ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Нериё Аминов

Нериё Аминов (1916, Самарқанд – 1996, Исроил) — сароянда ва оҳангсози яҳудитабори тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон. Фаъолияти эҷодӣ Фаъолияти ҳунариро дар дастаҳои ҳаваскори ҳунарии мактабӣ оғоз намуда, дар студияи Театри давлатии драмавию мусиқии ба номи Муқимии ш. Тошканд (1930 – 31) сайқал додааст. Солҳои 1932 – 34 роҳбари Театри мусиқии ноҳияи Нуратои вил. Самарқанд, 1935 – 38 роҳбари бадеии дастаи ҳунарии ш. Самарқанд, 1938 – 74 сарояндаи дастаи ҳунарии телевизион ва радиои Тоҷикистон буд. Аз сарояндагони хуби савту навоҳои "Шашмақом" ва сурудҳои классикию халқӣ ба шумор меравад. Сурудҳои "Ба Ватан", "Дили мо", "Эй бодапарастон", "Аҳду вафо", "Дубарга", "Ошиқам", "Савти Сабо", "Дугоҳ" ва ғ. аз маҳорати баланди сарояндагии А. дарак медиҳанд. Мусаннифи беш аз сад суруду тарона. Иштирокдори озмунҳои мусиқӣ (1929, Самарқанд, Тошканд), Даҳаҳои адабиёт ва санъати тоҷик дар Москва. Шогирдони бисёре тарбия намудааст.
Шариф Аминов

Шариф Раззоқович Аминов (11.02.1962, Душанбе) — хокшинос, номзади илмҳои кишоварзӣ. Зиндагинома Шариф Аминов Техникуми Ин.-ути тадқ. илмии хокшиносии Тоҷикистон (1979–1981–1987). Шуъбаи шабонаи факултаи биолиологияи УДТ ба номи В.И. Ленинро хатм кардааст. Корманди хурди илмӣ ва дар айни замон аспиранти ИТИ хокшиносӣ (1988–91). Дар мавзӯи "Тағйир ёфтани ҳосилхезии замини (хоки) ҷигариранги карбондори замини лалмии Тоҷикистон ҳангоми татбиқи тадбирҳои зиддиэрозӣ ва нуриҳо" рисолаи номзадӣ дифоъ кардааст. Корманди калони илмии ИТИ хокшиносии Тоҷикистон (1994–2013). Дар ин байн фак. менеҷменти ИСХТ-ро ғоибона ва докторантурои Ин.-ути хокшиносии Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистонро хатм кардааст (2010–2013). Аз с. 2013 – муд. шуъбаи ҳифзи хок аз эрозияи Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон Муаллифи беш аз 25 таълифоти илмӣ. Ҷоизаҳо Бо Ифтихорномаи Фахрии Президиуми Совети Олии СССР, медалҳои "Барои хидмати шоиста", "Ҷанговари башардӯст"-и РДА, "70-солагии Қувваҳои Мусаллаҳи СССР", "50- ва 60-солагии Ғалаба дар ҶБВ-ии соли 1941–1945", "Ветерани ҷанги Афғонистон", нишонҳои "Барои иҷрои қарзи башардӯстона", "20-солагии аз хоки Афғонистон баромадани Қувваҳои Мусаллаҳи советӣ" мукофотонида шудааст.
Аминонӣ

Аминонӣ — усули ба пайвастҳои гуногуни органикӣ дохил намудани аминогурӯҳ – 2. Якчанд роҳи аминонӣ маълум аст. Яке аз онҳо таъсири амиди металлҳои ишқорӣ ба пайвастҳои гетеросиклӣ мебошад., бинобар таъсири ҳамдигарии пиридин бо амиди натрий дар ҳарор. 200°С -аминопиридин, ҳангоми аз найчаи тафсон гузарондани буғи бензолу аммиак бошад, анилин ҳосил мешавад. 5 5 + 2 5 5 + 6 6 + 3 6 5 2 + 2 Усули нисбатан муҳими аминонӣ ҳосил намудани аминокислотаҳо бо роҳи аминонии -галогенокислотаҳо аст. Он бо якчанд роҳ сурат мегирад: Аминонии -галогенокислотаҳо ё эфири онҳо бо миқдори зиёди аммиак; истифодаи фталамиди калий ба ивази аммиак; усули сиангидринӣ, яъне таъсири кислотаи сианид ба алдегид ва кетонҳо. Усули охириро олимон Н. Д. Зелинский ва Т. Стадник такмил доданд. Онҳо ба ҷойи кислотаи сианиди заҳрнок сианиди калий ва хлориди аммонийро истифода намуданд. Аминониро бо роҳи таъсири якҷояи аммиак ва гидроген ба -кетокислотаҳо (бо иштироки катализатор, мас.,,) низ гузарондан мумкин аст. Онро аминонии барқарорсозанда меноманд. Реаксияи мазкур дар организм низ ба амал меояд. Дар ин маврид чун унсури барқарорсоз коферменти НАДН амал хоҳад кард., кислотаи -кетоглутарати ҳуҷайра (маҳсули мубодилаи карбогидратҳост) ба кислотаи -глутаминат табдил меёбад. Яке аз усулҳои аминонӣ, ки аҳамияти амалӣ дорад, ба аминогурӯҳ иваз намудани гурӯҳи гидроксили фенолҳост. Аминонии фенолҳои якатома душвор, вале аминонии фенолҳои сератома нисбатан осон ҷараён мегирад.
Аминопластҳо

Аминопластҳо (пластикаҳои карбамидӣ) — пластмассаҳое, ки дар асоси зифтҳои синтезӣ ҳосил карда шуда, хосияти термореактивӣ доранд. Бештар аминопластҳои асосашон зифтҳои мочевина-формалдегидӣ ва меламин-формалдегидӣ маъмуланд. Аминопластҳо ба таъсири равшанӣ тобовар буда, бӯй надоранд, рангро мегиранд (ранг кардан мумкин), аз ҷиҳати физиологӣ безарар мебошанд. Онҳо ба таъсири кислотаҳо ва ишқорҳои суст, спирт, бензин, атсетон, хлороформ ва дигар моддаҳои органикӣ устуворанд. Маснуоте, ки аз зифтҳои меламин-формалдегидӣ тайёр карда мешаванд, нисбат ба маснуоти аз зифтҳои мочевина — формалдегидӣ таҳияшуда ба таъсири гармӣ ва намӣ устувор мебошанд. Корбурд Аминопластҳоро дар саноат дар намуди хокаи фишурда, пластикаҳои варақин ё маводи масомадор истеҳсол мекунанд. Барои хокаҳои фишурда орди чӯб, талқ, азбест ва дигар моддаҳоро кор мефармоянд. Зичии маснуоти аз зифти мочевина-формалдегидӣ тайёркарда 400 кгм 3, устувориаш ҳангоми ёзидан кгссм 2 аст. Аз хокаҳои фишурда чарчинворӣ, ашёи хониш, асбоби рӯзгор, бозича, қисмҳои асбобҳои барқӣ, қуттии телефон, телевизор ва ғ. месозанд. Ҳангоми ҳосил кардани пластикаҳои варақин чун пуркунанда ба онҳо коғаз, маводи пахтагӣ, асбестӣ ва шишагӣ ҳамроҳ мекунанд. Зичии чунин пластика 1400 кгм 3, устувориаш ҳангоми қат кардан 1000 кгссм 2, намкашиаш тақр. 4 % аст. Бинобар шаффоф буданаш аминопластҳоро барои тайёр кардани ашёи ороиш (рӯйпӯши мизҳо, деворҳо, дукончаҳо ва ғайра) истифода мебаранд.
Аминоқандҳо

Аминоқандҳо — пайвастҳои органикие, ки дар молекулаашон гурӯҳҳои хоси қандҳо – гурӯҳҳои алдегидӣ ё кетонӣ, якчанд гурӯҳи гидроксил ва як ё ду аминогурӯҳ мавҷуд аст. Силсилаи карбонии аминоқандҳо шоханок ё бешоха мешавад. Чун ҳосилаи моносахаридҳо аминоқандҳо хосияти барқароркунандагӣ доранд, ба ҳамаи реаксияҳои қандҳо дохил мешаванд, хосияти асосҳои органикиро низ зоҳир менамоянд. Аминоқандҳо дар бофтаҳои рустанӣ, ҳайвонот, микроорганизмҳо, дар таркиби сафедаҳои мураккаб ва липидҳо, полисахаридҳо, гликозидҳо, инчунин дар таркиби бисёр гормонҳо, антибиотикҳо ва дигар моддаҳои аз ҷиҳати биологӣ муҳим низ мавҷуданд. Аминоқандҳои глюкозамин ва галактозамин бештар маъмуланд. Бисёр аминоқандҳо бо роҳи синтез ҳосил карда шудаанд.
Аминуддини Балёнӣ

Аминуддин Муҳаммад ибни Алӣ ибни Масъуди Балёнӣ — ориф ва аз машоихи тасаввуфи ноҳияи муаллифи "Бидояту-з-зокира" ва "Тарбиятнома".
Аминофенолҳо

Аминофенолҳо — карбогидридҳои ароматӣ, ки дар сиклашон гурӯҳҳои - 2 ва -ОН доранд. Вобаста ба мавқеи аминогурӯҳ ва гурӯҳи гидроксил о-Аминофенол, м-Аминофенол ва -Аминофенол маълуманд. Усули умумии ҳосил кардани аминофенолҳо барқарор намудани нитрофенолҳо мебошад: Дар саноат аминофенолҳоро бо роҳи дар иштироки кислотаи сулфати консентронида барқарор намудани нитробензол ҳосил мекунанд. Аминофенолҳо моддаҳои сахти кристаллии беранганд; дар ҳавои нам оксид шуда, ранги ҷигарии сиёҳтоб мегиранд. Маҳлули обии аминофенолҳо ба зудӣ таҷзия мешавад; хосияти асосӣ зоҳир менамоянд; бо кислотаҳо намак ва дар ишқорҳо ҳал шуда, фенолят ҳосил мекунанд. Мета- ва пара- изомерҳои аминофенолҳо барои истеҳсоли рангҳои сулфурдор ва баъзе рангҳои дигар (мас., ранги ҷигарӣ барои пашм); пара- изомери аминофенолҳо ва ҳосилаҳои он, мас., метол дар суратгирӣ чун падиддору истифода мешаванд. Аз ҳосилаҳои аминофенолҳо дар тиб парасетамол ва фенатсетинро чун доруҳои рафъи дард ва табшикан истифода мебаранд.
Аминуддини Назлободӣ

Аминуддини Назлободӣ — шоир и форс-тоҷик, муаллифи маснавиҳои "Мисбоҳу-л-қулуб", "Ақлу ишқ" ва "Фатҳу футӯҳ".
Аминҷон Бақоев

Аминҷон Норқулович Бақоев (11.11.1940, гуз. Сӯзангарони ш. Самарқанд) — иқтисоддон, номзади илми иқтисод, дотсент. "Аълочии маорифи халқи Ӯзбекистон"., "Аълочии маорифи халқи СССР", "Аълочии таҳсилоти олии Ӯзбекистон". Зиндагинома Аминҷон Норқулович Бақоев фак. зоотех. Институти хоҷагии қишлоқи Самарқандро хатм кардааст. Соли 1971 ба Самарқанд кӯчидааст. Муаллими калон, дотсенти каф. иқт. сиёсӣ, ҷон. декани фак., ноиби рек. оид ба корҳои таълимии Ин.-ути пед. Самарқанд ба номи С. Айнӣ (1971–1991), дотсенти каф. назарияи иқт. ДДС ба номи А. Навоӣ (1992–1996), дотсенти каф. илмҳои ҷамъиятшиносӣ, декани фак. туризми байналхалқӣ, муов. рек. оид ба иқт. ва соҳибкорӣ, дотсенти каф. фалс. ва иқт. Институти заб. хориҷии Самарқанд (1996–2007), ҳамзамон дир. Бизнес-инкубатори "Ипак йӯли"-и назди Институти мазкур, дотсенти каф. илмҳои ҷамъиятшиносӣ, профессори фахрии Донишкадаи такмили ихтисоси муаллимони вилояти Самарқанд (2007–2010). Аз с. 2011 – бознишаста. Муаллифи зиёда аз 100 асару мақолаи илмӣ ва илмии оммавӣ. Бо нишони "Истиқлоли Ҷум. Ӯзбекистон", мед. "Ветерани меҳнат" мукофотонида шудааст.
Аминторе Фанфанӣ

- Аминторе Фанфанӣ — сиёсатмадори итолиёвӣ, олими иқтисоддон, президенти муваққати Итолиё дар соли 1978, борҳо Раиси Шӯрои Вазирони Итолиё, Вазири корҳои хориҷӣ ва дохилӣ, узви Шӯрои вазирони Итолиё. Ҳизби Христианӣ-Демократӣ, намояндаи ҷиноҳи марказии чапи ин ҳизб, яке аз шахсиятҳои бартаридошта дар арсаи сиёсии Итолиё дар асри 20, раиси Маҷмаи Умумии СММ. Дар баробари Ҷованни Ҷолиттӣ вай ягона сарвазири Итолиё аст, ки дар ин мақом панҷ муддат пай дар пай кор кардааст. Фаъолити сиёсӣ Асарҳо Пайвандҳо Адабиёт.
Аминҳо

Аминҳо — синфи пайвастҳои органикӣ; ҳосилаи аммиак ё спирти навшодир, ки дар натиҷаи бо радикалҳои органикӣ иваз кардани як ё якчанд атоми гидроген ҳосил мешаванд. Вобаста ба адади атомҳои ивазшудаи гидроген аминҳои якумин, дуюмин, сеюмин ва чорумин мавҷуданд. Аминҳо дар табиат Дар табиат аминҳои сода кам, аминҳои нисбатан мураккаб бештар дучор меоянд, мас., алкалоидҳо, аминокислотаҳо, аминҳои биогенӣ ва ғ. Ҳамаи аминҳо хосияти асосӣ дошта, барои ҳосил намудани намаку кислотаҳо қодиранд. Аминҳои сода газ буда, дар об ҳал мешаванд (онҳо бӯи аммиакро доранд). Аминҳои олӣ моеъ ё моддаҳои сахтанд; онҳо дар об ҳал намешаванд ва бӯй надоранд. Аз рӯи радикалҳо аминҳо алифатӣ, мас., метиламин — 32, этиламин — 252, диметиламин — (Н3)2 ва ғ., алисиклӣ, мас., сиклогексиламин — 6112, дисиклогексиламин — 2, ароматӣ, мас., фениламин ё анилин — 652, дифениламин — (С6Н5)2Н5), гетеросиклӣ, мас., 2-аминопиридин — 54 ва ғ. мешаванд. Аминҳое, ки ду, се ва зиёда аз он аминогурӯҳ — 2 доранд, ди -, три — ва полиаминҳо номида мешаванд, мас., этилендиамин — 2222, гексаметилендиамин — 262. Таҳияи аминҳо Роҳҳои ҳосил кардани аминҳо бисёранд. Яке аз онҳо усули бевосита алкилонии аммиак бо галогеналкилҳост. Бо ин роҳ аминҳои якумин, дуюмин ва сеюминро ҳосил кардан мумкин. Аминҳои якуминро метавон дар натиҷаи собунонии ишқории кислотаи изосианат ҳосил кард. Аминҳоро бо усулҳои барқарор намудани нитропайвастҳо ва нитрилҳо дар иштироки катализаторҳо, конденсатсияи ҳосилаи калийдори фталамид бо галогенпайвастҳо низ ҳосил мекунанд. Аминҳо дар табиат дар натиҷаи таҷзияи моддаҳои нит- рогендор (мас., аминокислотаҳои сафеда) ба вуҷуд меоянд. Аминҳо дар саноат барои истеҳсоли маводи рангубор, дору, полиамидҳо ва ғ. истифода мешаванд.
Сайфинаҷот Аминҷонов

Сайфинаҷот Аминҷонов (16.9.1935, Хуҷанд – 5.2.2005, ҳамон ҷо) — духтури муолиҷ. Доктори илмҳои тиб, профессор, Аълочии тандурустии СССР. Зиндагинома Хатмкардаи Институти давлатии тиббии Тоҷикистон. Духтури муолиҷаи беморхонаи минтақавии деҳаи Исмоили ноҳияи Хуҷанд (1957 – 59), аспиранти Пажӯҳишгоҳи тибби кишварӣ (1960 – 63) ва корманди Пажӯҳишгоҳи гас-троэнтерологияи АИ ҶТ (1963 – 89), мудири кафедраи таълими бемориҳои даруни ДДТТ (1989 – 92), директори Пажӯҳишгоҳи гастроэнтерологияи Хуҷанд (1992 – 98), мудири кафедраи терапияи госпиталии филиали ДДТТ дар Хуҷанд (1998 – 2005). Муаллифи беш аз 100 кори илмист, ки ба масъалаҳои гувориш ва нафаскашӣ бахшида шудаанд. Иштирокчии бисёр конференсияву форумҳои байналмилалӣ. Бо Грамотаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гаштааст.
Саодат Аминҷонова

Аминҷонова Саодат Сайфинаджатовна – пизишк, узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Зиндагинома Аминҷонова Саодат Сайфинаджатовна 19 сентябри соли 1976 дар шаҳри Душанбе таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик. Соли 1999 Филиали Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи А.И. Сино дар шаҳри Хуҷандро хатм намудааст. Ихтисос: духтури табобатчӣ. Муовини сардухтур оид бакорҳои муолиҷавии Беморхонаи клиникавии 1-и ба номи С. Ӯрунови шаҳри Хуҷанд Аз 30 марти соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 1 мебошад.
Амир Алиакбари Самарқандӣ

Амир Алиакбари Самарқандӣ, мутахаллис ба Устод Қонунии Самарқандӣ (1576, Самарқанд — 1610, ҳамон ҷо) — мусиқидон, навозанда, оҳангсоз ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Зодгоҳаш гузари Мӯлиёни Самарқанд. Падари Амир Алиакбари Самарқандӣ низ аз аҳли илму адаб буда, наздиконаш ӯро Мир Мусо ном мебурданд ва ҳокими ондавраи шаҳр ба ӯ номи фахрии "Қутбулақтоб"-ро додааст. Амир Алиакбари Самарқандӣ илмҳои замон, махсусан назарияву амалияи илми мусиқиро аз падараш омӯхтааст. Баъди вафоти падар барои такмили дониш ба Бухоро меравад ва аз Кавкабии Бухороӣ илми мусиқиро меомӯзад. Баъди бозгашт дар Самарқанд мактаби илмии назарияву амалияи мусиқиро таъсис дода, дар он шогирдони бисёреро, аз қабили Дарвеш Бузғолаи Самарқандӣ, Мавлоно Мир Ҳақӣ, Мавлоно Пирмуҳаммади Кулолии Самарқандӣ, Устод Тӯлаки Нойӣ, Устод Абдусаттори Қонунӣ, Устод Арабнавои Қобузӣ, Махдумзодаи Котибии Самарқандӣ ва дигаронро тарбия намудааст. Амир Алиакбари Самарқандӣ дар қонуннавозӣ сабки тозае ҷорӣ намуда, аксарияти навозандагони Самарқанду Бухоро равияи ӯро тақлид кардаанд. Амир Алиакбари Самарқандӣ бо дархости Кавкабии Бухороӣ рисолаеро дар илми мусиқӣ таълиф намудааст, ки, мутаассифона, то мо нарасидааст. Дар қабристони Хоҷа Абдуи Дарун дафн шудааст.
Амир Абраши

Амир Малуш Абраши (27 марти 1990, Бишофсзелл, Швейтсария) — футболбози швейтсарӣ, нимҳимоятгар.
Аминӣ Баҳманёр Арабзода

Аминӣ Баҳманёр Арабзода (Наҷмиддин Арабзода августи 1954, Панҷакент, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон — 10 ноябри 2020, Душанбе, Тоҷикистон) — нависандаи саршиноси тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, дорандаи Ҷойизаи адабии Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба номи Садридин Айнӣ. Зиндагинома Баҳманёр Арабзода Аминӣ 15-уми июли соли 1954 дар шаҳри Панҷакенти вилояти Суғд ба дунё омадааст. Таҳсилоти ибтидоӣ ва миёнаро дар мактаби 3 ба номи Надежда Крупскаяи шаҳри Панҷакент гирифта, риштаи забони арабии факултаи забонҳои шарқи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллӣ) хатм кардааст. Фаъолияти корӣ Пас аз хатми донишгоҳ соли 1977 ба унвони муҳандиси тарҳрез ба зогоҳаш — шаҳри Панҷакент рафта, сардабири рӯзномаи "Самандар" ва моҳномаи "Дайри муғон" таъйин гардид. Соли 1997 барои қиссаи "Заринаи Зарнигор", ки дар моҳномаи мазкур чоп шуда буд, барандаи ҷоизаи адабии ба номи устод Садриддин Айнӣ дониста шуд. Соли 2002 ба Душанбе даъват шуд ва муовини сардабири ягона маҷаллаи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон — "Садои Шарқ" — таъйин гардид ва то охири умр корманди ин даргоҳ буд. Эҷодиёт Муаллифи китобҳои "Ишқи сайёд" ба чоп расид. Маҷаллаи "Согласие"-и шаҳри Маскав соли 1995 дар шумораи нахустинаш нуҳ ҳикояи Баҳманёрро бо пешгуфтори Темур Зулфиқоров чоп кард. Романи нахустинаш соли 2007 бо номи "Шоҳаншоҳ" дар моҳномаи "Садои шарқ" баъд аз тариқи нашриёти "Истеъдод" манзури хонандагон гашт. Дар бистҷилдаи адабиёти тоҷик, ки нашриёти "Адиб" ба табъ расонд, китобҳояш "Шоҳаншоҳ" ва "Сармаддеҳ" дар як муҷаллад нашр шуданд. Комиссияи махсуси вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон онро ғолиби Озмуни ҷумҳуриявии "Китоби сол-2013" дониста, бо Дипломи дараҷаи аввал ва мукофоти пулӣ қадрдонӣ кард. Китобаш "Сармаддеҳ" соли 2015 бо ҳуруфи форсӣ дар Лондони Бритониё ба табъ расид. Ҳикояҳояш ба бисёр забонҳои дунё тарҷума ва чоп шудаанд. Писараш Исфандиёр Аминӣ мегӯяд, вақтҳои ахир якбора сари ду румон кор мекард, ки яке "Ғӯтях" ном дошт 1. Даргузашт Баҳманёр Аминӣ шаби 10 ноябри соли 2020 дар 66-солагӣ дар шаҳри Душанбе даргузашт. 2 Осор Ҷоизаҳо.
Амир

Амир, княз ва дигар мансабдори намояндагони аъёну ашроф дар мамолики исломии Шарқ ва Африка. Дар замони хилофат Амир дар давраи Умавиён маънои лашкаркашро дошт, ки халифа таъйин мекард. Пас аз забти ягон вилоят ба он сардор таъйин карда, ӯро амир меномиданд. Пас аз паҳн гаштани ислом амир маънои ҳокими мутлақи давлати исломиро ифода мекард (мас., амири Бухоро). Дар давраи Аббосиён, одатан, амир ҳокимоне буданд, ки ҳокимияти халифаҳоро эътироф мекарданд. Бо ин истилоҳ инчунин собиқ ноибони ба вазифаи халифа таъйиншаванда (Ағлабиён, Тоҳириён) ва ҳокимони мустақиле, ки ба воситаи аслиҳа давлат барпо кардаанд (Саффориён, Ғазнавиён, Бувайҳиён), номида мешуданд (дар амир 10 султон низ меномиданд). Дар охири садаи — ибтидои садаи амир гуфта ҳокимон ё лашкаркашони ба табақаҳои гуногун мансубро меномиданд унвони амир ба валиаҳд ва шоҳзодаҳои сулолаи ҳукмрон дода мешавад. Сарварони гурӯҳи калони ҳоҷиёнро, ки ба зиёрати Макка равонанд, низ амир (амиру-л-ҳоҷӣ) меноманд. Ниг. низ Аморат. Амир замони Сомониён Дар давлати Сомониён сарвари давлат буда, ҳамчун монарх тамоми ҳуқуқҳоро дар қаламрави давлат дошт. Сарвари давлати Сомониён, ки Амуралмуъминин номида мешуд, шахси олимақоми мансабдор дар давлат ба ҳисоб рафта, баробари он ҳокимияти олии судиро ба амал мебаровард. Умуман амир дар давлати Сомониён дорои ин гуна салоҳиятҳо буд: Фармони амир санади олии ҳокимияти давлатӣ ба шумор мерафт, ки иҷрои ҳатмии он аз тарафи ҳамаи шахсони мансабдори давлатӣ ва фуқаровоҷиб буд. Ҳамин тариқ, амирони давлати Сомониён шахсони мансабдори олимартаба дар давлат ба ҳисоб рафта, санадҳои ҳуқуқие мебароварданд, ки онҳо дорои қувваи олии ҳукуқӣ буданд, дар навбати худ мақоми олии судӣ ба шумор мерафтанд, ҳамаи амалдорони олимақомро ба мансабҳои давлатӣ таъйин менамуданд, бо дигар давлатҳо шартномаҳо мебастанд.
Амир Арслон

"Амир Арслон" — достони омиёнаест, ки дар садаи дар Эрон аз ҷониби Муҳаммадалии Нақибулмамолик — сардори достонгӯёни дарбори Носируддиншоҳ офарида ва нақл шудааст. Ҳамин достони Муҳаммадалии Нақибулмамолик китобат шуд ва дастраси хонанда гардид. Хулосаи достон Сужети мухтасари "Амир Арслон" чунин аст: Нӯъмон ном тоҷир дар ҷазирае зани подшоҳи Рум (Фаранг) Маликшоҳро меёбад ва ба Миср мебарад. Зан ҳомиладор буд. Пас аз муддате писар таваллуд мекунад ва номашро Арслон мегузорад. Арслон паҳлавони номдор мешавад. Вай сафири шоҳи Фарангро, ки барои бурдани ӯ омада буд, ба қатл мерасонад; лашкари Фарангро шикаст дода, ба тахти падар менишинад. Дар яке аз калисоҳо акси духтари зебоеро мебинад ва ба ӯ ошиқ мешавад. Пас аз ҷустуҷӯ ва рафъи мушкилоти зиёд (ошкор сохтани хиёнати вазирон, задухӯрд бо девҳову аҷинаҳо) ба висоли дилдодааш мерасад. Аз таҳқиқоти доир ба ин асар ба анҷомрасида бармеояд, ки "Амир Арслон" сирф офаридаи Муҳаммадалӣ нест. Вай дар тадвини он аз "Ширӯя" ном достоне, ки дар он замон шуҳрат дошт, истифода кардааст. Муҳаммадалӣ аз "Ширӯя" лаҳзаҳои такрор, ноҳамвориҳоро дар банду баст рафъ намудааст, тасвирҳоро муҷаз кардааст. Инчунин, ба назар мерасад, ки аз достонҳои "Абумуслимнома", "Амир Ҳамза" истифода бурдааст. Ғояи асосии "Амир Арслон" муборизаи некию бадист. Қаҳрамони достон инсони фаъолу мушкилкушост. Ӯ бар зидди нерӯҳои бад далерона ҷангида, бо ёрии хиради хеш пирӯзӣ ба даст меоварад.
Амир Бажев

Амир Хаутиевич Бажев — футболбози русӣ, нимҳимоятгар.
Амир Боқӣ

Амир Боқӣ (с. ва ваф. номаълум) — шоир и тоҷик (а. 16). Зиндагинома Дар Косон ба дунё омадааст. Хоҷа Ҳасани Нисорӣ дар тазкирааш "Музаккир-ул-аҳбоб" аз Амир Боқӣ чун шоири фозилу рангинбаён ёд кардааст. Аз девонаш иттилое нест. Намунаҳои осораш дар тазкираҳо ба назар мерасанд Байти зерин аз ӯст:.
Аминҷон Шукӯҳӣ

Аминҷон Шукӯҳӣ (Аминҷон Ҳоҷибоев июн 1933, Пӯлодон, ноҳияи Конибодом — 10 июн 1979, Душанбе) — шоир, нависанда, тарҷумон, дромнавис, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, Шоири халқии Тоҷикистон. Зиндагинома Аминҷон Шукӯҳӣ (Ҳоҷибоев Аминҷон) 10 июни соли 1933 дар деҳаи Рӯмони ноҳияи Хуҷанд таваллуд ёфтааст. Баъди хатми курси муаллимтайёркунӣ дар мактабҳои ноҳия омӯзгорӣ кардааст. Солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ дар мақомоти умури дохилӣ хидмат кардааст. Солҳои мудири шуъба, котиби масъул, ҷонишини муҳаррири рӯзномаи "Ҳақиқати Ленинобод" будааст. Соли 1955 факултаи рӯзноманигории Мактаби олии ҳизбии назди КМ КПСС-ро ба поён расонда, муҳаррири рӯзномаи "Тоҷикистони Советӣ" таъйин шудааст. Солҳои дар вазифаҳои котиб ва ҷонишини раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон фаъолият бурда, сипас, то охири умр, раиси Кумитаи телевизион ва радиои ҷумҳурӣ будааст. Соли 1994 сазовори унвони фахрии Шоири халқии Тоҷикистон (пас аз маргаш) гардидааст. Аз соли 1947 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. 10 июни соли 1979 дар Душанбе аз олам даргузашт. Эҷодиёт Нахустин шеъраш соли 1942 дар газетаи "Стахановчӣ" ба табъ расидааст. Аввалин маҷмӯаи шеърҳояш "Суруди чашмасор" соли 1948 чоп шудааст, ки аз эҳсоси баланди ватандӯстӣ ва ошиқонаи шоири навқалам дарак медоданд ва бо забони содаю равонашон ҷозиб буданд. Ҳамин хусусиятҳо дар ашъори маҷмӯаҳои "Ватани сулҳ", "Рӯзҳои мо", "Садои дил", достони "Кӯчабоғи ошиқон", силсилаи шеърҳои "Муҳаббат ва оила", "Нафаси гарм", "Арзи қалам", китоби дубайтию рубоиҳои "Чормағз" ва ғ. боз ҳам тақвият ёфта, шуҳрату маҳбубияти муаллифашонро дар миёни мардуму аҳли қалам таъмин доштаанд. Баргузидаҳои ашъори муаллиф баъди сараш дар гулчину маҷмӯаҳои "Кӯчабоғи ошиқон",, "Шохаи райҳон" ва "Баргҳои тилоӣ" ба табъ расидаанд. Ба туфайли маҷмӯаҳои ашъори "Ил-18 омад", "Баррачаи дупо", қиссаҳои "Об аз куҷо меояд?", "Асад ва Самад" бачаҳоро бо воқеаҳои мухталифи зиндагӣ ва шахсони гуногунхислат ошно гардонда, дар шинохти неку бад имдодашон расондааст. Аввалин асари мансури нисбатан калони ӯ ҳикояи "Шаҳло" буд, ки соли 1964 ҳамроҳи Ҳилолиён Аскар навиштааст. Баъдан, дар ҳамқаламии А.Ҳилолиён қиссаҳои "Шаҳло ва Шифо", "Имзои шахсӣ", романи "Печутоби роҳҳо" (1977 1978) ва "Садафи сиёҳ" -ро пешкаши хонандагон намудааст. Худ боз муаллифи қиссаи "Парии ҷазира" аст. Яке аз устодони мумтози шеъри лирикии тоҷик ба ҳисоб рафта, бисёре аз шеърҳояш оҳангбандӣ шуда, ба таронаҳои маҳбуби мардум табдил ёфтаанд. Драмаҳои Кӯчабоғи ошиқон, "Шабҳои фироқ", "МИВО", либреттои операи "Бозгашт", ки ба қалами ӯ тааллуқ доранд дар саҳнаҳои театри Душанбею Хуҷанд мавриди намоиш қарор гирифтаанд. Дар заминаи қиссаи "Об аз куҷо меояд?" филми бадеӣ ҳам офарида шудааст, ки мақбули умум аст. Баъзе аз навиштаҳояшро ба забонҳои гуногун тарҷума ва чоп кардаанд. Худаш осори алоҳидаи А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, О.Райнис, В.Сурков ва дигаронро ба тоҷикӣ гардондааст. Ҷоизаҳо.
Амир Давлатёр

Амир Давлатёр. Баъди дар санъати мусаввирӣ шуҳрат ёфтан ба дарбори Султон Абусаид даъват гардид. Дар он ҷо бо устод Аҳмади Мусо дӯст шуда, нозукиҳои ҳунари мусаввириро аз ӯ омӯхтааст. Амир Давлатёр бештар дар кашидани тасвирҳои сиёҳқаламӣ (графика) истеъдоди хуб доштааст. Аз осори ӯ то замони мо чизе нарасидааст.
Амир Биляли

Амир Биляли (15 апрел 15 апрели 1994) — футболбози Албанӣ, муҳофизи марказӣ.
Ғазолии Балхӣ

Амир Ислом Ғазолии Балхӣ (1;? — қарни) — шоир ва пизишки форс-тоҷик, аз наводагони Муҳаммади Ғазолӣ. Зиндагинома Дар Балх улуми мутадовилаи даврро омӯхтааст. Аз илмҳои тиб ва ҳикмат огоҳии комил дошт. Назди бузургони давр, ҳокимони кишвар соҳиби обрӯву эътибор буд. Дар васфи яке аз ҳукмронон — Мирзо Алоуддавла қасидае, дар пайравии қасидаи Анварӣ, ки бо мисраи "Чун муроди хешро бо мулки вай кардам қиёс" шурӯъ мешавад, нигошта буд. Байти зер аз қасидаи Ғазолии Балхӣ аст: Шоҳи пуриҷлолро бе мулки Вай набвад либос, Мулки иҷлол аз ҷалоли Ӯ кунад маъд илтимос.
Амир Гасанов

Амир Убайдалавович Гасанов — футболбози русӣ, муҳофиз.
Амир Кашийев

Амир Юревич Кашийев — футболбози русӣ, нимҳимоятгар.
Амир Вайте

Амир Алберто Вайте Нунйес (ноябри 1989, Панама, Панама) — футболбози панамӣ, зарбазананда (страйкер).