омадааст. Ибни Фирнос шоир ва олими дарбори халифаҳои Қуртуба буда, таҳти ҳимояи халифаҳо Абдурраҳмони ва Муҳаммади қарор дошт. Ӯ илмҳои гуногунро фаро гирифта, бо номи "Ҳакиму-л-Андалус" машҳур шуд. Риёзиёт ва мусиқиро, ки он замон қисми илми риёзиёт ба шумор мерафт, аз худ карда буд. Барои таъмини эҳтиёҷоти мусиқӣ метроном (абзоре, ки вақтро бо зарбаҳои мунтазам муайян мекунад)-ро сохт, соати обиро ихтироъ кард. Ба технологияи аз рег тайёр кардани шиша машғул шуд, ки дар натиҷаи он Испания мустақилона ба истеҳсоли шиша шурӯъ ва аз мисриён, ки сирри истеҳсоли шишаро маҳфуз медоштанд, харидани онро қатъ кард. Ибни Фирнос хусусиятҳои шишаро омӯхта, пурбин (шишаи муҳаддаб)-ро ихтироъ кард. Ӯ дар хонаи худ планетарий ташкил кард, ки дар он тамсилаи механиконидашудаи Манзумаи офтобӣ бо абрҳои ҳаракаткунанда ва раъду барқ намоиш дода мешуд. Ибни Фирнос соли 852 қолиби чӯбин сохта, ба он порчаҳои матоъро баст ва аз манораи Масҷиди Бузурги Қуртуба парид. Қолаб ба чатр монанд буда, оҳиста фуруд омад ва озмоишгар андак осеб дид. Қолаби мазкур тимсоли парашюти муосир буд. Ибни Фирнос қолаби сохтаи худро такмил дода, бори дуввум соли 875 аз болои теппаи на он қадар баланди Ҷабалу-л-Арус парид. Ӯ дар фазо тақр. 10 дақ. парвоз карда, хеле баланд баромад, вале фурудоӣ бемуваффақият анҷом ёфта, Ибни Фирнос бо дастгоҳаш ба замин афтида, осеб дид. Ибни Фирнос ба хулосае омад, ки барои фурудоии бомуваффақият ба дастгоҳи мазкур дум илова кардан лозим аст. Ҳамин тариқ, Ибни Фирнос нахустин делтапланро ихтироъ кард. Леонардо да Винчи танҳо 500 сол пас аз Ибни Фирнос лоиҳаи делтапланро дар коғаз таҳия намуд. Бузургдошт Барои гиромидошти хотираи Аббос ибни Фирнос, имрӯз дар зодгоҳи олим шаҳри Ронда маркази астрономӣ ба номи Ибни Фирнос фаъол аст. Ба шарофати олим, фурудгоҳ дар шимоли Бағдод номгузорӣ шудааст ва дар роҳ ба фурудгоҳи байналмилалии Бағдод ҳайкали ӯ гузошта шудааст. Дар Либия бо тасвири Аббос ибни Фирнас маркаҳо чоп шудаанд. Дар Кордоба, Хосе Луис Манзанарес Ҳапон пули болои дарёи Гвадалкивирро сохтааст, ки дар маркази он ҳайкали ин олими шуҳратёр қомат афрохтааст. Соли 1976 як кратер дар моҳ ба номи Ибни Фирнос гузошта шуд.
Абаканово (ноҳияи Вологод, Вологда)

Абаканово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Вологод, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Чарлз Грили Аббот

Медали Ҳенри Дрейпер Ҷоизаи Румфорд Чарлз Грили Аббот (вар. Чарлз Грили Эббот, майи соли 1872, Уилтон, Ню-Ҳэмпшир — 17 декабри соли 1973, Ривердейл, Мэриленд, ИМА) — астрофизики амрикоӣ, мутахассиси физикаи Офтоб ва омӯзишу истифодаи энергияи офтобӣ. Зиндагинома Хатмкардаи Донишкадаи технологии Массачусетс. Солҳои директори расадхонаи астрофизикии Смитсонов, котиби Донишкадаи Смитсонов буд 6. Аббот узви АИ миллии ШМА дар Вашингтон буд. Дар соҳаи радиатсияи Офтоб, физикаи Офтоб ва нурафкании ситораҳо тадқиқот бурдааст. Аббот қисми инфрасурхи спектри Офтобро таҳқиқ намуда, таърифи собитаи офтобиро додааст. Бо спектроболометр ва радиометри ихтироъкардааш тақсимоти энергияро дар спектри Офтоб таҳқиқ кардааст. Барои истифодаи энергияи гармии Офтоб асбобҳо сохтааст. Муаллифи китоби "Офтоб" аст, ки соли 1936 ба забони русӣ нашр шудааст. Дар натиҷаи мушоҳидаҳои тӯлонӣ вобастагии байни тағйирёбии афканишоти Офтоб ва боду ҳаворо дар Замин муайян намудааст. Ба шарафи Аббот дар Моҳ яке аз танӯраҳо номгузорӣ шудааст (танӯраи Аббот).
Абай

Абай (Иброҳим) Қунанбоев Абай Құнанбайұлы июл (10 август) 1845 (1845-08-10), Жидебай, уезди Семипалатинск, Империяи Русия — 23 июн (6 июл)-и 1904, ҳамон ҷо) — шоир, нависанда, ходими ҷамъиятии қазоқ, асосгузори адабиёти хаттии қазоқ ва нахустин классики он. Зиндагинома Аз оилаи ашрофи сарватманди қазоқ. Дар оила ӯро "Абай" ном мебурданд, ки маънояш "ҳушёр", "зирак" мебошад. Маълумоти ибтидоиро дархонавода ва аз муаллимони хусусӣ гирифтааст. Дар тарбияи маънавии ӯ нақши модаркалонаш Зарра хеле калон буд. Абай аз ӯ шеърҳову достонҳои мардуми қазоқро омӯхт ва ҳазорҳо мисраъ азёд кард. Дар мадрасаи Имом Аҳмад Ризои Семипалатинск ва мактаби русӣ таҳсил кардааст. Абай дар Мадраса Қуръон, улуми динӣ, назми форс-тоҷик, туркироомӯхт, бо осори Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Низомии Ганҷавӣ, Унсурулмаолии Кайковус, Алишери Навоӣ шинос шуд. Абай зулму тааддиеро, ки аз ҷониби феодалон ба сари мардуми қашшоку бенаво меомад, мушоҳида мекард ва чун шахси адолатхоҳ доимо дар кӯшиши ҳимояву дастгирии онҳо буд. Дар синни 28-солагӣ ба тариқи худомӯзӣниддан ба омӯзиши забони русӣ машғул шуд. Донистани забони русӣ барон шинос гардидани ӯ бо осори Гёте, Байрон, Дарвин ва дигарон мусоидат намуд. Эҷодиёт Эҷодиёти Абай чун шоир ва нависанда аз се.
Абдии Исфаҳонӣ

Мирабдуллоҳ Абдии Исфаҳонӣ (асри 16) — шоири форс-тоҷик. Зиндагинома Писари шоир Муҳаммадалии Табъии Исфаҳонӣ. Дар зодгоҳаш — Исфаҳон таҳсил намуда, илмҳои замонашро аз худ кард. Дар синни камолот ба хидмати дарбори Сафавиён дохил шуд. Шоири ғазалсаро буд. Инчунин ба қалами ӯ маснавии "Одам ва Парӣ" мансуб аст. Аз осораш намунаҳо ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидаанд.
Аббособод, Мозандарон

Абособод — шаҳр ва маркази Шаҳристони Аббособод и устони Мозандарони воқеъ дар Эрон аст. Он дар соҳили баҳри Каспий ҷойгир аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, аҳолии он 11256 нафар, дар 3195 оила будааст.