ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Аҳмад Закӣ Абушодӣ

Аҳмад Закӣ Абушодӣ — нависанда, адиб ва тарҷумони мисрӣ. Зиндагинома Донишгоҳи Лондонро бо ихтисоси духтур-бактериолог хатм кардааст. Дар Қоҳира соли 1936 маҳфили адабӣ ва маҷаллае бо номи "Аполло" таъсис кард. Аз соли 1939 дар Искандария ба нашри маҷалла. "Адаб" машғул буд. Соли 1946 ба Америка ҳиҷрат кард. Дар Нию-Йорк муҳаррири рӯзномаҳо ва маҷаллаҳои арабӣ буд. Дар Институти Осиёии Ню-Йорк адабиёти арабро дарс медод. Осор Ба қалами Абушодӣ қасидаҳо, қиссаҳо ва драмаҳои манзум мутааллиқанд. Осори манзумаш дар маҷмӯаҳои "Шабнами саҳар", "Шӯълаҳо ва сояҳо" фароҳам омадаанд. Инчунин қиссаи таърихии "Ибни Зайдун дар ҳабс", "Вафоти Имраулқайс" (ҳар ду 1925) аз осори ӯст. Ғазалиёти Ҳофизи Шерозӣ, рубоиёти Умари Хайём, фоҷиаҳои Шекспир ва асарҳои шоирони дигари Шарқу Ғарбро ба арабӣ тарҷума кардааст.
Абуюсуф

Абуюсуф Яъқуби Ансорӣ ибни Иброҳим ибни Ҳабиб ибни Асъади Куфӣ, бештар маъруф ба Абуюсуф Ансорӣ — фақеҳ ва донишманди бузурги ислом. Шогирди содиқи Абуҳанифа. Аз хурдӣ дар назди Абуҳанифа дарс омӯхтааст. ӯ дар давраи хилофати Ҳорунуррашид қозии Бағдод буд ва 18 сол ин вазифаи пурмасъулро адо кардааст. Вай аввалин фақеҳест, ки соҳиби унвони қозиюлқузот гардидааст. Осор Абуюсуф мусаннифи осори фаровонест, ки китобҳои зерин аз намунаи онҳоянд: Баъзе муҳаққиқон китобҳои ӯро аз 36 то 40 ҷилд номбар кардаанд.
Абуюсуфи Вобканӣ

Абуюсуф Яъқуб ибни Абиҷундуби Вобканӣ — ровии ҳадис. Аз Муҳаммад ибни Саломи Байкандӣ, Ҳаббон ибни Мусо ва дигарон истимои ҳадис кардааст ва Абуаҳмад Шоҳид ибни Муҳаммад, Абуҳафс Аҳмад ибни Ҳотам ва дигарон аз ӯ ҳадис ривоят кардаанд. Нисбаи ӯ аз Вобкана — номи яке аз деҳаҳои Бухоро гирифта шудааст.
Ғурашкӣ

Ғурашкӣ, Абуяъқуб Юсуф ибни Шоҳак — ровии ҳадис ва муҳаққиқу донишманд и форс-тоҷик.
Абуяъқуби Аҳвозӣ

Абуяъқуби Аҳвозӣ — табиби беморхонаи Азудуддавла дар Бағдод, муаллифи "Рисола фӣ мои-л-асал".
Юсуфи Розӣ

Абуяъқуб Юсуф ибни Ҳусайн ибни Алии Розӣ (1;? — 915, Рай) — ориф, сӯфӣ ва муҳаддиси форс-тоҷик ва аз муридони Зуннуни Мисрӣ.
Абуяҳё Закариё ибни Яҳёи Баззор

Абуяҳё Закариё ибни Яҳёи Баззор (—910) — фақеҳ, муҳаддис ва аз уламои ҳанафимазҳаб дар Нишопур 1, муаллифи "Маноқибу-л-имом Абуҳанифа".
Юсуфи Ҳамадонӣ

Абуяъқуб Юсуф ибни Айюби Ҳамадонӣ — илоҳиётшинос, файласуф, суфӣ ва орифи форс-тоҷик 1, муриди Хоҷа Абдуллоҳ Ансорӣ. Зиндагинома Юсуфи Ҳамадонӣ соли 440 ҳиҷрӣ (1048 мелодӣ) дар шаҳри Ҳамадон ба дунё омад. Яке аз наберагони Имоми Аъзам буда, бо тахаллуси Абуяъқуб машҳур аст. Даргузашт Солҳои охири умрашро гоҳ дар Ҳирот ва гоҳ дар Марв сипарӣ мекард. 28 муҳаррами соли 535 ҳиҷрӣ (1140 мелодӣ) ҳангоми сафар аз Ҳирот ба Марв дар сини 95 солагӣ аз даргузашт ва дар онҷо дафн гардид. Баъдан қабраш ба Марв интиқол дода шуд. Қабри эшон алҳол дар қисмати шарқии шаҳри Марви Туркманистони ҳозира, дар деҳаи Марв ҷойгир аст.
Абӯяъқуби Хураймӣ

Абяъқуб Исҳоқ ибни Ҳассон ибни Кӯҳии Хураймӣ — шоир и арабизабони суғдӣ. Зиндагинома Дар шеърҳояш аслу насаби худро аз Суғду Аҷам нишон дода, Марви Шоҳиҷон, Ҷузҷон ва номҳои дигар шаҳрҳои Эрон ва Хуросону Мовароуннаҳрро зикр намудааст. Аз айёми кудакӣ ураймӣ дар байни арабҳои қабилаи Ғатафон тарбия ёфта, мавло (тобеъ)-и хонадони Хураймии Ноими Муррӣ ном араб буд ва номи ураймӣ аз ин ҷо ба ў дода шудааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо шоир дар Ҷазира ном мавзеъ дар шим. Ироқ, баъд дар Сурия ва Бағдод умр ба бурдааст. Байни солҳои ураймӣ ҳамроҳи пуштибони худ Усмон ибни Умар ибни Хурайм, ки аз тарафи арабҳо волии Арманистон таъин шуда буд, дар ин кишвар зиндагӣ кардааст. Баъд ба Бағдод баргашта, бо як гурўҳ шоирон ва мутрибону ширинкорон, ки аксарашон арабизабонони эронинажод буданд, шарик мешавад. ураймӣ бо ашъори худ, хусусан бо мадҳияҳояш дар Бағдод шуҳрат пайдо мекунад. Мадҳияҳои ў ба Бармакиён, аз ҷумла Яҳё ибни Холиди Бармакӣ, ба котиби онҳо Муҳаммад ибни Зиёд, ба вазир Фазл ибни Саҳл ва дигарон бахшида шудаанд. Дар шеърҳои худ ураймӣ бисёр воқеаҳои таърихии замонашро акс кардааст. Ашъори боқимондаи ураймӣ аз қасидаҳои мадҳия, ҳаҷвия, фахр, ғазал ва зўҳдиёт иборатанд. Аз лиҳози шакл ашъори ураймӣ дар қолиби анъанавии назми қадимии араб эҷод шудааст. Вале аз ҳайси мазмун дар он баъзе навигариҳо ба чашм мера санд, зеро ураймӣ аз байни шоирони араб нахустин шуда ба муқобили шакли шахшудаи қасидаҳои ки ҳатман бо тасвири манзили тарккардашудаи маҳбубаи ғайбзада ва изи пои уштурони рафта оғоз меёфтанд, баромада, ин усулро масхара мекунад. Шеърҳои ураймӣ зебо ва оҳангнок буда, як қатор байту мисраъҳои ҳикматомези онҳо ҳанўз дар замони зиндагии шоир ба зарбудмасалу мақол табдил ёфтаанд.
Абуяъқуби Сиҷистонӣ

Абуяъқуби Сиҷистонӣ — муаррих, мутакаллим ва донишманди исмоилии форс-тоҷик. Зиндагинома Ӯ дар байни ҳамзамонҳои худ Абулҳайсам Аҳмад Ҷурҷонӣ, Абусулаймони Сиҷистонӣ — муаллифи китоби "Савону-л-ҳикма", Қозӣ Нӯъмо ва дигар мақоми баланд ва обрӯи калон дошт. Сиҷистонӣ баъзан бо номи Сиҷзӣ, Сукро ҳам омадааст, ки Носири Хусрав дар асарҳои худ "Хону-л-ихвон"(соли 255) ва "Зоду-л-мусофирин" (соли 336) ӯро бо ҳамин номҳо ёдрас намудааст. Саҳми Абуяъқуби Сиҷистонӣ дар шаклгирии ҷаҳонбинӣ ва таълимоти фалсафӣ — динии исмоилия аз тамоми пешгузаштагон бештар ба назар мерасад. ӯ аз шогирдони доъии исмоилиён Ҳамидуддини Кирмонӣ мебошад. Асарҳо Асарҳои бисёр таълиф намудааст, ки муҳимтаринашон "Кашфу-л-маҳҷуб", "Тӯҳфату-л-мустаҷибин", "Китобу-н-нусрат", "Сулламу-н-наҷот", "Китобу-л-янобеъ", "Исботу-н-нубувват", "Ки-тобу-л-мақолид", "Китобу-л-ифтихор" мебошанд. Носири Хусрав дар "Хону-л-ихвон" чанд порчаи оид ба нафс навиштаи Абуяъқуби Сиҷистониро аз "Кашфу-л-маҳҷуб" овардааст. Дар ин асар бисёр масъалаҳои ҳастӣ-муносибати Холиқу махлуқ, таносуби модда ва сурат, ҷисму нафс, макон ва замон ва ғайра баррасӣ шудаанд. ӯ дар таълимоти фалсафиаш ибдоро дараҷаи баландтарин ва иллати нахустини пайдоиши олами моддӣ медонад. Ба фикри ӯ, Эзид бо роҳи ибдо берун аз макону замон бевосита Ақли аввалро офарида, сипас ба зинаҳои дигари ҳастӣ амр намудааст. Абуяъқуби Сиҷистонӣ масъалаи қидамӣ ва беохири оламро дар макону замон эътироф карда, фанонопазирии табиатро собит намудааст. Дар ин бора ӯ навиштааст: "мумкин нест, ки табиатро фасод андар ояд аз ҷиҳати зоти ӯ". Вай "табоҳ гардидани табиат"-ро инкор намуда, қидами оламро дар зоту моҳияти худи олами ашёҳо пиндоштааст. ӯ муътақид буд, ки ҳангоми падид омадани ашёи табиӣ сурати ӯ низ бо моддаи ӯ баробар ба вуҷуд меояд. ӯ бо пешравӣ аз фалсафаи Аҳмади Насафӣ тамоюли навафлотуниро дар ислом идома додааст ва пайдоиши ҳастиро тибқи таълимоти навафлотуния ҳал намудааст. Ба фикри ӯ, нафси инсонӣ аз як тараф ба олами ақл ва аз тарафи дигар, бо набототу нафси ҳайвонӣ (ё ин ки табиат) робита дорад. Аз ин рӯ, нафс олами ашё, табиат, латоиф ва фазилати онро ба воситаи хавоси панҷгона дармеёбад. Дараҷаи баландтарини дарёфтани моҳияти ботинии олами ашёҳо хирад аст ва ин зинаи маърифат натиҷаи ягонагии онҳо мебошад. Мутафаккир масъалаи бақои нафсро аз назари динию идеалистӣ ҳал намуда, онро ба тавассути нафси нотиқа ба нафси кул пайваст мекунад. Афкори Абуяъқуби Сиҷистонӣ ба инкишофи таълимоти исмоилия дар асрҳои миёна мусоидат намудааст.
Абуҳамзаи Хуросонӣ

Абуҳамзаи Хуросонӣ, Абуҳамза Абдурраҳмон Муҳаммад ибни Иброҳими Нишопурӣ — сӯфӣ ва ориф эронӣ, муаллифи китоби "ал-Мунтамин амну-л-сайёҳ ва-л-ъибод ва-л-мутасаввифин".
Абуғаффор Шаропов

Абуғаффор Шаропов (5.08.1947, гуз. Қӯшҳавзи ш. Самарқанд), омӯзгор "Аълочии маорифи халқи ҶТ". Зиндагинома Абуғаффор Шаропов Ин.-ути пед. ш. Самарқанд ба номи С. Айниро хатм кардааст. Муаллими Омӯз. 7 ш. Душанбе, мак. 83 н. Ленин (ҳоло – Рӯдакӣ, 1970-73), мак. 12, 23 ш. Душанбе, сардори сексияи омӯзгорони заб. ва адаб. курси муал. пойтахт, муд. шуъбаи таъминоти Ин.-ути ГПИ "Тоҷикгипроселстрой"-и Ваз. хоҷ. қишл. Тоҷикистон, муал. мак. шабонаи коргарҷавонони 5, омӯзгори ҳунаристони Вазорати ҳифзи иҷтимоии аҳолии Тоҷикистон, муовини дир. ИЗИП ба номи Е. Н. Павловскийи АИТ оид ба масъалаҳои хоҷагӣ, раиси маҳаллаи "Зафар"-и н. Шоҳмансур. Феълан – муаллими Коллеҷи омӯзгорӣ ба номи С. Айнӣ. Муаллифи якчанд мақолаҳои методӣ. Бо Ифтихорномаҳои соҳавӣ мукофотонида шудааст.
Абуҳайёни Тавҳидӣ

Абуҳайён Алӣ ибни Муҳаммад ибни Аббоси Тавҳидии Шерозӣ (тақрибан 923 — тақрибан 1010) — файласуф, фақеҳ, адиб, мутасаввиф ва наҳвии форсу тоҷик. Зиндагинома Қисми зиёди ҳаёташ дар Бағдод гузашта, он ҷо наҳвро аз Абусаиди Сайрафӣ ва Алӣ ибни Исои Румонӣ, фиқҳи шофеиро аз Абуҳомиди Марвазӣ ва Абубакри Шофеӣ, фалсафаро аз Абусулаймони Мантиқӣ ва Яҳё ибни Адо омӯхт. Барои ақоиди зиндиқиаш аз Бағдод ронда шуд. Вале охирҳои умраш ба Бағдод баргашта, ҳаёти худро бо бечорагиву қашшоқӣ гузаронида, ба тариқи эътироз аз замона китобхонаашро оташ задааст. Ёқути Ҳамавӣ дар "Мӯъҷам-ул-удабо" дар бораи Абуҳайёни Тавҳидӣ зикр кардааст, ки ӯ дар ҳамаи улуми замона — наҳву луғат, шеъру адаб, фиқҳу калом чирадаст буд, фалсафаю ирфонро хуб медонист ва дар балоғат ҳамто надошт. Ибни Ҷавзӣ дар "Талбиси иблис" номи Абуҳайёни Тавҳидиро дар қатори Ибни Ровандӣ ва Абулаълои Мааррӣ ёдовар шудааст. Осори илмӣ Абуҳайёни Тавҳидӣ оид ба масъалаҳои мухталифи илми замонааш осори бисёре таълиф кардааст, ки мутаассифона қисми ночизи онҳо то замони мо расидаанд. Номгӯи мухтасари таълифоти Абуҳайёни Тавҳидӣ, ки Ёқути Ҳамавӣ дар асараш зикр кардааст, чунинанд: "Ал-муҳозарот ва-л-мунозарот", "Ал-имтоъ ва-л-муонаса", "Ал-басоир ва з-захоир", "Тақриз-ул-Ҷоҳиз", "Ас-садиқ ва-с-садоқат", "Масолиб-ул-вазирайн", "Ишорат-ул-илоҳия", "Ал-муқобасот" ва ғайра Ақидаҳои фалсафии Абуҳайёни Тавҳидӣ танҳо аз тадқиқу таҳлили андешаҳои мутафаккирони пешину муосираш иборат набуда, балки ҷавоб ба саволҳои шогирдону мусоҳибонаш оид ба масъалаҳои мухталифи фалсафӣ мебошанд. Таҳлили асарҳояш нишон медиҳад, ки ӯ масъалаҳои нафс, такомули нафси инсонӣ, дарки ҳақиқат ва манфиати он, ҳаракати ҷисм дар олами кавну фасод, навъҳои гуногуни онро баррасӣ кардааст. Хидмати дигари Абуҳайёни Тавҳидӣ дар фалсафа гирд овардани ақоиди мухталифи мутафаккирони муосираш мебошад, ки дар суҳбату маҷлисҳо иброз доштаанд. Абуҳайёни Тавҳидӣ дар масъалаҳои мантиқу наҳв дар "Ал-басоир ва-з-захоир" ва "Ал-имтоъ ва-л-муонаса" фикрҳои ҷолиб дорад. Абуҳайёни Тавҳидӣ дар масъалаҳои фиқҳу калом ва ахлоқ низ фикру андешаҳои худро дорад.
Абуҳанифаи Искофӣ

Абуҳанифаи Искофӣ — шоир, адиб, фақеҳ 1 ва мударриси форс-тоҷики дарбори Иброҳим ибни Масъуди Ғазнавӣ.
Абуҳафси Нишопурӣ

Абуҳафс Амру ибни Салама Ҳаддоди Нишопурӣ — муҳаддис, сӯфӣ ва ориф, аз бузургони тариқати маломатия ва уламои аҳли суннату ҷамоати Хуросон. Зиндагинома Шуғли асосиаш оҳангарӣ будааст ва аз ин рӯ, бо лақаби "Ҳаддод" машҳур шудааст. Бино ба маълумоти "Тазкират-ул-авлиё" Абуҳафси Ҳаддод дар зӯҳду риёзат, каромат ва муруввату футувват дасти тавоно доштааст. Баъзеҳо Абуҳафси Ҳаддодро суфии зоҳид номидаанд. Дар берун аз либоси пашмина пӯшидан, ки хоси суфиён буд, ибо мекард, вале дар хона бо либос ва қабои пашмина мегашт. Абуҳафси Ҳаддодро дар адабиёти суфия дар сафи нахустин пайравони маломатӣ қарор додаанд. Дар таълимоташ бештар пойбанди шариат буд ва таъкид мекард, ки солик ҳамвора аҳволу афъоли худро бо китобу суннат бисанҷад. Баъзе аз манбаъҳои тасаввуфӣ мулоқоти ӯро бо Боязиди Бистомӣ дар Бағдод зикр намудаанд.
Абуҳанифаи Динаварӣ

Абуҳанифа Аҳмад ибни Довуд ибни Вананди Динаварӣ (828, Динавар, Устони Кирмоншоҳ — 895 1) — риёзидон, ҳайатшинос, набототшинос, файласуф, муаррих, адиб ва луғатшиноси маъруфи форс-тоҷик. Зиндагинома Бештари ҳаёт ва фаъолияти Абуҳанифаи Динаварӣ дар Динавар ва Исфаҳон гузаштааст. Дар Исфаҳон, аз мавзее, ки Абуҳанифаи Динаварӣ мушоҳидаҳои ситорашиносиро анҷом медод, дертар Абдурраҳмони Суфӣ дидан кардааст. Осори илмӣ Рисолаҳои зерини Абуҳанифаи Динаварӣ дар сарчашмаҳо вомехӯранд: "Китоб ал-ҷабр ва-л-муқобала". "Китоб-уш-шеър ва-ш-шуаро" ва "Китоб-ул-фасоҳат" аз ҷумлаи таълифоти адабии ӯст. Абуҳанифаи Динаварӣ дар асари бисёрҷилдаи худ "Китоб-ун-набот" миқдори зиёди ашъори шоирони арабро роҷеъ ба гиёҳҳо дохил кардааст. "Китоб-ул-ахбор-ит-тивол"-и ӯ яке аз намунаҳои барҷастаи насри классикии араб буда, то замони мо пурра расидааст. Матни онро соли 1888 олими рус В. Ф. Гиргас дар Лейден ба табъ расонида буд.
Абуҳафси Кабир

Абуҳафс Аҳмад ибни Ҳафс ибни Забарқон ибни Абдуллоҳ — фақеҳ ва алломаи ҳанафимазҳаби форс-тоҷик Зиндагинома Зуҳду тақво, дониш ва маъруфияти ӯ дар илмҳои замонаш ба андозае воло будааст, ки дар олами Ислом аз баракати ӯ Бухоро унвони ифтихории "Қуббат-ул-Ислом"-ро гирифтааст. Ҳамчунин яке аз дарвозаҳои Бухорои ҳамон давр ба муҷиби дар шафати он қарор доштани хонаи Абуҳафс Аҳмад номи "Ҳамроҳ"-ро гирифта будааст, зеро мардум барои ҷустани ҳақиқат ва ҳалли масоили умдатарин назди ӯ меомадаанд (Бартолд). Муаллифи "Таърихи Бухоро" Наршахӣ аз рӯзгори Абуҳафс Аҳмад ривоёти аҷиберо овардааст.
Умар ибни Фаррухони Табарӣ

Абуҳафс Умар ибни Фаррухони Табарӣ — ахтаршинос, тарҷумон ва меъмори эронитабор, узви Дорулҳикмаи Бағдод, муаллифи "Тафсири китобу-л-арбаъаи Батлимус", "ал-Маҳосин", "Иттифоқу-л-фалосифа ва ихтилофиҳим фӣ хутуту-л-кавокиб".
Абуҳафси Суғдӣ

Абуҳафс Ҳаким писари Аҳваси Суғдӣ (—;? — 832) — луғатнавис ва мусиқидон ва аз аввалин шоир они порсӣгӯи форс - тоҷик. Зиндагинома Дар "Ал-Муъҷам"-и Шамси Қайси Розӣ, "Маҷмаъ-ул-фусаҳо"-и Ризоқулихони Ҳидоят, рисолаи дар илми мусиқӣ нигоштаи Абунасри Форобӣ, "Таърихи Бухоро"-и Наршахӣ ва ғайра Абуҳафси Суғдӣ чун нахустин шоир дар адабиёти форс-тоҷик, луғатшинос ва мусиқидон ёд шудааст. Осори боқимонда Аз осори бадеиаш то ҳол 2 байт дастрас гардидааст: Оҳуи кӯҳӣ дар дашт чӣ гуна давадо, Чун надорад ёр, бе ёр чӣ гуна бувадо. Бӯсу назарам ҷамол бошад бо ёр, Ин фатво (ман) гирифтаам аз гургар. Асари дар луғат таълифшудаи Абуҳафси Суғдӣ фарҳанги тафсири форсии дарӣ будааст, ки то ҳол дастраси муҳаққиқон нагардидааст. Вале дар осори луғатнигорӣ (лексикографӣ)-и баъди садаи ба ин асар ишораҳои зиёде мавҷуданд. Дар илм он "Фарҳанги Абуҳафс" ё "Рисолаи Абуҳафси Суғдӣ" ном гирифтааст. Абуҳафси Суғдӣ мусиқидон низ будааст. Асбоби мусиқӣ — шоҳрӯд аз ихтироъоти ӯ мебошад. Адабиёт.
Абуҳомиди Соғонӣ

Аҳмади Соғонӣ, Абуҳомид Аҳмад ибни Муҳаммади Чағонӣ — риёзидон ва ахтаршиноси форс-тоҷик, муаллифи "Тастеҳу-л-курра", "Амалу-л-мусаббаъ фӣ доира" ва "Сулсу-з-зовия".
Салама ибни Динор

Салама ибни Динори Маданӣ — зоҳид, фақеҳ, ровӣ, муҳаддис ва аз тобеъини эронитабор, падари Ҳаммод ибни Салама.
Аҳмади Хизрӯя

Абуҳомид Аҳмад ибни Хизрӯяи Балхӣ — аз бузургони тасаввуфи Хуросон 2, донишманд ва аз барҷастатарин сӯфиёни аҳли суннату ҷамоат, шогирди Ҳотими Асам.
Афзалуддини Кирмонӣ

Афзалуддини Кирмонӣ 2, Афзалуддин Абуҳомид Аҳмад ибни Ҳомиди Кирмонӣ (ё 1135 1, Кирмон — 1218 1) — муаррих, пизишк, нависанда, шоир ва файласуфи номдори форс-тоҷик, муаллифи "Бадоеъу-з-замон фӣ вақоеъи Кирмон".
Абуҳомиди Марврӯдӣ

Аҳмад ибни Омир ибни Бишр ибни Ҳомиди Марврӯдӣ — фақеҳ 1 ва мутакаллими шофеъимазҳаби форс-тоҷик, шогирди Абуисҳоқи Марвазӣ, муаллифи "ал-Ҷомеъ" ва "ал-Ашрофила-л-усулу-л-фиқҳ".
Абуҳомиди Турка

Абуҳомиди Турка (Садриддин Абуҳомид Муҳаммад Турка; соли таваллуд ва вафот номаълум) — донишманд ва шоири тоҷик (асри 14). Зиндагинома Асосгузори Оли Турка – хонадони хуҷандиён, ки дар Исфаҳон зиндагӣ ва фаъолият мекарданд. Бо сабабҳои номаълум дар синни камолот ба Исфаҳон ҳиҷрат кард. Бо ҳукмронону адибону донишмандон Ғозонхон, Султонмуҳаммади Харбанда ва диг. шиносоӣ ва мукотиба дошт. Мувофиқи маълумоти наберааш Соинуддин Алӣ ибни Муҳаммад ибни Муҳаммад, бобояш таълифоти зиёде дар фалсафаву ирфон, аз қабили "Ҳикмат-ул-маниъа", "Ҳикмат-ур-Рашидия" (ба Рашидуддини Фазлулоҳ бахшида шуда буд), "Рисола дар вуҷуди мутлақ", "Китоб-ул-эътимод-ил-кабир" ва ғайра доштааст. Дар силки орифон дохил гардида буд ва дар ин бобоат низ китобҳову рисолаҳо доштааст. Ба замми ин таълифот, ӯ шеър низ мегуфтааст.
Абуҳотими Розӣ

Абуҳотим Аҳмад ибни Ҳамдони Розӣ — файласуф, мутакаллим, муҳаддис, нависанда, доъии фотимӣ ва аз бунёнгузорони фалсафаи исмоилия.
Абуҳотими Сиҷистонӣ

Абуҳотим Саҳл ибни Муҳаммад ибни Усмон ибни Язиди Сиҷистонӣ — забоншинос, муаррих, муҳаддис, шоир арӯздони арабинависи эронитабор, яке аз шогирдони Муҳаммад Ҷарири Табарӣ, аз намояндагони ҷунбиши шуъубӣ. Таълифот Аз таълифоти ӯ, ки мувофиқи иттилои сарчашмаҳо шумораашон ба 97 мерасидааст, танҳо асарҳое бо номи "Ал-Ҳашарот", "Халқ-ул-инсон", "Ал-Вуҳуш", "Ан-Нахла" (соли 1887 ба табъ расидааст), боқӣ мондаанд, ки асосан дар илми луғатанд. Ба қалами ӯ инчунин асари тазкирамонанди таърихие бо номи "Ал-Муаммарин" тааллуқ дорад, ки дар он аз 110 наф. шоир, ҷанговар ва сардорони қабилаҳои пешазисломии араб сухан меравад.
Абуҳошими Куфӣ

Абуҳошими Куфӣ (? – 763, Басра) — яке аз шайхони тасаввуф (асри 8). Зиндагинома Аслан аз Куфа дар Сурия зиндагӣ кардааст. Бино ба маълумоти "Нафаҳот-ул-унс"-и Ҷомӣ Абуҳошими Куфӣ аввалин касест, ки ӯро "суфӣ" хонданд ва бори аввал дар Рамлуи Сурия барои аҳли тариқат хонақоҳ барпо кардааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳо Абуҳошими Куфӣ дар зӯҳд мақоми махсус дошта, ангуштнамои суфиёни замонаш будааст. Баъзеҳо ӯро бунёдгузори мактаби тасаввуф пиндоштаанд. Муаррихи тасаввуф Суфиёни Саврӣ зимни баёни афкори ирфонӣ таъкид намудааст, ки мазмуну моҳияти тасаввуфро аз афкори Абуҳошими Куфӣ фаҳмидааст. Мутаассифона, дар сарчашмаҳо ғайр аз маълумоти пароканда аз осори ӯ чизи дигаре боқӣ намондааст ва афкори ирфонии ӯ ҳанӯз мавриди таҳқиқ қарор нагирифтааст.
Абуҳурайра

Абдурраҳмон ибни Сахри Давсии Яманӣ, маъруф ба Абуҳурайра (сол пеш аз ҳиҷрат602 м., Давс, Яман — 58-59 ҳ.678-679 м., Мадина) — аз бузургони саҳоба ва серривояттарини онҳо дар ҳадис. Биография Давсӣ замони ҷанги Хайбар ба соли 6 ҳиҷрӣ (629 милодӣ) ба Мадина омад ва дар авоили соли 7-ум ислом овард, пас аз он ба суҳбати Паёмбар (с) мулозамат варзид ва ба саҳобагони аҳли Суффа шомил гардид. Чун боре гурбабачаи саҳрои (ҳурайра)-еро ёфт ва ба остинаш гирифт ё натиҷаи майл ва дилбастагие, ки ба гурбаҳо дошта, бо Абуҳурайра — падари гурбача мулаққаб гардид. Давсӣ мансуб ба қабилае бо ҳамин ном аст, ки дар сарзамини Яман дар навоҳии Ҳиҷоз ва Уммон сукунат дошта. Аҳодис Абуҳурайра бинобар ҳофизаи неруманд ва мудовамате, ки бар сӯҳбати Паёмбар (с) дошт, 5374 ҳадис аз он Ҳазрат (с) ривоят кардааст, ки бештар аз ҳаштсад тан саҳоба ва тобеӣ онҳоро аз вай ривоят ва ба наслҳои баъдӣ расонидаанд ва шуҳрати азими вай ба хотири бисёрии ривояти ҳадис аст. Бухорӣ ва Муслим дар сиҳоҳи худ 326 ҳадиси муштарак ва Бухорӣ 93 ва Муслим 98 ҳадиси ғайри муштарак аз вай ривоят кардаанд ва аҳодиси ривоятшуда аз вай 213 сафҳаи Муснади Аҳмад (ҷ. 2. — с.)-ро ба худ ихтисос додаанд. Абуҳурайра дар замони Умар муддате волӣ ва коргузори Баҳрайн ва дар давраи Усмон қазои Маккаро ба уҳда доштааст.
Закариё ибни Идрис Ашъарии Қумӣ

Закариё ибни Идрис Ашъарии Қумӣ маъруф ба Абуҷарир — муҳаддис ва фақеҳи эронӣ ва яке аз донишмандони шиъимазҳаб.
Абуҷа

Абуҷа (англисӣ:) — яке аз шаҳрҳои Африқо аст. Пойтахти Нигерия аст.
Муҳаммад ибни Мӯсо ибни Шокир

Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Мӯсо ибни Шокир (ё 803, Бағдод — на пештар аз 873, Бағдод) — ҳандасадон, ахтаршинос, мусиқидон ва мантиқдон, писари Мӯсо ибни Шокир аз хонадони Бану Мӯсо.
Абуҷаъфар Аҳмад

Абуҷаъфар Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Халаф — амири Саффориён дар Систон. Зиндагинома Абуҷаъфар Аҳмад қудрати Саффориёнро дар Систон, дар давраи дуюми аморати Саффориён, дубора эҳё кард. Набераи Алӣ ибни Лайс, бародари Яъқуби Саффорӣ. Баъд аз қатли амир Аҳмади Сомонӣ дар Систон давраи пуртуғён оғоз гардид. Соли 923 Абуҷаъфар Аҳмад ҳокими Систон шуд. ӯ сиёсати ҳамкориро пеш гирифт. Баъд аз вафоти Абуҷаъфар Аҳмад (соли 963 бо дасти гурӯҳе аз чокарон кушта шудааст) ҷонишинони ӯ зери салтанати Сомониён қарор гирифтанд Абуҷаъфар Аҳмад донишдӯсту фазилатпарвар буд.
Абуҷаъфари Зиёдӣ

Абуҷаъфари Зиёдӣ (? — қарни Х) — сардори лашкари Сомониён дар замони Мансур ибни Нӯҳи Сомонӣ.
Соиб Хосир

Соиб Хосир, Абуҷаъфар Соиб ибни Ясор — хонанда, навозанда ва мусиқидони эронитабори муъарифи вазни сақили аввал, аз шогирдони Нашити Форсӣ. Ӯ нахустин касест, ки дар Мадина овози худро бо барбат ҳамроҳӣ кардааст. Зиндагинома Падараш Бушоъ аз бардагони озодшуда буд. Соиб монанди Нашити Форсӣ аз ғуломони Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар буд. Ӯ бо дастури Абдуллоҳ ибни Ҷаъфар овози арабиро аз Нашити ки тоза ба Мадина омада буд омӯхт. Ибтидо овозро бидуни ҳамроҳии соз мехонд ва зарби онро бо чӯбе, ки рӯйи замин менавохт ҳифз мекард. Баъдҳо уд омӯхт ва аввал касе аст, ки дар Мадина уд сохтаву навохтааст.
Алоуддавла Душманзиёр

Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Рустами Душманзиёр — волии Исфаҳон аз хонадони Оли Кокӯя, фарзанди Рустам ибни Марзбон.
Абуҷаъфар Хозини Хуросонӣ

Абуҷаъфари Хозин Муҳаммад ибни Ҳусайни Соғонии Хуросонӣ (— 971) — файласуф, риёзидон ва мунаҷҷими форс - тоҷик. Зиндагинома Абуҷаъфари Хозин дар Соғон — қарияе аз ҳаволии Марв ба дунё омадааст. Соли 959 дар расадхонае, ки Абулфазли Ҳиравӣ дар Рай бино карда буд, фаъолият дошт. Осор Аз Абуҷаъфари Хозин осори зерин боқӣ мондааст: "Рисолатун фӣ иншо-ил-мусалласот-ил-қоимат-из-завоё-ил-мантиқ-ил-азлоъ", "Ислоҳу китоб-ил-махрубот", "Ал-бурҳон ало аш-шакл-ис-собеъи мин китоби Бани Мусо", "Тафсиру садр-ил-мақолат-ил-ошира мин китоби Уқлидус", "Фӣ истихроҷи хаттайни байна хаттайни мутаволиятайна мутаносибатайни мин-тариқ-ил-ҳандасат-ис-собитати" Абурайҳони Берунӣ дар "Осор-ул-боқия" ва Насируддини Тусӣ дар "Шакл-ул-қитъа" аз асарҳои нуҷумии Абуҷаъфари Хозин сухан рондаанд. Хайём дар "Ал-ҷабр ва-ал-муқобала" қайд мекунад, ки Абуҷаъфари Хозин бори аввал муодилаҳои кубии навъи 3+ 2-ро бо ёрии буришҳои махрутӣ ҳал намудааст. Инчунин "Китоб зиҷ-ис-сафоиҳ" ("Китоби зиҷи сатҳҳо"), "Китоб-ул-масоил-ил-ададийя" ("Китоби масъалаҳои ҳисоб") ном осори Абуҷаъфари Хозин дар таърихи илм маълуманд.
Абуҷаъфари Утбӣ

Абуҷаъфари Утбӣ — вазири амирони сомонӣ. Зиндагинома Номи комилаш Абуҷаъфар Аҳмад ибни Ҳусейни Утбӣ. Давраи вазирии Абуҷаъфари Утбӣ ба замони ошуфтагии сиёсии давлати Сомониён мувофиқ омадааст. Пас аз бархӯрди мусаллаҳонаи Нӯҳ ибни Мансур бо Абуалии Чағонӣ гурӯҳи мардум кушта шуда, иддае аз онҳо боздошт гардиданд. Абуҷаъфари Утбӣ низ дар Нахшаб дастгир карда ба Бухоро оварда шуд, ҳабс гардид ва пас аз чанд вақт озод шуд. Соли 954 Абуҷаъфари Утбӣ ба дарбори Абдумалик ибни Нӯҳ қабул шуд, лекин пас аз як сол аз мақоми худ барканор гардид. Абуҷаъфари Утбӣ соли 972 бори дуюм вазир шуд. Таърихшинос Гардезӣ аз корҳои неки Абуҷаъфари Утбӣ дар Хуросон ёд кардааст. Иқдомоти муҳими Абуҷаъфари Утбӣ дар замони вазириаш рафъи душманӣ байни Сомониён ва Оли Бӯя мебошад.