ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Назирҷон Турсунов

Назирҷон Очилович Турсунов (12 августи 1942, Ленинобод) — олим, муаррих-мардумшинос, доктори илмҳои таърих, профессор. Зиндагинома Назирҷон Турсунов факултаи таъриху филологияи ДДОЛ ба номи С. М. Кировро хатм кардааст. Ассистенти кафедраи таърихи ДДОЛ, аспиранти Пажухишгохи таърихи АИ ЧШС Тоҷикистон, сармуаллим, дотсент, корманди калони илмии кафедраи таърихи ДДОЛ, докторанти Пажухишгохи этнографияи АИ ИЧШС, дотсент, профессори кафедраи таърихи ИҶШС, декани шуъбаи тайёркунии ДДОЛ ба номи С. М. Киров, профессор, мудири кафедраи таърихи Тоҷикистон ва услуби таълими таърих, профессор, мудири кафедраи таърих ва этнографияи халки тоҷики Донишгоҳи давлатии Хуҷанд, муассис ва директори осорхонаи давлатии этнографии "Хонаи Эргашбой" дар ш. Хуҷанд, корманди калони илми, профессор-мушовири маркази илмии хуросоншиноси дар ш. Машхад (Эрон), профессори Департаменти фанҳои гуманитарии БХДТТ, профессори кафедраи таърихи халки тоҷики ДДХ ба номи академик Б.Гафуров (аз с.2001). Назирҷон Турсунов дар инкишофи илми этнографияи тоҷик сахми калон гузоштааст. Бо иштироки бевоситаи ӯ осорхонаи этнографи ва галереяи расмҳои дустдорони таърихи халки тоҷик кушода шуданд. Ташаббускори конфронсҳои якум ва дуюми илмии олимони мактабҳои оли ва АУ Тоҷикистон "Солонаи Б.Гафуров" мебошад. Муаллифи зиёда аз 10 монография, китобҳои дарси ва зиёда аз 400 маколаи илми, илми-оммавӣ, илми-методӣ доир ба масъалаҳои таърих ва этнографияи халки тоҷик, масъалаҳои таърихи халки тоҷик ва халкҳои Осиёи Марказӣ. Иштироккунандаи конфронсҳои байналмилалӣ (Машхад, 1998; Шероз, 1998; Бандар Аббос, 1999; Исфароин, 1999) ва хамоишхо аст. Дар Дехлӣ, Калкутта, Мумбай, Мадрас (Хиндустон), Коломбо (Шри-Ланка), Линколн, Ню-Йорк (ИМА) аз руи масъалаҳои таърих ва маданияти тоҷикон баромадҳои илмӣ кардааст. 1 Ҷоизаҳо Бо Ифтихорномаи Вазорати мактабҳои олии ИЧШС ва унвони Шахрванди фахрии иёлати Небраска (ИМА,1990) сарфароз гардонида шудааст 2. Осор Нигаред низ.
Назорати андоз

Назорати андоз - чунин самти асосии фаъолияти мақомоти андоз мебошад, ки ба воситаи ба ҳисоб гирифтани андозсупорандагон ва объектҳои андозбандӣ, санҷиши маълумоти баҳисобгирӣ ва ҳисобот, пурсиши андозсупорандагон ва истифодаи дигар усулҳо, мувофиқи Кодекси андози ҶТ анҷом дода мешаванд. Назорати андоз метавонад аз ҷониби мақомоти андоз дар шакли санҷиши бидуни сафар ё санҷиш дар маҳал сурат гирад.. низ.
Назорати гумрукӣ

Назорати гумрукӣ - маҷмӯи тадбирҳое, ки мақомоти гумрук бо мақсади таъмини риояи қонунгузории гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон амалӣ менамоянд.
Назорати берунаи конститутсионӣ

Назорати берунаи конститутсионӣ - тафтиши мувофиқати меъёрҳои ҳуқуқӣ ба Конститутсияи мамлакат, ки берун аз мақоми онро қабул кардан гузаронида мешавад. Дар илми ҳуқуқи конститусионӣ айнан дар зери мафҳуми назорати конститусионӣ назорати берунаи конститутсионӣ дар назар дошта мешавад (ниг. ба назорати конститутсионӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати конститутсионии факултативӣ

Назорати конститутсионии факултативӣ - тафтиши мувофиқати санадҳои ҳуқуқӣ, ки бо дархости нафароне, ки конститутсия ё қонун пешбинӣ намудааст, гузаронида мешавад. Назорати конститутсионии факултативӣ метавонад пешакӣ ва баъдина бошад ва аз тарафи мақомоти назорати конститутсионии марказонидашуда ва омехта амалӣ карда шавад. Дар низоми назорати конститутсионии марказонидашуда дар қонунҳо одатан каси дархосткунанда равшан нишон дода мешавад(ниг.ба Назорати конститутсионӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати конститутсионии муайян

Назорати конститутсионии муайян - тафтиши мувофиқати меъёри ҳуқуқӣ ба Конститутсия дар ҳолати бавуҷудоии баҳс дар хусуси татбиқи ин гуна меъёр. Назорати конститутсионии муайян ҳамеша назорати баъдина буда, дар низоми назорати конститутсионии марказонидашуда ва омехта татбиқ карда мешавад (ниг. ба Назорати конститутсионӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назокат Ғафурова

Назокат Ғафурова (20 марти 1919, Конибодом) — доктори илмҳои таърих, профессор, ходими ҳизбӣ. Зиндагинома Назокат Ғафурова 20 марти соли 1919 дар шаҳри Конибодом ба дунё омадааст. Баъд аз хатми мактаби миёна солҳои дар омӯзишгоҳи педагогии ш. Конибодом таҳсил кардааст. Соли 1939 ба Донинишкадаи тоҷикии педагогии шаҳри Тошканд дохил шуда то соли 1941 таҳсил намудааст. Солҳои ҳамчун муаллима ва мудири шуъбаи таълимии мактаб, аз соли 1944 методисти шуъбаи маорифи ш. Конибодом фаъолият намудааст. Сипас, Назокат Ғафурова ба фаъолияти ҳизбӣ даъват гардида солҳои дар Комитети Душанбегии ҲК ҶШС Тоҷикистон дар вазифаҳои гуногуни ҳизбӣ хидмат кардааст. Солҳои ӯ дар дастгоҳи ҷумҳуриявии КМ ҲК ҶШС Тоҷикистон дар ба сифати лектор ва инструктори шуъба фаъолият намудааст. Ҳамчунин, дар қатори фаъолияти ҳизбӣ Н. Гафурова таҳсилоташро дар Мактаби олии ҳизбӣ ва Академияи илмҳои ҷомеашиносии КМ КПСС давом дода ба охир расонидааст. Соли 1963 ӯ дар Академияи илмҳои ҷомеашиносии КМ КПСС рисолаи номзадиашро дифоъ намуда соҳиби дараҷаи илмӣ шудааст. Дар аспирантураи ДДТ ба номи В. И. Ленин дар аспирантураи шуъбаи ғоибона с маълумоти илмиашро сайқал додааст. Солҳои Н. Гафурова дар Донишкадаи политехникии Тоҷикистон ба сифати дотсенти кафедраи таърихи КПСС ба донишҷӯён дарс додааст. Баъд аз дифои рисолаи докторӣ аз соли 1970 ҳамчун профессори кафедраи таърихи КПСС Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин фаъолияташро давом додааст. Зери қалами профессор, доктори илмҳои таърих Назокат Ғафурова 22 рисолаву китобҳо доир ба таъриху фаъолияти ҲК ҶШС Тоҷикистон ва зиёда аз 80 мақолаҳои дигар таълиф шудааст. Ӯ бо унвони фахрии "Муаллими хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон", Ифтихорномаҳои Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон ва соҳавӣ қадрдонӣ шудааст. Назокат Ғафурова 9 августи соли 1994 аз олам чашм пӯшидааст. 1 Ҷоизаҳо.
Назорати конститутсионии баъдина

Назорати конститутсионии баъдина - тафтиши мувофиқати меъёрҳои ҳуқуқӣ ба Конститутсия дар ҳолатҳое, ки ин меъёрҳо эътибор пайдо кардаанд. Назорати конститутсионии баъдина нисбат ба назорати пешакӣ зиёдтар паҳншуда мебошад. Он ҳамеша дар мамлакатҳои назорати конститутсионии омехта ба кор бурда мешавад. Дар низоми назорати марказонидашуда низ он ҷои муҳимро ишғол мекунад, дар Австрия, Ҷумҳурии Федералии Олмон, Италия, Испания, Белгия ба кор бурда мешавад. Назорати конститутсионии баъдина ба тафтиши конститутсионӣ будани санадҳое имкон медиҳад, ки дар вақти қабули онҳо вуҷуд надошт, ё ки дар он вақт воситаи чунин тафтиш мавҷуд набуд, ё ки чунин воситаи тафтишот вуҷуд дошт, вале бо сабабе он истифода нашуда буд. Назорати конститутсионии баъдина имкон медиҳад мувофиқати санадҳое тафтиш гардад, ки то қабули Конститутсияи мамлакат бароварда шуда буданд (ниг. ба Назорати конститутсионӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати давлатӣ

Назорати давлатӣ - яке аз шаклҳои амалӣ гардондани ҳокимияти давлатӣ, ки риояи қонунҳо ва санадҳои дигари ҳуқуқии мақомоти давлатӣ баровардаро таъмин мекунад. Назорати давлатиро мақомоти гуногун амалӣ менамоянд. Ба таври анъанавӣ ваколати назоратӣ асосан ба парлумон тааллуқ доштанд, аммо дар давраи нав дар бисёр мамлакатҳо назорати давлатӣ сохторҳои ғайрипарлумонӣ, вале аз номи парлумон амалкунанда (масалан, падидаи омбудсманҳо, палатаи ҳисоббарорӣ) паҳн шуда амал мекунанд, шумора ва нақши мақомоти адлияи маъмурӣ низ афзуд. Дар ҳамаи давлатҳо ҳуқуқи васеи назорат ба вазоратҳои молия дода шудааст. Дар айни вақт дар ҳар як мамлакат низоми ба онҳо хос муқаррар гардидааст. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳоло низоми мақомоти назорати давлатӣ аз инҳо иборат аст: Нигаред низ.
Назорати бонкӣ

Назорати бонкӣ - 1. Назорати фаъолияти бонкӣ аз ҷониби бонки марказӣ (Бонки миллии Тоҷикистон). Тибқи Қонуни ҶТ "Оид ба бонкҳо ва фаъолияти бонкӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон" (аз 23.05.1998) Бонки миллии Тоҷикистон оид ба риояи қонунгузории бонкӣ аз ҷониби муассисаҳои кредитӣ, аз ҷумла нормативҳои муайянкардаи он назорат мебарад. 2. Назорати муассисаи кредитӣ аз болои кредити бонкро харҷ кардани дебитор.. низ.
Назорати маъмурӣ

Назорати маъмурӣ - низоми муносибатҳои байни ҳокимияти марказӣ ё минтакавии давлат ва маҳаллӣ ё худидора, ки дар он мақоми назоратӣ ҳуқуқ дорад дар суд қарори мақомоти худидораро, ки ба назари ӯ ғайриқонунианд, эътироз намояд. Ба сифати мақомоти назоратӣ метавонанд вазоратҳо (мисол, дар Англия вазорати муҳити атроф), ё ки мансабдори махсуси ваколатдор (дар Полша -воеводаҳо, префект ва субпрефектҳо дар Фаронса, идоракунандаи вилоятҳо дар Булғория ва ғайра). Дар ҳадди общинаҳо ин вазифаро сардори маъмурияти маҳаллӣ, ки дар як вақт мақоми намояндагии худидораи маҳалро сардорӣ мекунад (масалан, дар Италия, Испания, Фаронса) иҷро мекунад. Шакли махсуси назорати маъмурӣ дар Ҳиндустон дар ҳадди аъзои федератсия татбиқ мешавад. Губернатори иёлот агар чунин шуморад, ки санади дар ҷаласаи қонунгузорӣ маъқул шуморидашуда баъди ба қонун табдил ёфтан, ваколати суди олии иёлотро маҳдуд мекунад ва бо ҳамин вазъи конститутсионии онро дар хатар мегузорад, метавонад санадро барои ҳаллу фасли Президенти Иттифоқ (воқеан-Ҳукумати марказӣ) нигоҳ дорад. Барои ба қувваи қонунӣ даромадани чунин санад ҳатто баъди такроран аз тарафи ҷаласаи қонунгузории иёлот қабул гардидан боз розигии Президенти Иттифоқ зарур аст (ниг. ба Васояти маъмурӣ, Худидоракунии маҳаллӣ, Идораи маҳаллӣ).. низ.
Назорати конститутсионии пешакӣ

Назорати конститутсионии пешакӣ — яке аз намудҳои назорати конститутсионӣ, ки вақти гузаронидани онро нишон медиҳад. Дар адабиёт баъзан назорати эҳтиётӣ ё пешгирикунанда меноманд. Тафтиши мувофиқат ба Конститутсия то эътибор пайдо кардани чунин санад гузаронида мешавад: агар сухан дар хусуси қонуни парлумон қабулкарда равад, пас то тасдиқи он гузаронида мешавад. Назорати конститутсионии пешакӣ нисбат ба назорати конститутсионии баъдина камтар паҳн гаштааст. Он бештар дар низоми назорати марказонидашуда ба кор меояд: дар низоми назорати конститутсионии омехта камтар татбиқ мегардад. Назорати конститутсионии пешакӣ бештар ба назорати конститутсионии беруна тааллуқ дорад; он берун аз мақомоти санадро қабулкарда ба амал бароварда мешавад. Мисоли хоси назорати конститутсионии пешакӣ таҷрибаи Шӯрои конститутсионии Фаронса дар мавриди санадҳоест, ки парлумон қабул мекунад (қонунҳои органикӣ ва одӣ, дастури палатаҳои парлумон, шартномаҳои байналхалқӣ, ки ҳокимияти иҷроия бастааст ва ба тасдиқ пешниҳод шудаанд). Меъёрҳои конститутсионӣ ва қонунгузорӣ одатан муҳлати пешниҳоди мулоҳизаи мақомоти назорати конститутсиониро оид ба санади ба ӯ додашуда муайян мекунанд, Масалан, мувофиқи м.61 Конститутсияи Фаронса с.1958 барои қабули қарори Шӯрои конститутсионӣ - як моҳ, дар ҳолати таъҷилӣ эълон кардани ҳукумат - муҳлати 8 рӯз муқаррар карда шудааст. Моддаи 278 Конститутсияи Португалия барои қабули қарори Суди конститутсионӣ - 25 рӯз муқаррар кардааст, вале ба Президенти ҷумҳурӣ бо сабаби таъҷилӣ ҳуқуқ дода шудааст, ки онро кӯтоҳ намояд. Назорати конститутсионии пешакӣ якчанд бартарӣ дошта, имкон медиҳад қонунҳое эҷод шаванд, ки конститутсионӣ будани онҳо санҷида шудааст.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати моддии конститутсионӣ

Назорати моддии конститутсионӣ - тафтиши мувофиқ омадани санад бо Конститутсия аз нуқтаи назари мувофиқати моддии онҳо. Аксар вақт назорати конститутсионӣ бо ҳамин мазмун фаҳмида мешавад. Ҳамаи намудҳои назорати конститутсионӣ яъне пешакӣ ва баъдина, номуайян ва муайян, марказонидашуда ва омехта - тафтишоти мазкурро дар бар мегиранд (ниг. ба Назорати конститутсионӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати муаллифӣ

Назорати муаллифӣ — дар илми китобдорӣ, назорати муаллифӣ равандест, ки иттилооти библиографӣро ташкил мекунад. Барои мисол, истифода аз имлои ягона ва равшани ном (сарлавҳа) ё идентификатори рақамӣ барои ҳар як мавзӯъ дар феҳристҳои китобхона. Мақоми калима дар назорати муаллифӣ аз идеяи ки номҳои одамон, ҷойҳо чиз ва мафҳумҳои ваколатдор шудаанд, яъне, онҳо дар як шакли махсус таъсис шудаанд.
Назорати конститутсионӣ

Назорати конститутсионӣ — намуди махсуси фаъолияти ҳифзи ҳуқуқ, ки аз тарафи мақомоти давлатӣ ба амал бароварда мешавад ва ба таъмини мувофиқати қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ ба конститутсияи давлат равона карда шудааст. Моҳияти назорати конститутсионӣ дар он аст, ки мақомоти назораткунанда мувофиқати санадҳои ҳуқуқиро ба конститутсия дар асоси хабар ё ташаббуси худ муайян мекунад ва санадҳои хилофи конститутсияро ошкор намуда, ба мақомоти дахлдор пешниҳод менамояд, ки онҳоро бекор намояд. Худи назорати конститутсионӣ чунин санадҳоро бекор карда наметавонад. Вале агар назорати конститутсионӣ якҷоя бо вазифаи контролӣ амалӣ гардад, дар он сурат метавонад онҳоро худаш бекор намояд ва беамал шуморад. Назорати конститутсиониро мақомоти гуногуни давлатӣ, ки амалӣ намудани он яке аз вазифаҳои онҳо мебошад, амалӣ мегардонанд (масалан, Президент, прокуратура). Вале чун қоида, назорати конститутсионӣ ба мақоми махсуси ваколатдоркардашуда — Кумитаи назорати конститутсионии ИҶШС супорида мешавад. Мувофиқи тағйироту иловаҳо ба Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон аз с.1990 Кумитаи назорати конститутсионии ҶШС Тоҷикистон ташкил ёфта, то соли 1995 амал кард. Дар асоси Консгитутсияи ҶТ соли 1994 Суди конститутсионии ҶТ аз соли 1995 ба фаъолият шурӯъ карда, ҳоло вазифаи назоратию контролиро ба уҳда дорад. Назорати конститутсионӣ аз рӯйи сифатҳои худ ба чандин намудҳо: назорати берунаи конститутсионӣ, назорати дохилии конститутсионӣ, назорати конститутсионии факултативӣ, назорати конститутсионии баъдина, назорати конститутсионии пешакӣ ва ғайра ҷудо мешавад.. низ.
Назорати соҳавӣ

Назорати соҳавӣ - яке аз шаклҳои назоратест, ки дар ҳадди ин ё он соҳа татбиқ мегардад (масалан, назорат дар нақлиёти роҳи оҳан, дар сохтмон).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати парлумонӣ

Назорати парлумонӣ - яке аз вазифаҳои асосии парлумон баробари фаъолияти қонунгузорӣ ва молиявӣ мебошад. Яке аз вазифаҳои анъанавии парлумон мебошад. Дар ҳолати аз фаъолияти ҳукумат қаноатманд набудани парлумон масъалаи ҷавобгарии сиёсии ҳукумат бармеояд (изҳори нобоварӣ, қарордоди маҳкумкунӣ, талаб кардани эзоҳоти махсус). Назорати парлумонӣ метавонад дар шаклҳои берун аз истеъфои ҳукумат амалӣ гардад (ташкили комиссияҳои тафтишотӣ, шунидани баёнот, дарҳост). Бо ихтиёри парлумон тарзи ҷавобгарии ҳуқуқии аъзои Ҳукумат - импичмент ба амал медарояд. Назорати парлумонӣ ду шакл - сиёсӣ ва ҳуқуқӣ дошта метавонад, ки ду шакли гуногуни таносубан ҷавобгар - сиёсӣ ва ҳуқуқӣ дорад. Ин ду шакл бо роҳҳои гуногун ва аз тарафи мақоми гуногун амалӣ гардонда мешавад. Сиёсӣ -дар назди худи парлумон, ҳуқуқӣ - чун қоида, дар суд. Дар натиҷаи ба ҷавобгарии сиёсӣ ҷалб кардан шахси гунаҳкор аз ҳокимият сабукдӯш мегардад. Дар натиҷаи ба ҷавобгарии хуқуқӣ кашидан шахс аз ҳокимият дур карда мешавад, чунки имкони ҷазои ҷиноӣ пайдо ме- шавад. Ҳар ду шакли назорат бо риояи қатъии расму қоидаҳое, ки дар Конститутсия ва санадҳои дигар (дастури палатаҳо) муайян шудаанд, амалӣ мегарданд. Назорати парлумонӣ дар ҳадди гуногун ба ҳамаи мамлакатҳои демократии шакли идораи гуногун хос асг. Аз ҳама равшантар он дар давлатҳои шакли идораи парлумонӣ инъикос меёбад. Вале дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷавобгарии сиёсӣ ва ҳуқуқии Ҳукумат дар назди парлумон пешбинӣ нашудааст (ниг. ба Маҷлиси миллӣ, Маҷлиси намояндагон, Ҳукумат, Импичмент, Тафтишоти парлумонӣ, Масъулияти сиёсии Ҳукумат).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати молиявӣ

Назорати молиявӣ - низоми ташкиливу ҳуқуқӣ буда, аз унсурҳои зерин иборат мебошад, субъекти назорат, объект, мавзӯъ, мақсадҳои назорат, намудҳои назорати молиявӣ ва усулҳои татбиқи он. Субъектҳои назорати молиявӣ ё бевосита мақомоти давлатӣ, ки ба сабаби мақоми ҳуқуқиашон ба онҳо ваколатҳои омиронаи дахлдор дода шудаанд, ё (дар баъзе мавридҳо) субъектҳои ғайридавлатие мебошанд, ки аз номи давлат ва бо супориши вай амал мекунанд ва ваколатҳои омиронаи онҳо дар асоси ин супориш ба вуҷуд меоянд. Объектҳои назорати молиявӣ ашхосе мебошанд, ки дар доираи фаъолияти молиявии давлат афтодаанд, яъне мақомоти давлатӣ; шахсони юридикии давлатӣ; шахсони юридикии хусусӣ ва шахсони воқеӣ. Мавзӯи назорати молиявӣ рафтори объектҳои ин назорат аз нуқтаи назари аз тарафи онҳо иҷро карда шудани ӯҳдадориҳояшон чун иштирокчиёни фаъолияти молиявӣ мебошад. Мақсади назорати молиявӣ чунин аст: - ошкор кардани ҳодисаҳои вайрон карда шудани қонунгузории молиявӣ; - маълум намудани гунаҳкорон ва ба ҷавобгарӣ кашидани онҳо; бартараф кардани вайронкуниҳои интизомии молиявӣ. Назорати молиявӣ аз рӯи заминаҳои гуногун ба якчанд намуд тақсим мешавад. Вобаста ба вақти гузаронидан назорати молиявии пешакӣ, ҷорӣ ва минбаъда шуда метавонад. Назорати молиявии ҳатмӣ дар чунин мавридҳо гузаронида мешавад: а) мувофиқи талаби қонунгузор. Масалан, назорат аз тарафи мақомоти намояндагии ҳокимият аз болои иҷрои буҷет аз рӯи натиҷаҳои як сол; б) бо қарори мақомоти давлатии салоҳиятнок (масалан, тафтишу санҷиши андозсупорандагон дар масъалаи андозбандӣ аз тарафи бозрасии андоз дар асоси қарорҳои мақомоти ҳифзи ҳуқуқ гузаронида мешавад). Назорати молиявии ташаббускорона бо қарори мустақилонаи субъектҳои фаъолияткунанда анҷом дода мешавад. Дигар асосҳои таснифи назорати молиявӣ низ, аз ҷумла, вобаста ба мақомоте, ки онро ба амал мебарорад, имконпазиранд. Дар ин маврид назорати молиявӣ ба чунин намудҳо тақсим мегардад: а) назорати президентӣ; б) назорати мақомоти намояндагии ҳокимияти давлатӣ; в) назорати мақомоти иҷроияи ҳокимият, ки салоҳияти умумӣ доранд; г) назорати мақомоти молиявӣ-кредитӣ; д) назорати идоравӣ ва дохилихоҷагӣ; е) назора- ти аудиторӣ; ё) назорати ҷамъиятӣ.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Назорати ғоявии конститутсионӣ

Назорати ғоявии конститутсионӣ - тафтиши мувофиқати меъёрҳои конститутсионӣ ба Конститутсия аз рӯйи мулоҳизаи ғоявӣ. Чунин назорат дар Испанияи франкоӣ аз тарафи палатаи махсуси ғоявии Шӯрои миллӣ амалӣ гардонида мешуд. Шӯро вазифадор буд, ки тозагии ҳаракати франкоӣ, ҳимояи бутунии усулҳои ҳаракати миллӣ, назорат аз болои инкишофи муносибатҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ барои таъмини адолати иҷтимоиро таъмин намояд. Чунин назорати ғоявии конститутсионӣ то замони аз сари ҳокимият рафтани Ф.Франко (соли 1975) ва қабули Конститутсияи Испания соли 1978 амал мекард.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низории Қуҳистонӣ

Низории Қуҳистонӣ (1247 1, Бирҷанд 2 — тақрибан 1320 3, Бирҷанд) — яке аз шоирони садаи — ҳиҷрӣ мебошад, ки маснавиҳои "Адабнома" ва "Сафарнома"-ро сурудааст. Зиндагинома Ҳаким Саъдуддин ибни Шамсуддин Муҳаммад Низори Қуҳистонӣ яке аз шоирони барчастаи асри ва аввали асри ҳичри ба шумор меравад. Бино бар маълумоти қадимтарин маъхаз дар бораи ӯ "Мачмал-ул-фасех"-и Хавоф номи ӯ Саъдуддин аст ва дар чанд маврид аз нусхаи куллиёти Низори марбут ба соли 837- и ҳичри, ки дар Ленинград маҳфуз аст, номи шоир Саъдуллоҳ валди Низори ал-Қуҳистонӣ омадааст. Низори тахаллуси шоирии ӯст ва Саъдуддин унвони хонадонии онҳост. Аз ин рӯ дар дарбори шоҳон барои фарқи байни шоир ва дигарон Низориро "Саъди акбар" мегуфтанд, ки инро шоир дар "Сафарнома"-аш қайд кардааст. Низорӣ аз давраи чавонӣ ба тартиб додани як девон кӯшиш мекард ва соли 678 моҳи шаввол, вақте ки ба Табрез меояд, бар рикоби Шамсиддин соҳиби девони хубе гашта, дар рикобаш якчанд мадҳ кардааст. Аз рӯи маълумоти сарчашмаҳо баъди якчанд сафар аз ҷумла сафари Табрез ба Қаҳистон бармегардад ва дар ин вақт соҳиби се фарзанд — Нусрат, Шаҳаншоҳ, Муҳаммад мегардад. Вафоти шоирро Фасеҳи Хавофӣ дар ҳодисоти соли 721 қайд мекунад. Аз рӯи маълумоти дигар сарчашмаҳо шоир соли 720 вафот кардааст ва дар Бирчанд ба хок супорида шудааст. Мероси адабӣ Девони ӯ иборат аст аз қасида, ғазал, таркибот, тарчеот, қитъа, маснавиҳои "Дастурнома" дар баҳри мутақориб, "Адабнома", "Сафарнома" дар баҳри рамали мусаддаси мақсур, аз Хусрав ва Ширин, мунозираи рӯзу шаб ва мактуботи манзум иборат аст. Низории Қуҳистонӣ дар ашъораш асосан султонҳои курдро мадҳ кардааст. Намуна аз ашъор.
Назр ибни Шумайл

Абулҳасан Назр ибни Шумайл Тамимии Басрӣ (ё 740, Марв — 818) — муҳаддис, наҳвии арабинавис, файласуф ва ахтаршинос и форс-тоҷик, муаллифи "Китоб-ус-сифот", "Ғарибу-л-ҳадис" ва "ас-Салоҳ".
Назорное (ноҳияи Илин, Иванов)

Назорное — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Илин, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Назри Яздонӣ

Назри Яздонӣ — шоир, тарҷумон, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, Шоири халқии Тоҷикистон. Зиндагинома Назри Яздонӣ сарфароз гардонида шудааст. Аз соли 1988 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Эҷодиёт Ашъораш дар китобҳои "Меҳрбон", "Тоҷикистон беҳтар аз ҷон", "Нурборон", "Дилнигора", "Нурполо" ва маҷмӯаҳои дастаҷамъӣ ба чоп расида, иддае аз онҳо ба забонҳои русӣ, ӯзбакӣ, укроинӣ, эстунӣ, олмонӣ тарҷума ва нашр шудаанд. Аз забонҳои русӣ, инглисӣ, арабӣ, ӯзбакӣ, урду, укроинӣ тарҷума мекунад. Шеърҳо, достонҳо, қиссаҳои алоҳидаи А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, В. Шекспир, Ҷ.Байрон, А.Ҷафрӣ, роману қиссаҳои ҷудогонаи Л. Каррол, З. Бистритская ва дигар адибони ҷаҳонро ба тоҷикӣ тарҷума кардааст. "Ишорот ва танбеҳот"-и Ибни Синоро (дар ҳамқаламии М.Диноршоев ва Т. Мардонов) аз арабӣ ба русӣ гардондааст. Аввалин шоири тоҷик аст, ки бевосита аз инглисӣ ба тоҷикӣ тарҷумонӣ кардааст. Тарҷумаи "Ишорот" ҳам дар таърихи тарҷумаи илмии тоҷик аввалин намунаи баргардони бевоситаи арабӣ-русист. Чандин баёзи манзуму мансур ва фолклорӣ таҳия ва тавзеҳ намудааст, ки ба забонҳои гуногун дар Киев, Минск, Таллин, Тошканд, Тифлис, Ханой, Прага, София ва дигар шаҳрҳои ҷаҳон чоп шудаанд. Осори зиёди публитсистӣ дорад. Китоби эссеҳои фалсафиву адабиаш "Ҳикмати озодагон" ба таҳқиқи тақдиру вижагиҳои ҳувийяти миллӣ ва фарҳанги имрӯзаи тоҷикон бахшида шудааст. Дар сабти комили аудиоии "Шоҳнома" ширкат варзидааст. Ба силсилаи ашъораш устодони суруди тоҷикӣ оҳанг бастаанду месароянд. Зиёда аз 30 сурудаш дар хазинаи тилоии Радиои тоҷик нигаҳдорӣ мешавад. Тадқиқоти илмӣ дар китоби Фалсафаи Ибни Сино дар "Ишорат ва танбеҳот", мақолоти зиёдаш ба забонҳои русӣ ва тоҷикӣ дар Душанбе, Маскав, Тошканд ва Алмаато ба табъ расидаанд. Феълан дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон ба ҳайси сардори "Маркази тоҷикшиносӣ" фаъолият дошта, дар болобурди савияи маърифату хештаншиносӣ камолоти ҷаҳонбинии вижаи миллӣ, таҳия ва нашри силсилаи "Тоҷнома", ки саҳми миллатамонро дар масири тамаддуни ҷаҳонӣ бо нашри манбаъҳои бостонӣ ва осори фарҳангии дараҷаи аввал собит месозад, ҳиссаи сазовор мегузорад. Ҷоизаҳо.
Ҷӯрабек Назриев

Ҷӯрабек Назриев (23 июни 1946, ноҳияи Ховалинг — 24 майи 2020, Душанбе) — доктори илми филология. Узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Арбоби шоистаи санъати ҶШС Тоҷикистон. Корманди шоистаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. 1 Аз соли 1998 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон аст. Овозхони маъруфи тоҷик. Зиндагинома Ҷӯрабек Назрӣ 23 июни 1946 дар деҳаи Наврӯҳои ноҳияи Ховалинг ба ҷаҳон омадааст. Волидайнаш аз деҳоти Ғожу Тоғмайи ноҳияи Дарвоз ба Хатлон омадаанд, ки сабабаш муҳити носозгори соли 1937 будааст. Баъдан, тобистони соли 1954, хонадонашон ба шаҳри Сталинобод, донишманд ва овозхони маъруфи тоҷик, рӯзи 24 майи соли 2020 дар 74-солагӣ даргузашт. 2 Эҷодиёт Ӯ соли 1974 дар мавзӯъи "Мактабии Шерозӣ ва достони Лайливу Манҷун"-и ӯ" рисолаи номзадӣ, соли 1996 дар мавзӯъи "Ривоёти Библияву Қуръон роҷеъ ба Сулаймон ва таҳаввули он дар адабиёти форсу тоҷик" рисолаи докторӣ дифоъ кардааст. Асарҳои "Лайлӣ ва Маҷнун"-и Мактабӣ, "Нома ва номанигорӣ дар Шоҳнома" (Теҳрон, 2001), Таърихи Ҳумоюн"-и Гулшанӣ", Ҳунари номанигорӣ дар "Шоҳнома". — Д., 2014, Дарёи сухан пуроб бояд. — Д., 2016. ва даҳҳо мақолаҳои илмӣ ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Дар соҳаи мусиқиофаринӣ ва сурудхонӣ соҳиби мактаби хоссае буда, чандин ҳунарманди соҳибноми ҷумҳурӣ шогирди мактаби ҳунарии ӯстанд. Ҷоизаҳо Эзоҳ Адабиёт.