ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Нозирҷон Арабзода

Нозирҷон Арабзода (Қулматов Нозирҷон Арабович декабри 1940, Ашт — 5 марти 2004, Душанбе) — файласуф, доктори илмҳои фалсафа, профессор. Зиндагинома Нозир Арабзода 20 декабри соли 1940 дар деҳаи Ашт дар хонадони зиёӣ ба дунё омадааст. Мактаби миёнаи Умари Хайёми деҳаи мазкурро бо медал хатм кардааст. Шуъбаи филологияи тоҷики Факултети таърих ва филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро бо дипломи сурх хатм намудааст. Аспиранти шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, ходими хурди илмӣ, ходими калони илмии шуъбаи фалсафаи Академияи илмҳои Тоҷикистон, дотсенти кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин, дотсенти кафедраи фалсафаи маданият Донишгоҳи давлатии Хуҷанд, 1 дотсент ва сипас профессори кафедраи адаб ва фарҳанги Донишгоҳи соҳибкорӣ ва хидмат, профессори кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии Донишгоҳи славянии Русияву Тоҷикистон. Дар донишгоҳҳои кишвар Нозир Арабзода аз таърихи фалсафа, аз ҷумла таърихи фалсафаи тоҷик дарс медод. Фаъолияти илмӣ Яке аз вежагиҳои барҷастаи осори Нозир Арабзода диққат, вусъат ва умқи пажӯҳиши мавзӯъ аст. Ӯ нахустин бор таҳлили комилу ҷомеи таълимоти диниву фалсафии Носири Хусравро пешниҳод кардааст, масъалаҳои илоҳиёти Носири Хусрав, аз ҷумла тавҳид, офариниши олам, шаккокӣ, таъвили Қуръон, нубувват ва имоматро мавриди таҳлил қарор додааст, масъалаҳои муаммои ҳастиро мавриди пажӯҳиши муфассал қарор додааст, таълимоти мутафаккир дар бораи аърози ҳастиро батафсил баён кардааст, ба гунаи нав моҳияти нафс ва масъалаи псиҳофизикиро шарҳ додааст, дар бофтори таҳлили муаммои ҳастӣ мақоми инсон дар силсилаи маротиби ҳастиро арзёбӣ кардааст, ташобуҳ ва тафовути назарияи маърифати Носири Хусрав ва Ибни Синоро баррасӣ карда, таҳлили қиёсии таълимоти ахлоқии Носири Хусрав ва Абубакри Розиро пешниҳод намудааст, хирадгароии фалсафии мутафаккир дар шеърро бозтоб карда, ҷойгоҳи ахлоқии суханро мавриди баррасӣ қарор додааст. Таълифот Ӯ муаллифи китобу мақолаҳои сершумори илмӣ роҷеъ ба муҳимтарин масъалаҳои таърихи фалсафаи тоҷик буда, пажӯҳишҳои бунёдии ӯ дар мавзӯъи таълимоти фалсафии Носири Хусрав, Фахруддини Розӣ, Саъдии Шерозӣ, Ҳофизи Шерозӣ, Ибни Сино, Ибни Ямин, Абубакри Розӣ, Насриддини Тӯсӣ, Муҳаммади Ғазолӣ ва дигарон арзиши вежа доранд. Ба қалами Нозир Арабзода беш аз 30 мақолаи илмӣ дар "Энсиклопедияи советии тоҷик" (Душанбе,) тааллуқ доранд, ки ба шарҳи мафҳуму масъалаҳои гуногуни фалсафӣ ихтисос доранд. Саҳми Нозир Арабзода дар таълифи китобҳои дарсии фалсафӣ низ қобили мулоҳиза аст. Аз ин қабил осор, ки ӯ дар ҳамкорӣ бо донишмандони тоҷик офаридааст, метавон "Очеркҳои таърихи фалсафа"(Душанбе, 1982) ваФалсафа-ро зикр намуд. Ғайр аз навиштани мақолаю рисолаҳои илмӣ, ӯ дар таълиф, таҳрир ва тарҷумаи китобҳои дарсӣ ва васоити таълим саҳм гузошта, муаллифи барномаҳои дарси фалсафа ва таърихи фалсафаи тоҷик мебошад. Даргузашт Нозир Арабзода 5 марти соли 2004 дар Душанбе чашм ба дунё пӯшид. Осор Эзоҳ Адабиёт.
Файзулло Арабов

Арабов Файзулло Ҷӯрабоевич (1 июни 1921, Бухоро — 1992, Душанбе) — яке аз аввалин наттоқони радио, Корманди шоистаи маданияти Тоҷикистон. Зиндагинома Хатмкардаи техникуми савдои шаҳри Бухоро. Соли 1938 ба пойтахти Тоҷикистон омад ва зиёда аз чил сол наттоқи радиои ҷумҳурӣ буд. Овози хушу гушнавоз, лаҳни фораму гуворо, талаффузи саҳеҳу бурро, тарзи баёни хубу дилкаш ба Файзулло Арабов имкон доданд, ки дар муддати кӯтоҳ байни шунавандагон маҳбубият пайдо кунад. Сабку услуби хоси хониш дошт, барномаҳои мухталифмазмуну гуногунжанрро як хел қироат менамуд, бо суханронии фасеҳу балеғ, суфтаю пухта ва гарму самимӣ баҳри дили шунавандагонро мекушод, табиӣ ҳарф мезад. Устоди серталаб ва мураббии ғамхори наттоқони ҷавон буд.
Арабо (деҳа, н. Шоҳин)

Арабо — деҳа дар ҷамоати деҳоти Саричашмаи ноҳияи Шамсиддин Шоҳин. Аз Арабо то маркази ҷамоат аз 1 км камтар, то маркази ноҳия 75 км, то маркази вилоят 200 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 981 нафар, тоҷикон. Иқтисод Дорухона ва нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Деҳа мактаб надорад. Кӯдакон дар мактаби деҳаҳои Одинабой ва Мирзоалӣ таҳсил мекунанд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ, зироатпарварӣ ва чорводорӣ.
Арабхона

Арабхона — деҳа дар ҷамоати деҳоти Носири Хусрави ноҳияи Қубодиён. Аз Арабхона то маркази ҷамоат 1 км, то маркази ноҳия 1,5 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 7975 нафар, тоҷикон. Иқтисод Бунгоҳи тиббӣ, 2 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: сабзавоткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз рӯди Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.
Арабхона (деҳа, н. Носири Хусрав)

Арабхона — деҳа дар ҷамоати деҳоти Истиқлоли ноҳияи Носири Хусрав. Аз Арабхона то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 23 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2235 нафар, асосан тоҷикон, инчунин узбакҳо. Деҳа 2 мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз рӯди Кофарниҳон обёрӣ мешаванд.
Яккачинор (деҳа, н. Исфара)

Яккачинор (собиқ Арабқишлоқ) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Хонободи ноҳияи Исфара. Аз Яккачинор то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 6 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2844 нафар асосан ӯзбекҳо, тоҷикон ва арабҳо. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, чойхона, боғчаи кӯдакон, заводи оҳакбарорӣ, нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз рӯди Исфара обёрӣ мешаванд.
Арабҳои Тоҷикистон

Арабҳо яке аз ақаллиятҳои миллии Тоҷикистон мебошанд. Мувофиқи барӯйхатгирии соли 2000 шумораи арабҳо 14450 нафарро ташкил медод. Тибқи маълумоти ғайрирасмии Ҷамъияти арабҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, шумораи арабҳо 40200 нафарро ташкил медиҳад. 35,7% арабҳо бо забони арабӣ ҳарф мезананд, илова бар ин, тақрибан ҳама бо се забон: русӣ, ӯзбекӣ, тоҷикӣ ҳарф мезананд. Арабҳо асосан дар ҷануби Тоҷикистон дар маҳаллаҳои аҳолинишини Айваҷ, Шаҳритус, Сайёд, Қабодиён, Хушадӣ, Панҷ, Фархор зич зиндагӣ мекунанд. Шумораи ками арабҳо дар Душанбе, дар ноҳияҳои Ҳисор ва Турсунзодаи Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд. Таърих Арабҳо ба Осиёи Миёна дар се давра дар замонҳои гуногун, аз асри то асри омаданд. Пас аз истилои арабҳо дар Осиёи Миёна дар асрҳои - гарнизонҳои араб дар шаҳрҳои асосии Мовароуннаҳр — Бухоро ва Самарқанд боқӣ монданд. Тақрибан 50 ҳазор оилаи араб аз Басра ва Куфа ба Хуросон кӯчонида шуданд. Зоҳиран, арабҳо аз тоҷикон бо ранги пӯст ва навъи рӯй фарқ мекунанд, аммо маросим ва суннатҳои онҳо бо тоҷикон яксонанд. Қаблан ба занони араб издивоҷ бо ғайриарабӣ манъ буд, аммо мардони араб метавонистанд бо зани тоҷик ё ӯзбек издивоҷ кунанд. Дар замони Шӯравӣ, бисёре аз арабҳо худро тоҷик муаррифӣ мекарданд, аммо пас аз соли 1992, бисёриҳо боз худро араб муаррифӣ намуданд. Дар давраи ҷанги шаҳрвандӣ дар Тоҷикистон тирамоҳи соли 1992 Арабҳои тоҷик фаъолона бо Фронти халқии Тоҷикистон баромаданд. Тибқи гузоришҳо, ҷавонони асли араб таҳти таҳдиди зарари ҷисмонӣ ҳамсоягони қаротегиниҳояшонро маҷбур кардаанд, ки хонаҳо ва амволи худро партофта, тарк кунанд. Ҳодисаҳои қатли каротегинҳо аз ҷониби арабҳо низ буданд. Аммо, яке аз пешвоёни ҷамъияти арабҳои Тоҷикистон, номзади илмҳои иқтисодӣ Ш. Акрамов изҳор дошт, ки худи ӯ ва дигар роҳбарони ҷамъияти арабии муқими Душанбе барои оштӣ додани ҷонибҳои даргир талош кардаанд.
Маматқул Арабов

Арабов Маматқул Абдуқодирович (5 март 1921, Бухоро — 25 декабр 1999, Душанбе) — филмбардор, филмноманаис ва мустанадсоз, Арбоби шоистаи ҳунари Ҷумҳурии Узбакистон. Зиндагинома Хатмкардаи факултети оператории Институти умумииттифоқии давлатии кинематография (ВГИК). Маматқул Арабов аз Тоҷикистон ягона кинооператори фронтӣ мебошад, ки дар ҶБВ иштирок кардааст. Корнома Аз январи 1944 то августи 1945 оператори Студияи марказии филмҳои мустанад дар назди Ҷабҳаи 1-уми Украина буд ва лаҳзаҳои ҶБВ-ро ба навор гирифтааст. Сипас чанд муддат дар киностудияҳои Свердловск ворид шудаанд. Филмҳои мустанаде, ки дар таҳияи онҳо Маматқул Арабов чун кинооператор саҳм гирифтааст: "Дар Силезияи Боло", "Абадзинда" (муаллиф ва реж., 1967), "Кашфи Устурушан" (муаллиф ва реж., 1989), "Чӣ ҳол дорӣ, ветеран" (реж., 1990), "Эфталитҳо, шумо кистед?" (муаллиф ва реж., 1994), "Хотираи қалб" (муаллиф ва реж., 1995), "Бобоҷон Ғафуров" (муаллиф ва реж., 1998), "Сомониён" (муаллиф ва реж., 1999)-ро офаридааст. Маматқул Арабов солҳои 1985 ва 1992 дар ҳайати операторони фронтии СССР дар вохӯриҳои ҳамкасбон дар Полша ва ИМА иштирок кард. Дар қатори дигар ҳамкасбон паради Ғалабаро ба навор гирифт. Ордену ҷоизаҳо Бо орденҳои Ҷанги Ватанӣ (дараҷаҳои ва), Шараф-и Тоҷикистон, медалҳо ва Грамотаҳои Фахрии Президиуми Совети Олии РСС Тоҷикистон ва Узбакистон сарфароз гардидааст. Узви ИК Тоҷикистон аз соли.
Аравон

Аравон (Араван) — деҳа дар деҳистони Алля Анаровскийи ноҳияи Аравони вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 11421 нафар дар соли 2023.
Иля Арав

Арав Иля Моисеевич (24.7.1909, ноҳияи Калинин, вилояти Херсон) — зоотехник, доктори илмҳои биология. Зиндагинома Хатмкардаи факултетити зоотехникии Донишкадаи кишоварзии Херсон. То соли 1940 дар вазифаҳои гуногуни соҳаи кишоварзӣ фаъолият намудааст. Мудири шӯъбаи чорвои калони шохдори Пойгоҳи таҷрибавии чорводории Тоҷикистон, ходими калони илмии Инстиути тадқиқоти илмии чорводории Тоҷикистон, мудири лаборатория ва баъд мудири шӯъбаи физиологияи ҳайвоноти кишоварзии ҳамин институт. Аз соли 1976 дар нафақа буд. Соли 1981 аз Тоҷикистон кӯч бастааст. Муаллифи зиёда аз 80 асару мақолаҳои илмӣ оид ба омилҳои физиологии сермаҳсул гардондани ғажғов (қутос), гӯсфандони помирӣ, дарвозӣ, қарокулӣ, ҳисорӣ, говҳои ҷойдорӣ, инчунин дар минтақаҳои баландкӯҳ парвариш кардани гӯсфандони маҳинпашм ва тавсифи морфологию физиологии зоти нави гӯсфандони тоҷикӣ. Нишону ҷоизаҳо Бо ордени "Нишони Фахрӣ", медалҳо ва ифтихорномаҳо сарфароз гардидааст. Осор.
Арагоней Да Силва Сантос

Арагоней да Силва Сантос — футболбози бразилӣ, нимҳимоятгар.
Аравон (марказ)

Аравон — деҳа, маркази маъмурии ноҳияи Аравони вилояти Ӯши Қирғизистон. Воқеъ дар Роҳи бузурги абрешим. Саноати хӯрокворӣ, сабук ва орд руш кардааст. Аксарияти аҳолӣ мусулмонанд. Сарҳади Ӯзбекистон 5 километр дур аст. Гирду атрофро заминхои хоҷагии деҳот иҳота кардаанд. 1 Дар байни бостоншиносон Аравон бо расмҳои кӯҳии худ машҳур аст, ки дар он аспҳои машҳури водии Фарғона тасвир шудаанд 2. Аспҳои осмонии Фарғонаи қадим Деҳаи Араван, ки дар наздикии пойтахти ҷанубии Қирғизистон, шаҳри Ӯш воқеъ аст, бо расмҳои сангӣ, ки дар он аспҳои осмонӣ-и водии Фарғона тасвир шудаанд, машҳур аст. Харобаи як шаҳраки бостониро, ки дар наздикии Аравони вилояти Ӯши Қирғизистон воқеъ аст, бархе аз пажӯҳишгарон боқимондаҳои яке аз пойтахти давлати Довон медонанд. Дар кӯҳҳои гирду атроф кандакориҳои зиёди ҳайвоноти хонагӣ девори ғорҳо мавҷуданд. Ғори Чил-Устун Ғори Чил-Устун дар байни дарёҳои Аравон ва Оқ-Бура, дар қаторкӯҳи хурди карстӣ дар назди лагери пионерии Чорбоғ воқеъ аст. Он аз ҷинсҳои таҳшинии давраи палеозой (синну сол — 350 миллион сол) таркиб ёфтаанд. Куллаи кӯҳи Чил-Устун аз водӣ 425 метр баланд мешавад.
Арагонит

Арагонит — минерал, формулаи химиявиаш 3. Системаи кристаллбандиаш ромбӣ, кристаллҳояш призмашакл ва сӯзаншакл. Агрегатҳояш аксар шӯшамонанд. Рангаш сафед, хокистарӣ, зардча, сабзи равшан ва бунафш. Ҷилояш шишагун. Сахтиаш аз рӯи ҷадвали Моос 3,; зичиаш кгм. Арагонит минерали хоси минтақаи оксидшавии конҳои маъдан ва қабатҳои фарсудаи ҷинсҳои кӯҳӣ буда, дар таркиби таҳнишасти чашмаҳои гарми минералӣ ва ковокиҳои ҷинсҳои вулқонӣ ҳам вомехӯрад. Аз калсит бо системаи кристаллбандӣ ва зичиаш фарқ мекунад.
Забони арабӣ

Забони арабӣ — аз оилаи забонҳои Ҳомӣ-Сомӣ ва ба гурӯҳи Сомӣ мансуб аст. Бо забони арабӣ дар нимҷазираи Араб, Ховари Миёна ва Мағриб, шимоли Африқо ҳарф мезананд. Ба забони арабӣ навишта шудани Қуръон, забони арабӣ дар дини Ислом ҷои махсусеро дорад. Дар забони арабӣ 28 ҳарф вуҷуд дорад. Аз ин 17-тоаш шакли тамро дорад. Навиштан ва хондани хат дар асоси алифбои арабӣ аз тарафи рост ба тарафи чап мебошад. Забони арабӣ ба шохаи забонҳои сомиву ҳомии оилаи забонҳои афроосиёӣ дохил мешавад. Маълумоти умумӣ Забони кунунии арабӣ ба 5 шева ҷудо мешавад: машриқӣ, ироқии арабӣ, марказиарабистонӣ, мисриву - суданӣ, шимолиафриқоӣ (мағрибӣ). Забони адабӣ барои ҳама ягона аст. Баъзе шеваҳои забони арабӣ аз ҳамдигар он қадар фарқ мекунанд, ки намояндагони онҳо ҳамдигарро қариб намефаҳманд. Филмҳо, телевизион, рӯзномаву маҷаллаҳо ва дигар ВАО дар ҳамаи кишварҳои арабзабон бо забони адабианд. Забони арабӣ забонест, ки миқдори зиёди шеваву лаҳҷаҳоро дар давоми ҳазору панҷсад соли охир дар атрофи худ ҷамъ намудааст. Дини Ислом ва пеш аз ҳама Қуръон сабаби муттаҳидшавии ин шеваву лаҳҷаҳо гардидааст. Бо забони арабӣ бештар аз 250 млн. одамон ҳарф мезананд (соли 2000). Хат дар асоси алифбои арабӣ. Забони расмӣ ва кории Ассамблеяи Генералии Маҷмаи Умумии СММ ва дигар мақомоти СММ. Забони давлатии ҳамаи мамолики арабзабон, Сомалия, Ҷибути. Таърих Забони арабӣ дар нимҷазираи Арабистон дар шакли забони фасеҳи шоирона ҳанӯз то ислом вуҷуд дошт. Забони Қуръон низ ба ин забон наздик аст. Дар давоми қарнҳо забон пайваста дар таҳаввулот буд, вале дар навишт ин он қадар аён намешуд, чунки дар навишт ҳарфҳои кӯтоҳи садонокро наменавиштанд. Китобу рӯзномаҳо дар ҳама ҷо бо ин забон нашр мешаванд. Дар соҳаи илм ва техника дар дигар мамолики арабзабон бошад, ҳангоми норасоии захираи луғавӣ забони англисӣ истифода мешавад. Забони арабӣ забонест зебо, ширин, форам, гӯшнавоз ва таъсирбахш, зеро ки бо ин забон Қуръон нозил карда шудааст Хат Дар забони арабӣ аз рост ба чап менависанд. ҳарфҳои калону хурд надорад. Талаффуз Дар аксари мамолики араб ҳоло кӯшиш мекунанд, ки талаффузашон ба забони тиловати Қуръон наздик бошад. Чӣ гуна будани талаффузи калимаҳо дар забони қадимаи арабӣ то ҳол мавриди баҳсҳо қарор дорад. Захираи луғавӣ Аксари калимаҳои арабӣ аз решаҳои ҳамсадо иборатанд, ки бо дигаршавии садонокҳояшон калимоти гуногунро ташкил медиҳанд. Масалан, аз ҳамсадоҳои "К-Т-Б" чунин калимаҳо сохта шудаанд: Дар забони арабӣ миқдори зиёди калимаҳои иқтибосӣ истифода мешаванд, ки аз забонҳои оромӣ, юнонӣ, форсӣ, англисӣ гирифта шудаанд. Аз тарафи дигар, калимаҳои забони арабӣ дар дигар забонҳо, аз қабили форсӣ, туркӣ, испанӣ бисёр иқтибос шудаанд. Масалан, тақрибан 10% калимаҳои испанӣ арабиасланд. Забони арабӣ аз ҷиҳати таркиби луғавӣ дар ҷаҳон яке аз чойҳои намоёнро ишғол менамояд. Ин ҷоро ҳам бингаред.
Луи Арагон

Луи Арагон — шоир, нависанда, мунаққиди адабӣ ва сиёсатмадори Зиндагинома Фаъолияти эҷодиаш аз соли 1917 оғоз ёфтааст. Дар оғоз ба ҷараёнҳои адабии дадаизм, сюрреализм ҳамроҳ буд. Солҳои 1920 дар эҷодиёти Луи Арагон тасвири реалистӣ қувват гирифт. Солҳои 1930 Луи Арагон ба СССР таваҷҷӯҳ намуд ва ин кишварро рамзи олами нав меҳисобид (достони "Фронти сурх", 1931; маҷм. ашъори "Ура, Урал!" 1934). Силсилаи романҳо бо номи "Олами воқеӣ" ва дигар роману достонҳои Луи Арагон аз зиндагии синфи коргар, коммунистон ҳикоят мекунанд. Луи Арагон ба адабиёти классикӣ ва муосири тоҷик таваҷҷӯҳи бисёр дошт. Дар аввалин Даҳаи санъати тоҷик дар Москва иштирок кардааст. Вай яке аз тарғибгарони адабиёти тоҷик дар Франсия буд. Дар бобе аз асари худ "Адабиёти советӣ" (Порис, 1955) Луи Арагон оид ба адабиёти тоҷик, эҷодиёти классикон, аз ҷумла Абуалӣ ибни Сино, Умари Хайём ва дигарон, мулоқотҳояш бо А. Лоҳутӣ, М. Турсунзода, М. Миршакар, Ф. Ниёзӣ, Р. Ҷалил суханронӣ кардааст. Ба ақидаи ӯ С. Айнӣ "бунёдгузори адабиёти реалистии тоҷик" буд. Баъди мутолиаи "Марги судхӯр" вай С. Айниро бо намояндагони бузурги адабиёти ҷаҳон — Шекспир, Гёте, Балзак дар як радиф гузоштааст. Шеърҳои Луи Арагон "Қиссаи сурудхонии марде дар қатлгоҳ", "Далер", "Соли даъвати 1917" ва ғайра ба забони тоҷикӣ тарҷума шудаанд. Луи Арагон узви умумиҷаҳонии Комитети Сулҳ, дорандаи Мукофоти байналмилалии ленинии "Барои мустаҳкам намудани дӯстии байни халқҳо", доктори ифтихории донишгоҳҳои Порис ва Москва буд.
Арад

Арад — яке аз шаҳрҳои вилояти Арад, Руминия аст.
Франсуа Араго

(12 март 1818) 72 Доминик Франсуа Жан Араго (феврал 1786 1 2 3,, Подшоҳии Фаронса 4 5 2 — 2 октябр 1853 1 2 3, Порис, 4 5 2) — физикдон ва ахтаршинос и франсавӣ. Узви АИ Порис, узви фахрии АИ Петербург. Зиндагинома Аз соли 1805 котиби Бюрои арзҳо дар Париж. Солҳои профессори Мактаби политехникии Париж, аз соли 1830 котиби доимии АИ ва сарвари расадхонаи Париж, узви Палатаи вакилон буд. Баъд аз Инқилоби февр. 1848 дар Ҳукумати муваққатӣ мансаби вазири баҳрро ишғол намуд. Пас аз табаддулоти соли 1851 аз савганд ёд кардан ба Наполеони сар кашид. Аз рӯи нишондоди ӯ У. Леварйе таҳлили математикии ҳаракати номунтазами сайёраи Уранро анҷом дод, ки боиси кашфи сайёраи Нептун гардид, И. Физо ва Л. Фуко суръати рӯшноиро ҳисоб карданд ва бори аввал сурати Офтобро гирифтанд. Араго дар илм таъсири магнитноккунии ҷараёни электрикӣ ва магнетизми чархзаниро ошкор ва алоқаи фаҷри қутбиро бо тӯлҳои магнитӣ (талотуми магнитӣ) муқаррар кард. Якҷоя бо Ж. Б. Био рефраксияи ҳаво ва дигар газҳоро чен кард ва аввалин андозагирии саҳеҳи зичии газҳоро иҷро намуд. Соли 1811 қутбнокшавии рӯшноӣ ва кристаллҳои кварсӣ, полярископ, фотометр, сианометр ва як қатор асбобҳои дигарро, ки дар асоси ҳодисаҳои оптикӣ сохта шудаанд, ихтироъ намуд. Араго назарияи интерференсияи рӯшноиро барои маънидод кардани тобиши ситораҳо истифода бурд. Дар соҳаи астрономия (ченкунии қутри сайёраҳо, омӯзиши хромосфера ва тоҷи Офтоб), оптика, электромагнетизм, метеорология, географияи физикавӣ ва таърихи илм низ тадқиқоти бисёр дорад; бо полярископи ихтироъкардааш поляризатсияи рӯшноиро тадқиқ кард; бори нахуст аз пӯлод магнити сунъӣ сохт.
Аракаево (деҳа)

Аракаево — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Нижнесергинский, вилояти Свердловск медарояд.
Аракажу

Аракажу — шаҳрест, ки дар давлати Бразилия қарор дорад, пойтахти иёлати Сержипе.
Арай (вилояти Туркистон)

Арай Арай) — деҳа дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Ҷетисой ҷойгир аст. Аҳолӣ Дар соли 2009 2108 нафар аҳолӣ дошт.
Арайлӣ

Арайлӣ Арайлы) — деҳа дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Пахтаарал ҷойгир аст. Дар соли 2009 883 нафар аҳолӣ дошт.
Аракен Патуска

Абраҳам Патуска да илвейра 24 Январ 1990, антус, ан пауло, Бразилия) — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Арал (ноҳияи Навкат)

Арал (Арал) — деҳа дар ҳайати деҳистони Мирмаҳмудови ноҳияи Навкати вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 2604 нафар дар соли 2023.
Арал (деҳа, н. Абдураҳмони Ҷомӣ)

Арал — деҳа, маркази ҷамоати деҳоти Қадриддин Ғиёсови ноҳияи Абдураҳмони Ҷомӣ. Аз Арал то маркази ноҳия шаҳраки Куйбишев 8 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 3012 нафар, асосан тоҷикон, инчунин ӯзбекҳо зиндагонӣ мекунанд. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, дорухона, китобхона, клуб, нуқтаҳои хизмати маишӣ ва 10 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, чорводорӣ, сабзавоткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз канали Хоҷақалъа обёрӣ мешаванд.
Арал (ноҳияи Олой)

Арал (Арал) — деҳа дар деҳистони Корули ноҳияи Олойи вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 775 нафар дар соли 2023.
Арал (ноҳия Ҷайил)

Арал (Арал) — деҳа (овул) дар ҳайати деҳистони Оқ-Башоти ноҳияи Ҷайили вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 298 нафар дар соли 2024.
Арас

Аракс, Аракс (арманӣ. 1) — рӯд дар Туркия, Арманистон, Озарбойҷон, Эрон, шохоби рост ва бузургтарини рӯди Кура. Дарозиаш 1072 км, масоҳати ҳавзааш 100 ҳазор км. Аракс аз нишебии қаторкӯҳҳои Бингёл (дар Туркия) сар шуда, қад-қади сарҳади давлатии Арманистон ва Озарбойҷон ҷорӣ аст. Болообаш водии тангу чуқур, ҷараёни миёнааш ҳамвории Арарат ва поёнобаш ҳамвориҳои Мил ва Муғонро бурида мегузарад. Манбаи Аракс бештар обҳои зеризаминӣ ва барф мебошад. Давраи пуробиаш март — июн. Дар мавсими боронгарӣ (ноябр, дек.) обхезӣ мешавад. Сарфи миёнаи об дар поёнобаш 205 мс. Дар як сол 7,6 км об ҷорӣ шуда, 16 млн тонна обовард меорад. Шохобҳои калонаш: аз чап — Ахурян, Раздан, Арпа, Воротан (Баргушод); аз рост — Котур, Қаросу. Дар Аракс обанбор ва НБО ҳаст. Обаш асосан барои обёрӣ истифода мешавад.
Арали Дур

Арали Дур (Алыскы Арал) — деҳа (овул) дар ҳайати ҳавзаи деҳот (деҳистон)-и Крупскаяи ноҳияи Соқулуқи вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 476 нафар дар соли 2024.
Арали Наздик

Арали Наздик (Жакынкы Арал) — деҳа (овул) дар ҳайати ҳавзаи деҳот (деҳистон)-и Крупскаяи ноҳияи Соқулуқи вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 1251 нафар дар соли 2024.
Аралтеппа (ноҳияи Балхаш)

Аралтеппа Аралтөбе) — деҳа дар ноҳияи Балхаши вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Хушобак

Хушобак (пештар Арал) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Миралӣ Маҳмадалиеви ноҳияи Восеъ. Аз деҳа то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 7 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 2047 нафар (2017 нафар дар соли 1976), тоҷикон ва ӯзбакҳо. Иқтисод Деҳа мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, мактаб-парваришгоҳ, дорухона ва нуқтаҳои савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, ғаллакорӣ ва чорводорӣ. Заминҳо аз рӯди Сурхоб обёрӣ мешаванд.
Арамашево

Арамашево — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Алапаевский вилояти Свердловск медарояд.
Арамашка

Арамашка — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Режевской, вилояти Свердловск медарояд.
Аралқум (ноҳияи Балхаш)

Аралқум Аралқұм) — деҳа дар ноҳияи Балхаши вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Аралтеппа (ноҳияи Қарбулоқ)

Аралтеппа Аралтөбе) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Қарбулоқ ҷойгир аст. Дар соли 2009 604 нафар аҳолӣ дошт.
Арамбегим Маҳтобшозода

Маҳтобшозода Арамбегим Бозор (4 марти соли 1961, Хоруғ, ҶШС Тоҷикистон) — омӯзгор, узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Зиндагинома Маҳтобшозода Арамбегим Бозор 4 марти соли 1961 дар шаҳри Хоруғ таваллуд шудааст. Миллат: тоҷик. Соли 1983 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро хатм намудааст. Ихтисос: омӯзгори фанни забон ва адабиёти тоҷик. Аз 30 марти соли 2015 бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон узви Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон гардидааст. 1 Ҷоизаҳо "Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон". Соли 2011 бо Ифтихорномаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз гардонида шудааст.
Арамил (деҳа)

Арамил — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Сисерт вилояти Свердловск медарояд.
Арамил

Арамил — шаҳре, ки дар вилояти Свердловск дар Русия воқеъ аст. ҳолиаш 15076 нафар аст. Таърих Ҷуғрофия Нигористон ИқтисодиётАдабиёт.
Арантса Дел Пуэрто

Арантса Дел Пуэрто — футболбози испанӣ.
Танзим (мусиқӣ)

Танзим, аранжировка (аз — ба тартиб овардан, ҷо ба ҷо кардан 1; — ороиш, чинаш) дар мусиқӣ, ба марҳалаи баъд аз оҳангсозӣ гуфта мешавад, ки тайи он, чидмони созҳо, ҷумлабандии асар, ва лаҳни нотаҳо бар пояи қоидаҳои контрапункт ва ҳормунӣ мушаххас мешавад 2. Танзимкунанда, ки як қитъаро барои созҳои мухталиф менависад, бояд бо қобилиятҳои созҳои гуногун ба хубӣ ошно бошад.