ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Артемово (ноҳияи Ковров)

Артемово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Ковров, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Артемово (ноҳияи Россошан, Воронеж)

Артемово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Россошан, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Артемово (ноҳияи Бабаев, Вологда)

Артемово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Бабаев, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Артемово (ноҳияи Грязоветс, Вологда)

Артемово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Грязоветс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Артемовский (ноҳияи Бодайбин, Иркутск)

Артемовский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Бодайбин, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Артемово (ноҳияи Шуй, Иванов)

Артемово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Шуй, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Арти

Артӣ — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Артинский вилояти Свердловск медарояд.
Артериит

Артериит — илтиҳоби девораҳои шараён. Артериит шадид ва музмин мешаванд. Артериити шадид ҳангоми бемориҳои сироятии вазнин (домана, ҳасба, уфунат, грипп ва ғ.) дучор мешавад. Дар натиҷаи артериит торҳои девораи шараён осеб меёбанд. Бисёр вақт ба иллати мазкур суддаҳои назди деворавӣ низ ҳамроҳ мегарданд. Хусусан артериити мадданок, ки боиси маҳв ва аз фасод об шудани девораҳои шараён мегарданд, хатарнок аст. Артериити музмин, одатан, ҳангоми бемориҳои сил, актиномикоз, сифилис, захми меъда ва ғайра ба мушоҳида мерасанд.
Артикулятсия (мусиқӣ)

Артикулятсия (аз — ба ҷузъҳо ҷудо кардан) — услуби иҷрои пайиҳами як қатор овозҳо дар сози мусиқӣ ё ҳунари возхонӣ. Навъҳои асосии артикулятсия: легато ва стаккато. Намудҳои дигари артикулятсияро аз рӯи дараҷа ва хусусияти ифода (мас., поп — ҷудо-ҷудо, вале на он қадар канда-канда, иҷро кардан, — бо ҳамдигар пайваст ва ғайра) муайян мекунанд. Инчунин портаменто (аз як овоз лағжида ба овози дигар гузаштан) ва глисандо мавҷуданд. Артикулятсия аз ҷиҳати техникӣ бештар ба усулҳои ҳаракати дастон (китф, панҷа), зарб (ё фишор)-и ангуштон ва баргирифтани онҳо, тарзи кор фармудани камон ё мизроб, вале дар овозхонӣ ба воситаи узвҳои нутқ талаффуз намудани ин ё он овоз вобаста аст. Артикулятсияи дуруст дар навохтан ва сурудхонӣ аҳамияти калон дорад.
Артикл

Артикл — калима ё ҳиссаи ёридиҳандае, ки бо исм омада, категорияҳои грамматикии муайянию номуайянӣ, ҷинсият, шумора ва маъноҳои гуногунро ифода мекунад. Ду навъ аст: препозитивӣ (пеш аз калима оянда) ва постпозитивӣ (пас аз калима оянда). Артикли препозитивӣ (дар забонҳои англисӣ, немисӣ, франсавӣ ва ғайра) пеш аз исм ва артикли постпозитивӣ (дар забонҳои забонҳои скандинавӣ ва ғайра) баъди исм меояд. Артикл дар баъзе забонҳо (англисӣ) тағйир наёфта, дар забонҳои дигар (романӣ, немисӣ) мувофиқи ҷинсу шумора ва падежҳо (дастурҳо; немисӣ) тасриф мешавад. Артикл дар ҳамаи забонҳои германӣ, романӣ, сомӣ, юнонӣ, венгерӣ ва ғайра мавҷуд аст. Дар забони тоҷикӣ пасванди (суффикси) номуайяниие (йо-и ваҳдат)-ро баъзе забоншиносон артикл номидаанд.
Артемовская (ноҳияи Сямжен, Вологда)

Артемовская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Сямжен, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Артикулятсия (фонетика)

Артикулятсия (аз — тақсим мекунам) — дар овошиносӣ, кори узвҳои нутқ, ки барои талаффузи ягон овоз (фонема) зарур аст. Барои ин ки артикулятсия овозҳои мушаххаси нутқи инсонро ташкил диҳад, узвҳои артикулятсионӣ бояд чунон ҳолатеро гиранд, ки резонаторҳо шакли даркориро пайдо намоянд. Артикулятсияи ҳар як фонема аз се ҳолати пай дар пай иборат аст: Артикулятсия гуногун мешавад: даҳонӣ, димоғӣ ва ғ. Вобаста ба заминаи артикулятсия овозҳо димоғӣ, лабӣ, ҳалқӣ ва ғ. мешаванд.
Артемовская (ноҳияи Харовск, Вологда)

Артемовская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Харовск, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Сурхраг

Артерия (аз юн. — нигоҳ доштан), шараён, сурхраг — рагҳое, ки аз дил сар шуда, хунро ба ҳамаи узву бофтаҳо мебаранд. Системаи шараёнӣ Системаи шараёнӣ аз сурхраги шуш, аорта ва рагчаҳои хурдтарини хунгард (артериолаҳо) иборат аст. Рагчаҳои сурхраг ба ҳам пайваст шуда, анастомозҳо (рагҳое, ки ҳангоми дар сурхраги асосӣ қатъ гардидани ҳаракати хун узвҳоро аз хун таъмин менамоянд)-ро ҳосил мекунанд. Рагҳое, ки анастомоз надоранд, рагҳои интиҳоӣ номида мешаванд. Сурхраг найчаи хеле чандир буда, девораҳои он се қабат дорад: қабати беруна (адвентитсия), ки онро бофтаи пайвандӣ меноманд; қабати миёна (медиа), ки аз торҳои мушаки суфта ва бофтаи чандир таркиб ёфтааст; қабати дарунӣ (интима), ки аз ҳуҷайраҳои эпителиявии дар қабати пайвандӣ хобида ҳосил шудааст. Бинобар чандир буданаш девораҳои сурхраг ба фишори сахте, ки аз кашиш хӯрдани дил пайдо мешавад, тоб меоварад. Ҳангоми ламс кардани банди даст заработи (таппиш) сурхрагро метавон эҳсос намуд, ки онро набз меноманд. Бемориҳои сурхраг.
Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон

"Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон" ("Артисти халқии РСС Тоҷикистон") — унвони фахрӣ, ки 28 марти 1939 бо Укази Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон таъсис ёфтааст 1. Унвон ба ҳунарпешагону коргардонҳои театру синамо, овозхонон, оҳангсозон, навозандагон, раҳбарони мусиқӣ, устодони рақс, роҳбарони бадеии дастаи навозандагон, хор ва дигар намояндагони ҳунар барои маҳорати баланди ҳунарӣ, офаридани образҳои барҷаста, асарҳои баландмазмуни саҳнавию мусиқӣ, намоишномаҳои театрӣ, филмҳо, инчунин барои хидматҳои бузург ҷиҳати тавсеъа ва омода сохтани кадрҳои ҳунарии ҷумҳурӣ дода мешуд. Аввалин тақдири унвон дар соли 1941 баргузор шуд. Нахустин дарёфткунандаи ин унвон Азиза Азимова — ҳунарпеша ва рақосаи тоҷик ва охирин дарёфткунанда дар соли 1989 Давлат Худоназаров — коргардон ва филмбардори тоҷик буд. Дар соли 1990 ба ҷойи "Артисти халқии РСС Тоҷикистон" унвони "Ҳунарпешаи халқии Тоҷикистон" ҷорӣ карда шуд 2. Нигаред низ.
Ҳунарпешаи халқии ИҶШС

"Ҳунарпешаи халқии ИҶШС" ("Артисти халқии СССР" 1) — унвони фахрӣ, ки 6 сентябри 1936 бо Укази Комитети Иҷроияи Марказии ИҶШС 47 таъсис ёфтааст. Унвони "Ҳунарпешаи халқии ИҶШС" ба барҷастатарин ходимони ҳунари халқҳои ИҶШС, фаъолтарин намояндагони театр, мусиқӣ ва синамои шӯравӣ дода мешуд. Бо пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ (соли 1991) унвон аз байн рафт. Ҳунарпешагони халқии ИҶШС Аввалин ҳунармандоне, ки дар 6 сентябри 1936 унвони ифтихории "Ҳунарпешаи халқии ИҶШС"-ро дарёфт карданд иборат буданд аз: Охирин ҳунармандоне, ки дар 20 ва 21 декабри 1991 унвони ифтихории "Ҳунарпешаи халқии ИҶШС"-ро дарёфт карданд, 11 нафар (Алла Пугачёва, Софя Пилявская, Олег Янковский) буданд 2. Дар маҷмӯъ, 1006 нафар унвони ифтихории "Ҳунарпешаи халқии ИҶШС"-ро дарёфт карданд 3. Аз Тоҷикистон Нафарони зерин аз Тоҷикистон ба ин унвони фахрӣ мушарраф гардидаанд 4:.
Артистуна

Артистун, Артистуна, Ирташдуна, Артистона — шоҳдухти Ҳахоманишӣ, духтари Куруши Бузург ва ҳамсари Дориюши.
Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон

Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон (ё ин ки "Артисти хизматнишондодаи РСС Тоҷикистон") — унвони фахрии кормандони ҳунару фарҳанг, ки бо Укази Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон 28 марти 1939 таъсис ёфтааст 1. Мувофиқи низомнома ин унвон ба ҳунармандон, ҳунарпешаву коргардонҳои театру синамо, раҳбарони мусиқӣ, оҳангсозону мутрибон, кормандони эҷодии сирк ва намояндагони дигар бахшҳои фарҳанг, ки бо маҳорати баланд ва фаъолияти пурсамари эҷодиашон ба рушди ҳунари Тоҷикистон мусоидат намудаанд, эҳдо мегардид 2. Соли 1990 ба ҷойи Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон унвони Ҳунарпешаи шоистаи Тоҷикистон ҷорӣ карда шуд 2. Нигаред низ.
Нерӯҳои мусаллаҳи Федератсияи Русия

Нерӯҳои мусаллаҳи Федератсияи Русия — шомили нерӯҳои низоми Русия аст, ки пас аз таҷзияи Иттиҳоди Ҷамоҳири Шӯравӣ таъсис шуд. Таърих 7 майи 1992 Борис Елтсин раисиҷумҳури вақт Русия, фармони таъсис Вазорати дифоъи Русияро имзо кард. Раисиҷумҳури Федератсияи Русия (дар ҳоли ҳозири Владимир Путин) фармондеҳи олии Нерӯҳои мусаллаҳ ва фармондеҳи кулли қуво аст. 23 феврал Рӯзи артиш дар Русия аст. Нерӯҳои мусаллаҳи федератсияи Русия аз лиҳози теъдоди нафарот, дар рутбаи панҷуми ҷаҳон ва аз лиҳози таҷҳизот ва қудрати низомӣ баъд аз Нерӯҳои низомии ИМА, дар мақоми дувум қарор дорад. Дар ҳоли ҳозир Нерӯҳои мусаллаҳи Русия аз назари теъдоди ҷангафзорҳои ҳастаӣ, дар рутбаи аввали дунё қарор дорад.
Артиши Эрон

Артиши Эрон — нерӯҳои мусаллаҳи Эрон, ки пеш аз Инқилоби исломии Эрон ба муҳофизат аз марзҳои Эрон мепардохтаанд. Бисёри аз кормандони ин нерӯ пас аз инқилоби исломӣ иваз шуданд. Ин нерӯ пас аз тағйири ҳукумат ба Ҷумҳурии исломӣ ҳифз шуд, вале нерӯи Сипоҳи посдорони Ҷумҳурии Исломии Эрон низ ба нирӯҳои мусаллаҳи Эрон зам шуд.
Нерӯҳои мусаллаҳи Укроин

Нерӯҳои мусаллаҳи Укроин (Збройні сили України) — артиши кишвари Укроин аст. Фармондеҳи феълии ин артиш Валерий Залужний аст, ки дар 27 июли 2021 ба ин мақом баргузида шуд. Укроин то сол 2014 равобит гарме бо Русия дошт ва ба ҳамин ҷиҳат иҷозаи ҳузур бархе воҳидҳои низомии русро дар хоки худ дода буд, аммо дар ҷараёни инқилоби 2014 дар Укроин нерӯҳои русӣ ба дархости нахуствазири Крим истгоҳҳо, фурудгоҳҳо ва сохтимонҳои муҳиммро ба тасарруфи худ дароварданд.
Сипоҳи Сосониён

Артиши Соонӣ, Сипоҳи Эроншаҳр (-) — лашкариён ва сипоҳёни муҳофиз шоҳу кишвар дар замони ҳукумат Соониён бар Эрон. Нерӯҳои мусаллаҳи Сосониёнро сипоҳ (-) меномиданд, ки бузургтарин ягони он гунд 1 будаву 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро гундсолор (-) мехонданд 2. Ҳар гунде аз чанд дирафш ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду вашт ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт. Ҳар ваште аз чанд таҳм 3 созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд рада 4 ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи дирафш дирафшсолор (-) 2, фармондеҳи вашт ваштсолор (-) 2, фармонеҳи таҳм таҳмдор 5 ва фармондеҳи рада эҳтимолан радабон номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ сипаҳбад хонда мешуд 6. Дар шоҳаншоҳии Сосонӣ баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ артишдорон-солор (-) буд 7 8, ки бино бар қаринаҳо, унвони дигаре барои "Эрон сипоҳбед" аст, ки то замони подшоҳии Хусрав Анӯшервон болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд 9. Бо таваҷҷуҳ ба ҳамномии ягонҳои размии сипоҳи Арманистон бо Эрон дар замони Сосониён, метавон гуфт, ки шумори нерӯҳо дар ягонҳои размии сипоҳи Сосониён низ бо сипоҳи Арманистон ҳамсону баробар будааст. Чунончи, дар сипоҳи Арманистон ҳар гунд аз ду ё се дирафш ташкил меёфт ва дирафш низ, агар онро бо коҳорт (ягони размии сипоҳи ки маъмулан аз сарбоз ташкил мешуд) ҳамсанҷӣ кунем, аз ду вашт созмон меёфтааст. Дар садаҳои — милодӣ нерӯҳои размии подшоҳии Арманистон аз сипоҳҳо (ҳар кадоме 10 ҳазор сарбоз доштаанд), гундҳо (2 000 сарбоз), дирафшҳо (1 000 сарбоз), ваштҳо (500 сарбоз) ва ҳамчунин ягонҳои хурдтар — садаҳо ва даҳаҳо ташкил мешудаанд. Ин сохтори созмонии сипоҳи Арманистон ҳамсониҳои бисёре бо сипоҳи Рум ва бештар аз он бо сипоҳи Эрон дар замони подшоҳии Сосониён дошт 10. Аз деворнивиштаҳои сипоҳиёни Сосонӣ дар куништи яҳудиёни шаҳри Дура-Европос метавон донист, ки садаҳо таҳм ва даҳаҳо рада номида мешудаанд 3. Чуноне ки аз ҷадвали радабандии сипоҳи Сосониён дида мешавад, сохтори сипоҳи Сосониён ба сохтори артишҳои имрӯзӣ наздиктар аст. Чунончи, аз рӯи шумори нерӯҳо рада бо отделение, таҳм бо рота, вашт бо батальон, дирафш бо полк, гунд бо бригада ва сипоҳ бо дивизия баробар аст. Бо ҳамин қиёс, размовар бо сержант ё старшина, таҳмдор бо лейтенант ё капитан, ваштсолор бо майор, дирафшсолор бо полковник, гундсолор бо генерал-майор ё генерал-лейтенант ва сипаҳбад бо генерал-полковник ё генерали артиш баробар будаанд.
Артиши электронии Эрон

Артиши электронии Эрон гурӯҳи ҳакерии эронӣ аст, ки гӯё бо ҳукумати Эрон иртибот дорад, ҳарчанд худи ҳукумат ин иртиботро рад мекунад 1. Ба гузориши рӯзномаи, ин гурӯҳ ба раҳбари аршади Эронсавганд ёд карданд 2. Ба навиштаи нашрияи интернетии Бюрои Теҳрон, тарҳи таъсиси артиши электронии Эрон аз ҷониби Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ дар соли 2005 таҳия шудааст. Артиши электронии Эрон масъулияти чанд ҳамлаи киберӣ аз тариқи интернет аз соли 2009, бахусус алайҳи Байду ва Твиттерро ба ӯҳда гирифт 3. Дар соли 2012 як гурӯҳи ҳакерҳо, ки худро Қаллоқҳо эълон карданд (, серверҳои МАГАТЭ -ро шикастанд. Коршиносони амнияти иттилоотӣ тахмин мезананд, ки дар паси ин ҳамла артиши электронии Эрон будааст 4. Дар соли 2013 як генерали Сипоҳи Посдорони Инқилоби Исломӣ изҳор дошта буд, ки Эрон аз рӯи имконоти худ дар ҷои чаҳорумин артиши киберҷинояткорӣ дар ҷаҳон аст. Ин иддаоро израильским институтом исследований национальной безопасности 5 тасдиқ кардааст. Қайдҳо.
Артиши миллии Тоҷикистон

Артиши миллии Тоҷикистон — ҷамъи қувваҳои мусаллаҳи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки бо мақсади ҳимояи кишвар ташкил карда шудааст. Артиши миллии Тоҷикистон 23 феврали 1993 бо қарори Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар заминаи "Фронти халқӣ" ва гурӯҳҳои мусаллаҳе, ки ҳукумати конститутсиониро тарафдорӣ мекарданд, таъсис ёфтааст. Дар марҳалаи аввал ҳадафи асосии таъсиси Артиши миллии Тоҷикистон ташаккули нерӯи ҳарбие буд, ки ба ҳифзи музаффариятҳои истиқлолият қодир бошад, озодии шаҳрвандон ва мухторияту амнияти кишварро таъмин намояд. Вобаста ба таъйиноти мазкур гурӯҳҳои муташаккилу зудамал ташкил карда шуданд, ки вазифаи асосиашон муқовимат бо қувваҳои зиддиҳукуматӣ ва ҳифзи сохти конститутсионӣ буд. Соли 1994 ҷузъу томҳои Вазорати мудофиа қариб тамоми ҳудуди ҷумҳуриро таҳти назорат гирифтанд. Солҳои марҳалаи дуюми ташаккули сифатан нави Артиши миллии Тоҷикистон оғоз ёфт. Ба тайёр намудани афсарони касбӣ дар Коллеҷи ҳарбии Тоҷикистон (ҳоз. Донишкадаи ҳарбӣ) ва муассисаҳои таълимии Федератсияи Русия ибтидо гузошта шуд, низомномаву оинномаҳо ва дигар асноди меъёриву ҳуқуқӣ таҳия гардиданд. Дар ин давра дар Артиши миллии Тоҷикистон Қӯшунҳои хушкигард, Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ, Қӯшунҳои мудофиаи зиддиҳавоӣ ташкил карда шуданд. Ба таъсиси Қӯшуни таъйиноти махсус аҳамияти хоса дода шуд. Баъди имзои Созишномаи сулҳу истиқрори миллӣ байни ҳукумати конститутсионӣ ва роҳбарияти мухолифин марҳалаи сеюми (охирини) таъсиси Артиши миллии Тоҷикистон оғоз гардид. Дар ин марҳала бо ёрии бевоситаи дастгоҳи машваратчиёни Федератсияи Русия дар Артиши миллии Тоҷикистон намудҳои нави қӯшун таъсис дода, усулҳои самарабахши идоракунӣ, омодагии ҷангӣ ва амалиёти қӯшунҳо ба роҳ монда шуданд. Ҳоло Артиши миллии Тоҷикистон аз се намуди қӯшун: Қӯшунҳои хушкигард, Қувваҳои ҳарбии ҳавоӣ ва мудофиаи зиддиҳавоӣ, Қӯшунҳои зудамал иборат аст.
Артиши озодибахши Рус

Артиши озодибахши Рус — гурӯҳи ҳарбиёни яке аз дастаҳои низомии муташаккили зиддишӯравӣ, ки бо сарварии Андрей Власов ташкил ёфта буд. Артиши озодибахши Рус дар солҳои ҶБВ "Дар бораи ҷавобгарии ҷиноятии истилогарони олмонии фашист ва ҳаммаслакони онҳо" маҳкум мешуданд, нисбат ба онҳо истилоҳи Артиши озодибахши Рус истифода мешуд. Тибқи баъзе маълумот шумораи онҳое, ки ҳамчун Артиши озодибахши Рус маҳкум шуда буданд, ба 1 млн нафар мерасад. Артиши озодибахши Рус қисман қатл, баъзеҳо зиндонӣ ва қисми дигар аз имтиёзҳо маҳрум карда шуданд. Сардорони фаъоли Артиши озодибахши аз ҷумла А. А. Власов бо ҳукми Коллегияи ҳарбии Суди Олии ИҶШС (соли 1946) ба қатл расонда шуданд.
Артоболевский, Иван Иванович

(23 март 1963) Артоболевский Иван Иванович, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ. Зиндагинома Хатмкардаи Академияи кишоварзии ба номи К. А. Тимирязев. Оид ба муаммоҳои усулҳои назариявӣ ва амалии омӯзиши динамикаи мошинҳои корӣ, мошинҳои автоматӣ, истифодаи роботу манипуляторҳо ва мошинҳои қадамгузор тадқиқот бурда аст. Солҳои раиси ҷамъияти умумииттифоқии "Дониш", узви раёсати Шӯрои умумииттифоқии ҷамъиятҳои илмию техникӣ ва Кумитаи миллии СССР оид ба механикаи назариявӣ ва амалӣ, президенти Федератсияи байналхалқӣ оид ба назарияи мошину механизмҳо, ноиб-президенти Федератсияи умумиҷаҳонии ходимони илмӣ буд. Вакили Шӯрои Олии СССР (даъватҳои 7, 8, 9). Аз с. 1974 аъзои Раёсати Шӯрои Олии СССР. Ҷоизаҳо Иван Артоболевский барандаи Мукофоти ба номи П. Л. Чебышев мебошад. Бо 5 ордени Ленин ва дигар ордену медалҳои шӯравию хориҷа сарфароз гаштааст.
Артрит

Артрит (аз — банд, буғум, мафсил) — газаки банду буғум, бемориест, ки аз илтиҳоби банду буғум мешавад. Артрит оқибати сил, сӯзок, брутселлёз, тиф, исҳоли хунин, ангина ва ғ., ҳамчунин зарбу лати бандҳо ва манбаи сирояти музмини микробҳо (ҳангоми газаки бодомак, дарди гӯши миёна, иллати узвҳои нафас, иллати дандонҳо ва ғ.) аст. Сирояти тӯлонии микробҳои касалиангез дар пайдоиши бемориҳои музмини бандҳо мавқеи муҳим дошта, боиси инкишофи аллергия мегардад. Заҳролудии тӯлонӣ, хунук хӯрдан, суст шудани қобилияти муҳофизатии организм низ ба пайдоиши артрит мусоидат мекунанд. Дард, варам ва тағйири шакл кардани банд, сурх шудани пӯсти рӯйи банд, беҳолӣ, вараҷа, пасту баланд шудани ҳарорат аломатҳои асосии артрит мебошанд. Ҳангоми кӯҳна гаштани беморӣ бандҳо бадшаклу камҳаракат мешаванд. Дар сурати сари вақт ва дуруст табобат кардан, ки он истифодаи доруҳои пурсамар, варзиши шифоӣ ва масҳро фаро мегирад, бемор шифо меёбад. Ба варзиши шифоӣ ва масҳ фавран баъди нест шудани зуҳури шадиди беморӣ шурӯъ бояд кард. Дар аввал машқҳои одиро иҷро карда, тадриҷан онҳоро мураккаб мегардонанд. Ба бемороне, ки гирифтори артрити музминанду фаъолияти бандҳояшон халал ёфтааст, варзиши шифоии (ҳаракати) муттасил зарур мебошад. Маҳлул ва марҳамҳое, ки ба бандҳо мемоланд, чун воситаи мусаккин истифода мешаванд. Барои масҳ фақат доруҳои таъйинкардаи духтурро истифода бояд бурд. Пешгирии артрит: сари вақт табобат кардани бемориҳои сироятӣ, мунтазам тоза кардани ҷавфи даҳон, худдорӣ аз оббозӣ дар оби хунук ва ғ. Обутоби организм, тарбияи ҷисмонӣ, беҳтар кардани шароити зиндагию меҳнат низ барои пешгирии артрит аҳамияти калон доранд.
Артроз

Остеоартроз (нав:, аз "устухон" + "буғум"), артроз, буғумдард, кумол — иллати музмини бандҳо. Ба Артрозбештар раққосҳо, операторони компютер, варзишгарон ва ғ. бинобар ихтилоли фаъолияти ғадудҳои усораи дохилӣ, дар натиҷаи зарбулати бандҳо, барзиёдии вазн, аз сабаби ихтилоли равандҳои мубодила дар организм, инчунин ҳангоми кори бисёру доимии ҷисмонӣ гирифтор мешаванд. Пӯшидани пойафзори танг низ боиси артрози бандҳои кафи по мегардад. Ҳам бандҳои калон (зону, кос, соқу кафи по, оринҷ) ва ҳам бандҳои хурд, аз ҷумла бандҳои сутунмӯҳра (спондилоартроз), осеб меёбанд. Ҳангоми артроз тағояке, ки сатҳи банди устухонҳоро фаро гирифтааст, тадриҷан вайрону тунук шуда, бофтаи устухон ва пардаи дохилии халтачаи буғум зиён мебинад. Баъзан устухон аз ҳад калон мешавад. Беморӣ аз дарди начандон шиддатноку номуттасили бандҳо оғоз ёфта, ҳангоми кори сабук худ аз худ нест мешавад. Баъд аз кори дуру дарози вазнин дард аз нав пайдо шуда, тадриҷан доимӣ мегардад. Бандҳо андаке варам ва дар аснои даст расондан дард мекунанд, аз хаму ростшавӣ қирс-қирс садо мебароранд. Тағйир ёфтани шакли банд ва дар бандҳои калон ҷамъ шудани моеъ аз эҳтимол дур нест. Муолиҷаи артроз ба муайян кардани банди иллатёфта ва давраи беморӣ вобаста аст. Мақсад аз табобат мӯътадил гардондани раванди мубодилаи моддаҳо дар организм ва аз бори вазнин эҳтиёт намудани банди иллатёфта мебошад. Дар баъзе мавридҳо ҷарроҳӣ низ зарур аст.
Артрология

Артрология (аз — банд ва логия) — як фасли терапия (бемориҳои дарун), ки пайдоиш, ҷараён ва зуҳуроти болинии бемориҳои бандҳо, ҳамчунин усулҳои пешгирӣ, ташхис ва муолиҷаи онҳоро меомӯзад.
Артрогрипоз

Артрогрипоз (— банд ва — хамида, каҷ) — бемории модарзодии бандҳои дасту по. Дар натиҷаи атрофияи мушакҳо ва ба бофтаи чарбӣ иваз шудани торҳои мушак ба амал меояд. Ҳангоми артрогрипоз дастҳо ба бадан ҷафс шуда меистанд; панҷаи даст ва ангуштон мисли чанголи мурғон аст. Пойҳо каҷ ва аз ҳам дур мебошанд. Кафи пойҳо шакли муқаррарии худро гум мекунад. Бо мақсади табобати артрогрипоз аз усулҳои ҷарроҳӣ, раддодӣ (ортопедӣ), бандинагузорӣ, варзиши шифоӣ ва ғ. истифода мекунанд. Табобат ҳар қадар бармаҳал оғоз шавад, натиҷааш ҳамон қадар хубтар аст.
Артур Cанта Рита Да Лима

Артур анта Рита да Лима — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгар.
Артишсолор

Артишсолор — яке аз болотарин дараҷаҳои солорӣ дар нерӯҳои заминӣ ва ҳавоӣ, ниҳодҳои низомӣ, интизомӣ ва амниятӣ, ки ҷойгоҳе болотар аз сипаҳсолор дорад ва баробар бо новгонсолор дар нерӯи дарёӣ аст; генерали артиш 1. Артишсолор дар нерӯҳои мусаллаҳ маъмулан мақоми фармондеҳии олии маҷмуъи созмони низомии ҳар кишвареро дорад ва ё фармондеҳи артиш аст, ки он ягоне амалиётӣ-тактикиест, ки аз як ситод, қароргоҳи фармондеҳӣ, ду — се сипоҳ ва ягонҳои ёрирасон ташкил шуда ва қобилияти амалиётии мустақил дорад 2 3. Вожашиносӣ "Артишсолор" аз ду вожа сохта шуда ва мақулаи дастурии он исм ва сохтвожаи он ба сурати исм (артиш) + исм (солор) аст: артиш ("сарбоз, лашкарӣ, ҷанговар, сипоҳӣ" авестоӣ: -- "гардунасавор, разманда" 4) + солор (эронии бостон: -- 4). Дар сохти ин исм аз фароянди вожасозии таркиб истифода шудааст. "Солор" гунае дигар аз "сардор" аст, ки аз куҳантарин замонҳо ба маънои "раҳбар, пешво, фармондеҳ; генерал" дар номгузории симату дараҷаҳои низомӣ ба кор меравад. Вожаи "артиш" дар забонҳои порсии бостон ва миёна вуҷуд надошта ва бо равиши "пасинсозӣ" (-) аз "артишдор" сохта шуда, ки аз вожаи авестоии "--" (" гардунасавор ", " разманда "; аз " -" – " гардуна " + " -" – " истода " дар эронии бостон) гирифта шудааст. Фарҳангистони забони Эрон ин вожаро сохташуда аз "артиш" + "- дор" ба маънии "дорандаи артиш, сипаҳбад" пиндошта ва "артиш"-ро аз он ҷудо кардаву онро ба маънии "сипоҳ, лашкар" хусусан ва "маҷмуъи сипоҳиён ва нерӯҳои мусаллаҳи кишваре" умуман ба кор гирифтааст 4 5. Фарҳангистони Эрон бо пешниҳоди Анҷумани вожасозии артиш дар соли 1935 "артиш"-ро ҷойгузини истилоҳоти туркӣ-муғулии "қӯшун" кард 6. Ин истилоҳ ҳамакнун дар Тоҷикистон низ расман ба кор меравад 7. Бо таваҷҷуҳ ба ин додаҳо, истилоҳи "артишсолор", ки кӯтоҳшуда аз "артишдорон-солор" (-) аст, барои ҷойгузин кардани дараҷаи низомии "генерали артиш" ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудааст 8. Пешина "Артишдорон солор" (-) баландпоятарин мақоми низомӣ пас аз шоҳаншоҳ дар замони Сосониён буд 9 10. Дар "Замёд яшт" ("Яштҳо", 2331) мардум бино бар пешае, ки доштанд, ба се гурӯҳ тақсим мешуданд: руҳониён ё осрӯнон (авестоӣ: -, -); низомиён ё артишторон (авестоӣ: --) ва кишоварзон ё востриюшон (авестоӣ:.-) 11. Оғози ин тақсимбандӣ, ки дар замони Сосониён бо пайдоиши гурӯҳ чаҳорум – пешаварон ё ҳутухшон – ба авҷи марзбандии дақиқи худ мерасад, дониста нест, вале дар "Корномаи Ардашери Бобакон" ба унвони "Артишторон солор" ишора шудааст. Ба гузориши Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ, мақоми Артишторон солор болотар аз "сипоҳбед" ва тақрибан ҳампоя бо "аргбед" будааст. Аз қаринаҳо чунин бар меояд, ки "Артишторон солор" унвони дигаре барои "Эрон сипоҳбед" аст, ки то замони подшоҳии Хусрав Анӯшервон болотарин мақоми низомӣ дар шоҳаншоҳии Сосониён буд 12. Пайвандҳо.
Артур Барбоза Де Оливейра

Жозе Артур Барбоза де Оливейра — футболбози бразилӣ, муҳофизи рост, муҳофиз.
Артур Антунес Коимбра Жуниор

Артур Антунес Коимбра Жуниор — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгар.
Артур Бойд

Артур Бойд — рассом ва ҳунарманди австралиягӣ аст.
Артур Белотсерковетс

Артур Владимирович Белотсерковетс — футболбози русӣ, муҳофиз.
Артур Балфор

ҳамкори Анҷумани салатанатӣ Артур Балфор (англисӣ: июл 1848 1 2 3,, Шотландия, Подшоҳии Муттаҳидаи Британиёи Кабир ва Ирланд 2 — 19 март 1930 1 2 3,, Ингилистон) — науствазири Подшоҳии Муттаҳида буд. Вай аз ҳизби 1905 буд.
Артур Гонес Лоренcо

Артур Гонес Лорено — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Артур Виктор Гуимаранес

Артур Виктор Гуимаранес — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Артур Валикайев

Артур Рифович Валикайев — футболбози русӣ, нимҳимоятгари пойгоҳӣ.
Артур Виттй

Артур Виттй Коттон (1969, Барселона, Испания) — футболбози испанӣ.
Артур Гашимов

Артур Акимович Гашимов — футболбози русӣ, муҳофиз.
Артур Дряйев

Артур Казбекович Дряйев — футболбози русӣ, муҳофиз.
Артур Григорян (футболбоз)

Артур Акопович Григорян — футболбози русӣ, ҳамлагар.
Артур Дуарте Де Оливейра

Артур Дуарте де Оливейра — футболбози бразилӣ, маснадашро анҷом додааст, ҳамлагар, муррабӣ.
Артур Губайдуллин

Артур Албертович Губайдуллин — футболбози русӣ, зарбазананда (страйкер).