ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Аҳмад бин Алӣ Оли Танӣ

Аҳмад бин Алӣ Оли Танӣ (Аҳмад бин Алӣ бин Абдуллоҳ бин Ҷосим бин Муҳаммад Оли Танӣ) (1920, Доҳа — 25 сентябри 1977, Лондон) — 1-умин амири Қатар аз сулолаи Оли Танӣ (24 октябри феврал, 1972). Зиндагинома 24 октябри соли 1960 Шайх Алӣ бин Абдуллоҳ ба фоидаи писараш Аҳмад бин Алӣ Оли Танӣ аз тахт даст кашид. Сабаби даст кашидан аз мухолифатҳои молии Шайх Алӣ бин Абдуллоҳ бо дигар аъзои қавми Оли Танӣ буд. Аммо амири нав Ахмад бин Алӣ барои идораи давлат вақти кам сарф мекард. Дар моҳи октябри ҳамон соли 1960 Аҳмад вориси худ ва муовини амаки худ Халифа бин Ҳамад Оли Танро эълон кард 1. Амир Аҳмад вақти зиёдеро дар хориҷа сарф карда, дар казиноҳои аврупоӣ ва Лубнон пулро исроф мекард 1. Ҳокими аслии Қатар ҷияни ӯ Халифа бин Ҳамад буд, ки ислоҳотро оғоз кард 1. Дар солҳои қариб сад қонуни нав қабул карда шуд. Аз ҷумла вазоратҳо ташкил карда шуданд, Девони Вазирон ташкил карда шуд, судҳои шаҳрвандӣ ба кор карданд. Тамоми сиёсати молиявии давлат мавриди таҷдиди назар қарор гирифт — қабули буҷети солона оғоз гардид, барномаҳои рушди иқтисодии Қатар таҳия карда шуданд 1. Қоидаҳои фаъолияти тиҷоратӣ, қоидаҳои ташкили ҷамъиятҳои саҳомии омехта, инчунин қоидаҳое, ки муносибатҳои байни корфармоён ва коргаронро танзим мекунанд, тасдиқ карда шуданд. Соли 1964 Бонки миллии Қатар таъсис ёфт. Моҳи апрели соли 1970 Конститутсия қабул шуд 1. Ҳокимияти амир бемаҳдуд боқӣ монд, вале дар назди ӯ Шӯрои машваратӣ бо вазифаҳои машваратӣ таъсис ёфт 1. Дар моҳи майи ҳамон сол Шайх Халифа бин Ҳамад ба мақоми сарвазири Қатар таъин шуд. Ҳамзамон бо ҳукумати Бритониё барои додани истиқлол ба Қатар музокирот идома дошт. 1 сентябри соли 1971 истиқлоли аморати Қатар эълон карда шуд. 22 феврали соли 1972 Шайх Халифа бин Ҳамад Оли Танӣ бо дастгирии артиш ва нерӯҳои амниятӣ табаддулоти давлатӣ анҷом дод. Амир Аҳмад бин Алӣ, ки дар хориҷа буд, барканор эълон шуд 1. Халифа бин Ҳамад амири нави Қатар шуд 1. Дар ибтидо Аҳмад бин Алӣ дар Дубай, дар дарбори падарарӯсаш амир Рашид ибни Саид Мактум зиндагӣ мекард. Аз Дубай ба Лондон рафт ва дар он ҷо 25 ноябри соли 1977 даргузашт. Оила Шайх Аҳмад бин Алӣ Оли Танӣ бо духтари шайх Рашид бин Саид Мактум, амири Дубай издивоҷ кардааст. Дар издивоҷ 7 писару як духтар дошт.
Аҳмад ибни Асад

Аҳмд ибни Асд (ё 865) — амир аз хонадони Сомониён, ҳокими Мовароуннаҳр, писари Асад ва падари Исмоили Сомонӣ. Зиндагинома Аҳмад ибни Асад набераи Сомонхудот, писари дуюми Асад ва падари Исмоили Сомонӣ буда, солҳои дар Мовароуннаҳр ҳукмронӣ кардааст. Аҳмад ибни Асад дар ибтидо ҳокими Фарғона буда, баъдан Самарқанд, Кошғару Туркистони Чинро низ ба амлоки худ ҳамроҳ мекунад.
Аҳмади Ҷомӣ

Аҳмад ибни Абулҳасан Ҷомии Номиқии Туршезӣ, Аҳмади Ҷом, Абунаср Аҳмад, мулаққаб ба Жандапил, Пири Ҷом ва Шайхулислом (тақр. 1048, Ҷом, вилояти Ҳирот — 1141, ҳамон ҷо) — шоир и мутасаввиф, намояндаи машҳури суфиёни Хуросон. Зиндагинома Аз авлоди саҳоба Ибни Саъд. Дар ҷавонӣ илмҳои замонаашро аз худ кард, вале то 22-солагӣ зиндагии бенизоме дошт. Баъдтар гӯшаи узлат интихоб намуда, ба касби илму риояи шариат пардохт ва баъди 12 соли ҳаёти парҳезкорона ба кӯҳистони Ҷом рафта, ба зуҳду тоату ибодат машғул шуд. Дар 40-солагӣ аз кӯҳистон ба деҳаи худ омада, дар он ҷо хонақоҳ барпо намуд ва ба ваъзу иршод пардохт. Аҳмади Ҷомӣ сафари бисёре карда, дар Сарахс, Нишопур, Ҳирот ва Бохарз бо орифону файласуфон вохӯрд. Мувофиқи маълумоти яке аз мактубҳояш бо Султон Санҷар низ шиносоӣ дошт. Дар вилояти Ҷом қудрату нуфузи зиёде касб кард. Осор Аҳмади Ҷомӣ асарҳои бисёри манзуму мансур таълиф кардааст. Насабаш аслан араб бошад хам, ҳамаи асарҳояшро ба забони форсӣ иншо намудааст. Роҷеъ ба тасаввуф "Мифтоҳ-ун-наҷот", "Анис-ут-тобеин", "Равзат-ул-муназзибин ва ҷаммат-ул-муштаҳим", "Биҳор-ул-ҳақиқа", "Сироҷ-ус-соирин", "Кунуз-ул-ҳикма" ва ғайраро таълиф намудааст, ки танҳо баъзеи онҳо то имрӯз боқӣ мондаанд. Ӯ "Рисолаи Самарқандия" ном асаре низ дорад, ки он ҷавобҳои Аҳмади Ҷомиро ба саволҳои суфиёни Самарқанд дар бар мегирад ва аз ин рӯ, бо номи "Суолу ҷавоб" низ машҳур аст. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо аксари асарҳои Аҳмади Ҷомӣ ҳангоми истилои муғулҳо аз байн рафтаанд. Афкор ва ақоид Абдулҳусайни Зарринкӯб девони мансуб ба Аҳмади Ҷомиро таҳлил намуда, дар он ақидаҳои хилофи афкори Пири Ҷомро дарёфтааст ва дар ин асос мансубияти онро ба Аҳмади Ҷомӣ рад кардааст. Аҳмади Ҷомӣ мактаби анъанавии муршидиро нагузаштааст. Бо вуҷуди ин аксари муҳаққиқон муътақиданд, ки ӯ бо Абутоҳири Курд ном суфии замонаш робитаи бисёре дошта, хирқаи иродатро аз Абусаиди Абулхайр пӯшидааст. Дар тариқат Аҳмади Ҷомӣ бештар пайрави Қушайрӣ, Ансорӣ ва Суламӣ буд ва афкори равияи тасаввуфи муътадилонаро инкишоф медод. Асоси ақидаҳои ирфонии ӯ Қуръону суннат ва шариат буданд. Кимиёро аз тавҳилу таваккул ва ихлосу қаноат иборат медонист. Ба ақидаи Аҳмади Ҷомӣ ҳамаи рафтори инсон бояд аз рӯйи "ҳуҷҷат"-и шаръӣ бошад ва аз ин рӯ, "амр ба маъруф ва наҳй аз мункар"-ро шиори худ қарор дода буд. Расидан ба маърифати тасаввуфиро Аҳмади Ҷомӣ бо "зикр" ва "сабр" имконпазир мешумурд. Имонро ба тавҳид вобаста ва ишқи ирфониро ба ишқи инсонӣ шабеҳ мепиндошт. Дар осори манзумаш ҳаёти маънавии суфиёнро васф намуда, ба тавассути нафси аммораву лаввома ва мулҳамаву мутмаина касб намудани маърифати ирфониро мумкин мешумурд, вале ҳулулро рад мекард. Аз ин рӯ, муҳаққиқон ӯро бо номи суфии муташарреъ ёд кардаанд.
Аҳмад ибни Иброҳими Даврақӣ

Аҳмад ибни Иброҳими Даврақӣ — ҳофизи бузурги ҳадис. Бародари Яъқуби Даврақӣ ва исми нисбааш аз қалансувҳои даврақия сохтанаш будааст. Ӯ соҳиби таълифот низ мебошад. Дар 80-солагӣ вафот кардааст.
Аҳмад ибни Иброҳими Нишопурӣ

Аҳмад ибни Иброҳими Нишопурӣ — донишманд, шоир ва нависанда и форс-тоҷик, муаллифи китобҳои "Иститору-л-имом", "Рисолату-л-муъҷиза" ва "Исботу-л-имома".
Аҳмад ибни Исҳоқ

Аҳмд ибни Исҳқ — хушнавис. Зиндагинома Тарҷумаи ҳолаш маълум нест. Зоҳиран аз котибони усмонӣ буда, то нимаи дуввуми садаи дар Истанбул мезистааст. Як нусхаи "Бӯстон"-и Саъдии Шерозиро китобат кардааст, ки дар Китобхонаи салтанатии Эрон маҳфуз аст. Адабиёт.
Аҳмад ибни Маниъ

Абуҷаъфар Аҳмад ибни Маниъи Бағавии Бағдодии Асамм — ҳофизи ҳадис ва соҳиби "Муснад"-и маъруф будааст. Зиндагинома Маҳалли сукунаташ Бағдод буда, дар ривояти ҳадис сиқа ва асҳоби "Саҳеҳ"-ҳои шашгона аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд, вале аз ин миён имом Бухорӣ бавосита ривоят кардааст. Бағавӣ дар синни 84-солагӣ дунёи фониро падруд гуфт.
Аҳмад ибни Имодуддин

Аҳмад ибни Имодуддин — пизишк, нависанда ва кимиёдони форс-тоҷик, муаллифи китоби "Фӣ синоъату-л-иксир".
Аҳмад ибни Мирмуншӣ

Аҳмад ибни Мирмуншӣ (номи комилаш Қозӣ Аҳмад ибни Мирмуншӣ Шарафуддин Ҳусайн Иброҳими Қумӣ, маъруф ба Қозӣ Аҳмад Шарафуддин, Қум — 1606) — таърихнигор, хаттот ва наққоши форс-тоҷик. Зиндагинома Давраи ҷавониаш дар Қум ва Ҳирот гузаштааст. Санъати хаттотиро аз хаттотони машҳури ҳамон замон Аҳмад Ҳусайни Машҳадию Шоҳмаҳмуди Зарринқалам ва наққоширо аз Алиасғар, Муҳаммадамин ва Алиризо омӯхтааст. Соли 1556 ба Машҳад кӯчида, муддати 10 сол вазири дарбори Иброҳиммирзо будаааст. Муаллифи асарҳои "Маҷмаъу-ш-шуаро-ул-Аббосӣ", "Хулосату-т-таворихи Аббосӣ" ва "Гулистони ҳунар". Асари якуми ӯ тазкира буда, роҷеъ ба шуарои аҳди сулолаи Сафавиён маълумот медиҳад. Асари дуюм тамоюли таърихӣ дорад. Асари сеюми Аҳмад — "Гулистони ҳунар" аз муқаддима ва се боб иборат буда, дар он дар бораи қалам, пайдоиши хат, хаттотону мусаввирон маълумот медиҳад ва аз эҷодиёти онҳо намунаҳо меоварад.
Аҳмад ибни Моҷид

Шиҳобуддин Аҳмад ибни Моҷид — нақшанигор, новбар ва дарёнавард, ҷуғрофиёдон ва нависандаи садаи. Ӯ аз беҳтарини донандагони роҳҳои дарёии халиҷи Форсу уқёнуси Ҳинд шинохта мешуду шуҳраташ дар ғарб бештар ба далели роҳнамоӣ ӯ ба Воску до Гомо барои расидан ба Ҳинд буда аст. Зиндагинома Баҳнавардиро дар назди падар ва бобояш, ки ҳирфаи нохудоӣ доштанд, омӯхтааст. Дар осораш бо ифтихор худро "Асаду-л-биҳор" мебошад. Муаллиф дар 12 боби он дар бораи таърихи илмҳои дарёнавардӣ, ҷуғрофиё, ситорашиносӣ (аз рӯи ситораҳо муайян кардани макони ҷойгиршавии киштиҳо) маълумот дода, аломату нишонаҳои наздикии Замин ва тартибу низоми вазиши бодҳо, хатти сайри роҳҳои б. Сурх, хал. Форс ва уқ. Ҳиндро шарҳ додааст. Таълифоти Ибни Маҷид аз рушди дарёнавардии мардуми Шарқ дар асрҳои миёна гувоҳӣ медиҳад. Маълумоти дар асарҳои Ибни Маҷид ҷойдоштаро аврупоиён зимни убури уқёнус ва аз Африқо ба Ҳинд гузаштан истифода кардаанд. Дар осорхонаи Ин-ти шарқшиносии АИ ИҶШС се намуна аз осори назмии Ибни Маҷид маҳфуз аст, ки дар онҳо хатти сайри роҳҳои Ҷидда ба Адан ва баҳрнавардии байни Ҳиндустон, ҷаз-ҳои Сейлон ва Ява шарҳ дода шудааст.
Аҳмад ибни Марвони Сарахсӣ

Аҳмд ибни Марвни Сарахсӣ — яке аз олимон ва мусиқидонони маъруфи форс-тоҷик, ки дар таҳқиқ ва омӯзиши илми мусиқӣ ва ташаккули он дар давраи Сомониён саҳми арзанда гузоштааст. Таълифот Машҳуртарин китобҳои Аҳмад "Китобу мусиқӣ аср-ас-Сосония", "Китоб-ул-мадхал илм-ал-мусиқӣ", "Китоб-ул-мусиқӣ ас-сағир", "Китоб-ул-мусиқӣ ал-кабир" ном дошта, ба таърихи асарҳои овозӣ (суруду таронаҳо), созҳои мусиқӣ, назарияи илми мусиқии мардумони Шарқ бахшида шудаанд. Аҳмад назария ва амалияи мусиқии аҳди Сомониёнро баррасӣ намуда, дар бораи асарҳои мусиқии Мовароуннаҳру Хуросон, аз ҷумла жанри созии "равошин", сурудҳои Бухоро ва ғайра санадҳои зиёд овардааст. Аҳмад теъдоди зиёди китобҳои паҳлавӣ ва ҳиндиро роҷеъ ба санъати мусиқӣ ба забони арабӣ баргардондааст.
Шиҳоби Муайяд

Шиҳоби Муайяд, Шиҳобуддин Аҳмад ибни Муайяди Насафӣ — шоир, ҳаким ва донишманди форс-тоҷик, фарзанди Муайяди Насафӣ.
Аҳмад ибни Мӯсои Марзуқ

Аҳмад ибни Мусои Марзуқ — яке аз лашкаркашони маъруфи Сомониён дар замони ҳукумати амир Насри Сомонӣ (874 – 892).
Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Зӯзанӣ

Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Иброҳими Зӯзанӣ — фақеҳи маъруфи мазҳаби ҳанафӣ.
Аҳмад ибни Муҳаммади Лайс

Аҳмад ибни Муҳаммади Лайс (? — қарни Х) — шаҳнаи Бухоро дар замони Исмоили Сомонӣ. Ибни Асир ӯро падари Абӯабдуллоҳи Ҷунайд муаррифӣ карда, хабар медиҳад, ки ба соли 874-875 баъди азли Абуҳошим иибни Муҳаммад ибни Мубашшир сипоҳи Бухоро Аҳмадро амири Бухоро эълом доштанд ва баъди муддате боз ҳам ӯро азл намуданд.
Ибни Арабшоҳ

Шиҳобуддин Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ Ҳанафии Димишқӣ маъруф ба Ибни Арабшоҳ (ноябр 1389, Димишқ, Салтанати Мамолик — 24 август 1450, Қоҳира ё Миср) — адиб, шоир, таърихнигор ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи "Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур". Зиндагинома Ибни Арабшоҳ баъди ҳуҷуми Темур ба Шом, англисӣ тарҷума шудааст.
Аҳмад ибни Насри Нишопурӣ

Абуабдуллоҳ Аҳмад ибни Наср ибни Зиёди Қурашии Нишопурӣ — ҳофизи Қуръон, фақеҳ ва зоҳиди Нишопур будааст.
Аҳмад ибни Мӯсо ибни Шокир

Аҳмад ибни Мӯсо ибни Шокири Хуросонӣ — ахтаршинос, риёзидон ва тарҷумон и форс-тоҷик, писари Мӯсо ибни Шокир аз хонадони Бану Мӯсо.
Аҳмади Ғазолӣ

Аҳмад ибни Муҳаммади Ғазолӣ — ориф, фақеҳ ва суфии форс-тоҷик, бародари хурдии Муҳаммади Ғазолӣ. Зиндагинома Аҳмади Ғазолӣ дар Тобирони Тӯс таваллуд шудааст. Дар тариққати суфия пайравии орифи машҳур Абубакри Насоҷи Тӯсӣ будааст. Ғазолӣ суханвари тавоно ва муаллими бомаҳорат будааст, бинобар ин баъд аз Муҳаммади Ғазолӣ даҳ сол дар "Низомия" вазифаи устодиро бар уҳда доштааст. Шахсиятҳои машҳур ва орифону шоирони номдор, аз ҷумла Шайх Абулфазли Боғдодӣ, Айнулқузоти Ҳамадонӣ, Абунаҷиби Суҳравардӣ шогирдони Ғазолӣ буданд, ки ин аз нуфузи зиёди ӯ дар замонааш гувоҳӣ медиҳад. Ғазолӣ бо баъзе сарварони дини замонаш дар мухолифат қарор доштааст. Чунончӣ, Саноӣ дар қасидае дар бораи душмание, ки байни қозиюлқузоти Сарахс Муҳаммад Мансур ва Ғазолӣ ҷой дошта, дар ниҳоят ба сулҳ анҷомидааст сухан мегӯял. Таълифот ва таълимот Ғазолӣ асарҳои мансуру манзум таълиф кардааст, ки баъзеи онҳо то ба мо расидаанд. Китоби бародараш "Эҳёу улуми-д-дин"-ро бо номи "Луббобу-л-эҳё" талхис (хулоса) карда будааст, ки то ҳанӯз дастрас нест. "Ат-Таҷрид фӣ калимати-т-тавҳид", "Бавориқу-л-асмо фӣ радди ало ман юҳарриму-с-самоъ", "Савонеҳ", "Рисолату тайри-т-туюр" аз ӯ ба ёдгор мондаанд. Аз ҷиҳати ақида Ғазолӣ ба орифони муташарреъ мутааллиқ аст, вале дар баъзе мавридҳо майле ба ваҳдати вуҷуд дорад. Таълимоти Ғазолӣ ирфони ошиқонаро бештар дар бар гирифтааст. Саид Ҳусайни Наср Ғазолиро "барҷастатарин чеҳра дар миёни шореҳони тариқи ишқ" медонад. ӯ дар бораи "Савонеҳу-л-ушшоқ" менависад: "Ин асар яке аз муҳимтарин рисолот дар бораи назарияи ишқ дар авоили тасаввуфи эронӣ аст". Леонардо Левозан хусусияти тасаввуфи эрониро дар ду чеҳраи маъруфи он — Абусаиди Абулхайр ва Ғазолӣ дарёфта мегӯяд: "Онҳо аз навъи орифонеанд, ки ба таъбири Энштейн, "парҳезгорӣ дар хилватро беҳтар аз ибодати тазоҳуромез" медонанд".
Аҳмад ибни Рабеҳӣ

Аҳмд ибни Рабеҳӣ — олими маъруф, мусиқишиноси машҳур, намояндаи мактаби мусиқии Бағдод. Зиндагинома Дар имтидоди солҳои ба сар бурдааст. Ба Бухоро омада, дар соҳаҳои гуногуни илми мусиқӣ чандин китоб таълиф намудааст. Асарҳои ба амалия ва назарияи мусиқӣ бахшидаи ӯ "Китоб-ул-иқоот-ут-тағания", "Китоб-ул-маърифат-ул-мусиқӣ аш-шеър", "Китоб-ул-мусиқӣ", "Китоб-ут-тараннум-ул-ғино" беҳтарин рисолаҳо оид ба назарияи санъати мусиқӣ будаанд. Аҳмад ибни Рабеҳӣ дар асарҳои худ ғайр аз таҳқиқи масъалаҳои назариявии илми мусиқӣ маводди арзишмандро роҷеъ ба санъати мусиқии мардумони Бухоро ва дигар манотиқи Мовароуннаҳр овардааст.
Аҳмад ибни Фариғун

Аҳмад ибни Фариғун — нахустин фармонравои Гузгон аз хонадони Фариғуниён.
Аҳмад ибни Солеҳ

Аҳмад ибни Солеҳ Абуҷаъфар Табарии Мисрӣ (— 862) — ҳофизи маъруфи ҳадис. Падараш ба ривояте аз сарбозони Табаристон буда, Аҳмад дар Миср ба дунё омадааст. Ӯ ҳамчунин дар илми фиқҳ, ҳадис ва наҳв ҷомеъ ва дар ривояти ҳадис сиқа буда, имом Бухорӣ, Абудовуд ва дигарон аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд.
Аҳмад ибни Умари Насафӣ

Аҳмад ибни Умари Насафӣ (1, Насаф — 1157, Бастом) — воиз ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, фарзанди Наҷмуддини Насафӣ 2, яке аз устодони Бурҳонуддини Марғинонӣ.
Аҳмад ибни Ъалии Ъаҷмӣ

Шайх Аҳмади Ъаҷмӣ — имом ва қории маъруфи Қуръон 1. Зиндагинома Шайх Аҳмади Ъаҷмӣ дар сол 1968 дар шаҳри Хубар яке аз шаҳрҳои устони Шарқияи кишвари Арабистони саудӣ ба дунё омад. Ӯ дар хонаводаи диндор ва пойбанд рушд намуд, падараш имомхатиби масҷиди ҷомеъи бузурги шаҳри Хубари ҷануби буд, ки бар тарбият фарзандонаш, бавежа ҳифз намудан Қуръони карим бисёр аҳамият медод.
Аҳмад ибни Фаррух

Аҳмад ибни Фаррух — файласуф, пизишк ва донишноманигори форс-тоҷик, муаллифи донишномаи форсии пизишкии "Кифоя", устоди Исмоили Ҷурҷонӣ.
Аҳмад ибни Ҳасан

Аҳмд ибни Ҳасн — хушнавис, настаълиқнависи усмонӣ, шогирди Дарвеш Абдии Бухорӣ. Дар навиштани хатти хафӣ устод буд. Мирзо Ҳабиби Исфаҳонӣ ("Хат ва хаттотон") китобати "Савонеҳ-ул-улум", "Шарҳи фиқҳи акбар", "Ишорот-ул-улум" ва "Китоб-ул-олам"-ро ба вай нисбат додааст.
Аҳмад ибни Форис

Аҳмад ибни Форис, Абулҳусайн Аҳмад ибни Форис ибни Закариё ибни Ҳабиби Қазвинӣ — забоншинос, луғавӣ, муҳаққиқ, котиб, адиб ва шоир и арабизабони эронитабор. Зиндагинома Аҳмад ибни Форис аслан аз Қазвин буда, дар ш-ҳои Макка, Ҳамадон, Занҷон, Бағдод таҳсили илм кардааст. Бадеуззамони Ҳамадонӣ, Мавҷуддавла ибни Фахруддавлаи Дайламӣ, Соҳиб ибни Аббод ва Ҳарирӣ (муаллифи "Мақомот") аз шогирдони ӯ мебошанд. Аҳмад ибни Форис эронӣ буд, аммо бо шуубия мухолифат дошт. Таълифот Аҳмад ибни Форис доир ба масъалаҳои гуногуни адабиётшиносӣ ва забоншиносӣ таълифоти зиёд дорад, вале дар забоншиносии араб туфайли китобҳои "Муҷмалу-л-луғат" ва "Мақоису-л-луға" машҳур аст. Муҳимтарин асарҳои Аҳмад ибни Форис: "Ғарибу эъроби-л-Қуръон", "ал-Муқаддима", "Муқаддимату-л-фароиз", "Ҷомеъу-т-таъвил", "Сирату-н-набӣ", "Ахлоқу-н-набӣ", "Замму-л-Хатай фӣ-ш-шеър", "Қисасу-н-наҳор", "Самару-л-лайл", "Халқу-л-инсон", "ал-Интиҳо ва л-музоваҷот", "ас-Соҳибӣ фӣ фиқҳи-л-луға ва сунани-л-араб ва каломиҳо", "Китобу-с-салоса", "Китоб авҷазу-с-сияр лихайри-л-башар", "Китоб замму-л-хато фӣ-ш-шеър", "Китоб ал-атбоъ ва-л-музовиҷа", "Китобу-н-Найрӯз", "Китобу-л-ломот", "Китоб абёту-л-истишҳод" ва ғ.
Аҳмад ибни Яҳё Ҳамидаддин

Аҳмад ибни Яҳё Ҳамиддин (июни сентябри 1962, Таиз) — шоҳи Яман Шимолӣ (14 марти сентябри 1962). Писари Шоҳ Яҳё ибни Муҳаммад Ҳамидаддин, аз сулолаи Рассада. Номи пурраи ӯ ва унвони ӯ Ҷаноби олӣ Насиридинуллоҳ Аҳмад ибни Мутаваккилуллоҳ Яхё, имом ва роҳбари мӯъминон ва подшоҳи салтанати Мутаваккилии Яман. Имом Аҳмад бо усулҳои деспотикӣ ҳукмронӣ карда, дар кишвар ҳама гуна зуҳуроти ҳаракати демократӣро саркӯб мекард. Диққати асосии он ба навсозии қувваҳои мусаллаҳи подшоҳӣ равона карда шуд. Дар айни замон, шоҳ Аҳмад дар байни фуқарои худ, алахусус дар байни ақвоми тобеъони шимолии худ, лақаби Саллаи Калон - ро гирифтааст, хеле маъмул буд. Шоҳ Аҳмад аз сӯиқасдҳои зиёд канорагирӣ карда, бо номи ал-Ҷиннниз маъруф буд. Мисли падараш, шоҳ Яҳё ибни Муҳаммад Ҳамидаддин, Аҳмад ҳокими амиқи кӯҳнапараст буд, аммо бо вуҷуди ин, ӯ бо Иттиҳоди Шӯравӣ, Ҷумҳурии Халқии Хитой (Чин) ва Ҷумҳурии Миср созишномаҳо баст, ки ба шоҳигарии Яман кӯмаки иқтисодӣ ва низомӣ мерасонданд. Ин созишномаҳо асосан барои ихроҷи бритониёиҳо аз Ямани Ҷанубӣ ва барқарор кардани тобеияти Аден ҳамчун як қисми Ямани Бузургба вуҷуд омадаанд. Дар ниҳоят, Шоҳ Аҳмад бар зидди Ҷумҳурии Миср баромад, ки пас аз марги ӯ он табаддулоти ҷумҳуриявиро бар зидди писар ва вориси ӯ Муҳаммад ал-Бадр дастгирӣ кард.
Аҳмад ибни Ҷаъфар

Аҳмд ибни Ҷаъфр — волии Хатлон дар аҳди Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ. Зиндагинома Дар бораи Аҳмад ибни Ҷаъфар маълумоти кофӣ дар даст нест. Муаррихи маъруфи садаи Абусаиди Гардезӣ дар китоби "Зайн-ул-ахбор" ишора менамояд, ки Аҳмад ибни Ҷаъфар аз муқаррабони сипаҳсолори Хуросон Абуалӣ ибни Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ буд, дар набардҳои ин сипаҳсолор бо лашкари амири сомонӣ иштирок доштааст. Аз ҷумла, ҳангоми як набард дар соҳили рӯди Кофарниҳон Аҳмад ибни Ҷаъфар сипаҳсолори худ — Баҷкамро бо сипоҳи бисёр ба хидмати Абуалӣ эъзом дошт. Абуалӣ бо ин сипоҳи анбӯҳ лашкари амири сомониро муҳосира кард ва роҳашро ба Бухоро баст. Баъди бист рӯзи муҳосира дар вазъияти хеле мушкил амири Бухоро маҷбуран сулҳ баст.
Аҳмад ибни Ҷаъфар Ҳаддоди Мадоинӣ

Аҳмад ибни Ҷаъфар Ҳаддоди Мадоинӣ (135960, Мадоин — 143031) — мусиқидон, оҳангсоз, шоир ва орифи форс-тоҷик, муаллифи "Лавозиму-л-мусиқӣ". Зиндагинома Зиндагӣ ва фаъолияти Мадоинӣ дар ҳавзаҳои илмӣ, адабӣ ва ҳунарии Эрон, Хуросони давраи ҷалоириён ва Темуриён сурат гирифта, дар шеър, фалсафа, мусиқӣ (таҳқиқ ва амалия) дониши баланд дошта "зикри тароиқ (таснифсозӣ) суханони бисёр гуфта ва баёни куллу-л-зуруб ва куллу-л-нағам карда ва бар абёту ашъори арабӣ тасонифи асобеи ситтаро дар адвори иқоъ доир гардонида ва дар ин тасониф онҳоро ба атвору анвоъ сохта ҳам ба тариқи қудамо ва онҳоро дар китоби Канзу-л-алҳон" муфассал зикр кардаам". Мадоинӣ дар шаклу анвои шеърию мусиқии "навбат", "қавл", "амал", "савт" таснифоти зиёд сохта, Хоҷа Абдуқодир дар таълифоташ аз корҳои ҳунарии ӯ тавсиф намудааст. Мадоинӣ дар назарияи мусиқӣ китобе бо номи "Лавозиму-л-мусиқӣ" нигошта ва дар доираҳои ҳунарӣ шуҳрати зиёд доштааст.
Балозурӣ

Балозурӣ (Абулҳасан Аҳмад ибни Яҳё ибни Ҷобир ибни Довуд;, тақрибан 820, Бағдод — тақрибан 892 1, Бағдод) — муаррих, нависанда, ҷуғрофиёдон ва сайёҳи арабинависи эронитабор, муаллифи "Нисобу-л-ашроф", "Фатҳу-л-булдон", "Аҳди Ардашер" ва "Китобу-л-ахбор". Зиндагинома Бобояш Ҷобир ибни Довуд дар Миср вазифаи котибии ал-Ҳасиб ва садри девони хироҷи мамлакатро ба уҳда дошт. Дар ҷавонӣ илмҳои замонаашро омӯхта, аз осори донишмандони даврони гузашта, монанди Муҳаммад ибни Саъдӣ, Котиби Воҳидӣ, Алӣ ибни Муҳаммади Мадоинӣ, Абуубайд Қосим ибни Салом ва диг. бархурдор гардида, ба дарбори халифаҳои аббосӣ роҳ ёфт. Халифагон Мутаваккил, Мустаъйин ва Муътазил ба Балозурӣ мақоми басазое додаанд, аммо дар ох. умр аз дарбор дур карда шуд ва дар ғояти бенавоию маризӣ аз олам даргузашт. Балозурӣ муносибати дороёни ҳақношиносро нисбати аҳли илм дар ҳаҷвияҳояш мазаммат кардааст. Осори боқимонда Аз осори Балозурӣ ду асари муҳимми таърихӣ "Футӯҳу-л-булдон". Китоб аз 90 боб иборат буда, яке аз онҳо ба фатҳи Осиёи Миёна бахшида шудааст. Дар асар оид ба масоили сиёсию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ иттилооти фаровон дода шудааст. Китоби "Ансобу-л-ашроф" таърихи давраи исломро дар шакли таборшиносӣ инъикос карда, шарҳи мухтасари шаҷараи насли Исмоил, аз Нӯҳ то қабилаҳои аҷдоди Қурайш, ахавони саҳоба (ҳамсуҳбатони Муҳаммад пайғамбар), хонадони Аббосиён, Алавиён, Умавиён аз ҷумла аз шарҳи аҳволи Абубакр ва Умарро додааст. Дастнависи он дар 1227 саҳифа дар китобхонаи Истанбул маҳфуз аст, матни комилаш дар 13 ҷилд (5824 саҳифа) дар Бағдод нашр гардидааст.
Аҳмад Қодиров

Аҳмадҳоҷӣ Абдулҳамидович Қодиров (23 август 1951 1, Қарағандӣ — 9 май 2004 1 2, Грозний, Чеченистон) — аввалин Президенти Ҷумҳурии Мухтори Чеченистон. Зиндагинома.
Аҳмад ибни Ҳанбал

Абӯабдуллоҳ Аҳмад ибни Ҳанбали Шайбонӣ, маъруф ба Аҳмад ибни Ҳанбал (ноябр 780, Бағдод, Ироқ, Хилофати Аббосиён 1 2 — 2 август 855, Бағдод,, Хилофати Аббосиён 1) — муҳаддис, фақеҳ ва мутакаллим, яке аз чаҳор имоми мазҳаби фиқҳии аҳли суннату ҷамоат, бунёнгузор ва пешвои мазҳаби ҳанбалӣ. Зиндагинома Аҳмад ибни Ҳанбал дар Бағдод ба дунё омада ва дар он ҷо вафот кардааст. Ӯ барои истимои ҳадис ба Шом, Яман ва Ҳиҷоз сафарҳо кардааст. Имом Аҳмад дар масъалаи халқи Қуръон бо муътазилиҳо муқовамати сахт нишон дода, ақидаи онҳоро напазируфт ва дар натиҷа халифа Муътасим ӯро ба ҳабс гирифта, шиканҷа кард ва сипас халифаи баъдӣ, яъне Мутаваккил ӯро аз ҳабс озод кард. Ибни Ҳанбал дар ҳадис китоби "ал-Муснад"-ро таълиф кардааст, ки он 30 ҳазор ҳадиси набавии шарифро дарбар мегирад.
Аҳмад Қозӣ Зафар

Аҳмад Қозӣ Зафар — арбоби сиёсии Покистон ва Банглодеш. Сарвазири Банглодеш (1989 1990) Фаъолияти сиёсӣ ва ҷамъиятӣ Солҳои. — Сарвазири Банглодеш аз ҳизби "Ҷатя" таъин шудааст. Солҳои вакили парлумон ва ҷонишини раиси фраксияи парллумонии ҳизби "Ҷатя" интихоб шуда буд. Пас аз суқути маъмурияти президент Иршод, соли 1999 ӯ барои табобат ба Австралия рафт ва дар он ҷо профессори даъватшуда гардида доир ба сиёсати глобалии Осиёи Ҷанубӣ дар Донишгоҳи Сидней Ғарбӣ шуд. Лексияҳои оммавии ӯ ба ҳаракати истиқлолият, таҳаввулоти геополитикӣ дар қитъа ва рушди маориф дар Банглодеш нигаронида шуда буданд. Пас аз бозгашт ба меҳан дар моҳи августи соли 2001, боздошт шуд, вале моҳи октябр озод карда шуд. Сипас ӯ боз дар Австралия ҳамчун гуреза зиндагӣ карда, нафақаи маъюбӣ мегирифт. Дар моҳи феврали соли 2004 ӯ ба Банглодеш ва ба ҳаёти иҷтимоӣ ва сиёсии кишвар баргашт. Дар соли 2013 аз ҳизби Ҷатя хориҷ карда шуда, ба Ҳизби миллй дохил шуд.
Аҳмад Ҳусайн

Аҳмд Ҳусйн — хаттот, зодаи Лакҳнав. Тафсилоти зиндагиаш маълум нашуд. Тазкираи "Шамъи анҷуман"-и Сайидмуҳаммад Сиддиқ Ҳасанхони Баҳодурро китобат кардааст, ки соли 1875 дар Бҳупол чопи сангӣ шудааст.
Нормат Аҳмадалиев

Нормат Аҳмадалиев (10.10.1935, Душанбе) — зоотехник, доктори илмҳои кишоварзӣ. Зиндагинома Хатмкардаи ИХҚ Тоҷикистон. Лаборанти калон (1960–63), ходими хурди илмӣ (1963–71), ходими калони илмӣ (1971–94), мудири шуъбаи селексия ва технологияи чорвои ширдеҳи Институти таҳқиқоти илмии чорводории АИ КТ (аз соли 1994). Фаъолияти илмӣ Аҳмадалиев оид ба қобилияти мутобиқат, хусусиятҳои биологию хоҷагӣ ва технологияю селексионии зоти чорвои ширдеҳ дар шароити Тоҷикистон таҳқиқот анҷом додааст. Таҳти роҳбарии ӯ кормандони Институти таҳқиқоти илмии чорводорӣ навъи нави сермаҳсули чорво – зоти гови сиёҳалоро ба вуҷуд овардаанд. Соҳиби таълифоти зиёд, аз ҷумла 3 китоб, 4 брошюра ва 5 тавсияву дастурамал мебошад. Аҳмадалиев бо унвони Корманди шоистаи Тоҷикистон қадр карда шудааст. Осор.
Аҳмадак (мисгар)

Аҳмадк. Коргоҳи Аҳмадак дар қасабаи Чилдухтарони назди шаҳраки Шаҳристони ноҳияи Шаҳристон, болотар аз харобаи пойтахти давлати қадимии Истаравшан — шаҳри Бунҷикат аз тарафи бостоншиносон кашф гардидааст. Дар коргоҳ теъдоде аз маҳсули ҳунари Аҳмадак — ду дег, се кӯза, чароғи сиёҳ, қисмҳои шамъдон ва ғайра пайдо шудаанд. Ҳамаи ин осор аз биринҷӣ сохта шуда, дар рӯйи онҳо нақшҳои нафису зебои мунаббат, аҷсоми меъморӣ ва мурғон тасвир ёфтаанд. Дар қисми поини ду кӯзаи ёфтшуда имзои косиб бо номи "Амали Аҳмадак" сабт шудааст.