ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Имодии Ғазнавӣ

Амир Имодии Шаҳриёрӣ, Имодии Ғазнавӣ — шоир ва мадҳиясарои форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Шаҳриёри Рай таваллуд шуда, бо Сапой ва Адиб Санои Тирмизӣ муосир будааст, ӯ дар Рай, Разна, Мозандарон ва Ироқи Аҷам умр ба бурдааст 1. Шамси Қайси Розӣ дар "ал-Муъҷам" ашъори ӯро ҳамчун шавоҳид ба кор бурдааст. Дар баъзе маъхазҳо ӯро аз н. Шаҳрёри Рай гуфтаанд. Аз мамдӯҳони Имодуддавла Фаромурз ҳокими Мозандарон буд. "Имодӣ" тахаллус карданаш низ ба ҳамин сабаб аст. Имодии Ғазнавӣ пас аз даргузашти Имодуддавла Фаромурз ба Балх рафта, муддате дар Ғазнӣ низ иқомат доштааст. Аз ҳаким Саноӣ тасаввуфро омӯхта, баъдан ба Ироқ кӯчид. Дар дарбори салҷуқиён зиста, Туғрал ибни Маликшоҳ (ҳукмронӣ 1130-35) ва дигар бузургони салҷуқияро мадҳ гуфтааст. Имодии Ғазнавӣ маликшуарои дарбори салҷуқӣ таъйин гардида, ба куняи "Султонӣ" низ машҳур шуд. Ашрофи Ғазнавӣ ва Анварӣ дар ашъорашон аз ӯ ба некӣ ёд кардаанд. Тибқи маълумоти тазкираҳо, ҷунгҳои хаттӣ ва дигар сарчашмаҳои адабӣ аз ӯ тақр. 2500 байт боқӣ мондааст. Имодии Ғазнавӣ аслан шоири қасидасаро буда, дар ашъораш аз истиораву кинояҳои зариф моҳирона истифода шудааст. Дар қасидасароӣ пайрави Хоқонию Анварӣ буд. Дар ашъораш зебоиҳои табиат, ишқу муҳаббати инсониро тавсиф ва зимомдорони золимро мазаммат кардааст. Девони Имодии Ғазнавӣ бо кӯшиши Забеҳуллоҳи Ҳабибнажод соли 2002 дар Теҳрон ба табъ расидааст. Нусхаи дигари девони дастнависаш дар Осорхонаи ш. Истанбул нигаҳдорӣ мешавад. Ғазалу таронаҳояш содаву равонанд. Абёти зер аз ӯст: Тариқи хоси ман аст ину ҷуз ман андар шеър Набурд пайки суханро касе бад-ин ҳанҷор. Тароватест маро дар сухан, ки касро нест, Худойгони ҷаҳон нек донад ин асрор.
Амири Кулол

Сайид Амири Кулол ибни Амир Ҳамза ибни Амир Иброҳим (1278, Бухоро — 28 ноябр 1370, Шофирком) — донишманди ҳанафимазҳаб ва сӯфии форс-тоҷик, шашумин пири тариқати хоҷагон, устоди Баҳоуддини Нақшбанд. Зиндагинома Ӯ муриди Бобои Самосӣ аст. Ризқи хеш аз паси касби кулолӣ пайдо кардааст. Биноан, бо лақаби Кулол машҳур шудааст. Падараш Амир Ҳамза ибни Амир Иброҳим аз шаҳри Мадина буда, ба Мовароуннаҳр кӯчида дар атрофи Бухоро умр ба сар бурдааст. Амири Кулол марди қадбаланд, фарохшона, дароздаст, абрукамон ва ба он андоза хоксор буда, ки эътирозу саркашӣ чист намедонистааст. Бино ба натиҷагириҳои олимон Амири Кулол соли 1281 дар деҳаи Сухори (дар манбаъ Афшина омадааст) ноҳияи Когони кунунӣ дида ба дунё кушодааст. Қисми зиёди умраш дар Бухоро пушти сар шудааст. Бино ба маълумоте як муддат дар Насаф (Қаршии кунунӣ) низ ба сар бурдааст. Соли 1370 дар деҳаи Сухор вафот карда, бино ба ҳисоби милодӣ 89 сол умр ба сар бурдааст. Ӯро дар қабристони деҳа дафн кардаанд.
Амир Катаев

Катаев Амир Ҳабибович — иқтисоддон, доктори илмҳои иқтисодӣ, профессор. Узви вобастаи Академияи илмҳои ҶТ. Президенти Академияи муҳандисии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Арбоби шоистаи илм ва техникаи Ҷумҳурии Тоҷикистон. Муҳандиси шоистаи Федератсияи Россия.
Амир Муборизуддин Муҳаммад

Амир Муборизуддин Муҳаммад ибни Музаффар — подшоҳ ва бунёнгузори дудмони Музаффариён, падари Ҷалолуддин Шоҳшуҷоъ.
Амир Маҳмуд Анвар

Сайид Амир Маҳмуди Анвар академики адабӣ ва шоири эронӣ буд. Ӯ дар Теҳрон дар хонаводаи Мусавӣ ба дунё омадааст. Аз авохири солҳои 1960 то соли 2010 яке аз устодони барҷастаи Донишгоҳи Теҳрон дар бахшҳои адабиёти арабӣ ва форсӣ ва ба иловаи ирфони исломӣ буд. Ӯ бо чанд ҷоизаи фарҳангии дараҷаи аввали Эрон сарфароз шудааст. Дар ашъори худ ба масоили динии шиаи дувоздаҳ имомӣ ва масоили миллии эронӣ пардохтааст ва ба унвони шоири дузабона дар форсӣ ва арабӣ маъруф аст. Анвар дар синни 67-солагӣ дар зодгоҳаш даргузашт ва дар қабристони Биҳишти Заҳро ба хок супурда шуд. 1 2.
Ибни Бибӣ

Ибни Бибӣ, Амир Носируддин Ҳусайн ибни Муҳаммад (асри, Нишопур ё Гургон — 1285 1) — таърихнигор ва рӯйдодноманависи форс-тоҷики аҳди Салҷуқиёни Рум, писари Бибӣ Мунаҷҷима 2 ва муаллифи "ал-Авомиру-л-олия фӣ-л-умуру-л-олия".
Муиззӣ

Амир Абдуллоҳ Муҳаммад Муиззӣ — шоири форс-тоҷик, писари шоир Абдулмалик Бурҳонӣ 2. Зиндагинома Соли 1048 аз рустои Нисо, вай яке аз машҳуртарин қасиданависони форсу тоҷик буд. Вай дар дарбои Малик Шоҳ ва Султон Санҷар зиндагӣ кардааст. Девони вай 18,000 байт иборат аст. Муиззиро писари Шоҳ сол 1125 бо сабабҳои номаълум ба қатл расонид. Амирушшуаро Абуабдулло бинни Абдулмалики Нишопури машҳур бо номи Амир Муиззи дар байни солҳои зиндагӣ кардааст. Боре дар ҳангоми шикор шоир хадафи пайкон Султон Санчар гардид, ки ӯ то айёми марг аз порчпаи тири дар сари синааш ҷойгирифта азобу шиканча дидааст. Мероси адабӣ Эҷодиёти шоир асосан аз қасида, ғазал иборат буда, қитъа ва рубоиёт низ дорад. Девони ӯ аз руйи чопи Теҳрон 18500 байтро дар бар мегирад. Таърихи фавти Муиззи соли мебошад. Намунаи ашъор.
Мираки Наққош

Амир Рӯҳуллоҳ маъруф ба Мираки Наққош — хаттот ва рассоми форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Ҳирот ба воя расидааст. Дар овони ҷавонӣ ба камонсозӣ машғул шуда, чанд муддат аз катибанависӣ бар иморатҳо низ рӯз гузарондааст. Баъди шиносоӣ бо наққоши номии замонаш Мавлоно Валиуллоҳ аз ӯ хаттотӣ ва зарфишониро омӯхт. Ба санъати тасвирӣ рағбат пайдо карда, дар ин соҳа ягонаи замон гардид. Амир Рӯҳуллоҳ устоди Камолуддин Беҳзод аст.
Амир Олимхон

Саид Муҳаммад Олим Хон. Зиндагинома Амир Олимхон аз сулолаи Манғития дар давлати аморати Бухоро буда, аз рӯи шумур подшоҳи даҳуми ин сулола аст. Асосгузори ин сулола Раҳим хон ибни Ҳаким ибн Худоёрхон аст. Амир Олимхон соли 3 январи 1880 таваллуд ёфтааст ва то 12 солагиаш дар Бухоро буд. Ва баъд аз он падараш амир Абдулаҳад ӯро барои хондан ба Санкт-Петербург фиристод. Ӯ дар он ҷо 4 сол таҳсил намуда, каму беш забони русиро аз худ кардааст. Баъд аз баргаштан ба ватан амир Абдулаҳад, ӯро ҳокими Қарши таъйин мекунад. Барои кумак ба ҳокими ҷавон дар назди ӯ оқсакол Усмонбек низ буд. Баъд аз чанд муддате Олимхон ҳокими Кармина таъийн мешавад. Лекин дар пойтах ш. Бухоро соли 1910 задухӯрди хунин ҷонибдорони мазҳаби байни суннӣ ва шиъа рӯ медиҳад ва Олимхон ба Бухоро бармегардад. Амир Олимхон ба ҷои падараш соли 1329 ҳиҷри мутобиқ ба соли 1910 милодӣ ба тахти аморати Бухоро нишаст. Давраи ҳукмронии Амир Олимхон хеле мушкил барои халқ буд. Халқ аз ҳукмронии ӯ норизо буданд. Дар ҳудуди аморати Бухоро тез-таз шӯришҳои халқӣ сар мезад, ки онҳо бераҳмона пахш карда мешуданд. 2 сентябри соли 1920 дар натиҷаи ғалабаи инқилоби халқӣ ҳукумати Муҳаммад Сайид Олимхон сарнагун карда шуд ва ӯ ба Бухорои Шарқӣ фирор карда, аз он ҷо соли 1921 ба Афғонистон гурехт ва дар он ҷо вафот кард. 1 Дар муҳоҷират бо савдои пӯсти қароқулӣ дар шаҳри Кобули Афғонистон рӯз мегузаронид. Ҳисоби бонкиаш (зиёда аз 27 млн рубли тилоии русия) аз ҷониби ҳукумати ИҶШС баста шуда буд, Дар бонкҳои Британияи Кабир ва Фаронса инчунин, зиёда аз 150 млн рубл пасандоз дошт. Ӯ дар ш. Кобул 5 майи соли 1944 аз олам чашм пушидааст.
Амир Сурӣ

Амир Сурӣ ибни Муҳаммад — малики дудмони Ғуриён, ки дар сарзамини кӯҳистони Ғур ҳукумат мекард.
Амир Тaфa

Амир Тф (3 марти 1993) — футболбози Албанӣ, нимҳимоятгар.
Амир Ҳусайнии Ҳиравӣ

Амир Фахруссодот Саййид Рукнуддин Ҳусайн Ҳусайнии Ҳиравӣ — ориф, зоҳид, шоир ва нависанда и мутасаввифи форс-тоҷик. Зиндагинома Амир Фахруссодот Рукниддин Рукнуддин чун бештари умрашро дар Ҳирот гузаронд ба Ҳиравӣ машҳур шуд. Авоили умри худро дар таҳсил улуму одоб ва баъд аз он дар сайру сулук дар тасаввуфу ирфон гузаронед. Даврони муҷоҳидати худро дар хидмати шайх Баҳоуддин Закариёи Мултонӣ аз тарбиятшудагони шайх Шиҳобуддини Серовардӣ ва писараш шайх Садруддин Орифи Мултонӣ ба поён бурд. Баъд аз итмоми давра муҷоҳидат ба Ҳирот бозгашт ва дар онҷо ба иршоди халқ машғул шуд. Дар ҳамонҷо даргузашт 2. Таълифот Донишманди эронӣ Абулқосими Родфар аз мавчудияти "Ситта" (маснавиҳои шашгона)-и Амир Ҳусайнӣ дарак дода, таркиби онро аз "Тарабу-л-маҷолис", "Нузҳату-л-арвоҳ" "Канзу-р-румуз", "Зоду-л-мусофирин", "Панч ганҷ" ва "Сӣ нома" иборат донистааст.
Хамсаи Хусрав (дастхат)

Амир Хусрави Деҳлавӣ. "Хамса" (Дастхат) Мундариҷа Хамса- и шоир дар зарфи се сол, яъне 699 ҳ1289 м — 702ҳ 4302 м, навишта шуда, он аз достонҳои зерин иборат аст) Матлаъу-л анвор) Ширин ва Хусрав) Маҷнун ва лайлӣ) Оинаи Искандарӣ) Ҳашт биҳишт. Санаи китобати асар- 883ҳ1478 м буда, бо қалами хаттоти моҳир Мирзо Муҳаммад Сомеъ ибни Мирзо Муҳаммад Ризои Исфаҳонӣ рӯйбардор шудааст. Матни нусха дар чаҳор сутун ҷойгир мебошад. Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Амир Хусрави Деҳлавӣ. "Хамса" (Дастхат) дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. 1 Пайванди беруна.
Фатҳуллоҳи Шерозӣ

Сайид Мир Фатҳуллоҳи Шерозӣ 1 — ҳуқуқдони исломӣ, вазири иқтисод, муҳандис, механик, мухтареъ, риёзидон, ахтаршинос, пизишк, файласуф, ҳунарманд ва сӯфии форс-тоҷики Ҳиндустон, яке аз нависандагони "Таърихи алфӣ". Ихитироъот Аслиҳаи муқаддамотии зидди пиёданизоми туфанги регбор бо теъдоде лӯла силоҳ, ки шабеҳи тӯпи дастӣ аст аз ихтироотест, ки ба ӯ нисбат дода шудааст.
Амир Хусрави Деҳлавӣ «Дувалронӣ ва Хизрхон» (Дастхат)

Амир Хусрави Деҳлавӣ "Дувалронӣ ва Хизрхон" (Дастхат) Мундариҷа Маснавии мазкурро муаллиф дар мобайни солҳои 715ҳ1315м – 716ҳ1316м навиштааст, ки он дорои 4519 байт буда, дар хусуси ишқварзии писари калони султон Алоуддин – Хизрхон бо духтари ҳокими Гуҷронт- Дувалронӣ, ва инчунин, масъалаҳои дигари таърихӣ баҳс мекунад. Дар он, муаллиф оид ба муоши қати намояндаи ду халқ, яъне мусулмон ва ҳинду сухан рондааст. Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Амир Хусрави Деҳлавӣ "Дувалронӣ ва Хизрхон" (Дастхат) дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. 1 Пайванди беруна.
Амир Уначёв

Амир Хаутиевич Уначёв — футболбози русӣ, зарбазананда (страйкер).
Амир Шоҳии Сабзаворӣ

Амир Шоҳии Сабзаворӣ (Сабзавор, устони Хуросони Разавӣ — 1453 1) — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Окомалик бинни Чамолиддин Амиршохи ё Шохи аз шоирони ғазалсарои бомахорати тоҷик буда, тақрибан соли 1385 (787 ҳиҷрӣ) дар Фирӯзкӯҳи Сабзавор таваллуд ёфтааст. Падари ӯ аз сулолаи Сарбадорон буд, ки дар чануби Хуросон хукумат меронданд. Вай баъди андухтани дониш ва ҳунар муддате дар Ҳирот зиста, баъдан хокими Астаробод таъйин гардида будааст. Шоҳӣ хаттоту рассом ва мусикидон низ будааст. Шоҳӣ соли 1453 (857 ҳиҷрӣ) дар Астаробод фавтидаас, аммо часади уро ба Сабзавор оварда дафн кардаанд. Аз Шохи то ба замони мо як девон омада расидааст, ки дорои ғазалиёту китъаот ва рубоиёт мебошад. Намунаи ашъор Аз ғазалиёт Аз қитъаот Тамсил Аз рубоиёт.
Амир Шайхӣ

Амир Шайхӣ (1420, Сабзавор — 1534, ҳамон ҷо) — мусиқидон, навозанда, оҳангсоз ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Донишу ҳунарро дар зодгоҳаш омӯхтааст. Барои такмили дониш муддате ба Бағдоду Ҳирот рафта, санъати навозандагию сарояндагиро аз устодони мусиқӣ фаро гирифт. Дар риёзиёт ва шеър ҳам маҳорат дошта, дар навохтани уд, танбӯр, рубобу чанг устод будааст. Бисёр асарҳои мусиқӣ тасниф намудааст. Амир Шайхӣ яке аз аввалин ҳунармандонест, ки бар вазни зарби "Миатайн" асарҳои мусиқӣ эҷод кардааст. Шайхӣ тахаллуси ӯ дар шеър аст.
Низомуддин Аҳмади Суҳайлӣ

Амир Низомуддин Шайх Аҳмади Суҳайлӣ, маъруф ба Амир Шайхам 1 — шоир ва нависанда и форс-тоҷик, вазири Султон Ҳусайни Бойқаро. Зиндагинома Ӯ аз 11 — солаги ба гуфтани шеър шурӯъ карда, дар 12 — солаги бо ташаббуси Озари ба худ тахаллус интихоб кардааст. Таҳсилоти илмии Суҳайли дар Ҳироту Самарканд гузашта, вай кариб бист сол мулозиму вазири Султон Хусайни Бойкаро буда, дар охири умр аз мулозимат даст мекашад. Соли 1494 Хусайн Воизи Кошифи "Анвори Суҳайлӣ"-ро ба ӯ бахшида таълиф мекунад. Суҳайли 14 сентябри соли 1502 дар Хирофот вафот кардааст. Эҷодиёт Аз мероси адабии Суҳайли то ба замони мо девони ашъор, ки бештар аз 2500 байтро фаро мегирад ва аз қасидаву ғазал, қитъаву рубои, таркиббанду тарчеъбанд ва мустазоду фард иборат аст ва достони "Лайли ва Мачнун" боки мондааст. Ба қавли Давлатшоҳ Суҳайлӣ девони туркӣ хам доштааст, ки имрӯз нопайдост. Лайли ва Маҷнун "Лайли ва Маҷнун"-ро Амир Шайхам Суҳайлӣ 2 октябри соли 1484 тамом кардааст ва он мувофики гуфти муаллиф 2065 байтро фаро мегирад. Вале нусхаи ягонаи бокимондаи он (Оксфорди Англия) шомили 2029 байт аст. Намунаи ашъор.
Амир Шоҳӣ

Амир Шоҳӣ (Мавлоно Амир Шоҳии Хонанда, номи аслиаш Малик ибни Ҷалолуддини Фирӯзкӯҳӣ, Сабзавор – 1602, Ҳиндустон) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, сароянда ва шоир и тоҷик. Зиндагинома Амир Шоҳӣ аввалҳо дар зодгоҳаш, баъд дар шаҳрҳои Ҳирот, Бухоро ва ғ. дар баробари илмҳои замонаш асосҳои назарӣ ва амалии санъати мусиқиро меомӯзад. ӯ дар навохтани созҳои тории камониву захмавӣ (барбат, қонун, рубоб) маҳорати тамом дошт ва барои ин созҳо силсилаи асарҳои дилнишини мусиқӣ офаридааст. Амир Шоҳӣ муддате дар дарбори Бобур хидмат карда, асарҳои бисёре эҷод намудааст. "Амали Шаҳриёри Ҷаҳон" (бар усули "Чанбар" ба мақоми "Наво", матни худи Амир Шоҳӣ) аз ҷумлаи беҳтарин асарҳои ӯ мебошад. Амир Шоҳӣ аз хубтарин хушнависони давраш буда, бисёр китобҳоро оро додааст. Бо тахаллуси "Шоҳӣ" ғазалу рубоиёти некӯ гуфтааст. Намунае аз ашъори ӯ:.
Амир Қароқулов

ду ордени "Нишони фахрӣ", "Хидмати шоиста", Амир Бӯриевич Қароқулов (15 июли 1942, вилояти Сурхондарёи Узбакистон — 10 марти 2014, Душанбе, Тоҷикистон) — доктори илмҳои кишоварзӣ, академик, узви вобаста ва узви пайвастаи Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон, Арбоби илм ва техникаи Тоҷикистон. Собиқ Раиси Ҳизби аграрии Тоҷикистон. Зиндагинома Амир Бӯриевич Қароқулов — 15 июли соли 1942 дар вилояти Сурхондарёи Ӯзбекистон таваллуд шудааст. Чанд соли охир раиси Ҳизби аграрии Тоҷикистон (то соли 2014), узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои иҷтимоӣ, оила ва ҳифзи саломатӣ ва узви Комиссияи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба одоби вакилон ва узви Комиссияи муваққатии экологии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Шаҳрванди фахрии Иёлоти Небраскаи ИМА буд. Ҷоизаҳо.
Амир Ҳоҷӣ Самарқандӣ

Амир Ҳоҷӣ Самарқандӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс-тоҷик. Садаи ёздаҳуми ҳиҷрӣ. Восифӣ дар " Бадоеъ-ул-вақоеъ " аз ӯ ёд кардааст. Вай аз шоирони номии замони худ буд ва чанд шеър аз шоирони пешинро ҷавоб гуфтааст. Адабиёт Манбаъ Нигаред низ.
Амир Ҳайдар Балгиромӣ

Амир Ҳайдар Балгиромӣ (1752, Балгиром – 1802, Муршидобод) — фақеҳи ҳанафӣ, таърихнигор, шоир ва наҳвии форсизабони Ҳиндустон. Пас аз омӯзиши илмҳои мутадовили замон аз тарафи ширкати Ҳинди Шарқӣ дар Калкутта муфтӣ ва қозии кул таъйин гардид. Дар масоили фиқҳу қазоват заковати қавӣ ва дар байни мардум обрӯву эътибор дошт. Ба қалами Б. "Рисола дар аҳкоми ушру хироҷи моликони замин ва баёни ошир" тааллуқ дорад, ки с. 1797 дар Калкутта ба забони англисӣ ба табъ расид. Яке аз осори пурарзиши Б. "Таҳқиқ-ул-истилоҳот" – фарҳангномаи алифбоист, ки дар он вожаву истилоҳоти адабӣ, ирфонӣ, каломӣ, кинояву истиораҳо шарҳ ёфтаанд. Аз девони шоирони эронию ҳиндӣ калимаву истилоҳоти тафсирталабро ҷамъ оварда, абёти гуногунро чун шоҳиди луғавӣ ҷой дода, дар бораи баъзе шоирон маълумоти мухтасар дарҷ намудааст. "Савонеҳи Акбарӣ"-и Б. дар бораи Акбар аз таваллуд то 24-солагиаш, (с. 1579), ки ба тахт нишаст, маълумот медиҳад. Б. девони ашъор, ду асари забоншиносӣ – "Мунтахаб-ус-сарф" ва "Мунтахаб-ун-наҳв" ҳам эҷод кардааст.
Ҳасани Деҳлавӣ

Амир Наҷмуддин Ҳасан ибни Алои Саҷзӣ, маъруф ба Амир Ҳасани Деҳлавӣ (ё 1253 1, Сиистон — 1328 1 ё 1336 2 3) — орифи ва шоир и порсигӯи Ҳиндусон, котиби Шайх Низомуддин Авлиё. Зиндагинома Ҳасани Деҳлавӣ дар соли 652 ҳиҷрӣ (1254 мелодӣ) дар мавзеи Бадоюн, ки шаҳрест дар ҷануби Шарқии Деҳлӣ, таваллуд ёфтааст. Аз 13-солагӣ ба навиштани шеър шурӯъ карда, забони арабиро низ хуб медонистааст. Баъдҳо Ҳасан дар қатори Хусрави Деҳлавӣ дар дарбори Султон Алоуддини Хилҷӣ хидмат мекунад ва ба ин султон қасидаҳои бисёр бахшидааст. Аз маълумотҳои охирин тахмин карда мешавад, ки Ҳасан тақрибан соли аз дунё чашм пушидааст. Ҳасани Деҳлавӣ устоди ғазал аст. Мероси адабӣ Аз Ҳасани Деҳлавӣ девони мукаммал ва достончае бо номи "Ишқнома" боқӣ мондааст. Доир ба балоғат ва фасоҳати ғазалиёти Ҳасан нақлҳои зиёде ҷой дорад. Аксари муҳаққиқон шоирро дар ғазалсароӣ ва шеъргӯӣ ситоиш намудаанд. Дар асари "Латоифуттавоиф" -и Фахриддини Софӣ чунин омада: Шайх Камоли Хуҷандӣ дар ашъори худ "саг" бисёр мегӯяд ва Ҳасани Деҳлавӣ "дилбанд" бисёр мегӯяд. Шоире ҳар ду девонро дар як муҷаллад ба дасти касе дид. Гуфт: "Инҳоро аз ҳам ҷудо соз ва аз якдигар дур андоз, мабодо сагони Камол дилбандони Ҳасанро бихӯранд". Ва образи дилбанд яке аз маъмултарин тимсоли офаридаи Ҳасан мебошад ва вожаи нозпарварди шоир аст: Эҷод Ҳасани Деҳлавӣ дар ғазалиёташ аз мақолу зарбулмасалҳои халқӣ, санъатҳои бадеӣ, махсусан таҷнис, ҳунармандона истифода бурдааст 4. Аз ғазалиёт Аз рубоиёт.
Амир Ҳумоюни Исфаройинӣ

Амир Ҳумоюни Исфаройинӣ (1;? — 1497) — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Амир Ҳумоюн дар Исфаройин зода шуд. Ӯ аз бузургзодагон ва содоти Исфаройини Хуросон аст.
Амир Ҳумоюни Самарқандӣ

Амир Ҳумоюни Самарқандӣ (қарни) — шоир и форс тоҷик. Зиндагинома Мувофиқи маълумоти Хоҷа Ҳасани Нисорӣ "Музаккир-ул-аҳбоб" Амир Ҳумоюни Самарқандӣ яке аз шоирони машҳури давр будааст. Аз осори боқимондаи ӯ, дар тазкираҳову баёзҳо бармеояд, ки ба забони равону сода, самимию риндона эҷод мекардааст. Абёти зерин намунае аз шеъри ӯянд:.
Амиралии Юзтегин

Амиралии Юзтегин. Аз шоирони дарбори Ғазнавиён буд. Намунаҳои осораш, ки бештар ғазаланд, ба тавассути тазкираҳо ва асарҳои адабиётшиносӣ ("Ҳадоиқ-ус-сеҳр"-и Рашиди Ватвот, "Ал-Мӯъҷам"-и Шамс Қайси Розӣ ва ғайра) боқӣ мондаанд. Дар "Ҳадоиқ-ус-сеҳр" абёти зерини Амиралии Юзтегин оид ба санъати мақлуб оварда шудаанд:.
Амир Ҳамза

"Амир Ҳамза" — яке аз машҳуртарин достонҳои омиёнаи адабиёти форс-тоҷик. Бо номҳои "Достони амир Ҳамза", "Румузи Ҳамза", "Қиссаи амир Ҳамза" ва "Ҳамзанома" маъруф аст. Чун дигар достонҳои насри омиёна дар ибтидо шифоҳӣ шакл гирифта, бо супориши Ҳамза ибни Абдуллоҳи Хориҷӣ ном яке аз соҳибмансабони Эрон дар миёнаҳои садаи 9 китобат шудааст. Баъдтар, дар садаҳои 11 – 12 дар шакли достони мукаммал фароҳам омадааст. Пас аз ин ҳам қиссахонони баъдина шоху баргҳои ҷудогона ба вай афзудаанд ва мундариҷаи он аз ҳисоби ривояту достонҳои хаёлӣ, саргузаштҳои моҷароии айёрон, ҷузъиёти таърихӣ ва ғ. бою рангин гардидааст. Аслан "Амир Ҳамза" аз чаҳор ҷилд ё дафтар иборат буда, ба ҳафтод достони хурд тақсим мешавад. Хулосаи достон Сужети "Амир Ҳамза" басе печдарпеч аст. Воқеаҳои он дар дарбори шоҳ бо номи Қубод ва писараш Нӯшервон (аз сулолаи Сосониён) ба вуқӯъ мепайванданд. Зиддият, бухлу ҳасад байни вазирону фарзандони онҳо, таваллуди Ҳамза дар Макка, ки мувофиқи пешгӯии Бузургмеҳри вазир дуИМАни шоҳ хоҳад буд, ишқи Ҳамза ба духтарони Нӯшервон, пайдоиши дини Ислом ва мусулмон шудани Ҳамза ва дар охир дар муҳорибаҳо қатл шудани ӯ якчанд лаҳзаҳоеанд, ки дар достон хеле муфассал, бо ҷузъиёт тасвир шудаанд. Ғояи асосии достони "Амир Ҳамза" набарди некӣ бо бадист. Ҳадафи дос тонгузорон дарёфти ҳодисаҳои аҷибу ғариб, саргузаштҳои айёрон аст, ки завқи бадеии мардуми омиро қонеъ мегардонданд. "Амир Ҳамза" дар дигар забонҳо "Амир Ҳамза" чун асари мақбули омма ва ҷавобгӯи ниёзҳои зебоишиносии онон дар ҷаҳон, дар байни халқҳои гуногун густариш ёфт. Дар садаи 12 нусхаи гурҷии ин асар бо номи "Амирандареҷаниани" ба миён омадааст. Ба забони арабӣ достони омиёнае бо номи "Сираи Ҳамза" маълум аст. Дар садаи 15 "Амир Ҳамза" дар Индонезия ва Малайзия интишор ёфт. "Амир Ҳамза" дар Ҳинду Покистон пас аз тохту тозҳои Маҳмуди Ғазнавӣ шуҳрати зиёде пайдо кард. Дар замони шоҳ Акбар "Амир Ҳамза"-ро ба беҳтарин хат навишта ва бо зеботарин нақшҳо оро дода буданд. Соли 1613 Ҳоҷии Ҳамадонӣ "Амир Ҳамза"-ро ба забони урду тарҷума кард. Баъдан ин достон такмил ёфта, ба 46 ҷилди ҳазорсаҳифагӣ расид, ки аз соли 1893 то 1917 нашр шудааст. "Амир Ҳамза" дар миёни мардуми туркизабон низ шуҳрат дорад. Соли 1968 дар Теҳрон дар 2 ҷилд ба табъ расидааст. Соли 1992 "Қиссаи Амир Ҳамза Разияллоҳу анҳу (Ҳамзанома)" дар Тоҷикистон дар 2 ҷилд нашр шуд.
Амираҳмад Бухории Нақшбандӣ

Амираҳмад Бухории Нақшбандӣ — сӯфӣ ва яке аз ривоҷдиҳандагони тариқати нақшбандия 2 дар Туркияи Усмонӣ, аз наберагони Хоҷа Маҳмуди Анҷирфағнавӣ.
Амирбек Маҳмадалиев

Амирбек Маҳмадалиев — вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати дар солҳои 2010-2015. Зиндагинома Нигаред низ Вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Пайвандҳо МАЪЛУМОТНОМА ДАР БОРАИ ВАКИЛОНИ МАҶЛИСИ НАМОЯНДАГОН.
Амирулмуъминин

Амирулмуъминин (— ҳукмрони муъминон) — унвони қадимии пешвоёни мусулмонон – халифаҳо дар ислом. Таърих Аз рӯи таълимоти ислом Муҳаммад (с) пайғамбари охирзамон буда, халифаҳо ҷойнишинони ӯ маҳсуб мешаванд. Ҳокимияти динӣ, дунявӣ ва ҳарбии мамолики исломӣ дар дасти халифаҳо буд. Иҷрокунандаи ин вазифаҳоро "халифа", "имом", "амир" ё якҷоя амиралмуъминин меномиданд. Ин унвонро пас аз вафоти Муҳаммад (с) халифаҳо Абубакр, Умар, Усмон ва Алӣ соҳиб шуданд. Дертар ба сарвазири хилофат унвони "амирулумаро" (ҳукмрони ҳокимон) дода мешуд. Ғайри сулолаи Умавиҳо ва Аббосиҳо унвони амиралмуъминин дар давраи Фотимиҳо, Умавиҳои Испания ва Алмоҳадиҳо низ мавҷуд буд. Дар асрҳои миёна давлатҳои исломии ҳудуди Европа (Испания, Португалия) ва Африқои Шимолӣ ва Ғарбӣ (Алҷазоир, Марокаш, Сенегал, Сахара) ҳокимияти амиралмуъмининро қабул накарда, Аббосиёнро дастгирӣ мекарданд. 23 окт. 1086 сардори Алмуробитҳо Юсуф ибни Тошфин (ҷияни Абубакр ибни Умар) қӯшунҳои шоҳи Леон ва Кастилия (Испания) – Алфонси -ро шикаст дода, унвони "амирулмуслимин" (ҳукмрони мусулмонон)-ро гирифт.
Амиралумаро

Амиралумаро — лақаб ва баландтарин мансаби низомӣ, фармондеҳи олӣ, ноиб ё қоиммақоми фармонраво, ки гоҳо ба сурати "мири мирон" низ ба кор рафтааст. Истилоҳ Истилоҳи амиралумаро ғолибан ба маънии "амири аслӣ", "сарфармондеҳи олӣ дар сипоҳ" кор фармуда мешуд. Ин вожа дар бархе аз кишварҳои исломӣ, аз даврони Аббосиён, вале дар аҳди мамлукони Миср ба таври хеле васеъ истифода бурда шудааст. Афроде чун Ҳорун ибни Ғариб, Муҳаммад ибни Роиқ (а. 10) аз маъруфтарин амиралумарои таърих будаанд. Унвони амиралумаро асосан дар бахши Ироқ ва манотиқи ғарбии Эрон бештар мавриди истифода будааст. Чунончи, дар аҳди Оли Буя (Бувайҳиён) лақаби амиралумаро ба таври бисёр васеъ роиҷ гардид ва ҳатто бархе аз шоҳзодгони ин хонадон соҳиби ин унвон буданд. Дар системаи идорӣ ва низомии Салҷуқиён дар радифи вожаи амиралумаро ҳамчунин истилоҳоти "сипаҳсолор" "амири солор", "муқаддаму-л-аскар" ва ғ. низ ба таври васеъ истифода мешудаанд. Амиралумаро дар замони Салҷуқиён қудрати воқеиро дар даст доштааст, яъне соҳибқудрат будани амиралумаро яке аз муҳимтарин хусусиятҳо дар он рӯзгор будааст. Унвони амиралумаро ба маънии "амири сипоҳ" ва ҳокими навоҳӣ дар байни қизилбошони сафавии Эрон низ маъмул будааст.
Амиралӣ Саидбеков

Амиралӣ Саидбеков (1920, деҳаи Қалъаи Поён, ноҳияи Риштон, вилояти Фарғона —1945, шаҳри Прухнаи Чехословакия) — лейтенанти калони гвардия, Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ (1945, баъди вафот). Зиндагинома Аз оилаи деҳқони камбағал. Аъзои КПСС аз соли 1942. Пеш аз армия муаллим ва директори мактаб буд. Соли 1939 ӯро ба хизмати армияи советӣ даъват намуданд. Аз 23 нюни 1941 ба ҷанги зидди фашистон карда, дар фронтҳои Ҷанубӣ, Шимолии Кавказ, фронтҳои 1-ум ва 4-уми Украина ҷангид. Амиралӣ Саидбеков командири ротаи тирандозии собиқ полки 325-уми тирандозии гвардиягии дивизияи 129-ум буд декабри 1944 дар деҳаи, Собранетс (Чехословакия) Соли якумин шуда ротаи худро ба пой хезонда, ба деҳа зада даромад. Ротаи Саидбеков 50 нафар гитлерчиро нобуд карда, 4 фашистро асир ва 5 туп, 25 милтиқу автоматро ғанимат гирифт. 8 марти 1945 душман дар деҳаи Дрогомисли Чехословакия ҳамаи биноҳои сангинро ба нуқтаҳои оташкушоии пулемёт табдил дода, ба аскарони мо таҳдид мекард. Амиралӣ Саидбеков қувваҳои ротаашро моҳирона ҷо ба ҷо гузошта, нуқтаҳои оташкушоии пулемётро муҳосира намуд ва ду биноро ба даст даровард. Дертар ротаи ӯ боз чанд деҳаро аз фашистон озод намуд. 8 апрели соли 1945 гурӯҳи Амиралӣ Саидбеков аз чанд ҳамлаи ҷавобии олмониҳо дар манотиқи аҳолинишини Рогув ва Домбров ҷилавгирӣ карданд. Дар ин набард Саидбеков кушта шуд 1. Ордену ҷоизаҳо Амиралӣ Саидбеков бо орденҳои Ленин, Байрақи Сурх ва дигар ордену медалҳо мукофотонида шудааст.