ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Ахлоқу-л-ашроф

Ахлоқу-л-ашроф — асари пандуахлоқии Убайди Зоконӣ, ки соли 1340 навишта шудааст аз муқаддима ва 7 боб иборат аст. Машҳуртарин таълифоти Убайди Зоконӣ "Ахлоқ-ул-ашроф", яъне ахлоқи бузургон, ахлоқи ашрофзодагон буда, онро муаллиф соли 1340 дар танбех ва танкиди ахлоқу одоби бузургон ва аъёну ашрофзодагони замони худ дар сабку равияи китобҳои машҳури ахлоқӣ нигоштааст. Факат ин чо услуби баён оханги киноя ва тамасхурро дошта, тамоми масъалаҳои ба маърази баҳс гузоштаро ба рангу сурати акс чилва медихад. Муқаддима Дар муқаддима ба тариқи масъалагузории фалсафӣ аз муносибати рӯҳ ва бадани инсон ва тарбияи маънавии инсон сухан рафтааст. Бобҳои китоб Дар масъалаи ҳикмат ва чӣ будани он Убайди Зоконӣ дар ду қисми боб "Мазҳаби мансух" (аз байн рафта, гузаштагон) ва "Мазҳаби мухтор" (муосир, имрӯза) муҳокимаронӣ кардааст. "Дар ҳаёву вафо ва раҳмату шафқат"-ро ба қисмҳои "Мазҳаби мансух" ва "Мазҳаби мухтор" тақсим кардааст. Пас аз шарҳу тафсири ҳар яке аз падидаҳои ахлоқӣ ва ибрози андеша аз нуқтаи назари гузаштагон Убайди Зоконӣ ҳамин падидаро аз нуқтаи назари ҳамзамонони худ, ба чӣ шаклу маънию мазмун зуҳур кардани онро шарҳу тафсир кардааст. Масалан, хулосаи ӯ дар бораи адолат дар мазҳаби мансух ин аст: Хулосаҳову андешаҳое, ки дар "Ахлоқ-ул-ашроф" оид ба адолат дар қисми "Мазҳаби мухтор" оварда шудаанд, баръакси "Мазҳаби мансух" мебошанд. Ақидаву андешаҳои Убайди Зоконӣ дар ин бобат онанд, ки бинои салтанат бар сиёсат устувор аст. Бе зулму тааддӣ дар ҳукуматдорӣ мушкилот пеш меоянд. Чингизхон бо зулму куштор подшоҳии рӯйи заминро гирифт. Дар боби саховат омадааст, ки дар гузашта мардум саховатро писандида медонистанд ва фарзандонро ба ин хислат ҳавасманд мекарданд. Аммо дар "Мазҳаби мухтор" меорад, ки "бузургони мо" (яъне замони Убайди Зоконӣ) саховатро исроф, харобии хонадонро аз он донистаанд. Дар ин давра, чунонки дар ҳикоят омадааст, шахсе писарашро панд медиҳад, ки лафзи "оре"-ро ҳеч гоҳ ба даҳон наорад, доимо "на" бигӯяд. Ҳамин шеваи тарзи баён, андешаронӣ, баёни фикр, ки ба киноя, маҷоз, тамасхур, мутоибаву ҳаҷв, заҳрханд ва ғайра асос ёфтаанд, дар ҳамаи бобҳои асар ба назар мерасанд. Бо ҳазлу мутоиба, тамасхур, киноя Убайди Зоконӣ "ашрофон", "бузургон", "зиракон", фасоди ҷомеаи муосирашро танқиду мазаммат намудааст. Барои тақвияти фикр дар "Ахлоқ-ул-ашроф" ҳикоятҳои латиф оварда шудаанд.
Ахлоқи Шифоӣ

Ахлқи Шифоӣ — асари Саидмузаффар ибни Муҳаммад Ҳусайнии Табиби Кошӣ, мутахаллис ба "Шифоӣ" доир ба илми ахлоқ. Ба забони форсӣ таълиф шуда, дар ду мақола тадвин гардидааст. Мақолаи нахустини он дар бораи фазилатҳои ахлоқӣ аз 21 боб ва мақолаи дуюм дар дифоъ аз илми ахлоқ аз 17 боб иборат мебошад. Дар "Ахлоқи шифоӣ" вобаста ба мавзӯъҳои ахлоқӣ достонҳои муносибе нақл шудаанд. Бино ба маълумоти "аз-Зареъа" муаллиф китоби дигаре ҳам дар илми тиб ба номи шоҳ Таҳмосп иборат аз 20 боб таълиф кардааст.
Ахлоқи Носирӣ

"Ахлқи носирӣ" — асари файласуфи форс-тоҷик Насируддини Тусӣ мебошад, ки соли 1235 таълиф шуда, дар бораи фалсафаи амалӣ баҳс мекунад. Китоб ба ташвиқи ҳокими Куҳистон Насируддин Абулфатҳ Абдурраҳим ибни Абумансур марди фозилу ҳунарпарвар таълиф шудааст. Муқаддима Муаллиф дар сароғози китоб бадин маънӣ ишорат карда: "Ба вақти мақоми Куҳистон дар хидмати ҳокими он буқъаи маҷлиси олӣ, Носируддин Абулфатҳ Абдурраҳим Абумансур – дар аснои зикре, ки мерафт аз китоби "ат-Таҳора", ки устод и фозил ва ҳакими комил Абуалӣ Аҳмад Мискавайҳи Розӣ дар таҳзиби ахлоқ сохтааст, бо муҳаррири ин авроқ фармуд, ки ин китоби нафисро ба табдили кисвати алфоз ва нақл аз забони тозӣ бо забони порсӣ таҷдиди зикре бояд кард, чи агар аҳли рӯзгор, ки бештар аз ҳиляи адаб холиянд, аз мутолааи ҷавоҳири маонии чунон таълифе ба зинати фазилате ҳолӣ шаванд, эҳёи хайре бувад ҳар чӣ тамомтар". Ҳамчунин аз унвони китоб низ ин маънӣ бармеояд. Аз байни асарҳои сершумори Насируддини Тусӣ китоби "Ахлоқи носирӣ" арҷу мақоми хоссаеро дорост. Он аз муҳимтарин осори мансури ахлоқӣ маҳсуб мешавад, ки анъанаҳои беҳтарини сабки таълифии қадимиён, аз ҷумла "Калила ва Димна"-ро идома додааст. Дар "Ахлоқи носирӣ" масоили асосии қисмати амалӣ – сиёсат, иҷтимоиёт ва ахлоқ дар пайвастагӣ шарҳу тафсир гардидаанд. Мақола ва фаслҳои китоб Китоб аз се мақолаи бузург ва сӣ фасл иборат аст: "Дар таҳзиби ахлоқ" Дар ин фасл шарҳи масъалаҳои ахлоқ, назарияи маърифат ва равоншиносиро дар бар мегирад. Муаллиф назарияи фитрӣ будани ахлоқро рад карда, қайд мекунад, ки он бо таъсири муҳит ва таълиму тарбия тағйир меёбад. "Дар тадбири манозил" Дар ин фасл Пайдоиши оила ва муносибатҳои оилавиро мавриди таҳқиқ қарор додааст. Муҳаққиқ сабабҳои пайдоиши оиларо дар зарурати таъмини маош, муҳофизати молу мулк ва бардавомии насли башар ҷустааст. Нуқтаи назари ӯ дар бораи муносибати зан у шавҳар, фарзандон, хоҷагию хидматгор аз маҳдудиятҳои таърих ӣ холӣ нест. Вале ақидаи муаллиф оид ба пос доштани хотири куҳансол он, падар у модар, таъмини хушҳолии зан ва адолат у шафқат нисбат ба ӯ ҷиҳатҳои пешқадами таълимоташро ташкил медиҳанд. "Дар сиёсати мудун" Дар ин фасл ақидаҳои иҷтимоию сиёсии муҳаққиқ баён шудааст. Ба ақидаи ӯ эҳтиёҷоти ҳаётии аҳли ҷамъият (пӯшок, хӯрок ва ғайра) бе ёрии ҳамдигар рафъ намешавад. Онҳо маҷбуранд, ки муттаҳид шаванд ва ҳамин иттиҳод и одам он – ҷамъият (мадина, ҷамъаш мудун) аст. Ба ақидаи Насируддин ҷамъият чанд навъ дорад, ки беҳтаринаш ҷамъият (мадина)-и ҳуррият аст; аъзои ин гуна ҷамъият комилҳуқуқ ва озоданд. Мардум танҳо дар ин гуна ҷамъият саодатманд шуда метавонанд. Дар ин мақола утопияи иҷтимоии муҳаққиқ ифода ёфтааст. Дар "Ахлоқи носирӣ" ақидаҳои ахлоқӣ ва иҷтимоию сиёсии Форобӣ, Ибни Мискавайҳ, Ибни Сино ва дигарон ҷамъбаст ва такмил ёфтааст. Ин асар ба инкишофи минбаъдаи фалсафаи амалӣ таъсири амиқ бахшид, ки "Ахлоқи Ҷалолӣ" далели он аст.
Ахлоқи рӯзноманигорӣ

Ахлоқи рӯзноманигорӣ – меъёрҳои рафтор ва одобу ахлоқи рӯзноманигор ҳангоми иҷрои вазифа: риояи қонунҳо, эҳтироми махсус ба мероси фарҳангӣ, адабӣ, таърихӣ ва посдорӣ аз он, гиромидошти забон, масъулиятшиносӣ дар ироаи матлаб, муроъот бо мардум ва амсоли ин.
Ахлоқи Муҳташамӣ

"Ахлоқи Муҳташимӣ" — асари Насируддини Тусӣ доир ба ахлоқ. Он ба забони форсӣ дар 40 боб навишта шудааст. "Ахлоқи Муҳташамӣ" бо услуби "Ахлоқи Носирӣ"-ст. Муаллиф дар "Ахлоқи Муҳташамӣ" аввал оёти муносиберо аз Қуръони маҷид оварда, баъд ҳадисҳои набавӣ ва гуфтаҳои муносибе аз бузургонро ҷой дода, сипас назароти худро иброз медорад. Дар "Ахлоқи Муҳташамӣ" орову афкор ва суханони ҳакимонаи бузургони Эрону Юнон борҳо бамаврид зикр шудаанд. Ба ақидаи баъзе муҳаққиқон "Ахлоқи Муҳташимӣ" замоне нигошта шудааст, ки муаллиф бо фирқаи исмоилия, бахусус бо яке аз бузургони он Носируддин Абулфатҳ Абдурраҳим ибни Абимансур — раис ва муҳташими Қаҳистон робита доштааст. Аз тарафи дигар Носируддин ба унвони шахси кариму фозил ва донишпарвару фазлдӯст маъруф будааст. Илова бар ин Мирзоҳасанхони муҳташиму-с-салтана, ки дар садаи зистааст, асаре бо номи "Ахлоқи Муҳташимӣ" дорад, ки соли 1314 ҳ. ш. ба табъ расидааст. Дар баъзе манбаъҳо фақат асари "Муҳташиму-с-салтана" ва дар баъзеи дигар асари Хоҷа (Носируддин) зикр шудааст.
Ахлоқи Ҷамолӣ

"Ахлқи Ҷамолӣ" — асар шайх Ҷамолуддин Муҳаммад ибни Муҳаммади Оқсаройӣ (вафот 1370 ё 1388) дар ахлоқ. Таълифаш ба забони арабист. Муҳтаво "Ахлоқи Ҷамолӣ" барои султон Боязид (1347–1402) навишта шудааст. Он аз се мақола иборат аст: мақолаи аввал дар баёни ахлоқи шахс ба ҳасби худаш; мақолаи дувум дар баёни ахлоқи шахс ба ҳасби касони дар хона бо ӯ мутааллиқ; мақолаи севум дар баёни ахлоқи шахс ба ҳасби муомилаи ӯ бо оммаи мардум. Муаллиф аз наберагони имом Фахруддини Розӣ ва аз уламои маъруфи замони султон Муроди Усмонӣ мебошад.
Ахлоқи Ҷалолӣ

"Ахлқи Ҷалолӣ" дар боби ҳикмати амалӣ, ки соли 1475 таълиф шудааст. Муҳтаво Китоб аз 3 фасл: таҳзиби ахлоқ, тадбири манзил ва сиёсати мудун иборат аст. Дар хотима васиятҳои Афлотуну Арасту ба китоб илова карда шудаанд. Муаллифи "Ахлоқи Ҷалолӣ" дар фасли якум фитрӣ будани хулқи инсонро рад намуда, бо таъсири таълиму тарбия тағйир ёфтани онро зикр кардааст. Илми ахлоқ бо тиб қиёс шудааст: тиб барои сиҳҳат зарур бошад, тарбияи ахлоқ нафси инсонро аз ҷабру ғазаб ва дигар хислатҳои замима эмин хоҳад дошт. Азбаски хӯроку пӯшоки инсон сунъист ва бе киштану даравидан, риштану бофтан, харидану фурӯхтан ҳосил намешавад, вай ба оила ва манзил эҳтиёҷ дорад. Оила бақои насл аст. Чун фарзанд ба олам меояд, ӯро аз кӯдакӣ бо тарбияи нек фаро бояд гирифт ва мувофиқи завқу истеъдодаш илму ҳунар омӯхт. Дар фасли сеюм иттиҳоди одамон дар ҷамъият мавриди баҳс қарор гирифтааст. Муаллиф аҳли ҷамъиятро ба 4 гурӯҳ – олимон, лашкариён, ҳунармандону савдогарон ва зироаткорон ҷудо карда, гурӯҳи охирро "косибони ҳақиқӣ" номидааст. "Ахлоқи Ҷалолӣ" дар зери таъсири фалсафаи амалии Арасту, Форобӣ, Абуалии Сино ва хусусан "Ахлоқи Носирӣ"-и Насируддини Тусӣ ба вуҷуд омада, аз соли 1866 то соли 1923 борҳо дар Ҳиндустон ба табъ расидааст. Тарҷума ва нашрҳо Соли 1839 тарҷумаи англисии қисме аз "Ахлоқи Ҷалолӣ" дар Лондон чоп шуд.
Ахлоқиёт

Илми ахлоқ ва ё одоб — пажӯҳиши фалсафавии ахлоқ ва маънавиёт 1. Аз ибтидои пайдошавиаш, бо калимаи юноии — этос алоқаманд буда, маънояш зиндагии якҷоя ва қоидаҳое, ки дар ин раванд пайдо гаштанд, меёрҳое, ки ҷомеаро сарҷамъ намуда, имконияти бартарафкунии шахсиятчигӣ ва таҷовузкориро медиҳанд. Бо рушди ҷомеа маънои он бойтар гашта, виҷдон, дилсӯзӣ, дӯстӣ, маънои зиндагӣ, ҷоннисорӣ ва дигар чизҳоро низ дарбар мегирад. 2 Ин истилоҳ баъзан барои ишораи низоми меёрҳои ахлоқӣ ва маънавии гурӯҳи иҷтимои низ истифода мешавад.
Ахмадҷон Қодиров

Ахмадҷон Қодиров - варзишгар, гуштигири тоҷик, ғолиби озмун дар вазни то 66 кг.
Даврон Ахмедов

Даврон Мирзоевич Ахмедов — биологи тоҷик, номзади илмҳои биология, профессор.
Ахмед Хайбуллайев

Ахмед Алигаҷиевич Хайбуллайев — футболбози русӣ, дарвозабон.
Ҳаким Ахмедов

Ҳаким Ахмедов — кимиёшинос, доктори илми химия. Академики Академияи илмҳои Тоҷикистон. Зиндагинома Ҳаким Ахмедов Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст, ихтисос – "энергетика". Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: химия ва физикаи нимноқилҳои органикӣ, манбаъҳои барқароршавандаи энергия. Ходими хурд, калони илмии Институти физикаву техникаи ба номи С.У.Умаров Академияи илмҳои Тоҷикистон, котиби илмии Шуъбаи илмҳои физикаву математика, химия ва геология, муовини саркотиби илмии Раёсати Академияи илмҳои Тоҷикистон, саркотиби илмии Академияи илмҳои Тоҷикистон. Аъзои Раёсати Академияи илмҳои Тоҷикистон (аз с. 2014). 1 2 Ҷоизаҳо Бо "Ифтихорнома"-и Ҷумҳурии Тоҷикистон тақдир шудааст. Манобеъ.
Мирзоанвар Ахмедов

Мирзоанвар Халифаевич Ахмедов — иқтисоддон, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати ва даъвати 1.
Ахмедов Ҷаббор Ҷалолович

Ахмедов Ҷаббор Ҷалолович - (29 августи соли 1955 дар шаҳри Хуҷанди вилояти Суғд) Узви Кумитаи Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати оид ба қонунияти конститутсионӣ, қонунгузорӣ ва ҳуқуқи инсон буд. Ҷаббор Ҷалолович Ахмедов - соли 2015 аз Ҳавзаи интихоботии Бобоҷон Ғафуров 14 вилояти Суғд - вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати. низ.
Ахмедҷон Додоҷонов

Ахмедҷон Додоҷонов (15 июни 1919, Исфара — 29 сентябри 1990, Душанбе) — ходими давлатӣ ва муаррихи тоҷик, номзади илми таърих, дотсент, иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ. Зиндагинома Соли 1948 мактаби дусолаи ҳизби коммунистии назди КМ ҲК Тоҷикистон ва соли 1949 Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои муаллими мактаби ибтидоии ноҳияи Исфара буд. Солҳои дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок намудааст. Солҳои ба ҳайси мудири сектори мактабҳои ҳизбии КМ ҲК Тоҷикистон, муовини вазири маорифи ҶШС Тоҷикистон кор кардааст. Солҳои муовини ректори Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко оид ба шуъбаи ғоибона, дотсенти кафедраи таърихи ҲКИШ-и донишкадаи номбурда буд. Муаллифи зиёда аз 30 мақолаи илмӣ аст, ки дар онҳо масъалаҳои тайёр намудани мутахассисони соҳаи омӯзгориро дар солҳои баррасӣ кардааст. Бо ордени "Байрақи Сурх", унвони фахрии "Муаллими хизматнишондодаи мактаби ҶШС Тоҷикистон", якчанд ифтихорномаҳои фахрии Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон мукофотонида шудааст.
Ахмет Барахойев

Ахмет Мағаметович Барахойев — футболбози русӣ, зарбазананда (страйкер).
Ахта

Ахт — бо роҳи ҷарроҳӣ гирифтани ғадудҳои ҷинсӣ ё бо усули дигар, масалан, бо шуоъ, ҳормонҳо ва ғайра қатъ намудани фаъолияти онҳо. Ахта кардани чорво Ахта кардани чорво аз замонҳои хеле қадим маълум аст. Чорворо асосан барои гӯшту равғани иловагӣ, бештар тарошидани пашм, осонтар шудани дар галлаву рама нигоҳ доштани он, табобати омоси ғадудҳои ҷинсӣ, захми тухмдон ва даббагӣ ахта мекунанд. Дар хоҷагиҳои чорводорӣ ҳайвонот фақат бо роҳи ҷарроҳӣ ахта карда мешаванд. Ҳайвони ахта оромтабиат ва зуд фарбеҳ шуда, гӯшташ лазизу бомаза мегардад, бӯйи ғализи гӯшти такка, қӯчқор ва нархук нест мешавад. Чорвои касал ва харобро ахта кардан мамнӯъ аст. Ҳайвонотро тамоми сол метавон ахта кард, аммо ин корро бештар авв. баҳор, то оғози гармо ё охири тирамоҳ иҷро мекунанд. Ахта кардани чорво вазифаи байтор ё фелдшер аст. Ҳангоми ахта кардан ғадудҳои ҷинсии ҳайвонот тамоман ё қисман гирифта мешаванд. Дар сурати пурра ахта накардан ғадудҳои ҷинсӣ нутфа ҷудо накунанд ҳам, гормон хориҷ мекунанд. Ахтакунӣ ду навъ – кушода мешавад. Буққаҳоро барои парво, инчунин тагал ва таккаҳоро дар 4–6-моҳагӣ, буққаҳои кориро дар 1-солагӣ ахта кардан беҳтар аст. Барои ин буққаро рост монда ё ба паҳлуи чап хобонда сахт мебанданд, тагал ва таккаро ба паҳлуи чап хобонда ё дар ҳолати "нишаст" ахта мекунанд. Шутур, хар ва айғир яксон ахта карда мешаванд. Баъди ахта ба найчаҳои тухмдон ва ҷароҳат маҳлули йод мемоланд. Дар сурати риоя накардани қоидаҳои ахта иллатҳои гуногун пайдо мешаванд. Масалан, дар натиҷаи ба кор бурдани асбобу афзори номувофиқ аз рагу бофтаҳои хоя хун меравад. Дар ин маврид рагҳои зарардидаро бо ресмон мебанданд ё ба организми ҳайвон доруҳои хунбанд мефиристанд. Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт.
Оқсу (Озарбойҷон)

Оқсу (озарбойҷонӣ:) — шаҳр дар ноҳияи Оқсуи Озарбойҷон. ҳолӣ — 77 290 нафар. Масоҳати шаҳр — 1 020 км.
Мавлоно Поянда Охунди Ахсиӣ

Мавлоно Пояндаи Охунди Ахсиӣ — шоири тоҷик (асри 16). Зиндагинома Зодгоҳаш Ахсикати Фарғона. Дар ҷавонӣ ба Самарқанду Тошканд рафта, таҳсил кардааст. Сипас ба Балх рафта, бо яке аз шайхони тасаввуф мавлоно Хоҷа Хиради Ахсикатӣ вохӯрд. Ҳар ду ба Бухоро омадаанд ва дар ин шаҳр хонақоҳе сохта, мардумро ба маслаки худ ҳидоят мекарданд. Тазкиранигор Мутрибии Самарқандӣ бо Ахсиӣ вохӯрда, ҳамсуҳбат шудааст. Вай дар асараш "Тазкират-уш-шуаро" 10 байти қасидаашро дар васфи хонақоҳи Ахсиӣ овардааст. Намунае аз осор Аз осораш ғазалҳо, қасидаҳо ва абёти пароканда боқист, ки бештар мазмуни тасаввуфию ирфонӣ доранд: Эзоҳ Адабиёт.
Сафедор-сиёҳхор

Сафедор-сиёҳхор, сафеддорбозӣ, ахтаракон Иштироккунандагон ба ду даста ҷудо шуда, дар масофаи 10-15 м рӯ ба рӯи ҳам қарор мегиранд ва аъзои ҳар гурӯҳ дасти ҳамдигарро дошта, заниҷираеро ба вуҷуд меоранд. Бозигарони гурӯҳи якум бо як овоз мегӯянд: "Сафедор, сиёҳхор, аз мо ба шумо кӣ даркор?". Бачаҳои дастаи дувум як нафарро аз дастаи онҳо интихоб менамоянд. Шахси интихобшуда кӯшиш мекунад, ки давида, дастҳои ба ҳам пайванди бозигарони ҳарифро бурида гузарад. Агар гузашта тавонад, яке аз бозигарони дасташ сардодаро гирифта, ба гурӯҳи худ меорад. Агар аз занҷира гузашта натавонад, он гоҳ худи таслим шуда, дар гурӯҳи ҳариф мемонад. Дар саросари кишвар фаъол аст. 1 Адабиёт 1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.2. Д., 2016. 2. Нурджанов Н. Игры Таджики Каратегина и Дарваза. Вып.3, Д., 1976. Турсунов Н. Бозиҳои серҳаракати тоҷикӣ. Д., 1961. Нигаред Манобеъ.
Аҳмадбеки Гурҷӣ

Аҳмадбеки Гурҷӣ (мутхаллис ба Ахтр? — 1816, Исфаҳон) — шоир ва тазкиранависи эронӣ. Зиндагинома Ахтар дар оилаи Фаромурзбек ном шахсе, ки аҷдодаш гурҷӣ буданд, таваллуд ёфтааст. Дар ҷавонӣ илмҳои гуногуни замонашро аз худ кард. Ба хаттотӣ низ шуғл меварзид. Пас аз касби камол ба хидмати дарбори Каримхони Занд ва баъд ба дарбори Қоҷориён (ҳукмронӣ) омад. Дар ин ҷо дар шеъру шоирӣ шуҳрат ёфт. Ба сабаби бадгӯиҳои ҳосидон ба хашми ҳоким гирифтор шуд ва аз Шероз ба Исфаҳон ба анҷумани адабие, ки Нишоти Исфаҳонӣ сарварӣ мекард, дохил шуд ва бо шоирони шаҳр шиносоӣ пайдо кард. Соли 1807 Ахтар ба тартиб додани тазкирае дар бораи шоирони муосири худ бо унвони "Анҷуманоро" шурӯъ намуд. Ахтар аз худ девони ашъоре гузоштааст, ки аз қасоид, ғазалиёт, рубоиёт, қитъаот ва соқинома иборат аст. Намунаи ашъор Абёти зерин намунаи шеъри ӯст: Осор.
Ахтари Тобон

"Ахтри Тобн" — тазкираест, ки Абулқосими Муҳташам соли 1891 таълиф кардааст. Соли 1892 дар матбааи Шоҳиҷаҳонии Бҳупол ба табъ расид. Шарҳи ҳол ва намунаи осори 82 шоираи форсизабонро дар бар мегирад. Тартиби тазкира алифбоист. Дар қисми "Хотима" шарҳи ҳоли Робиаи Балхӣ ва Мастураи Курдистонӣ омадааст. Ба ҳайси манбаъ муаллиф "Маҷмаъ-ул-фусаҳо"-и Ризоқулихони Ҳидоят ва дигар тазкираҳои дар Эрону Осиёи Миёна ва Ҳиндустон навишташударо ном бурдааст.
Квазар

Ахтарвора ё квазар — намуди объектҳои астрономӣ мебошад, ки аз дурахшонтарин (бо истилоҳи мутлақ) дар олами намоён ба ҳисоб меравад. Истилоҳи инглисии аз вожаҳои - (квазиситора ё ахтармонанд) ва (манбаи маҷҳои радиоӣ) гирифта шуда, ба маънои аслӣ ахтар-манбаи мавҷҳои радиоӣ дорад 1. Квазари нисбатан хурдро блазар меноманд 2. То охири соли 2023, квазари аз ҳама дур кашфшуда 1 бо тағирёбии сурхи 10,1 3 4 5 мебошад. Моҳи январи соли 2019 дар бораи кашфи дурахшонтарин квазар эълон карда шуд, ки равшании он 600 триллион равшании офтобро ташкил медиҳад 6. Ба квазар 043947.08+163415.7 ном дода шудааст ва тақрибан аз 12,8 миллиард соли рӯшноӣ дур ҷойгир аст (ҷойивазкунӣ 6,51) 7 8. Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт.
Ахтарсо

Ахтарсо (то 30.08.2024 — Садриддин Айнӣ 1) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Тахти Сангини ноҳияи Қубодиён. Аз деҳа то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 24 км. Аҳолиаш 1748 нафар, тоҷикон.
Ахтарони назм

"Ахтарни назм" — қисмбандӣ (композитсия)-и санъати ҳайкалтарошӣ; ороиши монументалӣ дар намои маҷлисгоҳи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Меъморӣ "Ахтарони назм"-ро ҳунармандон С. У. Қурбонов, Р. Каримов ва Рассоми халқии Тоҷикистон, ҳайкалтарош И. З. Милашевич офаридаанд. Қисмбандӣ аз ёздаҳ муҷассамаи дар зинаҳои тоқчаҳои намои маҷлисгоҳ ҷойгирифта иборат аст. Ҳар зина шартан давраҳои инкишофи адабиёти тоҷикро ифода мекунад. Дар маркази қисмбандӣ ва китоби кушодае, ки дар он аз осори намояндагони бузурги халқи тоҷик иқтибос оварда шудааст, ҷой дорад. Ин рамзи робитаи вақт аст. Мутаносибан ба маркази қисмбандӣ, як зина поён дар тоқчаҳо муҷассамаҳои намояндагони назми форс-тоҷики асрҳои 12–13 – Умари Хайём ва Саъдии Шерозӣ ҷойгиранд. Асри 12 дар таърихи адабиёт ва санъат ҳамчун давраи махсус шуморида мешавад. Дар ин давра нуфузи забони илм, адабиёт берун аз марзи Осиёи Марказӣ хеле васеъ паҳн шуд. Шоирони ин давра дар ашъорашон ба масъалаҳои иҷтимоиву фалсафӣ ва илмӣ дахл намуда, ғояҳои суфизмро тарғиб менамуданд. Умари Хайём яке аз намояндагони маъруфи назми ин давр буд, ки ақидаҳои фалсафии худро дар шакли рубоӣ баён менамуд. Саъдии Шерозӣ – намояндаи назми садаи ҳамчун устоди ғазалсаро маъруф аст. Ӯ шодию андӯҳи ҳаёти инсониро тараннум карда, такомули рӯҳониву ҷисмонии инсон, саъю кӯшиши ӯро барои озодӣ ва ҳаёти хуррам тасвир менамуд. Сипас муҷассамаҳои шоирони асрҳои 14–15 Ҳофизи Шерозӣ (аз тарафи рост) ва Абдурраҳмони Ҷомӣ (аз тарафи чап) гузошта шудаанд. Эҷодиёти Ҳофизи Шерозӣ марҳалаи нави инкишофи жанри ғазал мебошад, ки афкори нозуки фалсафии ӯ бо кайфияти баланди рӯҳонӣ тавъаманд. Ҷомӣ давомдиҳандаи назми классикии анъанавист, ки дараҷаи баланди эҷодиёташ тахаюлоти иҷтимоӣ мебошад. Қисмбандиро муҷассамаҳои намояндагони садаи анҷом медиҳанд. Ҳамчун рамзи ваҳдат ва дӯстии эҷодӣ муҷассамаҳои онҳо дар тоқчаҳо ҷуфт-ҷуфт ҷой гирифтаанд. Аз тарафи рост муҷассамаҳои С. Айнӣ ва М. Горкий истодаанд, ки солҳои дароз онҳоро дӯстии бузурги эҷодӣ мепайваст. Аз тарафи чап муҷассамаҳои Мирзо Турсунзода ва Абулқосим Лоҳутӣ қарор доранд. Сатҳи девор бо оҳаксанг рӯйкаш шуда, қисман нақшу нигори кандакорӣ дорад, ки робитаи тамоми қисмбандиро бо манбаъҳои эҷодиёти халқӣ возеҳ инъикос намудааст.
Ахтаршиносии баҳрнавардӣ

Ахтаршиносии баҳрнавардӣ, астрономияи баҳрнавардӣ — соҳаи ахтаршиносии амалӣ, ки дар санъати дарёнавардӣ истифода мешавад. Ахтаршиносии баҳрнавардӣ барои аз рӯйи ҷирмҳои мунир ва радифҳои маснӯи Замин муайян намудани самт, мавқеи киштӣ дар баҳр ва ислоҳи нишондиҳандаи асбобҳои самтгирӣ истифода мешавад. Мавқеи киштӣ дар баҳр (арз ва тӯли ҷуғрофии он) бо ёрии андозагирии баландии ҷирми мунир дар уфуқи дидашавандаи баҳр ё дар сатҳи уфуқи сунъие, ки бо усулҳои гуногун дар киштӣ фароҳам оварда шудаанд, муайян карда мешавад. Самти маҳалли ҷойгиршавии киштӣ дар асоси формулаҳои мусалласоти куравӣ муайян карда мешавад.
Ахтаршиносии амалӣ

Ахтаршиносии амалӣ, астрономияи амалӣ — яеке аз бахшҳои ахтарсанҷӣ, ҷойгир кардан, доир кардан ва коркарди натиҷаи мушоҳидаҳо бо асбобу афзори ахтаршиносӣ, ки барои ҳалли ин ё он масъалаи ахтаршиносӣ заруранд. Назарияи асбобҳо Қисми асосии онро назарияи асбобҳо ташкил медиҳад (нигар. Асбобу афзори ахтаршиносӣ). Саҳеҳтараш ахтаршиносии амалӣ санъати мушоҳида кардан аст. Ахтаршиносии амалӣ аз рӯйи ҳалли масъалаҳои мавҷуда ба се соҳа тақсим мешавад: Дигар масъалаҳои ахтаршиносии мушоҳидавӣ, ба монанди омӯзиши сохт ва таркиби ҷисмҳои осмонӣ, фотометрия ва ғайраро астрофизика меомӯзад. Вазифаи се соҳаи зикршуда асосан дар гунбади осмон дар лаҳзаи маълум муайян кардани мавқеи ҷирми осмонӣ вобаста ба ягон системаи координатаҳо, дар амалия вобаста ба системаи экватор ё уфуқ мебошад. Бинобар он тамоми мушоҳидаҳои нуҷумӣ андозагирии кунҷҳо ё лаҳзаи аз ҳамворие гузаштани ҷирми осмониро ташкил медиҳад. Муайян кардани мавқеи экватори осмон ва нуқтаҳои бурриши он бо доиратулбуруҷ (эклиптика), яъне "сифр"-и тулӯъу ғуруби ҷирми осмонӣ, инчунин тайёр ва таҳия кардани феҳристҳои мавқеи мутлақи ситораҳо вазифаҳои муҳим ва асосии ахтаршиносӣ мебошанд, ки беҳтарин расадхонаҳои ҷаҳон бо ҳалли он машғуланд. Аксбардорӣ дар ахтаршиносии амалӣ, аз ҷумла барои муайян кардани мавқеи ҷирмҳои осмонӣ ва таҳияи нақшаи осмон, торафт бештар истифода мегардад. Ҳадафи ниҳоии ахтаршиносии амалӣ муайян кардани собитаҳои ахтаршиносӣ мебошад. Ҳоло ин собитаҳои ахтаршиносӣ тақрибан муайян карда шудаанд, бинобар ин бузургиҳои саҳеҳтари онҳоро ҷустуҷӯ менамоянд. Дар ахтаршиносии амалӣ такмилдиҳии асбобу афзори ахтаршиносӣ бо мақсади кам кардани хатои андозагириҳо аҳаммияти зиёд дорад. Ахтаршиносии амалӣ дар Шарқ Ахтаршиносии амалӣ дар Шарқи Миёна ва Наздик хеле маъмул буд. Дар расадхонаҳои Рай (асри 9), Исфаҳон (асрҳои 10 – 11), Мароға (асри 13), Самарқанд (асрҳои 15 – 16) мушоҳидаҳои ахтаршиносӣ сурат мегирифтанд. Ҳоло дар Тоҷикистон дар расадхонаҳои Ҳисор ва Санглох олимони тоҷик ба воситаи ахтаршиносии амалӣ (бо усулҳои аксбардорӣ, спектрӣ ва фотоэлектрикӣ) ситораҳои тағйирёбанда, зузанабҳо ва ғайраро меомӯзанд.
Ахтерек (ноҳияи Володарск)

Ахтерек — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Володарск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Ахтоъ

Ахтоъ дар замони ҳукумати хонадонҳои туркзабони Осиёи Марказӣ ва Эрон низ маъмул буд. Касеро, ки мутасадди ахта кардани ҳайвонот (аз қабили асп, гӯсфанд, буз ва..) буд, "ахточӣ", "ахтачӣ" ё "мирзо охур" низ меномиданд. Истилоҳи "охтахона", ки ба маънии "саисхона" истифода мешавад, бар решаи ахтоъ сохта шуда, яъне ҷое ки чаҳорпоён нигаҳдорӣ мешаванд, мебошад. Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт.
Ахтинский (ноҳияи Куйтун, Иркутск)

Ахтинский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Куйтун, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Ахтубинка (ноҳияи Харабалинск)

Ахтубинка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Харабалинск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Ахтубинск

Ахтубинск — шаҳрест дар вилояти Астрахан дар Русия аст. ҳолиаш 45542 нафар аст.
Ирит Ахунов

Ирит Исмоилович Ахунов — номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент. Зиндагинома Донишкадаи ҳуқуқшиносии шаҳри Тошкандро таъйин ва 02.07.1970 дар вазифаи декан тасдиқ карда шуданд. Инчунин 29.04.1974 дар асоси озмуни ишголи вазифа декан таъйин карда шуда, 29.10.1976 аз вазифаи декан озод карда шуданд. Муаллифи зиёда аз 40 асари илмӣ ҳастанд.