ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Белпойҳо

БЕЛПОЙҲ (лотинӣ:), як гурӯҳи ширхӯрҳои обӣ. Танашон дукшакл буда, бо пашми кӯтоҳи бетибит (ба ғайр аз гурбаи обӣ) пӯшида шудааст. Думи кӯтоҳ ва пойҳои панҷадори белшакл доранд. Дар пӯсти Белпойҳо ғадудҳои арақ ва чарб мавҷуданд; дар зери пӯст қабати чарб (то 8 см) хобидааст. Белпойҳо аз 18 (дар морж) то 38 (дар тюлени гӯшдор) дандон доранд; дандони ашк хуб инкишоф ёфтааст. Мушакҳои ҷоғи Белпойҳо қобилияти ҳоиданро гум кардаанд, аз ин сабаб онҳо ғизоро наҳоида фурӯ мебаранд. Белпойҳо дар об хеле серҳаракат (соате то 30 км шино менамоянд) буда, дар хушкӣ суст ҳаракат мекунанд. Ғизои Белпойҳо моҳӣ, нармбаданҳо, харчангшаклҳост; паланги баҳрӣ пингвин ва тюленҳоро сайд мекунад. Белпойҳо нафасашонро муддати дароз нигоҳ дошта метавонанд, масалан, тюлени Уэдделла 43 дақиқа, тюлени байкалӣ 68 дақиқа Ҳангоми дар об шино кардан гардиши хун дар гурдаҳо қатъ гардида, набз хеле суст (аз 55–180 то 4–15 маротиба дар як дақиқа) мешавад. Ҳарор. бадани Белпойҳо 36–37°С буда, мағзи сарашон инкишоф ёфтааст. Белпойҳо бӯйро хуб ҳис мекунанд; дар об мебинанд ва мешунаванд. Белпойҳо ҳангоми нафасгирӣ ба рӯйи об ва барои зоидан, ширмаконӣ, тулак ба соҳил ё рӯйи ях мебароянд. То 43 сол умр мебинанд. Белпойҳои модина дар 3 (мас., тюлен, гурбаи обӣ) – 6-солагӣ (морж) ба балоғат мерасанд. Даври ҳамли онҳо 8–12 моҳ аст; одатан 1, баъзан 2 бача мезоянд. Шири Белпойҳо серғизо буда, 36–52% чарб, 6–13% сафеда ва 0,2% қанд дорад. Белпойҳо асосан дар баҳрҳои хунук ва муътадили нимкураҳои Шимолӣ ва Ҷанубӣ, баъзан дар кӯлҳо зиндагӣ мекунанд. Бисёр Белпойҳо гурӯҳ-гурӯҳ ҳаёт мегузаронанд. Саравлоди Белпойҳо эҳтимол дарандаҳои хушкигард буданд, ки дар давраи эотсени боло ё миёна ба ҳаёти обӣ гузаштаанд. Боқимондаҳои тюлени гӯшдор дар соҳили шимоли Уқёнуси Ором (ИМА) ва моржу тюлен дар соҳили шимоли Уқёнуси Атлантика (Аврупо ва ИМА) ёфт шудаанд.
Белужино-Колдаиров (ноҳияи Иловлин, Волгоград)

Белужино-Колдаиров — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Иловлин, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Белый Илмен (ноҳияи Красноярск)

Белый Илмен — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Красноярск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Белфаст

Белфаст, шаҳр, пойтахти Ирландияи Шимолӣ. Аҳолиаш 579 554 нафар. Масоҳаташ 115 км 2, баландӣ аз сатҳи баҳр – 3 м. Бандари баҳрӣ дар соҳили гулугоҳи Шимолӣ, дар назди резишгоҳи дарёи Логан ба халиҷи Белфаст-Лохири Хатти киштигузари Белфаст: Трун, Странрар, Хейшем, Ливерпул. Аэропорти байналмилалӣ (Элдегроув) дорад. Таърих Белфаст соли 1177 баъди қалъабандии яке аз истилогарони нормандӣ Дж. де Курси бунёд гардидааст. Аз садаи маркази саноатии катонресии Ирландия, баъд аз он яке аз марказҳои бузургтарини саноатии катонресӣ дар ҷаҳон ба ҳисоб мерафт. Дар садаи дар Белфаст муассисаи таъмири киштиҳо бунёд ёфт. Соли 1888 мақоми шаҳрро гирифт. Соли 1911 аз Белфаст, киштии машҳури Титаник ба шино оғоз карда буд. Аз соли 1920 маркази сиёсии Ирландияи Шимолӣ. Баъди тақсимот дар Ирландия Белфаст яке аз марказҳои муқовимати мазҳабӣ (католикҳо ва протестантҳо) гардид. Иқтисодиёт Белфаст бузургтарин маркази саноатӣ, иҷтимоӣ ва молию пулии Ирландияи Шимолӣ аст. Дар Белфаст корхонаҳои киштисозӣ, электротехникӣ, мошинасозӣ, самолётсозӣ, истеҳсоли матоъҳои пашмин, қолинбофӣ, нахи сунъӣ, инчунин хӯрокворӣ ва тамоку мавҷуданд. Белфаст Донишгоҳи шоҳаншоҳӣ, коллеҷи технологӣ, нигористон ва театр дорад. Адабиёт Пойтахтҳои давлатҳои узви СММ 1: Амстердам Андорра-ла-Веля Анқара Афина Боку Белград Берлин Берн Братислава Брюссел Будапешт Бухарест Вадутс Валлетта Варшава Ватикан Вена Вилнюс Дублин Ереван Загреб Киив Кишинёв Копенҳаген Лиссабон Лондон Любляна Люксембург Мадрид Минск Монако Маскав Осло Порис Подгоритса Прага Рейкявик Рига Рим Сан-Марино Сараево Скопе София Стокҳолм Таллин Тифлис Тирана Ҳелсинкӣ Пойтахтҳои қаламвравҳои дигар: Гибралтар Дуглас Лонгйир Кохи Малта Мариехамн Сент-Питер-Порт Сент-Хелиер Торсхавн.
Белэтаж

БЕЛЭТАЖ, 1) қабати дуюми иморат, қаср иқоматгоҳи шахсӣ. Дар Белэтаж, одатан, толор ва хонаҳои боҳашам, ки аз иморати қабатҳои дигар бо баландӣ ва ороишот фарқ мекунад, ҷойгир мешаванд. Дар меъмории замонавӣ Белэтаж қариб истифода намешавад) дар театр қабати толори тамошо, ки болои амфитеатр ва бенуар сохта шудааст.
Белый Яр

Белый Яр — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Алапаевский вилояти Свердловск медарояд.
Сергей Белявский

Сергей Иванович Белявский (7 декабр 1883 1, Санкт-Петербург 2 — 13 октябр 1953 2, Санкт-Петербург 2) — ахтаршинос и шӯравӣ, узви вобастаи АИ ИҶШС. Конома Солҳои сарвари шуъбаи дар Симеиз будаи расадхонаи Пулково, 1937-1944 директори расадхонаи Пулково. Белявский мутахассиси соҳаи астрофотометрия, ахтаршиносӣ ва таҳқиқи ситораҳои тағйирёбанада аст. Зузанаби равшани С1911 3 (ба номи Белявский), 36 астероид (ки яке аз онҳо ба ифтихори вай номгузорӣ шудааст) ва зиёда аз 250 ситораҳои тағйирёбандаро кашф кардааст. Дар байни астероидҳои кафшкардааш сайёраки "Гауссия" ва "Сибир" машҳуранд. Белявский таҳиягари "Феҳрасти бузургиҳои аксии 2777 ситора" ва "Феҳрасти астрографии 11322 ситора" мебошад.
Белухино (ноҳияи Кинешем, Иванов)

Белухино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кинешем, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Виктор Беляев

Виктор Михайлович Беляев (6 феврали 1888, Уралск — 16 феврали 1968, Маскав) — мусиқишиноси доктори илмҳои ҳунаршиносӣ, профессор. Зиндагинома Хатмкардаи Консерваторияи Петроград. Дар Консерваторияи Петроград (1914-23-44) ва Консерваторияи ба номи П. Чайковскийи шаҳри Маскав (—) аз назария ва таърихи мусиқӣ дарс гуфтааст. Беляев аз муҳаққиқони намоёни санъати мусиқии тоҷик ва дигар халқҳои Осиёи Миёна, Қафқоз ва Шарқи хориҷӣ аст. Дар инкишофи илми мусиқишиносии шӯравӣ саҳми босазо гузошта, роҳу услуби таҳқиқи ин соҳаро илман муайян намуд. Дар китоби "Очерки таърихи мусиқии халқҳои ИҶШС" (иборат аз 2 ҷилд, 1963) ба ҷараёни инкишофи мусиқии тоҷикон аҳаммияти хос додааст. Фаъолияти илмӣ Беляев дар таҳқиқи мусиқии тоҷикон ва нашру тарғиби он хидмати шоиста кардааст. Навиштаҳои ӯ мисли муқаддима ба нашри "Шашмақом", "Роҷеъ ба фолклори мусиқӣ" аз доманаи фарох ва гуногунрангии таҳқиқоти Беляев гувоҳӣ медиҳанд. Оид ба симоҳои намоёни созу овози рус ва Аврупои Ғарбӣ мақолаҳои илмӣ ба табъ расондааст. Ҷоизаҳо Дорандаи Мукофоти давлатии Тоҷикистон ба номи Рӯдакӣ. Бо ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.
Беляев Павел

Беляев Павел – ҳунарпешаи Театри давлатии драмаи русии ба номи Владимир Маяковский, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон. Нигаред.
Евгений Беляев

Евгений Александрович Беляев, Мюнхен, Галле, Миср ва ғайра. Бо ордену медалҳои ИҶШС сарфароз гардидааст. Осор.
Беляевка (ноҳияи Старополтавск, Волгоград)

Беляевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Старополтавск, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Беляева (ноҳияи Карачев)

Беляева — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Карачев, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Беляево (ноҳияи Пучеж, Иванов)

Беляево — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Пучеж, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Беляево (ноҳияи Юреветс, Иванов)

Беляево — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Юреветс, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Беляевка (ноҳияи Николск, Вологда)

Беляевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Николск, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Беляевская (ноҳияи Тарног, Вологда)

Беляевская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Тарног, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Беляиха (ноҳияи Вязников)

Беляиха — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Вязников, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Беляковка (деҳа)

Беляковка — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Пригородний, вилояти Свердловск медарояд.
Беляковка (Октябрский)

Беляковка — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Октябрский, вилояти Амур медарояд.
Беляевская (ноҳияи Харовск, Вологда)

Беляевская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Харовск, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Беляевская (ноҳияи Устянск)

Беляевская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Устянск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Беляковское (деҳа)

Беляковское — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Талиский, вилояти Свердловск медарояд.
Любов Белякова

Белякова Любов Петровна (17.09.1887, вилояти Калинин, Федератсияи Русия — 10.11.1961, Душанбе), хокшинос, доктори илмҳои кишоварзӣ, Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон. Баъди хатми семинарияи муаллимии шаҳри Твер чанд муддат омӯзгорӣ кардааст. Соли 1906 барои тарғиботи инқилобӣ дар байни деҳқонон ҳабс шуд. Корманди Сентросоюзи Маскав, таҳсил дар Институти кишоварзии Ленинград (ҳозира Санкт-Петербург —1924). Зери роҳбарии акАдабиёт: К. Д. Глинка дар соҳаи мелиоратсия ва хокшиносӣ пажӯҳишҳои ҷолиб анҷом додааст. Дар ин равия дар Институти хокшиносии АИ ИҶШС ва Институти давлатии лоиҳакашии Ленинград низ фаъолияти худро идома додааст. Соли 1937 ба Тоҷикистон омада, дар Пойгоҳи мелиоратсиявии ба номи Антипов-Каратаев оид ба нақши моддаҳои органикӣ дар мелиоратсия ва обёрии водии Вахш таҳқиқот анҷом додааст. Доир ба биология, физика ва мелиоратсияи хок зиёда аз 40 таълифот дорад. Дорандаи мукофоти ба номи акад. В. В. Вилямс. Бо ордени "Нишони Фахрӣ", медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Осор.
Беляни (ноҳияи Сураж)

Беляни — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Сураж, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Белянитси (ноҳияи Иванов, Иванов)

Белянитси — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Иванов, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Белянитсино (ноҳияи Юрев-Полский)

Белянитсино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Юрев-Полский, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Белянки (ноҳияи Кинешем, Иванов)

Белянки — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кинешем, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Белянкин, Дмитрий Степанович

. Белянкин Дмитрий Степанович (28.08.1876, деҳаи Ламанихаи губернияи Вологда — 20.06.1953, Маскав) — минералшинос ва петрографи шӯравӣ, асосгузори петрографияи сангҳои техникӣ, академияи АИ ИҶШС. Зиндагинома Университети Юрйевро хатм кардааст, ки бо онҳо конҳои маъдан алоқаманданд, дарёфт кард ва омӯхт. Ба шарафи ӯ минералеро "белянкинит" номидаанд. Ҷоизаву орденҳо Бо 2 ордени Ленин, ордени Байрақи Сурхи Меҳнат ва медалҳо сарфароз гардидааст.
Белянка (ноҳияи Шебекин)

Белянка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Шебекин, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Белячий (ноҳияи Красноярск)

Белячий — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Красноярск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Бемор

Бемор касал, нотоб, мариз — гирифтори дард, касе ки барои дармон ба бемористон ё дармонгоҳ муроҷиа мекунад.
Саратон

Саратон — маразе, ки дар асари он дар бадан ҷароҳат, варам ва барҷастагиҳо пайдо мешашвад, ки намудаш монанди пои харчанг аст. Бемориҳои омосӣ Бемориҳои омоси ба ду гурӯҳ тақсим мешаванд: Хучайраҳои хушсифат дар замони муосир хатари зиёд надорад.Табибон рохи пешгирии онро бо усули чаррохи гирифтаанд. Яъне ки ин гурӯҳи саратон дар холл хатаре ба инсон намерасонад, аммо ба табобати духтурон нигоҳ накарда нафароне хастанд ки ба доруҳои додашаванда ва худ чаррохи тобовар нестанд. Ҳучайраҳои бад сифат хусисиятҳо ва кобилияти авзоиши худро ба ҳамаи ҳучайраҳои насли оянда мегузаронад. Ҳучайраҳои бад сифат бо роҳи табобати кимиёви ва табобати нури ва чарроҳи табобат мешаванд. Факторҳои, ки боиси пайдоиши бемории омоси мебошанд, то ҳозир дар омузиш хастанд. Як чанд теория ва гипотеза ҳаст, ки то ҳозир ягон намуди онҳо теорияи ягона қабул нашудааст. Дар натиҷаи омузиши теорияҳо, як чан намуд факторхо муаян шудаанд, ки боиси пайдоиши бемориҳои омоси бадсифат хастанд. Ба ин гуруҳ факторҳо дохил мешаванд Бемории омосҳои бадсифат дар тамоми узви бадани инсон пайдо шуда метавонанд; чунки ҳуҷайраи узувҳои худи одам дар зери таъсири факторҳои дар боло зикр шуда мутатсия шуда ба ҳучайраи бад сифат мубадал мегардад. Чи хеле, ки мо дар боло зикр кардем бемориҳои омосии бадсифат аз муҳити зист, ва анъана ва одатхо вобастаги дорад. Дар Ҷумхури Тоҷикистон бемориҳои омоси бад сифати пуст дар вилояти Хатлон аз сабаби иқлими гарм ва дар зери таъсири офтоб зиёд будан, зиёдтар во мехурад. Бемориҳои омоси бад сифати узвҳои ҳозима аз сабаби пур хури, таъомҳои бирёну равғании бисёр ва хело гарм истеъмол кардан пайдо шуданаш мумкин. Ин чунин саратони лабу забон, дар Тоҷикистон, аз сабаби одати бади нос каши бисёртар дида мешавад. Дар як сол зиёда аз 2 миллион одам дар руи замин аз омосҳои бад сифат мемиранд. Ҳамзамон рақами беморони дар муоинаи тибби ва табобат будан зиёда аз 5 миллионро ташкил медиҳад. Барои пешгирии бемории саратон Ҳар як инсон бояд ҳаёти солимро пеш барад, ва ҳатман дар як сол ду маротиба аз муоинаи тибби гузарад. Дар сари вақт муаян кардани омоси бадсифат ва табобати он боиси саломатии инсон мебошад.
Беляшкино (ноҳияи Великоустюг, Вологда)

Беляшкино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Великоустюг, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Ҳепотити вирусӣ

Ҳепотити вирусӣ, гепатити вирусӣ — бемории боткин, бемории томи сироятии табиатан вирусӣ; бештар аз иллатёбии ҷигар ва падидаҳои заъфарма сар мезанад. Ангезандааш вирусӣ ба муҳити беруна як қадар тобовар буда, танҳо ба одамон сироят мекунад.
Бемории панкреатит

Панкреатит гуфта, илтиҳоби ғадуди зери меъдаро меноманд. Сабаби пайдоиши ин беморӣ, баста шудани маҷрои ғадуд тавассути сангҳо аз талхадон, варам ё киста ба шумор меравад. Дар ин ҳолат роҳи ҷорӣ шудани оби ҳозима бо ферментҳо ба рӯдаи борик халалдор мегардад. Дар натиҷа ин ферментҳои панкреатӣ дар ғадуд ҷамъ шуда, ба бофтаҳои он таъсир мегузоранд ва ғадуд худаш худашро ҳазм мекунад. Ин ферментҳо ҳамаи бофтаҳои ғадудро вайрон карда, метавонанд ба рагҳои хунгард ва узвҳои дигари ба ғудуд наздик таъсири манфӣ расонанд ва ин омил метавонад ба марги инсон оварда расонад. Сабаби чунин ҳолат дар бештари маврид хӯроки нодурусту якранг ва пурхӯрии доимӣ мебошад. Дӯстдорони хӯрданиҳои сахт, тунд, бирён ва аз ҳад зиёд равғанин, инчунин дӯстдорони фастфуд" ба гӯрӯҳи хатари ин беморӣ шомил мегарданд. Истеъмоли зиёди нӯшокиҳои спиртӣ низ, метавонад ба рушди панкреатит замина гузорад. Дар баъзе ҳолатҳо стрес ва асабоният ба зиёд гардидани оби ғадуди зери меъда сабабгор мешаванд ва ин низ метавонад дар навбати худ ҷараёни илтиҳобиро ба вуҷуд орад. Ғайр аз ин, панкреатит (хусусан панкреатити шадид) метавонад бо рушди бемориҳои талхадон ва маҷроҳои он, бемории санги талхадон ва бемориҳои гуногуни ҷигар ба миён ояд. Панкреатит ба ду гурӯҳ ҷудо мешавад: шадид ва музмин. Асоситарин аломати панкреатит, дарди шадид дар қисмати шикам ба шумор меравад. Ин аломат ҳам дар панкреатити шадид ва ҳам дар панкреатити музмин (ҳангоми шиддати дард) муштарак зуҳур мекунад. Агар аломатҳои панкреатити шадид баъди 6 моҳи оғози беморӣ зоҳир шаванд, онро шиддат ёфтани панкриатити музмин меноманд. Табобати панкреатити шадид хеле сода буда, риояи се шарти асосиро дар бар мегирад.
Бемории шуоъӣ

Бемории шуоъӣ — иллатест, ки дар натиҷаи ба организм таъсир расондани афканишоти аз меъёр зиёди ионзо сар мезанад. Бемории шуоъӣ шадид ва музмин мешавад. Бемории шуоъии шадид аз таъсири афканишоти ионзои якбора ё пай дар пайи вояаш аз ҳад зиёд, бемории шуоъии музмин дар натиҷаи шуоъхӯрии вояаш ками дарозмуддат (дар давоми чандин моҳу солҳо) ба вуҷуд меояд. Нишонаҳои клиникии бемории шуоъӣ ба хусусияти шуоъхӯрӣ (умумӣ, ҷузъӣ, берунӣ, дарунӣ), воя ва муддати паҳн гаштани он вобаста аст. Дар аснои бемории шуоъӣ силсилаи асабҳои марказӣ, узвҳои хунофар ва хунгард, меъдаю рӯда иллат ёфта, организм пурра заҳролуд мегардад, аз ин сабаб беҳолӣ, дарди сар, бехобӣ, беҳузурии дил ва ғайра ба амал меояд. Бемории шуоъии шадид аксар вақт чор давраро дар бар мегирад: таассури аввалин, давраи ниҳонӣ, авҷи беморӣ, давраи охирин ё шифои комил. Дар давраи таассури аввалин, ки он баъди шуоъхӯрӣ фавран пайдо мешавад, бемор пурҳаяҷон ё, баръакс, рӯҳафтода аст; беҳолӣ, бехобӣ, чарх задани сар, беҳузурии дил, дар ҳолатҳои вазнин қай ва исҳол ба амал меоянд; дар ҳолатҳои ниҳоят вазнин бемор муддате аз ҳуш меравад, набз ноустувор ва фишори шараён номуътадил мегардад. Ҳамаи ин аломатҳо баъди чанд соат бартараф шуда, давраи дуюми беморӣ (давраи ниҳонӣ) оғоз меёбад, ки ба он беҳтар шудани ҳолати умумии бемор хос аст. Вале қатъи назар аз беҳбудии зоҳирӣ беморӣ авҷ мегирад ва баъди чанд муддат (аз чанд рӯз то 2-3 ҳафта) давраи сеюм фаро мерасад. Бемории шуоъӣ ҳар қадар вазнин бошад, давраи ниҳонӣ ҳамон қадар кӯтоҳ (чанд соат) мешавад. Дар давраи авҷи беморӣ аҳволи бемор якбора бад шуда, ӯ таб мекунад, қай ва исҳол (бештар исҳоли хунолуд) ба амал меояд; аз милки дандон ва дигар пардаҳои луобӣ хун меравад, баъзе рагҳои хуни зери пӯст мекафанд; баъди 2-3 ҳафта мӯй мерезад. Камхунӣ ва ихтилоли асабҳо шиддат ёфта, муқобилати организм ба бемориҳои сироятӣ суст мегардад. Ҳангоми муътадил гузаштани Бемории шуоъӣ ва сари вақт табобат кардани он, давраи охирин — шифои комил оғоз меёбад. Бо мақсади пешгирии бемории шуоъӣ бояд одамоне, ки дар ҳудуди таъсири манбаи афканишоти ионзо кор мекунанд, муҳофизат карда шаванд. Инчунин аз таъсири зарарнок ва барзиёди афканишот ҳифз намудани беморон дар кабинетҳои радиологӣ ва рентгенологӣ низ муҳим аст. Риояи қоидаҳои бехатарии меҳнат ва талаботи беҳдошт аз ҷониби муассисаҳои тандурустӣ қатъӣ назорат карда мешавад. Шахсоне, ки ба манбаи афканишоти ионзо сарукор доранд, пеш аз ба кор даромадан ва минбаъд аз муоинаи махсус мегузаранд. Барои онҳо рӯзи кории кӯтоҳ, рухсатии дарозмуддат ва маоши иловагӣ муқаррар карда мешавад. Ҳангоми бо изотопҳои радиоактив кор кардан пӯшидани либоси махсус зарур аст.
Бемории вабо

Бемории вабо, холера "заҳра" ва "ҷорӣ шудан" — бемории шадиду хавфноки сироятӣ. Ангезандаи Вабо. ва беобӣ зуд маҳв мешавад; дар оби равон 3–5 ва дар наҷосат то 30 рӯз, дар ҷойи торику намнок то 2 моҳ зинда мемонад, ба таъсири маводди гандзудо; дараҷаи – камшавии моеот ба 4–6 дарсад мерасад (Вабои андаке вазнин); дараҷаи – тақр. 7–9 дарсади оби андомгон кам мешавад (Вабои вазнин); дараҷаи – камшавии моеот 9 дарсадро ташкил мекунад (Вабои беҳад вазнин). Вабо ногаҳон авҷ гирифта, шабона ё субҳдам дар бемор хоҳиши беисти қазои ҳоҷат пайдо мешавад. Шикам дард намекунад ва тоб ҳам намедиҳад. Наҷосат аввал бетағйир буда, якҷо бо боқимондаҳои ғизо меояд. Сипас он обакии зард ва минбаъд мисли ҷӯшобаи биринҷ шуда, бӯйи моҳӣ мекунад. Бемор дар як шабонарӯз аз 3 то 10 маротиба таҳорат мешиканад, камиштиҳо ва ташна мешавад. Ҳарорати бадан муътадил, набз тез, забон хушк буда, шикам садо медиҳад. Дар сурати сабук ҷараён ёфтани беморӣ, исҳол аз чанд соат то 1–2 шабонарӯз давом мекунад аст; бемор бо даҳони боз нафас мегирад. Агар муолиҷа ба таъхир афтад, бемор аз ҳуш рафта, нафасгир мешавад. Вабо барқосо низ пайдо мешавад. Он бисёр тезу тунд ҷараён мегирад, организм оби бисёр талаф медиҳад. Ин шакли Вабо хусусан барои кӯдакони то яксола хавфнок аст. Ташхиси Вабо дар давраи вогирӣ (эпидемия) чандон душвор нест. Онро ҳатто метавон фақат дар асоси аломатҳои беморӣ (клиникӣ) муайян намуд. Дар маҳалҳои вабозада беморон ва ашхоси гирифтори амрози шадиди меъдаву рӯда бояд ҳатман ошкор карда шаванд; кормандони тиббӣ ҳавлӣ ба ҳавлӣ гарданд, беморонро ба қайд гирифта, дар шифохона бистарӣ гардонанд. Доруҳое, ки барои табобати В. истифода мешаванд, мувозанати обу намакро дар организм барқарор сохта, заҳролудиро рафъ ва ангезаи бемориро маҳв менамоянд. Одатан, пас аз 15–25 дақиқаи истифодаи маҳлули намак набз ва фишори шараён рӯ ба беҳбудӣ меорад. Баъди 30–45 дақиқа дамкӯтаҳӣ рафъ, кабудии пӯст (сианоз) кам, забон тар ва овозу набз пайдо мешавад. Бо мақсади ба дигар маҳалҳо паҳн нагаштан, манбаи В.-ро зуд барҳам додан лозим аст. Солҳои 90 садаи ва миёнаи солҳои 2000-ум дар баъзе ноҳияҳои Тоҷикистон ҳодисаҳои ба Вабо гирифтор шудани одамон ҷой доштанд. Дар як муддати кӯтоҳ садҳо нафар бемор гаштанд, вале бо андешидани тадбирҳои зарурӣ эпидемия пешгирӣ карда шуд. Ҳангоми пайдоиши Вабо маҳалро мамнӯъ (карантин) эълон карда, рафтуомади одамонро манъ менамоянд. Беморон, инчунин ашхоси ба бемории Вабо гумонбар, зуд дар бемористон бистарӣ ва манзили онҳо гандзудоӣ (дизенфексия) карда мешавад. Ҳомилони вибрион ва одамонеро, ки бо онҳо алоқа доштанд, дар ҷойи алоҳида бистарӣ мекунанд, манзил ва асбобу анҷоми онҳоро безарар мегардонанд. Беморони шифоёфта баъди 3 бор натиҷаи манфӣ додани таҳқиқ (кишт)-и наҷосат аз касалхона ҷавоб дода мешаванд. Онҳо ва ҳамчунин ашхосе, ки бо беморон алоқа доштанд, тӯли як сол зери назорати дармонгоҳи махсус қарор мегиранд. Адабиёт.
Бемории қанд

Бемории қанд, диабети қанд — бемории муттасиле, ки ба он баландшавии сатҳи қанди хун бар асари норасоии инсулин (гормони ғадуди зери меъда) хос аст. воситаҳои худназораткунӣ — тасмаи ташхисӣ ва асбобҳое (глюкометрҳое), ки имконият медиҳанд беморон мустақилона дараҷаи глюкозаи хунро муайян намоянд.
Бемористони низомӣ

Бемористони низомӣ — бемористонест, ки мутааллиқ ба нерӯҳои мусаллаҳ буда, тавассути онон идора мешавад ва барои ироаи муроқибатҳои пизишкӣ ходмиони низомӣ пешбинӣ шудааст 1. Таърих Аввалин бор, бемористони низомӣ дар қарни дар Нидерланди Испониёӣ (барои артиши Флондр) таъсис шуд. Дар қарни, ин бемористон ба сарбозони Русия, Прус ва Биритониёи Кабир расид 2. Аз ҷумлаи қадимитарин бемористонҳои низомии Аврупо метавон ба Бемористони низомии Гринвич барои малавонон ва Бемористони низомӣ дар Челсӣ ишора кард, ки ҳар ду ба қарни бармегарданд ва имрӯза низ вуҷуд доранд. Аввалин бемористоннизомии доимӣ дар Русия дар соли 1706 дар Маскав таъсис шуд.
Бемориҳои вирусӣ

Бемориҳои вирусӣ — бемориҳое, ки онҳоро вирусҳо меангезанд. Нағзак, табхол, сурхча, обакон, грипп, полиомиелит, энсефалитҳо, трахома, зардпарвин, СПИД, ханозир, гепатити вирусӣ, ҳорӣ ва ғайра аз қабили бемориҳои вирусии одам мебошанд. Тартиби инкишоф ва зуҳуроти бемориҳои вирусӣ ба табиати вирус ва роҳҳои ба организм ворид гаштани он, инчунин муҳофизати табиӣ ва садди организм (пӯст, пардаи луобӣ, ҳуҷайра ва узвҳои дохилии он) вобаста аст. Бемориҳои вирусӣ ба воситаи ҳаво, хӯрок, нӯшокӣ, газидани пашшаву кана ва ғайра низ сироят мекунанд. Омили асосии ҳифзи табиии ҳуҷайра аз вирус интерферон аст (муқовимати ҳуҷайраро нисбат ба таъсири вирус афзун мегардонад). Солҳои 50-60 садаи вирусҳои парагрипп, зукоми сироятӣ, сироятҳои аденовирусӣ, бронхити шадид ва ғайра ошкор карда шуданд. Баъзе бемориҳои роҳи нафасро вирусҳои рӯда, ки айни замон ангезандаи сарсом ва ихтилоли меъдаю рӯда низ мебошанд, ба вуҷуд меоваранд. Бемориҳои ҳорӣ, оқсил, энсефалити вогир, табларзаи хунрез ба одам аз чорво, орнитоз ва пситтакоз аз мурғон мегузаранд. Давраи ниҳонии бемориҳои вирусӣ аз 2-3 (масалан, грипп) то 30 рӯз (масалан, ҳорӣ) ва бештар мебошад. Роҳи асосии пешгирӣ аз бемориҳои вирусӣ ташхиси саривақтӣ ва дар беморхона бистарӣ кунонидани бемор аст. Бемориҳои вирусиро асосан бо подзаҳр ва давоҳои зидди илтиҳоб муолиҷа мекунанд. Антибиотикҳо ба вирус таъсир намерасонанд.