Истанбул

Истанбул (-), ки онро Византия меномиданд, баъдан Константинопол — бузургтарин шаҳри Туркия, маркази асосии тиҷорат, саноат ва фарҳанг, бандари асосии кишвар. Истанбул дар соҳили гулӯгоҳи Босфор ҷойгир буда, онро ба қисматҳои аврупоӣ (асосӣ) ва осиёӣ, ки бо пулҳо ва нақбҳо пайвастанд, тақсим мекунад. Аз рӯи аҳолӣ, шаҳри нахустини миллионер дар Урупо (бо назардошти шумораи аҳолии он дар қисматҳои Урупо ва Осиё). Пойтахти пешинаи империяҳои Византия, имперотуриҳои Лотин ва Усмонӣ. Номи шаҳр Дар асри пеш аз милод, аз ҷониби мустамликадорон, асосан муҳоҷирон аз шаҳри Юнон Мегара шаҳри Византия 4 5 6 таъсис ёфтааст. Дар соли 330 императори Рум Константини Бузург пойтахти империяи Румро ба Византия кӯчонд, ки ба он номи Руми Нав дода шуд, аммо ин ном реша надошт ва дере нагузашта пойтахт Константинопол — шаҳри Константин номида шуд. 7 8 9 10. Дар асри арабҳо номи Истинполин -ро истифода мебурданд, ки бозгашт ба ибораи юн. (ҳақиқӣ поли(н), ғарбӣ) - ба шаҳр(е) 11. Аз ин ҷо номи муосир 12 13 метавонист пайдо шавад. Тибқи тафсири дигар, он аз Исломбул (шаҳри Ислом) бармеояд, ки бо вуҷуди ин, ба мавҷудияти номи зикршудаи Истинполин, ки ба як номи муосир мувофиқат мекунад, ҳатто пеш аз суқути Константинопол аз ҷониби Имперотурии Усмонӣ, дар соли 1453 шубҳа меорад. 14 Фирмани соли 17601761, ки дар амалия ҳаргиз амалӣ намегардад, чун маҷмӯи расмӣ, ки аллакай дар ҳуҷҷатҳои асри замони Имперотурии Усмонӣ пайдо шудааст. номи Исломбул, яъне бо ислом пур карда шуда аст. 15 16. Аз охири садаи як шакли таҳрифшуда дар кишварҳои Аврупо, аз ҷумла Русия номи Истамбул ба истифода даромад. Расман, шаҳр пас аз забт шудани туркҳо ва интиқоли пойтахти империя, номгузорӣ нашуд: барои туркҳо ҳамчун Истанбул буд ва боқӣ монд, барои юнониён - Константинопол (дар ҳаёти ҳаррӯза ин танҳо юн.). Имперотурии Усмонӣ ҳарду навъи ин номҳои шаҳрро истифода кардааст. 17 То соли 1930, номи расмии эътирофшудаи байналмилалии шаҳр: Константинопол (аз забони юнонӣ - Шаҳри Константин;), ки онро Маҷлиси Миллии Туркия эътироф кардааст: имзои ваколатдори он дар доираи шартномаи Лозанна, ки матни он танҳо топономи Константинополро истифода мебарад 18. Матнҳои расмии Русияи Аҳдномаи Константинопол дар соли 1724, Шартномаи сулҳи Порис дар соли 1856, Шартномаи сулҳи Сан-Стефано 1878 ва Шартномаи Берлин аз соли 1878 топоними Константинополро истифода бурдаанд, ки баъдан дар Русия қабул карда шуд. Номи дигари таърихӣ то ҳол дар сарлавҳаи Патриархи Константинопол истифода мешавад: Руми нав 19 ё Руми дуввум (юн., Нова Рома); То соли 330 Византия (юн.). Дар Русияи асримиёнагӣ ва адабиёти дигар Константинополро Сарград ё онстантиновград меномиданд, ки дар забони булғорӣ ва сербӣ дар айни замон ҳамчун рамзи ғайрирасмии шаҳр истифода бурда мешавад. Вақте ки ба ҷойи Имперотурии Усмонӣ 29 октябри соли 1923 Ҷумҳурии Туркия эълон карда шуд, Анкара тавассути "И" навишта шудааст. Дар забони юнонӣ, аммо ин ном юн. чун дар Юнон ва инчунин дар Кипр расман қабул карда шудааст; инчунин бо забони юнонӣ Шаҳр (юн., Полис) номида мешавад. Ҷуғрофия Аврупо: Истанбул мавқеи ҷуғрофии хеле мусоид дорад, шаҳр якбора дар ду қисмати ҷаҳон ҷойгир шудааст: Аврупо ва Осиё, дар роҳи Баҳри Сиёҳ то баҳри Мармар ва баъдан то Баҳри Миёназамин. Осиё: Дар тӯли таърихи худ Истанбул яке аз калонтарин шаҳрҳои ҷаҳон буд. То соли 500 пеш аз милод Константинопол бо аҳолии аз 400,000 то 500,000, дар муқоиса бо Рим, дар мубориза барои унвони калонтарин шаҳри ҷаҳон бартарӣ дошт. 23 То садаи, он барои мақоми шаҳри серодами ҷаҳон бо дигар шаҳрҳои бузург, ба монанди Бағдод, Чанъан, Кэйфен ва Марв рақобат мекард. Баъдтар, он ҳеч гоҳ бузургтарин шаҳри ҷаҳон набуд, балки бузургтарин шаҳр дар Аврупо боқӣ монд аз соли 1500 то 1750, вақте ки он аз Лондон гузашта буд. 24 Пас аз пошхӯрии империяи Усмонӣ он ба якхела бештар табдил меёбад. Ҷумҳурии Туркия Сайёҳӣ Дар минтақаи теппаҳои шимолу ғарби Туркия дар ду соҳили гулӯгоҳи Босфор ва аз ҷануб - дар соҳили баҳри Мармар ҷойгир шудааст. Қисми асосии шаҳр дар Аврупо, хурдтараш - дар Осиё мебошад. Дар навбати худ, қисмати аврупоии шаҳр ба ду қисм ҷудо мешавад. Шаҳр мавқеи ҷуғрофии хеле мусоид дорад, Истанбул якбора дар ду қисмати ҷаҳон воқеъ аст: Аврупо ва Осиё, дар роҳ аз Баҳри Сиёҳ ба баҳри Мармар ва баъдан ба Баҳри Миёназамин. Таърих Имперотурии Усмонӣ Пас аз забт шудани Константинопол, усмониҳо, онро пойтахти империяи худ гардонданд, ва ба барқарор кардани шаҳр шурӯъ карданд. Калисоҳои намоёни православӣ ба масҷидҳо, аз ҷумла Собори Софияро, табдил додаанд. ЗамониМеҳмеди Қасри Топкапъа, Масҷиди Фатҳ ва Бозори Бузург сохта шуданд. Баъди забти Миср дар соли 1517 баъзе аз рукнҳои муқаддаси исломӣ аз Қоҳира ба Константинопол кучонида шуданд. Шаҳр ба маркази олами ислом - Хилофат мубаддал мегардад. Дар даврони султон Сулаймони Қонунӣ дар солҳои 1520-1566, барои Константинопол як асри тилоӣ фаро расид. Масҷид ҳо, мадрасаҳо ва дигар биноҳо сохта мешаванд. Сохтмони Масҷиди Сулаймонӣ ҷои махсусро ишғол мекунад. Масҷиди кабуд дар солҳои 1609-1616 дар даврони Султон Аҳмади бунёд мегардад. Аммо, заминҷунбиҳои шадид ва сӯхторҳо, ба кощиши арзишҳои меъмории шаҳр оварда расониданд. Дар садаи раванди аврупонидашавии баъзе аз ашрофони усмонӣ шурӯъ мешавад, ки ба услубҳои меъмории Аврупо барокко таваҷҷуҳ зоҳир мекарданд. Дар даврони ҳукмронии Абдул-Маҷид, даврони Танзимат, дар байни намояндагони табақаҳои олии ҷомеаи имперотурии Усмонӣ, забони фаронсавӣ ва либоси аврупоӣ, ҳамчун мӯди нави либос, паҳн мешавад, ҳаёти сиёсӣ ва сиёсати динӣ то андозае ба озодшавӣ из ниқоби куҳан рӯ меоварад. Аломати намоёни тағйирот, кӯчонидани қароргоҳи Султон аз Қасри Топкапъа ба қароргоҳи нави Долмабаҳча буд. Соли 1845 аввалин пули доимии Галата сохта шуд, аз соли 1850 киштиҳои буғӣ бо гулугоҳи Босфор равуо мекарданд. Соли 1871 хатти трамвай ба кор оғоз кард ва дар соли 1875 хатти хурди метрои Тунел ба кор даромад. Дар соли 1889 пайванди роҳи оҳан дар байни Порис ва Константинопол кушода шуд. 25 26 27 (Экспресси Шарқӣ). Дар охири садаи дар шаҳр як системаи муосири қувваи барқ ва обтаъминкунӣ сохта шуд. Дар охири асри - аввали асри ХХ як қатор иморатҳои бузурги динӣ масеҳӣ сохта шуданд, аз ҷумла калисои католикии Калисои Сент-Энтони Падуа ва Калисои Православии Сегонаи Муқаддас дар Пере. Масеҳиёни мазҳабҳои гуногун дар соли 1910 нисфи аҳолии шаҳрро ташкил дода буданд 28. Дар давраи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ Туркия иттифоқчии Олмон буд; пас аз шикасти онҳо дар ҷанг 13 ноябри соли 1918 Константинополро артиши Англия, Фаронса ва Италия ишғол карданд. Ҷунбиши миллии турк бо роҳбарии Мустафо Камол Отатурк бо кумаки назарраси молиявӣ ва низомии ҳукумати болшевикии РСФСР 29 30, соли 1922 Константинополро аз қувваҳои низомии Антанта озод кард. Ноҳияҳои таърихӣ ва маҳаллаҳои Истанбул Дар моҳи октябри соли 1923, пас аз ғалабаи ҷунбиши миллии турк бо роҳбарии Камол Отатюрк ва таъсиси Ҷумҳурии Туркия, вазифаҳои пойтахти Константинопол ба Анкара гузаштанд, аммо шаҳр нақши маркази тиҷорӣ, саноатӣ ва фарҳангии кишварро нигоҳ дошт. Пас аз маҷбуран хориҷ кардани аҳолии православӣ аз Туркия дар соли 1923, он ягона шаҳр дар кишвар боқӣ монд, ки дар он аҳолии назарраси юнонӣ сокин буд, аммо як қатор чораҳои табъизомези иқтисодӣ ки аз ҷониби ҳукумати Камолӣ дар солҳои 1930 ва 1940 андешида шуданд, боиси пастравии иқтисодӣ ва харобшавии собиқ як минтақаи пешрафтаи тиҷорат ва фарҳанги юнонӣ Пера шуданд. Дар нимаи дуюми садаи таъқиби аҳолии юнонӣ ба вуҷуд омадааст, ба нестшавии ҷамоаи таҳҷойии юнонӣ оварда расонд; Бо вуҷуди ин, Истамбул маркази Патриархати Константинопол бо иқоматгоҳи Патриарх дар маҳаллаи Фанар (Фенер) боқӣ мемонад. Иқлим Дар зимистон ҳарорати миёнаи ҳаво аз +3 ° то +9 ° аст. Зимистонҳо сард ва намнок мебошанд, ҳароратҳои аз 0 ° ба ҳисоби миёна 21 рӯз дар як сол мебошанд. Қариб ҳар фасли зимистон барф борид 31. Дар канори иқлими минтақаи субтропикӣ воқеъ аст, аммо шамолҳои хунук аз шимол таъсир мерасонад 32. Дар зимистон ҳарорати миёнаи ҳаво аз +3 ° то +9 ° аст. Зимистонҳо сард ва намнок мебошанд, ҳароратҳои аз 0 ° ба ҳисоби миёна 21 рӯз дар як сол мебошанд. Қариб ҳар фасли зимистон барф борид 31. Дар тобистон нисбатан гарм аст, ҳарорати миёна аз 19 ° то 28 °, давраҳои намии баланди ҳаво мавҷуданд. Аммо, гармии шадид (35 ° ва бештар аз он) дар шаҳр камчин аст. Ба ҳисоби миёна ҳар сол 850 мм бориш, асосан дар шакли борон, ки тақрибан 123 рӯз аст, дучор мешавад 33 34. Шаҳр дар як сол беш аз 2000 соат нури офтоб қабул мекунад 34. Рутубати ҳавои нисбии миёнаи солона ҳамеша баланд аст, ба ҳисоби миёна тақрибан 71,5% 31 34. Ҳарорати ҳадди ақали 16.1 ° 9 феврали соли 1927, ҳадди мутлақ + 40,5 ° дар 12 июли соли 2000 ба қайд гирифта шуд 35 36. Ноҳияҳои Истанбул Аксарияти ақаллиятҳои мазҳабӣ ва этникӣ дар Туркия дар Истанбул боқӣ мондаанд. Истанбул дар аксари солҳои таърихи худ як шаҳри космополитӣ будааст, ки дар он туркҳо аксарияти нисбиро ташкил мекарданд. Дар соли 1910, масеҳиён нисфи аҳолии шаҳрро ташкил медоданд 37. Аксарияти кулли аҳолии шаҳр мусалмонони суннӣ мебошанд. Бештарашон фақат пайрави мактаби ҳанафияи ислом, танҳо тахмин 10% пайрави мактаб и шофеъӣ мебошанд. Бузургтарин шохаи ислом, ки бо суннимизм робита надорад ва шумораи онҳо 4,5 миллион нафарро ташкил медиҳад - Алавиҳо мебошанд. Сеяки онҳо дар Истамбул зиндагӣ мекунанд 38. Ҷараёнҳои мистикӣ, аз қабили тасаввуф, пас аз таъсиси Ҷумҳурии Туркия расман манъ карда шуданд, аммо онҳо то ҳол пайравони сершумори худро доранд 39. Осиё: Тақсимоти маъмурӣ Аз апрели соли 2008 то ба имрӯз, дар вилояти Истанбул 39 илчаро дар бар мегирад ё ноҳияҳои мунисипалӣ, ҷузъи агломератсияи шаҳрии Истамбули Бузургтаринро ташкил медиҳанд, ки шумораи аҳолии он -15,029,231 нафарро ташкил медиҳад. (2017 сол). 40 Дар ҳокимяти мунисипалии Истамбул фаъолияти тамоми мунисипалиятҳои ноҳиявиро ҳамоҳанг ва назорат мекунад. Ба салоҳияти он масъалаҳои буҷаи умумӣ, андозҳо ва пардохтҳо, таъминоти иҷтимоӣ, лоиҳаҳои инфрасохторӣ, сохтмон, нақлиёт, кабудизоркунӣ ва ғайра дохил мешаванд. Аҳолӣ Дар тӯли таърихи худ Истанбул яке аз калонтарин шаҳрҳои ҷаҳон буд. То соли 500 пеш аз милод д. Константинопол бо аҳолии аз 400,000 то 500,000, дар муқоиса бо Рим, дар мубориза барои унвони калонтарин шаҳри ҷаҳон бартарӣ дошт. 23 То садаи, он барои мақоми серодами ҷаҳон бо дигар шаҳрҳои бузург, ба монанди Бағдод, Чангён, Кэйфенг ва Марв рақобат кард. Баъдтар, он ҳеч гоҳ бузургтарин дар ҷаҳон набуд, балки бузургтарин шаҳр дар Аврупо боқӣ монд аз 1500 то 1750, вақте ки он аз Лондон гузашта буд. 24 Бино ба Институти омории Туркия аҳолии мунисапалии Истанбул дар охири соли,029,231 нафар буд, бинобар ҳамин 18,6% в аҳолии кишвар инҷо зиндагӣ мекарданд 40. Тибқи сарчашмаҳои дигар, дар ҳамон сол аҳолӣ дар дохили шаҳр 14,657,434 41. Тақрибан 97-98% сокинони пойтахт дар шаҳр зиндагӣ мекарданд, дар муқоиса - 89% дар соли 2007 42 ва дар соли 1980 61% 43. 64.9% сокинон дар канори аврупоии шаҳр ва 35.1% дар канори Осиёии пойтахт зиндагӣ мекарданд 44. Истанбул бузургтарин шаҳр дар Аврупо аст, аммо худи қисмати аврупоӣ ҳанӯз аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ аз Маскав камтар аст. Сарфи назар аз он, ки шаҳр аз ҷиҳати шумораи аҳолӣ дар ҷаҳон ҷои чорумро ишғол мекунад (пас аз Шанхай, Пекин ва Лагос (ба истиснои Чунцин) дар байни.Агломератсияи Шаҳр: -1094 -;;:,;;:;;:;Городская агломерация;,;;:;;:;:.008.80-.;,;;,;;,;;:;крупный (пайванди дастнорас) город с окружающими его мелкими населёнными пунктами;,;;:;;:;159313;,;;:;;,;;:;;:;Агломератсияи Шаҳр;,;;:;;:;159313;,;;:;;,;;:;; - Агломератсияи Шаҳрагломератсияҳои шаҳрӣ танҳо дар ҷойи 24-ум ва 18-ум мебошад. Зеро ҳудуди шаҳр ба агломератсия тақрибан баробар аст. Имрӯз он яке аз калонтарин агломератсияҳои шаҳрӣ дар Аврупо, ҳамроҳ бо Маскав мебошад 45 46. Афзоиши солонаи аҳолии Истамбул 3,45% дар байни ҳафтоду ҳашт мегаполисҳои калонтарини кишварҳои баландтарин аст. Махсусан афзоиши назарраси аҳолӣ дар нимаи дуюми садаи ба назар расид, шумораи аҳолии шаҳр аз соли 1945 то 2000 даҳ маротиба афзоиш ёфт. 47 Афзоиш, бо сабаби васеъ намудани ҳудуди шаҳр, бахусус дар байни соли 1980 ва 1985, вақте ки шумораи сокинони қариб ду баробар афзуда буд, руй додааст 48. Афзоиши назаррас дар асрҳои ХХ ва ХХ асосан аз ҷониби муҳоҷирони минтақаҳои шарқии Туркия, ки дар ҷустуҷӯи кор ва шароити беҳтари зиндагӣ мебошад. Шумораи сокинони шаҳр, ки аз ҳафт вилоятҳои шимолӣ ва шарқӣ.