ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Ҳуқуқи кӯдак

Ҳуқуқи кӯдак — навъе аз ҳуқуқи инсон аст, ки нисбат ба кӯдакон истифода мешавад: ҷудо гардидани ҳуқуқи кӯдак ба гурӯҳи алоҳида ба он алоқаманд мебошад, ки аз як тараф кӯдакон (мувофиқи қонунгузории тамоми давлатҳо) дорои тамоми ҳуқуқҳои шахсони болиғ нестанд, аз тарафи дигар, кӯдакон бояд ба ҳуқуқҳои махсус дастрас бошанд, ки бо синну соли онҳо ва вазъияташон дар оила алоқаманд мебошад. Ҳоло санадҳои байналмилалии ҳуқуқӣ ва миллии махсус, ки ҳуқуқи кӯдакро муайян мекунанд, кор карда шудаанд ва истифода мешаванд.. низ Ҳуқуқи оилавӣ.
Ҳуқуқи кишоварзӣ

Ҳуқуқи кишоварзӣ - маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқие, ки муносибатҳои ҷамъиятии аз фаъолияти кишоварзй барояндаро танзим менамояд. Хуқуки кишоварзй соҳаи махсусгардонидашудаи комплексй мебошад.. низ Ҳуқуқ.
Ҳуқуқи консулӣ

Ҳуқуқи консулӣ — маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳои байналмилалӣ-ҳуқуқӣ мебошад, ки фаъолияти муассисаи консулӣ ва шахсони мансабдори онро танзим намуда, вазъи онҳо, функсияҳо, ҳуқуқ ва ӯхдадориҳои онҳоро муайян менамояд.
Ҳуқуқи моликяти хусусӣ

Ҳуқуқи моликяти хусусӣ — Конститутсия ва қонунҳои иқтисодии Тоҷикистон д ар низоми ҳуқуқҳои иҷтимоию иқтисодии инсон ва шаҳрванд ҳуқуқ ба молнкияти хусусӣ ва тарзи татбиқи онро муқаррар кардаанд. Яке аз кафолатҳои ин ҳуқуқ фа ъолияти озоди соҳибкорӣ мебошад. Маҳз ривоҷи соҳибкорӣ ва ташаббуси шаҳрванд дар ташкили соҳаҳои гуногуни фаъолияти иҷтимоию иқтисодӣ (истеҳсолот, тиҷорат, сохтмон, хидматрасонӣ ва ғайра) имконияти васеъ фароҳам меоварад. Асоси конститусионии пайдо кардани ҳуқуқи моликня ги хусуси яке аз роҳҳои муҳимтарини рӯ овардани мамлакат ба иқтисоди бозаргонӣ гардид.. низ Қонун.
Ҳуқуқи молиявӣ

Ҳуқуқи молиявӣ — ин маҷмӯи меъёрҳои ҳуқукне аст, ки он муносибатҳои ҷамъиятиро танзим месозад, ки дар ҷараёни ташкил, тақсим ва истифодаи бунёди пулии захираҳои молиявии давлат ба вуҷуд омада, барои иҷро кардани вазифаҳои вай заруранд. Ба мавзӯи ҳуқуқи молиявӣ мустаҳкам кардани сохтори низоми молиявй, тақсими салоҳият дар ин соҳа дар байни мақомоти ҷумҳуриявӣ ва маҳаллии ҳокимияти давлатӣ, дар асоси ин меъёрҳои ибтидой танзим намудани муносибатҳои дар ҷараёни фаъолияти молиявӣ бавуҷудоянда мансуб мебошанд.. низ Қонун.
Ҳуқуқи моликят

Ҳуқуқи моликят - ин низоми меъёрҳои ҳуқуқие мебошад, ки муносибатҳои соҳибмулкро нисбати тасарруфй, истифодабарй ва ихтиёрдории ашё бо хоҳиш ва ба манфиатҳои соҳибмулк, инчунин бартараф кардани дахолатҳои ҳама гуна шахсони сеюмро ба доираи ҳокимияти хоҷагидории он ганзим менамояд.. низ Қонун.
Ҳуқуқи маъмурӣ

Ҳуқуқи маъмурӣ — соҳаи мустақили низоми ҳуқуқии ҶТ-ро тамсил намуда, гурӯҳи махсуси муносибатҳои ҷамъиятиро танзим месозад. Хусусияти асосии ин муносибатҳо дар он ифода меёбад, ки онҳо дар соҳаи идоракунии давлатӣ, яъне дар ҷараёни ташкил ва фаъолияти низоми ҳокимияти иҷроия дар тамоми қаламрави ҶТ ба вуҷуд меоянд. Ин гуна муносибатҳои хислатан гуногунранг ҳуқуқи маъмуриро ташкил медиҳанд. Ҳуқуқи маъмурӣ дар доиран мавзӯи худ, пеш аз ҳама, реҷаи муайяниҳуқуқиро ташкил ва фаъолияти мақомоти ҳокимияти иҷроияро фароҳам меорад ва сониян, рафторн дигар иштирокчиёни муносибатҳои вдоракушро танзим месозад. Бо ин роҳ нақшихизматии хуқуқи маъмурӣ аз маҷмӯи меъёрҳои хуқуқӣ иборат буда, муносибатҳои ҷамъиятиеро таизим месозад, ки дар соҳаи идоракуиии давлатӣ(яъне дар ҷараёни ташкил ва фаъолияти низоми ҳокимияти иҷроия) ба вуҷуд меоянд 1. Нигаред низ Қонун.
Ҳуқуқи меҳнатӣ

Ҳуқуқи меҳнатӣ — яке аз соҳаҳои мустақили ҳуқуқ ба шумор меравад, ки муносибатҳои меҳнатӣ ва дигар муносибатҳои ҷамъиятии алоқаманд ба муносибатҳои меҳнатиро ба танзим медарорад. Бояд қайд намуд, ки гузариш ба муносибатҳои иқтисоди бозорӣ функсияи ҳуқуқи меҳнатиро дигаргун сохт. Меъёрҳои ҳуқуқи меҳнатӣ новобаста аз шакли моликият муносибатҳои меҳнатиро ба танзим медароранд.. низ.
Ҳуқуқи молумулки ҳамсарон

Ҳуқуқи молумулки ҳамсарон — пас аз қайди давлатии никоҳ дар байни зану шавҳар муносибатҳои молумулкӣ асоси ҳуқуқй пайдо мекунад. Минбаъд дар ҷараёни никоҳ молу мулки якҷоя бадастовардашуда, ки қонунгузории ҷумҳурӣ пешбинӣ намудааст, амволи муштараки зану шавҳар ба шумор меравад ва амволе, ки зану шавҳар дар давраи ҳамзистӣ ҷамъ овардаанд, моликияти умумии онҳо ҳисобида мешавад (қисми якуми моддаи 34 Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон). Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ғайр аз ин муайян намудани низоми ҳуқуқии молу мулки якҷояи зану шавҳар, инчунин муносибатҳои ба моликияти ҳар кадоме аз зану шавҳар алоқаманд, вазъи ҳуқуқии молу мулки ҳамсаронро, ки дар аҳдномаи никоҳ муайян шудааст, ба танзим медарорад. Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба сарчашмаҳои молумулкии ҳамсарон: аз фаъолияти меҳнатӣ - музди меҳнат, аз фаъолияти соҳибкорӣ, интеллектуалӣ (зеҳнӣ) - даромад, инчунин ёрдампулиҳо ва дигар пардохтҳои пулиро дохил намудааст. Молу мулки якҷояи зану шавҳар аз маблағҳои пулӣ, амволи манқул - автомашинаҳои тамғаҳои гуногун, дигар воситаҳои нақлиёт, амволи ғайриманқул - хонаҳои истиқоматӣ, иморатҳо, мебели хона ва монанди онҳо, қоғазҳои қиматнок, вомбаргҳо (облигатсияҳо), барот (вексел), чек, сертификати бонкӣ, коносамент ва ғайра, саҳмияҳо – саҳмияҳои одӣ ва имтиёзнок, пай ва ғайра иборат аст. Ҳамаи амволи номбурда, ки танҳо дар давраи занушавҳарӣ ҷамъ оварда шудаанд, молу мулки муштараки онҳо ба шумор меравад. Ин амвол новобаста аз он ки ба номи зан ё шавҳар гирифта шудааст, моликияти муштараки онҳо мебошад. Номгӯи молу мулки якҷояи зану шавҳар, ки дар Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинӣ шудааст, махдуд нест, чунки ба он намудҳои дигари молу мулк низ дохил шуданаш мумкин аст, ки қонунгузории ҷорӣ пешбинӣ кардааст. Муносибатҳои ҳуқуқӣ роҷеъ ба молу мулки маштарак танҳо дар ҳолати дар никоҳи расмӣ будани зану шавҳар пайдо мешавад. Дар мавриди набудани никоҳи расмӣ ва мавҷудияти муносибатҳои никоҳи воқен, яъне зиндагии якҷояи марду зан новобаста аз тӯлонӣ будани он асоси ҳуқуқиро роҷеъ ба молу мулки муштарак ташкил намедиҳад. Дар ин ҳолат муносибатҳои молумулкӣ ба воситаи Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба танзим дароварда намешавад. Зану мард дар ин маврид ҳар яке соҳиби молу мулки алоҳидаи худ аст ва нисбати он қонунгузории гражданӣ дар бораи моликияти ҳиссагӣ (боби 17 Кодекси граждании Ҷумҳурии Тоҷикистон, қисми 1) татбиқ мегардад.. низ.
Ҳуқуқи мурофиаи маъмурӣ

Ҳуқуқи мурофиаи маъмурӣ – ин раванди танзими фаъолияти мақомоти иҷроия (шахсони мансабдор) ба воситаи меъёрҳои мурофиавӣ-маъмурӣ оид ба баррасӣ ва дида баромадани намудҳои гуногуни парвандаҳои маъмурӣ мебошад, ки дар соҳаи идоракунии давлатӣ ва тартиби татбиқи вазифа функсияи ҳокимияти иҷроияро ба вуҷуд меорад. Мурофиаи маъмурӣ дар фаъолияти амалии мақомоти иҷроия якчанд шакли мушаххаси инъикоси худро дорад. Вобаста аз хислати парвандаи инфиродӣ мафҳуми мурофиаи маъмурӣ ташаккул меёбад. Масалан, тартиби ҳалли шикояти шаҳрванд, тартиби литсензиякунонӣ, тартиби татбиқи чораҳои маҷбурсозии маъмурӣ ва ғайра - ҳамаи ин намудҳои истеҳсолоти маъмурӣ ба ҳисоб мераванд.. низ.
Ҳуқуқи мурофиаи ҷиноятӣ

Ҳуқуқи мурофиаи ҷиноятӣ - соҳаи мустақили ҳуқуқи Ҷумҳурии Тоҷикистон буда, аз маҷмӯи меъёрҳои хуқуқие иборат аст, ки асос ва тартиби огози парвандаи ҷиноятӣ, тафтишоти пешакӣ, баррасии парвандаҳои ҷиноятиро дар зинаҳои судӣ иҷроиши қонунро муайян менамоянд, муносибатҳои ҷамъиятии дар байни мақомотҳои давлатӣ ва шахсони мансабдори истеҳсолоти ҷиноятиро баамалбароваранда, инчунин байни дигар субъектҳои мурофиаи ҷиноятӣ вобаста ба истеҳсолоти парвандаи ҷиноятӣ пайдошавандаро танзим менамояд.. низ.
Ҳуқуқи оилавӣ

Ҳуқуқи оилавӣ - ҳуқуқи оилавӣ маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ буда, муносибатҳои шахсӣ ва молумулкие, ки бо сабаби никоҳ, таваллуди кӯдак, фарзандхонй, хешу таборӣ, ба тарбия гирифтани кӯдак байни шаҳрвандон, шаҳрвандону шахсони юридикӣ, шаҳрвандону давлат пайдо мешаванд, танзим менамояд. Вазифаҳои асосии ҳуқуқи оилавӣ аз ҳалли масъалаҳои зерин иборат аст: Моҳияти ин вазифаҳои ҳуқуқи оилавӣ мақсади сиёсати давлатро оид ба ғамхорӣ дар ҳаққи инсон, дар бораи саодатмандй ва хушбахтии ӯ ифода менамояд. Ҳуқуқи оилавй, мисли дигар соҳаҳои ҳуқуқ предмети худро дорад. Предмети ҳуқуқи оилавӣ - маҷмӯи муносибатҳои ҷамъиятие мебошанд, ки дар натиҷаи бастан ё бекор кардани никоҳ, таваллуди кӯдак, хешӣ, фарзандхонӣ, парасторӣ, васоят пайдо мешаванд, тағйир меёбанд ва қатъ мегардавд. Ин муносибатҳо хислати хоси худро доранд ва онҳо имконият медиҳанд, ки муносибатҳои ҳуқуқи оилавӣ аз дигар намудҳои муносибатҳои ҳуқуқӣ фарқ кунанд, аз ҷумла аз муносибатҳои ҳуқуқи гражданӣ. Масалан, субъекти ҳуқуқи оилавӣ танҳо шаҳрвандоне, ки доираи онҳоро қонун муайян кардааст (ҳамсарон, падару модарон, фарзандон, фарзандхондагон, парасторону васиён ва ғайра) шуда метавонанд. Субъектони муносибатҳои ҳуқуқи оилавӣ доимо характери ҷиддй, индивидуалй, ивазшаванда доранд. Ғайр аз ин, муносибати байни субъектҳои ҳуқуқи оилавӣ бардавом ва эътимоднок мебошанд.. низ.
Ҳуқуқи муқобилият ба истисмор

Ҳуқуқи муқобилият ба истисмор — ҳуқуқи махсуси сиёсии шаҳрванд, ки дар шароити имрӯза хеле кам дар санадҳои конститутсионӣ дида мешавад. Ин намуди ҳуқуқ, масалан, дар Эъломияи ҳуқуқи инсон ва шаҳрванд аз соли 1789, ки қисми таркибии Конститутсияи Фаронсаро ташкил медиҳад, зикр шудааст. Шакли ба худ ҳоси ҳуқуқи мукобилият ба истисмор дар Қонуни асосии Олмон ба назар мерасад: ҳамаи олмониҳо нисбат ба кӯшишҳои сарнагун кардани сохти конститутсионӣ ҳуқуқи муқобилият кардан доранд, агар воситаҳои дигар ғайриимкон бошанд.. низ Ҳуқуқ.
Ҳуқуқи паноҳандагӣ

Ҳуқуқи паноҳандагӣ, дар асоси қонунҳо ва меъёрҳои байналмилалӣ қабулшуда барои шахсони аз ҳар гуна хатарҳое ки болои банда дар ватанаш ё минтақае ки ҳаст таҳдиди ҷонашро дорад, тибқи қонунҳои байналмилалии қабул шуда ҳуқуқи дархости паноҳандагиро пайдо мекунад. Асоси талаби паноҳандагӣ Бо тарзи мисол ба чунин ашхос ворид мешаванд; аз лиҳози пусташон, миллаташон, ё ақидаҳои гуногун дар равиши сиёсӣ доштаву ва ё таҳдидҳо аз лиҳози дин, мазҳаб, ҷанг дар минтақа ва ё аз лиҳози Ҷинсиятгендер ва дигар хатарҳое ки шахсро интизор аст таҳдид мекунад, чунин шахс тибқи меъёрҳову ҳуқуқҳои байналмилалии қабулшуда, ҳуқуқи дархости паноҳандагиро пайдо меунад.
Ҳуқуқи муаллиф

Ҳуқуқи муаллиф яке аз анвоъи моликияти фикрӣ аст, ки ба ҳуқуқи моддӣ ва маънавии падидоварандагони асари адабӣ ва ҳунарӣ гуфта мешавад. Муодили ин ҳақ дар низоми ҳуқуқии, ҳаққи таксир аст. Истилоҳи ҳаққи муаллиф баргирифта аз вожаи фаронсавии аст ва умуман дар кишварҳои пайрави Ҳуқуқи Мадун, аз ҷумла дар қавонини ҳаққи муаллифи Иттиҳоди Аврупо) аз он истифода шудааст. Ҳуқуқи муаллиф дар ҷаҳон ба василаи конвенсияи Берн барои ҳимоят аз асари адабӣ ва ҳунарӣ ва дигар маъҳадҳои мушобеҳи байналмилалӣ муҳофизат мешавад. Муаллиф маънои бисёр густардае дорад ва шомили оҳангсозон, ҳунармандон, муҷассамасозон ва меъморон низ мешавад, ба таври куллӣ муаллиф шахсе аст, ки бо хилофияти асар қобили муҳофизат падид меоварад, албатта таърифи дақиқи он дар кишварҳои мухталиф мутафовут аст.. низ.
Ҳуқуқи одатӣ

Ҳуқуқи одатӣ - маҷмӯи қоидаҳои рафторест, ки новобаста аз давлат дар муддати тӯлонӣ ба вуҷуд омада, аз ҷониби мақомоти давлатӣ қувваи ҳуқуқӣ пайдо намудаанд.. низ Ҳуқуқ.
Ҳуқуқи омма ва хусусӣ

Ҳуқуқи омма ва хусусӣ — яке аз таснифҳои ҳоло эътирофгаштаи ҳуқуқ аст. Тафовути ҳуқуқи хусусӣ ва ҳуқуқи омма дар Рими Қ а д и м аз ҷониби ҳуқуқшиноси намоёни румӣ Улпиан (с.с. 170-228) пешниҳод шуда, то имрӯз истифода мешавад. Мавзӯи танзими ҳуқуқи оммаро манфиатҳои омма (ҷомеа ва давлат) ва ҳуқуқи хусусиро манфиатҳову корҳои хусусӣ ташкил медиҳад. Ҳуқуқи омма дар соҳаи ҳокимият ва тобеияг ва ҳуқуқи хусусӣ дар соҳаи озодиву ташаббускории шахсӣ амал мекунанд. Соҳаҳои ҳуқуқи омма - Ҳуқуқи конститутсионӣ, маъмурӣ, молиявӣ, ҷиноӣ, мурофиаи гражданӣ, мурофиаи ҷиноятӣ, мурофиаи судии иқтисодӣ ва ғ. мебошанд. Ҳуқуқи гражданӣ, оилавӣ, меҳнатӣ шомили ҳуқуқи хусусианд. Дар соҳаҳои ҳуқуқи омма воситаву усулҳои марказонидашуда (мутобиқатӣ), императивӣ (ҳатмӣ-ҳокимиятӣ, тобеиятӣ), дар соҳаҳои хусусии ҳуқуқ бошад, баръакс, усулҳои ғайримарказонидашуда (дар асоси мустақилияту ташаббускорӣ), диспозитивӣ (бо имкони интихоби фаъолияти озодона) истифода мешаванд.. низ Ҳуқуқэҷодкунӣ.
Ҳуқуқи пешбурди хоҷагидорӣ

Ҳуқуқи пешбурди хоҷагидорӣ - корхонаҳои давлатӣ ё корхонаҳои воҳиди марзию маъмурй, ки молу мулкаш дар доираи ҳуқуқи хоҷагидорӣ марбут мебошад, молу мулкро дар доираи муқаррароти муайяннамудаи Кодекси гумрук соҳибй, истифода ва ихтиёрдорӣ мекунад.. низ.
Ҳуқуқи соҳибихтиёр

Ҳуқуқи соҳибихтиёр – он ҳуқуқҳое мебошад, ки ба давлати соҳибистиқлол тааллуқ доранд. Онҳо дар ҳуқуқи мустақилона муқаррар кардани низоми иқтисодию иҷтимоӣ ва сиёсии кишвар, ҳуқуқи бастани шартномаи байналмилалй, додани паноҳгоҳи қаламравӣ ва ғайра ифода мегарданд.. низ.
Ҳуқуқи парлумонӣ

Ҳуқуқи парлумонӣ – падидаи ҳуқуқи конститусионӣ, ки мавзӯи он тартиби ташкил ва фаъолияти мақомоти намояндагӣ ва қонунгузории давлатиро дарбар мегирад.
Ҳуқуқи субъективии гражданӣ

Ҳуқуқи субъективии гражданӣ - ҳуқуқҳои граждание, ки дар Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинй шудаанд ва шаҳрванд сазовори онҳо гаштааст. Масалан, ҳуқуқи шаҳрванд ба манзиле, ки дар моликияташ мебошад.. низ.
Ҳуқуқи субъективӣ

Ҳуқуқи субъективӣ (зеҳнӣ) - андозаи рафтори имконпазири иштирокчии муносибатҳои ҳуқуқӣ аст. Хуқуқи субъективӣ (ба маълумот, меҳнат, исгироҳат, муроҷиат ба мақоми давлатӣ, озодии сухан, матбуот ва г.) беандоза буда наметавонад. Ҳуқуқ андозаи барои шахс зарурии онро муқаррар менамояд. Якчанд имкониягҳои рафтори имконпазир ваколатро асос мегузоранд. Як қисми ҳуқуқҳои субъективиро шахс бо ҳаракатҳои шахсиаш амалӣ месозад (ҳуқуқи таҳсил, меҳнат ва г.) Дигар ҳуқуқҳои субъективӣ рафтори зарурии иштирокчиёни дигарро тапаб мекунанд (талаби баргардонидани қарз).. низ.
Ҳуқуқи табий

Ҳуқуқи табий - дар илми ҳуқуқ мафҳуми ҳуқуқи табий мазмуни маҷмӯи усулҳо, қоидаҳо, ҳуқуқ ва арзишҳоеро дорад, ки худи табиати инсонӣ ҳукм кардааст, ва аз ин рӯ, ба эътироф кардан ё накардани ҳукуқи табий аз тарафи давлати мушаххас вобаста нест. Хуқуқи табий ба ҳар кас аз рӯзи таваллуд тааллуқ дорад. Ҳуқуқи табий аз ҳуқуқҳое иборат аст, ки барои ҳифзи ҳаёт, озодӣ, қадру номус, шаъну шарафи инсон ва дигар ҳуқуқҳои фитрӣ, ки ба ҳаёти шахсии ӯ алоқаманд мебошанд, таъмин гардидааст.. низ.
Ҳуқуқи позитивӣ

Ҳуқуқи дар қонунҳо ва санадҳои дигари меъёрӣ инъикосёфта Ҳуқуқи позитивй ном дорад. Онро ҳар як давлат дар қаламраваш муқаррару кафолат медиҳад. Заминаи онро ҳуқуки фитрӣ (маҷмӯи арзишу талаботҳои инсон) ташкил медиҳад, ки новобаста аз давлатҳо ҷой дошта, барои ҳамаи онҳо ҳатмй ва аввалиидарана буда, бо меъёр ва принсипҳои ҳуқуқи байналмилалӣ кафолат дода мешавад. Ҳуқуқи позитивӣ ба маънои объективӣ (айнӣ) аз маҷмӯи нишондодҳои ҳуқуқӣ (меъёрҳои ҳуқуқӣ, мафҳуму таърифҳои ҳуқуқӣ, принсипҳои ҳуқуқӣ) ва ба маънои субъективӣ (зеҳнӣ) аз имкониятҳои рафтори ҳуқуқӣ (ҳуқуқҳои шахсӣ, ҳуқуқҳои шаҳрвандӣ, ҳуқуқи талабкунӣ, ҳуқуқи муроҷиат ба мақомоти давлатӣ) иборат аст. Мафҳуми ҳуқуқ дар илми муосир вобаста ба ин ё он равияи (назарияи) ҳуқуқ пешбарӣ мегардад, чунончй, ҳуқуқ ҳамчун меъёри адолат ва озодии инсон (дар фалсафаи ҳуқуқ), ҳуқуқ ҳамчун маҷмӯи нишондодҳои ҳуқуқии ҳокимияти давлатӣ (дар позитивизми ҳуқуқӣ), ҳуқуқ чун инъикоси низоми (кулли) муносибатҳои ҷамъиятии танзимгашта (дар сотсиологияи ҳуқуқӣ).. низ.
Ҳуқуқи товони зарар

Ҳуқуқи товони зарар - ҳар як шахс ба товони зарари моддӣ ва маънавӣ ҳуқуқ дорад, ки дар натиҷаи амали ғайриқонунии мақомоти давлатӣ, иттиходияҳои ҷамъиятӣ ва ё шахсон расонида мешавад. Мувофнқи қонун зарар аз ҳисоби онҳо ба воситаи суд рӯёнида мсшавад.. низ Адлияи маъмурӣ.
Ҳуқуқи халқҳо

Ҳуқуқи халқҳо - низоми меъёрҳои байналмилалӣ - ҳуқуқии нав таъсисёбанда мебошад, ки ҳуқуқ ва уҳдадориҳои субъектони ҳуқуқи байналмилалиро ба танзим медарорад.. низ.
Ҳуқуқи фитрӣ

Ҳуқуқи фитрӣ — ҳуқуқи ҳамеша ва ҳама ҷо вуҷуд дошта, табиатан ба инсон мутаалиқ аст, ки ифодаи арзишу талаботҳои инсонй буда, ягона маҳаки ҳақиқӣ будани тамоми муқаррароти одамон мебошад. Ҳуқуқи фитрӣ таҷассуми ақидаву талаботҳои хирад, ахлоқ ва адолат аст. Он талаботу ғояҳоеро ифода мекунад, ки аз шароитҳои табиии ҳастиву зиндагии инсон бармеоянд. Талаботҳои ҳуқуқи фитрӣ дар ахлоқ, одатҳо, мафкура инъикос ёфтаанд. Як қисми онҳо дар қонунгузории давлат ифодаи худро ёфтаанд (ҳуқуқҳои фитрии инсон, талаботҳои хирад, бовиҷдонй, адолат ва г.). Ҳуқуқи фитрии муосир инъикоскунандаи арзишҳои пешбарандаи ҷомеаи имрӯзаи башар аст, аз қабили хирад ва озодии инсон, мақоми баланди ӯ дар ҷомеа, ҳуқуқҳои дахлнопазири инсонй. Ҳуқуқи муосири Тоҷикисгон низ аз онҳо бармеоянд, аз ҷумла талаботи ҳуқуқҳои фитрии инсон дар моддаи 5 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, талаботҳои хирад, бовиҷдонй ва адолат дар Кодекси граждании ҶТ мустаҳкам гаштаанд.. низ.
Ҳуқуқи ташкилотҳои байналмилалӣ

Ҳуқуқи ташкилотҳои байналмилалӣ - соҳаи ҳуқуқи байналмилалии оммавӣ буда, аз маҷмӯи принсипҳо ва меъёрҳое иборат аст, ки масоили ташкил, вазъи ҳуқуқӣ, ҳаҷми салоҳият ва фаъолияти ташкилотҳои байналмилалиро ба танзим медароранд.. низ.
Ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ

Ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ — Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар кардааст, ки аъзои Маҷлиси миллй, вакил и Маҷлиси намояндагон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Маҷлиси вакилони халқи ВМКБ ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ доранд. Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди олии иқтисодӣ оид ба масъалаҳои вобаста ба салоҳняташон ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ доранд (моддаи 58). Шаҳрвандон метавонанд ба воситаи вакилони Маҷлиси намояндагон ин хуқуқро амалӣ намоянд.. низ.
Ҳуқуқи хок

Ҳуқуқи хок - яке аз усулҳои соҳиб шудан ба шаҳрвандӣ аз рӯи асоси таваллудшавӣ мебошад. Тибқи ин усул кӯдаконе, ки дар каламрави Тоҷикистон таваллуд мешаванд, сарфи назар аз шаҳрвандии волидайнашон шаҳрванди Тоҷикистон ба ҳисоб мераванд. Дар мавриди гуногун будани шаҳрвандии волидайн, агар яке аз онҳо дар лаҳзаи тавлиди кӯдак дар шаҳрвандии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дошта бошаду кӯдак дар қаламрави ҷумҳурӣ ба дунё ояд ва волидайнаш ё яке аз онҳо дар Тоҷикистон иқомати доимӣ дошта бошанд, вай шаҳрванди Тоҷикистон ҳисоб карда мешавад. Мувофиқи қонун фарзанди аз шахсони бешаҳрвандӣ дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон тавлидёфта шаҳрванди Тоҷикистон ҳисоб меёбад.. низ.
Ҳуқуқи хун

Ҳуқуқи хун - яке аз усулҳои соҳиб шудан ба шаҳрвандӣ аз рӯи асоси таваллудшавӣ мебошад. Мувофиқи усули хун кӯдаке, ки волидайнаш то рӯзи таваллуди ӯ дар шаҳрвандии Тоҷикистон қарор доштанд, сарфи назар аз макони таваллудаш шаҳрванди Тоҷикистон ба ҳисоб меравад. Инчунин кӯдаке, ки яке аз волидайнаш то лаҳзаи тавлиди ӯ шаҳрванди Тоҷикистон буда, волиди дигараш шахси бешаҳрванд ва ё номаълум бошад, новобаста аз макони таваллуд шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон шуморида мешавад. Дар мавриди муқаррар кардани падари кӯдаке, ки модараш шахси бешаҳрванд буда, падараш шаҳрванди Тоҷикистон дониста мешавад, агар синнаш ба 14-солагӣ нарасида бошад, сарфи назар аз макони таваллудаш шаҳрванди Тоҷикистон мегардад.. низ Ҳуқуқи хок.
Ҳуқуқи ҳифзи саломатӣ ва ёрии тиббӣ

Ҳуқуқи ҳифзи саломатӣ ва ёрии тиббӣ — ба ҳар як шахс ҳуқуқи ҳифзи саломатӣ кафолат дода шудааст. Ин ҳуқуқ бо роҳи ёрии тиббии ройгон дар муассисаҳои нигаҳдории тандурустии давлатӣ, тадбирҳои солимгардонии муҳити зист, инкишофи оммавии варзиш, тарбияи ҷисмонӣ ва ҷаҳонгардӣ таъмин карда мешавад. Конститусияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ёрии тиббии пулакиро пешбинӣ мекунад ва аз ин рӯ, ривоҷи муассисаҳои тандурустии хусусӣ бояд ҳамаҷониба дастгирӣ карда шавад. Ҳоло ҳифзи саломатии шахс бо чораҳои гуногуни иҷтнмоию иқтисодӣ ва тиббӣ таъмин карда мешавад. Аз ҷумда, андешидани чораҳои солимгардонӣ ва пешгирии касалиҳо, дар истеҳсолот ва ҳаёти шахсӣ ташкил кардани шароити зарурии беҳдошти тиббӣ, андешидани чораҳо оид ба солимгардонии муҳити атроф, аз рӯи нақша инкишоф додани муассисаҳои тиббӣ ва кафолатҳои саноати тиббӣ, муайян кардани доруҳои бепул тақсимшаванда ва ғайраро номбар кар- дан мумкин аст.. низ.
Ҳуқуқи шартномаи байналмилалӣ

Ҳуқуқи шартномаи байналмилалӣ - ҳамчун соҳаи ҳуқуқи байналмилалӣ ба шумор рафта, тартиби бастани шартномаи байналмилалӣ, шартҳои эътиборнокӣ, амал, тағйирёбӣ ва қатъгардии онҳоро муайян мекунад. Объекти соҳаи мазкур шартномаи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад.
Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд

Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд — барои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳои конститутсионӣ воситаи худифодакунӣ ва ошкор намудани лаёқат, таъмини шаъну шараф, ки барои шахсияти озод ҳос аст, воситаи амалӣ гардонидани ҳуқуқҳои инкорнашавандаи ӯ дар идораи ҷомеа, таъмини шароити зарурии нқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ барои қонеъ гардонидани эҳтиёҷоти ҳаётан муҳими моддию маънавӣ мебошанд. Боби 2 Конститутсия, ки ба ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд бахшида шудааст, аз 33 модда иборат буда, аксари онҳо оид ба ҳуқуқу озодиҳои муайян меъёр муқаррар намудаанд. Онҳо на аз маҷмӯи одӣ, балки аз низоми мураккабе иборатанд, ки асоси мантиқй ва мазмуну таъиноти махсус доранд. Ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрвандро тибқи Конститутсия ба тариқи зайл тасниф кардан мумкин аст: Ҳамин тариқ, ҳуқуқу озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд муносибату алоқаҳои муҳимтарини байни шаҳрвандро бо давлат инъикос намуда, мавқеи шахсро дар ҷомеа муайян менамоянд. 1 Пайвандҳо Нигаред низ.
Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ

Ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ - дар низоми ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ мавқеи махсус доранд. Нисбат ба гурӯҳҳои дигари ҳуқуқу озодиҳо, ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ асосан барои шаҳрвандони ҷумҳурӣ таъйин гардидаанд. Барои субъекти аксари ҳуқуқу озодиҳои сиёсӣ гардидан тааллуқ доштан ба шаҳрвандии Тоҷикистон яке аз омилҳои асосӣ мебошад. Масалан, аз панҷ моддаи Конститутсия, ки ҳуқуқу озодиҳои сиёсиро муқаррар менамоянд, фақат яке аз онҳо (м.ЗО) барои шахс таъйин гардидааст. Ин ҳолат аз он шаҳодат медиҳад, ки ин гурӯҳи ҳуқуқу озодиҳои асосӣ бо сохтори давлатӣ, ташкили мақомоти давлатӣ, вазъи ҳуқуқии инсон, моҳияти идораи давлатӣ ва сохтори ҷомеа алоқаманд аст. Ҳуқуқу озодиҳои сиёсии шаҳрванд ҳамчун ҳуқуқу озодиҳои фардӣ қисми таркибии вазъи ҳуқуқии инсон ва шаҳрванд мебошад. Хусусияти хоси давлати демократӣ муқаррар кардани низоми ҳуқуқу озодиҳои сиёсие мебошад, ки инггироки шаҳрвандонро дар ҳаёти сиёсии ҷомеа ва давлат таъмин менамояд.. низ.
Ҳуқуқи ширкат варзидан дар дар маҷлис, намоиш ва роҳпаймоиҳои осоишта

Ҳуқуқи ширкат варзидан дар дар маҷлис, намоиш ва роҳпаймоиҳои осоишта — яке аз воситаҳои иштироки шаҳрвандон дар ҳалли масъалаҳои иҷтимоию иқтисодӣ ва сиёсӣ, татбиқи ҳуқуқи онҳо ба ширкат дар маҷлисҳо, гирдиҳамоиҳо, намоишҳо ва роҳпаймоиҳои осоишта мебошад (моддаи 29). Мувофиқи моддаи 20 Эъломияи умумии ҳуқуқи башар ва моддаи 21 Муоҳидаи байналмилалӣ дар бораи хуқуқҳои шаҳрвандӣ ва сиёсӣ шаҳрвандон бояд барои бо мақсадҳои осоишта ва бе силоҳ гирди ҳам омадан, фаъолияти ҷамъиятии худро дар шакли гузаронидани маҷлисҳо, гирдиҳамоиҳо, намоишҳо ва роҳпаймоиҳои осоишта дар доираи талаботҳои бо қонунгузорӣ пешбинигашта амалӣ гардонидан ҳуқуқ дошта бошанд. Амалигардонии ин ҳуқуқ ба ҳеч ваҷҳ маҳдуд карда намешавад, ғайр аз ҳолатҳое, ки бо мақсади ҳимояи манфиатҳои ҷамъияти демократӣ, амнияти давлат ва тартиботи ҷамъиятӣ, осудагии аҳолӣ ва ҳуқуқу озодиҳои дигарон пешбинӣ шудааст.. низ.
Ҳуқуқшинос (рӯзнома)

"Ҳуқуқшинос" (рӯзнома) - рӯзномаи илмию таълимии факултети ҳуқуқи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон аст, ки бо ташаббуси декани ин факултет доктори илми ҳуқуқ, профессор М.А.Маҳмудов таъсис шудааст. Шумораи аввалини он 1 феврали соли 1999 аз чоп баромада, моҳе як бор нашр мешавад. Дар ин нашрия ахбори гуногун, мақолаву лавҳа, ҳисобот, мақолаҳои илмй, навгониҳои факултет, ки муалл ифонашон асосан устодон ва донишҷӯёни факултети ҳуқуқ мебошанд, ба табъ мерасад. Рӯзномаи мазкур ба ду забон – тоҷикӣ ва русӣ чоп мешавад. Сармуҳарририи рӯзномаро профессор М.А.Маҳмудов ба уҳда дорад...
Ҳуқуқшиносии таҳлилӣ

Ҳуқуқшиносии таҳлилӣ – равияи (назарияи) қадимтарин ва то ҳол эътирофшудаи назария ва амалияи ҳуқуқӣ аст, ки дар доираи он донишҳои ҳуқуқӣ тавассути усулу воситаҳои таҳлилӣ ҳосил мешаванд. Мафҳуму категорияҳои ҳуқуқӣ ("муносибатҳои ҳуқуқӣ", ҳуқуқэҷодкунӣ ", "сарчашмаҳои ҳуқуқ", "татбиқи ҳукуқ", "санади меъёрӣ-ҳуқуқӣ", "конститутсия" ва г.), ки дар ҳуқуқшиносии таҳлилӣ пешбарӣ шудаанд, дар ҷараёни таҳкили матии қонунҳо, қарорҳои судӣ, амалияи судӣ, дигар санадҳои татбиқи ҳуқуқ ва ҳуқуқгатбнқсозӣ, парвандаҳои ҳуқуқӣ ва дигар ҳолатҳон ҳаёти ҳуқуқӣ ҳосил мепшванд. Ҳуқуқшиносии таҳлилӣ арифметикаи илми ҳуқуқшиносӣ, таҳкурсии донишҳои ҳуқуқист. Мафҳуму хулосаҳои он дар фаъолияти ҳуқуқэҷодкунӣ ва ҳуқуқтатбиқсозӣ васеъ истифода мешаванд.. низ.