ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абубакр Боқилонӣ

Абубакр Муҳаммад ибни Таййиби Боқилонӣ (1 2 3, Басра 4 — 5 июн 1013 5, Бағдод 5) — мутакаллим ва фақеҳи маъруфи намояндаи ашъария. Зиндагинома Илмҳои замонашро дар зодгоҳаш омӯхта, ба мазҳаби ашъария гароид ва яке аз доиёну мубаллиғони таълимоти ин ҷараён гардид. Азудуддавла ӯро барои баҳсу мунозираҳои илмию шаръӣ бо аҳли эътизол ба Шероз даъват кард. Абубакри Боқилонӣ дар он баҳсҳо ғолиб омада, нуфузу эътибораш байни пайравони муътазила афзуд. Сипас ба Бағдод рафта, то охири умр он ҷо монд. Абубакри Боқилонӣ ҳамроҳи гурӯҳи уламо барои баҳсу муҷодалаҳои илмӣ бо масеҳиён ба Қустантания фиристода шуд. Ӯ дар баҳсҳо ғолиб омада, баъди бозгашт ба Бағдод муддате волии ноҳияи Қазоъ (Ироқ) гардид. Дар охири умр ба таълиму тарбияи шогирдон, аз ҷумла фарзандони Азудуддавла машғул шуд. Абубакри Боқилонӣ бештар аз 50 асар роҷеъ ба фиқҳу калом, ҳифзу ташаккул ва инкишофи таълимоти ашъария, танқиди таълимоту ақоиди мазҳабу фирқаҳои дигари ислом таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон "ат-Тамҳид", "Ал-усулу-л-кабир", "Ҳидояту-л-мустаршидин", "Эъҷозу-л-Қуръон" мебошанд. Аз мазмуни осораш бармеояд, ки Абубакри Боқилонӣ таълимоти илми каломро хеле инкишоф дода, бисёр нуктаҳои таълимоти каломи ибтидоиро аз дидгоҳи муносибати ратсионалистӣ (оқилона) таъбиру таъвил намудааст ва ба муносибати ақлу имон дар фалсафаи калом равшанӣ андохтааст. Аз ин рӯ, мутакаллимони мутааххир Абубакри Боқилониро дар адабиёти фалсафӣ тарғиботгари каломи ратсионалистӣ мешуморанд.
Муҳаммад ибни Ҳасани Ёркасӣ

Ёркасӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Ҷаъфар (1055, рустои Ёркас, Самарқанд — 1126, рустои Чокардиза, Самарқанд) — фақеҳ ва қории Қуръон. Зиндагинома Дар Самарқанд назди қозӣ ва имом Муҳаммад ибни Аҳмад ал-Хаффоф таълим гирифта, аз имомхатиб Абубакр ибни Ҳамза ал-Мадинӣ ва қозӣ Абуалӣ ал-Ҳасан ибни Муҳаммад ал-Фуқоӣ ахбор шунидааст.
Абубакри Самарқандӣ

Абубакр Муҳаммад ибни Ямони Самарқандӣ — фақеҳ, мутакаллим, муҳаддис ва аз уламои ҳанафимазҳаби форс-тоҷик. Зиндагинома Абубакр Муҳаммад ибни Ямони Самарқандӣ ҳаёти худро дар зодгоҳаш шаҳри Самарқанд, ки маркази илмӣ ва фарҳангии Мовароуннаҳр маҳсуб мегашт, гузаронидааст 2. Таълифот.
Абубакр Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ

Абубакр Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ — сипаҳсолори Хуросон ва нахустин намояндаи Оли Муҳтоҷ.
Абубакр Зайналобиддин Абдулкалом

Абубакр Зайналобиддин Абдулкалом 7 (октябри 1931 – 27 июли 2015) – олим ва арбоби давлатии Ҳиндустон, Президенти Ҳиндустон. Пайвандҳо.
Абубакр Муҳаммади Дарбандӣ

Абубакр ибни Мӯсои Дарбандӣ (1058 ё 1068, Дарбанд — 1145, Бағдод) — ориф, зоҳид, фақеҳ, муҳаддис ва илоҳиётшинос, муаллифи "Райҳону-л-ҳақоиқ ва бӯстону-л-дақоиқ", устоди Абутоҳири Исфаҳонӣ.
Абубакр Муҳаммади Хуҷандӣ

Абубакр Муҳаммад ибни Собит ибни Ҳасан ибни Алии Хуҷандӣ — фақеҳ, шоир, донишманди форс-тоҷик, падари Абусаид Муҳаммади Хуҷандӣ. Зиндагинома Ба таҳсил дар зодгоҳаш шурӯъ намуд ва баъдан барои омӯзиши илмҳои мутадовили давр ба Самарқанду Бухоро рафт. Пас аз хатми таҳсили Мадраса ба Марв омад ва ба ваъзгӯӣ машғул шуд. Дар баъзе маҷлисҳои ваъзи ӯ адибон, сиёсатмадорон аз қабили Низомулмулк, Авфӣ, Озар, Абубакри Қазвинӣ иштирок карда, ба маҳорати Абубакр баҳои баланд додаанд. Низомулмулк ӯро барои кор ба мадрасаи Низомияи Исфаҳон даъват кард. Пас аз вафоти Низомулмулк ин Мадраса дар ихтиёри Абубакр монд. Абубакр бунёдгузори хонадони Оли Хуҷанд мебошад, ки дар Исфаҳон тақрибан 200 сол фаъолият доштанд. Абубакр инчунин сарвари мазҳаби шофеӣ буд. Осор.
Абубакр Раҷабов

Абубакр Ашурович Раҷабов (31.07.1982, н. Шаҳринав), забоншиноси тоҷик. номзади илмҳои филология. Зиндагинома Абубакр Раҷабов солҳои 2000-2005 дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон дар факултети шарқшиносӣ, шуъбаи забони арабӣ таҳсил намудааст. Солҳои 2007-2011 ассистенти кафедраи назария ва амалияи забоншиносии факултети филологияи тоҷики ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ, 2011-2013 методисти шуъбаи ѓоибонаи факултети филологияи тоҷик, ассистенти кафедраи назария ва амалияи забоншиносии факултети филологияи тоҷики ДДОТ ба номи Садриддин Айнӣ, аз соли 2013 то инҷониб ассистент, баъдан аз соли 2018 муаллими калони кафедраи назария ва амалияи забоншиносии факултети филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Рисолаи илмиро зери унвони "Хусусиятҳои овоӣ ва сохторию маъноии калимаҳои иқтибосии арабӣ дар гӯишҳои ҷанубии забони тоҷикӣ" бо роҳбарии д.и.ф., узви вобастаи АМИТ, профессор С.Раҳматуллозода дифоъ намудааст. Муаллифи 10 мақолаи илмӣ аст. Осор.
Абубакр Рӯҳонии Самарқандӣ

Абубакр Рӯҳонии Самарқандӣ — шоир и форс-тоҷик, шогирди Рашидии Самарқандӣ. Зиндагинома Дар Самарқанд ба дунё омад ва дар Ғазнаву Бухоро болид. Аз Рашидии Самарқандӣ фанни шеър омӯхт. Аз маддоҳони Баҳромшоҳи Ғазнавӣ ва бархе Хоразмшоҳиён буд. Саранҷом, аз мадеҳагӯӣ даст кашид ва ба силки дарвешон даромад 1. Ба Рӯҳии Самарқандӣ низ шуҳрат дорад.
Абубакри Мутаҳҳар Ҷамолии Яздӣ

Абубакр ибни Мазҳар Ҷамолии Яздӣ — файласуф ва донишноманигори форс-тоҷик, муаллифи донишномаи "Фаррухномаи Ҷамолӣ".
Абубакр Муҳаммади Зушӣ

Зушӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Абдуссаййид ибни Юсуф ибни Ҳасан ибни Муҳаммади Ҷаллоби Сурмории Нурӣ — муҳаддис. Зиндагинома Замони таваллуд ва вафоташ маълум нест. Дар Зушӣ — яке аз деҳаҳои бостонии Бухоро таваллуд ёфтааст. Дар Самарқанд аз Абуаҳмад Абдурраҳмон ибни Исҳоқи Реғзамунӣ ҳадис шунидааст. Абуҳафс Умар ибни Муҳаммади Насафӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардааст.
Абубакр Рабеъ

Абубакр Рабеъ (Абубакр Рабеъ ибни Аҳмади Ахавайнии Бухорӣ номаълум – 983 984) — табиб. Зиндагинома Кунияи ӯро "Абубакр", "Абуҳаким" зикр кардаанд. Бо номҳои Ахавӣ, Ахавайн, Аҷавайнӣ низ шуҳрат ёфтааст. Роҷеъ ба рӯзгори асри Абубакр Робеъ ахбори саҳеҳе дар даст нест. Аз матни асараш "Ҳидоят-ул-мутааллимин фӣ-т-тиб" бармеояд, ки Абубакр Робеъ аз пизишкони маъруфи асри хеш буда, тамоми умр ба табобат машғул будааст. Абубакр Робеъ дар муолиҷаи молихулиё дасти тамом дошта, ба унвони "пизишки девонагон" низ шинохта шудааст. Тибқи шаҳодате, ки аз асари номбурда бармеояд, маълум мегардад, ки Абубакр Робеъ аз аҳли Бухоро будааст. Маъруфтарин асари Абубакр Робеъ "Ҳидоят-ул-мутааллимин фӣ-т-тиб" буда, муаллиф дар он аз таҷрибаҳои беш аз 30-солаи худ ёд кардааст. Абубакр Робеъ дар ин китоб борҳо ба навъи беморӣ ва номи беморони таҳти дармони худ ишора мекунад. Абубакр Робеъ дар таълифи асари мазкур аз таҷрибаҳои бузургоне ба монанди Муҳаммад Закариёи Розӣ, Собит ибни Қурра, Яҳё ибни Мосуя, Ҷолинус, Буқрот ва диг. баҳра бурдааст. Ба қавли Низомии Арӯзии Самарқандӣ ва дигар уламои муътабар, "Ҳидоят-ул-мутааллимин фӣ-т-тиб", ки бо номи "Китоби ҳидоя" шуҳрат ёфтааст, аз ҷумлаи китобҳои дарсии мутадовил дар асрҳои миёна маҳсуб мешудааст. Осор Асарҳои зеринро ба Абуабдуллоши Нотилӣ нисбат медиҳанд: "Вуҷуд ва шарҳи исмиҳи" ("Вуҷуд ва шарҳи номи он"), "Илми иксир" (кимиё). Ин асарҳо то замони мо боқӣ намондаанд.
Абубакр ибни Арабӣ

Абубакр Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ал-Маъофирӣ, маъруф ба Абубакр ибни Арабӣ — таърихнигор, қозӣ, муфассир, фақеҳ ва муҳаддиси Намояндаи мактаби фиқҳи моликӣ 4. Баъзан ӯ бо "шайхи бузурги тасаввуф" Ибни Арабӣ иштибоҳ мешавад.
Алоуддини Косонӣ

Абӯбакр ибни Масъуд ибни Аҳмади Косонӣ — донишманд ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик. Зиндашгинома Соли таваллуди ӯ дар сарчашмаҳои таърихӣ зикр нашудааст. Зодгоҳи ӯ шаҳри Косон аст, ки дар назди Шош воқеъ мебошад. Ӯ бо лақаби "Малику-л-уламо Алоуддини Ҳанафӣ" машҳур аст. Косонӣ дар назди Муҳаммад ибни Аҳмад ибни Абӯаҳмади Самарқандӣ илмҳои динии замонашро омӯхта, аксари таснифоти ӯ, аз ҷумла китоби "Туҳфатул-фуқаҳо" ва дигар китобҳои усулро фаро мегирад. Аллома Косонӣ Муҳаммад ибни Аҳмадро ҳамчун олими комил шинохт ва аз ӯ ҳамаи илмҳоро омӯхт. Муҳаммад ибни Аҳмад духтаре дошт, ки бо номи Фотимаи фақеҳа ва олимаи машҳур буд. Фотима китоби "Туҳфатул-фуқаҳо"-и падарашро ҳифз намуда буд ва аз нигоҳи ҳусну ҷамол яке аз зеботарин занҳои замонаш буд. Ҳатто ки бисёре аз шоҳзодагон ӯро аз падараш хостгорӣ карда буданд, лекин падараш хостаи онҳоро напазируфт. Дар ин овон Аллома Косонӣ ба китоби "Туҳфатул-фуқаҳо"-и устодаш шарҳе бо номи "Бадоеъу-с-саноеъ фӣ тартиби-ш-шароеъ" навишта, онро ба устоди худ тақдим намуд. Устодаш баъд аз дидани ин китоб бисёр хушҳол шуда, духтарашро ба шогирдаш Аллома Косонӣ ба занӣ дод ва китобашро маҳри духтараш қарор дод. Пас аз ин рӯйдод дар байни уламо ин сухан машҳур гардид, ки мегуфтанд: "Шараҳа Туҳфа"-таҳу ва тазавваҷа ибнатаҳу", яъне китобашро шарҳ дод ва бо духтараш издивоҷ кард. Ба ғайр аз ин Аллома Косонӣ китобҳои дигаре низ таълиф намудааст, ки аз миёни онҳо метавон китоби "Ас-султонул-мубин фӣ усулид-дин"-ро ном бурд. Ибни Адим мегӯяд: Аз Зиёуддин ибни Хумайси Ҳанафӣ шунидам, ки мегуфт: Дар лаҳзаҳои вопасини ҳаёти Аллома Косонӣ назди ӯ будам. Дар ин асно ӯ ба хондани сураи "Иброҳим" шуруъ намуд, то ин ки ба ин оят расид: "Юсаббитуллоҳуллазина оманӯ бил-қавлис-собити фил-ҳаётид-дунё вал-охира" ва пас аз хондани ин оят аз олам чашм пӯшид. Вафоти Аллома Косонӣ дар рӯзи якшанбе, 10-уми моҳи раҷаби соли 587 ҳиҷрӣ, пас аз намози пешин воқеъ шудааст. Ҷасади ӯро дар паҳлӯи ҳамсараш Фотимаи фақеҳа дар дохили мақоми Иброҳими Халил дар шаҳри Ҳалаб ба хок супурданд.
Абубакр Қутбии Аҳарӣ

Абубакр Қутбии Аҳарӣ — таърихнигор и дарбори Ҷалоириён 1, муаллифи "Таърихи шайх Увайс".
Абубакр ибни Ҳомид

Абубакр ибни Ҳомид — давлатмард ва сиёсатмадори даврони Сомониён, котиби дарбори Исмоили Сомонӣ, вазири Аҳмад ибни Исмоил.
Ибни Фақеҳ

Ибни Фақеҳ, Абубакр Шаҳобуддин Аҳмад ибни Исҳоқ (? — 902, Ҳамадон) — ҷуғрофиёдон, адиб, сайёҳ ва таърихнигор и арабинависи форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Ҳамадон ба дунё омадааст. Ибни Фақеҳ якчанд асар навиштааст, ки аз миёни онҳо "Китобу-л-аҷоиб" ва "Китобу-л-булдон" ("Китоби кишварҳо") машҳур мебошанд. То ҳол як қисми "Китобу-л-булдон" (5 ҷилд) боқӣ монда, аз 2000 саҳифа иборат аст. Асари Ибни Фақеҳ соли 1022 тавассути Абулҳасан Алӣ ибни Ҷаъфари Шазрӣ ба таври эҷодкорона бо номи "Мухтасару-л-булдон" таҳрир шудааст, ки аз он се нусхаи хаттӣ боқӣ мондааст. Соли 1923 аз ганҷинаи дастхатҳои остони Қудс (ш. Машҳад) дастхатти пурраи қисми дуввуми асари "Китобу-л-булдон" ёфт шуд, ки дар бораи шаҳрҳо ва мардуми Хуросон, Мовароуннаҳр, Озарбойҷон, Аррон ва Арманистон маълумоти муҳимми ҷуғрофиёӣ ва этнографӣ дорад. Маълумоти Ибни Фақеҳ дар бораи ҷуғрофиёи таърихӣ ва мардуми Осиёи Миёна ҷолиби диққат аст, зеро дар асоси сарчашмаҳои хаттӣ ва шоҳидони воқеаҳо – тоҷирон, ҳарбиён ва ҳоҷиён навишта шуда, масофаи байни шаҳрҳо дақиқ сабт шудаанд. Ибни Фақеҳ вазъи иқтисодии Мовароуннаҳр, мавзеъҳои ҷуғрофиёӣ – Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд, Урганҷ, Марв, Тирмиз, Устурушана, Кеш, Чағониён, Бадахшон, Хатлон ва ғ-ро нисбатан пурра тавсиф кардааст. Маълумоти Ибни Фақеҳ дар бораи Девори Бухоро, Девори Қиёмат ва дарвозаҳои он, Дарвозаи Оҳанин, маъбади Навбаҳор ва тавсифи этнографии халқиятҳои турку славян нодир мебошанд. "Китобу-л-булдон" дар давраи ҳаёти Ибни Фақеҳ машҳур гардид ва ҷуғрофиёнигорони баъдӣ Муқаддасӣ (асри 10), Аҳмади Тӯсӣ (асри 12), Ёқути Ҳамавӣ (асри 13), Абдуррашид ал-Бокувӣ (асри 15) ва дигарон аз он истифода бурдаанд.
Абубакри Насафӣ

Абубакри Насафӣ (? — 915, Бухоро) — нахусткотиб ва вазири муваффақи дарбори Сомониён. Зиндагинома Аслу насабаш бар Моҳуя мерасад. Вай аз вузарои хушноми Давлати Сомониён ба шумор рафта, дар давраи ҳукмронии амир Исмоил ибни Аҳмад ва минбаъд дар аҳди Аҳмад ибни Исмоил ин шуғлро бар уҳда доштааст. Муаррихон сиёсат ва вазорати ӯро ифтихоромез ва мудабиррона нигоштаанд.
Абубакри Байҳақӣ

Абубакр Аҳмад ибни Ҳусайни Байҳақӣ — муҳаддис ва фақеҳи барҷастаи шофеъии хуросонӣ, падари Абуалии Байҳақӣ. Зиндагинома Дар Исфароин, Тус, Ҳамадон, Нишопур, Рӯдбор, Бағдод, Кӯфа ва Макка такмили илм кардааст. Осори боқимонда Аз Байҳақӣ осори илмии арзишманди бисёре ба мерос мондааст, ки китобҳои "Сунани Кубро", "Сунани Суғро", "ал-Маориф", "Асмо ва сифот", "Далоили нубувват", "Одоб", "Тарғибу тарҳиб", "Аҳкому-л-Қуръон" аз ҷумлаи онҳоянд. Китобҳои Байҳақӣ бештар дар таъйиди мазҳаби имом Шофеӣ ва радди назароти уламои мазҳабҳои дигар навишта шудаанд.
Абубакри Зарахшӣ

Зарахшӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Саид ибни Ҳам ибни Довуд ибни Сулаймон (фавт 1009, Зарахш, Бухоро) — ровии ҳадис. Аз ал-Ҳайсам ибни Кулайб ибни Абулфазл Муҳаммад ибни Аҳмад ас-Сулламӣ ва Абуҳафс ал-Иҷлӣ ҳадис ривоят кардааст. Нисбаи ӯ баргирифта аз номи деҳаи қадими Бухоро — Зарахш аст.
Наршахӣ

Абӯбакри Наршахӣ (Абӯбакр Муҳаммад бинни Ҷафар Наршахӣ) — муаррихи асри, дар Наршах, наздикии Бухоро ба дунё омадааст, муаллифи асари Таърихи Бухоро аст. Таърихи Бухоро таълиф шудааст ва якчанд маротиба таҳрир карда шудааст. Соли 1128 Абӯнасри Аҳмад ибни Муҳаммад Қубовӣ асари А. Наршахиро ба забони форсӣ гардонидааст. Баъд аз ним аср Муҳаммад ибни Зуфар ин асарро таҳрир кардааст. Бори охир Таърихи Бухоро дар асри таҳрир карда шудааст. Ба инҷо ҳам нигаред Манобеъ.
Абубакри Кулӯй

Абубакри Кулӯй (? — 1366, Самарқанд) — ҳунарманд ва яке аз роҳбарони шӯриши Сарбадорони Самарқанд. Зиндагинома Дар вақти ҳуҷуми муғулҳо ба Мовароуннаҳр амирони иёи Миёна Ҳусайн ва Темур дар муҳорибаи назди Чирчиқ шикаст хӯрда ба Балх гурехтанд. Абубакри Кулӯй бо ҳамроҳии Мавлонозода ва Мавлоно Хурдаки Бухороӣ муҳофизати Самарқандро ташкил намуда, хони муғулҳо – Илёсхоҷаро маҷбур кард, ки Самарқандро тарк кунад. Мудофиаи Самарқанд давоми шӯриши сарбадорон буд. Баҳори 1366 Темур ва Ҳусайн ба Самарқанд баргашта, шӯришро бераҳмона пахш карданд ва Мавлоно Хурдаки Бухороӣ ва Абубакри Кулӯйро бо ҳилаю фиреб ба қатл расониданд.
Абубакри Наққош

Абубакр Муҳаммад ибни Ҳасан ибни Муҳаммад ибни Зиёд ибни Ҳорун ибни Ҷаъфар ибни Синд — қории Қуръон, муҳаддис ва муфассири бағдодии эронитабор, муаллифи "Шифоу-с-судур", "ал-Абвоб фӣ Қуръон" ва "ал-Муъҷами кабир".
Ибни Фарғонӣ

Абубакр Муҳаммад ибни Мусо Воситӣ маъруф ба Ибни Фарғонӣ (? — 932 ё 942, Марв) — донишманд ва орифи хуросонӣ. Зиндагинома Аслан аз Фарғона буда, дар Восит мезист. Баъди сафарҳои зиёд (ба қавле, ба зиёда аз 70 шаҳр) чанде дар Бовард иқомат ихтиёр кард, аммо чун мардум ба суханони ӯ сарфаҳм нарафтанд, аз он ҷо ба Марв рафта, ҳамон ҷо то охири умр зиндагӣ кард. Воситӣ бо орифони шинохта Ҷунайди Бағдодӣ ва Абулҳасани Нурӣ ҳамсуҳбат гашта буд. Ба қавли Абдуллоҳи Ансорӣ, Воситӣ як устод — Ҷунайди Бағдодӣ ва як шогирд — Абулаббоси Сайёрӣ дошт. Андешаҳои фалсафӣ Дар бораи Воситӣ дар тазкираҳо нақлу ривоятҳои фаровон оварда, андешаҳои ӯ роҷеъ ба масъалаҳои гуногуни фалсафӣ ва ирфонӣ баён ёфтаанд. Чунончи, дар "Тазкирату-л-авлиё" нақле оварда шудааст, ки баёнгари таҳаммулпазирии динии ӯ мебошад. Рӯзе Воситӣ ҳангоми гузар кардан аз назди қабристони ҷуҳудон гуфт: "Ин қавмеанд ҳама маъзур ва эшонро узр ҳаст". Мардумон ин суханро шунида, ӯро ба сарои қозӣ кашиданд. Қозӣ бар ӯ бонг зад, ки ин чӣ сухан аст, ки ту гуфтаӣ, ки ҷуҳудон маъзуранд? Воситӣ гуфт: "Аз он ҷо, ки қазои ту аст, маъзур наянд, аммо аз он ҷо, ки қазои Ӯ (Худо)-ст, маъзуранд". Воситӣ машғулшавӣ ба тоату ибодати пайвастаро накуҳиш карда (габрии маҳз хонда), муридону шогирдонро ба илму ирфон ташвиқ мекард. Аз суханони Воситӣ бармеояд, ки ӯ муътақид ба тавҳиди ирфонӣ ва ваҳдати вуҷуд (ҳама Ӯст) буд ва дар айни замон маърифати Худоро ғайриимкон медонист: "Шинохти тавҳид вуҷуди ҳеч кас менапазирад ва касро заҳраи он нест, ки қадам ба саҳрои вуҷуд ниҳад. Ҳар кӣ бо вуҷуди Ӯ хутбаи вуҷуди худ мехонад, бар куфри худ сиҷил (ҳукм) мекунад ва ҳар кӣ бо вуҷуди худ хутбаи вуҷуди Ӯ мехонад, бар ширки худ гувоҳӣ медиҳад ва ҳар кӣ бо ҳастии Ӯ ҳастии худ талабад, кофир аст ва ҳар кӣ худ ҳастии Ӯ талабад, ношинохта аст. Ҳар кӣ худро дид, Ӯро надида ва ҳар кӣ Ӯро дид, худро надид ва аз худаш ёд наёяд, ҷон аз шодӣ бурида ва дар пардаи иззат бимонд" (Аттор. "Тазкирату-л-авлиё"). Гуфтаҳои зерини Воситӣ, ки Абдурраҳмони Ҷомӣ дар "Нафаҳоту-л-унс" ба нақл аз Абдуллоҳи Ансорӣ овардааст, далели дигари муътақид ба тавҳиди ирфонӣ будани ӯ аст: "Ману Ӯ ва Ӯву ман, карди ману подоши Ӯ, дуои ману иҷобати Ӯ — ҳама санавият асту дугонагӣ. Он кӣ гӯяд, наздикам, дур аст ва он кӣ дур аст, дар ҳастии Ӯ нест аст. Тасаввуф ин аст". Дар байни андешаҳои Воситӣ ақидаи ваҳдати шуҳуд ("ҳама аз Ӯст") низ ба назар мерасад: "Ҳар кӣ хешро аз Худой бинад ва ҷумла ашёро аз Худой бинад, бениёз шавад аз ҷумлаи ашё ба Худо". Воситӣ роҷеъ ба дигар масоили ирфону фалсафа, аз қабили ҷамъ ва тафриқа, хавф ва раҷо, убудият ва рубубият, қидам ва ҳодис, азал ва абад, зикр, маҳаббат, тавба, каромот, иттисол, таносуби анбиё ва авлиё ибрози андеша кардааст. Ба қавли ӯ "хавф ва раҷо ду маҳоранд, ки аз беадабӣ бозмедоранд"; "шод будан ба каромот аз ғурур ва ҷаҳл аст ва лаззат ёфтан ба иттисол навъе аст аз ғафлат", "ниҳояти дараҷаи авлиё бидояти дараҷаи анбиё аст".
Абубакри Нахшабӣ

Абубакри Нахшабӣ (? — қарни Х) — давлатмард ва надими Наср ибни Аҳмад, ки баъдҳо ба мазҳаби ботиния гаравид. Ӯ бо ташвиқи яке аз пайравони фирқаи ботиния дар чаҳоряки аввали асри Х — Муҳаммад Аҳмади Нахшабӣ ба ин мазҳаб гаравида, баъдтар яке аз мубаллиғони ботиния гардид ва чанд нафари дигар, амсоли дабири хос Ашъас ва язнааш — Абумансури Чағонии Оризро ба ин мазҳаб овард.
Абубакри Караҷӣ

Фахруддин Абубакр Муҳаммад ибни Ҳусайни Караҷӣ,) — риёзидон ва обшиноси эронӣ 3. Ҳамдавраи Абурайҳони Берунӣ, Закариёи Розӣ ва Ибни Сино будааст, аммо касе ӯро ба андозаи ин се тан намешиносад. Дастовардҳои илмии ӯ то чанде пеш ношинохта буд, то ин ки дар соли 1853, шарқшиноси олмонӣ Фронтс Вупка бахше аз китоби "Алфахрӣ"-и ӯро ба забони фаронсавӣ ва ҳамроҳ бо таҳлиле мунташир сохт. Фронтс Вупка дар китоби худ собит кард, ки бахши азиме аз корҳои Фибуночӣ аз риёзидонҳои мусулмон ва ба хусус Караҷӣ ахз шудааст. Караҷӣ дар илми ҳисоб ва ҷабр дорои таҳқиқоту навиштаҳои муҳимме аст. Вай дар поягузории усулӣ дар ҷабр, решаёбии ададҳо ва ҳалли муодилот нақши муҳиммеро дар таърихи илми ҷаҳон дорост. Дар заминаи улуми корбурдӣ ва муҳандисӣ низ Караҷӣ соҳиби назариёти нав ва навиштаҳои арзандае мебошад. Зиндагинома Караҷӣ дар садаи чаҳорум ва панҷуми ҳиҷрӣ мезист. Ӯ бар бунён ва асоси риштаҳои риёзӣ чирагӣ ёфт, дар оғози садаи панҷум ба пойтахти илмии ҷаҳони ислом, Бағдод рафт. Ба хубӣ ошкор нест, ки Караҷӣ то чӣ замоне дар Бағдод ба сар мебурдааст. Аммо гӯё пас аз қатли вазири Бағдод (Фахрулмулк), ки пуштибони Караҷӣ ба шумор мерафт, ин шаҳрро ҳаросон раҳо карда ва ба зодгоҳи худ (Караҷ) бозгаштааст (403 ҳиҷрӣ ё пеш аз он). Дар онҷо бинобар дастури Абуғоним Маъруф Ибни Муҳаммад вазиру дабири вежаи Манучеҳр ибни Қобус ва шоиру адиби фарҳехтаи эронӣ дар бораи "Обҳои дарунии замин ва равиши берун овардани онҳо" гуфтореро менигорад, ки фароянди он пажӯҳиши корбурдӣ ва бузургтарин шоҳкори Караҷӣ аст. Ҳосили он китоб "Анботу-л-миёъи-л-хуфия" аст. Вафоти ӯ дар соли 420 ҳиҷрӣ мутобиқ ба 1029 мелодӣ (32 сол пеш аз Абурайҳони Берунӣ) рӯй дод. Осор Муаллифи рисолаҳои "Китобу-л-кофӣ фӣ-л-ҳисоб", "Китобу-л-ҷабр ва-л-муқобала ва ҳува маъруф би-л-фахрӣ" (номи мухтасараш "Ал-фахрӣ" буда, тақрибан соли 1010 навишта шудааст). Китоби аввал аз 70 боб иборат аст. 43 боби он ба ҳисоб, бобҳои ба ҳандаса, бобҳои ба алҷабр бахшида шудаанд. Абубакри Караҷӣ рисолаҳои Абукомили Мисрӣ, Абулвафои Бузҷонӣ, Муҳаммади Хоразмӣ ва "Арифметика"-и Диофантро мукаммал омӯхта, дар "Ал-фахрӣ" илми риёзии замонаашро такмил додааст. Қисми тарҷумаи фаронсавии ин рисола дар Порис маҳфуз аст. Аз Абубакри Караҷӣ ғайр аз асарҳои дар боло номбаршуда осори гаронбаҳое боқӣ мондааст, ки "Мухтасар фи-л-ҳисоб ва-л-масоҳат", "Ҳисоб-ул-ҳинд" ва ғайра аз қабили онҳоянд. Рисолаҳои Абубакри Караҷӣ дар таърихи инкишофи илми риёзии Шарқ роли муҳим бозидаанд ва ба тараққии риёзӣ дар Аврупо таъсири ҷиддӣ расонданд.
Абубакри Тӯсӣ

Шайх Абубакр ибни Абдуллоҳи Тӯсӣ, маъруф ба Шайх Абубакри Нассоҷ — ориф, сӯфӣ, зоҳид ва донишманди форс-тоҷик, муриди Абулқосими Гургонӣ ва Абубакри Динаварӣ.
Абубакри Рубобӣ

Абубакри Рӯбобӣ (982, Марв — 1020, Ғазнӣ) — мусиқидон, навозанда, ҳофиз ва охангсози форс-точик. Зиндагинома Асосҳои ибтидоии шеъру мусиқиро дар зодгоҳаш фаро гирифта, сипас барои такмили дониш ва ҳунар ба шаҳрҳои Бухорову Самарқанд рафт. Дар мактаби ҳунарии Бухоро асосҳои назариявӣ ва амалии мусиқиро омӯхт. Муддати зиёде дар Ғазна зист ва сарварии ҳунармандони дарбори султон Маҳмуди Ғазнавиро ба уҳда дошт. Дар сарояндагӣ пайрави сабки Абуамир буда, сурудҳои халқӣ (фахлавиёт)-ро хеле устодона мехонд. Мисли Абуамир сабки сарояндагии қадамии мардуми Хуросонро такмил додааст ва аҳли мусиқӣ ба ӯ номи фахрии "Хуросонгӯ"-ро додаанд. Дар сознавозӣ низ анъанаҳои қадимии ниёгони худро идома додааст. Аз ин рӯ ӯро бо унвонҳои "Бубакри Рубобӣ" ва "Мутриби Мовароуннаҳрӣ" низ ном мебурданд. Дар ҳунари музҳикӣ (мазҳака) ҳам истеъдоди хоса дошта, дар иҷрои асарҳои мазҳакавии мусиқӣ бештар комёб шудааст. Абубакри Рубобӣ шогирдони зиёде тарбия намудааст, ки маъруфтаринашон Ситтии Заррин, Муҳаммади Хушнудӣ, Муҳаммади Қаввод, Андалеб, Абдурраҳмони Хонанда, Бобои Музҳик, Амири Музҳик, Нури Хонанда мебошанд.
Абубакри Шиблӣ

Абубакр Дулаф ибни Ҷаъфар ибни Юсуф Шиблии Хуросонӣ (1, Сомарро, Вилояти Салоҳаддин 2 ё Бағдод 2 — 30 июл 946 ё 945 3) — сӯфӣ, зоҳид ва орифи форс-тоҷик, муосири Ҷунайди Бағдодӣ, Мансури Ҳаллоҷ ва Абуҳафси Ҳаддод.
Абубакри Теҳронӣ

Абубакри Теҳронӣ — девонсолор, қозӣ, муншӣ ва таърихнигор и форс-тоҷики дарбори туркманони Оқоюнлу ва Қарақуюнлу. Зиндагинома Дар бораи аҳвол ва зиндагонии ӯ иттилооти кофӣ дар даст нест. Абубакри Теҳронӣ аслан аз Исфаҳон аст, вале нисбаи "Теҳронӣ"-и ӯ марбут ба қасабаи Терон — Каруни устод будааст. Чунончи, намунаҳои фармонҳои султон Узун Ҳасан, нома ба султони Миср, Пир Аҳмад Қароман-оғлӯ ва ғайра, ки Абубакри Теҳронӣ тадвин кардааст, аз маҳорати баланди ӯ шаҳодат медиҳанд. Абубакри Теҳронӣ бо дархости султон Узун Ҳасанбек соли 1471 китоби "Таърихи Диёрбакрия"-ро иншо кард. Ин китоб ба забони форсии махлут ба забони арабӣ таълиф шуда, дорои иттилооти фаровон ва бикр дар робита бо таърихи сиёсӣ-иҷтимоӣ ва низомии силсилаҳои туркмани Оққуюнлу ва Қароқуюнлуи Эрон аст.
Абубакри Хоразмӣ

Абубакри Хоразмӣ (Муҳаммад ибни Аббос (935, Хоразм – 993, Нишопур) — шоир ва донишманди арабизабони тоҷик. Зиндагинома Падараш аз хоразмиён, модараш хоҳари муаррихи маъруф Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ (839 – 923) будааст, аз ин рӯ ба вай лақаби Табархазӣ дода буданд. Бо мақсади омӯзиши амиқи улуми замон ва сайру саёҳат дар ҷавонӣ ба Ироқ, Сурия, Ҳалаб ва дигар кишварҳо сафар карда, бо донишмандону адибони он ҷойҳо вохӯрдааст. Пас аз сафарҳо ба Бухоро омада, ба хидмати дарбори Сомониён ворид шуд ва бо вазири Сомониён Абуалии Балъамӣ робитаи дӯстӣ барқарор намуд. Пас аз муддате ба Систону Шероз сафар кард; аз он ҷо ба Нишопур омад ва ба кори таълиму тадрис машғул шуд. Бо хонадони Бувайҳиён (ҳукмронӣ 935 – 1055) наздикӣ дошт, аз ин рӯ, ба таъқиботи вазири Сомониён Абулҳусайни Утбӣ (солҳои вазирӣ 977 – 986) гирифтор шуд ва ба ҷониби Исфаҳон назди Соҳиб ибни Аббод рафт. Пас аз вафоти Утбӣ боз ба Нишопур баргашт. Осори шоир Аз Абубакри Хоразмӣ маҷмӯае бо номи "Расоил" ва девони ашъор боқӣ мондааст. Дар "Расоил" номаҳои ба ашхоси гуногун навиштаи Абубакри Хоразмӣ фароҳам омадаанд. Онҳо барои омӯхтани таърих ва хусусиятҳои насри бадеии садаи аҳамияти калон доранд. "Расоил" дар Истанбул ва Бамбай ба табъ расидааст. Дар девони ашъори Абубакри Хоразмӣ қасидаҳо, ғазалҳо, марсияҳо, ҳаҷвияҳо ва ғайра ҷамъоварӣ шудаанд. Абубакри Хоразмӣ дар ашъори ҳаҷвиаш баъзе ходимони давлат, халифаҳои Аббосиён, ашхоси коҳилу муфтхӯрро мазаммат кардааст. Шоир хонандаашро ба азму субот, дурӣ ҷустан аз дӯстони риёиву рафтори ношоиста даъват менамояд.
Себавайҳ

Себавайҳ ё Себуя — аз донишмандони эронии сарфу наҳви забони арабӣ ва пешвои мактаби наҳвии Басра.
Абуда (футболбоз, тав. 1989)

Жусимар Лима Пакеко — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгари пойгоҳӣ.
Албубасир

Абубакр Ҳасан ибни Хасиб — пизишк ва ахтарбини эронӣ 1, ки бештари осораш ба забонҳои форсӣ ва арабӣ аст.
Абуда (футболбоз, тав. 1986)

Адайлон Перейра Куэлю — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.