Саргурд

Саргурд — дараҷае сардорӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз сарвон ва пойинтар аз сарҳангёр дорад ва баробар бо новхудо севум дар нерӯи дарёӣ аст 2. Мақоми созмонии саргурд дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан фармондеҳи гурдон (баталион 3 4) аст, ки он ягони тактикиест, ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд вашт ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз ҳанг ё гунд ва ё ягоне мустақил аст 5. Вожашиносӣ "Саргурд" (") аз дер боз ба маънои "фармондеҳи дастае аз лашкар" ба кор меравад 6 7 8 ва аз ду вожа сохта шудааст: сар + гурд (аз " "паҳлавон, далер; ҷанговар" 7 8 9 эронии бостон: - аз -: - " муҳофизат кардан; поидан; муқовимат кардан " 10). Мақулаи дастурии ин вожа исм ва сохтвожаи он ба сурати исм (сар) + сифат (гурд) аст. Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. "Гурдон" ба маънии "сипоҳиён, лашкариён, ҷанговарон" дар "Шоҳнома" бисёр ба кор рафтааст. Чунончи, Фирдавсӣ гуфта: Бирав бо сипоҳе ба кирдори кӯҳ, Гузин кун зи гурдони лашкар гурӯҳ 11. Истилоҳоти "саргурд" ва "гурдон"-ро соли 1935 Фарҳангистони забони Эрон бо пешниҳоди Анҷумани вожагузинии артиш ҷойгузини дараҷаи низомии "майор" (аз "меҳтар, сардор") ва вомвожаи "баталион" (аз "даста" "гурӯҳ") кард 12. Истилоҳоти "саргурд" ва "гурдон" барои ҷойгузин кардани дараҷаи низомии "майор" ва вомвожаи "баталион" (аз "даста" "гурӯҳ") ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон низ пешниҳод шудаанд 13. Пешина Ягони размии баробар бо гурдон нахустин бор дар сипоҳи Сосониён (милодӣ) ташкил шудааст. Дар замони Сосониён сипоҳ аз чанд гунд 14 ташкил мешуда, ки 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро гундсолор (-) мехонданд 15. Ҳар гунде аз чанд дирафш ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду вашт ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт ва камобеш баробар бо гурдон дар артишҳои кунунӣ буд. Ҳар ваште аз чанд таҳм 16 созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд рада 17 ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи дирафш дирафшсолор (-) 15, фармондеҳи вашт ваштсолор (-) 15, сардори таҳм таҳмдор 18 ва сардори рада эҳтимолан радабон номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ сипаҳбад хонда мешуд 19. Баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ дар замони Сосониён артишдорон-солор (-) номида мешуд 20 21. Саргурд ҳамакнун яке аз дараҷаҳои афсарӣ дар Нерӯҳои мусаллаҳи Ҷумҳурии Исломии Эрон 22 ва баробар бо майор дар Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон аст 23. Ному нишони саргурд дар нерӯҳои мусаллаҳи бархе аз кишварҳо Пайвандҳо . Впрочем, из среднеперсидских эпиграфических источников середины в. н.э. (граффити в Дура-Европосе, датируемые 253 г.) известно о существовании армейских писцов (видимо, более низкого ранга, нежели -), называвших себя - и - 24,. 244. В документе 280 из архива Старой Нисы фигурируют два лица, носящие звание ("начальник тагмы"), состоящее из двух частей – " ("легион") и парф. ("начальствующий"). Предполагается, что это звание – калька с римского военного термина в греческой передаче " "начальник легиона", появившееся в парфянском военном лексиконе как раз в связи с депортацией воинов Красса в восточные районы Парфии, где они были организованы в отряды под началом парфянских тагмадаров и, в том числе, трудились на сельскохозяйственных работах Дьяконов, Ливщиц 1966 – 152. Кстати, слово "тагма" в пехлевийской форме как обозначение воинского подразделения зафиксировано в надписи, оставленной сасанидскими солдатами в синагоге Дура-Европос Луконин 1987, примеч. 62.