Ворӯ

Ворӯ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ворӯи ноҳияи Панҷакент. Аз Ворӯ то маркази ноҳия 85 км; роҳи автомобилгард. Аҳолиаш 1347 нафар, тоҷикон. Ҷуғрофиё Ворӯ дар қисмати ҷанубу шарқии ноҳияи Панҷакент, дар нишебии кӯҳи Ӯлғар (аз суғдии абарғар — кӯҳи баланд) ва қисмати ғарбии қаторкӯҳҳои Ҳисор, дар соҳили чапи дарёи Ворӯ, дар баландии 2300-3000 м аз с. б. ҷойгир аст. Баъди солҳои 60-уми асри ХХ баъзе оилаҳои Ворӯ ба водӣ, ба деҳаи навтаъсиси Шӯрча, ки айни замон номи Рукнободро дорад, кӯчида омаданд. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 3 нуқтаи савдои хусусӣ, масҷид, маркази саломатӣ, осиёби хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, ғаллакорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз чашмаҳои Масоғар, Алистон, Арчамайдон, Сармад ва Хучикрӯд обёрӣ мешаванд. Ҳоло дар Ворӯ хоҷагии деҳқонии "Ворӯ" ва 10 хоҷагии деҳқонии инфиродӣ ва оилавӣ мавҷуд аст. Таърих Тибқи бозёфтҳои бостоншиносӣ дар Ворӯ одамон 4-5 ҳазор сол пеш аз м. маскун шудаанд. Сафолпораҳо, зарфҳои гилӣ, сафоливу филиззӣ ва дигар санадҳои бостоншиносӣ гувоҳи онанд, ки Ворӯ дар даврони Искандари Мақдунӣ мавҷуд буда, ба сифати паноҳгоҳ ва истеҳкоми дифоӣ — низомӣ хидмат мекардааст. Ҳамчунин, дар ҳудуди Ворӯ тангаҳое ёфт шудаанд, ки дар тақлиди тангаҳои юнонӣ зарб зада шуда, аз тангаҳои сӯрохдори суғдӣ қадимтаранд. Дар болои яке аз чунин тангаҳо, сурати шоҳи бетоҷу дайҳим тасвир ёфта, дар зери он бо ҳарфҳои хонои суғдӣ " навишта шудааст, ки "Панҷ" хонда мешавад ва замоне, пас аз истилои Искандар шоҳе бо номи Панҷ дар болооби Зарафшон истиқлол ба даст оварда, ба номи худ тангаҳоро зарб задааст. Ин танга дар шарҳи этимологии вожаҳои "Панҷ"-у "Панҷакент" саҳми калидӣ хоҳад гузошт. Мутобиқи маълумоти маъхазҳо аҳолии таҳҷоӣ то садаи ба суғдӣ (лаҳҷаи маҳаллӣ) ҳарф мезадаанд. Инчунин, тангаҳои давраи интишори ислом дар Осиёи Марказӣ ёфт шудаанд, ки баъди вуруди оилаҳои нави забонҳо омезиш ёфта, оҳиста-оҳиста забони суғдӣ маҳдуд шудан гирифтааст. То садаи дар Ворӯ ҷамъиятҳои пайрави ойинҳои қадимии меҳрпарастӣ ва зардуштӣ зиндагӣ мекардаанд. Аҷдодашон алайҳи истилогарони аҷнабӣ муборизаи шадид мебурданд. Дар ибтидои истилои араб яке аз марказҳои омодагии ҷангӣ бар зидди истилогарон дар мавзеи Сармад қарор дошта, сипаҳсолорони суғдӣ аз ин ҷо шӯришҳоро сарварӣ мекарданд. Дар ибтидои садаи, баъди боридани барфи бисёре ("барфи сурх") хонаҳо зери барф монда, қисми зиёди аҳолии Ворӯ нобуд мегарданд, қисми ками зиндамондагон низ ҷониби шарқии қ-кӯҳи Ҳисор (дараи Киштӯди имрӯза) ва ноҳияи Сариосиё паноҳ мебаранд ва муддате дар он ҷойҳо маскун мешаванду Ворӯ беодам мемонад. Дертар ворӯиҳои дар Ҳисор паноҳбурда дар замини аҷдодонашон маскун шудани оилаҳои бегонаро фаҳмида, ба зодгоҳи худ бармегарданд ва ба қозии Киштӯд исбот мекунанд, ки онҳо аз қавмҳои таҳҷоии Ворӯ буда, васиқаи заминҳои он ҷоро доранд. Мардуми аслии Ворӯ бо аҳолии деҳаҳои атроф, ш.-ҳои Панҷакент ва Самарқанд пайвандӣ доранд. Замоне деҳаи Ворӯро Бухорои кӯчак ё Бухорои сонӣ меномиданд. Сабаби "Бухорои кӯчак" ном гирифтани Ворӯ дар зебоиву паҳноварӣ набуда, балки системаи таълимӣ ва хоҷагидорииаш онро шабеҳи Бухоро карда ва бо шарофати фориғутаҳсилони макотибу мадориси Самарқанду Бухоро унвони "Бухорои кӯчак"-ро ба худ гирифтааст. Фориғутаҳсилони деҳа нисбат ба дигар хатмкардагони деҳаҳов финои Бухорои онвақта бисёр буданд ва инчунин аз донишу заковат ва бинишу малакаи фавқулодае бархурдор буданд. Қабл аз вуруди сарбозони Шӯрави ба хоки ин сарзамин бошандагони Ворӯ машғули чорводорӣ ва деҳқонӣ буданд ва бо заҳмату талошҳои шабонарӯзиашон қути лоямут ба даст меоварданд. Донишмандони диёр Эзоҳ Адабиёт.