ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Зулфия Атоӣ

Зулфия Атоӣ (Зулфия Атоуллоева; зод. 15 июни 1954, ноҳияи Ғончӣ, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — шоир, рӯзноманигор ва нависандаи тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон (аз 1979), узви Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон. Шоири халқии Тоҷикистон, Барандаи ҷоизаи Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ. Зиндагинома Зулфия Атоӣ (Атоуллоева Зулфия) 15 июни соли 1954 дар деҳаи Қалъаи Азими ноҳияи Ғончӣ чашм ба олами ҳастӣ кушодааст. Соли 1970 ба факултаи филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон дохил шуд. Пас аз соле барои таҳсил ба Институти адабии ба номи М. Горкий дар шаҳри Маскав рафт ва дар бахши назм таҳсилро давом дод. Корнома Соли 1977 баъди хатми Институти адабии ба номи М. Горкий ба шаҳри Душанбе омад ва то соли 1983 дар рӯзномаи "Тоҷикистони Советӣ" (ҳоло "Ҷумҳурият") бо кори рӯзноманигорӣ машӻул гашт. Ӯ аз соли 1983 то соли 1985 дар маҷаллаи "Занони Тоҷикистон" (ҳоло "Фирӯза") ба ҳайси мудири шӯъба: аз соли 1985 то соли 1990 дар ҳафтаномаи "Омӯзгор" ҳамчун муовини сардабир фаъолият кардааст. Аз соли 1990 то соли 1993 дар хона машғули корҳои эҷодӣ ва тарбияти фарзандон буд. Дар солҳои сардабири маҷаллаи "Фирӯза" буд 1. Эҷодиёт Шеърҳои Зулфия Атоӣ ба забонҳои англисӣ, украинӣ, қирғизӣ ва дигар забонҳо тарҷума гашта, дар баёзу китобҳои дастҷамъӣ, рӯзномаву маҷаллаҳои мухталифи кишварҳои дунё интишор гаштаанд. Зулфия Атоӣ дар наср низ қувва меозмояд. Қиссаи ӯ "Ғамро намефурӯшанд" ва дигар мақолоту ҳикоёташ дар қисми дуввуми дуҷилдаи "Зулфи парешон" гирд омадаанд. Дар сафи аҳли адабиёту фарҳанг ба кишварҳои Эрон, Покистон, Русия, Украина, Ҳоланд, Олмон, Гурҷистон, Амрико, Қазоқистон, Қирғизистону Туркманистон ва ғайраҳо сафари эҷодӣ анҷом додааст. Осор Ҷоизаву ифтихорот Маркази ҷирмҳои осмонии Лондони Англия 15 июни соли 2018 — дар зодрӯзи адиби тоҷик дар кайҳон ситораеро таҳти рақами 25290415 ба номи "Зулф" сабти ном карданд.
Зулфия Узоқова

Узоқова Зулфия Анваровна - узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба қонунияти конститутсионӣ, қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон, аз 17 марти соли 2005. 24 январи соли 1959 дар ноҳияи Нови вилояти Суғд таваллуд шудааст.
Зулфия Тӯйчиева

Зулфия Тӯйчиева (зод. 15 марти 1953, деҳаи Ҷӯйбодом, ноҳияи Ленин) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон, Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон. Зиндагинома Институти давлатии санъати театрии ба номи А. Луначарскийи шаҳри Маскавро соли 1976 ба охир расонда, дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хуҷанд ба кор даромад ва то кунун дар ин боргоҳи ҳунар заҳмат мекашад.Истеъдоди фитрӣ, таҷрибаи ҳаётӣ, ҷустуҷуҳои эҷодӣ имкон доданд, ки аз чаҳорчӯбаи муколамаву муҳити маънавии спектакл берун нарафта, симо ва рӯзгори қаҳрамонони асарро дар маърази тахаюлоташ зинда кунад. Дар зиёда аз сад спектакл нақш бозидааст, "Фаввораи ишқ, фаввораи ашк", "Равшан ва Зулхумор", "Нозанин ва чӯпон", "Исёни арӯсон", "Хушдоман", "Зангирии Фигаро", "Темурмалик", "Сурудҳои Маҳастӣ", "Кабки қафас" аз ҷумлаи онҳоанд.
Зулфия Содиқова

Зулфия Содиқова (23 январи 1968, Душанбе) — ҳунарпешаи театр ва синамои тоҷик. Зиндагинома Зулфия Содиқова 23 январи соли 1968 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Соли 1985 пас аз хатми мактаби 23 шаҳри Душабе ба Донишкадаи санъати ба номи Мирзо Турсунзода ба шуъбаи ғоибонаи гурӯҳи коргардонӣ дохил мешаванд. Баъд аз як соли таҳсил бо маслиҳати муаллимашон Мақсудшоҳ Иматшоев аз шуъбаи ғоибона ба шуъбаи рӯзона мегузаранд. Соли 1987 Зулфия Содиқова аз имтиҳони махсус гузашта ҳамроҳи дигар ҷавонон аз Душанбе ба Омӯзишгоҳи Олии Театрии ба номи Михаил Шепкини шаҳри Маскав дохил мешавад. Хонавода Оиладор, соҳиби чор фарзанд. Фаъолият Пас аз хатми донишкада ба Душанбе омада дар театри ҷавонони ба номи Маҳмудҷон Воҳидов ба кор шурӯъ мекунад. Баъдтар ба театри драмавии русии ба номи В. Маяковский ва пас аз соли 2000 чанд муддат якбора дар се театр, театри ҷавонони ба номи М. Воҳидов, театри академӣ-драмавии ба номи А. Лоҳутӣ ва театри драмавии русии ба номи В. Маяковский, фаъолият намуда то имрӯз зиёда аз 70 нақшҳои гуногунро дар театрҳо иҷро кардааст. Аз соли 2008 котиби масъули КФБ (МКФ) "Дидор", аз соли 2011 директори "Хонаи кино" ва ҳамзамон ҳамчун ҳунарманди театри драмавии ба номи В. Маяковский кор мекунанд. Синамо Нақши аваллинро дар синамо Зулфия Содиқова дар 39 солагӣ, дар филми омӯзишии "Наво"-и Наргис Мамадбекова бозӣ карданд. Баъдан дар филмҳои "Марде, ки бо барф меояд"-и Муҳсин Махмалбоф, "Қиёми рӯз" ва "Муаллим"- и Носир Саидов, "Сафари ҳавоӣ"-и Далер Раҳматов, "Арӯси замонавӣ", "Арӯси замонавӣ 2", "Домоди замонавӣ"-и Набиҷон Пирматов, "Хоби ҳамдуна"-и Румӣ Шоазимов, "Хушдоманҳо ва ё ман на манам"-и Манзаралӣ Шералӣ ва бисёр филмҳои пурраҳаҷму кӯтоҳи дигар нақшҳои хотирмоне бозидаанд 1. Унвону ҷоизаҳо Бо медали "Хидмати шоиста" қадр шудааст.
Зулфи ятимак

Зулфи ятимак, зулфак, зуфтурум, морпечон, баргизуф, баргизулф — гиёҳест бисёрсола, мансуби зуфиҳо. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пояаш бебарг (5-70 см қад мекашад). Баргаш нештаршакл (3-7 раг дорад), думчабаргаш дароз (якҷо бо барг то 37 см). Гулаш майда, ғӯзааш дарозрӯя. Тухмаш қаҳваранг (вазни 1000 донааш 1 г). Апрел — май гул карда, июн — октябр дон мебандад. Зулфи ятимак қариб дар ҳама ноҳияҳои Тоҷикистон вомехӯрад (дар баландиҳои 600-3400 м аз с. б.). Дар канори ҷӯйбору роҳ, заминҳои партов, нишебии теппаҳо, боғ, полез, юнучқазор ва наздикии чашмасор мерӯяд. Дар таркиби узвҳои нашвии зулфи ятимак флавоноидҳо, карбоҳидратҳо ва кислотаҳои органикӣ мавҷуданд. Тухмаш равған дорад. Бо мақсади табобат баргҳои сабзи онро аз оғози гулшукуфт то пажмурда шуданашон меғундоранд. Тухм тирамоҳ ҷамъоварӣ карда мешавад. Корбурди пизшкӣ Зулфи ятимак барои муолиҷаи бемориҳои гурда, газаки шуш, илтиҳоби асаб (неврит), бронхит, ҷароҳат, захм, сурфа ва ғ. нофеъ аст. Барги он давои хунбанд, ҷӯшобу нақеи решааш давои хунравии узвҳои дарун ва хунпартоӣ мебошад. Шираи барги сабзи зулфи ятимак кори узвҳои ҳозима, ҷигар ва сипурзро беҳтар намуда, хунравии бавосир ва бачадонро бозмедорад; онро хоида ба ҷароҳату думмал низ мебанданд. Ҷӯшобаи тухми кӯфтаи зулфи ятимак барои исҳоли хунин ва дарунравӣ нафъ дорад. Ҷӯшобаи барги сабзаш ба газак ва захми меъда даво мебахшад. Барги дар оби гарм таркардаи онро ба ҷароҳат, сӯхтагӣ, ҳафтпӯст ва думмал мебанданд. Ҷӯшобаи тухму баргаш давои бемории меъдаю рӯдаҳост. Бо ин мақсад баргҳои рустаниро чида нағз мешӯянд. Сипас онҳоро ба оби ҷӯш андохта, баъди 2-3 дақиқа обро мерезанд ва ба зарф оби хунук гирифта, даворо то ғафс шуданаш (2-3 соат) меҷӯшонанд. Баъд онро полонда, ҳар пагоҳӣ дар дили наҳор як чумча меошоманд. Пас аз 10 рӯзи табобат як ҳафта танаффус карда, сипас муолиҷаро боз 10 рӯзи дигар идома медиҳанд. Ҳамин тавр, табобатро боз 2 бори дигар такрор кардан лозим аст. Зулфи ятимакро то "арақ" карданаш рӯи оташ дошта, сипас ба захм банданд, фасодро мекашад. Дар тибби илмӣ нақеъ ва шираи барги зулфи ятимак барои илоҷи гастрит, бемориҳои шадиди меъдаву рӯда, халаи шадид ва музмин, тухми он чун давои исҳоловар (ҳангоми қабзияти бардавом) истифода мешавад.
Зулфиқор

Зулфиқор, зулфақор (— муҳрадор) — лақаби шамшери маъруфи Алӣ ибни Абутолиб. Ваҷҳи тасмия Ваҷҳи тасмияаш қатори муҳраҳо ё харошҳои пасту ҳамвор доштани пушти он аст. Зулфиқор дар даврони тоисломӣ низ шуҳрат доштааст. Дар асл ба Мунаббеҳ ибни Ҳаҷҷоҷ ё Ос ибни Мунаббеҳ мутааллиқ будааст. Онро ҳазрати Муҳаммад (с) дар ҷанги Бадр ба даст оварда, дар ҷанги Уҳуд ба Алӣ (вақте ки шамшери Алӣ шикаст) бахшидааст. Алӣ (а) бо зулфиқор аз Муҳаммад дифоъ карда, душманро ақиб рондааст. Доир ба далерии Алӣ (а) байни мардум зарбулмасали "Ло фато илло Алӣ, ло сайфа илло Зулфиқор" ("Ҳеч ҷавонмарде ҷуз Алӣ ва ҳеч шамшере ҷуз Зулфиқор нест") роиҷ аст. Минбаъд зулфиқор ҳамчун рамзи қудрат ва шуҷоат дар миёни мусулмонон вирди забонҳо шуд. Дар мавриди шакли зулфиқор андешаҳои мухталиф мавҷуданд. Зулфиқор мисли шамшерҳои арабии қадим дудама буда, як дами он дандонадор будааст. Вале дар тасаввуроти минбаъда нӯги зулфиқор ду шоха (теға, забона) дошта, дар тасвирҳо онро, маъмулан, душоха кашидаанд. Зулфиқор дар шеъри классикии форс-тоҷик фаровон истифода шудааст: Яке аждаҳо буд дар чанги шер, Ба дасти Алӣ Зулфақори Алӣ. Носири Хусрав.
Зулфиқор (тонк)

Зулфиқор — яке аз тонкҳои эронӣ аст, ки дар ихтиёри Неруҳои Мусаллаҳи Эрон қарор дорад. Ин тонк дар се модел 1, 2 ва 3 сохта шудааст. Тӯпи ин тонк бидуни хон бо пахшкунанда дуд аст. Тонки Зулфиқор тароҳи шуда тавассути Ҷаҳод Худкафоӣ неруи замини артиш мебошад. Мотури ин тонк дар моделҳои аввалия аз Укроин харидорӣ мешуд вале имруза ба тур комил дар дохили кишвар сохта мешавад.
Зулфиқори Азиз

Зулфиқори Азиз (Зулфиқор Азизов марти майи 2010, Душанбе) — овозхони саршиноси тоҷик ва яке аз таъсисдиҳандагони гурӯҳи мусиқии "Анис". Зиндагинома Фаъолияти эҷодӣ Гурӯҳи "Анис" дар соли 1986 таъсис шуд ва панҷ бародар — Достони Азиз роҳбари гурӯҳ ва Қайсиддини Азиз, Вайсиддини Азиз, Абӯбакри Азиз ва Зулфиқори Азиз аъзои ин гурӯҳ буданд. Зулфиқор Азизов, ки бо бародаронаш дар гурӯҳи овозадори "Анис" овозхонӣ мекард, дар солҳои нимаи дуввуми солҳои 80-ум аз машҳуртарин овозхонони мусиқии попи Тоҷикистон буд. Ӯ бо аввалин сурудҳояш — "Аз ёдат ман бирафтам", "Баҳор асту ба тоқи хонаи ман", "Манижа", "Модар" ва "Ман нагӯям, ки маро аз қафас озод кунед" ба дили мардуми кишвар роҳ ёфт. Зулфиқор машҳуртарин сарояндаи хонаводаи Азизовҳо буд. Овозхонони ҷавони мусиқии попи имрӯзи Тоҷикистон Остон Азизов ва Шаҳроми Абубакр низ аз хонаводаи Азизовҳо ҳастанд. Ба гуфтаи наздикони Зулфиқор, дар охирин консерте, ки 1-уми май дар Амфитеатри шаҳри Душанбе баргузор шуд, ӯ охирин суруди худ бо номи "Аҷиб аст зиндагӣ, ёрон, дар ин дунёи пурармон"-ро сароид, ки яке аз беҳтарин сурудҳои ӯ унвон мешавад. 1 Даргузашт Зулфиқори Азиз 6 майи соли 2010 дар шаҳри Душанбе бар асари сактаи қалбӣ даргузашт.
Исмоил Зулфиқоров

Исмоил Зулфиқоров — (1930, деҳаи Муллотемур, ноҳияи Ғарм — 2014, деҳаи Шаҳристон, ноҳияи Тоҷикобод) — овозхони тоҷик, Ҳофизи халқии ҶШС Тоҷикистон. Зиндагинома Исмоил Зулфиқоров соли 1930 дар деҳаи Муллотемури ноҳияи Ғарм ба дунё омадааст. Исмоил Зулфиқоров аз соли 1958 дар мактаби миёнаи рақами 19 ноҳияи Ғарм муаллими суруд ва роҳбари дастаи ҳаваскорони санъат буд. Исмоил Зулфиқоров асосан сарояндаи сурудҳои халқии мардуми кӯҳистон буда, ишқу вафо, диёри маҳбуб ва айраро дар эҷодиёташ тараннум кардааст. Сурудҳои "Роғ", "Ҷонона", "Ошиқам" (шеърҳои халқӣ), "Бархез", "Медонӣ магар" (шеърҳои Лоҳутӣ) ва ғайра аз беҳтарин асарҳои иҷрокардаи ӯ мебошанд. Чанд суруди дилнишини Исмоил Зулфиқоров дар Фонди мусиқии радиои Тоҷикистон маҳфузанд. Исмоил Зулфиқоров услуби хоси иҷрокунандагӣ дошт, ки зимни эҳсосоти баланд ва табъи нозук ҳувайдо мешавад. Ҷоизаҳо Бо Ифтихорномаи Фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст.
Зулфиқор Алӣ Бҳутто

Зулфиқор Али Бҳутто (5 январ, апрел, 1979) — арбоби давлатӣ ва ҳизбӣ, Президенти Покистон, сарвазири Покистон. 4 апрели соли 1979 бо ҳукми суди олии Покистон ба қатл расонида шудааст.
Зулфиқори Шервонӣ

Сайидқавомуддин Ҳусайн ибни Садруддин Алӣ Шервонӣ, мутахаллис ба Зулфиқор — донишманд ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Дар дарбори Хоразмшоҳиён ба рутбаи маликушшуароӣ расидааст. Дар тазкираҳои "Оташкада"-и Озар ва "Тазкирату-ш-шуаро"-и Давлатшоҳи Самарқандӣ аз Зулфиқори Шервонӣ чун шоири машҳур ва тавонои замони худ ёд шудааст. Дар шоирӣ маҳорату қудрати тамом доштааст. Дар қасидаҳояш Юсуфшоҳлар ном ҳукмрони даврашро мадҳ кардааст. Ашъори маснӯъро хуб месуруд. Қасидаи "Мафотеҳу-л-калом фӣ мадоеҳи-л-икром" намунае аз ин навъ ашъори ӯст, ки матлаъаш ин аст: Чаман шуд аз гули садбарг тоза дилбарвор, Баҳор ёфт саҳоре зи бод дар гулзор. Қасидаҳову ғазалиёт, таркиббанду тарҷеъбанд ва рубоиҳои Зулфиқори Шервонӣ дар девони ӯ (беш аз 9 ҳазор байтро дар бар мегирад) фароҳам омадаанд. Дар ашъораш ба мавзӯъҳои ишқу ошиқӣ, панду ҳикмат, васфи гулу баҳор ва ғ. дахл кардааст. Абёти зер намунае аз сурудаҳои ӯст: Боз чун рухсори хубон гашт тарфи бӯстон, Боз чун гесуи дилбар шуд ҳаво анбарфишон. Лолаи наврустаро дар даст бошад Ҷоми Ҷам, Наргиси озодаро бар сар бувад тоҷи Каён. Гар кунад андар фазои боғ як дам бол боз, Лолагун гардад ҳуморо мағз андар устухон. Гар зи абри дасти родат баҳрро бошад асар В-ар зи тоби меҳри рӯят кӯҳро бошад нишон, Гавҳари шабтоб гардад моҳ дар ҷавфи садаф, Лаъли руммонӣ шавад хуршед дар аъзои кон.
Зулфиқор Гулаҳмадзода

Зулфиқор Гулаҳмадзода (зод. 6 апрели 1988, ноҳияи Данғара) — давлатмард ва сиёсатмадори тоҷик. Зиндагинома Зулфиқор Гулаҳмадзода 6 апрели соли 1988 дар ноҳияи Данғара дар оилаи зиёӣ таваллуд шудааст. Соли 2005 Литсейи техникӣ-аграрии ноҳияи Данғара, соли 2010 Донишгоҳи молия ва иқтисоди Тоҷикистон, соли 2018 Донишгоҳи миллии Тоҷикистон ва соли 2022 Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро хатм намудааст. Солҳои дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон хидмати ҳарбиро адо намудааст. Хонавода Оиладор, соҳиби 4 фарзанд. Корнома Фаъолияти кориаш ба ҳайси роҳбалади Осорхонаи миллии ноҳияи Данғара оғоз намудааст. Солҳои мутахассиси шуъбаи таблиғот ва иттилооти Кумитаи иҷроияи Ҳизби Халқии Демократии Тоҷикистон дар ноҳияи Шоҳмансур. Солҳои Роҳбари намояндагии ТҶҶ "Созандагони Ватан" дар ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе фаъолият кардааст. Солҳои фаъолияташро дар вазифаи мудири бахши омор ва бақайдгирии аъзои ҳизби шуъбаи ташкилии Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар ноҳияи Шоҳмансур идома додааст. Солҳои муовини раис — мудири шуъбаи ташкилӣ, солҳои иҷрокунандаи вазифаи Раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар ноҳияи Шоҳмансур фаъолият кардааст. Солҳои дар вазифаи Раиси Кумитаи иҷроияи ҲХДТ дар ноҳияи Шоҳмансур фаъолият намудааст. Ҳамзамон аз сентябри соли 2019 омӯзгори Коллеҷи техникии ДТТ ба номи академик М. С. Осимӣ ва Вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе даъвати — буд. 14 августи соли 2022 вакили Маҷлиси намояндагон ва 14 сентябри 2022 муовини Раиси Фраксияи ҲХДТ дар Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардид интихоб шудааст 1. Зулфиқор Гулаҳмадзода аз 16 январи соли 2024 раиси Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон таъйин шудааст 2. Ҷоизаҳо.
Зулхаласа

Зулхаласа Зулхалса, Зулхалуса, Зулхулуса — номи бут ё бутхонае дар сарзамини Яман, дар маҳалле бо номи Табола, ки бут ё санге бо номи Халаса дар он гузошта шуда буд. Назди қабилаҳои он сарзамин ба "Каъбаи ямонӣ" шинохта мешуд, дар муқобили хонаи Каъба, ки дар байни онҳо бо "Каъбаи шомӣ" машҳур буд. Ба қавле, Зулхаласа дар чаҳорманзилии ҷануби Макка, дар шаҳре бо номи АблоАблот — сукунатгоҳи қабилаи Хасъам ва Баҷила ва бахше аз қаламрави Табола воқеъ буд. Ба гуфтаи Ёқути Ҳамавӣ ва Забидӣ, Амр ибни Луҳай, ки нахустин бор бутпарастиро миёни арабҳо роиҷ сохт, Зулхаласаро дар поин (ҷануб)-и Макка барпо кард. Зулхаласа аз санги сафеди чақмоқ бо тасвири тоҷмонанди рӯи он нақшбаста иборат буд. Баъдҳо нигаҳбонон ва парастандагони он бар гарданаш гарданбандҳо ва тухми шутурмурғ овехтанд, ба рӯи он шир мерехтанд, ҳадяҳое аз ҷаву гандум ва ғ. ба он тақдим мекарданд. Ба Зулхаласа савганд мехӯрданд, назди он паймон мебастанд ва бо се тири қуръапартоии мавҷуд дар он, ки нишони амру наҳй ё умеду интизорӣ буданд, фол медиданд. Гурӯҳе аз қабилаи Боҳила ибни Аъсур бо номи банӣ Умома калиддори Зулхаласа буданд. Қабилаҳои Хасъам, Баҷила, Аздуссарот, Ҳавозин, Давс ва дигар сокинони сарзамини Табола онро парастиш мекарданд. Гӯянд, Имруулқайс дар даврони ҷоҳилия барои интиқоми хуни падараш қасди ҳамла бар банӣ Асад кард. Вақте гузораш ба Зулхаласа афтод, дар он ҷо се бор қуръа кашид ва дар ҳар се бор тири наҳй берун омад. Тирро шикаста, бар рӯи Зулхаласа зад, ба вай носазо гуфт ва дар борааш ашъоре суруд. Он гоҳ равонаи ҷанг шуд ва бар банӣ Асад зафар ёфт. Пас аз он то замони зуҳури ислом дигар касе назди Зулхаласа қуръа намекашид. Вале аз ривояти Бухорӣ бармеояд, ки арабҳо ҳамчунон назди Зулхаласа қуръа мекашиданд, то он ки ислом онҳоро аз ин кор наҳй кард. Соли 632 паёмбар (с) ба Ҷарир ибни Абдуллоҳи Баҷалӣ гуфт: "Оё маро аз Зулхаласа роҳат намесозӣ!?" Ва ӯро бо 150 савора аз банӣ Аҳмас ба он сарзамин равона кард. Ҷарир тайи задухӯрде бо қабилаҳои Хасъам ва Боҳила онҳоро шикаст дод ва Зулхаласаро ба оташ кашиду хароб кард. Он задухӯрд дар манобеи таърихӣ бо ғазваи Зулхаласа ва явм (рӯз)-и Зулхаласа маъруф аст. Баъдҳо дар ҷои Зулхаласа масҷиди Табола ё масҷиди Абло сохта шуд. Аз паёмбар (с) ривоят шуда, ки фармуд: "Қиёмат барпо нашавад, то он ки дунбаҳои занони (қабилаи) Давс ба (гирди) Зулхаласа ба ҷунбиш дароянд" ("Саҳеҳи Бухорӣ", 7116). Уламо ин ҳадисро ба маънои бозгашти бутпарастӣ ба он сарзамин пеш аз фаро расидани рӯзи қиёмат донистаанд.
Зулфӣ

Зулфӣ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Абдулло Абдулвосиеви ноҳияи Ваҳдат. Аз Зулфӣ то маркази ҷамоати деҳот 20 км, то маркази шаҳри Ваҳдат 23 км; роҳ қисман асфалтпӯш. Аҳолиаш 695 нафар, тоҷикон. Иқтисод Деҳа муассисаи таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, китобхона ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғу токдорӣ, картошкапарварӣ, сабзавоткорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо – лалмӣ. Дар ҳудуди деҳа хоҷагии деҳқонии инфиродии "Сомониён" фаъолият дорад.
Зулхамс

"Зулхамс" — фосилаи лаҳнӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик, ки аз 5 овози тозаи пардаӣ иборат аст. Меъёри овозиаш аз "до" то "сол". "Зулхамс" низ монанди "зуларбаа" ба қисмҳо тақсим мешавад ва дар мусиқии қадими тоҷикон (эрониён) 12 навъи он ном бурда шудааст, ки шаштои он аз афзудани як фосилаи танинӣ (лаҳнӣ) ба охири фосилаҳои чорум (зуларбаъа)-и шашгона шакл гирифтааст, яъне фосилаи бақия дар ду "Зулхамс"-и охир аз ним парда хурдтар ва мусовӣ ба рубъи парда аст. Дар 4 фосилаи панҷуми дигар аз 12 фосилаи "Зулхамс" ихтилофоте мавҷуд аст. "Зулхамс" аз ҷумлаи буъди муттафиқаи кубро (фосилаи калони гармониявӣ) буда, сенташ ба 702 баробар аст. Мусиқидонон баъзан "Зулхамс"-ро "ҷинс" низ номидаанд. "Зулхамс" дар мусиқии имрӯза бо истилоҳи "квинта" ифода мешавад.
Тоҳир ибни Ҳусайн

Тоҳир ибни Ҳусайн — сарлашкари хуросонии халифа Маъмун, бунёнгузори силсилаи Тоҳириён дар Хуросони Бузург, амири тоҳирии Хуросон. Ҳукмронӣ Барои ба қудрат расидани халифа Маъмун нақши мардуми Хуросон бо сарварии сарлашкар Тоҳир ибни Ҳусайн муҳим буд. Маъмун низ ба подоши ин ҳама хидмат соли 821 Тоҳирро ба вазифаи хеле масъули амири Хуросон таъйин намуд. Аммо агар раванди ҳодисаҳои ин давраро хуб баррасӣ кунем, мебинем, ки маҳз авзои он рӯзи Хуросон ва қудрати рӯзафзуни хуросониҳо дар хилофат Маъмунро водор кард, ки чунин фармонеро имзо кунад. Тоҳир аслан аз Пӯшанг, ки дар наздикии Ҳирот буд, бархоста, бо далериву мардонагӣ ном бароварда буд. Тоҳир ибни Ҳусайн, аз миён бардошта шуд.
Зулқаъда

Зулқаъда, Зулқиъда, Зилқаъда, Зиқаъда — моҳи ёздаҳуми тақвими ҳиҷрии қамарӣ, ки миёни моҳҳои шаввол ва зулҳиҷҷа аст; яке аз чаҳор "моҳи ҳаром" дар канори раҷаб, зулҳиҷҷа ва муҳаррам. Ном Тақринбан соли 412 дар аҳди Килоб ибни Мурра чунин ном гирифт. Дар сабаби номгузориаш омада, ки арабҳо дар ин моҳ дар манзилҳои худ нишаста, аз ҷангидан, сафар барои фароҳам овардани маводди рӯзгузаронӣ ва рафтан аз пайи чорво ба чарогоҳ худдорӣ карда, барои ҳаҷ омодагӣ мегирифтанд. Зулқаъда пеш аз ислом дар байни қавму қабилаҳои гуногуни нимҷазулқаъда Арабистон бо номҳое, аз қабили варна, ҳарф, ҳувоъ, ҳайфал, муҳлис ва ранна хонда мешуд. Зулқаъда 30 рӯз аст, вале гоҳе 29 рӯз низ меояд. Баъзе муфассирон дар тафсири қавли Худованд дар мавриди рафтани Мусо (а) ба миодгоҳ (Қуръон, 7) гуфтаанд, ки ин миоди сишаба дар зулқаъда иттифоқ афтода, 10 шаби дар идомаи оят зикршуда ба 10 рӯзи аввали зулҳиҷҷа баробар аст. Ба қавли Абурайҳони Берунӣ, "мақсуд аз сӣ шаб шабҳои моҳи зулқаъда ва мақсуд аз даҳ рӯз ҳамин даҳи мазкур аст" аз зулҳиҷҷа ("Осору-л-боқия", саҳ. 385). Дар давраи ҷоҳилият арабҳо маросиму маносики ҳаҷро ду сол дар зулқаъда ва ду сол дар зулҳиҷҷа барпо мекарданд. Ин равишро, ки ҳурмат (ҳаром будан)-и ҷанг ба таъхир андохта, ба ҷои моҳи муҳаррам моҳи сафар ҳаром хонда мешуд (нигар насӣ), Қуръон қотеъона рад кард. Паёмбар (с) дар ҳаҷҷатулвадоъ аз бакоргирии он наҳй кард ва моҳҳои ҳаҷ дар шаввол, зулқаъда ва зулҳиҷҷа муқаррар шуданд. Пеш аз ислом ва пас аз зуҳури он баъзе қабилаҳои ба як ривоят, 20 рӯзи аввали зулқаъда, ба ривояти дигар, дар нимаи дуввуми зулқаъда дар Макка бозори Укозро барои тиҷорат, шеър ва табодули манфиатҳо барпо мекарданд ва баробари дидани ҳилоли зулҳиҷҷа ба бозори Зилмаҷоз мерафтанд, ки он то рӯзи ҳаштуми моҳи мазкур тӯл мекашид. Дар ин бозорҳо агар нафаре қотили падар ё бародарашро медид, бинобар ҳурмати зулқаъда, ошуфта намегашт ва бо ӯ даргир намешуд. Рӯйдодҳо Аз ҷумлаи ҳодисаҳои воқеъшуда дар зулқаъда хурӯҷи паёмбар (с) дар соли 628 барои умра аст, ки мухолифонаш монеи он шуданд. Сипас сулҳи Ҳудайбия баста шуд, ки дар он, аз ҷумла, умраи қазо дар зулқаъда-и соли оянда дар назар дошта шуд. Рӯзи шанбеи 25-уми зулқаъда-и соли 632 паёмбар (с) барои адои ҳаҷ (ҳаҷҷатулвадоъ) аз Мадина ба сӯи Макка раҳсипор шуд.
Зуманак

Зуманак — деҳа дар ҷамоати деҳоти Иззатулло Ҳалимови ноҳияи Нуробод. Аз Зуманак то маркази ҷамоат 14 км, то маркази ноҳия 14 км; то Душанбе 120 км; роҳ худравгард. Аҳолиаш 101 нафар, тоҷикон. Иқтисод Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии деҳаи Яхак таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ, занбӯрпарварӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз чашмасорони доманакӯҳҳо ва наҳри Зуманак обёрӣ мешаванд.
Зулҳиҷҷа

Зулҳиҷҷа, Зулҳаҷҷа, Зилҳиҷҷа, Залҳиҷҷа, Зиҳиҷҷа — моҳи дувоздаҳуми солшумории ҳиҷрии қамарӣ, ки миёни зулқаъда ва муҳаррам аст; охирин моҳ аз "моҳҳои маълум" — "ашҳурун маълумот" (Қуръон, 2), ки рӯзи аввали шаввол оғоз ва 10-уми зулҳиҷҷа анҷом меёбанд. Зулҳиҷҷа 29 рӯз аст, магар дар соли кабиса ба он як рӯз афзуда, 30 рӯз мешавад. Пеш аз ислом бо номҳои Мусбил, Наъас ва Бурак низ маълум буд. Дар исми ахир ишораест ба бурук. Бо ин мақсад аз ҷуҳудон, ки дар Ясриб (Мадина) ҳамсояашон буданд, кабисаро омӯхта, моҳҳоро ба таъхир меандохтанд ва ҷои онҳоро иваз мекарданд (нигар насӣ), то ин ки соли 631 ислом амали мазкури онҳоро ботил кард. Дар рӯзҳои муайян аз зулҳиҷҷа аҳкому воҷиботи маносики ҳаҷ анҷом дода мешаванд. Чунончи, аз шартҳои сиҳҳати ҳаҷ ба қасди ҳаҷ эҳром бастани ҳаҷгузор рӯзи 8-уми зулҳиҷҷа аз Макка ва яке аз фарзҳои ҳаҷ вуқуфи ҳаҷгузор дар Арафот рӯзи 9-уми зулҳиҷҷа аст. Рӯзҳои адои маносики ҳаҷ дар моҳи зулҳиҷҷа номҳои хос доранд, аз ҷумла, рӯзи тарвия — 8-уми зулҳиҷҷа, рӯзи Арафа — 9-уми зулҳиҷҷа, иди Қурбон (гӯспандкушон, рӯзи наҳр) — 10-уми зулҳиҷҷа, айёми ташриқ (айёми Мино) — 11, 12 ва 13-уми зулҳиҷҷа, рӯзи қарр (осоиш) — рӯзи истиқрори ҳоҷиён дар Мино ва даранг карданашон дар он ҷо барои рамйи ҷимор (андохтани сангрезаҳо) — рӯзи 11-ум, рӯзи нафр ва нафри аввал (парокандашавӣ — аз Мино ба Макка омадани мардум) — рӯзи 12-ум, рӯзи нафри ахир (садар, ҳасба) — рӯзи 13-уми зулҳиҷҷа Баъзе муфассирон таъбири "айёмун маъдудот" — "рӯзҳои башумор" (Қуръон, 2)-ро даҳаи аввали зулҳиҷҷа донистаанд, вале ба назари қисми дигар ин даҳа дар таъбири "айёмун маълумот" — "рӯзҳои донисташуда" (Қуръон, 22, 28) манзур аст. Тибқи маълумоти Берунӣ, "даҳаи аввали ин моҳро айёмун маълумот ва ҳурум гӯянд. Ва мегӯянд, он даҳ рӯзе, ки Худованд ваъдаи Худро бо Мусо итмом намуд, ҳамин даҳ рӯз аст" ("Осору-л-боқия", саҳ.). Ҳамчунин тибқи андешаи иддае, мурод аз таъбири "лаёлин ашр" — "шабҳои даҳгона" (Қуръон, 89), ки Худованд ба онҳо савганд ёд кардааст, 10 рӯзи аввали зулҳиҷҷа аст. Фақеҳони ҳамаи мазҳабҳои исломӣ рӯза гирифтан дар 8 рӯзи нахустини моҳи зулҳиҷҷа (барои ҳаҷгузорону ғайри онон), нуҳуми зулҳиҷҷа (барои ғайриҳаҷгузорон), ҳама ё бахше аз рӯзҳои "моҳҳои ҳаром"-ро мустаҳаб ва дар рӯзи даҳуми зулҳиҷҷа (гӯспандкушон) ва ду рӯзи баъди онро ҳаром шумурдаанд.