ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Мавиз

Мавиз — ангури хушкида. Аз навъҳои ангури мавизбоб тайёр мекунанд. Навъҳои мавиз Мавиз чанд хел мешавад: Тайёр намудани мавиз Мавизро бо усули одӣ дар рӯи бурё, бордон ё суфаҳо ангурро хушконида тайёр мекунанд. Бо ин усул ангур дар 20 – 30 рӯз хушк мешавад. Аз ангури бо маҳлули ишқор таркарда дар 7 – 10 рӯз 24 – 30% ва дар сояхона дар 4 – 8 ҳафта 23 – 25% мавиз хушк мешавад. Мавизи сояхона сершираву рангдор ва кабудчатоб аст. Мавиз то 80 – 85% қанд, 0,5 – 3% туршӣ, 2,3% моддаҳои нитрогедор ва ғайра дорад. Намии мавиз набояд аз 18% зиёд бошад. Мавизро аз гарду чанг ва дигар омехтаҳо тоза карда, ба халта ва қуттиҳо меандозанд. Хосияти шифоӣ Бино ба ақидаи табибони халқӣ агар мавизро бихӯранд, хилти ғафсро пазонда, барои дафъ шудан тайёр мекунад, меъда ва рӯдаҳоро аз чизҳои бегона пок мегардонад, ҷигарро қувват медиҳад, дар одамони сардмизоҷ боҳро ба ҳаракат меоварад, баданро фарбеҳ мекунад; барои сурфаи балғамӣ, бемориҳои гурда ва пешобдон даво мешавад, захми рӯдаҳоро шифо мебахшад. Агар ба ҷои тухмаш дар ҳар мавиз як дона мурч ҷой карда, ба хӯрдани он мудовамат намоянд, барои чакмезак дармон мешавад, санги гурда ва масонаро майда карда мерезонад. Мавизро бо равғани ҳайвонот кӯфта гузошта банданд, варамҳоро таҳлил медиҳад. мавизи камшираю камгӯшт дарунро мебандад ва шикамро қувват мебахшад. Оберо, ки дар он кишмиш тар карда ё ҷӯшонда шудааст, бо қанди сафед қивом карда бихӯранд, сурфаро шифо мебахшад, узвҳои даруни синаро аз моддаҳои бегона пок мекунад, овозро соф мегардонад.
Мавлавия

Мавлавия — яке аз силсилаҳои тасаввуфро гӯянд, ки тавассути Ҷалолуддини Румӣ дар асри таъсис ёфта буд. Асоси таълимот Асоси таълимоташ руҷуъ ба ботин, назар ба ваҳдат ва эътироз аз зоҳир буд. Асосан дар Шарқи Миёна ва Наздик интишор ёфта, ҷамеътарин маросимашон рақсу самоъ ба шумор мерафт, ки он рамзи гардиши афлоку ҷисмҳои осмонӣ буд. Аз ин рӯ дар Ғарб мавлавия бо номи дарвешони чархон низ маълуму машҳур аст. Ҳангоми аз ҷониби дарвешони чархон ба ҷо овардани маросими рақсу самоъ гӯё пайравони мавлавия ба осудагӣ ва саодати руҳонӣ наздик мешудаанд. Бино ба маълумоти муҳаққиқон барои узви ин силсилаи тасавуф шудан солик бояд 1001 рӯз хидмати сӯфиён ва муршидони онро ба ҷо меовард. Аввал бояд 40 рӯз ҳезумкашӣ ва ҳамин тариқ 1001 рӯз хидмат карда, аъзои комилҳуқуқи силсила мешуд ва баъди ғусли тавба ба риёзату муҷоҳида мепардохт. Мавлавия ҳоло ҳам дар баъзе мамолики араб фаъолият дорад. Дар аҳди салтанати Сафавиён пайравони мавлавияро ба назари ифротӣ айбдор карда, онҳоро аз Эрон берун ронданд. Ҳангоми ҳукмронии Усмониҳо мавлавиён дар Туркия нуфузи зиёд доштанд, вале баъди ҷумҳурӣ эълон шудани он нуфузи ҳудро аз даст доданд.
Муҷибурраҳмон Ансорӣ

Муҷибурраҳмон Ансорӣ — мулло, рӯҳонӣ ва суханрони машҳури аҳли Афғонистон, хатиби Масҷиди ҷомеъи Гозургоҳи Ҳирот ва аз тарафдорони ҳукумати Толибон 1. Ӯ бо лаҳни хосс ва истифода аз баёни эҳсосотӣ тавонист пайравони зиёдеро дар Ҳирот ва ҳатто берун аз он дар атрофи худ ҷамъ кунад 2 3 4. Андешаҳо Нахустин бор номи Мавлавӣ Муҷибурраҳмони Ансорӣ дар соли 1391 бар сари забонҳо уфтод. Ӯ дар он замон дар муқобили баргузории кансерти мусиқие, ки қарор буд дар шаҳри Ҳирот баргузор шавад, мавзеъ гирифт ва гуфт агар дар ин кансерт хунҳо рехта шуд, масъулияти он бар уҳдаи баргузоркунандаҳои ин кансерт хоҳад буд 2. Мавлавӣ Муҷибурраҳмони Ансорӣ иди Наврӯзро иди мушрикин хонда буд 5 6. Мавлавӣ Ансорӣ ҳамчунин дар яке аз барномаҳои телевизиюнии шабакаи "Висоли Ҳаққ" дар Арабистони Саудӣ, аҳли ташайюъро "равофиз" хитоб карда буд 7. Мавлавӣ Муҷибурраҳмон аз рӯҳониёне бо гароиши салафӣ дар Афғонистон буд, ки ҳамвора ба эроди хутба алайҳи давлати ҷумҳурият, тарафдорӣ аз Толибон, ифрот дар диндорӣ ва мухолифат бо ҳуқуқи ибтидоии занон ва одобу русуми фарҳангӣ мепардохт ва ҳамин мавзеъгириҳои тунд ӯро ба шуҳрат расонда буд. Ӯ дар нишастҳои хабарии худ, хабарнигорони духтар ва занро иҷозаи ҳузур дар нишасти хабарӣ намедод 8 9 Муҷибурраҳмон чанд дафъа мақомоти Тоҷикистонро ба эҷоди маҳдудияти динӣ интиқод карда буд 10. Аз ӯ дар Тоҷикистон ба унвони як рӯҳонии салафии ифротӣ, ки тавассути шабакаҳои иҷтимоъӣ дар мағзшӯии ҷавонони тоҷик нуфӯз дорад, ном бурда мешуд 11. Даргузашт Муҷибурраҳмон Ансорӣ дар таърихи 11 шаҳривармоҳи 1401 (2 сентябри 2022) дар таркише дар дар Масҷиди Гозургоҳи Ҳирот кушта шуд 12.
Мавлавӣ Ҷунунӣ

Мавлавӣ Ҷунунӣ — ориф, шоир ва мутафаккири тоҷик. Зиндагинома Сайидқаландар ибни Шоҳсоҳиб дар соли 1800 (мутобиқ ба 1216 ҳ. қ.) қаряи Пӯшанги вилояти Қандаҳори Афғонистон дар хонадоне аз сайидони аҳли тариқат ба дунё омадааст 1. Ба далели мушкилот хонаводагӣ зодгоҳи худро тарк ва рустои Роҳатӣ, ки аз тавобеъи минтақаи Ҳисори Шодмони Тоҷикистон аст, ибтидо барои омӯзиш ва баъдан барои иқомати доимӣ ва тадрис ихтиёр кардааст. Ҷунунӣ худ бо ишора ба ин бахши умр ва илали интихоб тахаллус дар шеъраш гуфтааст: Ин ҷунун Сайидқаладар ном дошт, Аз азал завқи ҳузури ҷом дошт. Ин Шоҳсоҳиби азизи боданӯш, Бобу аҷдодаш дар ин роҳ хирқапӯш. Аз сайидоти Пӯшанги Қандаҳор, Шуд ватан маҷрои умр дар Ҳисор. Вай айёми кӯдакӣ ва оғози ҷавонии хешро бо таҳсили улуми исломӣ ибтидо дар назди падар ва сипас дар Бухорои Шариф сипарӣ намуда ва дар ҳамонзамон мулаққаб ба Мавлавӣ шуда ва баъд аз тай намудани мароҳили илмомӯзӣ, боқимонда ҳаёти худро бо касби тариқат ва хидмати машоиху пирони комил ва таҳзиби нафс гузаронд. Бино ба шаҳодати худи вай, падараш, ки дар синни навадсолагӣ аз олам чашм пӯшид вайро ба унвони ҷонишини худ ва роҳнимои аҳли тариқат таъйин кард. Падари Ҷунунӣ, Шоҳсоҳиб ба унвони орифе барҳаққ ва муршиде комил, аввалин устод ва нахустин муршиди вай буд, ки улуми шаръия, ирфон ва тасаввуфро аз эшон фаро гирифт. Сайидқаландаршоҳ, ки ном асли Мавлавӣ Ҷунунӣ аст пас аз даргузашти падар ба Макка ва Мадина равзаи пайғамбарон ва авлиёи Бағдоду Шом ва шаҳрҳову кишварҳои дигар рафт ва аз ҷумла касонеро монанди Абдулқодири Гелониро зиёрат кард. Аз ишорҳҳое, ки Мавлави Ҷунунӣ дар осори худ дорад, чунин бармеояд, ки вай қабл аз сафари ҳаҷ ба мулки Ҳисор омада ва дар ин мавзеъ чанд соле низ иқомат карда ва ба ин далел буда, ки эшон дар чанд ҷое аз ашъори худ Ҳисорро ватан гуфта ва аз муридон ҳисориаш ба ҳайс ҳамватанони чашминтизораш ёд мекунад: З-он бишорат кард ӯ азми ватан, Шуд ҳисориҳо ба ҳасраш анҷуман. Ашъор Вай тахаллуси Ҷунуниро, ки зоҳиран аз ҷунун ё девона (-и роҳ ҳаққ) гирифта шуда, дар канор "Нодирӣ" дувумин тахаллуси шоирии худ ба кор мебурдааст. Ин шоири тавонманд, завқу қареҳаи шоирии фавқулода болое дошт, чунонки гуфтаанд дар муддат 40 рӯз, китоби шеърии 1000 сафҳаиро сурудааст. Мавлавӣ Ҷунунӣ умдатан ба забони форсӣ эҷод карда, ягона достони "Завқу-л-муҳиб"-ро ба забони туркӣ-узбакӣ дар шаҳри Деҳнав дар ҷануби Узбакистони имрӯза таълиф кардааст 2. Мавлавӣ Ҷунунӣ зуллисонайн, яъне шоири дузабона буд, ки ба забонҳои форсӣ ва туркӣ озодона эҷод мекард. Шумораи асархои ӯ ба ёздаҳ мерасад. Аммо то имрӯз ҳафт асари шоир маҳфуз мондааст. Даргузашт Мавлавӣ Ҷунунӣ дар синни 77-солагӣ дар соли 1877 (мутобиқ ба 1295 ҳ. қ.) даргузашт 2. Мазори шарифаш зиёратгоҳи аҳли дил шудааст. Осор.
Мавлавӣ (деҳа, н. Рӯдакӣ)

Мавлавӣ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Гулистони ноҳияи Рӯдакӣ. Аз Мавлавӣ то маркази ҷамоат 8 км, то маркази ноҳия 28 км. Аҳолиаш 3124 нафар, тоҷикон.
Мавлак

Мавлак — деҳа дар ҷамоати деҳоти Дуконии ноҳияи Норак. Аз Мавлак то маркази ҷамоат 33 км, то маркази ноҳия 30 км. Аҳолиаш 79 нафар, тоҷикон.
Мавлимбой

Мавлимбой Мәулімбай) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Кӯксу ҷойгир аст. Дар соли 2009 371 нафар аҳолӣ дошт.
Мавлона Наҷмуддинова

Мавлона Наҷмиддинова (зод. 7 октябри 1971, ноҳияи Ленин) — ҳунарпешаи театру синамо, ва садопешаи тоҷик, барандаи Ҷоизаи давлатии Абуабдуллоҳ Рӯдакӣ 1. Зиндагинома Мавлона Наҷмуддинова 7 октябри соли 1971 дар ноҳияи Рӯдакӣ ба дунё омадааст 2. Соли 1994 ба Донишкадаи давлатии санъати Тоҷикистон дохил шуда, бо роҳбарии Фаррух Қосим, ки барои театри "Аҳорун" ҳунарпешаҳои касбиро омода менамуд, ба кори театр пайваст 3. Соли 2004 ба Театри русии ба номи Владимир Маяковский даъват шуд ва ҳамзамон дар ду театр фаъолият мекард 4. Филмшиносӣ Ҷоизаҳо.
Мавлон Раҳмонов

Мавлон Раҳмонов (соли 1909, ноҳияи Конибодом – ваф. 21.03.1979, шаҳри Душанбе) — муаррих, номзади илмҳои таърих, дотсент. Зиндагинома Солҳои 1930–1931 шунавандаи мактаби дусолаи муаллимтайёркунӣ, 1931–1933 аскари сурх дар шаҳри Сталинобод, 1933–1934 шунавандаи курси тайёрӣ, 1934–1939 донишҷӯи факултети таърихи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Солҳои 1939–1940 ҳамчун муаллими Омӯзишгоҳи омӯзгории шаҳри Сталинобод кор кардааст. Солҳои 1940–1941 дар аспирантураи донишкадаи омӯзгории пойтахт таҳсил намудааст. Солҳои 1941–1945 иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ, 1945–1949 лектори шуъбаи таблиғоти КМ ҲК Тоҷикистон, 1949–1979 муаллим, муаллими калон ва дотсенти кафедраи марксизм-ленинизм ва таърихи ҲКИШ-и Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченко буд. Муаллифи як силсила мақолаҳои илмӣ, илмию оммавӣ аст. Дар таълифотҳояш ёрии мардуми Тоҷикистонро дар солҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ баррасӣ намудааст. Бо ордени "Ситораи сурх" ва 3 медал мукофотонида шудааст. Осор.
Мавлонбеков Аҳмадбек

Мавлонбеков Аҳмадбек Ӯзбекистон (феврали соли 1925) раиси комиссияи марказии назорати ҳизбии ҲК (б) Ӯзбекистон интихоб гардид. Соли 1926 раиси комиссияи баруйихатгирии марказии назорати ҳизбии ҲК (б) Ӯзбекистон, сипас комисари халқии ИКД Ӯзбекистон интихоб гардид. Соли 1926 раиси комиссияи барйихатгирии аҳолии Ӯзбекистону Тоҷикистон. Солҳои 1927-1930 комиссари халқии адлия ва прокурори ҶШС Ӯзбекистон, солҳои 1931-1933 шунавандаи Институти профессураи сурхи Москва, соли 1933 ҷонишини якуми сектори сиёсии МТС ва совхозҳои пахтакории Осиёи Миёна, солҳои 1934-1937 мудири шуъбаи тарғибу ташвиқи КМ ҲК (б) Тоҷикистон. Вакили анҷуманҳои ва ҳизб. Дар анҷумани узви комиссияи марказии назорати КМ ВКП (б) интихоб шуд. Борҳо узви КМ ҲК узви КИМ-и Тоҷикистон ва Ӯзбекистон интихоб шуда бо ордени Байрақи Сурх мукофонида шудааст.
Мавлон Ошимбоев

Мавлон Сағатхонулӣ Ошимбоев Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев январи 1971, Алма-Ато, ҶШС Қазоқистон, СССР) — ходими давлатии қазоқистонӣ, раиси Сенати Парлумони Ҷумҳурии Қазоқистон (аз 4 майи соли 2020) 1. Маориф Солҳои 1988-1993 — Донишгоҳи миллии Қазоқистон ба номи Ал-Форобӣ, иқтисоддон 2, муаллими иқтисодиёти сиёсӣ. Соли 2001 — Номзади илмҳои сиёсӣ (мавзуи рисола: "Транзити сиёсӣ дар Қазоқистон дар шароити равандҳои демократикунонии ҷаҳонӣ") 3. Соли 2003 - Донишгоҳи Ҷонс Ҳопкинс (ИМА), Мактаби тадқиқоти ҷаҳонии самаранок, таҷрибаомӯзии илмӣ. Солҳои 2015-2016 — Донишгоҳи Тафтс, Мактаби ҳуқуқ ва дипломатии ба номи Флетчер, магистри муносибатҳои байналмилалӣ. Зиндагинома Пас аз хатми донишгоҳ солҳои 1993-1994 дар системаи Вазорати матбуот ва ахбороти оммавӣ кор кардааст. 1994-1995 — ёрдамчии вакили Шӯрои Олии ҶШС Қазоқистон. Аз июн то ноябри соли 1995 — мушовири дастгоҳи Шӯрои амнияти ҶҚ. — сармутахассис, мудири бахш, муовини якуми сардори Маркази таҳлил ва тадқиқоти стратегии Дастгоҳи Президенти ҶҚ. 1999-2000 — сардори маркази таҳлилии Шӯрои амнияти ҶҚ. 2000-2002 — роҳбари Маркази таҳлилии Шӯрои амнияти ҶҚ — мудири Пажӯҳишгоҳи тадқиқоти стратегии Қазоқистон дар назди Президенти ҶҚ 4. 2002-2005 - мудири Пажӯҳишгоҳи тадқиқоти стратегии Қазоқистон дар назди Президенти ҶҚ. Солҳои 2005-2006 — муовини котиби Шӯрои амнияти ҶҚ. Аз соли 2006 то 2011 — муовини роҳбари Дастгоҳи Президенти ҶҚ 5 6 7. Аз январи соли 2012 то январи соли 2016 — вакили Маҷлиси Парлумони ҶҚ даъвати, раиси Кумитаи корҳои байналмилалӣ, мудофиа ва амният 8. Аз 25 марти соли 2016 — вакили Маҷлиси Парлумони ҶҚ даъвати, раиси Кумитаи корҳои байналмилалӣ, мудофиа ва амният 8. Аз 1 феврали соли 2018 муовини аввали раиси ҳизби "Нур Отан" 9. Аз 30 июли соли 2019 то 18 декабри соли 2019 — Ёрдамчии Президенти ҶҚ. Аз 18 декабри соли 2019 — муовини аввали роҳбари Дастгоҳи Президенти ҶҚ 10. Аз 4 майи соли 2020 — раиси Сенати Парлумони ҶҚ. Президенти Федератсияи боччаи Қазоқистон аз рӯзи ташкил ёфтани он. 11 Ӯ ба ҷуз аз забони қазоқии модариаш, русӣ ва инглисиро низ медонад. Мукофотхо Адабиётшиносӣ Муаллифи зиёда аз 100 тадқиқот, мақолаҳои илмӣ, мақолаҳо, мусоҳибаҳо ва баромадҳо дар форумҳои гуногун. 2001 — "Транзити сиёсӣ дар Қазоқистон: мундариҷаи раванд ва хусусиятҳои он" — "Современный терроризм: взгляд из Центральной Азии" (в соавт.) — "Амнияти Қазоқистон дар марҳилаи кунунӣ" — "Транзити сиёсӣ: аз сатҳи ҷаҳонӣ ба андозаи миллӣ" - "Осиёи Марказӣ то 11 сентябр ва баъд аз он: геосиёсат ва амният" (ҳаммуаллиф) — "Захираҳои нафту гази Қазоқистон дар низоми муносибатҳои ҷаҳонӣ ва минтақавӣ" (ҳаммуаллиф) - "Мутобиқи низомию сиёсии нерӯҳо дар минтақаи Каспий ва Осиёи Марказӣ" (ҳаммуаллиф). Оила Падар - Сағат Ошимбоев, арбоби давлатӣ ва ҷамъиятӣ, нависанда, адабиётшинос. Модар - Шарбану Бейсенова, журналист, нависанда. Зан — Бутеева Ойгул Аскарбековна. Се духтару як писар (Ойганим, соли таваллудаш 1996, Олтиной, соли таваллудаш 1999, Алима, 2004, Амирлан, 2022) дорад.
Мавлоно (унвон)

Мавлоно (— соҳиб, хоҷа, устод) — унвони динии исломӣ аст, ки дар Осиёи Марказӣ ва ҷанубӣ маъмул аст. Онро пеш аз ном мегӯянд. Решашиносӣ Калимаи Мавлоно маъноҳои гуногун дорад. Маънои рафиқ, устод, ёвар, ҳимоятгар; касе, ки кори хайр мекунад, касе, ки коре мекунад; ҳамсоя, мусофир; авлод, тағо, писари тағо, писари хоҳар ва ғ.
Мавлонбердӣ Суюнов

Мавлонбердӣ Раҳмонович Суюнов (24.01.1957) ноҳияи Ғончӣ, вилояти Суғд — олим, омӯзгор, номзади илмҳои филологӣ, дотсент. Зиндагинома Соли 1981 ДДОЛ ба номи С.М.Кировро хатм кардааст. Ихтисос муаллими забон ва адабиёти ӯзбек. Солҳои 1981-1993 — Омӯзгор дар мактаби ТМУ 2 н.Ғончӣ. Солҳои 1994-1997 — Аспиранти кафедраи адабиёти ӯзбекӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Солҳои 1997-2001 — Муаллими кафедраи адабиёти ӯзбек факултети филологияи ӯзбек Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Солҳои 2001-2005 — Сармуаллими кафедраи адабиёти ӯзбек факултети филологияи ӯзбек Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Солҳои 2005-2009 — Дотсенти кафедраи адабиёти ӯзбек факултети филологияи ӯзбек Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Солҳои 2012-2016 — Дотсенти кафедраи забон ва адабиёти ӯзбек ва методикаи таълими он факултети филология Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров. Аз сентябри соли 2016 то ҳоло — Дотсенти кафедраи забон ва адабиёти ӯзбек ва методикаи таълими он дар факултети филологияи ӯзбеки Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
Мавлоно Маъруфи Бағдодӣ

Мавлоно Маъруф, ё Маъруфи Бағдодӣ — шоир, нависанда ва хаттоти машҳури форс-тоҷик дар замони Темуриён, устоди Ибни Ҳисом.
Муҳаммад Фозил Мискинии Самарқандӣ

Муҳаммад Фозил Мискинии Самарқандӣ — донишманди улуми ақлӣ, надими дарбори Ҳумоюн, муаллифи асари донишномаии "Ҷавоҳиру-л-улуми Ҳумоюнӣ".
Мавлоно Носирӣ

Мавлоно Носируддини Сивосӣ — шоир и порсигӯй, муаллифи "Футувватнома" ва "Китобу-л-ишроқ".
Мирхокӣ

Мирхокӣ, Мавлоно Муҳаммадҳусайни Бухороӣ (? — 1567, Бухоро) — пизишк, мусиқидон, хонанда, оҳангсоз ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Зодгоҳаш Бухоро. Мирхокӣ илмҳои шеъру мусиқӣ, тиббу риёзиётро бо мароқ омӯхтааст. Мирхокӣ бо табибиву санъатварӣ дар зодгоҳаш ном бароварда, дар навохтани танбӯру рубоб ва қонун маҳорати баланд дошта, оҳангҳои зиёде эчод намудааст: "Пешрави Ҳусайнӣ", "Савти Дилрабо", "Кор ба усули Ушшок", "Қавли Дилреш" ва ғайр. Мирхокӣ дар гуфтани ғазал низ табъи хуш дошта, аксар ғазалаш-ро ба оҳанг даровардааст. Девони ашъорашро тартиб дода, дар тиб, ки пешаи асосии рӯзгузарониаш буд, низ рисолае нигоштааст. Мирхокӣ шогирду пайрави зиёде доштааст.
Мирхатиби Хонанда

Мавлоно Мирхатиби Хонанда (?, Бухоро — 1540, Бухоро) — мусиқидон, навозанда, хонанда ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Ҳунари мусиқӣ, шеърро аз падараш меомӯзад. Мирхатиб Барои такмили дониши мусиқиаш муддате назди Кавкабии Бухороӣ асосҳои мусиқии назариро омӯхта, сониян ба Самарқанд рафта, аз Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ, Амир Алиакбари Қонунии Самарқандӣ сознавозӣ (қонун), таркиботи шеъру мусиқиро андӯхтааст. Мирхатиб дар ҳунари овозхонӣ равияи хоси хонандагиро дар иҷрои манзумаҳои ҳамосӣ, ишқӣ ва ирфонӣ ба ҳаёти мусиқии Самарқанду Бухоро ворид карда, дар ин равия пайравони зиёд дошт. Ӯ дар шаклу анвои созию овозии "амал", "савт", "нақш", "қавл", "тарона"-ҳои гуногунмавзӯъ сохта, "Савти дилбаро", "Амали Хатиб", "Таронаи Мирхатиб", ки дар тазмини зарбу усулҳои мақомҳои "Раҳовӣ", "Рост" тасниф кардаашро ба Алидӯсти Ноӣ бахшидааст. Бо ҳамкории Алидӯсти Ноӣ дар тазмини усули шӯъбаи "Ҳисор" асари бисёрқисмаи "Пешрави Ҳисор", "Савти Ҳисор", "Таронаи Ҳисор"-ро тасниф карда, ба ҳокими Ҳисори Шодмон эҳдо намудааст. Мирхатиб табъи хуби шоирӣ дошт ва дар шеъру шоирӣ бо тах. "Хатиб" ғазалу мухаммас, мустазоду соқиномаҳо сурудааст.
Муҳташами Кошонӣ

Муҳташами Кошонӣ — шоир и порсигӯи садаи даҳуми ҳиҷрӣ ва ҳамдавра бо подшоҳии шоҳ Таҳмосби якуми Сафавӣ буд. Шуғли аслии Муҳташам баззозӣ ва шаърбофӣ буд.
Мавлоно Муҳаммади Қаҳистонӣ

Мавлоно Муҳаммади Қаҳистонӣ (1358, Қуҳистон — 1444, Самарқанд) — мусиқидон, хонанда, шоир, базлагӯ ва ҳаҷвнигори фрс-тоҷик. Зиндагинома Дар санъати шеър (мутоиба), ҳаҷв, хонандагӣ (овози бисёр муассир), мусиқӣ табъи баланд дошт ва аз ғаниматҳои Темур буда, аз Самарқанд ду бор фирор намудааст. Сознавозию овозхониро назди Хоҷа Абдулқодир амиқтар омӯхта ва аз дӯстони наздику ҳамкораш дар Самарқанду ҳирот буд. Мавлоно Муҳаммади Қаҳистонӣ дар иҷрои қисса, достонҳои қаҳрамонӣ, ҳамосӣ маҳорати баланд дошта, қиссаҳон таърихиро дар либоси шеър ворид намуда месуруд. Дар санъати ҳаҷв ва мутоиба ҳам истеъдоди баланд дошт ва дар бораи Темур ҳаҷвҳои тезу тунд тасниф кардааст. Таснифоти Хоҷа Абдулқодир "Амали тарона", "Амали Бӯстон", "Амали гесӯ"-ро бо тозакориҳои иҷроӣ анҷом додааст.
Мавлоно Фозилӣ

Мавлоно Фозилӣ (қарни — қарни) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда, хонанда ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Ҳирот таваллуд ёфтааст. Санъати мусиқиро дар зодгоҳаш омӯхтааст. Овози ниҳоят фораму дилкаш дошта, дар пайравии устодови мусиқии Ҳирот асарҳои "Қавл", "Амал", "Нақш", "Пешрав" ва дигарро навиштааст. Фозилӣ соҳибдевон буда, дар сурудани шеър ва оҳанг бастаи ба онҳо маҳорати баланд доштааст.
Хурдаки Бухороӣ

Хурдаки Бухороӣ (? — қарни) — яке аз роҳбарони шӯриши Сарбадорони Самарқанд.
Мавлоно Хуррамӣ

Мавлоно Хуррамӣ — шоир и форс-тоҷик, муаллифи "Равзату-л-ошиқин".
Масеҳии Балхӣ

Мавлоно Шайхӣ Масеҳии Балхӣ (80, Пушанг — 1568, Балх) — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Доир ба ҷараёни ҳаёташ маълумоте дастрас нест; танҳо маълум аст, ки табъи шӯху латифе ва дар миёни мардум иззату эҳтироми бузурге дошта, шоирони давр ӯро устоду "фозили маънавӣ" хондаанд. Масеҳии Балхӣ муосири Навидии Балхӣ ва Мавлоно Абулхайр буда, дар шоирӣ ба Кавкабӣ ва Абулхайр пайравӣ кардааст. Мероси Масеҳии Балхӣ асосан аз ғазал иборат буда, дар онҳо ишқу муҳаббат, тасвири табиату зебоӣ, ғаму шикоят ва панду ҳикмат омехта баён ёфтаанд. Алишери Навоӣ ӯро "дар фанни мусиқии илмӣ ва амалӣ беназиру беҳамто" ва "соҳиби табъи хубу шеъ ри марғуб" дониста, Саид Нафисӣ ӯро "аз ғазалсароёни забардасти он замон" мешуморад. Намунаҳои осори Масеҳии Балхӣ дар тазкираву баёзҳои гуногун оварда шудаанд.
Миршариф

Миршариф (Мавлоно Шарифи Хонанда;? — 1580, Ҳирот) — мусиқидон, навозанда, хонанда ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Дар баъзе асарҳояш Шамсӣ тахаллус кардааст. Дар Ҳирот таваллуд шуда, санъати мусиқиро аз Устод Шодӣ, Ғулом Шодӣ ва дигарон омӯхтааст. Ӯ аз илмҳои замонаш баҳравар буд. Дар пайравии Нақши Мавлавӣ оҳанги "Нақши Шахӣ"-ро эҷод кард, ки дар Ҳирот машҳур буд. Миршариф дар сурудани шеър низ истеъдоди баланд доштааст.
Шӯхии Бухороӣ

Шӯхии Бухороӣ (? — қарни) — шоир и форс-тоҷики доираи адабии Бухоро. Зиндагинома Дар Бухоро зиндагӣ кардааст. Намояндаи аҳли кору ҳунар аст. Муаллифи "Музаккиру-л-аҳбоб" дар бори Шӯхии Бухороӣ гуфтааст: "Мавлоно Шухӣ ба кафшдузӣ машҳур аст ва дар шухтабъӣ ҳамто надошта, қадам дар майдони балоғат ниҳода, ба ҷавгони фасоҳатгуӣ суханро мерабуда". Шоир дар маҳфилҳои адабии аҳли ҳунар фаъолона ширкат дошта, бештар ашъори ҳазломез гуфтааст. Дар ғазал, рубоӣ, қитъа ва ғайра ҳунарманд будааст. Дар ашъори парокандааш оҳангҳои шикваомез ба назар мерасанд. Намунаи ашъори ӯ: Дар воқеа дидам, ки шуда ёр парешон, Ҳастем аз ин воқеа бисьёр парешон, Шаб хурда маю рӯз ба ағьёр чу ҳар кас, Аз хона бурун омада дастор парешон. Шӯхӣ дуру май чанд ба даст ор, ки ҳастанд, Хубони ҷаҳон аз пайи динор парешон.
Яҳёи Себак

Муҳаммад Яҳё Себаки Нишопурӣ — шоир, нависанда, хаттот ва арӯздони форс-тоҷик. Зиндагинома Хоҷа Муҳаммад Яҳёи Себак, ки дар аввал Таффоҳӣ тахаллус мекард ва баъд онро ба Фаттоҳӣ бадал намуд, бо тахаллусҳои Асрорӣ ва Хуморӣ ҳам шеър мегуфтааст. Вай дар охирҳои асри дар Нишопур ба дунё омада, баъди гирифтани маълумоти ибтидоӣ ба Самарқанд меояд ва дар ин ҷо касби камол карда муддати зиёде он ҷо мемонад. Вай чандин навъи хаттро хуб навишта, дар арӯзу бадоеъи шеърӢ ва илмҳои дигар хеле моҳир будааст. Бо Улуғбек дӯст будааст. Дар Самарқанд "Ҳусн ва Дил"-ро, ки аввалан ба наср навишта буд, ба назм мекашад ва баъди итмоми он ба ватани худ баргашта, соли 1449 дар Нишопур вафот мекунад. Яҳёи Себак ба ғайр аз "Ҳусн ва Дил" ғазалиёти иборат аз се ҳазор байт маснавиҳои "Даҳома", "Таъбири хоб" низ доштааст. Китоби мансури ахлоқии ӯ "Шабистони хаёл" (соли таълифаш) хеле машҳур аст. Бо номи Асрорӣ ва Хуморӣ ҳам асаре бо услуби "Канз-ул-иштихо", аз осори Абӯисҳоқи Атъима доштааст. Ташбеҳи мутлақ Ташбеҳи измор Достони "Ҳусн ва Дил" Ин асар, ки аз рӯи қаҳрамонҳои асосияш Ҳусн ва Дил бо ин ном машҳур аст, аслан "Дастури ушшоқ" ном дошта, соли 1436 навишта шудааст. Асар тақрибан панҷ ҳазор байтро фаро мегирад. Баъди навишта шудани достони Яҳёи Себак ин мавзӯъ дар адабиёти мардуми Шарқи Миёна шуҳрат ёфта, дар пайравии он достонҳои зиёде навишта шудааст. Достони "Ҳусн ва Дил" достони рамзӣ буда, эҳсосоти инсонӣ ва сифатҳои маънавии он чун қаҳрамонҳо баромад мекунад.
Ҳасани Кошӣ

Мавлоно Ҳасан ибни Маҳмуди Кошонӣ, машҳур ба Ҳасани Кошӣ — шоир, нависанда ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи "Ҳафтбанд" ва "Иншо дар илму адаб".
Мавлоно Ҷалолиддин Балхӣ (Румӣ). Маснавии маънавӣ (Дастхат)

Мавлоно Ҷалолиддин Балхӣ (Румӣ). Маснавии маънавӣ (Дастхат) Мундариҷа Ин асар аз шаш дафтар иборат буда, маҳсули 10-12 солаи муаллиф мебошад. Он бо мақсади тарғиб намудани таълимоти тасаввуфӣ ва аҳли он эҷод карда шудааст. Китоб демагогияи хушку холӣ набуда, бисёр масъалаҳои муҳим: Яъне тарғиби илму дониш, дӯстию рафоқат, одоби сухангӯӣ ва ғайраҳоро пеш мегузорад. Вай ба забонҳои асосии Шарқу Ғарб тарҷума шудааст. Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Мавлоно Ҷалолиддин Балхӣ (Румӣ). Маснавии маънавӣ (Дастхат) дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. 1 Пайванди беруна.
Мавлоно Ҳимматии Ангуронӣ

Мавлоно Ҳимматии Ангуронӣ — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Мавлоно Ҳимматии Ангуронӣ дар рустои Ангурон аз шаҳристонҳои Маҳнишони Занҷон ба дунё омадааст. Ӯ дар замони Шоҳ Исмоили Сафавӣ барои тарвиҷи мазҳаби ташайюъ сафарҳое ба Имперотурии Усмонӣ доштааст ва дар Туркия ба поси ҳузури ӯ, беш аз 19 қадамгоҳ ба номаш барпо шудааст. Ӯ дар ниҳоят ба зодгоҳи худ баргашта ва пас аз вафот дар ҳамон ҷо мадфун гаштааст. Аз ӯ ҳудуди ҳафт ҳазор байт шеър дар се забони асосии арабӣ ва туркӣ боқӣ мондааст. Ашъори ӯ дар ду дафтари шеър ҳастанд, ки ҷилди нахуст шомили 2500 байт аст, ки дар бораи Алӣ ибни Абӯтолиб, имоми аввали шиъаён ва аҳли байт суруда шудааст. Ҳамчунин дафтари дуввум шомили 4500 байт дар қолабҳои ғазал ва қасида суруда шудааст.