Ҷумҳурии Мухтори Нахҷувон

Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон (озарбойҷонӣ:) — эксклавест дар ҳайати Ҷумҳурии Озарбойҷон, ки, тибқи Конститутсия Ҷумҳурии Озарбойҷон, давлатдории мухтор дар Ҷумҳурии Озарбойҷон мебошад. Ҷумҳуриро қаламрави Арманистон аз қисми боқимондаи Озарбойҷон ҷудо мекунад. 28 июли соли 1920 Республикаи Советии Сотсиалистии Нахичеван ташкил карда шуд. 7 феврали соли 1923 он ба қаламрави худмухтори Наҳҷувон табдил ёфт. 16 июни соли 1923 вилоят ба ҳайати ҶШС Озарбойҷон шомил шуд ва 9 феврали соли 1924 ба Ҷумҳурии Автономии Шӯравии Сотсиалистии Наҳҷувон табдил ёфт. 5 декабри соли 1936, он ба Ҷумҳурии Автономии Советии Сотсиалистии Наҳҷувон ва 17 ноябри соли 1990 ба Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон табдили ном кард. 1 2 Ҳудуд - 5,5 ҳазор км. Аҳолӣ то моҳи январи соли 2015 439 800 нафарро ташкил медод ва мувофиқи барӯйхатгирии соли 2009 398 323 нафар, аз он ҷумла 99,6% озарбойҷониҳо, 0,3% курдҳо мебошанд. Пойтахт — шаҳри Наҳҷувон аст. Ҷуғрофия Қисми ҷанубу шарқии баландкӯҳи Закавказияро ишғол мекунад. Қариб 75 % қаламрав дар баландии 1000 метр ҷойгир аст, дар шимол қаторкӯҳи Даралагез, дар шарқ қаторкӯҳи Зангезур (бо баландтарин нуқтаи ҷумҳурӣ, Капиҷик, 3904 м) тӯл мекашад. Қисмҳои ҷанубӣ ва ҷанубу ғарбии қаламрави қад-қади дарёи Аракс ҳамворӣ мебошанд, ки баландии он 600-1000 м мебошад. Ҳарорати миёнаи январ дар ҳамворӣ аз 3 ° С то дар кӯҳҳо 14 ° С; Июл, мутаносибан, +28 ва +25 ° С (дар баландӣ то +5 ° С). Боришоти солона дар ҳамворӣ аз 200 мм то дар кӯҳҳо то 600 мм. Номгузорӣ Шаҳр бори аввал дар "Ҷуғрофия"-и Батламиюс Батламиюс зери номи " зикр гардидааст. Таърихнигори арман Мозес Хоренский ӯро "Иҷеван" меномид 3. Тибқи тафсири таърихнигори яҳудӣ Иосиф Флавий (садаи), топоними арманӣ Нахҷуван (Нахичеван) ба маънои "ҷои фурудоии аввал" (киштии Нӯҳ) аст. Вай навиштааст, ки шаҳри Нахичеван дар пояи кӯҳе сохта шудааст, ки ба болои он киштии Нӯҳ ҳангоми обхезии Инҷил часпида шуда буд 4 5. Ба гуфтаи М Фасмер, ки дар топонимияи қадимаи Закавказия ва Осиёи Хурд хеле самаранок аст, бо маъноҳои ҷой, хона, замин кишвар, истифода шудааст, Ҳамин тариқ, бо назардошти қадимии топоним метавон ба назар гирифт, ки номи минтақаи Нахтчаван (замини қабилаи Нахта) номи аввалия буд ва пас аз он шаҳре, ки дар ин сарзамин ба вуҷуд омадааст, номида шуд 7. Дар солҳои 90-ум манбаъҳои озарбойҷонии русизабон ва сипас Роскартография, равишҳоро дар интиқоли номҳои ҷуғрофии Озарбойҷон тағир доданд. Дар байни номҳои ҷуғрофӣ, ки дар натиҷаи ба ин тағйир, номи Нахичевань рӯй берун шавад, ки дар оғоз ба сифати Нахчыван гузаранда бошад, - гарчанде Қоидаҳои имлои русӣ ва китобат зикр нашуда бошад - чы- комбинатсияи ҳамчун ҳатто қабулшаванда барои интиқоли номҳои шаҳр ва маҳалҳо. Як қатор забонҳо истифодаи топоними анъанавии шӯравии Нахичеванро идома медиҳанд. Таърих Тибқи ривоятҳо, шаҳри Наҳҷувон яке аз шаҳрҳои бостонии Закавказия мебошад, ки зиёда аз 3 ҳазор сол дорад 10. Тибқи ривояти миллии Арманистон, ки дар навишгтаҳои Мовсес Хоренатси инъикос ёфтааст, тақрибан соли 550 пеш аз милод. подшоҳи Арманистон Тиграни Ервандид, бар салтанати Модиён бо Куруши Кабир ғалаба кардааст. Дар шаҳр ва дар заминҳои атрофи он ҳамаи асирони Модро бо оилаи даргузаштаи подшоҳи Мод, ки аз тарафи ӯ кушта шуда буд маскун намудааст. 11 12. Тибқи гуфтаи муаллифони Энсиклопедияи Ислом, ин аҳолии мидиёниро метавон гузаштагони курдҳои ин минтақа шумурд 13. Дар асри мелодӣ шаҳр ба Батламиюс ба подшоҳи бостонӣ аз кишвари Турон Афросиёб аз мифологияи Эрон алоқаманд аст. 14. Дар ибтидои асри пеш аз милод дар ҳайати минтақаи Басорепид (Васпуракан) Наҳҷувон аз ҷониби шоҳ Арташес ба Арманистони Бузург ҳамроҳ карда шуд 15. Дар ин ҷо он маркази гавари номӣ (ноҳия) буд, ки ба Наханг (музофот)-и Васпуракан дохил мешуд 16 (ба харита нигаред). дар ин ҷо Бойгонӣ шудааст 11 май 2008 сол.), ва то суқути ин салтанат дар аввали асри милодӣ як қисми Арманистон боқӣ монд.. Таърихнигори армании асри Фавстос Бузанд мегӯяд, ки дар асри пеш аз милод подшоҳи Арманистон Тиграни Бузург дар минтақаи Нахҷувон яҳудиёни аз Фаластин хориҷ шударо маскун намуд ва дар соли 369 шоҳи Форс Шопури ҳангоми ҳамла ба Арманистон аз Наҳҷувон ба Форс ду ҳазор оилаи арманӣ ва 16 ҳазор оилаи яҳудиро овард 17, ки боиси аз даст рафтани Наҳҷувон бо аҳамияти пешинааш гардид 18. Соли 623 Наҳҷувон яке аз шаҳрҳои Арманистон буд, ки тавассути он императори Византия Гераклий ҳуҷуми лашкарашро бар зидди Форс гузаронд. Дар миёнаи асри тамоми Закавказия ба тасарруфи Хилофати Араб гузашт. Дар маъхазҳои арабии он замон Наҳҷувон бо номи Нашава номида мешавад 19. Соли 705 арабҳо дар калисоҳои Наҳҷувон ва деҳаи ҳамсояи Харм садҳо нафар намояндагони ашрофи арманиро, ки гӯё онҳо барои бастани шартнома даъват карда буданд, зинда сӯзонданд 20 21. Соли 885 Наҳҷувонро аз арабҳо шоҳи дуюми салтанати Ани - Симбат Багратунӣ забт кард, ки вай дар солҳои 89192 онро ҳамчун моли шартӣ ба шоҳзодаи Сюник дода буд. Дар соли 902, Симбат минтақаро ба соҳиби Васпуракан Ашот Артсруни интиқол дод ва пас аз марги охирин дар соли 904, онро ба соҳиби Сюник Симбат баргардонд 22. Пас аз он, Наҳҷувон ё Нахичеван, тавре ки онро низ мегуфтанд, ҷузъи Сюник боқӣ монд. Дар ин ҷо қавмҳои Орбелианҳо ва Прошиён ҳукмронӣ мекарданд, ки инро тавре аз солномаи Степанос Орбелиан (асри) навиштааст, пас аз истилои туркҳо аҳамияти худро нигоҳ доштанд 23 Дар асри Наҳҷувон - маркази султони Салҷуқиён буд, дар асри он яке аз пойтахтҳои давлати Илдегизид буд. Ёдгориҳои он давр ҷозибаҳои асосии шаҳр - мақбараи боҳашамати Момине-Хатун мебошанд (аз ҷониби меъмор Аҷами Наҳҷувони бунёдгузори мактаби меъмории Наҳҷувон сохта шудааст, шоҳкори меъмории Озарбойҷон ба ҳисоб меравад) 24 ва оромгоҳи Юсуф ибни Кусейр. Соли 1386 Темур ба Арманистон, аз ҷумла Наҳҷувон ҳамла кард 25. Тирамоҳи 1603, Шоҳ Аббоси 1 дар давраи ҷанг бо Имперотурии Усмонӣ минтақаи Наҳҷувонро ишғол кард, аммо тобистони соли 1604, нерӯҳои усмонӣ ҳамлаи навбатӣ карданд, ки Шоҳ Аббосро ба ҳайрат овард. Шоҳ Аббос ба нигоҳ доштани заминҳои ишғолшуда умед надошт ва қарор кард, ки тактикаи замни сӯзон -ро амалӣ кунад ва тамоми аҳолии Наҳҷувон ва Эриванро (ҳам арманҳо ва ҳам мусулмонро) ба Форс бурд. Умуман, 250-300 ҳазор арманиҳоро аз Наҳҷувон ва Эриван ба Форс кӯчонидаанд 26 27. Бо вуҷуди ин, сайёҳи туркӣ Эвлия Челебӣ, ки соли 1648 ба вилояти Наҳҷувон ташриф оварда буд, дар бораи Наҳҷувон навиштааст, ки "шаҳрро 10000 хонаи калони бо гил пӯшонида оро медиҳанд масҷиди ҷомеъ ва ибодатгоҳҳо, 40 масҷиди ҷомеъ, 20 хона барои меҳмонон, 7 ҳаммоми зебо, тақрибан 1000 дӯкон мавҷуданд" 28. Дар охири асри 18 - ибтидои асри 19 Наҳҷувон пойтахти хонигарии ниммустақили Наҳҷувон буд 29. Соли 1813, мувофиқи Паймони сулҳи Гулистон, Русия ин хонигариро ҳамчун бо қудрати комил -и Форс эътироф кард 30, аммо бо оғози ҷанги нави Русия ва Форс хониро артиши генерал Паскевич ишғол кард, ки он 26 июни соли 1827 бо шикаст додани дастаи савораи сеҳазораи форсӣ Наҳҷувон ворид шуд.. 31 Мувофиқи шартномаи сулҳи Туркманчай, ки 10 феврали соли 1828 ба имзо расидааст, қаламрави хонигариҳои Эриван ва Наҳҷувон аз ҷониби шоҳ ба моликияти пурраи империяи Русия дода шудааст 32. Ҳамзамон, шаҳри Наҳҷувон ба ҳайати минтақаи навтаъсиси Арманистон шомил шуд. Аз соли 1849 - маркази уезди Нахичевони губернияи Эреван буд. То соли 1896 аҳолии Наҳҷувон 7433 нафарро ташкил медод арманҳо, 4512 Озарбойҷонҳо ва 52 рус ҳо. Дар шаҳр як калисои ортодоксӣ ва се калисои апостолии арманӣ, се масҷид вуҷуд доштанд 33. Сайёҳ Луиджи Вилларӣ, ки соли 1905 ба ин минтақа ташриф оварда буд, хабар медиҳад, ки дар шаҳр тоторҳо (озарбойҷониҳоро дар назар доранд) нисбат ба худи арманиҳо вазъи беҳтар доранд ва тақрибан тамоми заминро дар ихтиёр доранд, дар ҳоле ки аксари арманиҳо, ҳамчун деҳқон, дар заминҳои худ кор мекунанд. 34. Дар моҳи июни соли 1918, онро аввал артиши Туркия ишғол кард, ки бо дастгирии он Ҷумҳурии Аракс эълон карда шуд ва сипас дар моҳи ноябри соли 1918 онҳоро Британия иваз кард. Дар моҳи марти соли 1919, лашкари Карабекир Наҳҷувонро ҳамчун як қаламрави баҳсталаб байни Озарбойҷон ва Арманистон ишғол кард 35. 28 июли соли 1920 Наҳҷувонро қисмҳои Артиши 11-уми Сурх забт карданд, ҳамзамон таъсири нооромкунандаи артиши Туркия боқӣ монд 36. Дар моҳи январи соли 1921, Сталин дар суҳбат бо як намояндаи Арманистон изҳор дошт, ки дар бораи Наҳҷувон ҳеч гап нест - он бешубҳа бояд қисми Арманистон бошад. Дар аввали соли 1921 раъйпурсӣ баргузор гардид, ки он нишон дод, ки 90% иштирокчиёни раъйпурсӣ мехоҳанд ҳамчун ҷумҳурии мухтор ҷузъи Озарбойҷон бошанд. Бисёр деҳаҳои Арманистон аз ба ихтиёри Озарбойҷон гузаштани Наҳҷувон хабар надоштанд 36. Моҳи феврали соли 1921 бисёр гурезаҳои арманӣ дар Садарак ҷамъ омаданд. Аз 9 феврали соли 1924 пойтахти Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон шудааст 37. Сохтори давлатӣ Қонуни асосии ҷумҳурӣ Конститутсияи Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон мебошад. Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон, тибқи конститутсияи амалкунанда, як ҷумҳурии мухтори демократӣ, ҳуқуқӣ ва дунявӣ дар дохили Ҷумҳурии Озарбойҷон мебошад. Қонунгузорӣ Маҷлиси олӣ аз 45 вакил иборат аст. Вакилон дар асоси интихоботи мажоритарии интихобот дар интихоботи мустақим интихоб карда мешаванд. Интихобот ҳар панҷ сол якшанбеи якуми моҳи ноябр баргузор мешавад. Мӯҳлати ваколати ҳар як даъват 5 сол аст. Интихобот 12 ноябри соли 1995 (даъвати 1), 5 ноябри соли 2000 (даъвати 2), 6 ноябри соли 2005 (даъвати 3), 7 ноябри соли 2010 (даъвати 4), 1 ноябри соли 2015 (даъвати 5) баргузор шуд. Аммо моҳи декабри соли 2019 интихоботи қабл аз вақти даъвати 6, ки 9 феврали соли 2020 баргузор шуда буд, таъйин шуда буд. Ҳокимияти иҷроия Ҳокимияти иҷроияро Девони Вазирон бо сарварии сарвазир амалӣ мекунад. Сарвазирро Маҷлиси Олӣ таъйин мекунад. Аз 23 майи соли 2020 Сабӯҳи Мамедов дар вазифа аст. Бахши судӣ Ҳокимияти судиро судҳои Ҷумҳурии Автономии Нахичеван амалӣ мекунанд. Органи олии судӣ Суди Олии Ҷумҳурии Мухтори Нахичеван мебошад. Тақсимоти маъмурӣ Ҷумҳурии Мухтори Наҳҷувон 7 ноҳия ва 1 шаҳри дорои мақоми ҷумҳуриявиро дар бар мегирад: на карте маъмурӣ км Аҳолӣ Мувофиқи барӯйхатгирии соли 1999 дар Озарбойҷон, 354.072 нафар дар Ҷумҳурии Мухтори Нахичевон зиндагӣ мекарданд ва мувофиқи барӯйхатгирии соли 2009 аҳолӣ 398,323 нафарро ташкил медод. Иқтисод Ёдгориҳои таърихӣ Нақлиёт Шахр маркази асосии нақлиёти ҷумҳурӣ мебошад. Дар Наҳҷувон танҳо як фурудгоҳ мавҷуд аст. Аз он парвозҳои мусофирбар ба Боку, Ганҷа, Киев, Москва, Истанбул анҷом дода мешаванд. Аз истгоҳи роҳи оҳани Наҳҷувон, қаторҳои мусофирбари мунтазам ба Шарур, Ҷулфа, Ордубад ҳаракат мекунанд. Бо шаҳрҳои эронии Табриз, Теҳрон, Машҳад иртиботи муназзами байналмилалӣ барқарор шудааст. Поезди зуд 1516 ҳафтае як маротиба ба шаҳри Машҳади Эрон меравад. Иртиботи худрав бо Туркия мавҷуд аст. Аз 3 ноябри соли 1986 то апрели соли 2004 дар шаҳр нақлиёти троллейбус кор мекард. Нигористони аксҳо Пайвандҳо.