ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абдуллоҳ Якто

Абдуллоҳ Якто (Яфталӣ) (6 майи июли 2003) — ходими давлатии Афғонистон буд. Иҷрокунандаи иазифаи Сарвазири Афғонистон 11 октябр — 1 ноябри соли 1967. Абдуллоҳ Якто (Яфталӣ) аз соли 1967 вазири банақшагирӣ дар ҳукумати Муҳаммад Ҳошим Майвандвал буд. Дар тирамоҳи соли 1967 ӯ иҷрокунандаи вазифаи сарвазир пас аз истеъфои Майвандвал буд. Дар солҳои 1967-1969 муовини дуюм, дар солҳои 1969-1971 муовини аввали сарвазир Нур Аҳмад Эттемадӣ. Дар давраи ҳукмронии Муҳаммад Довуд дар истеъфо буд. Сипас ба ИМА муҳоҷират кард, ки дар он ҷо 17 июли соли 2003 вафот кард.
Абдуллоҳ Таббохи Ҳиравӣ

Абдуллоҳ Таббохи Ҳиравӣ, мулаққаб ба "Ошпаз";? — 1475) — котиб, хаттот, наққош ва шоир и 1 форс-тоҷик. Зиндагинома Абдуллоҳи Таббох дар шаҳри Ҳирот ба дунё омада, дар зодгоҳаш ва Самарқанду Машҳад касби камол кардааст. Дар замони ҳукмронии Шоҳрух Мирзо хаттоти китобхонаи Темуриён буд. Шогирди устод Ҷаъфари Табрезӣ. Бо фармони Шохрух Мирзо солҳои оромгоҳи Хоҷа Абдуллоҳи Ансориро бо хати хеле зебо ва мақбулаш оро додааст. Абдуллоҳи Таббох дар ороиши бисёре аз сохтмонҳо ва биноҳои давлатии Темуриёни Ҳирот фаъолона ширкат намудааст. Баъд аз вафоти султони Ҳирот Бойсунқур Мирзо дар хидмати писари ӯ Алоуддавла буд. Улуғбек Алоуддавларо шикаст дода, хаттотону мусаввирони моҳирро ба Самарқанд овард, ки дар байни онҳо Абдуллоҳи Таббох низ буд. Абдуллоҳи Таббох дар ороиши як зумра биноҳои Самарқанд иштирок намудааст. Ӯ солҳои 60 садаи аз Самарқанд ба Ҳирот баргашта, дар дарбори султон Ҳусайни Бойқаро ба сифати хаттот хидмат кард. Дар ин давра чандин биноҳои Машҳад ва Ҳиротро бо хати хуб ва зебои худ ороиш дод, ки ёдгориҳои меъмории Козоргоҳ (дар Ҳирот) ва "Оғочабегим" (дар Машҳад) аз ҷумлаи онҳоанд. Абдуллоҳи Таббох дар ҳунари ороиши китоб ("афшон" ва "барафшон") низ аз нодирони замони худ будааст. Осори боқимонда Аз Абдуллоҳи Таббох 45 нусхаи бо хати зебо китобатшудаи Қуръон боқӣ мондааст. Як нусхаи дастнависи Абдуллоҳи Таббох ва Содиқбегӣ Афшор дар Истанбул маҳфуз аст, ки доир ба хаттотон ва мусаввирони он давр маълумот медиҳад. Теъдоди зиёди китобати Абдуллоҳи Таббох то замони мо расидааст, ки аз ҳунар ва истеъдоди баланди ӯ шаҳодат медиҳанд.
Абдуллоҳ бин Халифа Оли Танӣ

Абдуллоҳ бин Халифа Оли Танӣ (25 декабри соли 1959 дар Доха 1) - Сарвазири Қатар аз 29 октябри соли 1996 то 3 апрели 2007, бародари амири Қатар Ҳамад бин Халифа Оли Сонӣ. Зиндагинома Абдуллоҳ бин Халифа дар Қатар таҳсил карда, соли 1976 Академияи низомии шоҳона дар Сандхурстро хатм кардааст. Баъдан ӯ ба артиши Қатар пайваст ва дар вазифаҳои зиёди раҳбарӣ кор кардааст. Дар соли 1989 Абдуллоҳ бин Халифа ёвари фармондеҳи Қувваҳои Мусаллаҳ бо рутбаи подполковник таъин шуд. Соли 1979 раиси Кумитаи олимпии Қатар шуд ва то соли 1989 ин мақомро бар ӯҳда дошт. Фаълияти сиёсӣ.
Абдуллоҳ бин Носир бин Халифа Оли Танӣ

Абдуллоҳ бин Носир бин Халифа Оли Танӣ (- Сарвазири Қатар 26 июни соли 2013 - 28 январи соли 2020. Азбаски Шайх Абдуллоҳ узви маҷлиси ҳокими Қатар Оли Танӣ аст, аз соли 2005 то 2013 дар вазифаи вазири корҳои дохилии Қатар кор кардааст. Ҳамзамон, Қатар дар радабандии самаранокии ҳукуматҳои кишварҳои гуногун, ки Форуми ҷаҳонии иқтисодӣ мебошад, ҷои аввалро гирифт. Фаъолият Пас аз дохил шудан ба хидмати ҳарбӣ дар Қатар, 1 ӯ дар соли 1985 ба ҳайси афсари патрулӣ дар полиси наҷот хидмат кардааст. 2 Дар соли 1989 ӯ ба ҳайси афсари амнияти варзишгоҳ дар Шӯъбаи полиси Амнияти Митрополит хидмат мекард. Сипас дар вазифаи ёвари фармондеҳи шӯъбаи ҳолатҳои фавқулоддаи полис кор кардааст. Абдуллоҳ фармондеҳи бригадаи амалиёти вижаи нерӯҳои амниятии махсуси раёсати пулис ва фармондеҳи воҳиди вижа дар ҳайати раёсати амнияти махсус таъйин шуд. 28 декабри соли 2001 ёвари фармондеҳи Нерӯҳои амалиёти махсус шуд. Дар моҳи сентябри соли 2004 ӯ ба унвони генерали бригадир таъйин карда шуд. 1 Шайх Абдуллоҳ пас аз кор дар вазифаҳои мухталиф 15 феврали соли 2005 вазири давлати Қатар таъйин шуд. 1 3 26 июни 2013 дар натиҷаи тағйирот дар девони вазирон, ба ҷои Ҳамад бин Ҷосим бин Ҷобир Оли Танӣ сарвазир таъйин шуд. 4 Ҳамзамон дар пайи ҳамон тағйироти идоравӣ ӯ Абдуллоҳ бин Халифа Оли Танӣ ро вазири умури дохила иваз кард. 5 6 Оила Шайх Абдулло оиладор ва соҳиби 6 фарзанд аст. 7 Унвон Мукофотҳо Абдуллоҳ бин Носир бин Халифа Оли Танӣ соҳиби ҷоизаҳои зиёд, аз ҷумла Ордени Легиони Шараф (19 ноябри соли 2009) шудааст.
Абдуллоҳ Танӣ

Абдуллоҳ ат-Танӣ (Талаффузи Либия:, -) - сиёсатмадори либиёист, ки 11 марти соли 2014, замоне, ки баъди барканории Алӣ Зейдан ба вазифаи муваққатӣ сарвазири Маҷлиси Намояндагони Либиё таъйид шуд. Вай қаблан дар ҳукумати Зейдан вазири дифоъ буд. 1 Сарвазир Моҳи апрели соли 2014 Танӣ дар мавриди боз кардани ду аз чаҳор бандари нафтӣ, ки шӯришиён тасарруф кардаанд, музокира кард. 2 Ҳамчунин, пас аз таҳдиди истеъфои ӯ, Конгресс ӯро расман ба унвони сарвазир дар мақоми доимӣ таъйид кард ва ба ӯ салоҳиятҳои бештаре барои ҳалли мушкилоти Либия дод. Бо вуҷуди ин, Танӣ 13 апрели соли 2014 истеъфои худро аз мақоми сарвазири ҳукумати муваққатӣ пешниҳод кард, ҳарчанд аз ӯ дархост карда шуд, ки то замони интихоби вориси худ дар вазифаи муваккал боқӣ монад. 3 Дар ниҳоят Аҳмад Майтиқ сарвазири нав интихоб шуд, аммо интихоботи Майтиқ рӯзи 9 июн лағв шуд ва Танӣ ба вазифаи муваккал барқарор шуд. 4 Пас аз интихоби Маҷлиси Намояндагон барои роҳбарии Либиё, Танӣ дар маросими ифтитоҳи парлумони нав дар Тобрук рӯзи 4 августи соли 2014 ширкат кард 5 Ӯ ва девони вазирони ӯ 29 августи соли 2014 дубора истеъфо доданд, 6 ба далели зарурати додани порлумони нави баҳсбарангез барои интихоби ҳукумати нав ва фарогир 7 пас аз даъвати вакилони исломгаро ҷаласаи нави Конгресси умумимиллӣ дар Триполи Таниро аз вазифа озод карда эълон кард, гарчанде ки вай Маҷлиси Намояндагони интихобшударо "ягона хокимияти конунии давлат" ҳимоя кард. 8 Аммо ҳафтаи оянда вакилони муқими Тобрук Таниро дубора ба мақоми мартвазир таъйин карданд ва ба ӯ дар ташкили ҳукумати бӯҳронӣ супориш доданд. 9 Вақте ки Либиё ба ҷанги шаҳрвандӣ байни ду ҳукумати рақиб ворид шуд, Танӣ ба генерал Халифа Ҳафтар фармон дод, ки моҳи октябри соли 2014 Триполиро "озод кунад". 10 Дар моҳи марти соли 2015, дар пайи оғози мудохилаи низомӣ ба ҳимоят аз ҳукумати байналмилалӣ дар Яман, Танӣ вазъ дар кишварашро бо вазъ дар Яман муқоиса кард ва гуфт, Либиё аз Лигаи Араб даъват хоҳад кард, то "барқарор кардани қонуният" назорат кунад. 11 26 майи соли 2015 аз як сӯиқасд ҳангоми тирандозии афроди мусаллаҳ ба сӯи корвони ӯ дар Тобрук ҷон ба саломат бурд. 12 Абдуллоҳ Танӣ рӯзи 11 августи соли 2015, дар тӯли як сол пас аз ҷанги дуввуми шаҳрвандии Либиё истеъфо дод ва гуфт, ки хуруҷи ӯ роҳи ҳал аст. 13 Танӣ ва Маҷлиси Намояндагон Ҳафтарро ба унвони фелдмаршал бо эътирофи роҳбарӣ дар амалиёти "Раъди ногаҳонӣ" ва забт кардани чаҳор бандари муҳими нафтӣ (Сидра, Ра Лануф, Брега ва Зуветина) дар халиҷи Сирт ба унвони фелдмаршал пешбарӣ карданд. Гвардияи иншооти нафтӣ дар давоми ҷанги шаҳрвандии Либия. 14 Танӣ 13 сентябри соли 2020 дар посух ба эътирозҳои Либиё дар соли 2020 истеъфои ҳукумати худро пешниҳод кард.
Абдуллоҳ ибни Ҷосим оли Сонӣ

Абдуллоҳ ибни Ҷосим оли Сонӣ — намояндаи оилаи шоҳии Қатар, амири Қатар. Дар замони ҳукмронии ӯ нафт бори аввал дар Қатар кашф шудааст. Зиндагинома 5-умин калонтарин аз 19 писари Шайх Ҷосим бин Муҳаммад Оли Танӣ буд. Бритониёи Кабир ва Имперотурии Усмонӣ ҳуқуқи ӯро барои роҳбарии тамоми нимҷазираи Қатар эътироф карданд. Бо оғози Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ усмониҳо Қатарро тарк карданд ва 19 августи соли 1915 онҳоро маҷбур кард, ки Доҳаро тарк кунанд. 3 ноябри соли 1916 Бритониё бо шайх шартнома имзо кард, ки мувофиқи он Қатар ваъда дод, ки бе ризоияти пешакии онҳо бо дигар давлатҳо муносибат накунад. Перси Закариас Кокс, сокини сиёсии Халиҷи Форс, ки ин паймонро имзо кард, ҳимояти Қатарро аз таҷовузи баҳрӣ кафолат додааст. 5 майи соли 1935 вай аз Бритониё созишнома ба даст овард, ки на танҳо аз таҳдиди берунӣ, балки аз таҳдиди дохилӣ ҳам муҳофизат карда шавад. Дар соли 1927 ӯ дар Ал-Бидда қалъаи Ал-Кутро, ки бо номи Доҳа маъруф аст, сохтааст, то ҳамчун истгоҳ ва дифоъ аз душманони беруна хидмат кунад. Дар соли 1938 Форт Зубараҳ дар шаҳри Зубараҳ, ки дар музофоти Қатар, Ал-Шамал, 105 километрии Доҳа ҷойгир аст, сохта шудааст. Баъди он ки Бритониё писараш Шайх Ҳамадро вориси конунии унвони амир эътироф кард, Абдуллоҳ 17 майи соли 1935 аввалин созишномаи консессияи нафтро бо ширкати нафти Бритониё ва Форс имзо кард. Дар моҳи октябри соли 1938 аввалин дастгоҳи пармакунй ва дар моҳи январи соли 1940 кашфи аввалини кони нафт шуд. Бо вуҷуди ин, истеҳсоли нафт дар давраи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ боздошта шуд. Дар соли 1940 ӯ ба фоидаи вориси худ ва писари дуюмаш Шайх Ҳамад бин Абдуллоҳ Оли Сонӣ аз тахт даст кашид. Аммо, пас аз 8 сол даргузашт ва ӯ дубора ба кор даромад. То соли 1949, то замоне ки қудратро ба писари калониаш Алӣ дод, амири Қатар боқӣ монд.
Абдуллоҳ ибни Ашкоми Хоразмшоҳ

Абдуллоҳ ибни Ашкоми Хоразмшоҳ — амири Хоразм дар аҳди салтанати Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ.
Абдуллоҳ ибни Абдулмутталиб

Абдуллоҳ ибни Абдулмутталиб ибни Ҳошим — падари паёмбар Муҳаммад (с) ва писари Абдулмутталиб. Зиндагинома Қурбонӣ Абдуллоҳ дӯстдоштаи Абдулмутталиб буд. Тибқи ривоят, Абдулмуталлиб қасам хӯрдааст, ки агар 10 писар дошта бошад, яке аз писарони худро қурбонӣ мекунад. Вақте ки баъди чандин сол писаронаш ба дунё омада ба воя расиданд, ба ёдаш назр кард. Абдулмутталиб барои муайян кардани кадоме аз писарон қурбонӣ кардан, қуръа партофта, қуръа бар Абдуллоҳ афтод. Абдулмутталиб бо тавсияи Қурайш аз нақшаи худ даст кашид ва ба ивази писараш 100 шутур қурбонӣ кард 5. Издивоҷ Абдуллоҳ бо зебоии хоса, хислати покизаи худ фарқ мекард ва занони зиёде зид набуданд, ки бо ӯ издивоҷ кунанд. Соли 569 Абдуллоҳ бо духтари ашрофӣ Омина бинти Ваҳб издивоҷ кард ва аз ин издивоҷ Муҳаммад (с) ба дунё омад. Аммо Абдуллоҳ каме пеш аз таваллуди писараш даргузашт ва ӯро надида буд 5. Марг Абдуллоҳ ибни Абдулмутталиб ҳангоми маргаш 25 сол дошт. Муаррихон гузориш медиҳанд, ки Абдуллоҳ барои тиҷорат ба самти Сурия рафтааст, аммо дар роҳ дар Мадина бемор шуда, даргузашт. Ҳамчунин хабарҳое ҳастанд, ки Абдуллоҳ дар вақте ки Муҳаммад 2-моҳагӣ буд, вафот кардааст.
Абдуллоҳ ибни Абдурраззоқ

Абдуллоҳ ибни Абдурраззоқ (? — қарни Х) — сарҳанги Хуросон дар даврони Сомониён.
Абдуллоҳ ибни Аҳмади Фарғонӣ

Абдуллоҳ ибни Аҳмади Фарғонӣ (—1007) — муаррих и бузурги форс-тоҷик.
Абдуллоҳ ибни Аббос

Абдуллоҳ Ибни Аббос ибни Абдулмутталиб ибни Ҳошим ибни Абдуманоф (619 – 687) — аз муҳаддисон ва муфассирони аввалӣ. Писари амаки Пайғамбар (с), кунияташ Абулаббос, лақабаш "Ҳабрулуммат" (Донишманди уммат). Авлод ва хулафои Аббосиён аз насли Абдуллоҳ мебошанд. Зиндагинома Абдуллоҳ ҳангоми вафоти Пайғамбар (с) 13-сола буд, вале бо вуҷуди ин аз ӯ ҳадисҳои бисёре ривоят кардаанд. Ҷамъе аз оятҳои Қуръон дар асоси шарҳу тавзеҳоти Абдуллоҳ тафсир ёфтаанд. Абдуллоҳ соли 648 бо Абдуллоҳ ибни Сарҳ ба ғазои Ифриқия баромад, дар замони хилофати Алӣ ибни Абитолиб ҳамроҳи ӯ ба Ироқ рафт, дар ҷанги Сиффин иштирок кард, чанде ҳокими Басра буд, пеш аз вафоти Алӣ ба шаҳри Тоиф рафт ва то вафоташ он ҷо монд. Убайдуллоҳ, Фазл, Қусам ва Маъбад бародарони ӯ мебошанд.
Абулқосими Балхӣ

Абулқосим Абдуллоҳ ибни Маҳмуди Балхӣ — фақеҳ, муҳаддис, мутакаллим, муаррих, котиб ва дабири баъзе аз умарои Сомониён, муаллифи "Қабулу-л-ахбор ва маърифату-р-риҷол", "ат-Тафсири кабир фӣ-л-Қуръон" ва "Китобу-ғ-ғуррар ва-н-наводир". Зиндагинома Дар Балх таваллуд ёфта, таҳсилоти ибтидоиро низ дар он ҷо гирифтааст. Дар калом ба эътизолу эътиқод ва муътазилӣ низ машҳур буд. Котиби Муҳаммад ибни Зайд ба шумор мерафтааст. Муддати тӯлонӣ дар Бағдод иқомат гузида, дониши худро такмил дод. Бо фармондеҳи саркаши Наср ибни Аҳмади Сомонӣ — Аҳмад ибни Саҳли Марвазӣ наздикӣ ҷуста, мақоми вазорати ӯро низ ба даст овардааст. Бо шикасти Марвазӣ Абулқосими Балхӣ низ муддате зиндонӣ шуд. Ӯ ҳамеша афкори эътизолии худро миёни мардум тарғиб мекард ва то ҷое ҳам дар ин кор муваффақ гардида, сабаби хашми Абумансури Мотуридӣ гардид. Номбурда дар осораш ба Абулқосими Балхӣ аз назари интиқодӣ нигаристааст. Осор Бештари осори Абулқосими Балхӣ дар фалсафа ва калом буда, машҳуртарини онҳо "ат-Тафсири кабир фӣ-л-Қуръон", "Мақолот", "Уйуну-л-масоил ва-л-ҷавобот" дар 9 ҷилд, "Ғурар ва-н-наводир" ва ғайра мебошанд.
Абдуллоҳ ибни Исҳоқ ибни Иброҳим

Абдуллоҳ ибни Исҳоқ ибни Иброҳим, узве аз хонаводаи Тоҳириён.
Абдуллоҳ ибни Амр ибни Ос

Абӯмуҳаммад Абдуллоҳ ибни Амр ибни Ос (сол пеш аз ҳиҷрат616 м. – Макка, 65 ҳ.684-685 м. – Шом) — аз бузургони саҳоба ва аввалин касе, ки ҳадиси расули Худо (с)-ро китобат намудааст. Абдуллоҳ ибни Амр дар даврони ҷавонӣ ва пеш аз падараш Амр ислом овард ва дар маҷмӯаҳои ҳадисӣ аз вай 700 ҳадис ривоят шуда, ки 7 ҳадиси он дар Саҳеҳи Бухорӣ ва Муслим омадаанд. Зиндагинома Абдуллоҳ ибни Амр ибни Ос (р) саҳобаи бузург ва аввалин касе аст, ки ҳадиси Расули Худо (с)-ро китобат намудааст. Вай ҳафт сол пеш аз ҳиҷрат дар соли 616-уми милодӣ дар Макка ба дунё омада, дар даврони ҷавонӣ ва пеш аз падараш Амр (р) ислом овардааст. Абдуллоҳ (р) дар тамоми ғазавот ҳамроҳи Расули Худо (с) ширкат намуда, бо ду шамшер меҷангид. А. и. А. дар тамоми машоҳид – ғазавот бо расули Худо (с) ширкат намуда, бо ду шамшер меҷангид ва аз зоҳидон ва порсоёни саҳоба ба шумор мерафт. Хабари зуҳду ибодати вай ба паёмбар (с) расид ва он ҳазрат (с) дар ҳадиси машҳуре ба вай фармуд: "Ҷисмат бар ту ҳақ дорад, ҳамсарат бар ту ҳақ дорад ва чашмонат бар ту ҳақ доранд". Аҳли ҳадис аз вай 700 ҳадис ривоят кардаанд. Вай соли 65 ҳиҷрӣ 684-685 милодӣ дар Шом вафот кардааст.
Ибни Маъруф, Муҳаммад ибни Абдулхолиқ

Муҳаммад ибни Абдулхолиқ ибни Маъруфи Гелонӣ (1;? — 1478) — забоншинос, луғатнигор, нависанда, шоир ва муаллифи фарҳанги "Канзу-л-луғот".
Абдуллоҳ ибни Иброҳим

Абдуллоҳ ибни Иброҳим (1443, Ҳирот – 1451, Самарқанд) — султони Самарқанд (1450 – 1451) баъд аз қатли Абдуллатиф. Зиндагинома Абдуллоҳ Иброҳим набераи Шоҳрух буд ва баъди марги бобояш Форс дар ихтиёри ӯ шуд, лекин дар натиҷаи ҳуҷуми сипоҳиёни Султон Муҳаммад он ҷоро тарк кард. Пас аз қатли Улуғбек, азбаски Абдуллоҳ Иброҳим яке аз ворисон барои тахту тоҷ буд, ҳабс шуд ва баъди аз зиндон раҳоӣ ёфтан даъвои тахту тоҷ кард. Шоҳзодагони дигар, аз ҷумла Алоуддавла ибни Бойсунқур, Абусаид ибни Муҳаммад, ки дар замони марги Улуғбек дар зиндон буд, алайҳи Абдуллоҳ Иброҳим шӯриданд. Онҳо низ даъвои подшоҳӣ доштанд. Дар задухӯрде, ки байни шоҳзодагон рух дод, Абусаид шикаст хӯрд. Абдуллоҳ Иброҳим маҷбур шуд, ки зидди шоҳзодагони дигар низ мубориза барад. Дар ин муддат Абусаид ҳавзаи Сирдарёро бо Туркистон ба тасарруфи худ дароварда, дар ҷанге, ки байни сипоҳиёни Абдуллоҳ Иброҳим ва Абусаид дар назди рустои Булунгур рух дод, бо кумаки Абулхайрхон бар Абдуллоҳ Иброҳим фирӯз шуд.
Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Абдурраззоқ

Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Абдурраззоқ — сардори лашкари Хуросон дар аҳди Абулқосим Нӯҳ ибни Мансур.
Абдуллоҳ ибни Муҳаммад

Абдуллоҳ Ибни Муҳаммад ибни Узайр (? — вафот тақрибан 997) — вазири дарбори Сомониён дар аҳди амир Нӯҳ ибни Мансур. Зиндагинома Писари Абумансур Муҳаммади Узайр, ки аз ҷумлаи вузарои амирони сомонӣ буд. Абдуллоҳ Муҳаммад дар натиҷаи зиддиятҳои дохилидарборӣ аз вазифа сабукдӯш гардида, ба Хоразм бадарға шуд. Ба ҷойи ӯ Абуалии Домғонӣ соҳиби мансаб гардид.
Абдуллоҳ ибни Зубайр

Абдуллоҳ ибни Зубайр (Мадина, 1 ҳ.622 м. – Макка, 73 ҳ.692 м.) — аввалин навзоди муҳоҷирон дар Мадина пас аз ҳиҷрат, аз донишмандони саҳоба, яке аз Абдуллоҳҳои чаҳоргонаи маъруф дар садри ислом, халифаи ислом ва аввалин шаҳиди овехта ба дор дар Макка. Зиндагинома Абдуллоҳ ибни Зубайр аз ҷиҳати модарӣ писари Асмо ва ба халифаи дувум Абубакр (р) насаб мебарад. Асмо (р) мегӯяд: Дар Макка бо Абдуллоҳ ҳомила шудам ва моҳам тамом шуда, ки ба Мадина ҳиҷрат кардам ва чун ба Қубо расидам, ӯро таваллуд кардам. Вайро назди расули Худо (с) бурдам ва дар канораш гузоштам. Расули Худо (с) хурмое хост ва онро хоида дар даҳонаш тӯф кард ва аввалин чизе, ки ба шиками Абдуллоҳ даромад, оби даҳони расули Худо (с) буд, сипас барояш дуои баракат кард. Абдуллоҳ ибни Зубайр улуми диниро илова бар бузургони саҳоба аз падару модараш Асмо ва Зубайр, падарбузургаш Абубакр (р) ва холааш Оиша (р) омӯхта ва ба қадре дар онҳо мутабаҳҳир гашта буд, ки аз саҳобагони муҷтаҳид ва соҳибназар дар масоил ба шумор мерафт. Дар ҷавомеи ҳадисӣ аз вай 33 ҳадис ривоят шудааст. Абдуллоҳ ибни Зубайр дар замони Усмон (р) дар фатҳи шимоли Африқо ҳузур дошт ва яке аз панҷ саҳобае буд, ки бо Язид ибни Муъовия байъат накарданд, соли 64 ҳ. пас аз вафоти Язид бо вай ба хилофат байъат шуд ва ба муддати 9 сол бар сарзаминҳои паҳновари ҷаҳони ислом, ба ҷуз манотиқе аз Шом, хилофат ронд. Вай Мадинаро пойтахти хилофаташ қарор дод ва хонаи Каъба ро бар асоси бинои иброҳимӣ аз нав бино кард. Абдуллоҳ ибни Зубайр бузургтарин инқилобро бар зидди Умавиён роҳбарӣ кард, задухӯрдҳои сангине бо онҳо ба роҳ андохт. Пас аз ҳамлаи лашкари Ҳаҷҷоҷи Сақафӣ ба Ҳиҷоз пойтахташро ба Макка интиқол дод ва гӯянд: Пас аз ҳар намозе ба даври Каъба тавоф мекард ва чанд боре, ки саҳни онро сел пӯшонида буд, шинокунон ба даври он тавоф мекард ва дар ниҳоят соли 73 ҳ.692 м. ба дасти Ҳаҷҷоҷ – фармондеҳи сипоҳи Абдулмалик ибни Марвон дар назди хонаи Каъба ба шаҳодат расид. Ҳаҷҷоҷ ӯро пас аз куштан сарнагун ба дор овехт. Модараш Асмо (р) назди Ҳаҷҷоҷ рафт ва гуфт: Оё вақти он нарасида, ки ин савора поин оварда шавад! Ҳаҷҷоҷ гуфт: Ҳамон мунофиқ! Асмо (р) гуфт: Ба Худо, ки мунофиқ набуд, балки рӯзадору шабзиндадор буд. Гуфт: Бирав, пиразане, ки ақлатро гум кардаӣ! Асмо (р) гуфт: Ба худо, ақламро гум накардаам, аз расули Худо (с) шунидам, ки мегуфт: "Аз Сақиф дурӯғгӯ (каззоб)-е ва нобудсозанда (мубир)-е мебарояд. Аммо каззобро дидем ва аммо нобудсозанда, пас он туӣ".
Абдуллоҳ ибни Масъуд

Абдуллоҳ Ибни Масъуд ибни Ғофил ибни Ҳабиби Ҳузалӣ — яке аз саҳобаҳои наздики Муҳаммад (с). Куняаш Абуабдурраҳмон, Ибни Умми Абд ва Ибни Масъуд. Шашумин нафарест, ки дини исломро пазируфт ва аз ин рӯ ӯро Содиси Ситта (Шашуми шаш нафара) мегуфтанд. Зиндагинома Мувофиқи ривоёт ӯ дар асари як муъҷиза, ки бо даст расонидани Пайғамбар (с) пистони барраи меши ҳанӯз бор нагирифта пури шир шуд, мусулмонӣ пазируфт ва аз он пас мулозими хидмати Пайғамбар (с) гардид. ӯро соҳиби наълайн, висода ва сивок (кафш, болиш ва мисвоки Пайғамбар (с) мехонданд. Абдуллоҳ нахустин касест, ки Қуръонро дар Макка ошкоро хонда ба гӯши мушрикон расонд. Абдуллоҳ зулҳиҷратайн (соҳиби ду ҳиҷрат) аст, зеро як бор ба Ҳабаша ва бори дигар ба Мадина ҳиҷрат кард ва дар ҳамаи ғазавоти Пайғамбар (с) ҳозир буд. ӯ яке аз ашараи мубашшара (даҳ ёри Пайғамбар (с), ки ба онон ваъдаи биҳишт фармуд) аст. Дар ҷанги Ярмук иштирок дошт. Ҳангоми вафот дар Мадина беш аз шаст сол умр дошт. Абдуллоҳ яке аз муфассирони машҳури асҳоби киром ва асосгузори мактаби тафсир дар Ироқ ба шумор меравад. Асоси таълимоти ҳалқаи Ҳаммод ибни Абусулаймон – устоди Имоми Аъзам ба ҳамин мактаби Абдуллоҳ мепайвандад.
Абдуллоҳ ибни Умари Бомахрама

Абдуллоҳ ибни Умар — фақеҳ ва ҳайатшинос. Зиндагинома Дар улуми мухталиф, аз ҷумла ҳайат, таърих, шеър ва хусусан фиқҳ соҳибназар буд ва дар ҳалли масоилу мушкилоти печидаи фиқҳӣ ҳамто надошт, ҳатто ӯро "Шофеъии сағир" мехонданд. Соли 1537 мансаби қазои Шиҳрро пазируфт, вале сипас курсии устодиро бар ин мансаб авло дониста, ба Адан бозгашт ва то поёни умр ҳамон ҷо зист. Зимни адои мансаби ифто (фатводиҳӣ) назорати умури авқофи се мадрасаро ба уҳда дошт. Дар улуми мухталиф таълифоти зиёде дорад. Аз ҷумлаи осори ӯст: "Рисола фи-л-амали би-р-рубъи-л-мӯҷаб", шарҳи "ар-Раҳбия фи-л-фароиз", "ал-Фатово-л-адания" ё "ал-Фатово-л-ҳиҷрония", "ал-Лумъа фӣ илми-л-фалак", "Набзатун фӣ илми-л-фалак".
Абдуллоҳ ибни Муборак

Абуабдурраҳмон Абдуллоҳ ибни Мубораки Ҳанзалии Марвазӣ, машҳур ба Ибни Мубарак — донишноманавис, суфии машҳур, муҳаддис, аз фақеҳон ва асҳоби ҳадис. Зиндагинома Ибни Муборак аз падари турк ва модари хоразмӣ зода шуда, падараш аз маволии бозаргоне аз бану Ҳанзала буд ва дар Ҳамадон иқомат мекард. Ибни Муборак дар 20-солагӣ ба омӯзиши илм оғоз кард; назди Рабеъ ибни Анаси Хуросонӣ рафта, аз ӯ ҳадис шунид. Соли 758 барои касби илм ба Бағдод, сипас ба Макка рафт. Дар ин сафар буд, ки бисёре аз тобеинро дарёфт ва аз онҳо дониш омӯхт. Ибни Муборак дар Марв мавриди эҳтиром будааст, то ҷое ки волии Марв Абдуллоҳ ибни Абилаббоси Тарсусӣ барои истимои ҳадис ба манзилаш мерафтааст. Дар ду работе, ки барои толибони ҳадис ва фиқҳ дар Марв бино карда буд, маҷолиси дарсӣ барпо мекард, хонаи ӯ низ маҳалли ҷамъшавии толибони илм будааст. Ибни Муборак барои омӯзиши улум ба Мадина, шаҳрҳои мухталифи Ироқ, Шом, Миср, Яман ва Хуросон сафар карда, аз шайхони он ҷойҳо ҳадис шунидааст. Дар ин сафарҳо дар баробари касби илм ба тиҷорат низ мепардохтааст. Ибни Муборак аз зумраи нахустин шогирдони Абуҳанифа буда, ӯро фақеҳтарини онон медонист. Аз Молик ибни Анас низ фиқҳ омӯхта ва китоби "Муватта"-и ӯро аз худаш ривоят кардааст. Дигар устоди ӯ дар фиқҳ Суфёни Саврӣ мебошад. Ибни Муборак дар масъалаҳои фиқҳӣ назари иҷтиҳодӣ дошт. Ба қавли Ибни Муборак, ӯ аз 400 шайх ҳадис шунида, аз 1000 тани онҳо ривоят кардааст. Аз Ибни Муборак дар "Саҳеҳ"-ҳои шашгона ва ғайри онҳо ҳадисҳои бисёр ривоят шудааст. Ибни Муборак дар нақди ҳадис низ миёни муҳаддисон аз шуҳрати кофӣ бархӯрдор буд, орои ӯ дар ин замина мавриди таваҷҷуҳи аҳли ҳадис, аз ҷумла Ибни Салоҳ ва Ибни Ҷамоа қарор гирифтааст. Аз Ибни Муборак муҳаддисони машҳур, аз қабили Яҳё ибни Маъин, Аҳмади Бағавӣ, Абудовуди Таёлисӣ, Ибни Абишайба, Муҳаммад ибни Ҳасани Шайбонӣ, Абукариб Муҳаммад ибни Алои Ҳамадонӣ, Нуъайм ибни Ҳаммод ва Яҳё ибни Одам ҳадис ривоят кардаанд. Ибни Муборак дар фиқҳ низ аз шуҳрати хоссае бархӯрдор буд ва ақволу нақлиёти фиқҳии ӯ мавриди таваҷҷуҳ қарор дошт. Пешиниёну мутааххирон ба замми ситоиши мақоми илмии Ибни Муборак бо авсофи зоҳид, порсо, обид ва сахӣ ӯро бо саҳобаи паёмбар (с) муқоиса кардаанд. Ибни Муборакро ба шеъру шоирӣ низ ситуда, баъзе ашъори шомили панду андарзҳои ӯро нақл кардаанд. Таълифот "аз-Зуҳду ва-р-рақоиқ" ва "Китобу-л-ҷиҳод" асарҳои чопшудаи Ибни Муборак, "ал-Бирру ва-с-салот" ва "ал-Муснад" аз ҷумлаи осори чопнашудаи ӯянд.
Убайдуллоҳ ибни Бухтишуъ

Абдуллоҳ писари Бухтишуъ — пизишк ва донишманди суриёнизабони эронитабор, аз наводаҳои Бухтишуъи табиби машҳури Гундишопур.
Абдуллоҳбеки Котиб

Абдуллоҳбеки Котиб (? — 1914, Бухоро) — хаттот ва хушнависи тоҷик. Зиндагинома Аз мирбачаҳои Яккабоғ будааст. Амир Музаффар ҳангоми Яккабоғро зери тасарруфи худ гирифтан Абдуллоҳбеки Котиб ва бародари ӯ Абдураҳмонбекро ба Бухоро овард. Бародари Абдуллоҳбеки Котибро ба қатл расонид ва худи ӯро ҳабс кард. Ҳангоми даҳ соли дар маҳбас будан Абдуллоҳбеки Котиб ба таври худомӯзӣ хатро машқ кард ва камол ёфт. Дар навиштани хати насх ба пояи Мирубайд ва дар настаълиқ ба Миралии Ҳиравӣ расид, гарчанде ба ин ду устоди насху настаълиқ касе баробар нашуда буд. Аз осори китобати ӯ "Мусҳаф" (таҳти рақами 2117) ва "Сурат-ул-аврод" (таҳти рақами 2480) дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд, ки бо хати нодиру зебо рӯйнавис шуда, дорои қимати баланди бадеӣ мебошанд.