Бисмиллоҳи-р-раҳмони-р-раҳим

Оятҳо: Бисмиллоҳ Муташабиҳот Ояталкурсӣ Таблиғ Насх Бисмиллоҳи-р-раҳмони-р-раҳим (— ба номи Худованди бахшояндаи меҳрубон) — таъбири қуръониест, ки сураҳои Қуръон, ба ҷуз сураи Тавба, дар навишти мусҳафҳо бо он оғоз шудаанд. Вожашиносӣ Ибораи "Бисмиллоҳ" аз се қисмат иборат аст: Гуфтани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим бо асли бузурге дар ҷаҳонбинии исломӣ бармегардад, ки бар пояи ояти "Ӯ аввал, охир, зоҳир ва ботин аст" бино ёфтааст. Ба ибораи дигар, вақте Худованд аввал ва пеш аз ҳама бошад, пас, мояи баракатист ва ҳатто зарур аст, ки тамоми корҳо бо зикри номи ӯ оғоз шаванд. Оғоз ба номи Парвардгори меҳрубон ба сурати дигаре дар аввалин оятҳое, ки аз сӯи Худованд бар пайғамбари акрам (с) нозил шудаанд, баён гардидааст. Уламои ислом иттифоқи назар доранд, ки Худованд дар ояти аввали сураи муборакаи "Алақ": "Иқраъ бисми Раббика" (Бихон ба номи Парвардгорат) оғоз кардан ба номи Худо бар пайғамбараш (с) ваҳй карда, ба вай тавсия менамояд, ки хонданро бо номи Худованд шурӯъ намояд. Дар Қуръон Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим ояте аз Қуръон мебошад, ки барои муайян намудани фосилаи байни сураҳои Қуръон нозил гардидааст. Вақте ин оят ба пайғамбар (с) нозил мешуд, ишора ба он дошт, ки сураи пешин ба поён расида, сураи нав оғоз гардидааст ва гоҳе чунин ҳам мешуд, ки ҳанӯз бахшҳое аз сураи пешин ба поён нарасида, сураи нав оғоз мегашт ва нузули Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим фосилаи миёни онҳоро муайян месохт. Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим дар Қуръони карим 114 бор — 113 бор дар ибтидои 113 сураи Қуръон ва як бор дар оғози номаи Сулаймон нисбат ба гуфтани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим омадааст, дар мавридҳои хоссе, ба монанди пеш аз хӯрдан, нӯшидан, ҳангоми забҳ кардан, ба киштӣ нишастан, ба бистари хоб рафтан, пеш аз ҳамбистарӣ ва ғ. ба гуфтани он таъкиди бештаре шудааст. Навиштани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим тақр. дар оғози ҳамаи навиштаҳо бо пайравӣ аз суннати пайғамбар (с) марсум ва роиҷ гаштааст. Аз ин ҷост, ки гуфтани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим ба сурати шиори мусулмонон ва нишонаи дини ислом даромада, дар тамоми фарозу нишеби зиндагӣ вирди забони онҳост. Осори он ҳатто дар офаридаҳои дасти хушнависон ва ҳунари меъмории ҷаҳони ислом бо нафосати хоссе ба мушоҳида мерасад. Навиштани он ҳамвора таваҷҷуҳи хушнависонро ҷалб карда, ба сурати унсури ороишӣ дар зарҳалкориҳои нусхаҳои хаттӣ ва ҳунари меъморӣ, бахусус бар тоқи меҳробҳо ва болои дари масҷидҳо ба кор рафтааст. Дар фарҳанги исломӣ, бахусус дар истилоҳи уламои фиқҳ ва тафсир, вожаи "тасмия" ба маънои зикри номи Худо ба сабаби меҳварияти номи Худо дар ибораи "Бисмиллоҳ" бештар ба гуфтани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим итлоқ мешавад. Тавсия ба гуфтани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим ва зикри номи Худо дар таълимоти суннати набавӣ бо корбурди иштиқоқоти гуногуни калимаи тасмия идома ва такмил ёфтааст. Ду калимаи охири он аз решаи "раҳмат" гирифта шудаанд. Соҳибони бисёре аз тафсирҳо навиштаанд, ки сифати "раҳмон" танҳо хосси Худо мебошад ва маънои он "дорои раҳмати ҷомеъу комил" аст, вале "раҳим" метавонад ба банда низ корҳои худро бо ёд кардани номи бутҳояшон оғоз мекарданд. Дар хабар аст, ки: "Ҳар кори муҳим ва боарзише, ки бе Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим (ва бе зикри номи Худо) оғоз шавад, абтар ва нотамом (бебаракат) хоҳад буд". Яъне ҳар кори боаҳаммияте, ки бе Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим ва бе зикри номи Худо оғоз шавад, дар зоҳир ба итмом ва натиҷае бирасад ҳам, вале дар асл ва дар ботин нотамом ва ноқис боқӣ мемонад.Ҳарчанд дар бораи исноди ин ҳадис дар байни муҳаддисон ихтилофи назарҳое вуҷуд дорад, вале он чи шаръан ва дар тамоми фатвоҳо мусаллам аст, ин аст, ки гуфтани Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим дар ибтидои ҳар коре суннат ва равиши баргузидаи расули Худо (с) мебошад. Зеро ин маъно бо дигар фармоишот ва ҳамчунин бо суннати амалии пайғамбари акрам (с) низ собит шудааст. Худованди мутаъол дар Қуръони маҷид чандин бор бар зарурати шурӯи корҳо бо Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим таъкид фармудааст. Аз ҷумла, Нуҳ (ъ) ба муъминони ҳамроҳаш дастур медиҳад, ки ҳангоми савор шудан ба киштӣ "Ба номи Худо равон шудан ва боз нишастани он" бигӯянд. Дар сураи Алақ Худованд ба пайғамбараш (с) тавсия менамояд, ки: "Бихон бо номи Парвардгорат, ки офарид". Дар аҳодиси расули акрам (с) ба чунин тавсияҳое бисёр вомехӯрем, чунонки мефармояд: "(Шабона) даратро бибанд ва номи Худоро бар он ёд кун, чароғатро хомӯш соз ва бар он номи Худоро ёд кун, сари зарфҳоятро бипӯш ва бар он номи Худоро ёд кун ва даҳони машкҳоятро бибанд ва бар он номи Худоро ёд кун". Хулоса, Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим гуфтан дар ҳар амре суннат аст. Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим ҷомеътарин ва дар айни ҳол муҷазтарин муқаддимае барои табаррук, таяммун (некӣ хостан), таваккул, баёни ихлос ва ёрӣ хостан дар оғози ҳар коре мебошад. Ҳикматҳои бисмиллоҳ Ҳикматҳои Бисмиллоҳ-ир-раҳмон-ир-раҳим мухтасаран иборатанд аз: Адабиёт.