ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Ҳусейни Мунзавӣ

Ҳусейни Мунзавӣ (сентябр 1946, Занҷон — 5 май 2004, Теҳрон) — шоир яке аз намояндагони шинохтаи арсаи ғазали форсӣ маҳсуб меёбад. Зиндагинома Ҳусейни Мунзавӣ ва Симини Беҳбаҳонӣ баъд аз устод Шаҳриёр ду тан аз муассиртарину шоистатарин чеҳраҳои ғазали муосири Эрон ҳастанд. Ӯ бо интишори китоби "Ҳанҷараи захми тағаззул" мавқеияту ҷойгоҳи шоири худро тасбит кард. Навъи нигоҳи Мунзавӣ дар ин китоб комилан нав ва модерн аст. Ӯ дар дунёи зеҳниву отифии худ ва дар қаламрави ҷуғрофиёии шеъраш дунёеро ба тасвир мекашад, ки тоза аст ва диданӣ, дунёе, ки дар он ишқе зулол ғалаба дорад ва нолаҳо, хандаҳо, шикастанҳо, ғурубкарданҳо мутаассир аз иксири ишқ аст. Эҳсосе, ки дар ғазали Мунзавӣ аст, ҳамчун эҳсоси Ҳофиз ҳаргиз куҳна намешавад. Дар китоби дигари вай "Аз шавкарони шакар"-и ӯ таҷрибаҳои тозатаре мерасад ва тавонистааст миёни қолаби суннатӣ ва зеҳну забони имрӯзӣ иртибот барқарор кунад, аз ин рӯ аст, ки сабку равиши ӯ қобили тааммул ва таҳсин ва ҳатто улугирӣ аст. Дар дафтари дигари ӯ "Бо ишқ дар ҳаволии фоҷиа" низ ӯ ба уфоқҳои тозатаре мерасад ва шеъраш навтар мешавад, ба забони нави ғазал даст меёбад ва ба навовариҳое чи аз назари таркибу таъбир, чи аз назарӣ фоъили тозаи арӯзӣ ҳамчун Симини Беҳбаҳонӣ навовариҳое мекунад. Мунзавӣ дар ашъораш мекӯшад, ки зимни бархурдорӣ аз хислати адабӣ будан, таркибҳо ва таъбироти ашъораш бо дигар шуаро мутафовит бошад. Забони шеърии вай баръакси романтикҳо, лабрез аз вожагони табиатгаро барои тақвиятбахшии тасвирӣ нест, балки бар он аст то таркибе луғоти рӯзмарра, ки ҷанбаи шеърӣ доранд, бисозад ва бо вожагоне, ки аз шеъри суннатӣ вом гирифтааст, албатта бо баёневу либосе наву тоза. Отифа дар шеъри ӯ қавитарин бахши шеър аст. Ӯ дар бораи моҳияти отифии шеъраш мегӯяд: "Ишқ ба унвони ҳувияти аслии шеъри ман ҷо уфтодааст" ва сувари хаёл дар шеъри ӯ низ гирифтори "имиҷизм" ва асолат додан ба тасвир нашуда, ӯ тасвирро ҳамеша дар хидмати отифаи ғазал ба кор мегирад, ба вижа дар ғазалиёти ошиқона ва ин нуктаи муҳимме аст, ки Мунзавӣ онро ба хубӣ дарк кардааст, чаро ки ӯ дарёфтааст, ки вақте ҳаҷми тасвир зиёдтар ва зарфияти отифии ғазал мешавад, хонанда ба хубӣ эҳсос мекунад, ки отифаи ғазал қурбони бозиҳои тасвир шудааст. Аз назари мусиқии шеър ҳам ашъораш дархури таваҷҷуҳ аст. Яке аз ҷанбаҳои муҳими ҳунарии Мунзавӣ марбут ба ҳамин ҳавза мешавад ва ӯ афоъили арӯзиро аз шакли мусамман (ҳашттоӣ) ва мусаддас (шаштоӣ) афзоиш дода ва афоъил ва аркони арӯзиро ба (даҳтоӣ то дувоздаҳтоӣ) расондааст ва аз ин рӯ ҳамчун Симини Беҳбаҳонӣ зарфияти арӯзиро густариш додааст. Дар ниҳоят метавон гуфт, ки ғазалиёти Ҳусейни Мунзавӣ қобили баҳсу тааммулу андеша аст ва саршор аз навгароӣ ва эҳсосоту отифаи шоиронаи қавӣ тавъам бо пуштивонаи фарҳанги классику муосир. Ӯ низ ба қолаби шеъри нимоӣ ва ҳатто сапед низ таваҷҷуҳ дошт ва бо китобҳои "Бо ишқ тоб меовард" ва "Ба ҳамин содагӣ" дар майдони шеъри ғайриклассик низ табъозмоӣ кардааст. Намунаи ашъор Ояи шукуфоӣ.
Ҳусни Баразӣ

Ҳусни Ал-Баразӣ (Сурия 1895 - 1975 Ҳамо, Туркия) — ходими сиёсии суриягии зодаи курд, сарвазири Сурия (19 апрели 1942 - 10 январи 1943). Адабиёт.
Ҳусен Бегимов

Ҳусен Худоёрович Бегимов (28. 01. 1961, ноҳияи Қамаши ҶШС Ӯзбекистон), педагог, номзади илмҳои педагогӣ. Зиндагинома Солҳои 1978–1980 ҳамчун сохтмончӣ дар трести "Душанбестрой" кор кардааст. Солҳои 1980–1982 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст. Солҳои 1982–1987 дар Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко таҳсил дошт. Солҳои 1987–1989 муаллими математика ва физикаи мактаби миёнаи 31 ноҳияи Комсомолобод, 1989–1991 лаборанти калон, 1992–1994 ассистент, 1994–1997 аспирант, 1997–2000 ассистенти кафедраи методикаи таълими физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 2000 ҳамчун муаллими калони кафедраи методикаи таълими ибтидоӣ ва ҳамзамон муовини декани факултети педагогикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи С. Айнӣ оид ба таълим фаъолият дорад. Оид ба асосҳои дидактикии ташаккули донишҳои фанҳои дақиқ дар хонандагони синфҳои ибтидоӣ кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 50 мақолаи илмӣ, илмию методӣ ва оммавӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии "Аълочии маорифи Тоҷикистон" сарфароз шудааст. Осор Маҷмӯи кор бо мактаббачагони хурдсол доир ба шинос кардани онҳо бо ҷузъиёти физика, Д., 2007; Познавательные возможности формирования элементов естественных дициплин ӯ младших школьников Вестник Таджикского национального университета, 2010, 4.
Ҳусиҳо

Ҳусиҳо, Ансоруллоҳ - як гурӯҳи милисаи шиъаҳо - Зайдиҳо (Ҷорудиён), дар қаламрави Яман амал мекунанд. Соли 2004 созмони Ансоруллоҳ шӯриши мусаллаҳона алайҳи ҳукумати Яманро оғоз карда, тадриҷан контроли бархе аз манотиқи ҷануби ин кишварро ба тасарруфи худ гирифт. Ҳусиҳо дар инқилоби соли 2011 дар Яман ширкат карданд, ки дар натиҷа раисиҷумҳур Алӣ Абдуллоҳ Солеҳ истеъфо дод. Аз авоили соли 2015, дар пайи тасарруфи пойтахти Яман Санъо ва таъсиси Шӯрои инқилобӣ, ахирӣ ба як созмони ҳокими воқеъ дар Яман табдил ёфт. Раиси Совети революционй Мухаммад Али ал-Хусий буд. Қонунияти қудрати ӯ бар Яман аз ҷониби СММ, ИМА ва эътироф нашудааст. Тахмин меравад, ки Ҳусиҳо пуштибонии низомӣ ва молиро аз Эрон ва муттаҳидонаш дар ҳизби Ҳизбуллоҳ пинҳон кардаанд. Ин гурӯҳ ба номи асосгузор ва раҳбари пешини Ҳусейн ал-Ҳусӣ гирифта шудааст, ки моҳи сентябри соли 2004 аз ҷониби артиши Яман кушта шуд. Таърих Зайдиҳо асосан дар шимоли Яман зиндагӣ мекунанд, ки тақрибан сеяки аҳолии ин кишварро ташкил медиҳанд. Тафовути асосии зайдиҳо ва шиъаҳо дар он аст, ки имоми (пешвои) муъминон метавонад на танҳо аз авлоди халифаи солеҳ Алӣ, балки ҳар мусалмон ҳам бошад. Соли 2004 Ҳусейн ал-Ҳусӣ имоми Зайдҳои Яман шуд, ки шӯриши зиддиҳукуматиро оғоз карда, мақомоти Яманро ба табъиз алайҳи аҳолии Зайдӣ ва дар ҳамкорӣ бо Иёлоти Муттаҳида муттаҳам кард. Пас аз марги ал-Ҳусӣ роҳбарии гурӯҳ ба бародараш Абдулмалик ал-Ҳусӣ гузашт. Соли 2009 бо пуштибонии Арабистони Саудӣ нерӯҳои ҳукуматӣ шӯришро саркӯб карданд. Дар моҳи феврали соли 2010 созишномаи оташбас байни Ҳусиҳо ва мақомоти Яман ба имзо расид. Ҳукумати Яман Ҳусиҳоро муттаҳам мекунад, ки аз ҷониби Эрон пуштибонӣ мешавад. Ҳусиҳо мегӯянд, ки онҳо шиъаро аз таъсири суннизм, ки аксари аҳолии кишвар пайравӣ мекунанд, ҳимоят мекунанд. Илова бар ин, яке аз талабҳои Ҳусиҳо таъмини мухторияти бештар ба вилояти шимолии Саъда буд, ки умдатан шиъаён сукунат доранд. Мухолифони Ҳусиҳо бар ин боваранд, ки онҳо саъй доранд имомати Зайдиро, ки қабл аз инқилоби соли 1962 дар Ямани Шимолӣ вуҷуд дошт, эҳё кунанд. Ҷунбиши ҷангии ин ҷунбиш гурӯҳи "Ансоруллоҳ" маҳсуб мешавад. Дар моҳи ноябри соли 2014 Шӯрои Амнияти СММ алайҳи раҳбарони низомии ин гурӯҳ Абдул-Холид ал-Ҳусӣ ва Абдуллоҳ Яҳё ал-Ҳаким барои "таҳдид ба сулҳ, суботи кишвар ва монеа ба раванди сиёсӣ" таҳримот ҷорӣ кард. Дар соли 2011, пас аз оғози эътирозҳо дар кишвар алайҳи режими раисиҷумҳур Алӣ Абдулло Солеҳ, Ҳусиҳо нуфузи худро дар шимоли Яман густариш доданд. Онҳо на танҳо бар зидди нерӯҳои ҳукуматӣ, балки бар зидди чунин қувваҳо, аз қабили ҳизби Ал-Исло, конфедератсияи қабилаҳои Ҳошид, ҷангиёни Ал-Қоида ва гурӯҳи ба он алоқаманди Ансор ал-Шария муборизаи мусаллаҳона оғоз карданд.
Ҳуснобод (деҳа, н. Ваҳдат)

Ҳуснобод — деҳа дар ҷамоати деҳоти Гулистони ноҳияи Ваҳдат. Аз Ҳуснобод то маркази шаҳр 8 км. Аҳолиаш 1676 нафар, тоҷикон.
Ҳуснобод (деҳа, н. Рӯдакӣ)

Ҳуснобод — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чоряккорони ноҳияи Рӯдакӣ. Аз Ҳуснобод то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 26 км. Аҳолиаш 2580 нафар, тоҷикон.
Ҳуснобод (деҳа, н. Рашт)

Ҳуснобод — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ясмани ноҳияи Рашт. Аз Ҳуснобод то маркази ҷамоат 18 км, то маркази ноҳия 88 км. Аҳолиаш 75 нафар, тоҷикон.
Ҳуснобод (деҳа, н. Турсунзода)

Ҳуснобод — деҳа дар ҷамоати деҳоти Работи ноҳияи Турсунзода. Аз Ҳуснобод то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 24 км. Аҳолиаш 1876 нафар, тоҷикон.
Ҳуснобод (деҳа, н. Ҳисор)

Ҳуснобод — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҳисори ноҳияи Ҳисор. Аз Ҳуснобод то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 10 км. Аҳолиаш 723 нафар, тоҷикон.
Ҳут

Ҳут (20 Феврал — 20 Март) яке аз бурҷҳои дувоздаҳгона аст ва баробар бо моҳи Исфанд дар тақвими Эронӣ аст.
Ҳусомуддин Солор

Ҳусомуддин Солор, Алӣ ибни Фазлуллоҳи Солор (1;? — қарни) — риёзидон, ахтаршинос ва файласуфи 2 форс-тоҷик, муаллифи "Зиҷи шоҳӣ".
Ҳуснӣ Заим

Ҳуснӣ ал-Заим — Президент ва сарвазири Сурия аз 17 апрели соли 1949 то 26 июни соли 1949. Ҳаёт ва таҳсил Ҳуснӣ ал-Заим соли 1894 дар Ҳалаб таваллуд шудааст. Аз оилаи курд.Ӯ ду бародар дорад - рӯҳонии Саладин ал-Заим ва Башир ал-Заим. Вай афсари усмонӣ ва баъдтар артиши Фаронса шуд. Баъди эъдлн гардидани истиқлолияти Сурия ӯ сардори ситоди генералӣ шуд 2. Дар натиҷаи табаддулоти ӯарбӣ ба сари хокимият омад. Ӯ аз дастгирии мардум бархурдор нагардид ва баъди чор моҳ ӯро ҳамсафони пештарааш аз вазифааш дур карданд. 14 августи соли 1949 дар наздикии Димишқ ба катл расонда шуд.
Ҳушанг

Ҳушанг (ба авестоӣ:, ба) — нахустин шоҳ ва муассиси силсилаи Пешдодиён, ки Аҳуромаздо оташро ба вай шиносонид ва тухмаи ориёиро аз ӯ мутаваллид кард. Ҳамчунин нахустин бурунгари оҳанаст. Бар пояи гуфтаҳои Шоҳнома, вай коркарди барҷаста ва муҳимме дар якҷонишинии мардум ва густариш шаҳрнишинӣ доштааст.
Ҳушёр (кӯл)

Ҳушёр — номи кӯл аз силсилаи кӯлҳои Марғзор, дар дараи Шинги ноҳияи Панҷакенти вилояти Суғди Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, дар натиҷаи селовард ва обоварҳои дарёчаи Гӯрдара банд шудани маҷрои дарёи Шинг ба вуҷуд омадааст. Тӯлаш 770 м, бараш ба ҳисоби миёна 130 м, чуқуриаш то 15 м, ҳаҷми об 0,73 млн.м, масоҳати сатҳи об 0,10 км мебошад. Манбааш асосан оби дарёи Шинг, ки он аз кӯли Нофин гузашта, ба Ҳушёр мерезад. Аз соҳили чапи кӯл дарёчаи Гӯрдара низ оби худро ба Ҳушёр мерезад. Пасту баландшавии солонаи сатҳи об чандон зиёд нест. Обаш ширин ва шафоф аст. 1 Ҳушёр кӯле, ки бари кӯли Соя ҷойгир шудааст. Аз ин кӯл мардуми деҳаи Гурдара истифода мекунанд. Ранги кӯли Ҳушёр бо кабудиш андак аз кулҳои дигар тафовут дорад, зеро рӯшантар аст. 2 Нигаред низ.
Ҳушёр (деҳа, н. Панҷакент)

Ҳушёр — деҳа дар ҷамоати деҳоти Шинги ноҳияи Панҷакент. Аз Ҳушёр то маркази шаҳр 72 км. Аҳолиаш 240 нафар, тоҷикон.
Ҳушёрӣ (деҳа, н. Варзоб)

Ҳушёрӣ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Варзобқалъаи ноҳияи Варзоб. Аз Ҳушёрӣ то маркази ноҳия 37 км. Аҳолиаш 1149 нафар, тоҷикон.
Ҳушёрӣ

Ҳушёрӣ — тавре ки Созмони Умумиҷаҳонии Тандурустӣ муайян кардааст — худдории доимӣ аз машрубот ва дигар моддаҳои психоактивӣ мебошад 1 Ҳушёрӣ ба маънои маҷозӣ маънои бо ақли солим аз худфиребӣ, иллюзияҳо ("ҳушёрӣ дар фикркунӣ", "ҳушёрии ақл") озод будан аст 2 3. Мубориза бо майзадагӣ Дар СССР Дар Русия борҳо маъракаҳои ҷамъиятӣ ва давлатӣ барои мубориза барои ҳушёрӣ ба вуҷуд омадаанд. Аввалин маъракаи муборизаи зидди майзадагй дар СССР дар соли 1958 бо карори КМ КПСС ва Ҳукумати Советӣ "Дар бораи пурзур намудани мубориза ба муқобили бадмастӣ ва ба тартиб андохтани кор дар савдои нӯшокиҳои спиртӣ" шуда буд. 4. Маъракаи навбатии зидди майзадагӣ соли 1972 бо қарори Совети Вазирони СССР "Дар бораи чораҳои пурзур намудани мубориза ба муқобили бадмастӣ ва майзадагӣ" шуда буд. 5 Маъруфтарин маъракаи зидди майзадагии Михаил Горбачёв буд. 7 май соли 1985 КМ КПСС "Дар бораи чораҳои бартараф намудани бадмастӣ ва майзадагӣ" ва Совети Вазирони СССР "Дар бораи чораҳои барҳам додани бадмастӣ ва майзадагӣ, барҳам додани майпарастӣ" қабул карда шуданд, ки тамоми ҳизб, органҳои маъмурӣ ва қонунбарор вазифадор кард, ки муборизаро ба муқобили бадмастӣ ва майзадагӣ қатъиян ва дар ҳама ҷо пурзур намоянд. Маъракаи расман ба қайд гирифташуда фурӯши машруботи спиртӣ ба ҳар сари аҳолӣ дар солҳои 1985-1987 беш аз 2,5 маротиба коҳиш ёфт, таваллуднокӣ ва фавт коҳиш ёфт, давомнокии умри мардон 2,6 сол афзоиш ёфт ва дар тамоми таърихи Русия ба ҳадди максималӣ расид, ҷинояти умумиро ба таври назаррас коҳиш дод 6. Дар оянда маъракаи зидди майзадагӣ барбод рафт, вале дар баробари ин ташкилоти чамъиятии "Иттифоқи мубориза барои ҳушёрии халқ" ташкил карда шуд. Дар ислом Ислом истифодаи ҳар гуна маводи масткунандаро дар ҳар миқдор манъ кардааст 7 8. Аз нуқтаи назари Ислом, машрубот мисли дигар маводи масткунанда, аз ҷумла маводи мухаддир ҳаром аст. Ҳар гуна доруи масткунанда дар арабӣ Ҳамр номида мешавад ва барои мусалмонон комилан ҳаром аст 7. Аз ҷумла, Муҳаммад (с) "бо мақсадҳои табобатӣ истеъмоли машруботро, ҳар қадар фаврӣ ва зарурӣ бошад, маъқул намедонист". Дар Қуръон чанд ояте омадааст, ки ба зарар ва ҷоиз будани моддаҳои масткунанда ишора мекунанд. Туро аз шароб ва қимор савол мекунанд. Бигӯ: "Дар ин ҳарду гуноҳи калон ва барои мардум нафъҳост ва (лекин) гуноҳи ин ҳарду аз фоидаи ин ду калонтар аст". Ва туро савол мекунанд, ки чӣ чизро нафақа кунанд? Бигӯ: "Зиёдатиро", ҳамчунин Аллоҳ барои шумо оятҳои Худро баён мекунад бошад, ки шумо андеша кунед, (Қуръон 2).
Ҳуқуқ ба ахбор

Ҳуқуқ ба ахбор — тибқи ин ҳуқуқ ва меъёри конститусионӣ ба ҳар кас озодии сухан, нашр, ҳуқуқи истифодаи воситаҳои ахбор кафолат дода мешавад. Ин ҳуқуқ дар Муоҳидаи байналмилалӣ дар бораи ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ муфассал нишон дода шудааст. Мувофиқи он ҳар кас ҳуқуқи доштани акида ва озодона ҷустуҷӯ, дарёфт ва паҳн кардани ҳар гуна ахбор ва ғояҳоро новобаста ба сарҳади давлатӣ, дар шаклҳои шифоҳӣ, хаттӣ ё ба воситаи матбуот ё шаклҳои бадеӣ дорад. Татбиқи ин ҳуқуқ ба уҳдаи кас вазифа ва масъулияти махсус мегузорад. Вобаста ба ин ҳуқуқ ба иттилоот бо баъзе маҳдудиятҳо алоқаманд аст, ки қонун муайян кардааст ва барои эҳтироми ҳуқуқ ва номи неки шахсони дигар, барои ҳифзи бехатарии давлатӣ, тартиботи ҷамъиятӣ, саломатӣ ё ахлоқи аҳолӣ зарур аст...
Ҳуқуқ ба дахлнопазирии шахс

Ҳуқуқ ба дахлнопазирии шахс - дахлнопазирии шахс аз тарафи давлат бо чораҳои махсуси ташкилию ҳуқуқӣ кафолат дода мешавад. Бе қарори суд ё иҷозати прокурор хеч касро ҳабс кардан мумкин нест. Мувофиқи қонун прокурор вазифадор аст, ки ҳар як шахсро, ки хилофи қонун аз озо дӣ маҳрум шудааст ё зиёда аз муҳлати бо қонун ё ҳукми суд пешбинишуда дар ҳабс нигоҳ дода ешавад, дарҳол озод намояд. Кофтукови шахс дар асоси меъёрҳои ҳуқуқи мурофиаи ҷиноятӣ ба амал бароварда мешавад. Бе қарори махсус ва иҷозати прокурор кофтукови шахсро танҳо дар ду ҳолат гузаронидан мумкин аст, аввал дар ҳолати дастгир ва ҳабс кардан ва дуввум дар сурати мавчуд будани тахминҳои асоснок оид ба ҷой доштани чиз ё ҳуҷҷатҳои барои парвандаи ҷиноятӣ аҳамиятнок. Кофтукови шахсро фақат аз тарафи шахси ҳамҷинси вай ва дар ҳузури шахсони холис гузаронидан мумкин аст.. низ.
Ҳуқуқ ба корпартоӣ

Ҳуқуқ ба корпартоӣ — яке аз ҳуқуқҳои конститусионии кории (бештар иқтисодӣ) инсон дар давлатҳои демократӣ мебошад. Ҳуқуқ ба корпартоӣ қисми васеътари ҳуқуқ ба баҳсҳои кории инфиродӣ ва дастаҷамъии шаҳрванд бо истифода аз қоидаҳои муқарраркардаи қонун мебошад. Ин намуди ҳуқуқ бештар дар конститутсияҳои давлатҳои ҳориҷӣ таҷассум ёфтааст, конститутсияи собиқ давлатҳои сотсиалистӣ ин ҳуқуқро умуман эътироф намекарданд. Оид ба татбиқи ҳуқуқ ба корпартоӣ чи дар қонунгузорӣ ва чи дар матни конститутсияҳо маҳдудиятҳои бисёре дида мешавад. Чун қоида, ҳарбиён, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва муассисаҳои ҳаётан муҳим, умуман ҳамаи хизматчиёни давлатӣ аз истифодаи ин ҳуқуқ маҳруманд. Конститутсияи ҶТ чунин намуди ҳуқуқро пешбинӣ намекунад, вале дар Кодекси меҳнати ҶТ чунин ҳуқуқ сабт шудааст.. низ.
Ҳуқуқ ба истифодабарии забони модарӣ

Ҳуқуқ ба истифодабарии забони модарӣ — аз ҳуқуқҳои инсон ба шумор рафта, барои инкишофи нерӯи ақлии инсон омили асосӣ мебошад. Ҳар як шаҳрванд ҳуқуқ дорад аз забони модарии худ озодона истифода кунад, таълим гирад, омӯзад ва эҷод намояд. Инчунин бо забони модарии худ ба суд муроҷиат намояд ва дар мурофиаи судӣ аз он истифода барад. Конститутсияи Тоҷикистон муқаррар менамояд, ки ҳамаи миллатҳо ва ҳалқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳақ доранд, ки аз забони модариашон озодона истифода кунанд.. низ.
Ҳуқуқ

Ҳуқуқ — яке аз намудҳои мунтазамкунандаи муносибатҳои ҷамъиятӣ аст. Дар муддати ҳазорсолаҳои таърихи дар илми ҳуқуқшиносӣ чандин маротиба таъкид карда мешуд, ки ҳангоми муайян кардани ҳуқуқ аз қонунҳои универсалӣкуллӣ бояд даст кашид. 1. Қонуни маслуки ҳуқуқ дар илми ҳозиразамон низ вуҷуд надорад. 2. Дар луғати Энсиклопедии Брокгауз ва Ефрон қайд карда шудааст: Дар Энсиклопдияи калони шӯравӣ ҳуқуқ ба тарзи классикӣ дар асоси ғояи (идеологияи) марксизм-ленинизм муайян карда шудааст: Қоидаи аниқи он аз тарзи фаҳмиши ҳуқуқ аз тарафи ин ё он олим вобаста мебошад. Дар баробари ин қоидаҳои гуногуни мавҷуда имконияти пурратар муайян намудани ҳуқуқро медиҳанд. Бинобар ин барои рушди илми ҳуқуқ гуногунандешӣ ниҳоят муҳим аст, ки он на ҳама вақт имконпазир, зеро ки ҳуқуқ бевосита ба ҳокимияти давлатӣ вобаста мебошад. Дар Фарҳанги истилоҳоти ҳуқуқЗери таҳрири Маҳмудов М.А. - Душанбе: ЭР-граф, 2009 чунин шарҳ оварда шудааст: 3 Мафҳуми ҳуқуқ дар илми муосир вобаста ба ин ё он равияи (назарияи) ҳуқуқ пешбарӣ мегардад, чунончй, ҳуқуқ ҳамчун меъёри адолат ва озодии инсон (дар фалсафаи ҳуқуқ), ҳуқуқ ҳамчун маҷмӯи нишондодҳои ҳуқуқии ҳокимияти давлатӣ (дар позитивизми ҳуқуқӣ), ҳуқуқ чун инъикоси низоми (кулли) муносибатҳои ҷамъиятии танзимгашта (дар сотсиологияи ҳуқуқӣ). 4 Нигаред низ.
Ҳуқуқ ба истироҳат

Ҳуқуқ ба истироҳат – Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳуқуқи шаҳрвандонро ба истироҳат пешбинӣ менамояд. Ин ҳуқуқ бо роҳи муқаррар кардани ҳафта ва рӯзи корӣ, рухсатии ҳарсолаи пулӣ, рӯзҳои ҳарҳафтаинаи истироҳат ва шароитҳои дигаре таъмин карда мешавад, ки қонун муайян кардааст (моддаи 37). Таъмини ин ҳуқуқ бо роҳҳои гуногун амалӣ гардонда мешавад, ки дар он худи шахс, корхонаю муассиса, иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ ва давлат ҳиссагузор шуда метавонанд. Вазифаи давлат аз он иборат аст, ки ба воситаи қонун давомнокии вақти кор, рӯзҳои истироҳат ва ид, рухсатии ҳарсолаи пулакӣ ва дигар чораҳои амалӣ гардондани ин ҳуқуқро муайян намояд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои татбиқи ин ҳуқуқ муассисаҳои истироҳатию тандурустӣ, муассисаҳои муолиҷавӣ ва осоишгоҳҳо, базаҳои сайёҳӣ, лагерҳои тандурустӣ ва ғайра фаъолият мекунанд.. низ Ҳуқуқ.
Ҳуқуқ ба манзил

Ҳуқуқ ба манзил — ҳуқуқ ба манзил яке аз ҳуқуқҳои конститусионии шаҳрвандон ба ҳисоб меравад, ки ба гурӯҳи ҳуқуқу озодиҳои иҷтимоӣ - иқтисодӣ дохил мешаванд. Тибқи Конститусияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар кас ба манзил ҳуқуқ дорад. Ин ҳуқуқ бо роҳи сохтмони манзили давлатӣ, ҷамъиятӣ, кооперативӣ ва хусусӣ таъмин карда мешавад (моддаи 36). Ба манзили шахс зӯран даромадан ва касро аз манзил маҳрум кардан манъ аст. Ғайриқонунӣ гузаронидани кофтуков, аз хона баровардан ва амалҳои дигари ғайриқонунӣ дахлнопазирии манзили шахсиро халалдор мекунад ва кирдори ҷиноӣ мебошад. Ин ҳуқуқ бештар ба воситаи меъёрҳои ҳуқуқи маъмурӣ, ҷиноӣ ва мурофиаи ҷиноӣ кафолат дода мешавад.. низ.
Ҳуқуқ ба маълумот

Ҳуқуқ ба маълумот — яке аз ҳуқуқҳои асосии иҷтимоию иқтисодии шахс мебошад. Ба ҳар кас давлат таълими миёнаи умумй, миёнаи касбй ва мувофиқи қобилият дар асоси озмун таълими миёнаи махсус ва олии бепулро дар муассисаҳои таълимӣ кафолат медиҳад. Ин намуди ҳуқуқ барои қонеъ гардондани талаботи шахс барои рушди ҳамаҷонибаи истеъдод, бақои зиндагӣ, баланд бардоштани дараҷаи кору сатҳи ҳаёт ва дар ин замина афзун намудани сарватҳои иқтисодӣ, фарҳангӣ ва маънавй барои таъмини тараққии иҷтимоию иқтиеодии давлат имкониятҳои мусоид фароҳам меоварад.. низ.
Ҳуқуқ ба мерос

Ҳуқуқ ба мерос - шахсоне, ки дар ҳаққи меросдиҳанда, дар ҳаққи ягон касе аз ҷумлаи меросхӯрони ӯ ҷинояти вазнин содир кардаанд, агар ин ҷиноят бо ҳукми ба қувваи қонун даромадаи суд тасдиқ гардида бошад, на аз руи қонун ва на аз руи васият мерос гирифта наметавонанд.. низ Ҳуқуқ.
Ҳуқуқ ба маҳрамияти мукотиба, сӯҳбати телефонӣ ва мухобирот

Ҳуқуқ ба маҳрамияти мукотиба, суҳбати телефонӣ ва мухобирот - Конститутсия ҳуқуқи шахсро ба маҳрамияти мукотиба, суҳбати телефонй ва мухобирот, ба истиснои мавридҳое, ки дар қонун нишон дода шудааст, кафолат медиҳад (моддаи 23). Дар бораи ҳаёти шахсии инсон бе розигии ӯ ҷамъ намудан, нигоҳ доштан, истифода ва паҳн кардани маълумот манъ аст. Дар асоси қонун ва аз муассисаҳои почтаю телеграф бароварда гирифтани ашёи мукотибаи шахсӣ фақат бо иҷозати прокурор ё бо таъйинот ё қарори суд мумкин аст. Тартиби таъмини м а ҳ р а м и я т и м ӯ к о т и б а, суҳбатҳои телефонй, муросилот ва мухобироти шахс вазифаи коркунони муассисаҳои алоқа мебошад. Тартиби ба хатту хабарҳо манъ гузоштан ва азназаргузаронию ҷудо карда гирифтани онҳо дар Кодекси мурофиаи ҷиноятй танзим ёфтааст.. низ.
Ҳуқуқ ба меҳнат

Ҳуқуқ ба меҳнат — тибқи модцаи 35 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳар кас ба меҳнат, интихоби касбу ҳифзи меҳнат ва ҳимояи иҷтимоӣ ҳангоми бекорӣ ҳақ Дорад. Ҳамаи шаҳрвандон дар соҳаи муносибатҳои ҳуқуқии меҳнатӣ имконияти баробар доранд. Ҳама гуна фарқиятгузорй, иҷозат надодан ва ё қабул накардан ба кор аз рӯи мансубияти миллй, нажод, ранги пӯст, ҷинс, синну сол, дин, ақидаи сиёсӣ, маҳалли таваллуд, баромади хориҷй ё иҷтимоӣ, ки баробарии имкониятро дар соҳаи меҳнат барҳам мезананд, манъ аст. Ашхосе, ки дар соҳаи муносибатҳои меҳнатӣ ҳуқуқи худро поймолшуда меҳисобанд, метавонанд бо аризаи дахлдор ба суд муроҷиат намоянд.. низ.
Ҳуқуқ ба паноҳгоҳ

Ҳуқуқ ба паноҳгоҳ – падидаи ҳуқуқи конститусионӣ ва ҳуқуқи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Дар ҳуқуқи байналмилалӣ паноҳгоҳи сиёсӣ ба воситаи одатҳои ҳуқуқи байналмилалӣ, инчунин Эъломия дар бораи паноҳгоҳи ҳудудӣ, ки Ассамблеяи Генералии СММ 14 декабри соли 1967 қабул кардааст, ба танзим дароварда мешавад. Тибқи банди сеюми моддаи 16 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба шаҳрвандони ҳориҷӣ, ки гирифтори вайронкунии ҳуқуқи инсон гаштаанд, ҷумҳурӣ метавонад паноҳгоҳи сиёсӣ диҳад. Паноҳгоҳи сиёсӣ ба шаҳрвандони ҳориҷие, ки аз рӯи ақидаҳои сиёсӣ, динӣ, илмӣ, озодандешӣ ва амсоли инҳо гирифтори таъкибот мешаванд, дода мешаванд. Паноҳгоҳи сиёсӣ одатан аз тарафи сардори давлат дода мешавад.. низ.
Ҳуқуқ ба муҳити зист

Ҳуқуқ ба муҳити зист - дар асоси қонун дар бораи санитарияи давлатӣ аз соли 1994 шаҳрвандон ба муҳити мусоиди зист (муҳити табиии атроф, шароити меҳнат, истиқомат, маишат, истироҳат, таълиму тарбия ва ғ), ҳуқуқ доранд. Ин хуқуқ бо роҳи амалӣ гардонидани маҷмӯи тадбирҳо оид ба пешгирӣ намудани таъсири омилҳои номусоиди муҳити зист ба инсон аз тарафи корхонаҳо ташкилотҳо ва шаҳрвандон, иҷрои талаботи қонунгузории санитарӣ таъмин карда мешавад. Шаҳрвандон ба сари вақт пурра ҷуброн кардани зарари ба саломатии онҳо расонидашуда ҳуқуқ доранд.. низ.
Ҳуқуқ ба озодӣ

Ҳуқуқ ба озодӣ — озодӣ ба мазмуни умумӣ ин ҳолати табиии халқ ва шахси алоҳида аст. Ҳуқуқ ба озодӣ мазмуни гуногунҷабҳа дорад, ки доираи васеи озодиҳои шаҳрвандиро дарбар мегирад. Қайд кардан зарур аст, ки дебочаи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон озодӣ ва ҳуқуқи шахсро муқаддас шуморида, доираи васеи ҳуқуқ ва озодиҳои инсон ва шаҳрвандро дар боби дуюм инъикос кардааст. Ҳуқуқ ба озодӣ аз инҳо иборатанд: Нигаред низ.
Ҳуқуқ ба муроҷиат

Ҳуқуқ ба муроҷиат — шаҳрванди Тоҷикистон ҳуқуқ дорад шахсан ва е якҷоя бо дигарон ба мақомоти давлатӣ муроҷиат намояд (модцаи 31). Ҳуқуқи мазкур ба шаҳрвандони ҶТ нигаронида шудааст, вале аз он хориҷиён ва шахсони шаҳрвандӣ надошта низ истифода мебаранд, зеро дар моддаи мазкур меъёри манъкунанда ҷой надорад. Ғайр аз ин, ҳамин ҳуқуқ ба ноболигон низ тааллуқ дорад. Ҳуқуқи шаҳрванд ба муроҷиати хаттӣ ва ё шифоҳй, аз номи худ ва ё дастҷамъона ба мақомоти давлатӣ ва худидораи маҳаллӣ имкон медиҳад, ки ба кори мақомоти давлатӣ ва худидораи маҳаллии интихобии худ таъсири муайян расонида шавад. Маҳз бо ҳамин роҳ алоқаи байни давлат ва шаҳрванд таъмин гардида, он ба ҳокимият имкон медиҳад, ки ба эҳтиёҷоти иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсии иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, коллективҳои меҳнатӣ ва шаҳрвандони ҷудогона саривақт эътибор диҳад.. низ.