ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон

Вазорти маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистн — мақомоти марказии ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки барои таҳия ва татбиқи сиёсати давлатӣ ва батанзимдарории меъёрҳои ҳуқуқии фаъолият дар соҳаи маориф масъул аст. Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон дар асоси Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, фармонҳои Президенти Тоҷикистон, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси намояндагон ва Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои ҳуқуқии байналмилалии эътирофнамудаи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият мекунад. Вазифаҳо Вазифаҳои асосии вазорат: Таърих 14 декабри 1924 Комиссариати маорифи халқи ҶХШС Тоҷикистон ташкил гардид, ки он 11 феврали 1925 дар шаҳри Душанбе ба фаъолият шурӯъ намуд. Комиссариати маорифи халқ баъд ба Вазорати маорифи халқи ҶШС Тоҷикистон (1946–78–92), Вазорати маълумоти олӣ ва миёнаи махсуси ҶШС Тоҷикистон (1978–88) табдили ном кард. Соли 1992 Вазорати аорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ном гирифт. 19 ноябри соли 2013 Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон табдил дода шуд ва муқаррар гардидд, ки вазифаҳои пешбурди сиёсати илм аз доираи ваколатҳои Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон бароварда шуда, ба Вазорати мазкур вогузор гарданд 1. Сохтор Роҳбарони собиқи вазорат Вазирони вазорат: Аббос Алиев, Нисор Муҳаммад, Муҳаммадҷон Масаидов, Саид Носиров, Кулӣ Абдинов, Сироҷуддин Ҳасанов, Муҳаммадамир Ниёзов, Тоҳир Пӯлодов, Ҳотам Солеҳбоев, Ҳошим Содиқов, Ҳабибулло Неъматуллоев, Муҳаммад Осимӣ, Рустамбек Юсуфбеков, Рауф Додобоев, Хушқадам Давлатқадамов, Абдулбашир Рашидов, Талбак Назаров, Исмоил Давлатов, Зокир Вазиров, Бозгул Додхудоева, Мунира Иноятова, Сафаралӣ Раҷабов, Абдуҷаббор Раҳмонов, Нуриддин Саидов, Муҳаммадюсуф Имомзода, Раҳимҷон Саидзода (аз 2022).
Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон

Вазорти молияи Ҷумҳурии Тоҷикистн — мақомоти марказии ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи молия. Фаъолияти Вазорати молия аз татбиқи сиёсати ягонаи давлатӣ ва ба низоми муайян даровардани санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ дар бахши молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат мебошад. В. бар асоси Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, асноди ҳуқуқии аз тарафи Ҷумҳурии Тоҷикистон эътирофшуда ва Низомномаи Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият менамояд. Таъсис Таърихи ташаккули системаи молия дар кишвари мо бо таъсис ёфтани Комиссияи молияи Шӯрои депутатҳои аскарони уезди Хуҷанд бо ду шуъба – андоз ва тафтишот оғоз меёбад. Хазинаи уезд, ки то соли 1920 фаъол буд, ба шуъбаи молияи Шӯрои уезди Хуҷанд табдил гардид. Соли 1929 ин шуъба бо хазинаи даромад ва пардохт як карда шуд. Дар ин давра фақат ду намуди андоз – андози маҳаллии шаҳр аз амволи ғайриманқул ва андоз аз амволи ҷамъиятӣ мавҷуд буданд. Ин андозҳо дар волостҳо танҳо аз ашхоси доро ситонида мешуданд. Маблағҳои аз ин андозҳо ҷамъшуда барои маоши маъмурияти волост, милитсия, кормандони алоқа ва таъмини канселярияи Шӯро бо маводди зарурӣ сарф мегардид. Баъди таъсиси Ҷумҳурии Мухтори Шӯравии Сотсиалистии Тоҷикистон (ҶМШСТ) сохтори муташаккилу бонизоми молия ба фаъолият шурӯъ намуд. 7 декабри 1924 Комиссариати халқии молияи ҶМШСТ бо қарори Кумитаи инқилобии ҶМШСТ таъсис ёфт. Аз моҳи октябри 1929, пас аз таъсиси ҶШС Тоҷикистон Комиссариати халқии молияи ҶМШСТ ба Комиссариати халқии молияи ҶШС Тоҷикистон табдил ёфта, вобастагии он аз буҷаи давлатии Ҷумҳурии Ӯзбекистон хотима меёбад. 15 марти 1946 бо Қарори Шӯрои Олии ИҶШС Комиссариати халқии ҶШС Тоҷикистон ба Вазорати молияи ҶШС Тоҷикистон табдили ном кард. Дар даврони шӯравӣ дар Тоҷикистон сохтори замонавии молиявӣ ташкил ёфта, дар давоми беш аз 70 сол рушду нумӯ кард ва ба ташаккули сохтори нави давлатдорӣ дар ҷумҳурӣ мусоидат намуд. Моҳи июни 1992 бо Қарори Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон дар заминаи Вазорати иқтисод ва савдо ва Вазорати молия, Вазорати иқтисод ва молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт. 23 июни 1993 бо Қарори Девони Вазирони Ҷумҳурии Тоҷикистон Вазорати молия ҳамчун сохтори алоҳида ба фаъолият пардохт. 1 Сохтори вазорат Дар даврони Истиқлоли давлатӣ ва гузариш ба муносибатҳои иқтисоди бозоргонӣ мақсаду вазифа ва уҳдадориҳои Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон куллан тағйир ёфта, системаи молияи давлатӣ мувофиқи сохтори нав ташкил карда шуд. Бознигаред Пайвандҳо Адабиёт.
Вазорати Ҳаҷҷи Арабистони Саудӣ

Вазорати Ҳаҷҷи Подшоҳии Арабистони Саудӣ — вазорати ҳукумати Саудӣ, ки масъули масъалаҳои вобаста ба анҷоми Ҳаҷ, Умра ва дар гузашта вақф.
Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон

Вазорти санот ва технологияҳи нави Ҷумҳурии Тоҷикистн — мақомоти марказии ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи саноат ва технологияҳои нав. Фаъолияти Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон аз татбиқи сиёсати ягонаи давлатӣ ва ба низоми муайян даровардани санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ дар соҳаи саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон иборат аст. Вазорат фаъолияти худро дар асоси Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунҳои конститутсионӣ, қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, санадҳои Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва асноди ҳуқуқии байналмилалии эътирофшуда аз тарафи Ҷумҳурии Тоҷикистон созмон медиҳад. 1 Таъсис Дар асоси банди 5-и Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 19 ноябри соли 2013 12 "Дар бораи такмили сохтори мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон" Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода, муқаррар карда шуд, ки вазифаҳои марбут ба саноат аз доираи ваколатҳои Вазорати энергетика ва саноати Ҷумҳурии Тоҷикистон бароварда шуда, ба Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор мегарданд. Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон дар заминаи собиқ 16 вазорату идораҳои соҳавӣ таъсис дода шудааст. Номгӯи мухтасари ин вазорату идораҳо аз он шаҳодат медиҳад, ки сохтори идоракунии саноат, тайи 10-12 соли охир то кадом андоза такмил ёфтааст: Ваколатҳо ва вазифаҳои 12 вазорату идораҳои собиқ дар самти пешбурди сиёсати саноат имрӯз ба Вазорати саноат ва технологияҳои нави Ҷумҳурии Тоҷикистон вогузор карда шудааст. 2 Сохтор Роҳбарият Бознигаред Пайвандҳо Адабиёт.
Вазоратҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон 14 вазорат мутобиқ бар Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 19 ноябри соли 2013, 12 "Дар бораи такмили сохтори мақомоти марказии ҳокимияти иҷрояи Ҷумҳурии Тоҷикистон" 1 амал мекунад:.
Вазорӣ

Вазорӣ Абумузоҳим Сибоъ ибни Назр ибни Масъадаи Бакрӣ (фавт 269 ҳ.882 м.) — ровии маъруфи ҳадис. Имом Тирмизӣ ва Ҳофиз Муҳаммад ибни Исҳоқи Самарқандӣ аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд. Нисбаи ӯ аз Вазор – номи яке аз деҳаҳои обод ва бузурге дар Самарқанд, ки дар замони Самъонӣ қалъа, масҷиди ҷомеъ ва манора доштааст, гирифта шудааст.
Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон

Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон — мақомоти марказии ҳокимияти иҷроияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи ҳифзи муҳити зисти. Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз татбиқи сиёсати ягонаи давлатӣ ва ба низоми муайян даровардани санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ дар соҳаи ҳифзи муҳити зисти диққати ҳамаҷониба дода, барои рушди минбаъдаи он заминаҳои заруриро фароҳам меорад Таъсис Соли 1988 Қарори Шӯрои Вазирони ҶШС Тоҷикистон дар бораи таъсиси Кумитаи давлатии ҶШС Тоҷикистон оид ба ҳифзи табиат ба имзо расид. То аввалҳои солҳои навадум давраи ташаккулёбии Кумита ба ҳисоб меравад. Дар аввали солҳои навадум дар назди Кумита Шӯрои илмии техникӣ низ таъсис ёфта буд. Бо тақозои давр ва дигаргуниҳои куллии рухдода Кумита борҳо табдили ном карда, ҳамзамон дар сохтори он тағйиротҳо ба вуҷуд омаданд. Соли 1992 Кумитаи давлатии ҶШС Тоҷикистон ба Вазорати ҳифзи табиати Ҷумҳурии Тоҷикистон табдили ном кард. Соли 2004 дар натиҷаи якҷоя шудани ду мақомоти давлатӣ сохтор номи Кумитаи давлатии ҳифзи муҳити зист ва хоҷагии ҷангалро гирифт. Соли 2006 Кумитаи давлатии ҳифзи муҳити зист ва хоҷагии ҷангал ба Вазорати кишоварзӣ ҳамроҳ карда шуд. Дар ин давра барои ҳамоҳанг сохтани меъёрҳои кишоварзӣ ба талаботи ҳифзи табиат кӯшиши фаъол ба харҷ дода шуд ва дар сохтори Вазорати кишоварзӣ бо номи Хадамоти назорати давлатӣ оид ба истифода ва ҳифзи табиат арзи вуҷуд дошт. Соли 2008 Хадамоти назорати давлатӣ оид ба истифода ва ҳифзи табиат бо Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон табдили ном кард. Бо тағйирот: Қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 3 марти соли 2014, 162 сохтори Кумита аз чунин раёсату шуъба ва бахшу марказҳо иборат мебошад. Сохтори дастгоҳи марказӣ Нақшаи идоракунӣ Номгӯи ташкилотҳои системаи Кумита Ташкилотҳои тиҷоратӣ Роҳбарияти кумита.
Вазъии Шерозӣ

Вазъии Шерозӣ — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Бо номи Мулло Поянда низ маъруф будааст. Тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ дар "Тазкирату-ш-шуаро" аз ӯ чун шахси таҳсилкарда, дар шеър шогирди Қозӣ Подшоҳи Шерозӣ ёд кардааст (ин шахс, аслан аз Мовароуннаҳр, аз авлоди Мавлоно Хоҷагии Косонӣ будааст). Шеърро, махсусан, ғазалро бисёр некӯ мегуфтааст. Абёти зерин аз ӯст: Ошиқ он аст, ки ҳаргиз дами беғам назанад, Ҷон ба ҳасрат диҳаду хун хураду дам назанад. Ҳамчу Айюб ниҳад пой ба майдонгаҳи сабр, Тан ба кирмон диҳаду даст ба марҳам назанад. Ҳар кӣ як дам зи майи ишқ чашад, бошад аз ӯ Пирзоле беҳ, агар бар сафи Рустам назанад. Кай шунидем дилеро, ки зи кайфияти ишқ Масту мадҳуш шуда, таъна ба олам назанад. Ҳамчу Вазъӣ шав, агар ошиқи содиқ бошӣ, Ки вай аз ишқи бутон ҷон диҳаду дам назанад.
Вазъ

Вазъ — дар фалсафа қобилияти материяи мутаҳаррик, ки ҳамеша дар шаклҳои гуногун зоҳир шуда, дорои хусусият ва муносибатҳои зотӣ аст. Тамоми падидаҳо метавонанд баъзе нишонаҳояшонро нигоҳ доранд ва баъзеи дигарашонро ба чизҳои дигар гузаронанд. Ҷараёни тағйир ва инкишофи ашёву падидаҳо, ки дар натиҷа хусусияту муносибати онҳо дигаргун мешаванд, тавассути вазъ ифода мегардад. Маҷмӯи ҳамин гуна хусусият ва муносибат Вазъи ашё ё зуҳуротро муайян мекунад. Аз ин рӯ, тавсифи Вазъи ашё барои ошкор намудани моҳияти онҳо ниҳоят муҳим аст. Таърих Вазъ аввалин бор дар фалсафаи Юнони Қадим ташаккул ёфта, дар таълимоти Арасту дар қатори нуҳ мақулаи дигар муҳимтарин мақула ба шумор рафта, бо мақулаҳои ҷавҳар ва муносибат робитаи устувор дорад. Ба қавли ӯ, "хобидан" ва "нишастан" нишонаҳоеанд, ки тавассути Вазъи, яъне "дар ин ё он вазъ будан"-ро ифода менамоянд. Илова бар ин Арасту таъкид кардааст, ки Вазъро "исм" низ меноманд, яъне исме, ки аз ҳолати гуногун ҳосил шудааст. Ибни Сино дар бахши "Мақулот"-и "Китобу-ш-шифо" мақулаи вазъро бо тафсил таҳлил кардааст. Ба қавли ӯ, Вазъ "исме аст, ки ба чанд маъно меояд. Ва он ки мақула аст, ҳайатест барои тамомият ё ҷумла, бинобар нисбате, ки байни аҷзои он ва байни тарафҳои аҷзои он воқеъ мегардад, то он ки баъзе аз аҷзо дар назди баъзе дигар ҳамҷаворӣ дошта бошанд, бо ба эътибор гирифтани ҷузъ будан ва на фақат ҷузъият. Балки бо он мухолифат дорад, дар қиёс бо умури ғайримавзӯъ, ба эътибори ҷузъияти он ё ҷойҳои дарбаргирифта ё чизҳо ва ҷиҳоти дарбаргирифташуда. Ва ин чунонки дар қиём (истодан), қууд (нишастан), истилқо (дароз кашидан) ва инбитоҳ (густурдан) аст". Минбаъд дар механикаи Нютон Вазъ чун тавсифи миқдории ҳаракат мавриди баррасӣ қарор гирифт. Дар илми муосир вазъ чун тавсифи умумии низоми (системаи) гуногун нақши муайянро иҷро менамояд. Принсипҳои мабодӣ, мафҳумҳои назарияи иттилоот, информатика ва синергетика тавассути мақулаи вазъ муайян мешаванд.
Вазъдад

Вазъдад, вазъдиҳӣ, юстировка — маҷмӯи амалиёт барои ба ҳолати корӣ овардани васоити ченкунанда, асбобҳои санҷишӣ, андозагирӣ ё оптикӣ, механизму қисмҳои онҳо, ки саҳеҳӣ (дурустӣ) ва боэътимодии кори онҳоро таъмин менамоянд. Ҳангоми В. ҳолати васоити ченкунандаро меозмоянд, бо ёрии печмех (винт), ҷузъ (детал, прокладка) ва дигар олот нисбат ба ҳамдигар дуруст ҷойгир шудани қисму гиреҳҳои асбобро ба танзим медароранд, ба тавассути ҳамворкунӣ, соишдиҳӣ, созкунӣ нақсҳоро бартараф менамоянд, баъзе қисмҳоро иваз мекунанд. В.-и асбобҳои оптикӣ аз ҳаммарказкунонии ҷузъҳои он (линзаҳо, маншурҳо, оинаҳо) иборат аст, ки ба воситаи батанзимдарории ҷойгиршавии ин ҷузъҳо нисбати ҳамдигар ба даст меояд. Баъди В. ҷузъҳои асбоби оптикиро бо печмех, пайвандак (штифт), ширеш устувор (ноҷунбон) мекунанд. Асбобҳои оптикӣ, одатан, қисмҳое доранд, ки бо ёрии онҳо вазъ ва устувории ҷузъҳои оптикиро ҳангоми В. ба танзим медароранд. В.-ро дар техника барои ба ҳолати корӣ овардану таъмин намудани саҳеҳияти дастгоҳҳо (механизмҳо) ё ҷузъҳои онҳо, дар сохтмон барои қад-қади самти даркорӣ баробар кардани ҷузъҳои бино (бом, сутун, поя ва ғайра) ва зери кунҷи зарурӣ гузоштани онҳо, дар чопгарӣ (полиграфия) барои санҷишу мувофиқсозии андозаи ҳарфу расмҳо (клишеҳо), дар сикказанӣ барои тафтиши ғафсии тангаҳо ва дигар соҳаҳо истифода мебаранд.
Вазъия

Вазъия — гурӯҳи диние, ки дар мавриди баъзе масоили шаръӣ ва эътиқодӣ назари хосси худро дошт. Аз ҷумла, ба ақидаи пайравони ин гурӯҳ, анбиёву расулон оқилони олам ва зиракони ҷаҳону ҳакимони хирадманд будаанд; онҳо бар халқ шафқат намуда, барояшон қонуну қоида вазъ карданд (номи гурӯҳ ҳам аз ҳамин ҷост) ва онро шариат номиданду гуфтанд, ки он ҳукми Худост, то сухани эшон дар дилҳо ҷой гирад. Ба қавли онҳо, аҳли замин ҳақиртар аз онанд, ки аз осмон бар эшон пайғом ояд; чунонки дар илми устурлоб собит шудааст, ки ҷирми Офтоб ва арзи қурси он ҳафт бору ҳафт ҳазор фарсанг дар ҳазор фарсанг аст, ҳол он ки аз рӯйи Замин чун санги осиёе беш наменамояд. Ҳамчунин дар қиёс бо осмон замин низ ҳақиру ночиз бошад. Чунонки гуфтаанд: Замин дар ҷанби ин нуҳ сақфи мино Чу хашхоше бувад бар рӯйи дарё. Нигар, то ту аз ин хашхош чандӣ! Сазад, гар бар бурути худ бихандӣ.
Вазъият (адабиёт)

Вазъият (аҳвол, ҳолат, сурати ҳол) — ҳолатест, ки дар натиҷаи муносибат ва муборизаи иштироккунандагони асари бадеӣ дар лаҳзаҳои гуногун ба вуҷуд меояд. Ин гуна ҳолат дар асари бадеӣ, одатан, баъд аз сар задани ягон ҳодисаи муҳим ё шунидани хабари ғайричашмдоште воқеъ мешавад. Чунин ҳолатҳо дар қиссаи устод Айнӣ "Марги судхӯр" ба назар мерасанд. Дар ин асар ҳар гоҳ ки хасисии қаҳрамони асосии он — Қорӣ-Ишкамба равшантар намоён шавад, ҳамон андоза вазъияти хандаоваре ба миён меояд. Ё худ, вақте ки Мирзо Абдулло пули Қорӣ-Ишкамбаро гирифта, баъд ҳатто дар ҳузури шоҳидон мункир шуд, ӯ дар вазъияти ниҳоят ногувор монд. Дар охирин лаҳзаҳои қисса низ, ҳангоме ки дар миёни ҷамоати намозхонон хабари аз ҷониби болшевикон гирифта шудани бонкро мешунавад, ба вазъияти даҳшатноке афтода, дар миёни ҷамъ "Воҳ, пулакам!" гуфта ҷон медиҳад. Дар адабиёти аврупоӣ истилоҳи "ҳолати риққатангез, саҳнаи риққатангез" низ маъмул аст, ки дар забони юнонӣ ба маънии ранҷҳо, масоиб ва умуман эҳсосоти амиқи равонӣ аст. Аммо дар нақди адабии нави аврупоӣ ҳолати риққатангез дар маънои маҳдудтар ба саҳна ё матне итлоқ мешавад, ки ҳадаф аз он барангехтани эҳсосоти латиф, ҳасрат ё андӯҳи ҳамдардонаи мухотаб — хонанда ё шунаванда мебошад. Ин гуна ҳолатҳо дар драмаи "Эдип"-и Софокл ё саҳнаҳои драмаҳои Шекспир, чун "Шоҳ Лир", "Отелло" ва ғ. ба назар мерасанд. Дар адабиёти рус ба вазъияти ноҳинҷор афтодани қаҳрамонон дар мазҳакаи Н. вазъият Гогол "Муфаттиш", баъди огаҳӣ ёфтани онон аз муфаттиши ҳақиқӣ рӯй медиҳад. Дар адабиёти форс-тоҷик ин гуна ҳолот ва саҳнаҳо дар достонҳои "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ зиёданд. Ба монанди лаҳзаи марги Суҳроб ба дасти Рустам ва огоҳӣ ёфтани Рустам аз писари ӯ будани Суҳроб, шикваи Рустам аз замона ва зимомдорони давр, нолаи Таҳмина, ки ҳолатҳои бисёр ғамангез ва риққатовар мебошанд.
Вазъияти ҳифз

Мақоми ҳифзи намудҳои биологӣ — нишондиҳандаи эҳтимолияти чӣ гуна нигоҳ доштан дар айни замон ва муҳофизат дар ояндаи наздик. Мафҳумҳои ҷаҳонӣ.
Вазғанҷӣ

Вазғанҷӣ — Абуабдуллоҳ Ҳасан ибни Сиддиқи Насафӣ, ровии ҳадис; аз Муҳаммад ибни Ақил ва Аҳмад ибни Ҳамм ҳадис ривоят кардааст. Нисбаи ӯ аз Вазғанҷ номи деҳае аз деҳаҳои Мовароуннаҳр ва ба тахмини Самъонӣ аз тавобеи Насаф гирифта шудааст. Адабиёт.
Ваигаи (дарё)

Ваигаи — дарёи дар Осиё аст. Дарё аз Ҳиндустон мерезад.
Вазъияти фавқулода

Вазъияти фавқулода — реҷаи махсуси маъмурӣ ва низоми ҳуқуқии фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ. Дар Тоҷикистон Мутобиқи моддаи 46-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон "ҳангоми таҳдиди бевосита ба ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон, истиқлоли давлат, тамомияти арзии он ва офатҳои табиӣ, ки дар натиҷаи он мақомоти конститутсионии ҷумҳурӣ наметавонад ба таври муътадил фаъолият намояд, ҳамчун тадбири муваққатӣ барои амнияти шаҳрвандон ва давлат вазъияти фавқулода эълон мегардад. Муҳлати вазъияти фавқулода то 3 моҳ аст. Дар мавридҳои зарурӣ ин муҳлатро Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон метавонад дароз намояд" 1. Вазъияти фавқулода тадбири муваққатӣ буда, ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии шаҳрвандон, инчунин ҳуқуқи шахсони ҳуқуқиро дар давраи муайян маҳдуд намуда, ба зиммаи онҳо вазифаҳои иловагӣ вогузор мекунад. Вазъияти фавқулода дар мавридҳои рух додани офатҳои табиӣ, садамаю фалокатҳо, паҳншавии бемориҳои сирояткунанда, эпизоотияҳо (мурдани саросарии ҳайвонот), ки ба ҳаёту саломатии аҳолӣ хатарноканд; дар мавриде, ки тартиботи ҳуқуқӣ ба таври оммавӣ вайрон карда шуда, воқеан ба ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон таҳдид мекунад; ҳангоми кӯшиши ғасб кардани ҳокимияти давлатӣ ё бо роҳи фишор тағйир додани сохти конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон; ҳангоми сӯиқасд ба тамомияти арзии давлат, ки ба тағйири сарҳадди он таҳдид мекунад; дар мавриди зарурати барқарор кардани тартиботи ҳуқуқии конститутсионӣ ва фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатӣ ҷорӣ карда мешавад. Вазъияти фавқулода дар саросари Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ё дар маҳалҳои алоҳидаи он бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон эълон ва Фармон фавран ба тасдиқи ҷаласаи якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод карда шуда, ба СММ хабар дода мешавад. Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи ҷорӣ намудани вазъияти фавқулода дар ҷаласаи якҷояи Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар муҳлати на дертар аз се рӯз аз лаҳзаи мавриди амал қарор гирифтанаш тасдиқ карда мешавад. Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи вазъияти фавқулода пароканда намешавад. Дар шароити вазъияти фавқулода ҳуқуқу озодии шаҳрвандон, ки дар моддаҳои 16, 17, 18, 19, 20, 22, 25 ва 28-уми Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ шудаанд, маҳдуд карда намешавад. Ҷорӣ кардани вазъияти фавқулода барои васеъ намудани доираи уҳдадориҳо ва ҳудуди ваколати мақомоти ҳокимияти давлатӣ, мақомот оид ба ҳифзи тартиботи ҷамъиятӣ ҷиҳати ба ҳолати муқаррарӣ гардонидани воқеият ва пурзӯр кардани ҷавобгарии шаҳрвандону шахсони мансабдор барои иҷро накардани уҳдадориҳои худ асос мешавад. Вазифаҳои асосии мақомоти ҳокимияти давлатӣ ва идора дар шароити вазъияти фавқулода аз қарори зайланд:.
Вайда (дарё)

Вайда  — номи дарёе аст, ки дар давлати Олмон равон аст.
Вазъияти низомӣ

Вазъияти ҳарбӣ — вазъи махсуси маъмурию ҳуқуқиест, ки дар мамлакат ё минтақаи алоҳидаи он, ҳангоми ба хатари воқеӣ дучор шудани амнияти давлат, рӯй додани хатари таҷовузу марзшиканӣ аз тарафи давлати дигар, инчунин дигар ҳолатҳои фавқулода (ҷанг, ошӯбҳои зиддидавлатӣ, офатҳои табиӣ ва ғ.) ҷорӣ карда мешавад. Дар Тоҷикистон Вазъияти ҳарбӣ дар чунин ҳолатҳо ҷорӣ карда мешавад: Ҷорӣ кардани вазъияти ҳарбӣ мазмуни боздоштани идоракунии конститутсиониро дорад, яъне ба мақомоти ҳарбӣ супурдани ваколатҳои фавқулода ё идораи ҳокимияти давлатӣ. Вазъияти ҳарбӣ аз лаҳзаи эълон намудани он бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз ёфта, то вақти бекор гардидани он амал мекунад. Дар вақти эълон шудани вазъияти ҳарбӣ чораҳои қатъӣ пешбинӣ мешаванд: тамоми вазифаи мақомоти ҳокимияти давлатӣ доир ба мудофиа, таъмини тартиботи ҷамъиятӣ ва бехатарии давлатӣ ба ихтиёри ҳарбиён мегузарад. Баробари ҷорӣ гардидани вазъияти ҳарбӣ қисме аз ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон, ба мисли аз ҷое ба ҷое рафтани одамон, ҷамъомаду гирдиҳамоиҳо, озодии сухан, интишору истифодаи васоити ахбор ва ғайра маҳдуд мегарданд. Баъзан салоҳияти ҳокимияти судӣ ва иҷроия ба суди ҳарбӣ супорида мешавад. Дар давраи амали вазъияти ҳарбӣ ҳамаи тадбирҳои зарурии ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ, ташкилию сиёсӣ ва омодагии ҳарбӣ бояд иқтидори мудофиавӣ ва амнияти кишварро таъмин намоянд. Дар ин давра фаъолияти ташкилоту муассиса ва корхонаҳо, новобаста ба шаклҳои ташкилию ҳуқуқӣ ва моликияташон, маҳдуд гардида, ба низоми вазъияти ҳарбӣ мувофиқ карда мешаванд. Сафарбарии ҳарбии маҳдуд ва умумӣ дар баъзе минтақаҳо ё қаламрави ҷумҳурӣ эълон гардида, ба зиммаи шаҳрвандон, ташкилоту муассисаҳо ва шахсони мансабдор мумкин аст уҳдадориҳои иловагӣ гузошта шавад. Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҷузъу томҳо, мақомоти низомӣ ва дигар сохторҳои ҳарбӣ барои зада баргардонидани таҷовуз тибқи санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ, принсипу меъёрҳои байналмилалӣ, инчунин созишномаҳои байналмилалии Тоҷикистон амал менамоянд. Тартиби ҷорӣ намудан ва реҷаи вазъияти ҳарбиро қонун муқаррар менамояд. Тибқи банди 22 моддаи 69 Конститутсия (Сарқонун)-и Ҷумҳурии Тоҷикистон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳангоми таҳдиди хатари воқеӣ ба амнияти давлат ҳолати ҷангро эълон менамояд ва фармонро ба тасдиқи Маҷлиси Олӣ пешниҳод мекунад. Муоҳидаи байналмилалӣ дар бораи ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ (соли 1966) вазъияти ҳарбиро пешбинӣ намекунад, вале имкони ҷорӣ кардани ҳолати фавқулодаро дар сурати "дар зери хатар будани ҳаёти миллат" дастгирӣ менамояд.
Вайдеки (шаршара)

Вайдеки — шаршарае аст, ки дар Ҳиндустон қарор дорад, ва иртифоъи кӯли резишгоҳи он 14 метр аст. Манобеъ.
Viber

— барнома, ки имкони анҷом додани зангҳои ройгонро ба воситаи шабакаи - ва ё таҷҳизоти мобилӣ (пардохти танҳо интернет-трафик) дар байни истифодабарандагони насбнамуда, медиҳад. Инчунин паёмҳои матнӣ, тасвирҳо, видео, паёмакҳои овозӣ, ҳуҷҷатҳо ва файлҳо мубодила карда мешавад. Таърих.
Вайдулло Бобоев

Вайдулло Бобоев (04.06.1936, деҳаи Кулкенти ноҳияи Исфара — 19.03.2008, Душанбе), педагог, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент. Зиндагинома Солҳои 1955–1960 дар факултети фазика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкотаҳсил намудааст. Солҳои 1960–1966 ассистент, 1966–1968 муаллими калони кафедраи физикаи умумӣ, 1968–1975 муаллими калони кафедраи физикаи назариявии донишкадаи номбурда, 1975–1976 аспиранти Донишгоҳи давлатии омӯзгории ш. Москва, 1976–1987 муаллими калони кафедраи физикаи назариявӣ, 1987–1996 мудир ва дотсенти кафедраи методикаи таълими физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Соли 1996 ба нафақа баромадааст. Оид ба корҳои беруназсинфӣ аз радиотехника ҳамчун воситаи ташаккули лаёқати хонандагон кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 90 номгӯи корҳои илмӣ ва илмию методӣ мебошад. Бо нишони сарисинагии "Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон" ва раҳматномаҳои раёсати донишкадаи омӯзгорӣ сарфароз шудааст. Осор Радиоэлектроника дар хоҷагии қишлоқ, Д., 1973.
Вайлон Фрэнсис

Вайлон Дуэйн Фрэнсис Бос (сентябри 1990, Лимон, Коста Рика) — футболбози коста рикагӣ, муҳофизи чап, муҳофиз.
Вайл

Вайл (вой, шӯру фиғон; сахтӣ; нестӣ, ҳалокат) — дар фарҳанги исломӣ калимаи афсӯсхонӣ; номи ҷой, водӣ, рӯд, санг, чоҳ ва ё дарвозаест дар дӯзах. Бо ин лафз дар Қуръон кофирону мушрикону мунофиқон, дурӯғдорандагони сухани Худо, рӯзи қиёмат, уқубати Парвардгор борҳо ба ҳалокат таҳдид карда шудаанд (45, 19, 24 28, 34, 37, 40, 45, 47, 49); бар кофирон аз азоби сахт дар рӯзи қиёмат, аз оташи дӯзах афсӯс хонда шудааст. Бо ин калима кампаймояндагон ва умуман ҳамаи онҳое сарзаниш шудаанд, ки ҳақро ба ҳақдор ба таври комил пардохт нанамуда, дар муомилаи доду ситад хиёнат мекунанд, ҳатто дар баровардани ҳоҷати ночизи мардум ҳам сахтӣ ва бахилӣ мекунанд. (41–7). Адабиёт.