ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Ташхис (санъати бадеӣ)

Ба ҳайвонҳо, парандагон, наботот, ҷамодот, ҷирмҳои осмонӣ ва ғайра эҳсосот ва хислатҳои инсонӣ нисбат дода, онҳоро дар миёни худ ва ё бо инсон гап занондан ташхис номида мешавад. Дар асарҳои классикӣ намунаи ин гуна осор бисёр аст, ҳамчун "Калила ва Димна", "Тӯтинома", "Мантиқ-ут-тайр" - Фариддудин Аттор, "Ҳайвонотнома" - Сайидо, "Се қатра" - и Лоҳутӣ ва ғайра.
Таъбизи ҷинсиятӣ

Табъизи ҷинсиятӣ, ҷинсиятзадагӣ ё сексизм ба маънои бовар ё нигарише аст, ки як ҷинсият ё ҷинсро пасттар аз дигаре ва дараҷаи дувум медонанд. Манбаъ Аз Википедиаи порсӣ.
Тащилово (ноҳияи Гус-Хрусталний)

Тащилово - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Гус-Хрусталний, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Таъзими аср (Китоб)

Таъзими аср: Бахшида ба 100-солагии Шоҳназар Соҳибов Муҳаррир А. Низомов.–Душанбе: Ирфон, 2004.–180 с. Мундариҷа Маҷмӯаи мазкур ба ҳаёт ва фаъолияти эҷодии яке аз саромадони мусиқии касбии тоҷик дар қарни 20, устоди Шашмақом, композитор ва сарояндаи маъруф Шоҳназар Соҳибов бахшида шудааст. Дар маҷмӯа мақолаву ёддоштҳо, ҳуҷҷатҳои асил, сурату дастхатҳо аз бойгонии шахсии устод Ш. Соҳибов мавриди истифода қарор гирифтаанд. Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Таъзими аср (Китоб): Бахшида ба 100-солагии Шоҳназар Соҳибов Муҳаррир А. Низомов.–Душанбе: Ирфон, 2004.–180 с. дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. Дар бораи муаллиф Аслиддин Низомов Пайванди беруна.
Таълими чандрасонаӣ

Таълими чандрасонаӣ – ин номи роиҷ барои тавсифи назарияи шинохтии таълими чандрасонаӣ аст. Ин назария шомили бисёре аз усули таълимро бо ёрии ё тариқи чандрасонаҳо дар бар мегирад.
Ташково (ноҳияи Вологод, Вологда)

Ташково — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Вологод, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Таълими фосилавӣ

Мафҳумҳои асосӣ Таълими фосилавӣ (таълим дар масофа) - яке аз шаклҳои таълим, фаъолияти мақсадноки методии таълимӣ-идрокӣ ва инкишофии шахс, ки аз муассисаи таълимӣ дар масофаи дур воқеъ гаштаанд ва тавассути воситаҳои электронӣ ва телекоммуникатсионӣ маълумот мегиранд. 1 Таҳсилоти фосилавӣ — тарзи амалигардонии раванди таълим бо истифодаи технологияҳои муосири иттилоотӣ ва телекоммуникатсионӣ, ки таълимро дар масофа бе иштироки бевоситаи шахсии омӯзгор ва таълимгирандагон имконпазир мегардонад. 2 Нигаред Манобеъ.
Таъми Гелос

Таьми гилос яке аз филмҳои Эронӣ аст. Коргардон Аббос Киёрустамӣ буд. Филмро дар соли 1997 сохт.
Таърих ва назарияи Шашмақом (Китоб)

Аслиддин Низомов. Таърих ва назарияи Шашмақом.– Душанбе:Адиб,2006. – 504с. Мундариҷа Китоби мазкур – аввалин таҳқиқотест, ки ба шарҳи масоили таърих ва назарияи яке аз шоҳасарҳои мусиқии классики ҷаҳонӣ – Шашмақом бахшида шудааст. Муаллифи он – олими маъруфи тоҷик, доктори илмҳои санъатшиносӣ Аслиддин Низомов, дар асоси асноди зиёди таърихӣ – сарчашмаҳои илми мусиқӣ ва баёзҳои Шашмақом,решаҳои қадими суннати мақомҳо ва роҳҳои ташаккули системаҳои Дувоздаҳмақом ва Шашмақомро таҳлил намудааст. Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Аслиддин Низомов. Таърих ва назарияи Шашмақом.– Душанбе:Адиб,2006. – 504с. дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. Дар бораи муаллиф Аслиддин Низомов Пайванди беруна Аслиддин Низомов. Таърих ва назарияи Шашмақом. – Душанбе:Адиб,2006. – 504с.
Таърих

Таърих - илм дар бораи сабти фаъолияти инсон, ҷамъият ва сивилизатсия мебошад. Таърих - илмест, ки маҷмӯи воқеа ва ҳодисаҳои дар ҳаёти инсоният рӯйдодаро меомӯзад. Таърих пажӯҳиш дар рухдодҳо ва корҳои инсон дар гузашта аст. Ҳарчанд ғолибан ин риштаи мутолиотеро дар зергурӯҳҳи аз улуми инсонӣ ё улуми иҷтимоӣ қарор додаанд, бо инҳол метавон онро ба унвони пуле байни ин ду шохаи таллақӣ кард; зеро равишҳои мутолиоти мухталифи он аз ҳар ду шоха вом гирифта шудаанд. Таърих ба унвони як риштаи мутолиотӣ дорои шохаҳо ва гироишҳои ҷанбӣ зиёде аст, ки аз он миён метавон ба таърихшуморӣ, таърихнигорӣ, таърихшиносӣ, хатнигорӣ таърихӣ (китобшиносӣ) ва ишора кард. Муаррихон аз гузашта кушидаанд то пурсишҳои таърихиро ба пажӯҳиш дар асноди навишторӣ посух гуянд. Бо ин ҳол пажӯҳишҳои таърихӣ танҳо ба ин манбаъҳо маҳдуд намешаванд. Ба таври куллӣ манбаъҳои дониши таърихиро метавон ба се даста тақсим кард: навиштаҳо, гуфтаҳо, бақояи моддӣ. Таърихнигорон барои кори худ аз ҳар се истифода мекунанд 1. Вожаҳои таърихӣ Фалсафаи таърих Нигаред низ.
Таърихи Абулхайрхонӣ

"Таърихи Абулхайрхонӣ" — асари таърихиии муаррихи асри 16 Масъуд ибни Усмони Кӯҳистонӣ. "Таърихи Абулхайрхонӣ"-ро муаллиф ба забони фасеҳи тоҷикӣ дар миёнаи асри 16 навиштааст. Асар аз якчанд бобу фаслҳои гуногунҳаҷм иборат аст, ки инҳоро аз ҷиҳати мазмун ба се қисм тақсим кардан мумкин: Ду қисми аввали "Таърихи Абулхайрхонӣ" аз асарҳои Ҷувайнӣ, Ҷузҷонӣ, Банокатӣ, Шарофуддин Алии Яздӣ ва дигарон гирифта шудааст. Қисми сеюм бештар ба таърихи Абулхайрхон (таваллуд 1412— вафот 1468) бахшида шуда, дар асоси нақлҳои ҳамзамонони Абулхайрхон, пеш аз ҳама писари ӯ Суюнҷхоҷахон ва қисман "Таърихи гузидаи нусратнома" таълиф ёфтааст. Дар ин қисм дар бораи муттаҳид намудани улуси Шайбон бо сардории Абулхайрхон дар Дашти Қипчоқ, ташкил ёфтани давлати кӯчманчиёни узбек, юришҳои Абулхайрхон ба Хоразм, ба шаҳрҳои гуногуни Мовароуннаҳр (1447, 1451, 1462), забт намудани қалъаҳои Оққӯргон, Арқуқ, Узганд, Оиғноқ сухан меравад. "Таърихи Абулхайрхонӣ" инчунин дар бораи дахолати Абулхайрхон ба корҳои дохилии Томуриён ва бо ёрии ӯ ба сари ҳокимият омадани Абӯсаид Мирзо, сохти давлати узбекҳои кӯчманчӣ ва ғайра ҳидоят мекунад.
Таърихи Байҳақӣ

"Таърихи Байҳақӣ" — асари Абулфазли Байҳақӣ, ки солҳои охири ҳаёташ ба забони форсӣ таълиф шудааст. Мундариҷа "Таърихи Байҳақӣ" ба султони Ғазнавиён султон Масъуди Ғазнавӣ бахшида шудааст, аз ин рӯ, дар сарчашмаҳои адабию таърихӣ бо номҳои "Таърихи Масъудӣ", "Таърихи Оли Сабуктегин", "Ҷомеъи таърихи Оли Сабуктегин" ё "Муҷалладоти Абулфазли Байҳақӣ" дучор меояд. Ин асар аз 30 ҷилд (муҷаллад) иборат будааст, ки то имрӯз ҳамагӣ қисми охири ҷилди 5, ҷилдҳои ва қисме аз ҷилди 10 боқӣ мондааст, ки бештар бо номи "Таъриш Масъудӣ" машҳур аст. Мавзӯи асосии асар тдърихи мухтасари салтанати сулолаи Ғазнавиён мебошад. Муаллифи асар, ки солҳои зиёд дабирии девони рисолати ин дарборро иҷро мекард, шоҳиди воқеа ва ҳодисаҳои зиёд буд ва ҳамаи ин барои навиштани чунин як таърихи муътабар маъхази боэъттмод шуд. Вай дар навиштани ин асар фақат ба тасвири ҳодисаҳои сиёсии давраи Ғазнавиён қаноат накарда, кӯшидааст, ки сабаб ва иллати бисёр ҷангҳо ва сафарҳои ҳарбии султон Маҳмуд ва султон Масъуди Ғазнавиро шарҳ диҳад. Ӯ нусхаҳои фармонҳою ҳукмҳоро айнан меорад, дар хусуси шоирону ашъори онҳо маълумот медиҳад. Барои ҷолибтар шудани асараш бештар ҳикоёти дилнишину мисолҳои шеърӣ меорад. Ба қавли муаллиф ҳар он чи ки ӯ дар таърихаш овардааст ё худ шоҳиди он аст ё аз ровии муътабар шунидааст, барон ҳамин гаштаю баргашта ба дурустии ахбори китобат таъкид мекунад. Забон ва услуби "Таърихи Байҳақӣ" бисёр соддаю равон аст. "Таърихи Байҳақӣ" барои омӯхтаии ҳодиса ва воқеаҳои таърихию адабии даираи Ғазнавиён сарчашмаи боэътимод ба шумор меравад. Нашрҳо "Таърихи Байҳақӣ" солҳои дар Калкатта,, 1940,1945 дар Теҳрон нашр ва ба забонҳои арабӣ тарҷума шудааст.
Таърихи Байҳақ

"Таърихи Байҳақ" — асари таърихии амунаҷҷим ва муаррих Ибни Фундуқ, ки ба таърихи шаҳри Байҳақ (ҳоло шаҳри Сабзавор), шарҳи ҳоли ашхоси номдори он бахшида шудааст. "Таърихи Байҳақ" соли 1168 ба забони форсӣ таълиф шудааст. "Таърихи Байҳақ" барои омӯхтани воқеа ва ҳодисаҳои давраи ҳукмронии Салҷуқиён, хусусан таърихи шаҳри Байҳақ маъхази муътабаре мебошад. "Таърихи Байҳақ" бо сабки басо душвор навишта шудааст. Нашрҳо "Таърихи Байҳақ" солҳои 1938 ва 1966 дар Теҳрон нашр гардидааст.
Таърихи Вассоф

"Таърихи Вассоф" — асари Вассофи Шерозӣ, солҳои ба забони форсӣ таълиф кардааст. Як қисми "Таърихи Воссоф" ба Ғазонхон (ҳукмронӣ) ва қисми дигари он ба бародари Разонхон — Улҷайту (ҳукмронӣ) ва Абӯсаиди Баҳодур, ки аз шоҳони Эрон буданд, бахшида шудааст. "Таърихи Воссоф" давоми "Таърихи ҷаҳонкушо"-и Атомалики Ҷувайнӣ буда, воқеаҳои асар аз соли 1258 оғоз ёфта, бо воқеаҳои соли 1328 ба охир мерасад. "Таърихи Воссоф" аз 5 ҷилд иборат буда, мавзӯъи асосии он таърихи империяи муғул дар Эрон ва амирони гирду атроф аст. Муаллифи "Таърихи Вассоф" дар навиштани он ба "Таърихи ҷаҳонкушо" пайравӣ карда бошад ҳам, ҳангоми иншои китоб ба баёни муболиғаомезу иғроқдор бештар роҳ додааст. "Таърихи Воссоф" сарчашмаи хуби бадеӣ низ ба шумор меравад. Дар он баъзан ҷанбаи адабӣ бар ҷанбаи таърихӣ ғалаба мекунад. Муаллиф ғайр аз баёни воқеаҳои таърихӣ аз ҳаёт ва эҷодиётп шоирону нависандагони замони худ, мактубҳои шоҳону амирон нақл менамояд, ҳангоми баёни воқеаҳо бештар мисолҳои шеърӣ меорад. "Таърихи Вассоф" барои омӯхтани воқеаҳон таърихию адабии асрҳои аз маъхазҳои боэътимод ба шумор меравад. "Таърихи Воссоф" солҳои 1855 дар Табрез, 1885, 1914, 1959 дар Теҳрон нашр ва ба забонҳои немисӣ, инглисӣ тарҷума шудааст.
Таърихи Банокатӣ

"Таърихи Банокатӣ" — асари Банокатӣ, ин соли 1317 ба забони форсӣ-тоҷикӣ таълиф кардааст. Мазмуни асарро воқеа ва ҳодисаҳои таърихию асотирии аз давраи ҳазрати Одам то давраи муаллиф ташкил медиҳад. "Таърихи Банокатӣ" аз муқаддима ва нӯҳ боб (қисм) иборат аст. Боби аввал ба таърихи анбиёю авлиё, боби дуюм ба таърихи подшоҳони қадими эронӣ, боби сеюм ба таърихи пайғамбари ислом ва халифаҳои он, боби чорум ба салотини Эрон ва муосирони хулафои Аббосиён, боби панҷум ба таърихи подшоҳони яҳудӣ, боби шашум ба таърихи масеҳиёну фарангиён, тасвири шаҳрҳою мавзеъоти Арманистон ва мамлакатҳон фаранг (Европа), боби ҳафтум ба таърихи Ҳиндустон, дину оийн мардуми он, шарҳу тафсири иқлими боби ҳаштум ба таърихи мулки Чин, тафсири иқлим, дину оини онҳо, боби нӯҳум ба таърихи муғулҳо ва ҳуҷуми онҳо ба Осиёи Миёна бахшида шудааст. "Таърихи Банокатӣ" дар байни асарҳои таърихи яке аз аввалин китобҳоест, кн дар он ҳодиса ва воқеаҳои таърихин берун аз доираи мамлакатҳои исломи баён шудааст. Банокатӣ ҳангоми шарҳи мазҳаб ва оинҳои мухталиф дар хусуси онҳо бетаассуб гап мезанад. Муаллифи асар дар навиштани он аз "Ҷомеъ-ут-таворих"-и Рашидудини Фазлуллоҳи Ҳамадонӣ бештар истифода бурдааст. Забон ва услуби ишнои "Таърихи Банокатӣ" нисбатан содда буда, аз таъбиру ибораҳои душворфахми арабӣ орӣ мебошад. "Таърихи Банокатӣ" барои омӯхтани воқеа ва ҳодисаҳои таърихию асотирӣ аз сарчашмаҳои боэътимод ба шумор меравад. Ин асар соли 1677 дар Берлин нашр ва ба забонҳои уйғурӣ, англисӣ, лотинӣ, франсавӣ тарҷума шудааст.
Таърихи Бухоро (китоб)

"Таърихи Бухоро". Таърих "Таърихи Бухоро" борҳо аз тарафи котибон рӯйбардор шудааст. Муаллифи он Абӯбакр Муҳаммад бинни Ҷаъфар ан-Наршахӣ дар Наршах ном деҳаи назди Бухоро ба дунё омада, дар асри Х дар дарбори Сомониён ҳаёт ба сар бурдааст. "Таърихи Бухоро" ба забони арабӣ солҳои (аз рӯи дигар маълумотҳо) таълиф шудааст ва якчанд маротиба таҳрир карда шудааст. Соли 1128 Абунасри Қубовӣ асари Абӯбакр Наршахиро ба забони форсӣ гардонидааст. Баъд аз ним аср Муҳаммад ибни Зуфар ин асарро таҳрир кардааст. Бори охир "Таърихи Бухоро" дар асри таҳрир карда шудааст. Назар ба маълумоте, ки дар сарсухани китоб оварда шудааст, Наршахӣ асарашро дар солҳои навишта ба амири замон, Абӯмуҳаммад Нӯҳ бинни Наср бинни Аҳмад бинни Исмоил Сомонӣ пешкаш намудааст. Бори нахуст ба алифбои кирилии тоҷикӣ китоби Абубакр Муҳаммад бинни Ҷаъфар Наршахӣ. Таърихи Бухоро. — Душанбе: Дониш, 1979 нашр шудааст.
Таърихи Беларус

Ин мақола дар бораи таърихи Белорус мебошад. Солҳои таърихӣ Якум давлати Белорус Асри 20ум Ҷумҳурии Советии Белорус ва Белоруси Ғарбӣ Дар ИҶШС, номи ин кишвар Ҷумҳурии Советии Сотсиалистии Белорус ном дошт. Ин номро рӯзи 1 январи, 1919 дар Смоленск эълон карданд. Белорус дар Ҷанги 2юми Ҷаҳон ҶСС Белорус аз 1945 то 1990 Баъд аз ҷанг дар 1945, Белорус яке аз аъзоёни асосгузори Созмони Миллали Муттаҳид шуд. Ҷумҳурии Белорус Рӯзи 27 июл 1990, Белорус соҳибистиқлолии миллии худро аз СССР эълон кард.
Таърихи Кирмон

"Таърихи Кирмон" — асари таърихии муаррих ва адиби асрҳои форс-тоҷик Афзали Кирмонӣ, ки ҳодиса ва воқеаҳои сиёсию таърихии замони ҳукмронии Салҷуқиёнро дар бар мегирад. Асар соли 1189 ба забони тоҷики таълиф шуда, аз 5 боб иборат аст. Боби 1 аз таърихи ҳукмронии Салҷуқиён дар Кирмон, боби 2 аз лашкаркашиҳои ҳоким Ғур — Малик Динор ба Кирмон ва зафар ёфтани ӯ, боби 3 аз тасвири мамолики Кирмон ва шарҳи ҳолу ахлоқи ҳокимони он, боби 4 аз шарҳи ҳоли вазири донишманду фозил — Қавомуддин ва хонадони ӯ, боби 5 аз тарҷумаи ҳоли муаллиф нақл мекунад. Муаллиф зимни баёни воқеаҳон сиёсию таърихии замонаш, бештар ба панду ахлоқ пардохта, фикрашро бо шеър ҷамъбаст мекунад. "Таърихи Кирмон" солҳои 1676 ва 1932 дар Теҳрон нашр шуда, бобҳои алоҳидааш ба забони франсавӣ тарҷума гардидааст. "Таърихи Кирмон" барои омӯхтани таърихи давраи ҳукмронии Салҷуқиён сарчашмаи боэътимод мебошад.
Таърихи Олмон

Ин мақола комилан нопурра буда муҳтоҷи пурра кардан аст. Лутфан аз рӯи имконият аз адабиётҳо истифода бурда,.
Таърихи Рашидӣ

"Таърихи Рашидӣ" — асари Мирзомуҳамад Ҳайдар, ки таърихи Кошғар, Ҳафтрӯд, қисман Мовароуннаҳр ва Афғонистонро дар бар мегирад. "Таърихи Рашидӣ" ба забони форсӣ навишта шуда, аз 2 қисм (дафтар) иборат аст. Дар қисми якум таърихи Муғулистону Кошғар дар миёнаҳои асрҳои ва дар қисми дуюм воқеаҳои муҳими сиёсии солҳои дар Мовароуннаҳр, Кошғар, Афғонистон, ки худи муаллиф шоҳиди онҳо буд, тасвир ёфтаанд. Дар "Таърихи Рашидӣ" таъсиси хони Қазон, сабабҳои барҳам хӯрдани давлати ӯзбекҳои бодиянишин зикр ёфта, инчунин дар бораи ҳукуматдорони узбекҳои бодиянишпн ва Муғулистон (асри 16), муносибати муғулу қалмоқҳо ва Кошғару Бадахшон маълумот ҳаст. Солҳои "Таърихи Рашидӣ"-ро Муҳаммадсодиқ ба забони уйғурӣ, Денисон Росс ба забони англисӣ тарҷума кардаанд. Баъзе қисмҳои "Таърихи Рашидӣ" ба забонҳои франсавӣ, англисӣ ва ӯзбекӣ низ тарҷума шудаанд.
Таърихи Роқим

"Таърихи Сайидроқимӣ" — асари муаррихи асри 17 Аълами Самарқандист. "Таърихи Саидроқимӣ" бо номи "Таърихи Мирсаидшарифи Роқим", "Таърихи роқимӣ", "Таърихномаи Роқим", "Таърихи касира", "Таърихномаи касира" ва ғайра низ маълум аст. "Таърихи Саидроқимӣ" соли 1680 ва нусхаи мухтасараш солҳои мураттаб гаштааст. "Таърихи Саидроқимӣ" аз таърихи шоҳон, тарҷумаи ҳоли рӯҳониён, адибон ва дигар ки фаъолияташон солҳои 45 ва дар Осиёи Миёна ҷараён дошт, маълумот медиҳад. "Таърихи Саидроқимӣ" дар ҳошияи "Туҳфату-л-аҳбоб фи тазкирати-л-асҳбоб"-и Возеҳ солҳои дар Тошкакнд бо номи "Таърихи касира" чоп гардид. "Таърихи Саидроқимӣ"-ро Муҳаммадюсуф ибни Қадӣ Хоҷамбердии Хоразмӣ (тахаллус Роҷӣ) асри 19 дар Хена таҳти унвони "Таворих ал-кабир" ба забони туркӣ тарҷума кард. Бештар аз 40 нусхаи дастхати "Таърихи Саидроқимӣ" дар китобхонаи Институти шарқшиносии АИ Узбакистон маҳфуз аст.
Туҳфаи хонӣ

"Туҳфаи хонӣ", "Таърихи Раҳимхонӣ" — асари таърихии Муҳаммадвафои Карминаг ӣ. Он воқеаҳои таърихии замони Абулфайзхони Аштархонӣ (ҳукмронӣ)-ро то фурӯ нишондани шӯриши қабилаҳои туркман (сариқҳо, солорҳо ва текеҳо) дар Чорҷӯй дар бар мегирад, Қиссаи асосии китоб ба таърифу тавсифи сулолаи Манғития оид аст. Асар ба забони форсӣ таълиф шуда, онро Ниёзқулибеки Қаршигӣ рӯнавис карда, воқеаҳои таърихии то соли 1782-ро илова намудааст.
Таърихи Систон

"Таърихи Систон" — китобест, ки дар ҳудуди солҳои ба забони форсӣ таълиф шудааст. Муаллифаш маълум нест, танҳо аз рӯи сабки иншои китоб чунин бармеояд, ки онро ду ё се нафар бо навбат навшитаанд, зеро услуби навиштаи ибтидои китоб ва қисми охири он ба куллӣ фарқ мекунад. Ба гуфтаи Маликушшуарои Баҳор таълифи ин китоб бори аввал дар замони Яъқуб ибни Лайс, бори дигар дар замони Туғрулбеки Салчуқӣ (асри 11) ва бори сеюм дар ҳудуди солҳои сурат гирифтааст. Таърихи мухтасари Систон то истилои мавқеи ҷуғрофии ҳодисаю воқеаҳое, ки ба ин мулк вобаста аст, мазмуни асосии ин асарро ташкил медиҳанд. Дар "Таърихи Систон" дар хусуси бунёди ин мулк, ободонии он, номҳо ва ҳудуди деҳаҳои тобеи он, доир ба ҳаёти шахсони бузурги ин сарзамин ва пайғамбарон маълумот дода шудааст. Дар "Таърихи Систон" китобҳои таърихию адабӣ ва муаллифони онҳо: "Шоҳнома" ва "Китоби аҷоиби барру баҳри Абулмуайяди Балхӣ, "Фазоили Сиҷистон"-и Ҳилоли Юсуф, "Ахбори Систон" ва "Китоби анбиё"-и Алӣ ибни Муҳаммади Табарӣ, "Китоб-ут-таърих"-и Муҳаммад ибни Мӯсои Хоразмӣ ва ғайра номбар шудаанд. Забон ва услуби асар бисёр соддаю равон буда, намунаи хуби насри асрҳои мебошад. "Таърихи Систон" барои омӯзиши ҳаёти гузаштаи адабӣ ва сиёсии халқҳои форсу тоҷик сарчашмаи муътабар аст. Ашъори бисёр классикон, мисли Рӯдакию Дақиқӣ ба туфайли ҳамин асар то замони мо боқӣ мондааст. "Таърихи Систон" солҳои 1935 ва 1960 дар Теҳрон нашр ва ба забони русӣ тарҷума шудааст.
Таърихи Табаристон

"Таърихи Табаристон" — асари муаррих ва адиб Ибни Исфандиёр аст, ки таърихи Табаристонро аз давраҳои қадим то асри 13 дар бар мегирад. Китоб соли 1217 ба забони форсӣ таълиф шудааст. "Таърихи Табаристон" аз 4 боб (қисмат) иборат аст. Боби 1 таърихи Табаристон, боби 2-юм таърихи Оли Буя, боби 3 сулолаҳои Ғазнавиёну Салҷуқиён, боби 4 таърихи Бовандиҳоро дар бар мегирад. Муаллиф аз сарчашмаҳои мухталифи таърихию адабӣ васеъ истифода намудааст. "Таърихи Табаристон" барои омӯхтани воқеаҳои таърихию адабии асрҳои сарчашмаи муътабар аст. Китоб соли 1941 дар Теҳрон чоп ва баъзе бобҳояш ба забонҳои фаронсавӣ тарҷума шудааст.
Таърихи Табарӣ (дастхат)

Абӯҷаъфар Муҳаммад ат-Табарӣ "Таърихи Табарӣ" (Дастхат) Мундариҷа Муаллиф асарашро ба забони арабӣ навиштааст ва барои эҷод намудани ин сарчашмаҳои мухталифро истифода бурдааст. Мундариҷаи асар ба зудӣ диққати тоҷикони он давраро ҷалб менамояд ва соли 352ҳ962м вазири намоёни Сомониён Мир Абуалӣ бинни Муҳаммад Балъамӣ онро ба забони тоҷикӣ тарҷима кардааст. Ин асар аз 13 ҷилд иборат аст. Дар бораи таърихи умумии Осиёи Марказӣ маълумоти муфассал дода, инчунин, оид ба омӯхтани воқеъаҳои таърихии давраи пеш аз исломӣ ва пас аз исломӣ яке аз сарчашмаҳои муҳим ба ҳисоб меравад. Агар тавсифи халқҳои қадими Шарқи наздик, таърихи давлати сосониён, таърихи Хилофати Умавиён, Аббосиён ва ғайраҳо маълумот медиҳад Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Абӯҷаъфар Муҳаммад ат-Табарӣ "Таърихи Табарӣ" (Дастхат) дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. 1 Пайванди беруна.
Таърихи Табарӣ

Абуалии Балъамӣ. Таърихи Табарӣ. Аз силсилаи "Халқҳои эронӣ дар маъхазҳои таърихӣ". (Иборат аз се ҷилд). Ҷ. — Душанбе: Ирфон, 1992. — 656 с. "Таърихи Табарӣ" (" ") ё "Ториху-р-русул-вал-мулук" (" ") ё ин ки "Ториху-л-умам-вал-мулук" (" ") — китобест, ки торихнигору пажӯҳишгар Муҳаммад ибн Ҷарир ал-Табарӣ ба забони арабӣ навишта ва яке аз муътабартарин манобеъи давраи исломӣ аст. Тарҷумони китоб "Таърихи Табарӣ"-ро Абуалӣ Муҳаммад ибни Муҳаммади Балъамӣ аз арабӣ ба форсӣ баргардондааст 1. Дар ин асари таърихӣ этногенези мардумони эронитабор, ҳудуди густариши воқеъии ин мардумон (сукунати аввала ва баъдинаашон) ва забонҳои онҳо, урфу одат ва суннатҳои фарҳангии шаҳру рустоҳои Эронзамин ва як идда масъалаҳои дигар мавриди баррасӣ хоҳад шуд. "Таърихи Табарӣ" таърихи мардумони эронитаборро аз Рӯзи Офариниш то пойдор шудани Хилофати Араб бозгӯ мекунад. Ба гуфти пажӯҳишгарони тоҷик — мураттибони "Таърихи Табарӣ"-и Балъамӣ Муҳаммадҷон Умаров ва Файзулло Бобоев.
Таърихи Яминӣ

"Таърихи Яминӣ") — асари Абӯнасри Утбӣ, ки солҳои ба забони арабӣ таълиф шудааст. Ин асар ба Яминуддавла — султон Маҳмуди Ғазнавӣ ва падари ӯ Сабуктегин бахшида шудааст ва барои ҳамин ҳам "Таърихи Яминӣ" унвон гирифтааст. Мавзӯъи асосии "Таърихи Яминӣ" воқеа ва рӯйдодҳои таърихи давраи Ғазнавиён аст. Муаллиф номи шоҳону амирон, муншиён ва ҷузъиёти ҳаёти онҳоро ба тафсил зикр мекунад, фармону мукотибаи онҳоро айнан меорад. Соли 1206 Абӯшараф Носеҳ ибнни Зафар ибни Саъдулмуншии Ҷурфудқонӣ "Таърихи Яминӣ"-ро ба тоҷикӣ тарҷума карда, ба он боис бо номи "Хотима" илова намудааст, ки воқеаҳои солҳои -ро дар бар мегирад. Олим ва донишманди фороизабони Ҳинд Муҳаммад Кароматалӣ ибни Ҳайаталии Деҳлавӣ соли 1843, Мавлавӣ Муҳаммад Фазл Имоми Хайрободӣ солҳои, Абдулкарими Аҳарӣ солҳон "Таърихи Яминӣ"-ро ба забонн форсӣ-тоҷикӣ тарҷума кардаанд. "Таърихи Яминӣ" барои омӯхтани таърихи давраи Ғазнавиён яке аз маъхазҳои муҳимтарин мебошад. Матни арабии "Таърихи Яминӣ" соли 1847 дар Деҳлӣ, соли 1870 дар Қоҳира, соли 1883 дар Лоҳур ва матни форсии он солҳои 1855, 1956, 1966 дар Теҳрон, соли 1900 дар Табрез нашр ва ба забони англисӣ тарҷума шудааст.
Таърихи гузида

"Таърихи гузида" — асари таърихии ҷуғрофидон, муаррихи форс-тоҷик Ҳамдуллоҳи Муставфӣ, ки солҳои ба забонӣ форсӣ таълиф шудааст. Муҳтаво "Таърихи гузида" ба ҳукмрони ҳамонвақта Хоҷа Ғиёсуддин Маҳмуд — писари Рашиддудин Фазлуллоҳ бахшида шудааст. Китоб аз муқаддима, шаш боб, ки ҳар боб чанд фасл дорад ва хотима иборат аст. Бобҳои алоҳидаи асар ба таърихи пайғамбарону уламои дини ислом подшоҳони тоисломии Эрон, таърихи Муҳаммад, таърихи сулолаҳои подшоҳону ҳукмронони Саффориён, Сомониён, Ғазнавиён, Ғуриён, Дайламӣ, Хоразмшоҳиён, Атобакӣ, Исмоил, Қарахонии Кармина, ҳокимони Лур, муғулҳо, шарҳи ҳоли олимолу донишмандон, шайхону шоирон оид аст. Дар боби шашум муаллиф аз воқеаҳои шаҳри Қазвин ва тарафи арабҳо истило шудани ин шаҳр ва дини исломро қабул кардани аҳолии он, аз сохтмонҳо, дарёҳо, молаҷот, масҷиду мадрасаҳо, одамони машҳур, ҳокимон, қабилаҳои номдори Қазвин маълумоти муфассал медиҳад. "Таърихи гузида" барои омӯхтани воқеаҳон асрҳои — аз сарчашмаҳои боэътимод мебошад, зеро муаллиф бештар воқеаҳоро тасвир мекунад, ки худ шоҳиди он будааст, ё аз шахси боэътимод шунидааст 1. Муаллифи "Таърихи гузида" дар навиштани он ба "Ҷомеъу-т-таворих" ва дигар асарҳои таърихӣ пайравӣ кардааст. "Таърихи гузида" дар Лондон, Теҳрон нашр ва ба забонҳои фаронсавӣ ва русӣ тарҷума шудааст.
Таърихи забони форсӣ

Забони форсӣ-тоҷикӣ — забони модарии мардуми тоҷик, ки аҳолии сосии оҷикистонро ташкил медиҳад, форсии классик дабӣ ё форсӣ дарӣ маъруф аст, мебошанд. Он забон дар навбати худ аз забони форсии миёна, ки дар аҳди Сосониён чаҳорсад сол роли забони давлати унатии империюми бузургро иҷро мекард ва имрузҳо дар байни забоншиносон чун забони паҳлавӣ шинохта мешавад,.
Таърихи инқилоби Бухоро (китоб)

С. Айнӣ. Таърихи инқилоби Бухоро. - Душанбе:Адиб,1987. Мундариҷа Дар ин китоб асосгузори адабиёти советӣ ва қаҳрамони халқи тоҷик Садриддин Айнӣ оид ба саршавии ҳаракати маорифпарварӣ ва зидди ҳукуматдории амирӣ дар Бухоро, сабабҳо, қувваҳо ва иштирокчиҳои асосии инқилоби Бухоро - халқи гуногунмиллат маълумоти таърихии мустанад ва муфид додааст. Мутолиаи ройгон Нигаред.
Таърихи Эрон

Ин мақола комилан нопурра буда муҳтоҷи пурра кардан аст. Лутфан аз рӯи имконият аз адабиётҳо истифода бурда,.
Таърихи оламорои Аббосӣ

"Таърихи оламорои Аббосӣ" — асари Искандарбеки Муншӣ, ки ба ба забони форсӣ таълиф шуда, дар бораи таърихи хонадони Сафавиён ё Қизилбошҳо аст. Муаллиф асари худро соли 1629 ба итмом расонддаст. "Таърихи оламорои Аббосӣ" аз муқадима (иборат аз 12 Маколл ду муҷаллаи ва хотима иборат аст. Асар дар бораи вазъияти иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсии Эрони охири асри 16—аввали асри 17 маълумот дода, аз тарзи давлатдорӣ, сохти маъмурии мамлакат, ҳқроҷу андоз, аҳволи халқ, хуруҷҳои зиддифеодалӣ ва сиёсати берунаи давлати Сафавиён баҳс мекунад. "Таърихи оламорои Аббосӣ" дар бораи сиёсатмадорон, ҳокимони музофотҳо, олимон ва рӯҳониёни намоёни шиа низ маълумот медиҳад. Ин китоб барои таҳқиқи таърихи Мовароуннаҳри асрҳои маъхази пурбаҳоест. Дар асар муносибати Сафавиён бо Бобур ва Шайбониён ботафсил баён ёфтааст. Баёни воқеаҳо дар "Таърихи оламорои Аббосӣ" аз рӯи тартиби солҳо буда, бо сабки равон навишта шудааст. "Таърихи оламорои Аббосӣ" идома низ дорад, ки он бо унвони "Замимаи таърихи оламорон Аббосӣ" маълум аст.
Таърихи мусиқии тоҷик (Китоб)

Аслиддин Низомӣ. Таърихи мусиқии тоҷик.–Душанбе:Адабиёти бачагона.–2014.–384 с. Мундариҷа Китоби мазкур ба рӯзгори пурғановат ва пурталотуми маданият ва ҳунари мусиқии халқи тоҷик – аз давраҳои қадимтарин то замони муосир (аввали садаи) бахшида шудааст. Муаллиф бо такя ба сарчашмаҳои зиёди таърихӣ (хусусан- дастхатҳои бахшида ба мусиқӣ ва Самоъ) кӯшиш намудааст, ки нақши ҳунар ва илми мусиқиро дар таърихи зиндагии халқи фарҳангофарини тоҷик рӯи варақ биёрад. Тақризҳо Донистаниҳо Аслиддин Низомӣ. Таърихи мусиқии тоҷик.– Душанбе:Адабиёти бачагона.–2014.–384 с. дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. Дар бораи муаллиф Аслиддин Низомов Пайванди беруна Аслиддин Низомӣ. Таърихи мусиқии тоҷик.– Душанбе:Адабиёти бачагона.–2014.–384 с.
Таърихи табиъӣ

Таърихи табиъӣ — равиши илмии баррасии ҷонварону гиёҳон, ки бештар бар мушоҳида такя дорад то озмоиш ва бештари пажӯҳишҳои он дар маҷаллаҳои илмӣ чоп мешаванд то журнолҳои тахассусӣ.