ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абусаид Абулхайр

Абусаъид Фазлуллоҳ ибни Абулхайр ибни Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Миҳонӣ (маъруф ба Абусаъид Абулхайр, декабр 967 1,, Хуросон — 12 январ 1049, Хуросон) — аз аввалин суханваронест, ки ирфон ва сухану фалсафаи ирфониро ба адабиёти форсу тоҷик ворид кардааст. Зиндагинома Эҷодиёти ин суханвар аз бисёр ҷиҳат намунаҳои эҷодиёти шифохии мардумро ба хотир меоранд. Зохиран мархилаҳои аввали пайдоиш ва густариши акоиди ирфони ҳамин ҷиҳатро такозо мекард. Як қисм суханони Абусаид ба шеваи гуфтори мардум таълиф шудаанд, ки аз иртиботи кавии эҷодиёти шоир бо забони халқ гувоҳи медихад. Абусаид Фазлуллох бинни Абулхайр соли 967 дар Маймана ба дунё омадааст. Дар Майманаву Марв ва Сарахстаҳсили илм намуда, муддате дар Нишопуру Омул умр ба сар бурдааст. Соли 1049 дар Маймана аз олам гузаштааст. Накл мекунанд, ки дар замони зиндагии худ ӯ каси хушгу ва сухбаторо будааст. Яке аз аввалин суханвароне, ки ирфон ва афкори ирфониро дар колаби шеър баён кардаанд, Абусаиди Абулхайр махсуб гашта, мавзуоти фалсави, тасаввуфи ошикона, танкиди замон ва ахли он дар рубоиёти ӯ макоми баланд дорад. Бино ба маълумоти сарчашмахо ва таърихномахо дар ахди авали ислом то карнҳои 8-9 ахли ирфон ва тасаввуф ба каламу когаз сарукоре надоштанд. Сухани Абусаиди Абулхайр аст, ки гуфта: "Кадами авали суфи шикастани каламу пора кардани дафтар аст. Ва хар касе бихоҳад аз ишқи суфи пай барад, бояд худаш ба он бингарад". Вале баъд заруратхо пеш омад, ки рочеъ ба масоили ирфон ва асоси таълимоти он асархо эҷод гардад. Зеро баъзе аз факехон ирфонро ба аркони асосии ислом мукобил гузошта, намояндагони онро ба бединиву бехудои айбдор намуданд. Орифон мачбур шуданд, ки барои ҳимояи хеш аз Қуръон ва аходиси набави истидлол пеш оваранд. Аз мероси адабии Абулхайр он чизе, ки то ба имрӯз омада расидааст, 720 рубоиест, ки дар боби ишқу орзу, мардонагию садокат харф мезананд. Аз рубоиёт.
Абусаид Мирзо

Абусаид (Абусаид ибни Муҳаммад ибни Мироншоҳ ибни Темур, Самарқанд — 8 феврал 1469 1, Ҳирот) — ҳаштумин султони Мовароуннаҳру Хуросон аз хонадони Темуриён. Зиндагинома Абераи амир Темур, набераи Мироншоҳ. Кӯдакӣ ва навҷавониашро дар Самарқанд назди Улуғбек сипарӣ кардааст. Ҳангоми қатли Улуғбек бо ҳукми Абдуллатиф дар зиндон буд, лекин баъди марги ӯ аз асорат раҳоӣ ёфта ба Бухоро рафт. Баъдтар бо кумаки Абулхайрхони ӯзбек аз Тошканд ба Самарқанд омад ва июни соли 1451 рақиби худ Абдуллоҳ ибни Иброҳимро (набераи дигари Шоҳрух), ки ба ҷои Абдуллатиф нишаста буд, қатл кард. Забткориҳо Пас аз ин ӯ иқтидори худро дар ҳудуди Мовароуннаҳру Туркистон, Хуросону Мозандарон ва бахшҳои Афғонистони имрӯза ба муддати мадид устувор намуд. Дар ҳамон вақт Эрон, аз байн рафт. Соли 1460 Ҳусайн Бойқаро (набераи Умаршайх) Ҳиротро, ки Абусаид аз дасти Қароқуюнлуҳо бозпас гирифта буд, зери тасарруфи худ даровард. Абусаид бо кумаки ӯзбекон қудрати худро барқарор карда бошад ҳам, шӯришҳову қиёмҳои шоҳзодагони темурӣ дар Мовароуннаҳру Хуросон қатъ нагаштанд. Абусаид дар юриши зидди Оққуюнлуҳо соли 1469 шикаст хӯрд ва ҳангоми фирор (5 феврали 1469) аз тарафи Ёдгор Муҳаммад (набераи Шоҳрух) дастгир карда, ба қатл расонда шуд (А. Гавҳаршод — ҳамсари Шоҳрухро 12 сол муқаддам дар Ҳирот ба қатл расонда буд). Заволи қатъии империяи Темуриён бо марги Абусаид сар шуд. Пас аз ин Узун Ҳасан Эрони ғарбӣ ва марказиро бо Табрезу Бағдод, Султония, Рай, Исфаҳон, Шероз ва Кирмон зери тасарруфи худ даровард. Абусаид тавонист дар салтанати 18-солааш дар давлатдорӣ Мовароунннаҳр ва Хуросонро устувор нигаҳ дорад, лекин дар ҷиҳати эҳёи империя ба мурод нарасид. Барои пешрафти сиёсати худ такя ба қабилаҳои туркнажоди арғун мекард. Воситаи муҳимтарини қудрати ӯ суюрғол, яъне бахшоиш ва вогузорӣ ба сардорони қабила ва ашрофи турку тоҷик буд. Абусаид худро муриди Хоҷа Аҳрор медонист. Сиёсати Абусаид дар заминаи умури дохила таъмини пешрафти кишоварзӣ ва тиҷорат буд. Боз ҳам фаровон ва беҳтар гардонидани системаи обёрӣ (наҳрҳо, корезҳо, ҷӯйборҳо, чоҳҳо ва ғайра) аз муҳимтарин самтҳои сиёсати иқтисодии Абусаид маҳсуб мешаванд.
Абусаъид Муҳаммади Хуҷандӣ

Абусаъид Муҳаммад ибни Абубакр ибни Собит ибни Ҳасан ибни Алии Хуҷандӣ — шоир, адиб, фақеҳи форс - тоҷик, писари Абубакр Муҳаммади Хуҷандӣ. Зиндагинома Ба монанди дигар намояндагони Оли Хуҷанд саводи ибтидоиро дар назди падар баровардааст. Баъдтар таҳсилро дар мадрасаи Низомияи Исфаҳон идома дод. Баъд аз хатми таҳсил ба вазъ гуфтан машғул шуд. Дар ваъзҳояш мазҳаби шофеияро тарғиб мекард. Ҳангоми ваъзгӯияш кушта шуд.
Абусаъд Муҳаммади Ғонимӣ

Абусаид Муҳаммади Ғонимӣ — табиъидон 1 ва риёзидон и форс-тоҷик, муаллифи китоби "Қурозаи табииёт". Зинлагинома Абулҳасани Байҳақӣ ӯро донишманде риёзидон ва соҳиби чанд китоб шиносондааст, аммо аз Абусаъди Ғонимӣ фақат китоби "Қурозаи табииёт" 2 ба ёдгор мондааст, ки онро ба Ибни Сино низ нисбат додаанд.
Абусаид Махдум

Абусаид Махдум (? — 1910, Самарқанд) — хаттот ва кишваршиноси тоҷик, гирдоварандаи дастнависҳои шарқӣ ва осори атиқа. Зиндагинома Аз оилаи мударрисоли Дар Мадрасаи Тиллокории Самарқанд таҳсил кардааст. Аз овони ҷавонӣ ба таъриху маданияти тоҷик ва дигарон халқҳои Осиёи Миёна шавқи зиёд дошта, ҳангоми таҳсил дар мадраса бисёр асарҳои таърихиро гирдоварӣ ва китобат намудааст. Дертар бо шарқшиносони рус Н. И. Веселовский, В. В. Бартолд, В. Л. Вяткин, Абусаид Махдум Семёнов шинос шуда, дар омӯзиши осори ниёгони тоҷикон бо онҳо ҳамкорӣ кардааст. Корҳо Барои Н. И. Веселовский асари таърихии Абутоҳирхоҷа "Сармария"-ро китобат кардааст, ки тарҷумаи русии он соли 1899 ба табъ расид. Ғайр аз ин барои В. В. Бартолд бисёр дастнависҳои шарқӣ, аз ҷумла нусхаҳои асари таърихии Мирхонд "Равзат-ус-сафо"-ро гирд овардааст. Барои Музейи маданияти Осиё (Москва) васиқаҳо, ҳуҷҷатҳои давлатӣ, вақфномаҳо ва ғайраро ҷамъ намудааст. Ба В. Л. Вяткин дар кори муайян намудани ҷойи Расадхонаи Улуғбек ёрӣ расонда, солҳои дар ҳафриёти он иштирок кардааст.
Абусаиди Гургонӣ

Абусаиди Гургонӣ. Ашъор Ҷузъиёти тарҷумаи ҳолаш маълум нагардидааст. Аз ашъори боқимондааш бармеояд, ки ӯ дар онҳо андешаву матлабҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ, танқиди зулму золимӣ, мубориза ба муқобили бемаърифативу мардумозории баъзе аъёну ашроф инъикос ёфтаанд. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ дар эҷоди навъҳои шеър — маснавӣ, қасида, ғазал, рубоӣ, қитъаҳо ва ғайра маҳорати хос доштааст. Намунаҳои ашъораш дар тазкираву баёзҳо оварда шудаанд. Абёти зерин аз ӯст:.
Абусаидхон

Абусаидхон (? – 1533) — хони Бухоро (1531 – 1533) аз сулолаи Шайбониён, фарзанди Кӯчкунҷухон. Зиндагинома Ҳангоми хони Бухоро буданаш байни аҳли дарбор барои соҳиб шудан ба тахту тоҷ низоъҳои бисёре рух дода буданд. Абусаидхон олими машҳури соҳаи тасаввуф ва муриди вазираш Офоқхоҷа буд.
Абусаиди Муаззин

Абусаид Исмоил Муаззини Нишопурӣ — фақеҳ, муҳаддис, воиз, хатиб ва донишманд и хуросонӣ, шогирди Абулмаолии Ҷувайнӣ.
Абусаламаи Ҳамадонӣ

Абусаламаи Ҳамадонӣ — шоир ва нахустин вазири Аббосиён. Ӯро "Вазири оли Муҳаммад" мегуфтанд. Дар замони ислом аввалин нафарест, ки лақаби "вазир"-ро гирифт.
Абусаъиди Сиҷзӣ

Абусаъид Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Абдуҷалил Сиҷзӣ (тақрибан 951 1, Сиистон, Давлати Саффориён 1 — тақрибан 1020 1 2) — муҳандис ва ҳайатшиноси сиҷистонӣ. Асарҳои Сиҷзӣ Асарҳои Абусаъиди Сиҷзӣ бештар ба шаклсозиҳои геометрӣ, буришҳои махрутӣ (конусӣ), вобастагии гипербола ба асимптотаҳояш, трисексияи кунҷ, масъалаҳои нуҷум ва ба сохти афзори мунаҷҷимӣ бахшида шудаанд. Қариб 30 рисолаи Абусаъиди Сиҷзӣ то давраи мо расидааст, ки дар китобхонаҳои гуногуни ҷаҳон маҳфузанд. "Рисолаи фӣ васф-ул-қутуъ-ил-махрутия" ("Рисола дар васфи буришҳои конусӣ"), "Китоб-ут-таркиб ил-афлок" ("Китоб роҷеъ ба таркиби фалакҳо"), "Китоб-ул-мизоҷот-ил-кавокиб" ("Китоб дар бораи мизоҷи ситораҳо") аз ҷумлаи онҳоанд. Асарҳои Абусаъиди Сиҷзӣ дар инкишофи риёзиёти Шарқ роли муҳим бозида, ба пешрафти математикаю астрономияи Европа таъсир расондаанд.
Абусайид Чоудҳурӣ

Абусайид Чоудҳурӣ (31 январ 1921 1,, Роҷи Бритониё — 2 август 1987, Лондон) — ходими сиёсӣ ва давлатии Банглодеш, президенти Банглодеш (солҳои). Зиндагинома Абусайид Чоудҳурӣ дар оилаи заминдорҳо дар ноҳияи Тангайли музофоти Бангола дар Ҳиндустони Бритониё таваллуд шудааст. Падари ӯ Абдулҳамид Чоудхурӣ дар вазифаи раиси Ассамблеяи музофоти Покистони Шаркй кор кардааст. Вай дар Калкутта ва Лондон таҳсил кардааст, аз рӯи маълумот ҳуқуқшинос ва таърихшинос буд. Дар ҳаракати донишҷӯён фаъолона иштирок дошт. Солҳои узви Комиссияи конститутсионӣ буд, дар соли 1961 узви Суди Олии Дака, аз соли 1963 то соли 1968 ба Комиссияи рушди Бангола роҳбарӣ мекард. Мохи ноябри соли 1969 у вазифаи ноиб-ректори (ректори) университети Даккаро гирифт, вале дар соли 1971 ҳангоми дар Женева буданаш ба нишони эътироз ба муқобили одамкушӣ, ки артиши Покистон дар Покистони Шаркӣ содир карда буд, аз ин вазифа истеъфо дод. Баъди истиқлоли Ҷумҳурии Халқии Банглодеш дар моҳи марти соли 1971 вай намояндаи кишвар дар Ингилистон ва сардори намояндагии Ҷумҳурии Халқии Банглодеш дар Созмони Милали Муттаҳид шуд. Январи соли 1972 — декабри соли 1973 — Президенти Ҷумҳурии Халқии Банглодеш. Мохи декабри соли 1973 аз вазифаи президент истеъфо дод ва намояндаи махсуси Ҳукумат оид ба сиёсати берунӣ таъин шуд. Дар моҳҳои август — ноябри соли 1975 вазири корхои хориҷӣ буд. Дар соли 1978 Чоудхурӣ узви зеркомиссияи СММ оид ба пешгирии табъиз ва ҳифзи ақаллиятҳо шуд. Соли 1985 раиси Комиссияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳуқуқи инсон буд.
Абусалики Гургонӣ

Абусалики Гургонӣ — аз қадимтарин шоир они порсигӯйи давраи исломӣ, муосири Амри Лайс ва Фирӯзи Машриқӣ. Зиндагинома Муҳаммад Авфии Бухороӣ ин шоирро бо Амру ибни Лайси Саффорӣ ҳамзамон медонад, ки дар солҳои милодӣ бар Хуросону Систон ҳукумат кардааст. Манучеҳрӣ низ Абусаликро дар шумори шуъарои қадими Хуросон ёд кардааст. Абёти зайл дар маъхазҳо ба номи Абусалики Гургонӣ сабт гардидаанд: Намунаи абёт Дар ҷанби улувви ҳимматат чарх Монандаи вушм пеши чарғ аст. Ба мижа дил зи ман бидуздидӣ, Эй ба лаб қозию ба мижгон дузд. Музд хоҳӣ, ки дил зи ман бурдӣ, Ин шигифтӣ кӣ дид, дузд ба музд? Чунон мустағрақам дар ғам, ки мутриб Агар дар ғам сарояд, ғам физояд. Хуни худро гар бирезӣ бар замин, Беҳ, ки оби рӯй резӣ дар канор. Бутпарастанда беҳ аз мардумпараст, Панд гиру кор банду гӯш дор. Бар муродат чун нагардад то қиёмат даври чарх, К-аз ту дар сайранд доим меҳру моҳу даздама.
Абусаъид Бакр ибни Молики Фарғонӣ

Абусаъид Бакр ибни Молики Фарғонӣ — сипаҳсолори Хуросон дар замони Нӯҳ ибни Наср ва Абдумалик ибни Нӯҳ.
Халил ибни Аҳмади Сиҷзӣ

Абусаъид Халил ибни Аҳмад ибни Муҳаммади Сиҷзӣ (902, Систон 1 — 988, Самарқанд) — фаҳеҳи ҳанифимазҳаб, муҳаддис, наҳвӣ, адиб ва шоири форс-тоҷики аҳди Сомониён, қозии Систон ва Самарқанд, муаллифи "ад-Даъавот ва-л-одоб ва-л-мавоъиз".
Абусаъиди Ямомӣ

Абусаъиди Ямомӣ, Фазл ибни Исо — пизишк ва ахтаршинос и форс-тоҷик, шогирди Абулфараҷ ибни Тайиб, муаллифи "Шарҳи фусули Буқрот" ва "Шарҳи масоили Ҳанин".
Абусаҳл Нилии Нишопурӣ

Абусаҳл Нилии Нишопурӣ (964, Нишопур — 1029, ҳамон ҷо) — пизишк, адиб, наҳвӣ ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи "Талхиси Китобу-л-масоил"-и Ҳанин" ва "Талхиси шарҳи фусули Буқрот аз Ҷолинус".
Фазл ибни Навбахт

Абусаҳл Фазл ибни Навбахти Аҳвозӣ — китобдор, ахтаршинос ва тарҷумон и эронитабори дарбори Ҳорунаррашид. Ӯ барои халифа осореро аз форсӣ ба арабӣ тарҷума кард ва рисолаҳои мутааддиде дар аҳкоми нуҷум навишт.
Абусаҳл Зуҷоҷӣ

Абусаҳли Зуҷоҷӣ — фақеҳи ҳанафимазҳаб. Зиндагинома Илми фиқҳро дар Бағдод назди имом Абулҳасани Кархӣ (фавт 952) омӯхтааст. Бино ба ривояти маъхазҳо, фақеҳони ҳанафии Нишопур ҳамагӣ дар фиқҳ аз пайравон ва таълимгирифтагони Зуҷоҷӣ ва Абулҳусайни Нишопурӣ (фавт 962) будаанд. Зуҷоҷӣ дар илми калом ва мунозара низ тавоно буд. Қозӣ Саймарӣ дар "Ахбору Абиҳанифа ва асҳобиҳи" овардааст: Ман аз Соҳиб ибни Аббод шунидам, ки мегуфт: "Абусаҳли Зуҷоҷӣ чун вориди маҷлиси мунозара мешуд, аз ҳайбату тавоноии ҳусни мунозараи ӯ ранги рӯи мухолифон дигаргун мегашт". Абубакри Розии Ҷассос (фавт 98081) — соҳиби тафсири "Аҳкому-л-Қуръон" аз шогирдони номдори Зуҷоҷӣ дар фиқҳ мебошад. Зуҷоҷӣ муаллифи "Китобу-р-риёз" дар баёни илми кимиё аст. Ҳоҷӣ Халифа дар "Кашфу-з-зунун" навишта, ки ба ҷуз ин китоб боз "Китобу-л-камол" ва "Риёзу-с-сағир"-ро низ тасниф кардааст. Дар китобҳои муътабари фақеҳони ҳанафӣ, хусусан дар "Мабсут"-и имом Сарахсӣ ва "Муҳити бурҳонӣ" якчанд бор аз Зуҷоҷӣ ва ақидаҳои фиқҳии ӯ ёд шудааст. Дар "Мабсут" Зуҷоҷӣ бо нисбаҳои "ал-Ғаззолӣ" ва "ал-Фаразӣ" зикр гардидааст. Соҳиби китоби "ал-Ҷавоҳиру-л-музиа" мегӯяд, ки ба ақидаи баъзе шайхҳои ҳанафӣ мурод аз нисбаҳои мазкур Зуҷоҷӣ мебошад.
Абусаҳли Кӯҳӣ

Абусаҳли Кӯҳӣ, Абусаҳл Бежан ибни Рустами Кӯҳӣ — риёзидон ва ахтаршинос и эронӣ, узви Дорулҳикма ва созандаи "Расадхонаи Маъмун", муаллифи "Рисола фӣ истихроҷи зулу-л-мусаббаъ фӣ-л-доира", "ал-Масоилу-л-ҳандасия" ва "Тақсиму-л-курра би-с-сутуҳи мастуя".
Абусаҳли Хуҷандӣ

Абусаҳли Хуҷандӣ — давлатмард ва вазири эронии Ғазнавиён 1 дар замони султон Иброҳим.
Абусаҳли Ҳамдавӣ

Абусаҳли Ҳамдавӣ — давлатмард, шоир, девонсолор ва вазири эронитабори Ғазнавиён дар замони султон Муҳаммад ва султон Масъуд.
Абусаҳли Саълукӣ

Абусаҳл Муҳаммад ибни Сулаймон Саълукии Нишопурӣ (январ 908, Исфаҳон — 979, Нишопур) — фақеҳи шофеъӣ, ровӣ, муфассир, наҳвӣ, забоншинос, шоир, ориф ва "Шайхи Хуросон". Зиндагинома Дар зодгоҳаш таҳсил намуда ба камол расидааст. Сипас барои давом додани таҳсил ба Басра рафта, солҳои зиёде он ҷо зиндагӣ кардааст. Ба зодгоҳаш баргашт. Бо даъвати аҳли илму адаби Нишопур ба ин шаҳр кӯчид ва ба тадрис машғул шуд. ӯ чун донишманди соҳаҳои гуногуни илм, аз ҷумла фиқҳ, ҳадис, сарфу наҳв, балоғату китобат ва ғайра машҳур гардида буд. Таълифот Муаллифони сарчашмаҳои адабиву таърихӣ ӯро бо унвони "Ақза-л-қузоти Хуросон" ёд кардаанд. Асареро бо номи "Шамсу-л-маъолӣ" ба ӯ нисбат додаанд. Аз осори манзумаш то ҳол чизе дастрас нагардидааст.
Абусаъиди Худрӣ

Саъд ибни Молик ибни Синон ибни Саълаба ибни Убайд ибни Худра ибни Авф ибни Ҳориси Ансории Хазраҷӣ (Мадина, 10 қ. ҳ.613 м. – ҳамон ҷо, 74 ҳ.693–694 м.) — аз табақаи сиғори саҳоба, мулозими хидмати расули Худо (с) ва аз шахсиятҳои серривоят дар ҳадис. Нисбати вай ба қабилаи банӣ Худра – аз қабоили Мадина аст ва дар дувоздаҳ ғазва бо расули Худо (с) ширкат кардааст. Зиндагинома Падари Абӯсаъиди Худрӣ низ саҳоба ва дар ҷанги Уҳуд ба шаҳодат расид. Паёмбар (с) ӯро аз ҷиҳати хурдии солаш дар ҷанги Уҳуд иҷозати ширкат надод ва аз ғазваи Хандақ ба баъд дар тамоми ғазавот ширкат дошт. Вай натиҷаи мулозаматаш бо паёмбари акрам (с) ҳадиси зиёде ривоят кардааст. Дар Муснади Бақӣ ибни Махлад 1170 ҳадис аз вай ривоят шуда, ки 43 ҳадиси он муштаракан дар Саҳеҳи Бухорӣ ва Муслим низ ривоят шудаанд. Абӯсаъиди Худрӣ аз паёмбар (с), Абубакри Сиддиқ, Умар, Усмон, Алӣ, Усайд ибни Ҳузайр, Ҷобир ибни Абдуллоҳ, Зайд ибни Собит, Абдуллоҳ ибни Салом, Абдуллоҳ ибни Аббос, бародари модарияш Қатода ибни Нуъмон, падараш Молик ибни Синон, Муъовия ибни Абусуфён, Қатода ва Абумусо ҳадис ривоят карда, Абдуллоҳ ибни Умар, Ҷобир и бни Абдуллоҳ, Анас ибни Молик, Нофеъ мавлои Ибни Умар, Буср ибни Саъид, Бишр ибни Ҳарб ва мардуми зиёде аз вай ривоят кардаанд.
Абусаҳли Масеҳӣ

Абусаҳли Масеҳӣ — табиби муосири Абуалӣ ибни Сино. Зиндагинома Аввал дар дарбори оли Маъмун дар Хоразм зиндагӣ ва фаъолият дошт. Абусаҳли Масеҳӣ устод ва дӯсти наздики Ибни Сино буда, дар Хоразм ҳамроҳ кор кардаанд. Ҳарду узви маҷлиси уламои Абулаббоси Маъмун буданд. Баъди истилои Хоразм аз ҷониби Султонмаҳмуди Ғазнавӣ ба аъзои "Академияи Маъмун" амр шуд, ки ба пойтахт – Ғазна гузаранд. Аммо Абусаҳли Масеҳӣ ва Ибни Сино ин пешниҳодро рад карда, соли 1012 пинҳонӣ Хоразмро тарк намуданд. Онҳо аз тариқи биёбони Қароқум роҳи Эронро пеш гирифтанд. Душвории роҳ ба саломатии Абусаҳли Масеҳӣ таъсири бад расонд ва ӯ дар он биёбон вафот кард. Мазҳабуддин Абдурраҳим ибни Алӣ гуфта, ки " дар миёни мутақаддимон ва муттаахирин атиббои насоро надидаам аҳадеро, ки дар фасоҳати калому ҷавдати баён монанди Абусаҳл бошад". Бино ба гуфтаи Низомии Арӯзии Самарқандӣ соли вафоти Абусаҳли Масеҳӣ бо соли Хоразмро забт кардани Султонмаҳмуди Ғазнавӣ марбут будааст. Китоби машҳури Абусаҳли Масеҳӣ "Ал-миа фӣ-с-синоати-т-тиббия" аст. Он бо услуби энсиклопедӣ навишта шуда, аз се қисмат иборат мебошад. Қисмати якум ба беҳдошти ғизо ва тасвири хосияти давоҳо, қисмати дуюм ба масоили умумии тиб ва қисмати сеюм ба масъалаҳои табобат бахшида шудааст. Чанд рисолаи дигаре низ аз ӯ дар даст ҳаст. Абусаҳли Масеҳӣ дар ҳандаса, нуҷум ва ҳикмат ҳам таълифот доштааст.
Абусодиқ Аҳмад ибни Ҳасани Занданӣ

Абусодиқ Аҳмад ибн Ҳасани Занданӣ — ровии ҳадис. Зиндагинома Хатиби Зандана буда, дар Бухоро аз ровиёни зиёд ҳадис имло мекардааст. Самъонӣ мегӯяд: "Бисёре аз машоихи мо дар Сория ва Бухоро аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд". Нисбаи ӯ аз номи деҳаи бузургу маъруф ва қадимии Зандана, воқеъ дар масофаи 4 фарсах аз Бухоро, гирифта шудааст.
Абусаҳли Зӯзанӣ

Абусаҳл Муҳаммад ибни Ҳусайн Зӯзанӣ — адиб, шоир, луғатдони форс-тоҷик, аз дабирони Султон Маҳмуд ва Султон Масъуди Ғазнавӣ. Зиндагинома Дар оилаи рӯҳонӣ таваллуд шуда, нисбат ба забону адабиёти араб таваҷҷуҳ дошт. Зӯзанӣ тавассути таълиму тарбияи фарзандони Аҳмади Маймандӣ Зӯзанӣ ба мақоми вазирӣ расид. Ба қавли Байҳақӣ, ҳангоми навишта шудани ҳодисаи ба дор овехтани Ҳасанаки вазир аз фавти Зӯзанӣ чанд сол гузашта буд. Зӯзанӣ дар бадеҳагӯӣ чирадаст буд, вале аз ашъори ӯ ба ҷуз он чи, ки Байҳақӣ, Саолибӣ ва Бохарзӣ ба таври пароканда ёд кардаанд, чизе боқӣ намондааст.
Ҳамдуни Қассор

Абусолеҳ Қассор Нишопурии Маломатӣ маъруф ба Ҳамдуни Қассор — сӯфӣ, зоҳид, фақеҳ, муҳаддиси эронитабор ва муассиси мактаби маломатии қассория дар тасаввуф.
Абусолеҳ Мансур

Абусолеҳ Мансур — амирзодаи Сомонӣ, ҳокими Рай, Систон ва Хуросон, писари Исҳоқ ибни Аҳмад.
Диккулҷинн

Диккулҷинн, Абумуҳаммад Абуссалом ибни Рағбон — шоир и арабизабон дар замони хилофати Аббосӣ, сарвари шуарои шуъубии нимаи аввали қарни. Ӯ дар ситоиш ва бартарӣ додани эрониён бар тозиён шеър мегуфт.
Абусулаймони Банокатӣ

Абусулаймони Банокатӣ — муаррих ва шоир и форс-тоҷик, мулаққаб ба "Фахри Банокатӣ". Зиндагинома Зодгоҳаш Банокат – шаҳре дар Мовароуннаҳр аст, ки баъдҳо Шоҳрухия ном гирифт. Падараш Тоҷуддин аз уламои дин буда, писараш Фахруддинро ҳамчун марди шоиру донишманд тарбия кардааст. Банокатӣ соли 1301 дар дарбори хони муғул Ғазанхон ба мақоми фахрии Маликушшуаро расидааст. Бағдодӣ девони ашъореро ба ӯ нисбат додааст. Банокатӣ муаллифи асари арзишманди таърихии "Равзату-л-албоб фӣ таворихи-л-акобир ва л-ансоб" ё худ "Таърихи Банокатӣ"-ст, ки таълифашро с. 1317 ба охир расондааст. Ин китоб мазмунан талхиси "Ҷомеъу-т-таворих"-и Рашидуддини Фазлуллоҳ бошад ҳам, ҳадафи тадвини матолиби он фарқ дорад. "Таърихи Банокатӣ" дорои 9 фасл буда, таърихи умумии ҷаҳон, аз офариниши олам то авоили рӯзгори муғулро дар бар мегирад. Тақр. ниме аз китоб аз таърихи ақвоми ғайримусулмон – яҳудиён, аврупоиҳо, ҳиндуён, чиниҳо ва муғулҳо баҳс мекунад. Огоҳиҳое, ки дар бораи ин қавмҳо ироа медорад, дар заминаи маълумоти манбаъҳои муътамади гузашта нигориш ёфтаанд. Мас., дар "Ҷомеъу-т-таворих"-и Рашидуддини Фазлуллоҳ танҳо ишорае ба таърихи подшоҳони чинӣ ироа шудааст, дар ҳоле ки дар таърихи Банокатӣ 36 табақаи подшоҳони Чин шарҳ дода шудааст. Давлатшоҳи Самарқандӣ навиштааст, ки "Таърихи Банокатӣ" дар таборшиносии мардуми Чин, Ҳинд ва яҳуду императории Рум суханони бисёре дар бар дорад ва ҳеч муаррихе монанди вай ин матолибро шарҳ надодааст. Соли 1677 Мюллер бахши ҳаштуми "Таърихи Банокатӣ"-ро дар Берлин ба унвони нодурусти "Таърихи чиниёни Абдуллоҳи Байзовӣ" чоп кард. Вестон онро ба англисӣ тарҷума карда, дар Лондон ба чоп расонд. Баъдтар Котемер фаҳмид, ки иштибоҳ дар таъкиди номи муаллиф рафтаасту "собит" намуд, ки бахше аз "Таърихи Банокатӣ"-ст. Эдвард Браун муътақид аст, ки дар ҳеч китоби таърихи пеш аз Банокатӣ таълифгардида ин ҳама огоҳию ишора ба сарзаминҳою ҷамъиятҳо ва рӯйдодҳои таърихӣ дида нашудааст. "Таърихи Банокатӣ" ба забонҳои англисӣ, лотинӣ, ӯйғурӣ тарҷума ва нашр шудааст. Соли 1969 дар Теҳрон аз чоп баромадааст.
Абусимбал

Абусимбал — сахра дар соҳили ғарбии дарёи Нил, ки дар он дар давраи ҳукмронии Рамзеси (1388 – 1322 то м.) — ду ибодатхонаи машҳури Мисри Қадим тарошида шудааст. Сохтумони Абусимбал Ибодатхонаи калон ба шарафи худи шоҳ Рамзеси, ибодатхонаи хурд ба шарафи зани якуми ӯ – малика Нофретари бино ёфтааст. Дар Абусимбал ҳайкалҳо ва мусаввараҳо мавҷуданд. Дар ду тарафи даромадгоҳи ибодатхонаи калон чор ҳайкали бузурги Рамзеси дар ҳолати нишаста дар сахра (баландиашон тақрибан 20 м) тарошида шудааст. Дар ин маъбад инчунин симои худовандии шоҳ Рамзеси дар ҳолати таъзимкунӣ ба худ пушт ба девор тасвир ёфтааст, ки дар иҳотаи шоҳони дигар боҳашамтар менамояд. Дар пеши маъбади хурд 6 ҳайкали бо усули горелйеф тарошида истодаанд, ки дар ҳар тарафи онҳо ду симои шоҳ ва як симои малика тасвир ёфтаанд. Дар андоми ҳайкали дуюм (дар қисми ҷанубии маъбад) навиштаҷоте мавҷуд аст. Онро ҷанговарони зархариди ионӣ, ки дар давраи ҳукмронӣ Псамметихи (664 – 610 то м.) вақти ақибнишӣ аз Элефантина ба Эфиопия кандакорӣ кардаанд. Дар навиштаҷоли иэроглифӣ ин сахраи регии баландиаш 100 м "кӯҳи муқаддас" номида шудааст. Аз сабаби он ки дар ин сахра иншооти истеҳкомӣ сохта шудаанд, онро дар иэроглифҳо "қалъаи Рамзес" номидаанд. Номи ҳозираи Абусимбал аз номи сахрае гирифта шудааст, ки дар он ҷо дарё маҷрояшро дигар мекунад. Дар ин сахра нақши барҷаста (барелйефӣ)-и марди мисрии пешдоманаш нӯгтез кандакорӣ шудааст, ки ба назари маллоҳони араб ба хӯша монанд менамудааст. Бинобар ин он тасвирро Абусимбал номидаанд. Баъдтар тамоми сахраҳо ва маъбадҳои дар онҳо биноёфта Абусимбал ном гирифтаанд. Дар натиҷаи сохтмони дарғоти Асвон хавфи зери об мондани Абусимбал пеш омад. Аз ин сабаб Абусимбал солҳои 1963 – 1967 ба ҷойи бехавф кӯчонда шуд. Ҳоло он 65 м баландтар ва 200 м дуртар аз дарё, 280 км ҷанубтари Асвон ҷойгир аст.
Маҳмуди Исфаҳонӣ

Абуссано Маҳмуд ибни Абдурраҳмони Исфаҳонӣ — муфассир, усулӣ, наҳвӣ, олими улуми ақлӣ ва фақеҳи шофеъии форс-тоҷик. Зиндагинома Муқаддамоти улумро нахуст назди падар аз худ карда, сипас забони арабӣ ва фанҳои маъмули рӯзгорашро назди падар (Абдурраҳмон ибни Аҳмад), Ҷамолуддин Абираҷо ва дигарон фаро гирифт. Муддате дар Исфаҳону Табрез ба такмили дониш ва тадрис пардохт. Аз муосирони шайх Ҳасани Чупонӣ (фавт 1343), қозӣ Музаффаруддиншоҳи Қазвинӣ буд. Исфаҳонӣ баъд аз зиёрати Байтулмуқаддас соли 1325 ба Димишқ рафта, мавриди эҳтироми мардум, бахусус Ибни Таймия, қарор гирифт. Исфаҳонӣ муддате дар масҷиди ҷомеи умавии Димишқ ба тиловату тадриси шогирдон машғул шуд ва баъди Ибни Зимлаконӣ (фавт 1253) мударрисии мадрасаи Равоҳияро ба уҳда дошт. Исфаҳонӣ сипас дар Қоҳира иқомат ихтиёр кард. Ҳокими Миср Сайфуддини Қустун (фавт 1330) дар минтақаи Қарофа барои Исфаҳонӣ хонақоҳе бунёд кард. Ӯ он ҷо ба ибодат ва иршоди шогирдон машғул шуд. Исфаҳонӣ дар заминаи улуми ақлӣ, Қуръон ва тафсир таълифи бисёр дорад. Муҳимтарин таълифи Исфаҳонӣ "Анвору-л-ҳақоиқи-р-раббония фӣ-т-тафсири-л-оёти-л-қуръония" мебошад. "Баёну-л-мухтасар" (Шарҳи "Мухтасар"-и Ибни Ҳоҷиб) ва "Маъонию-л-бадеъ" аз дигар осори ӯ мебошанд.
Довуди Зоҳирӣ

Абусулаймон Довуд ибни Алии Зоҳирӣ — фақеҳ, муҳаддис ва муҷтаҳиди эронитабор, бунёнгузори мазҳаби зоҳирӣ, шогирди Исҳоқ ибни Роҳуя ва устоди Муҳаммад Ҷарири Табарӣ.
Абуссуъуд Афандӣ

Абусууди Курдӣ ибни Муҳаммади Инодӣ — фаҳеқи ҳанафӣ, донишманд ва шоир и эронитабор, шайхулисломи Давлати Усмонӣ. Зиндагинома Маълумоти ибтидоиро аз падараш дар Инодияи Курдистон гирифт. Сипас барои идомаи таҳсил ба Истанбул рафт. Соли 1539 ба мансаби қозии аскар ва соли 1547 ба мансаби шайхулисломӣ расид. Абусууди Курдӣ дар баробари иҷрои корҳои давлатӣ оид ба илми фиқҳ, тафсир, риёзиёту илоҳиёт ва адабиёт рисолаҳои илмӣ иншо кардааст. Забони осор Ба забонҳои арабӣ ва туркӣ шеър мегуфт. Асарҳояш дар Мисру Туркия ба табъ расидаанд. Яке аз кӯчаҳои Истанбул ба номи Абусууди Курдӣ гузошта шудааст.