Кишварҳои бе роҳи баромад ба баҳр

Давлатҳои бе роҳи баромад ба баҳр —давлатҳое, ки танҳо роҳҳои хушкигард доранд ва ба обҳои минтақавии уқёнуси ҷаҳонӣ дохил намешаванд. Шумораи бештари чунин давлатҳо дар Африқо ва Аврупо мебошанд. Дар Осиё 12 кишвар ва дар Амрикои Ҷанубӣ ду кишвар ба баҳр дастрасӣ надоранд. Дар Амрикои Шимолӣ ин гуна кишварҳо вуҷуд надоранд ва қитъаи Австралия пурра аз тарафи як кишвар ишғол карда шудааст. Ду давлате, ки баромад ба баҳр надоранд, аз ҷумла Ӯзбекистон ва Лихтенштейн, танҳо бо давлатҳое ҳамсарҳад мебошанд, ки онҳо низ ба Уқёнуси Ҷаҳонӣ дастрасӣ надоранд. Лихтенштейн дар соли 1918 пас аз пошхӯрии императории Австрия-Венгрия, ки ба баҳр дастрасӣ дошт, ба чунин давлат табдил ёфт. Дар давраи Аншлюси Австрия аз ҷониби Олмони фашистӣ Лихтенштейн боз ин мақоми худро аз даст дод, зеро Олмон низ ба баҳр дастрасӣ дошт. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ дар соли 1991 Ӯзбекистон дуввумин чунин давлат шуд. Се давлати хурд пурра бо ҳудуди як давлати дигар. Эфиопия, ки 116,7 миллион нафар аҳолӣ дорад зиндагӣ мекунанд. Дар соли 2011, дар натиҷаи тақсимоти Судон ба Судон ва Судони Ҷанубӣ, охирин дастрасӣ ба баҳрро аз даст дод. Калонтарин давлат аз рӯи масоҳате, ки бо Уқёнуси Ҷаҳонӣ ҳамсарҳад нест, Қазоқистон аст (2,724,900 км); Муғулистон (1 566 500 км), Чад (1 284 000 км), Нигер (1 276 000 км), Малӣ (1 240 000 км), Эфиопия (1 104 300 км) ва Боливия (1 098 581 км). Аксарият (9 аз 15) давлатҳое, ки баъди пошхурии ИҶШС ташкил ёфтаанд, бо Уқёнуси Ҷаҳон сарҳад надоранд. Дар баробари ин, ҳудуди давлатҳои Арманистон, Озарбойҷон, Туркманистон, Ӯзбекистон, Қирғизистон ва Тоҷикистон пурра ба ҳавзаҳои обанборҳо ва минтақаҳои бедуни роҳ ба баҳр дохил мешаванд. Дар ҷаҳон дигар давлатҳои ба ин монанд нест. Ҳамзамон, давлатҳои дорои дастрасӣ ба баҳри Хазар (Озарбойҷон, Қазоқистон, Туркманистон) метавонанд тавассути системаи ягонаи оби чуқури қисми аврупоии Русия дар асоси шартномаҳои байналмилалӣ ба баҳрҳои Сиёҳ, Балтика ва Сафед дастрасӣ пайдо кунанд. Дар айни ҳол тоннажи киштиҳое, ки аз системаи ягонаи нақлиёти давлатӣ мегузаранд, то ба 10 ҳазор тонна мерасад, ки ин ба ин давлатҳо имкон медиҳад, ки на танҳо киштиҳои синфи дарёӣ-баҳрӣ, балки киштиҳои пуриқтидори баҳриро ҳам истифода баранд. Қисман эътироф ва дорои мақоми нозир дар СММ, Ордени Малта, ки асосан, ба монанди Ватикан, дар дохили Рум ҷойгир аст, бандари СантАнҷелоро дар Малта соли 1998 барои 99 сол ба иҷора гирифт. Мушкилоти давлатҳое, ки ба баҳр баромад надоранд Ҳатто Адам Смит дар асари худ "Сарвати халқҳо" қайд кардааст, ки дастрасӣ ба баҳр ва мутаносибан ба роҳҳои тиҷоратӣ барои нишондодҳои фаъолияти иқтисодии давлатҳо муҳим аст. Бо мурури замон, пешрафтҳо дар нақлиёт ва иртиботи заминӣ бартарии давлатҳои соҳилиро нисбат ба давлатҳои баҳрӣ кам карданд. Бо вуҷуди ин, ҳамлу нақл дар тиҷорати ҷаҳонӣ нақши марказӣ мебозад ва ба баҳр баромад надоштан, мушкилоти худро ба вуҷуд меорад. Аз ҷумла, давлатҳои ҳамсоя барои бастани дастрасӣ ба баҳр ё транзит тавассути қаламрави худ метавонанд сабабҳои иқтисодӣ ё низомӣ дошта бошанд. Ҳуқуқи давлатҳо барои дастрасӣ ба баҳр Тибқи қонунҳои байналмилалӣ (Конвенсияи СММ оид ба ҳуқуқи баҳр 1982, қисми), давлатҳое, ки ба баҳр дастрасӣ надоранд тавассути бастани созишномаҳои махсус байни давлатҳои манфиатдор ба баҳр ва транзитӣ амалӣ карда мешавад. Давлатҳое, ки ба баҳр баромад надоранд, метавонанд дар зери парчами худ дар бандарҳои хориҷӣ киштиҳои баҳрӣ дошта бошанд (масалан, киштиҳои баҳрии ҷумҳурии Чехия дар асоси шартнома бо Полша аз бандари Шетсин истифода мебаранд). Дар баҳри кушод давлатҳои дохилӣ дар асоси баробар аз ҳамаи ҳуқуқҳо истифода мебаранд: аз ҷумла, онҳо ҳуқуқ доранд, ки киштиронӣ, моҳидорӣ, парвозҳои нақлётҳои ҳавоиро ба ҷо оваранд. Моҳи августи соли 2003 дар Алмаато Эъломияи Алмаато ва Барномаи амали Алмаато барои таъмини дастрасии давлатҳо ба нақлиёти баҳрӣ қабул карда шуданд. Қайд карда мешавад, ки ин барнома амалан ягона барномаест, ки "харитаи роҳ" ба манфиати қонеъ кардани ниёзҳои махсуси кишварҳои рӯ ба тараққӣ ба баҳр нест. Он тадбирҳо ва тавсияҳои мушаххасро оид ба сиёсат дар соҳаи нақлиёти транзитӣ ва рушди инфрасохтори нақлиётӣ дар бар мегирад 1. Рӯйхати давлатҳое, ки ба уқёнуси ҷаҳонӣ дастрасӣ надоранд Аврупо Амрикои Ҷанубӣ Африқо Осиё Далелҳо.