Эраҷ Мирзо

Эраҷ Мирзо — шоир, тарҷумон ва нависанда и эронӣ, аз пешгомони таҷаддуд дар адабиёти Зиндагинома Шоҳзода Эраҷ Мирзо Ҷалолулмамолик аз барҷастатарин чеҳраҳои арсаи шеъри васфӣ, таълимӣ, интиқодӣ, танзу мутоиба дар даврони таҷаддуд ва навоварӣ аст. Ӯ дар соли 1874 дар Табрез ба дунё омад. Шоири эронӣ дар оилаи шоҳзодаи фақиргаштаи коҷор. Аз хурдӣ ба шеъргӯи пардохт. Дорулфунуни Табрезро хатм намуда, илмҳои мантиқ, фалсафа, маонӣ ва баёнро омӯхт. Фақирона мезист. Соли 1892 ба дарбори Музаффаруддиншоҳ ба хидмат омад. Дар ҷавонӣ ба фармони Музаффариддиншоҳи Қоҷор ба сурудани қасоид ва қитъаоти мадҳӣ ва расмӣ ҷиҳати аъёд ва маросим машғул шуд. Дар дарбор бо қасидаҳои мадҳияш шуҳрат пайдо кард ва ба лақабҳои ифтихории "Садрушшуаро" ва "Фахрушшуаро" мушарраф шуд. Вале шоири дарбор будан ба дилу нияти вай мувофиқ набуд. Соли 1896 дарборро тарк карда, дар идораҳои боҷхона, палатаи савдо, Вазорати маориф, идораи молия кор кард. Солҳои дар Машҳад зистааст ва дар ҳамонҷо забонҳои туркӣ ва фаронсавиро омӯхт ва низ улуми маонӣ, баён ва мантиқро фаро гирифт. Марги ҳамсар, падар ва баъдҳо худкушии писараш зиндагиро бар ӯ ногувор сохт. Вай дар соли 1926 вафот кардааст. 2 Эҷодиёт Шигифтии шахсияти адабии ӯ муйорин аст бо айёми иқомати панҷсолаи ӯ дар Хуросон, Манзумаи маъруф ва ҳаҷвомези "Орифона" (мутассир аз "Ҷалоирнома"-и Қоиммақоми Фароҳонӣ), ки шуҳрати фарогири ӯро ба дунбол дошт, ҳосили ҳамон даврон аст. Девони ашъори Эраҷ Мирзо, ки тақрибан 4000 байт дорад, шеърҳои гуногуни лирикӣ, ҳаҷвӣ, маснавиҳои "Орифнома", "Зӯҳра ва Манучеҳр"-ро дар бар мегирад. Дар давраи авҷи ҳаракати миллии озодихоҳӣ дар ашъори Эраҷ Мирзо ҳақиқати зиндагӣ ва муҳимтарин масъалаҳои иҷтимоии замон ба миён гузошта шудааст. 3 Ҳамчунин манзумаи "Зуҳра ва Манучеҳр", ки тарҷумаи шоиронаест аз "Винис ва Адунис"-и Шекспир ва қитъаоти Қалби модар, "Инқилоби адабӣ" ва ғайра аз дигар осори машҳури ӯ ба шумор мераванд. Аслитарин мазомини сурудаҳои Эраҷ Мирзо иборатанд аз интиқод аз авзои кишвар ва замондорон, таблиғу тарвиҷи фарҳангу улуми ҷадид, ватанпарастӣ, танзу ҳаҷви дӯстона ё иҷтимоӣ, афкори таълимӣ ва отифие назири дифоъ аз ҳуқуқи иҷтимоии зан, эҳтиром ва сипосмандӣ нисбат ба мақоми модар ва ғайра. Эраҷ Мирзо аз барҷастатарин сарояндагонест, ки дар дамидани руҳи омиёна ба колбуди забони шеъри форсӣ саҳме басазо дорад. Дар осори ӯ ҳамнишинии вожагон, истилоҳот ва таъбироти адабӣ ва таобири рӯзмарра, идорӣ ва омиёна ва аз тарафе балоғате чашмгир боис шудааст, ки вайро "Саъдии сонӣ" биноманд, албатта забони гарму баёни шӯх ва танзомезу ҳаҷвиёти вай гоҳ ба сароҳат ва ракокати калом меанҷомад, ки ҳамин нукта шеъри ӯро дар арсаи нақд ва нигариши ахлоқӣ дар мавориде камранг месозад. Эраҷ Мирзо шоире ҳинҷорангез ва то ҳудуде суннатшикан буд ва дар канори шоироне амсоли Баҳор ва Орифу Ишқӣ ва садоҳои ошноги давраи Машрута аст, аммо метавон гуфт, ки Эраҷ Мирзо бештар ба интиқод аз ҷомеаи асри хеш ва ба фарҳанг пардохта ва аз ҳаяҷоноти тунди сиёсӣ ва инқилобӣ барканор мондааст, ҳарчанд, ки сиёсатмадорон ва зимомдорони аср аз теғи танзи газандаи ӯ дар амон намондаанд. 2 Намунаи ашъор Беҳтарин шеърҳои Эраҷ Мирзо дар васфи модар ва зан гуфта шудаанд "Модар", "Дили модар" ва ғайра. "Модарнома"-и Эраҷ Мирзо дар тамоми адабиёти Шарқ мавқеи баланд дорад. Эраҷ Мирзо яке аз асосгузорони адабиёти бачагонаи муосири форсист.