ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Забони тсахурӣ

Забони тсахурӣ (ба тсах. Цхна миз ә) – яке аз забонҳои лезгинии оилаи забонҳои нахӣ-доғистонӣ, забони асосии тсахурҳо мебошад. Дар ноҳияи Ратули Доғистон (13 деҳа) ва шимоли Озарбойҷон (ноҳияи Загатал ва Гах) паҳн шудааст 5. Теъдоди гӯяндаҳои забони тсахурӣ дар Русия 10596 нафарро ташкил медиҳад. 6, дар Озарбойҷон – 11 700. Забон ба 3 лаҳҷа тақсим мешавад: тсахур-сувагилӣ, гелмек-курдулӣ ва сапучинӣ (сабунҷинӣ). Лаҳҷаи гелмек-курдулӣ метавонад забони алоҳида бошад 7. Дар мактабҳо забони тсахурӣ таълим дода мешавад, адабиёти таълимӣ нашр карда мешавад. Дар Доғистон рӯзномаи Нур ба забони тсахурӣ нашр мешавад. Навишт Алифбои забони тсахурӣ дар асоси графикаи лотинӣ аз тарафт А.Н.Генко соли 1934 тартиб дода шудааст. 8 китоби дарсӣ аз чоп баромад. Аммо, пас аз 4 сол таълим ва нашри китобҳо ба забони тсахурӣ қатъ шуд. Он танҳо соли 1989 бо алифбои нави кириллӣ навсозӣ шуд. Аз солҳои 90-ум дар Озарбойҷон хатти тсахурӣ бо алифбои лотинӣ амал мекунад 8, баъдтар он ба тағйирот дучор шуд. Алифбои тсахурӣ, ки дар Русия истифода мешавад: Алифбои тсахурӣ, ки дар Озарбойҷон истифода мешавад (нусхаи солҳои 2010-ум) 9:.
Забони туркманӣ

Забони туркманӣ (туркманӣ:,) — забони мардуми туркман ва забони расмии кишвари Туркманистон аст. Туркманӣ яке аз забонҳои олтоӣ ва аз шохаи забонҳои ӯғузӣ аст. Гӯишварон ба ин забон бештар дар Туркманистон ва шимолу шарқии Эрон ва навоҳии шимолии Афғонистон сухан мегӯянд. Инҷоро ҳам нигаред.
Забони ӯзбекӣ

Забони узбекӣ, Тоҷикистон (тақрибан 1,5 миллион мардум), Афғонистон (беш аз 2,5 миллион мардум), Қирғизистон (беш аз 850 000 мардум), Қазоқистон (беш аз 550 000 мардум) ва Туркманистон (беш аз 500 000 мардум) гуфтугӯ мекунанд. Ҳамчунин, дар кишварҳои Русия, Туркия, Чин, Покистон, ИМА ва дигар кишварҳо (масалан дар кишварҳои Аврупо) ҳам муҳоҷирони ӯзбекзабон зиндагонӣ мекунанд. Забони ӯзбекӣ — забони маъмултарин дар Осиёи Миёна мебошад. Яке аз забонҳои туркӣ, дар гурӯҳӣ қарлуқии забонҳои туркӣ доҳил аст. Дар Ӯзбекистон барои забони ӯзбекӣ расман алифбои лотинӣ истифода мешавад, ва ҳамчунин алифбои кирилликӣ ҳам хуб истифода мешавад. Барои забони мардуми ӯзбекзабон дар Тоҷикистон, Қирғизистон, Қазоқистон ва Туркманистон асосан алифбои кирилликӣ истифода мебаранд. Дар ин кишварҳои ҳамсоя, барои забони асосан авлоди ҷавон ҳамчунин алифбои лотинӣ ҳам истифода мебарад. Дар Афғонистон, Покистон, Чин ва дигар кишварҳо ӯзбекзабонон алифбои арабӣ ва ё алифбои форсӣ истифода мекунанд. Дар забони ӯзбекӣ асосан чор гурӯҳи лаҳҷаҳо мавҷуд аст: лаҳҷаҳои ӯзбекии шимолӣ, лаҳҷаҳои ӯзбекии ҷанубӣ, лаҳҷаҳои ӯзбекии ӯғузӣ, ва лаҳҷаҳои ӯзбекии қипчоқӣ. Алифбои забони ӯзбекӣ.
Забони уйғурӣ

Забони уйғурӣ (уйғ.,, Уйғурчә, Уйғур тили) — забони мардуми уйғур аст, ки дар Туркистони Шарқӣ воқеъ дар ғарбӣ Ҷумҳуриии Халқии Чин, дар ноҳияи худмухтори Синкёнг зиндагӣ мекунанд. Истилоҳ таърихии уйғур, ки ба сокинони туркзбони Синкёнг ва забонашон итлоқ мешавад, дар даҳаи 1920 мелодӣ дар пай миллигароии навин ба вуҷуд омад. Қабл аз он, истилоҳ "туркӣ" мутадовил буд, ки наздикии ин забонро бо узбакӣ беҳтар баён мекард. Баъд аз инқирози забони ҷағатоӣ, забони уйғурӣ ва забони узбакӣ дар манотиқе, ки забони ҷағатоӣ суҳбат мешуд, тавсеъа пайдо карданд. Имрӯза забони уйғури дар натиҷаи реша гирифтан аз забон ҷағатоӣ, шомили вомвожаҳои фаровоне аз забони форсӣ аст.
Забони урду

Забони урду (инчунин ба сухангӯи он ҳамчун лашкари маълум аст; навишта шудааст 10 11) — забони Ҳиндустон ва Покистон аст. Забони урду яке аз забонҳои шохи ҳинду аврупоӣ ва ҳинду эрони ба шумор меравад.
Забони украинӣ

Забони украинӣ (українська мова) - забони расмии Укроин мебошад. Нигаред.
Забони усмонӣ

Забони усмонӣ. Аз ин рӯ, дар миёнаи асри 19, забони усмонӣ аз лаҳҷаҳои гуфтугӯии туркӣ ба куллӣ фарқ мекард барои навиштани забон истифода мешуд. Даврбандӣӣ. Анатолии туркии қадим (асри 13 — охири асрҳои 15): дар вазъияти душвори қавмӣ дар Осиёи Хурд, ки пас аз ба Анатолия кӯчонида шудани селчукҳо ба вуҷуд омадааст, ташаккул ёфтааст, ки асли онҳоро қабилаҳои огуз ташкил медоданд, қабилаҳои қипчок ва карлук низ дар истилоҳо иштирок мекарданд. Одатан, анатолиӣ-туркии қадим ҳамчун забони алоҳида ҷудо карда мешавад. Худи Усмонӣ:. Аслан туркӣ (аз солҳои 30-юм. Асри ХХ). Аз миёнаҳои асри 19 рамзгузорӣ карда шуд ва забони усмонӣ аз истифода баромад. Забони муосири туркӣ дар ибтидои асри 20 тавассути рамзгузории лаҳҷаҳои мардумии Туркия сохта шудааст ва идомаи мустақими забони усмонӣ нест. Бо вуҷуди ин, дар тӯли якчанд асрҳои истифода анъанаи хаттии усмонӣ ба ин лаҳҷаҳо таъсири шадид гузоштааст. Яке аз фарқиятҳои асосии забони муосири туркӣ ва усмонӣ истифодаи васеътари неологизмҳои туркӣ ба ҷои иқтибосоти арабӣ-форсӣ мебошад, инчунин шумораи камтари калимаҳои мураккаб. Дар аввали асри Ҷиҳодиёни чечен забони усмониро ҳамчун як забони эҳтимолии ватанӣ барои Аморати Қафқоз мешумурданд, аммо нуқтаи назари ҷонибдорони забони арабӣ бартарӣ дошт.
Забони финиқӣ

Забони финиқӣ — яке аз забонҳои Ҳомӣ-Сомӣ аст.
Забони финӣ

Забони финӣ - Финляндия. Таснифот Фонология Садонокҳо.
Забони фаронсавӣ

Забони фаронсавӣ — забони фаронсавиҳо (забони расмии Фаронса). Яке аз забонҳои расмии аҳоли фаронсавии Белгия, Швейтсария (асосан дар Романдия) ва Канада (асосан дар Квебек) мебошад. Забони фаронсавиро бисёри қисми аҳолии кишварҳои Африқо, ҳавзаи Қариб (Гаитӣ ва ғайра), Гвианаи Фаронса ҳамчун забони расмӣ ва муошират истифода мебаранд. Ба гурӯҳи оилаҳои забонҳои ҳиндуаврупоӣ (шохаи италӣ, гурӯҳи романӣ, зергурӯҳи галло-романӣ) дохил мешавад. Аз забони халқи лотинҳо рушд ёфта, аз он дур шуд ва аз ҳамаи забонҳои романӣ фарқ кард. Навишташ дар асоси алифбои лотинӣ асос ёфтааст. Яке аз забонҳои расмии СММ ва ЮНЕСКО мебошад. Забони фаронсавӣ — забони расмии бисёр созмонҳои байналмилалӣ ва яке аз серомӯхтатарин, чун забони хориҷӣ мебошад. Тибқи маълумоти созмони байналмилалии "Франкофония", миқдори нафароне, ки ба фаронсавӣ хуб фаҳмонда метавонанд — 274 млн. нафар мебошад.
Забони яҳудӣ-форсӣ

Яҳудоӣ-форсӣ ҳам ба гурӯҳи лаҳҷаҳои яҳудӣ, ки яҳудиён муқими Эрон гуфтугӯ мекунанд ва ҳам матнҳои яҳудӣ-форсӣ. Ҳамчун истилоҳи дастаҷамъӣ, забони яҳудӣ-форсӣ ба шуморе аз забонҳои яҳудӣ-эронӣ ишора мекунад, ки аз ҷониби ҷамоаҳои яҳудӣ дар саросари императори Форс, ки қаблан густурда буданд, аз ҷумла ҷамъиятҳои яҳудиёни кӯҳӣ ва бухороӣ гуфтугӯ мекунанд. 4 Сухангӯён забони худро "форсӣ" меноманд. Баъзе ғайрияҳудиён онро ҳамчун ҷиди (инчунин бо номи зиди, ҷудӣ ё ҷиди навишта шудаанд) меноманд.), ки маънои "яҳудӣ"-ро ба маънои таҳқиромез дорад. 4 Маълумотномаҳо.
Забони хоразмӣ

Забони хоразмиён (хоразмӣ:, збок оы хворзм, збок оы хоразм) - дар ҳисоби забонҳои бостонӣ шуморида мешавад, ки дар байни халқи давлати бостонии Хоразм истифода бурда мешуд. Ин забон яке аз забонҳои эронӣ буда дар зергурӯҳи забонҳои ҳинду-эронӣ ҷой гирифта ба гурӯҳи забонҳои ҳинду-аврупоӣ дохил мешавад.
Забони хауса

Забони хауса - забон дар кишварҳои африкоӣ. Забони кишвари Нигер ва Нигерия.
Забони чжуанӣ

Забони чжуанӣ — забони чжуанҳо, ки дар ноҳияи мухтори Гуанси-Чжуани Чин зиндагӣ мекунанд. Ба 16 лаҳҷа тақсим шуда аст.
Забони хорватӣ

Забони хорватӣ - Хорватия. Забони.
Забони чехӣ

Забони чехӣ (чехӣ:) - забони чехҳо ва яке аз забонҳои славянӣ мебошад.
Забони шартномаи байналхалқӣ

Забони шартномаи байналхалқӣ — забони асосии ташкилотҳои байналхалқӣ ва давлатҳо мебошад, ки дар вақти бастани шартномаҳои байналхалқӣ ва коргузории расмӣ истифода мешавад. Забонҳои расмӣ ва корӣ аз ҳам фарқ карда мешаванд. Масалан, ба забонҳои расмии СММ забони англисӣ, забони франсавӣ, забони испанӣ, забони русӣ ва забони хитойӣ дохил мешавад, забонҳои корӣ бошад, англисӣ ва франсавӣ шинохта шудаанд. Забонҳои кории Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид забони англисӣ, забони франсавӣ, забони испанӣ мебошанд. Аз соли 1968 забони русӣ ба қатори забонҳои корӣ дохил карда шуд. Аз соли 1973 бошад, ба қатори забонҳои корӣ ва расмии Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид забони арабӣ дохил гардид. Забони расмии Шӯрои Аврупо забони англисӣ ва забони франсавӣ эътироф гардидаанд. Шартномаҳои дутарафа ба забонҳои давлатҳои аҳдкунанда тартиб дода мешаванд. Шартномаи бисёртарафа бошанд, ба забонҳое, ки иштирокчиён интихоб мекунанд, тартиб дода мешаванд.. низ.
Забони чеченӣ

Забони чеченӣ (бо забони чеченӣ — нохчийн мотт,) — забони чеченҳо буда, яке аз забонҳои расмии Чеченистон ва Доғистон 8 9. Забон бо ҳуруфи кириллӣ навишта мешавад, ҳарчанд аз соли 1925 то 1938 хатти лотинӣ истифода мешуд. Забони чеченӣ дар Чеченистон, Ингушетия, Хасавюрт, Новолак, Казбек, Бабаюрт, Қизилюрти Ҷумҳурии Доғистон, дар ноҳияи Моздоки Осетияи Шимолӣ, дар баъзе деҳаҳои ноҳияи Ахметаи Гурҷистон, қисман дар Урдун ва ғайра ҳарф мезананд. Аз рӯи баҳисобгирии соли 2021, дар Русия бо ин забон 1 493 748 нафар 10 ро гап мезанад. Забони чеченӣ сеюмин забони сердаромадтарин дар Русия аст. Забони расмии Чеченистон ва яке аз забонҳои расмӣ ва адабии Доғистон аст. Дар Ҷумҳурии Чеченистон соли 2023 соли забони чеченӣ эълон шудааст 11. Ҷумҳурӣ ният дорад, ки макоми забони чеченӣро мустахкам намуда, барномаи таълимии онро дар ҳамаи гурӯҳҳои синну сол васеъ намояд 12. Дар моҳи июни соли 2024 Тарҷумон ба дастгирии забони чеченӣ 13 14 оғоз кард. Навиштор Асрҳои миёна Навиштор ба забони чеченӣ дар асрҳои миёна васеъ паҳн шуд. Дар дараи Аргун нақшҳои сангӣ бо истифода аз алифбоҳои Асомтаврули, Насхурӣ, Мхедрулӣ ва дигар алифбоҳои дар Чеченистони Кӯҳистонии асримиёнагӣ маъмул буда, бештар вожаҳо ва номҳои алоҳида дида мешаванд; Дар деҳаи Зумсой як ибора ёфт шуд. "Аса ха ца лати", ки аз забони чечен тарҷума шудааст, маънои "ман оташ нагирифтаам" ё "гуноҳ накардаам" аст. Қадимтарин матн дар Чеченистон дар деҳаи Баулой ёфт шудааст, ки дар он ҷо як ҷумлаи том дар тахта тарошида шуда буд, ки ба асрҳои то тааллуқ дорад 15. Замони нав ва муосирӣ Бо паҳн шудани ислом дар Чеченистон хатти арабӣ ба роҳ монда шуд, ки барои сабти матни солномаҳои чечении "Тепторҳо" истифода мешавад (солномаҳои аслии баъзе қабилаҳои чечен нигоҳ дошта шудааст). Соли 1925 хати лотинӣ ҷорӣ карда шуд. Соли 1938 ба алифбои кириллӣ иваз карда шуд, ки ҳоло ҳам дар кор аст 16. Алифбои муосири чеченӣ: Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт Лаҳҷаҳо: Луғатҳо:.
Забони шведӣ

Забони шведӣ яке аз забонҳои германӣ аст. Забонро дар Шветсия ва Финланд гуфтугу мешавад. Таснифот Ба оилаи забонҳои ҳинду-аврупоӣ ва забонҳои германӣ дохил мешавад. Фонология Садонокҳо Ҳамсадоҳо Грамматика Морфология Синтаксис Луғат Системаи навиштан Таърих МисолҳоСарчашмаҳо.
Забони эронии бостон

Забони эронии бостон ё забони ниёэронӣ – ниёзабони бозсозишудаи фарзии шохаи забонҳои эронии хонаводаи забонҳои ҳиндуурупоӣ ва ниёи забонҳои эронии форсӣ, суғдӣ, зозокӣ, мозандаронӣ, курдӣ, осӣ, забонҳои помирӣ ва чанде дигар аст. Ниёэронӣ забоне аз гурӯҳи забонҳои сатем (аз авестоӣ: " сад ") ва бархоста аз забони фарзии ниёҳиндуэронӣ буда, ки он худ аз забони фарзии ниёҳиндуурупоӣ рӯида будааст. Ин забон, бар пояи бархе баровардҳо, зоҳиран камтар аз як ҳазора аз забони авестоӣ ва камтар аз ду ҳазора аз забони ниёҳиндуурупоӣ фосилаи насл доштааст. Гӯишҳо Профессор Шерво гумон мекунад, ки забони ниёэронӣ дастикам чаҳор гӯиш дошта, ки аз дуто аз онҳо то осоре ба даст омадааст: Бар пояи фарзия гӯргон гумон мешавад, ки ниёэронёни фарзӣ дар оғози ҳазораи дувуми пеш аз мелод зиндагӣ мекардаанд ва ба ҳавзаҳои бостонии ниёҳиндуэрониён ва Андроново ё бархе тамаддунҳои пуштакӯҳи Эрон муртабит мешаванд. Баробарҳои воҷшинохтӣ.
Забони шуғнонӣ

Забони шуғнонӣ ё шуғнӣ (шуғ. хугнун зив) дар ноҳияҳои Шуғнону Шохдара ва мавзеи Баҷуви Бадахшони Тоҷикистон ва маҳаллоти ҳаммарзи он дар Афғонистон истеъмол мегардад. Ин забон дорои гӯишҳои баҷувӣ, шохдарагӣ ва барвозӣ буда, дар осори илмӣ бо номи "забони шуғнонӣ-баҷувӣ" низ ёд мешавад. Забонҳои гурӯҳи шуғнӣ-рӯшонӣ ҳамчун забонҳои бехат дар ҷомеа нақши забонҳои маҳаллиеро бозӣ мекунанд, берун аз маҳалли корбурдии худ истеъмол намегарданд. Назар ба иттилои манобеи хаттии Чини бостон, дар аҳди қадим дар Шуғнон хат ривоҷ доштааст. Сайёҳи чинии нимаи авали қарни Сюан Тзян дар бораи хатти тохарӣ, ки аз 25 ҳарф иборат буда, ба таври уфуқӣ аз чап ба рост хонда мешуд, иттилоъ дода, зикр мекунад, ки "дар Ши-ки-ни, Лидуш Ҳабиб, Лаълҷӯба Мирзоҳасан, Ато Мирхоҷа, Муҳиддин Шоҳинбод ба табъ расиданд, ки дар он маводи забони шуғнонӣ ба хатти кириллӣ оварда шуда буд. Осори фолклории забонҳои шуғнӣ-рӯшонӣ ба ду забон – забони маҳаллӣ ва форсӣ-тоҷикӣ эҷод гардидааст. Дар канори осори мансури фолклорӣ ва жанрҳои манзуми шифоҳӣ (масалан, сурудҳои мардумие мисли "Лалайик" ва "Даргилик"), ки ба забонҳои маҳаллӣ эҷод гардидаанд, рубоиёт ва дигар жанрҳои шеърии фолклорӣ, ки ба забони форсӣ-тоҷикӣ офарида шудаанд, низ дар байни мардумони бумии ин минтақа маъруф буданд. Аз дигар забонҳои помирие, ки ба забонҳои гурӯҳи шуғнонӣ-рӯшонӣ қаробате доранд, аммо машмули ин гурӯҳ нестанд, забонҳои язгуломӣ ва ванҷии куҳан мебошанд. Бо таваҷҷуҳ ба шабоҳату қаробати генетикии сохтории ин забонҳо В.С. Соколова ин ду забонро ҳамроҳ бо забонҳои гурӯҳи шуғнӣ-рӯшонӣ дар як гурӯҳи хосаи забонҳои помирӣ муттаҳид карда, онро "гурӯҳи забонии шуғнонӣ-язгуломӣ" номидааст. Бояд зикр намуд, ки фарҳангҳои дузабонаи забонҳои помирӣ ба русӣ (бо овонигории лотинии калимот) то ин замон ҳам дар Маскав ва Ленинград аз чоп баромада буданд 5. Адабиёт.
Забони эстонӣ

Забони эстонӣ (номи қавмӣ:) — забони давлатии Эстония.
Забони юнонӣ

Забонӣ юнонӣ – яке аз забонҳои оилаи ҳиндуаврупоӣ буда, забони расмии давлатҳои Юнон ва Кипр мебошад. Бо он наздики 14 млн нафар сухан мегӯянд.
Забони юнонии бостон

Забони юнонии бостон — забоне аз гурӯҳи забонҳои ҳинду-аврупоӣ, ниёи забони юнонӣ, ки дар ҳудуди Юнони Қадим дар давраи аввали ҳазораи п.м. то асри милодӣ паҳн буд. Адабиёт Китобҳои дарсӣ Луғатҳо.
Забони язғуломӣ

Забони язғуломӣ — дар водии Язғуломи ноҳияи Ванҷи Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон ва қисман дар водии Вахши вилояти Хатлони Тоҷикистон мустаъмал аст ва теъдоди гӯишваронаш ҳудудан ду ҳазор нафар аст. Ин забон ду гӯиш (лаҳҷаҳои саргаҳ ва поёни водии Язғулом) дорад. Эделман 1966. 4 Адабиёт.
Забони ҷоваӣ

Забони ҷоваӣ — яке аз забонҳои роиҷ дар бахшҳои марказӣ ва шарқи ҷазираии Ҷова дар Индонезия аст. Илова бар ин манотиқ, бисёре аз гӯишварони ин забон дар соҳилҳои шимолии Ҷоваи ғарбӣ сокин ҳастанд. Забони ҷоваӣ забони модари беш аз 75 500 000 нафар дар ҷаҳон аст.
Забони яҳудӣ-гурҷӣ

Яҳудоӣ-гурҷӣ (гурҷӣ:; инчунин бо номи Киврули ва Грузинич маъруф аст) гӯиши суннатии гурҷӣ аст. аз ҷониби яҳудиёни гурҷӣ, ҷамоаи қадимии яҳудиёни миллати Кавкази ҷанубӣ Гурҷистон. 4 Истинод.
Забони яҳудӣ-итолиёӣ

Забонҳои яҳудӣ-итолиёӣ як оилаи забонҳои яҳудӣ-руманӣ, аз ҷумла ҳамаи лаҳҷаҳое, ки Яҳудиёни Италия, аз Корсика ва Корфу. Истилоҳи яҳудоӣ-итолиёӣ аз ҷониби Лазаро Беллели дар соли 1904 ҷорӣ карда шуд ва аз ҷониби Ҷузеппе Каммео ва Умберто Кассуто дар соли 1909 дубора мавриди истифода қарор гирифт. 2.
Забони яҳудӣ-малайӣ

Забони яҳудӣ-малайӣ як варианти малайӣ аст, ки замоне аз ҷониби яҳудиён дар Пулау Пинанг, кишваре воқеъ дар шимоли Нимҷазираи Малайзия гуфтугӯ ё навишта шудааст. 1 2 Яҳудӣ-Малайӣ ягона забони яҳудӣ дар Оилаи забонҳои австронезӣ. Дастнависи боқимондаи яҳудӣ-малайӣ, ки дар дафтари яҳудиёни эронӣ бо номи Раҳамим Ҷейкоб Коэн сабт шудааст, ҳоло дар микрофилми дастнависҳои Алалайи Китобхонаи Бритониё Маҷмӯаи Осиё, ҳавзаи уқёнуси Ором ва Африқо. 3 Истинод.
Забони ҷопонӣ

Забони ҷопонӣ забони расмии давлати Жопун мебошад, ки тавассути он ҳудуди 130 миллион нафар ҳарф мезананд. Қоидаҳо ва сохтор Ҷопонӣ як забони пайвандӣ аст бо маншаи мавриди ихтилоф. Забоне, ки дар Жопун ба он такаллум мешавад забоне аст оҳангдор ва садодор ва тақрибан тамоми калимаҳои он ба ҳуруфи мусават хатм мешаванд. Калимаҳои он чандҳиҷоӣ аст ва лоиқи тағйироти дастурист. Тасриф ба василаи аҷзое, ки ба охири калима илҳоқ кунанд сурат мегирад. Замонҳо ва ваҷҳҳо ба василаи адоти феъл аз ҳам тамйиз дода мешаванд. Забони муколамаӣ ва фарҳанги луғат бо забони навиштор (ки дорои ишколоти фаровон аст) фарқ дорад. Хатти ҷопонӣ Сомонаи навиштории ҷопонӣ аз се даста ҳарфи алифбо ба номҳои ҳирагана ва катакана ва рома-ҷӣ ва вожанигориҳоикан-ҷӣ ташкил шудааст.
Забони яғнобӣ

Забони яғнобӣ ё забони суғдии нав (йағнобӣ зивок, суғдӣ зивок) яке аз забонҳои эронии шарқӣ (дар баробари забонҳои бадахшӣ) мебошад. Ба ин забон мардуми яғноб гап мезананд. Ин забон давоми забони суғдӣ аст. Ба андешаи муҳаққиқон, забони яғнобӣ аз забони суғдӣ бозмонда, яке аз қадимтарин забонҳои дунё ба шумор меравад 4. Гарчанде ки ин забон дар замони ҳозира ба хатари нобудӣ дучор меояд 5, вай дар мактабҳои Тоҷикистон омӯхта мешавад 6. То соли 2004 кӯдакони яғнобӣ забони модарии худро дар мактаб меомӯхтанд 7. Ин забон дар водии дарёи Яғноб паҳн аст. Дар солҳои Шӯравӣ бо баҳонаи заминларза мардуми ин диёр барои азхудкунии заминҳои нав, ки аз Ӯзбекистон ба Тоҷикистон дода шуданд, ноҳияи Зафаробод, кӯчонида шуданд. Баъди пошхӯрии ИҶШС бисёре аз онҳо ба хонаҳои пешинаи худ баргаштанд. Шумора — аз 3 то 13,5 ҳазор 8. Паҳншавӣ Тибқи маълумотҳои соли 2007 8: АдабиётЭзоҳот.
Забони яҳудӣ-урду

яҳудӣ-урду 1 як лаҳҷаи забони ҳиндустонӣ буд, бо он яҳудиёни Бағдодӣ дар ҷазираи Ҳинд, ки дар минтақаҳои Бомбей ва Калкутта зиндагӣ мекунанд, дар охири асри 18 сӯҳбат мекарданд. 2 Ин лаҳҷаест, ки бо хатти ибронӣ навишта шудааст ва барои як қатор адабҳо, аз қабили Индер Сабҳа истифода шудааст. ки дар Китобхонаи Бритониё маҳфуз аст. 3.
Забони қонун

Забони қонун — яке аз унсурҳои техникаи қонунгузорӣ буда, маҳз ба василаи он иродаи қонунгузор шаклбандӣ мешавад. Асоси забони қонунро истилоҳоти ҳуқуқӣ ташкил медиҳанд, ки бо кумаки онҳо мафҳуми муайян дақиқ ифода меёбад. Истилоҳҳои ҳуқуқӣ ба се гурӯҳ тақсим мешаванд: Истилоҳи ҳуқуқӣ ба талаботи зерин бояд ҷавобгӯ бошад: ин ё он мафҳумро дақиқ ифода намояд; ҳар гуна духӯрагиро истисно кунад; кӯтоҳ, аниқ ва осонфаҳм бошад. Забони қонун бояд ҳар гуна тобиши эҳсосотиро истисно намояд.. низ.
Забони қарочай-балқорӣ

Забони қарочай-балқорӣ — яке забонҳои туркист.
Забони ғарбӣ

Забони ғарбӣ (Оксидентал), ё ки Интерлингве — забони фаросохтаи байналхалқӣ. Аз ҷониби Эдгар де Ваҳл сохта шудааст ва соли 1922 нашр шудааст. Дар соли 1949 он ба номгузорӣ шуд, то ассотсиатсияҳои манфиеро, ки номи Ғарбӣ метавонад ба вуҷуд оварад, бартараф кунад. Дар замони ҳозира дар ҷаҳон бо зиёда аз 5 ҳазор забону лаҳҷаҳо гуфтугӯ мекунанд. Шумораи хеле зиёди забонҳо, ки инсоният бо онҳо мубодилаи афкор мекунад ва адабиёти худро нашр менамояд, заруратеро ба миён овардааст, ки забони ёридиҳандаи байналхалқии барои ҳар як кас дастрас ба вуҷуд ояд. Ба миён омадани ин гуна забон ба халқияту миллатҳои гуногуни ҷаҳон имконият медод, ки озодона бо ҳамдигар муносибат карда тавонанд, таҷрибаи истеҳсолӣ ва илмии ҳамдигарро омӯзанд ва ривоҷу равнақ диҳанд. Ин барои тараққиёти маданияти инсоният аҳамияти калон медошт.
Забони қибтӣ

Забони қибтӣ — аз оилаи забонҳои Ҳомӣ-Сомӣ аст.
Забони қирғизӣ

Забони қирғизӣ (Кыргыз тили, Кыргызча;,;,) — яке аз забонҳо аз оилаи забонҳои туркӣ. Забони қирғизӣ Забони давлатии қирғизистон аст.
Забони қарақалпоқӣ

Забони қарақалпоқӣ ба забонҳои туркӣ мансуб аст. Қорақалпоқ тилида сўзлашувчилар сони 1 миллионга яқин. Ҷумҳурии Қарақалпоқистон забони модарии мардуми қорақалпоқ аст. Забони қорақалпоқӣ забони расмии Ҷумҳурии Қароқалпоқистон, қисми Ҷумҳурии Ӯзбекистон мебошад. Дар ин бора қонуни махсус қабул шудааст. Қонун Қорақалпоғистоннинг барча вилоятларида қорақалпоқ тилидан давлат тили сифатида қўлланилишига рухсат беради. Забони қарақалпоқӣ яке аз забонҳои ба гурӯҳи забонҳои туркии қипчоқӣ мансуб аст; Якчоя бо забонхои казоку ногой гурухи забонхои кипчоки-ногойро ташкил медихад. Қорақалпоғистон Республикасининг давлат тили (ўзбек тили билан бирга). Асосан дар Қорақалпоғистон, инчунин вилоятҳои Хоразм, Навоӣ, Бухоро ва вилоятҳои ҳамсояи Қазоқистон ва Туркманистон, Федератсияи Россия ва Афғонистон паҳн шудааст. Шумораи умумии қорақалпоқзабонҳо 883 ҳазор нафарро ташкил медиҳад (миёнаҳои солҳои 90-уми асри гузашта). Забони қорақалпоқӣ асосан ба 2 гӯиш ҷудо мешавад: шимолу шарқӣ ва ҷанубу ғарбӣ; ин лаҳҷаҳо аз ҷиҳати фонетикӣ фарқ мекунанд. Забони адабии қорақалпоқ дар нимаи аввали асри 20 дар заминаи лаҳҷаи шимолу шарқӣ ташаккул ёфт.
Забони қазоқӣ

Забони қазоқӣ қазақ тілі, қазақша,,) – яке аз забонҳо аз оилаи забонҳои туркӣ. Забони қазоқӣ забони давлатии Қазоқистон аст. Барои забони қазоқӣ тағйири ҳарфҳои ш ва ч ба ч ва с хос аст. Дар тӯли таърих забони қазоқӣ се системаи навишт дошт (лотинӣ, сириллик). Ниг. Ҳуруфи қазоқӣ.
Забони қумуқӣ

Забони қумуқӣ (қумуқӣ: Къумукъ тил)-забони забони Русия.
Забони ҷағатоӣ

Забони ҷағатоӣ — яке аз забонҳои туркӣ буд.
Забони ҳазора

Ҳазора — забони эронӣ. Дар минтақаи Ҳазораҷати Афғонистон паҳн шудааст. Гӯяндагони забони ҳазора, наслҳои як қисми артиши Чингизхон — ҳазораҳо мебошанд. Шумораи умумии гӯяндагон — 2210 000 нафар. Лексикаи ҳазора бо мавҷудияти як субстрати назарраси калимаҳои муғулӣ тавсиф карда мешавад.
Ҳарёнӣ

Ҳарёнӣ ё Ҳарянвӣ — забони ҳинду ориёӣ. Дар иёлотҳои Деҳлӣ, Карнатака, Панҷоб, Роҷистон, Уттар Прадеш, Ҳаряна, Ҳимачал Прадеш паҳн шудааст. Ҳарёнӣ аз ҷиҳати луғавӣ ба забони браҷ-бҳаша ва 60% ба забони багрӣ шабоҳат дорад. Истилоҳи Ҳарянвӣ инчунин барои номи мардум аз иёлати Ҳаряна истифода мешавад. Тақсимоти ҷуғрофӣ Ҳарёниҳо як мардуми бумӣ мебошанд, ки дар иёлотҳои Деҳлӣ ва Ҳаряна зиндагӣ мекунанд. Шакли стандартии ҳарянвӣ дар бисёре аз ноҳияҳои Ҳариёна гуфта мешавад: Бҳиванӣ, Ҷаҷар, Ҷинд, Роҳтак, Сонипат, Ҳисар. Дар навоҳии ҳамсояи иёлати Роҷистон, чанд лаҳҷаи шабеҳи забони роҷистонӣ бо забони меватӣ дар ноҳияи Меват ҳарф мезананд. Дигар лаҳҷаҳои маъмулӣ ин аҳирватӣ мардуми аҳир мебошанд, ки дар ноҳияҳои Гургаон, Маҳендрагархҳ, Ревариӣ сухан мегӯянд. Багрӣ (ки дар ғарб бо лаҳҷаҳои ҳариёнӣ шабоҳати зиёди луғавӣ дорад) дар ҷануби навоҳии Бҳивонӣ, Фотеҳобод, дар ҷануб ва ғарби навоҳии Сирса ва Ҳисор маъмул аст. Ҳарянви бо забони Браҷ-бҳаш, ки дар ноҳияи Фаридобод ҳарф мезанад, омехта шудааст. Ҳарянвӣ дар ноҳияи Панипат ва округи ҷанубии Ямунанагар, дар тамоми қад-қади дарёи Ямуна ҳарф мезанад ва берун аз Ҳаряна васеътар фаҳмида мешавад. Лаҳҷаҳо Вариантҳои минтақавӣ дар забони гуфтугӯии ҳарёнӣ як континууми лаҳҷаро ифода мекунанд. Лаҳҷаҳои ҳарянвӣ дорои вариантҳои зиёданд ва баъзан он аз деҳа ба деҳа, вақте ки масофаи байни онҳо кӯтоҳ аст, ҳамагӣ чанд километр аст. Бангару, ки бо номи ҳарёнии адабии маъруф аст, бештар маъмул аст. Мардуми аҳир ва аҳирволи ҷануби Ҳариана бо забони ҳарёнӣ ҳарф мезананд, ки ба забони роҷастанӣ шабоҳат дорад. Браҳманҳо, рорасҳо ва камбоҷҳо умуман бо лаҳҷаи Кҳаддар ҳарф мезананд, ки шакли шимолии ҳарёнӣ аст ва бештар бо кҳари болӣ умумият дорад. Гуҷҷарҳо бо забони гуҷрӣ ҳарф мезананд. Ҳарёнӣ ба оилаи ҳиндии ғарбӣ тааллуқ дорад. Он ба таври умум ҳамчун лаҳҷаи на забони алоҳида фаҳмида мешавад, гарчанде ки он бо лаҳҷаи багрии раҷастонӣ шабоҳати бештари луғавӣ ва фаҳмиши мутақобила дорад. Якчанд лаҳҷаҳои ҳарёнӣ бо кҳариболӣ, як лаҳҷаи бонуфузи инчунин бо чанд лаҳҷаи дигари ноҳамвор шабоҳатҳои зиёд доранд. Хусусияти хеле намоёни ин забон оҳанги хашмгини он аст, ки ба далели он баъзан онро дар дигар минтақаҳои Ҳиндустон ҳамчун Латмар (асё задан) меноманд.
Забонсӯзонак

Забонсузонак гиёҳест худруй. Баргу пояаш тунд. Пояаш рости сершохча одатан сурхтоб. Гулаш майдаи сабзтоб ё гулоби; хушагулаш саракмонанд.
Забони ҳиндӣ

Ҳиндӣ (дев.) — номест, ки ба як забони ҳиндуаврупоӣ додаанд; Ё як гӯиши пайваста аз забонҳоест, ки дар Ҳиндустон шимолӣ ва марказӣ сухан гуфта мешавад.
Забонхат

Забонхат — ҳуҷҷати яктарафа бо имзо, ки далели гирифтани чизеро ба ҳукми тасдиқ медарорад. Дар илми ҳуқуқ яке аз навъҳои тасдиқкунии хаттӣ ба ҳисоб меравад. Дар баъзе ҳолатҳо аз баста шудани шартнома далолат медиҳад.. низ.
Забонхат дар бораи баромада нарафтан

Забонхат дар бораи баромада нарафтан — яке аз намудҳои чораҳои пешгирии мурофиавӣ мебошад. Матлаби ин чораи пешгирӣ аз он иборат аст, ки аз шахси гумонбаршаванда ва ё айбдоршаванда уҳдадорӣ гирифта мешавад, ки аз ҷои истиқомати худ ё ҷои муваққатан истодаи худ бе иҷозати шахси дахлдори таҳқиқкунандаи ибтидоӣ, муфаттиш, прокурор, суд берун намебарояд. Агар шахси гумонбаршуда ё айбдоршаванда забонхати худро вайрон кунад, чораи сахттари пешгириро ба кор бурдан мумкин аст, ки дар ин бора бояд ба ӯ дар вақти гирифтани забонхат маълум карда шавад.. низ.
Забоншиносии компютерӣ

Забоншиносии компютерӣ — самти илмӣ дар соҳаи моделсозии математикию компютерии равадҳои зеҳнӣ дар инсон ва ҳайвон сохтани низоми зеҳни сунъӣ..