Готика

Готика, сабки готӣ — сабки ҳунарие, ки дар Аврупо аз миёнаҳои асри 12 то асри 15 (дар чандин кишварҳо то асри 16) ҳукмрон буд. Таърих Истилоҳи готика аз тарафи инсонпарварон, готикаи музайян ва готикаи қоим. Сабки готика ғайр аз калисоҳо ва ратушаҳо дар минётуранигорӣ ва ороишоти китоб, кандакории рӯи гачу чӯб ва кашидадӯзӣ низ таъсири амиқ гузошт. Ба вуҷуд омадани системаи синҷбандии готикӣ тавассути аркбутанҳо (ниматоқҳои гунбазӣ), контрфорсҳо (гурҷдеворҳои муқтадиру баланд) ва нервюрҳо (шурфаравоқҳо), ки сутун, девор ва гунбазҳои ғафсу вазнини услуби романиро иваз кард, дар санъати меъморӣ аҳаммияти бузург дошт. Шурфаравоқҳои сангӣ ё хиштӣ мустаҳкаму боэътимод ва давоми банди сутунҳо мебошанд, ки аз як ҷой баромада, ба чаҳор тараф ҷудо мешаванд ва синҷбандии тоқҳоро ташкил медиҳанд. Тирезаҳо ё тоқҳои нӯктезро дар дастаҳои ду ё сетоӣ зери як тоқи қавсӣ месохтанд; сатҳи боқимондаи девори сохташударо умдатан равзана ё нургирҳои гирди кучак мепӯшонданд. Баъдҳо қисмати сангии миёни тирезаҳои мухталиф ва нургирҳо аз байн рафта, тамоми нургирҳо дар бино ба як тиреза мубаддал гардид. Қисми болоии тиреза дар дохили равоқ бо шакабаҳои сангии ороишӣ пур мешуд, ки нахуст дар шаклҳои ҳандасӣ, сипас ба сурати шаклҳои печдарпеч ва саранҷом ба шакли шатранҷӣ ё чаҳорхона буданд. Ин услуби санъати меъморӣ, ки дар кишварҳои дунё ба шаклу тарзҳои гуногун зуҳур кард, дар инкишофу тавсеаи фарҳанги даврони феодалӣ марҳилаи муҳим гардид. Сабки готика дар ҳайкалтарошӣ низ ба қадри кофӣ равшан зуҳур кард. Ҳайкалҳои бузургро маъмулан дар пештоқи калисоҳои ҷомеи готикӣ мегузоштанд. Саҳнаҳои Растохез ё Тоҷгузории Ҳазрати Марям дар пештоқҳо, аммо бархе аз тасвирҳои авлиёҳо дар ду тараф дар сутунҳо ҷой гирифтаанд: калисои ҷомеи Модархудо дар Шартр, Порис, Лан, Амйен, Реймс, калисои ҷомеъ дар Страсбург, Санкт-Петер дар Бамберготика Дар калисоҳои ҷомеи Фаронса пайкарасозии муҳташами пештоқҳо аз бахшҳои ҷудонопазири барномаҳои бузурги бинокории асрҳои 12-13 ба шумор мерафт. Ин пайкараҳо маъмулан намудҳои кашидаву хуштаркиби меъмории готикаро бозтоб медиҳанд. Ин давра ҳамчунин бо маҷмӯаҳои пурнақшу нигор асри дурахшони мунаббаткории рӯи чӯб маҳсуб мешавад. Дар Олмон, ки бинокорӣ он қадар хуб ривоҷ надошт, муҷассамаҳои симоҳои бузурги олмониро на барои ороиши пештоқи калисоҳои ҷомеъ, балки барои тазйини дохили биноҳо месохтанд. Дар Итолиё ҳайкалҳоро асосан дар дохили калисоҳои ҷомеъ ҷой ва бо онҳо оромгоҳҳову минбарҳои мавъизавиро оро медоданд. Ҳайкалтарошии Руми Қадим ба осори Н. Пизано (минбари баптистони Пизан, 1260), А. ди Камбио (оромгоҳи кардинал де Брай, Орвйето, Сан-Доменико, 1282) ва бисёр устодони дигар таъсир расонд. Сабки готикаи баъдӣ аз ороиши нусхаҳои хаттӣ реша гирифта, ҷилои рангҳо, зарофат дар ҷузъиёт, тарҳҳои пуртафсил ва шахсиятпардозии фардии наққошони минётурасоз дар нусхаҳои хаттиро ба наққошӣ бар рӯи тахта интиқол дод. Пайравони номдори он наққош — ороишгарони мактаби аз ҷумла се бародар — Лимбургҳо (шоҳкорашон китоби "Айёми пурбаракати Дук де Верри"), Ж. Малоуел, ки дар Порис ва Дижон кор мекард, Ҳ. Вилл-чуз, М. Брудерлам ва дигарон, дар Испания Ф. Васса, дар Итолиё С. Мортини, Л. Мемми, дар Олмон С. Лохнер, М. Вертрим буданд. Ҳамчунин дар Англия аз охири асри 14 то нимаи асри 16 готикаи қоим ё перпендикуляр равнақ ёфт, ки мушаббаккории тирезаҳо (ки бештар аз унсурҳои умумӣ ташкил мешуданд), истифода аз ду ё чаҳор қавс, тоқҳои хеле музайяншуда ва қобҳои мушаббак аз мушаххасоти он буданд (калисои ҷомеи Клойстер,; ибодатгоҳи Кинг-Коллеҷ). Дар ин осор деворҳо ба ҷудосозҳои равоқбандишуда табдил шудаанд, ки аксар дар миёна равоқҳои шишаӣ доранд ва барҷастагиҳои сангӣ тамоми вазни сақфи нозукро мебардоранд. Барҷастагиҳои сангӣ бо пуштбандҳои бисёр қавӣ пайванд буда, бо манораҳои баланди нӯгтез интиҳо меёбанд. Вижагиҳои готикаи қоим дар шабистонҳои Калисои ҷомеи Кантербурн ва калисои ҷомеи Манчестер, шабистон ва самти ғарбии калисои ҷомеи Винчестер ва савмааи Йорк Минстер низ инъикос ёфтаанд. готикаи нав дар асрҳои 18-19 дар Британияи Кабир пайдо шуда, баъд дар Аврупо ва ҳатто Амрико густариш ёфт. Унсурҳои готикаи нав баъзан бо техникаи дар ҳамон замон нав хеле аҷоиб омезиш ёфтааст. Мас., пояҳои кӯпруки Бруклин дар Ню-Йорк равоқҳое ба шакли тирезаҳои готикӣ дошт. Намунаҳои барҷастаи готикаи нав бинои парламенти Британия дар Лондон ва масҷиди ҷомеи Патрики Муқаддас дар Ню-Йорк (ИМА) мебошанд. Меъмории готикӣ дар Русия танҳо дар даврони готикаи нав (охири асри 18) роҳ ёфт. Пайдоиши готикаи нав дар Русия бо номи меъмор Ю. М. Фелтен алоқаманд аст. Дар Санкт-Петербург (ноҳияи Маскав) аз рӯи лоиҳаи ӯ бо сабки готикаи нав қаср ва калисои Чесмен сохта шуда буданд. Сабки готикаи нав дар қароргоҳи император дар Саритсинаи Маскав равшан ба назар мерасад. Қароргоҳ аз Қасри калон, "Бинои опера", "Нонвойхона" ва дигар иморатҳо иборат аст. Яке аз намунаҳои одии готикаи нав дар Маскав калисои католикии Бибӣ Марям мебошад. Дар Поволже ва қисми шарқии Русия низ чандин иншооти динӣ мавҷуданд, ки бо сабки готикаи нав сохта шудаанд: ибодатгоҳи Дили муқаддаси Исо дар Самара, масҷиди ҷомеаи Маросими марги Бибӣ Марями муқаддас дар Иркутск ва ғ. Намунаҳои готикаи асрҳои миёна дар ҳудуди Русия дар вилоятҳои Калининград (20 қаср ва калисоҳои бузурги бисёр), Ленинград (бештар дар ш. Виборг), ш. Приморск боқӣ мондаанд. Рушди тамоюли реалистӣ дар готика барои нуфуз ва ривоҷи реализм дар санъати давраи Эҳё заминаи воқеӣ фароҳам овард ва дар ташаккули барокко таъсири амиқ гузошт.