ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Байкас

Байкас — шаҳри асримиёнагӣ, яке аз шаҳрҳои асосии Чоч, ки дар ҷойи Тошканди кунунӣ воқеъ будааст. Дар маъхазҳои ҷуғрофии асримиёнагӣ ба гунаи "Бингат" (Истахрӣ), "Бинкас" (Минорский), "Байкат" ва "Найкас" (Ҷайҳонӣ) ҳам сабт гардидааст. Бино бар ахбори муаллифи "Ҳудуду-л-олам", Байкас мавзее ба шумор мерафтааст, ки "мустақарри султон андар вай" будааст. Байкас дорои чанд девор будааст: дар атрофи шаҳри дохилӣ ва куҳандиз девори якум кашида будаанд. Рабази дохилӣ низ борае доштааст, ки пас аз он рабази дувум оғоз шудаву дар ҳудуди он боғу киштзорҳо вуҷуд доштаанд. Атрофи рабази мазкурро бораи дигаре фаро гирифта будааст. Кулли бораҳоро, мисли бораи Бухоро, девори аз ҳама бузург иҳота мекардааст, ки тамоми минтақаро ҳифозат ва ба шакли нимдоирае соҳили рӯди Парак ё Таракро аз ҷониби Ховар ва Сайҳунро аз самти Бохтар, бо саросари Чоч иттисол медодааст. Ин девор дар наз-диктарин нуқтаи худ то шаҳр аз дарвозаи рабази хориҷӣ як фарсах фосила доштааст. Дар самти шарқ аз кӯҳе ба номи Соблиғ, дар соҳили рӯди Парак, шурӯъ шуда, ҳамворзамини паҳновари Калосро дар бар мегирифтааст. Бораи мазкурро волии Хуросон Абуабдуллоҳ ибни Ҳумайд ба хотири ҳифозати Чоч аз тохтутози ақвоми турки шимол бунёд намудааст. Дар масофаи як фарсахи паси ин девор аз канори рӯди Парак то канори Сайҳун ба самти Шарқ кандаки амиқе тӯл мекашидааст. Дар шаҳри дохилӣ куҳандизе воқеъ гардида, дар он дорулимора ва зиндон мавҷуд будааст, ду дар доштааст: яке ба ҷониби шаҳр, дигаре ба самти рабаз боз мешудааст. Берун аз куҳандиз масҷиди ҷомеъе фаъолият дошт. Шаҳристони Байкас се дарвоза, ба қавли Ҷайҳонӣ, "Дари Абулаббос", "Дари Кеш", "Дари Нав" ва ба гуфтаи Истахрӣ, "Дари Абулаббос", "Дари Кеш" ва "Дари Ҳадид" ном доштанд. Рабази аввал дорои 10 дарвоза буд: "Дари работи Муҳаммадӣ" (ё Ҳамдин), "Дари нави Андарунӣ", "Дари Амир" ё "Дарвозаи Андарун", "Дари Фаррухон", "Дари Сурка" (ё Суркада), "Дари Карёнах" (ё Карнох), "Дари Кӯйи Саҳл" (ё Кӯчаи Саҳл), "Дари Рошид" (ё "Рошиди Чоқ)", "Дари Кӯйи Хоқон" (ё "Кӯчаи Хоқон"), "Дари Кӯшки Деҳқон" (Истахрӣ). Рабази берунӣ иборат аз 7 дарвоза буд: "Дари Мадеҳкат" (ё Фағкас), "Дари Ҳомкат" (ё Хоскас), "Дари Сакарков" (ё Сакандиҷоқ), "Дари Нав", "Дари Токарди Бахлсоф" (ё Бокардиҷоқ), "Дари Сакрак", "Дари Лаърамод" (ё "Сағрбоз") (Ҷайҳонӣ, Истахрӣ). Дар Байкас, бар иловаи наҳрҳо, чоҳу чашмаҳое ҳам ҷорӣ буданд, ки хусусияти шифобахшӣ доштанд (Амин Аҳмад). Дар Байкас зарробхонае бунёд ёфта буд, ки дар аҳди фармонравоии Яҳёи Асад (ҳукмр. 818–855) фаъолият дошта, тангаҳои дар он сикказадашуда дар аксари кишварҳо дар муомилот буданд Эзоҳ Адабиёт.
Байково (ноҳияи Камешков)

Байково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Камешков, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Байлақон

Байлақон (озарбойҷонӣ:) — шаҳр дар ноҳияи Бейлеқони Озарбойҷон. ҳолӣ — 27 000 нафар.
Баймак

Баймак — шаҳрест дар Башкортостан дар Русия аст. ҳолиаш 17223 нафар аст.
Байналмилал (деҳа, ҷ. Меҳнатобод)

Байналмилал — деҳа дар ҷамоати деҳоти Меҳнатободи ноҳияи Кӯшониён. Аз Байналмилал то маркази ҷамоат 2 км, то маркази ноҳия 1 км; роҳаш асфалтпӯш. Аҳолиаш 1871 нафар 1, тоҷикон. Иқтисод Деҳа мактаб надорад. Талабагон дар мактаби шаҳраки Исмоили Сомонӣ таҳсил мекунанд. Бунгоҳи тиббӣ ва 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз дарёчаи Сабзавот обёрӣ мешаванд.
Байни

Байны — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Богдановичский, вилояти Свердловск медарояд.
Лангар (ноҳияи Кӯшониён)

Лангар (то 30.08.2024 — Байналмилал 1) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сарвати Истиқлоли ноҳияи Кӯшониён. Аз деҳа то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 17 км; роҳаш асфалтпӯш. Аҳолиаш 1100 нафар 2, ва 855 нафар 3, тоҷикон. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, клуб, нуқтаҳои савдои хусусӣ ва хидмати маишӣ, дорухона дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ. Заминҳо аз дарёи Вахш обёрӣ мешаванд.
Байнисил

Байнисил — деҳа дар вилояти Бадахшони Афғонистон. Дар ноҳияи Вахон ҷойгир аст. 233 км шарқтар аз ш. Файзобод ҷойгир аст.
Байналмилал (деҳа, н. Турсунзода)

Байналмилал — деҳа дар ҷамоати деҳоти Регари ноҳияи Турсунзода. Аз Байналмилал то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 1417 нафар, тоҷикон.
Гулобод (деҳа, н. Ваҳдат)

Гулобод (собиқ Байнал) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Бозорбой Бурунови ноҳияи Ваҳдат. Аз Гулобод то маркази шаҳр 4 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2249 нафар, тоҷикон. Соли 1938 ташкил шудааст. Иқтсиод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, беморхона, бунгоҳи тиббӣ, китобхона, хонаи фарҳанг, 2 масҷиди панҷвақта, осиёби хусусӣ, корхонаи хурди коркарди маҳсулоти ширӣ, боғчаи бачагон, неругоҳи хурди барқи обии "Нурофар", обанбори обтаъминкунӣ ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз наҳри "Норбобо" обёрӣ мешаванд. Дар ҳудуди Гулобод маркази дастгирии аҳолӣ — бонки хурди қарздиҳӣ, 40 хоҷагии деҳқонии хурди инфиродӣ ва хоҷагии деҳқонии "Саховат" мавҷуд аст.
Байны (ноҳияи Красноборский)

Байны — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноборский, вилояти Архангелск медарояд.
Байново (ноҳияи Череповетс, Вологда)

Байново — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Череповетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Дирафш

Дирафш дар порсии миёна " гуфта мешуд ва бозмонда аз эронии бостони "-" аст ва баробари он дар ҳиндии бостон вожаи "-" 1 буд. Аз ин вожаи эронии бостони "-" дар забонҳои авестоӣ "-", суғдӣ " 2 ва бохтарии " 3 падид омадаанд. Куҳантарин Дирафши кишвардории тоҷикон парчаме бо номи "Дирафши Ковиёнӣ" будааст, ки онро "Ахтари Ковиёнӣ" низ хондаанд. Нигаред Парчами Тоҷикистон.
Байрамлик

Байрамлик — андозест, ки асосан дар қаламрави давлати Сафавиён маъмул буд. Истилоҳи байрамлик дар манобеи асрҳои 16–19 ба маънии андози вижа бештар ба чашм мехӯрад. Ин андоз ғолибан дар рӯзҳои ид (аз қабили: Наврӯз, Мавлуди пайғамбари ислом, Иди Қурбон ва ғайра) ба унвони "ҳадоёи раъоё" ба нақд (ба тариқи пул) барои ҳукком ва умаро ҷамъоварӣ мешуд.
Байрам Бегоӣ

Байрам Бегоӣ (марти 1967, Ҷумҳурии Халқии Албания)— ходими давлатии Албания. Соли 2022 Президенти Албания интихоб шуд. 24 июли соли 2022 ба кор шурӯъ кард.
Парчами Ҷопон

Парчами Ҷопон аз матоъи рангаш сафед, ки дар мобайн доираи рангаш сурх дорад ва офтоби субҳро таҷассум мекунад, иборат аст. Аз рӯи ривоятҳо ин парчам асри ҳангоми тохтутози муғулҳо ба Ҷопон, пайдо шудааст. Парчам ба императори Ҷопон аз тарафи роҳибони буддоӣ пешкаш карда шуда буд. Парчам ҳамчун рамзи давлатӣ баъд аз соли 1868 қабул гашт. Парчам нисбати 2 тарафҳо дошта, парчами давлатӣ ва граждании Ҷопон ба ҳисоб меравад.
Байрак (ноҳияи Грайворонск)

Байрак — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Грайворонск, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Байрон Перес

Байрон Перес — футболбози гватемалӣ.
Байрон Тенорио

Байрон Сосимо Тенорио Кинтеро (июни 1966, Эквадор) — футболбози эквадорӣ, муҳофиз.
Байрамхон

Байрамхон — яке аз амирон ва вазирони силсилаи Темуриёни Ҳинд. Арбоби намоёни даврони Бобуриён, шоир. Писари Сайфалибек аз тоифаи Баҳорлии туркман. Зиндагинома Дар Балх таваллуд шудааст. Дар мадрасаи маҳаллӣ таҳсил намуда, забонҳои арабӣ ва туркиро аз худ кард. Аз 16-солагӣ дар хидмати Бобуриён; аввал ба хидмати Заҳируддини Бобур. Байрамхон барои истиқрори салтанати Ҳумоюн дар Ҳинд саъйи бисёр кардааст. Ҳукумат Баъди фавти Ҳумоюн, соли 1561 ҳангоми сафари ҳаҷ дар шаҳри Гуҷарот ваҳшиёна кушта шуд ва ҷасадашро хешовандонаш (мувофиқи васияташ) ба Хуросон оварда, дар Машҳад ба хок супурданд. Шоирӣ Байрамхон истеъдоди шоирӣ дошт. Аз ӯ девонҳои мухтасари ашъори форсию ва ашъори пароканда дар тазкираҳову баёзҳо боқӣ мондаанд. Дар шоирӣ "Байрам" тахаллус мекард. Байрамхон дар навъҳои адабии қасида, ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғ. дар мавзӯъҳои мадҳ, ишқ, мазаммати ҳарисию дурӯӣ ва ғ. асарҳо эҷод кардааст. Забони ашъораш содаву равон аст. Дар осори ӯ таъсири шоирони шинохтаи форс-тоҷик Амир Хусрави Деҳлавӣ, Саъдӣ, Ҳофиз, Абдурраҳмони Ҷомӣ ва диг. ба назар мерасад. Байрамхон дар дарбори худ маҳфилҳои адабӣ меорост, андешаҳои худро оид ба навиштаҳои шоирон баён менамуд, намояндагони илму фарҳанг, адибонеро, ки аз Хуросону Мовароуннаҳр ба Ҳиндустон омада буданд, аз ҷиҳати моддӣ ва маънавӣ дастгирӣ мекард. Намунае аз ашъори Байрамхон: Байрамо, дар мулки сурат подшоҳӣ хуб нест, Хуш бувад, гар дар раҳи маънӣ гадоӣ мекунӣ. Осори нашршуда Адабиёт.
Байромия

Байромия, байрамия дар Анқара таъсис намуда буд. Таълимот Таълимоташ ба нақшбандия бисёр наздик аст, зеро пайравони он зикри хуфяро пазируфтаанд ва аз ин рӯ, баъзе муҳаққиқон байромияро шохае аз нақшбандия медонанд. Ин тариқат пас аз марги Ҳоҷӣ Байрам зуд пароканда шуд. Бархе аз пайравонаш ба халифаи ӯ Оқ Шамсуддин Муҳаммад (1390–1459) пайвастанд ва бо номи Шамсия машҳур шуданд. Дар таълимоти онҳо зикри ҷаҳрӣ бештар маъмул буд. Гурӯҳи дигари Байромиён, ки зикр, вирд ва либосҳои анъанавии худро тарк карда буданд, маломия номида шуданд. Онҳо ба шайхони байромия эҳтироми зиёд доштанд ва ҳатто яке аз шайхони онро қутби замон эълон намуда буданд. Шохаи сеюме, ки аз байромия ба вуҷуд омад, ҷилватия ном дошт ва муассисаш Азиз Маҳмуди Худоӣ (даргузашт 1628) мебошад. Ба тавассути Иброҳим ибни Темурхон ибни Ҳамза (даргузашт 1617) дар Миср интишор ёфт. Дар таълимоти байромия тарзи сайри соликони тариқат аз дигар силсилаҳои тасаввуф фарқ мекард. Солик аввал бо таълимоти ваҳдати вуҷуд шинос мешуд ва минбаъд мақомот ва аҳволи маърифатии тасаввуфиро анҷом медод. Байромиён муътақид буданд, ки тамоми олам аз Худо ба тавассути илму сифатҳои он содир шудаанд, сифатҳо зуҳури моҳияти илмии Худованданд. Ҳамин "аъёни илмия"-и Худованд аз тавҳиди зотии таълимоти онҳо башорат медиҳад. Нишони зоҳирии пайравони байромия нишони шашбарг аз карбосе буд, ки огоҳии онҳоро аз шаш ҷиҳати дунё (рост, чап, пеш, қафо, боло ва поин) башорат медиҳад. То пароканда шудани тариқату шохаҳои байромия дар Туркия (соли 1925) пайравони он дар Истанбулу Анқара, Измир ва диг. шаҳрҳои марказӣ фаъолияти худро идома медоданд.
Байрақдор

Байрақдор ТБ2 (туркии 2) — паҳподи размии бо муқовамат дар иртифоъи сатҳи миёнаи истеҳсоли Туркия аст, ки метавонад амалиёти парвози размӣ аз роҳи дур ё ба таври мустақил анҷом диҳад. Тавассути ширкати Бойкор сохта шуда ва дар марҳилаи аввал барои неруи ҳавои Туркия ба кор гирифта шуд. Паҳпод аз истгоҳи контроли заминӣ, аз ҷумла дар бакоргирии силоҳ, тавассути сервиси контроли ҳавоӣ контрол мешавад. Байрақдор ба маънои "Парчамдор" аст. Тавсеъаи паҳпод то ҳадди зиёде ба Салҷуқ Байрақдор, донишҷӯи собиқи Пажӯҳишгоҳи фановарии Массачусетч ва домоди Раҷаб Тайиб Эрдуғон нисбат дода шудааст. 3 4 Тавсеъа Тавсеъаи паҳподҳои Байрақдор ТБ2 бо мамнуъияти содироти ҳавопаймоҳои бидуни сарнишини мусаллаҳ (паҳподи размӣ) ба Туркия тавассути Иёлоти Муттаҳида ба далели нигаронӣ дар мавриди истифода алайҳи гурӯҳҳои Ҳизби коргарони Курдистон дар дохилу хориҷи Туркия, ташвиқ шуд. Моторҳои паҳподи Байрақдор сохти Утриш ҳастанд. 5 Байрақдор ТБ2 аввалин бор дар августи 2014 парвоз кард. 18 декабри соли 2015 наворе барои озмоиши мушакҳои шилликшаванда аз паҳподи Байрақдор ТБ2 мунташир шуд. Таърихи амалиёт Ироқ Тибқи маълумоти Вазорати дифоъи Туркия, Барақдор ТБ2 дар авоили ноябри 2019 алайҳи шибҳинизомиёни Ҳизби коргарии Курдистон дар он сӯи марзи Ироқ истифода шуд. 6 7 Либия Байрақдор ТБ2 дар июни соли 2019 расонаҳои хабарии байналмилалӣ гузориш доданд, ки давлати тавофуқи миллии Либия аз Байрақдор барои ҳамла ба пойгоҳи ҳавоии генерал Халифа Булқосим Ҳафтар истифода кардааст. Алорағми таҳрими Созмони милали муттаҳид, дар мавриди ҷанги дохилии Либия, гумон меравад, ки ҳадди ақал 3 Байрақдор тавассути давлати ба расмият шинохташуда дар Тароблис истифода шуда. Аз тарафи дигар, неруҳои генерал Ҳафтар иддао карданд, ки як паҳподро дар фурудгоҳи Митиго нест кардаанд. Сурия Байрақдор ҳамроҳ бо паҳподҳои Онко- ва ҳамчунин маҷмӯаъе аз порозитҳои электируникӣ мустақар шуданд ва ба таври густарда дар иқдомоти ҳамоҳанг барои ҳамла ба аҳдоф дар замин дар тӯли амалиёти Сипари баҳор, ки тавассути Туркия ба думболи хисороти сангине, ки неруҳои Туркия мутаҳаммил шуда буданд, истифода шуданд. 8 Озарбойҷон Моҳи июни соли 2020, вазири дифоъи Озарбойҷон Зокир Ҳасануф эълом кард, ки Озарбойҷон тасмим ба хариди паҳподи Байрақдорро аз Туркия гирифтааст. Дар ҳини мунозиъот ва даргирии соли 2020 дар Қарабоғ Байрақдор ТБ2 алайҳи неруҳои мусаллаҳи Арманистон ва алайҳи постҳои низомии Арманистон истифода шудааст. 9 Қайдҳо.
Байроновка (ноҳияи Тайшет, Иркутск)

Байроновка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Тайшет, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Байсурово (ноҳияи Корочан)

Байсурово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Корочан, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Байт (хона)

Байт (— хона) — маҳалли сукунат, ки баъдтар, дар аҳди ислом, маъноҳои истилоҳӣ ва маҷозӣ гирифт. Масалан, Каъбаро Байтуллоҳ (Байтулҳаром, Байтулатиқ), бутхонаро Байтуласном, масҷиди осмонии муқобили Каъбаро Байтулмаъмур меномиданд. Дар таълимоти ирфонӣ байт киноя аз қалби Инсони Комил аст, ки солик баъди камолоти ниҳонии ҷисмонӣ ва ақлию маънавӣ дар он ҳамчун ваҳдат тамоми касрати олами моддиро ҷой медиҳад. Байтулмуқаддас (Уршалаим)-ро дар Фаластин шаҳри муқаддаси яҳудиёну масеҳиёну мусулмонон медонанд. Дар он, бар замми ҷойҳои муқаддаси яҳудиёну масеҳиён, Масҷиди Ақсо ва ҳарамулмуқаддаси мусулмонон воқеъ буда, баъди Байтуллоҳ дувумин ҷойи муқаддаси мусулмонон ба шумор мерафт. Таърихи бунёди Байтулмуқаддасро садаи то м. тахмин кардаанд. Байтулмол хизонаест, ки дар он моли дар ҷанг ғаниматгирифта ва амволи шахсони фавтида нигоҳ дошта мешуданд. Халифаи дувуми рошидӣ аввалин шахсе буд, ки тақсими заминҳои забтшуда ва ғаниматҳои бадастомадаро нораво шумурда, онҳоро давлатӣ эълон кард ва Байтулмолро таъсис дод, ки имом ё ноибони ӯ, ҳамчун мутасаддии амволи давлатӣ, идора мекарданд. Хироҷу андози ситондашуда аз мардум, закот, ушр, хумс, мероси ҳашрия ва ғ. низ дар он ҷамъоварӣ мешуданд ва, мувофиқи муқаррароти махсус, ҳамаи мусулмонон ҳаққи истифодаи онро доштанд. Ҳамчунин нигаред.
Байт

Байт (– ихтисора аз ибораи е – терми дуӣ) — воҳиди нигоҳдорӣ ва коркарди ахбори рақамӣ. Таърих Байтро бори аввал соли 1956 В. Бухҳолс ба кор бурдааст. Дар низоми рӯимизии ҳисоб байт баробар ба ҳашт бит гирифта мешавад. Дар ин маврид метавонад яке аз 256 (2 8) қимати гуногунро соҳиб шавад. Шумораи битҳо дар байт собит набуда, дар фосилаи фарохи қиматҳо тағйир ёфтан метавонанд. Мас., дар нахустин компютерҳо андозаи байт 6 бит буд. 8 бит дар як байт барои 360 қабул шудааст (нишонагузории байтӣ бори аввал дар ҳамин низом қабул шуда буд), ки амалан ба стандарт табдил ёфта, аз аввали соли 1970 дар бисёр компютерҳо 1 байт баробар ба 8 бит, андозаи калимаи мошинӣ ба 8 карат мебошад. Дар компютерҳои навтарин, як байт аз 32 бит иборат аст. Пешвандҳои каратӣ барои ташаккул додани воҳидҳои ҳосилавӣ ба таври муқаррарӣ сурат нагирифта, ба таври дигар истифода мешаванд: пешвандҳои каратии хурдкунанда (аз қабили милли, санти, ки, мас., дар иртибот бо грамм ва метр истифода мешаванд), дар ин маврид умуман корбаст нашуда, воҳидҳои ченкунии иттилоотии аз байт хурд бо истилоҳи махсус ("ниббл" ва "бит") ифода меёбанд. Пешвандҳои афзоиш ба 1024 2 10 каратӣ мебошанд, яъне 1Кбайт ба 1024 байт, 1Мбайт ба 1024 Кбайт ё 1048576 байт баробар аст ва ғайра Комиссияи байналмилалии электротехникӣ истифодаи пешвандҳои дуиро (киби-, меби- ва ғайра) тавсия додааст, лекин ин пешвандҳо (кибибайт, мебибайт ва ғайра) маъмул нашуданд. Баъзан пешвандҳои даҳӣ ба таври мустақим, мас., барои нишон додани гунҷоиши дискҳои собит, истифода мешаванд: дар онҳо 1 Гбайт на 1 073 741 824 1024 3 байт, балки млн кибибайт (яъне 1024 000000 байт) ва ё млрд байтро ифода мекунад.
Байт (эҷодиёти шифоҳӣ)

Байт — навъи алоҳидаи шеър ва яке аз анвои жанри ғиноӣ (лирикӣ) дар эҷодиёти шифоҳии мардум. Байтро, аксаран, духтарону писарони ошиқу дилдода ё шахсоне, ки ғаму ғуссае доранд, шахсони ба ғарибӣ афтода, дур аз Ватан эҷод кардаанд. Ин гуна байтҳо сӯзу дарди ошиқона ё ҳиссиёти ғарибию бекасиро дар бар мегиранд, ки хеле пуртаъсиранд: Чанд сол боз мусофири дарбадарам, Об аз ду рухам резаду хун аз ҷигарам. Ёрам, ёрам, ман дар ғамат беморам, Ҷун дар кафи даст маътали дидорам. Дар байтҳо тавассути васфи ҳусни маҳбуба эҳсоси шодию ғами гӯянда баён мегардад. Аксари байтҳои ишқӣ оҳанги навмедӣ ва ҷудоӣ аз ёру диёр, эътироз ба никоҳи маҷбурӣ ва ғ. доранд. Байтҳои мардумӣ, аксаран, ба ин ё он лаҳҷа гуфта мешаванд ва зебоияшон низ дар ҳамин аст, ки ҳолати гӯяндаро бо лаҳни худаш таҷассум месозанд. Азбаски чунин байтҳо офаридаи табъи шахсони синну солашон гуногун ва баъзан, таҳсилнакардаву ноогоҳ аз қавонини шеъру шоирианд, дар вазну қофияашон баъзе ноҳамворию норасоӣ ба назар мерасад. Аммо истифода аз санъатҳои бадеӣ, монанди ташбеҳу истиораву киноя ва ғ., онҳоро чунон зебову дилнишин кардааст, ки шунавандаро мафтун месозад. Байтҳои халқӣ дар ду вазни шеър – ҳиҷоӣ ва арӯз, ё дар ду вазни ба ҳам омезишёфта гуфта шудаанд. Дар эҷодиёти шифоҳии халқи тоҷик байтҳое вомехӯранд, ки ба абёти адабиёти хаттии форс-тоҷик ҳамоҳангӣ доранд. Мас., шоири форс-тоҷик Абуҳафси Суғдӣ гуфтааст: Оҳуи кӯҳӣ дар дашт чӣ гуна давадо, Ӯ надорад ёр, бе ёр чӣ гуна бувадо? Мардум гуфтаанд: Масчо-ба мурам, ки чашмасорҳо дорадо, Обҳои хунуку лолазорҳо дорадо! Кафтар шавамо, боғу чаманро бинамо, Оҳу шавамо, кӯҳи баландро бинамо! Калимаи байт дар забони гуфтугӯии тоҷикӣ инчунин маънои "суруд", "байт хондан" – "суруд хондан", "сароидан"-ро дорад.
Байт (шеър)

Байт (— хона) — ду мисраи шеър, ки асоси сохтори як идда анвои адабӣ, ба монанди қасида, маснавӣ, ғазал ва рубоиро ташкил медиҳад. Хурдтарин воҳиди шеър Байт хурдтарин воҳиди шеър аст, ки аз ду мисраи баробарвазн ва аксаран, ҳамқофия иборат мебошад. Байт агарчи шаклан хурд аст, метавонад дар худ як мазмуни томи ҳикамӣ, ишқӣ, ахлоқӣ ва тасвири мазараҳои табиатро фаро гирад. Кӯтоҳбаёнӣ меъёри асосии байт мебошад. Бинобар ин, байт василаи баёни андешаи бузург дар қолаби кӯчак аст. Абёти шоирони бузурги адабиёти классикии форс-тоҷик ва муосир намунаи олии кӯтоҳбаёнӣ, ифодаи муҷаз, риояи мантиқу таносуби калом мебошанд. Шоир барои баёни мавзӯе байте мегӯяд ва бо такмил додани он шеъри тамоме меофарад, ки аксари байтҳояш ҳамвазнанд ва байни ҳам робитаи мантиқӣ доранд. Баъзан ин кор нотамом мемонад ва шоир баъди як ё ду байт гуфтан наметавонад кори худро идома диҳад. Ин ҳол бештар дар ашъори шоирони сабки ҳиндӣ ба назар мерасад. Соиби Табрезӣ маҷмӯае аз абёти шоирони дигар мураттаб карда буд, ки бо номи "Сафинаи Соиб" машҳур аст. Ин гуна байтҳои фасеҳу пурмазмунро, ки дар ниҳояти камоли устодӣ гуфта шудаанд, шоҳбайт меноманд. Байтҳои ғазалиёт, қасоид ва рубоиҳои шоирони форсигӯ дорои тасвирҳои дилнишину гуворо ва шаклу вазну оҳангу қофияву радифу сужет мебошанд. Махсусан, радиф, хосса, радифҳои дароз, ба хотири оҳангнокию зебоии байт корбаст мешаванд. Шоир барои он ки аз доираи байт берун наравад, вазну қофияи ягонаи шеърро аз аввал то охир риоят мекунад. Ин нишонаҳо меъёри муайян кардани ҳудуди шеър мегарданд. Хусусан, мавқеи сарбайт (байти матлаъ) хеле муҳим аст. Байти матлаъ бояд устодонаву ҷаззоб гуфта шавад, то тавонад диққати хонанда ё шунавандаи шеърро то охир ҷалб намояд, ки инро ҳусни матлаъ мегӯянд. Байти охири шеър байти мақтаъ аст, ки як навъ ҷамъбасти шеър мебошад. Байти мақтаъро ҳусни мақтаъ низ мегӯянд. Дар он, аксаран, тахаллуси гӯяндаи шеър сабт мегардад. Ҳамин тариқ, байти матлаъ оғози сухан ва байти мақтаъ анҷоми сухан аст. Мисраъҳои байт бо ҳам робитаи мустаҳками маънавӣ доранд ва идомаву тақвиятдиҳандаи ҳамдигаранд, ки байти зерин далели равшани он аст: Оқибат дар синаам дил аз тапидан боз монд, Баски пар зад дар қафас, ин мурғ аз парвоз монд. Соиб Мувофиқи таълимоти адабиётшиносӣ, байт аз рукнҳо (сутунҳо) иборат аст. Масалан, байти зерини Ҳофиз: Биё, то гул барафшонему май дар соғар андозем, Фалакро сақф бишкофему тарҳе нав дарандозем! дар вазни ҳазаҷи мусаммани солим (мафоӣлун, мафоӣлун, мафоӣлун, мафоӣлун – – – – – – – – – – – –) офарида шуда, аз 8 рукн иборат аст. Рукнҳои аввалу охири ҳар мисраъ номи махсус доранд: рукни аввали мисраи якум – садр, рукни охири мисраи якум – арӯз, рукни аввали мисраи дувум – ибтидо, рукни охири мисраи дувум – зарб ё аҷуз. Рукнҳои боқимондаро, ки дар байни ин рукнҳо меоянд, ҳашв мегӯянд. Навъҳои байт вобаста ба вазифа Байтро вобаста ба вазифааш дар шеър ба навъҳои зайл ҷудо мекунанд: Тағйир ёфтани рукнҳо боиси дигар шудани вазну баҳри байт мегардад. Байтҳои ҳаштрукнӣ – мусамман, шашрукнӣ – мусаддас, чоррукнӣ – мураббаъ ном доранд. Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт.
Байт (доиратулбуруҷ)

Байт (— хона), байтутат — ҳар яке аз 12 бахши доиратулбуруҷ (эклиптика), ки ба шеваҳои хос дар нуҷум тақсим мешавад. Тақсими доиратулбуруҷ ба буют (хонаҳо) аз Юнони Қадим оғоз шудааст. Ин тақсимбандӣ ба уфуқи маҳал бастагӣ дорад ва бинобар ин бо тақсимбандии доиратулбуруҷ мутафовит аст. Оғози аввалин байт нуқтаи толеи рӯйи доиратулбуруҷ ба уфуқи шарқист. Барои шуморагузории хонаҳо мушоҳиде, ки дар арзҳои миёнаи Нимкураи Шимолӣ истода бошад, бояд ба самти ҷануб бингарад ва муқобили самти ақрабаки соат ҳисоб кунад. Байтҳо дар нуҷум, асосан, дар амали толеъ ба кор мераванд ва ҳар яки онҳо ба соҳаи муайяне бахшида шудаанд – ҷон, 2 – мол, 3 – бародарон ва хоҳарон, 4 – волидайн, 5 – фарзандон, 6 – беморӣ, 7 – издивоҷ, 8 – марг, 9 – сафар, 10 – ифтихор, 11 – дӯстон, 12 – душманон. Якчанд байтҳо гурӯҳҳои муайянеро ташкил медиҳанд, 4, 7, 10 – автод ё буюту-л-иқбол, 5, 8, 11 – буюти моила, 6, 9, 12 – буюти зоила, 5, 9, 11 – буюти нозира ва 2, 6, 8, 12 – буюти соқита. Дар илми нуҷум равиши таърифи байтҳо "тасвияту-л-буют" ва нуқтаҳои оғози ҳар байт "марказ" номида мешавад. Бештари равишҳои таърифи байтҳо ба 4 нуқтаи аслӣ асос ёфтааст. Ин нуқтаҳо нуқоти буриши доиратулбуруҷ бо ду сафҳаи уфуқ ва нисфуннаҳор мебошанд.
Байтбарак

Байтбарак — як навъ мусобиқаи шеърдонӣ ва шеърхонӣ, бозии адабист, ки аз қадим дар маҳфилҳои шоирону шеърдӯстон баргузор мегардид. Тартиб Тартиби баргузор кардани байтбарак бад-ин қарор аст: як нафар аз иштироккунандагон байте мехонад, ҳариф ё ҳарифон (агар байтбарак гурӯҳӣ бошад) дар ҷавоб бояд байте бихонанд, ки бо ҳарфи охирини байти хондаи бозигари якум оғоз ёфта бошад. Дар байтбарак касе ғолиб шумурда мешавад, ки ба байти гуфтааш ҳариф ё ҳарифон ҷавоб додан натавонанд. Байтбарак аз қадим то ба имрӯз (соли 2018) дар миёни мардуми тоҷик роиҷ аст. Дар мактабҳои таҳсилоти ҳамагонӣ ва олӣ (дар дарсҳо, маҳфилҳои адабӣ, рӯзҳои ҷашн, махсусан, Иди Наврӯз) мусобиқаи байтбарак баргузор мешавад. Байтбарак дар саросари кишвар фаъол аст.
Модиён

Байтал, модиён — аспи мода. Дар 6–7-солагӣ пурра инкишоф меёбад дандон дорад, даври ҳамлаш 11 моҳ; як бача мезояд. Солиму бардам ва боқувват таваллуд шудани тойчаҳо ба тарзи нигоҳубини байтал вобаста аст. Байталҳоро баъди 6 моҳи ҳомилагӣ дар корҳои вазнин истифода намебаранд. Онҳоро 2 моҳ қабл аз зоидан ва 15 рӯз баъди он кор фармудан мамнӯъ аст. Байтал рӯзе 20–25 л шир медиҳад. Гӯшту равғану шири байтал маҳсулоти серғизо буда, хосияти шифоӣ доранд. Аз шири байтал қимиз тайёр мекунанд.
Байтарак

Байтарак Бәйтерек) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Келес ҷойгир аст. Дар соли 2009 тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ 1634 нафар аҳолӣ дошт.
Байти гурез

Байти гурез — яке аз байтҳои қасида, ки асосан миёни ташбибу насиб ва мадҳ воқеъ мегардад. Шоир баъди ташбиб ё насиб як ё чанд байтро меорад. Байти гурез байти дилнишину гуворост ва таносубу пайванди қисматҳои шеърро барқарор нигоҳ медорад. Муҳаққиқон чунин пораи пайвандиро ҳусни тахаллус меноманд, зеро шоир дар ин маврид, баъди ташбибу насиб, байти ҷамъбастӣ оварда, дар он тахаллуси худро меафзояд. Байти гурез дар аксари қасидаҳо ба назар мерасад. Байти гурез бояд дар ниҳояти маҳорату салосат гуфта шавад. Мас., дар яке аз қасидаҳои Амир Хусрави Деҳлавӣ баъд аз ташбиби баҳория байти зерин омадааст, ки аз барҷастатарин гурезҳои шоирона дар назми форсии тоҷикӣ мебошад: Хуфт наргис масту аз фарёди булбул барнахост, Нимшаб, к-аз хидмати махдуми кайҳон гашт боз. Байти гурез дар шеър барои гузаштан аз фикре ба фикри дигаре хидмат кунад ҳам, набояд аз доираи муҳтавои умумии шеър берун бошад.