ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абулфатҳи Сиҷзӣ

Абулфатҳи Сиҷзӣ ибни Аҳмад (тақрибан.) — шатранҷбоз, файласуф, мунаҷҷим ва риёзидон. Зиндагинома Абулфатҳи Сиҷзӣ аз шарҳи ҳоли худ хабар дода, мегӯяд: "Ман, ки Абулфатҳи Сиҷзиам, дар шатранҷ дасти тамом доштам ва аз он вақт, ки 15-сола будам, то кунун дар муддати 50 сол дар Хуросон, Ироқ, Ғазнин ва Ҳиндустон бигаштам ва ҳеч кас надидам, ки дар ин санъат беҳ аз ман донист ё бо ман баробарӣ тавонист". Маълум мегардад, ки Абулфатҳи Сиҷзӣ дар шоҳмотбозӣ аз забардастони замони худ будааст. Мероси адабӣ Муаллифи "Китоби шатранҷ". Нусхаи қадимии ин асар (бештар аз 300 саҳифаи) соли 1313 ҳазор дар Бухоро рӯнавис шудааст, ки он ҳоло дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст. Абулфатҳи Сиҷзӣ дар аввали китоб ақидаҳои фалсафию иҷтимоии худро баён намуда, дар хусуси фазилатҳое, ки шатранҷ дар асоси онҳо бино ёфтааст, ҳикматҳое, ки дар ин бозии зебо ниҳон аст, дар бораи одоби бозӣ ва ғайра мухтасар маълумот медиҳад. Инсон аз назари Сиҷзӣ Абулфатҳи Сиҷзӣ инсонро пурқиматтарини мавҷудоти олам дониста, омӯхтани бозии шатранҷро воситаи равшан кардани фикру зеҳн ва тақвияти ақлу дониши он мешуморад. Дар хусуси таърихи пайдоиши шатранҷ сухан ронда, устодон ва муқаддимони ин санъатро ном мегирад. ӯ дар асоси маъхазҳои қадимӣ ба чунин хулоса меояд, ки шатранҷ аз ихтирои ҳиндуён набуда, балки онро дар садаи ба Ҳиндустон аз Эрон бурда, тағйир медиҳанд ва дар он ҷо шатранҷи ҳиндӣ ба вуҷуд меояд, ки бо шашхол бозӣ карда мешудааст. Навъҳои шохмотбозӣ Абулфатҳи Сиҷзӣ дар бораи шоҳмотбозони замони худ ва олияҳои дида намешаванд ва дар асоси ахбори муаллифони Хуросон ва Мовароуннаҳр таҳрир ёфта, чигунагии бозии мардумони ин ноҳияро равшан мекунад. Чунончи, дар хусуси Абурайҳони Берунӣ, ки аз ҳамасрони ӯст, гуфтааст: "Хоҷа Ҳаким Абурайҳон, ки дар ислом ҳакиме чун ӯ набудааст, он чӣ ӯ дар арсаи шатранҷ сохта, ба ҷумлаи мардумон овардааст, некӯтар ва аҷибтар аз он ҳама, ки пеш аз вай будаанд ва қиссаест, ки ин аз ҷумлаи тилисмот аст".
Абулъало Абдулмӯъмини Ҷорутӣ

Сафӣ, Абулъало Абдулмуъмини Ҷорутӣ (? — қарни) — забоншинос, нависанда ва луғатнигори форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Туркия умр ба сар бурдааст. Фарҳанги тафсири забони форсӣ бо номи "Маҷмӯъату-л-фурс" аз таълифоти ӯ мебошад.
Абулъалои Солим

Абулъало Солим ибни Абдурраҳмон (1; зод. 742 43) — шоир ва нависанда и эронитабори арабинавис, котиби девони расоили халифаи уммавӣ Ҳишом ибни Абдумалик, тарҷумони достонҳои "Баҳроми Чӯбин" ва китоби "Рустаму Исфандиёр" аз паҳлавӣ ба.
Абулъалои Биҳиштӣ

Абулъалои Биҳиштӣ, маъруф ба Фахри Хуросон — фақеҳ ва риёзидон и форс-тоҷик, муаллифи "Рисолаи Биҳиштия" ва шарҳи "ал-Ғароизу-с-Сироҷия" 2 -и Сироҷуддини Саҷовандӣ.
Абулфутӯҳи Розӣ

Ҷамолуддин Абулфутӯҳ Ҳусайн ибни Аҳмади Нишопурӣ мулаққаб ба (1087, Рай — 1157 ё 1131, Рай) — яке аз намояндагони машҳури фалсафаи калом ва муфассири машҳури садаи. Зиндагинома Авлодаш аслан сокини шаҳри Рай буда, баъдан ба Нишопур муҳоҷират кардааст. Асару тафсирҳои бисёре дорад. Бино ба маълумоти сарчашмаҳо тафсирҳои машҳури Абдулфутӯҳи Розӣ "Рӯҳ-ул-ҷинон" ва "Шиҳоб-ул-ахбор" мебошанд. Дар тафсирҳояш бисёр масъалаҳоро аз нуқтаи назари фалсафаи калом шарҳ додааст. Фахруддини Розӣ дар "Тафсири кабир"-и худ аз асарҳои Абдулфутӯҳи Розӣ истифода кардааст. Ду ҷилди тафсири Абдулфутӯҳи Розӣ дар замони Музаффар – шоҳи Қоҷор ва се ҷилди дигараш дар аҳди Ризошоҳи Паҳлавӣ дар Эрон ба табъ расидаанд.
Абулъалои Ганҷавӣ

Низомуддин Абулъалои Ганҷавӣ (? — қарни) — шоир ва донишманди форс-тоҷик дар дарбори Шервониён. Зиндагинома Пас аз таҳсили улум ва расидан ба синни камолот ба хидмати намояндаи сулолаи Шервоншоҳиён Манучеҳр омад ва чун сардафтари шоирони муҳити адабии Шервон унвони маликушшуарроро соҳиб гашт. Инчунин тазкиранависон аз ӯ чун устоди Хоқонии Шервонӣ ва Фалакии Шервонӣ ёд кардаанд. Шоирони дарбор ба ӯ ҳасад мебурданд, дар назди ҳоким чун ифшогари рози давлат ба ӯ туҳмат карданд. Бар асари ин туҳмату иғвоҳо Абулъалои Ганҷавӣ аз дарбор ронда шуд. Девон доштааст, вале то ҳол дастрас нагардидааст. Аз пораҳои қасоид, ғазалҳо ва абёти боқимондааш бармеояд, ки шеърҳояш маъниву мазмуни баланд доранд. Дар онҳо мавзӯъҳои ҳасби ҳол, мадҳ, фахр, шикоят аз беадолатиҳои замона, панду андарз ва ғайраро дарёфт метавон кард. Абёти зерин аз ӯст:.
Абулъалои Шерозӣ

Абулъалои Шерозӣ, Абулъалои Форсӣ (Шероз — 1001) — пизишк ва дорусози форс-тоҷик, шогирди Абумоҳири Шерозӣ, муаллифи "Байён ва табйин".
Абулъалои Шӯштарӣ

Абулъалои Шуштарӣ — шоир ва адабиётшиноси форс-тоҷик. Зиндагинома Ҷузъиёти зиндагиномааш маълум нест. Шоирону адибони асрҳои аз ӯ чун шоири забардасту тавоно ёд кардаанд. Масалан, Манучеҳрӣ Абулъалои Шутариро дар як шеъраш аз ҷумлаи шоирони забардасти аҳди Сомониён ном бурдааст. Абулъалои Шутарӣ яке аз аввалин касонест, ки рисолаҳои адабиётшиносӣ таълиф кардааст. Бино ба ишораи Родуёнӣ, дар илми арӯз ба забони форсӣ-тоҷикӣ асаре таълиф карда будааст. Эҷодиёт Аз осори Абулъалои Шутарӣ то ҳол 19 байти дар фарҳанги Асадии Тусӣ ("Луғати фурс") ва "Тарҷумон-ул-балоға"-и Родуёнӣ сабтгардида дастрас шудаанд. Ду байт ба тарзи муаммо ба номи "Алӣ" дорад, ки ин нишонае аз қадимӣ будани муаммонависӣ мебошад. Абёти дигараш дар мавзӯъҳои ишқӣ, ситоиши май нигошта шудаанд. Абёти зерин намунае аз ашъори ӯст:.
Абулъатоҳия

Абулъатоҳия Исмоил ибни Қосим (1 2, -, Вилояти Карбало 2 — 826 1 ё 828 1 2, Бағдод) — шоир и қасидасаро, ғазалсаро ва мадҳиягӯи арабизабони эронинажод дар даврони халифа Маҳдии Аббосӣ.
Абулғозӣ Баҳодурхон

Абулғозихон — хони Хева, таърихнигор, шоир. Зиндагинома Дар Урганҷ ба дунё омада, дар ҳамон ҷо умр ба сар бурдааст. Соли 1645 аз тарафи узбакони Арал хон интихоб гашта, баъди муборизаҳои бисёри дохилӣ хони Хева гардид. Барои мустаҳкам намудани ҳокимияти худ бо туркманҳову қалмоқҳо ва хонигарии Бухоро муборизаҳои шадиде бурдааст. Соли 1663 тахтро ба писараш Анӯш супурд. Муаллифи китобҳои таърихии "Хонадони туркман" ва "Шаҷараи хонадони туркҳо" мебошад, ки маълумоти муфиде доир ба халқҳои туркман, узбак, қарақалпоқу қазоқ доранд. Асарҳои таърихии Абулғозихон ба забонҳои русӣ ва аврупоӣ тарҷума шудаанд.
Абулқосим (шоир)

Абулқосим (ном ва таваллуд номаълум) — шоир ва табиби тоҷик (асри 16). Зиндагинома Падараш Мавлоно Дарвеш Ҳусайнӣ табиби хосаи Алишери Навоӣ буд. Мувофиқи маълумоти "Музаккир-ул-аҳбоб"-и Нисорӣ Абулқосим ҷузъиёти илми тиб ва дигар илмҳои расмии даврашро аз худ карда буд. Баробари ин Абулқосим дар шоирӣ даст дошта, дар навъҳои гуногуни адабӣ шеър мегуфтааст. Аз осораш намунаҳои кам тавассути тазкираи Нисорӣ боқӣ мондаанд. Абёти зерин аз ӯст: Надорӣ боварам, эй лоларухсор, Ки гаштам дар ғами ишқи ту бемор. Баски девонаам аз ҳаҷри рухи ёр имшаб, Мекунам нолаву фарёд мани зор имшаб.
Абулқосим Абдуллоҳи Кошонӣ

Абулқосим Абдуллоҳи Кошонӣ — нависанда ва таърихнигор и форс-тоҷик, дӯсту шогирди Рашидуддин Фазлуллоҳи Ҳамадонӣ ва муаллифи "Зубдату-т-таворих".
Ибни Абисодиқ

Абулқосим Абдурраҳмон ибни Алӣ ибни Абисодиқи Нишопурӣ — файласуф ва пизишки машҳури форс-тоҷик, шогирди Ибни Сино ва устоди Исмоили Ҷурҷонӣ. Таълифот Абулқосим Абдурраҳмон ба асарҳои Ҷолинус "Китобу-л-манофеъ-ил-аъзо" ("Китоб доир ба манфиати узвҳои инсон"), Ҳусайн ибни Исҳоқ "Китобу-л-масоил фи-т-тиб" ("Китоби масъалаҳои тиб"), Буқрот "Китобу-л-фусул" ("Китоби фаслҳо") ва "Китобу-т-тақдимату-л-маърифат" ("Китоб дар бораи пешогоҳӣ") шарҳ навиштааст. Ба ғайр аз шарҳҳои мазкур, асарҳои фалсафӣ низ дорад, ки яке аз онҳо "Ҳалу-ш-шукуки-р-Розӣ ало кутуби-л-Ҷолинус" мебошад.
Абулқосим Бобур

Абулқосим Бобур, (1422, Ҳирот – 1457, Машҳад) — ҳокими Хуросон (1449 – 1457), аз сулолаи Темуриён, писари Бойсунқур, набераи Шоҳрух, бародари хурдии Улуғбек. Ҳукмронӣ Баъд аз фавти Бойсунқур писаронаш Султон Муҳаммад, Алоуддавла ва Абулқосим Бобур дар хонаи бобояшон Шоҳрух (вафот 1447) тарбия гирифтанд. Баъд аз фавти Шоҳрух барои ба даст овардани тахти шоҳӣ байни наберагон талоши молу мулк сар шуд. Абулқосим Бобур дар ҷанги сари тахт ғолиб баромада, соли 1449 Хуросон ва моҳи феврали ҳамон сол Ҳиротро тасарруф намуд. Соли 1454 ба Самарқанд лашкар кашида онро муддати чиҳил рӯз дар иҳота нигоҳ дошт. Сипас бо Султон Абусаид сулҳ баста ба Ҳирот баргашт. Абулқосим Бобур ба адабиёт дилбастагӣ дошта ба форсӣ шеърҳо ҳам навиштааст.
Абулқосим Зайнуссолиҳин

Абулқосими Зайнуссолиҳин — фақеҳи ҳанафимазҳаб, донишманд ва шореҳи форс-тоҷик, муаллифи "Мухтасару-л-Қудурӣ".
Абулқосим Бишри Ёсин

Абулқосим Бишри Ёсин — ориф, зоҳид, суфӣ, шоир ва муҳаддиси номвари форс-тоҷик, устоди Абусаиди Абулхайр.
Абулқосим Касир

Абулқосим Касир — дабир ва вазири султон Масъуди Ғазнавӣ. Насаб аз аъён ва ашрофи Хуросон дошт. Ҷадди бузургаш ба исми Касир дар хидмати Абулҳасани Симҷурӣ ва раҳбари қабоиле буд. Амирони сомонӣ борҳо саъй карданд, то ӯро мустақиман ба хидматашон дароваранд. Номи Абулқосим Касир такроран дар китоби "Таърихи Байҳақӣ" сабт шудааст. Дар ибтидо ӯ яке аз коргузорони дарбор ва аз наздикони султон Маҳмуди Ғазнавӣ буд, сипас соҳибдевони Хуросон таъйин гардид. Баъдҳо вазири султон Масъуд шуд. Абулқосим Касир саъй кард то истиқрор ва устувории давлати Ғазнавиёнро ҳифз намояд, аммо тавтеаҳо ва худхоҳиҳои шоҳзодагон, дарбориён ва уммоли девони давлатӣ ва амирони маҳаллӣ мисли ҳамеша нагзоштанд, то коре ба анҷом бирасад.
Ибни Ҷомеъ

Исмоил ибни Абдуллоҳ ибни Мутталиб, маъруф ба Ибни Ҷомеъ — мусиқидон, хонанда, навозанда ва мусаннифи форс-тоҷик. Зиндагинома Сознавозӣ ва овозхониро аз падар омӯхта, баъдан барои такмили касб ба марказҳои мадании он давр — Макка, Мадина, Димишқ, Бағдод, Мавасил сафар кардааст. Ибни Ҷомеъ бештар ба сабки қадимӣ пайравӣ намуда, ба матнҳои арабӣ оҳанги форсӣ мебаст. Ӯ бо хонадони ромишгарони эронитабор Залзали Розӣ, Иброҳим ва Исҳоқи Мавсилӣ, Нашити Форсӣ ва дигарон ошноӣ пайдо карда, дониши мусиқӣ ва адабиву назариашро такмил дод. Дар ҳунари овозхонӣ ба Иброҳими Мавсилӣ ва Исҳоқи Мавсилӣ ихлосу иродати ҳунарӣ дошт ва сабки иҷроии онҳоро бо таҷдид идома медод. Ӯ бо сулолаи ромишгарони эронитабори Бағдод рақобати ҳунарӣ ҳам дошт ва охируламр рӯ ба Андалусия оварда, ба дарбори Абдурраҳмони Доҳилӣ дохил шуд ва то охири умр он ҷо монд. Ибни Ҷомеъ дар мактаби Андалусия (Қуртуба) муштариёни бисёре пайдо карда, сабки анъанавии Хуросониро ба сабки мусиқии ҳамондавраи маҳаллӣ омезиш дод. Таълифот Ибни Ҷомеъ дар илми мусиқӣ рисолае бо номи "Китобу-л-мунтахабу-л-ағонӣ" ("Мунтахаби сурудҳо") таълиф намудааст, ки роҷеъ ба сурудҳои он давр ва санъати иҷрокунандагӣ маълумоти муҳим медиҳад.
Маҳмуди Замахшарӣ

Абулқосим Маҳмуд ибни Умар Замахшарӣ (март 1075 1 2 3, Замахшар, Вилояти Дашогуз — 12 июн 1144, Куния-Урганҷ, мулаққаб ба Ҷоруллоҳ ва Фахри Хоразм) — мутакаллими муътазилӣ, фақеҳи ҳанафӣ, муфассир, забоншинос, адиб, шоир ва хатиби форс-тоҷик. Зиндагинома Таҳсилоти ибтидоиро дар Хоразм, дар назди падар ва дигар олимони диёри худ — Абумузар ибни Ҷарир аз-Заббии Наҳвии Исфаҳонӣ, Алӣ ибни Музаффари Нишопурӣ, Шайхулислом Абумансур Насри Ҳорисӣ, Абусаъид Шаққонӣ ва дигарон фаро гирифтааст. Замахшарӣ аз муътазилиён, ки бинобар таъқиби Аббосиён ба Хоразм паноҳ бурда буданд, мазҳаби эътизолро омӯхт ва дар муддати андаке яке аз бузургтарин намояндагони ин мактаб гардид. Лақаби "Ҷоруллоҳ" ("Ҳамсояи хонаи Худо")-ро бинобар муддати зиёд дар канори Қаъба буданаш ба ӯ додаанд. Дар овони кӯдакӣ пои шикастаашро бурида, ба ҷои он пои чӯбин насб карда буданд. Падари Замахшарӣ хост, ки ӯ касби дӯзандагиро омӯзад ва аз ин роҳ рӯз гузаронад, вале Замахшарӣ ба Гурганҷ рафт. Ба туфайли хатти зебои худ тавонист дар Гурганҷ зиндагиашро пеш барад. Дар ин ҷо устодаш аз -Заббӣ на танҳо сарфу наҳв ва адабиёти арабиро ба ӯ омӯзонд, балки ӯро аз ҷиҳати моддӣ низ дастгирӣ намуд. Замахшарӣ аз ал — Хайётӣ илми фиқҳ, аз Рукнуддин Маҳмуд ал-Усулӣ ва Абумансур илоҳиётро омӯхт, вале баъдтар ду устоди охираш шогирди ӯ дар илми тафсир шуданд. Замахшарӣ то синни беш аз чилсолагӣ бо подшоҳону вазирон ва аҳли дарбори Хоразмшоҳиён муошират дошт. Соли 1118 Замахшарӣ бемории хатарнокеро аз сар гузаронида, баъди ин тарзи ҳаёташро дигар кард; ба гӯшанишинӣ ва зуҳду тақво пардохта, ба дастгӯии шогирдон ва фаъолияти адабӣ машғул шуд. Ду бор ба ҳаҷ рафта, ҳар дафъа муддати чанд сол дар Макка ва Мадина иқомат кард. Дар бозгашт аз Бағдод ва Димишқ ва дигар шаҳрҳо дидан карда, бо донишмандони забардасти он даврон (Домғонӣ, Ибн аш-Шаҷарӣ, ал-Ҷаволиқӣ) мулоқоту баҳсҳои илмӣ доир кард. Чандаке аз забоншиносону адибон ва мутакаллимони шаҳрҳои Мовароунаҳру Хуросон шогирдони Замахшарӣ буданд: Абулмуайд ал-Муваффақ ибни Аҳмади Маккӣ (мулаққаб ба "Беҳтарин хатиби Хоразм") Абдураҳим ибни Умари Тарҷумонӣ, Муҳаммад ибни Абулқосим Байҷуки Баққолӣ ва дигарон. Аз ӯ осори арзишманде боқӣ мондааст. Дар "Донишномаи адаби форсӣ" 41, "Райҳонату- л- адаб" 38, "Муъҷаму- л- удабо" 49 ва дар "Ал-Масоилу-л-эътизолия фӣ тафсири-л-Кашшоф ли-з-Замахшарӣ" 45 асари Замахшарӣ қайд шудаанд. Маъруфтарин асари Замахшарӣ тафсири "Ал-Кашоф" мебошад.
Маҳмуди Дабусӣ

Абулқосим Маҳмуд ибни Маймуни Дабусӣ — фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, писари Абулфатҳи Дабусӣ. Зиндагинома Абулқосим Маҳмуд ибни Маймуни Дабусӣ дар таълими фиқҳ бо Абусаъди Самъонӣ (муаллифи "Китобу-л-ансоб") шарикдарс будааст.
Абулқосим Фирдавсӣ (деҳа, н. Ҷайҳун)

Абулқосим Фирдавсӣ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ваҳдати миллӣи ноҳияи Ҷайҳун. Аз Абулқосим Фирдавсӣ то маркази ҷамоат 3 км, то маркази ноҳия 12 км. Аҳолиаш 1492 нафар, тоҷикон.
Абулқосим Ҳасан ибни Ҳабиби Нишопурӣ

Абулқосим Ҳасан ибни Ҳабиби Нишопурӣ — қорӣ, воиз, муфассир, муаррих ва наҳвии шофеъимазҳаб, муаллифи "Тафсиру-л-нишопурӣ-ал-қадим" ё "Тафсири Қуръони маҷид" ва "Ақоиду-л-маҷонин".
Ҷунайди Бағдодӣ

Абулқосим Ҷунайд ибни Муҳаммади Бағдодӣ (1, Бағдод 2 — 13 апрел 910 ё 909 2, Бағдод — ориф, сӯфӣ, зоҳид ва фақеҳи форс-тоҷик, асосгузори равияи ҷунайдия, муаллифи "ас-Сир фӣ анфоси суфия", "Давоу-л-арвоҳ", "Китобу-л-фано", "Китобу-л-мисоқ".
Абулқосим Фирдавсӣ. «Шоҳнома» (Дастхат)

Абулқосим Фирдавсӣ. "Шоҳнома" (Дастхат) Мундариҷа Фирдавсии бузург барои эҷод намудани "Шоҳнома"-и худ умри зиёдаашро сарф карда соли 401ҳ1010м онро ба итмом расонидааст. Асар аз муқаддима ва чаҳор қисми асосӣ иборат аст. Достон тақрибан 60 ҳазор байтро дар бар мегирад. Ғояи асосии ин асар даъвати халқ ба якдилӣ, тарғиби шоҳ ба некӣ кардан ба аҳли меҳнат, омӯхтани илму ҳунар ва ғайраҳост. Тақризҳо Донистаниҳо Китоби Абулқосим Фирдавсӣ. "Шоҳнома" (Дастхат) дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон маҳфуз аст. 1 Пайванди беруна.
Ҳакими Самарқандӣ

Ҳаким Абулқосим Исҳоқи Самарқандӣ, Ҳакими Самарқандӣ — ҳаким, мутакаллим 1, сӯфӣ ва олими ҳанафимазҳаби Мовароуннаҳр, пайрав ва шогирди Абумансури Мотуридӣ. Ӯ бо фармони амир Исмоили Сомонӣ рисолаи "ас-Саводу-л-аъзам"-ро навишт.
Унсурӣ

Абулқосим Ҳасан ибни Аҳмади Унсурӣ (ё 970, Балх, вилояти Балх — 1039, Ғазнӣ) — ҳаким ва шоири қасидасарои форс-тоҷики даврони Ғазнавиён, аввалин маликушуарои расмӣ дар адабиёти тоҷик. Зиндагинома Абулқосим Ҳасан ибн Аҳмад Унсурӣ аслан балхӣ буда, тахаллусаш Унсурӣ аст. Дар бораи хаёташ маълумоти кофи нест. Вай дар Балх дар байни солҳои ба дунё омадааст. Ба дарбори Ғазнавиён роҳ ёфта, яке аз дӯстони наздики султон Маҳмуд гардида, тахаллуси "Маликушшуаро"-ро гирифтааст. Вай дар ҷавони забони арабӣ, мантиқ ва илмҳои замонашро омӯхтааст. Соли вафоти Унсурӣ ба 1040-1050 ба пош хурдани сулолаи Ғазнавиён рост меояд. Эҷодиёти шоир Эҷодиёташ уро ҳамчун шахси донишманди замони худ муаррифи мекунад. Девонаш аз 30 000 байт иборат буд, ки 2500- тоаш то замони мо расидаанд. Ба дарбори султон Махмуд танхо шоироне рох меёфтанд, ки хамфикрони Унсури буданд. Касидаҳои зиёди ӯ дар бораи галабаҳои султон Махмуд мебошанд. Унсури дар эҷодиёташ лашкаркашии султон Махмудро ба Ҳиндустон барои ба даст овардани тилои зиёд тасвир кардааст. Баъди вафоти султон Махмуд Унсури "нутки таърифи" тайёр мекунад. Аммо дар нуткаш аз марги султон Махмуд он кадар ёдрас нашуда, бештар шохи оянда султон Масъудро таърифу тавсиф менамояд. Унсурӣ чанд достони ошиқонаеро аз қабили "Вомиқу Узро", "Сурхбут ва Хингбут", "Шоҳбар ва Айнулҳаёт" ба назм даровардааст, ки аз онҳо чанде абёти пароканда то замони мо расидаасту халос. Аз "Вомиқ ва Узро" то имрӯз 515 байт ба даст даромадааст. Эҷодиёташ уро ҳамчун шахси донишманди замони худ муаррифи мекунад. Девонаш аз 30 000 байт иборат буд, ки 2500- тоаш то замони мо расидаанд. Ба дарбори султон Махмуд танхо шоироне рох меёфтанд, ки хамфикрони Унсури буданд. Касидаҳои зиёди ӯ дар бораи галабаҳои султон Махмуд мебошанд. Унсури дар эҷодиёташ лашкаркашии султон Махмудро ба Ҳиндустон барои ба даст овардани тилои зиёд тасвир кардааст. Баъди вафоти султон Махмуд Унсури "нутки таърифи" тайёр мекунад. Аммо дар нуткаш аз марги султон Махмуд он кадар ёдрас нашуда, бештар шохи оянда султон Масъудро таърифу тавсиф менамояд. Унсурӣ чанд достони ошиқонаеро аз қабили "Вомиқу Узро", "Сурхбут ва Хингбут", "Шоҳбар ва Айнулҳаёт" ба назм даровардааст, ки аз онҳо чанде абёти пароканда то замони мо расидаасту халос. Аз "Вомиқ ва Узро" то имрӯз 515 байт ба даст даромадааст. Намунаи ашъор.
Абулқосими Абрешимӣ

Абулқосим Шерборики Абрешимӣ — муҳаддис, фақеҳ ва донишманд и форс-тоҷик, илми ҳадисро дар назди падарбузурги худ омӯхтааст.
Абулқосими Антокӣ

Абулқосим Алӣ ибни Аҳмади Антокӣ (1;? — 986) — риёзидон ва дӯсти наздики Азудуддавлаи Дайламӣ, муаллифи "Тафсири Уқлидус".
Абулқосими Бармакӣ

Абулқосими Бармакӣ, Аббос ибни Муҳаммад (? — 998 999) — вазири дарбори Оли Сомон дар аҳди амир Абулҳорис Мансур ибни Нӯҳ (ҳукмр. с-ҳои). Зиндагинома Дар бораи вазирии Абулқосими Бармакӣ иттилооти кофӣ дар даст нест. Аз нисбааш маълум аст, ки насаб аз хонаводаи маъруфи Бармакиён дорад. Ҳангоме ки амир Мансури Сомонӣ ба хотири вазир Барғашӣ бо Фоиқ дуруштӣ намуд, бузургони Бухоро барои ислоҳи равобити Мансур ва Фоиқ, вазир Барғаширо бо маслиҳат ба Ҷузҷон фиристоданд ва вазоратро ба Абулқосими Бармакӣ доданд. Абулқосими Бармакӣ саъй карда то аз таназзули давлати Сомониён ҷилавгирӣ намояд, вале муваффақ нашудааст. Ӯро муаррихон ба унвони марди фозил ва аммо бахил тавсиф кардаанд. Чунончи, гуфта шудааст, ки вай дар пардохти атоё ва мавоҷиби дарбориён сахтгириҳои аз ҳад зиёд менамуд ва бад-ин иллат ғуломони турк ӯро ба қатл расондаанд.
Абулқосими Бонҷин

Абулқосими Бонҷин, ё Булқасм ибни Бонҷин — сипаҳсолори Оли Зиёр дар замони Мардовиҷ, ҳокими Табаристону Гургон. Ибни Асир номи ӯро ба гунаи "Булқасм ибни Бонҷин" меорад 1. Мардовиҷ, к и с олҳои 927-935 ҳукмронӣ кардааст, нахуст фармондеҳи лашкари Асфор ибни Шерӯя - ҳокими Гургон аз ҷониби Наср и. Аҳмади Сомонӣ буд, вале дар соли 928 бар Асфор хуруҷ кард ва ӯро кушт. Пас аз чира шудан бар Қазвин, сӯи Рай рафт, сипас ҳамадон, Канговар, Динавар, Яздгирд, Қум, Кошон, Исфаҳон в а ш аҳрҳои дигарро ба зери тасарруфи хеш даровард. Чун нерӯманд шуд, ба тамаллуки Табаристону Гургон тамаъ кард ва ин ду дар дасти Мокон ибни Кокӣ буд. Бар Мокон лашкар кашид ва пирӯз гашт. Мокон ба Хуросон гурехт. Мардовиҷ Абулқосими Бонҷинро дар он сарзамин амир таъйин кард. Ибни Асир ӯро далеру некрой ва хирадманд тасвир мекунад 1. Мардовиҷ худи ҳамон сол Гургонро низ ба тасаллути хеш медарорад ва ҳокимияти онро ҳам ба Абулқосими Бонҷин вомегузорад. Мардовиҷ пас аз он ба Исфаҳон бармегардад. Абулқосими Бонҷин дар соли 935 ба таври фоҷиавӣ ҳалок мешавад. Ӯ барои чавгонбозӣ аз Гургон беруни шаҳр мебарояд ва аз асп афтода ҳалок мешавад.
Абулқосими Дабусӣ

Абулқосим Алӣ ибни Абуяъло ибни Зайди Дабусӣ (? — 1089, Дабусия) — фақеҳи шофеъӣ ва устоди мадрасаи "Низомия"-и Бағдод. Зиндагинома Нисбаи ӯ аз Дабусия – номи шаҳраке, воқеъ дар миёни Бухоро ва Самарқанд гирифташудааст. Дар 1089 барои тадрис дар "Низомия"-и Бағдод ворид шуд 1 ва маҷлис оросту ва уҳдадори таълим шуд. Дар илмҳои фиқҳ, усул, мунозара ва адаб саромади замон будааст.
Абулқосими Гургонӣ

Шайх Абулқосими Гургонӣ — ориф, зоҳид, суфӣ ва донишманди форс-тоҷик, муриди Абуусмони Мағрибӣ.
Абулқосими Динаварӣ

Абулқосими Динаварӣ, Абдуллоҳ ибни Абдурраҳмон (соли таваллуд номаълум — вафот 1000) — шоир ва адиби Фаъолияти эъҷодӣ Аз зодгоҳаш Диновар (шаҳре дар Эрон) солҳои 80 садаи ба Бухоро омад ва зиндагиву фаъолияташ дар ҳамин ҷо идома ёфтааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабию таърихӣ (масоли, "Ятимат-уд-даҳр"-и Саолибӣ) Абулқосими Диноварӣ яке аз шуаро ва котибону коргузорони маъруфи дарбори Сомониён буд. Дар масоили гуногуни адаб беш аз 30 ҷилд асар навишта будааст. Дар тазкираи Саолибӣ ва тазкираҳои дигар беш аз 90 байт аз ашъори Абулқосими Диноварӣ фароҳам омадаанд, ки онҳо шеърҳо дар жанри мадҳия, васф, ҳаҷв, шикоят аз пирӣ ва фарзандон, ки дар пиронсолӣ ба падар шафқат надоранд ва ғайра мебошанд. Васфияҳои Абулқосими Диноварӣ дар бораи себ, анор ва анвои дигари меваҷот, ки дар фаро расидани Меҳргон зеби хон мешаванд, китоб чун дӯсти вафодору мусоҳиби инсон басе ҷолибанд. Абулқосими Диноварӣ дар ашъораш аз санъатҳои бадеӣ – ташбеҳ, истиора, тавсиф ва ғайра истифода кардааст. Адабиёт Саолибӣ, Ятимат-уд-даҳр фӣ маҳосин аҳл-ал-аср, ҷ-ҳои 1 – 6, Бейрут,.
Абулқосими Займунӣ

Абулқосим Абдулазиз ибни Абунаср Аҳмад ибни Муҳаммади Займунӣ — фақеҳи шофеии асри 11. Зиндагинома Аз шахсиятҳои маъруф ҳадис шунидааст. Ҳофиз Абдулазиз ибни Муҳаммад ан-Нахшабӣ (фавт 1065) аз З. ҳадис ривоят карда, дар "Муъҷам" ӯро аз ҷумлаи шайхҳои худ ном мебарад. Нисбаи ӯ баргирифта аз номи деҳаи қадимии Займун, воқеъ дар масофаи 2,5 фарсах аз Бухоро ба самти Пайканд аст. Дар маъхазҳо бо нисбаи "Бухорӣ" низ ёд шудааст.
Абулқосими Молинӣ

Абулқосими Молинӣ (январ 1065, Ҳирот — 18 июл 1146) — фақеҳ, ориф, муҳаддис ва донишманд и хуросонӣ.
Абулқосими Розӣ

Абулқосими Розӣ — надим ва хидматгузори Оли Сомон, ки дар Нишопур мансабе доштааст.
Абулқосими Табарӣ

Абулқосим Исмоили Табарӣ — муҳаддис, фақеҳ ва донишманд и форс-тоҷики табаристонӣ, намояндаи хонадони Самъонӣ.
Абулқосими Насрободӣ

Абулқосим Иброҳим ибни Муҳаммади Насрободӣ — донишманди ислом, муҳаддис ва яке аз бузургони сӯфияи Хуросон 1, устоди Абуалии Даққоқ.
Абулқосими Самъонӣ

Шиҳобуддин Абулқосим Аҳмад ибни Мансури Самъонӣ (— 11 июн 1140) — фақеҳ, муфтӣ, шоир ва суханвари форс-тоҷик аз хонадони Самъонӣ, писари Абулмузаффари Самъонӣ, муаллифи "Руҳу-л-арвоҳ фӣ шарҳи асмои-л-малики-л-фаттоҳ".
Абулқосими Рамлӣ

Абулқосими Рамлӣ (1, Сарахс — 1143) — муҳаддис ва донишманди форс-тоҷик.
Мирзои Қумӣ

Абулқосими Қумӣ ибни Муҳаммад, маъруф ба Мирзои Қумӣ — фақеҳ, муҷтаҳиди шиъа, усулӣ, шоир, хушнавис ва донишманди эронӣ. Зиндагинома Пас аз таҳсили улуми давр дар Ироқ ба Қум баргашт ва дар ин ҷо зиндагиву эҷод мекард. Ба ду забон — форсиву арабӣ оид ба фиқҳ, калом, ҳикмат, маонӣ ва ғ. асарҳои бисёри манзуму мансур эҷод кардааст. Яке аз асарҳои манзумаш — "Саволу ҷавоби Мирзои Қумӣ" дар замони зиндагии муаллиф шуҳрат ёфта буд. Рисолаҳои Абулқосими Қумӣ "Қавонин", "Ғаноим", "Муршиду-л-авом" то ҳол аҳамияти худро гум накардаанд ва мавриди омӯзиши олимони эронӣ қарор доранд. Аз Абулқосими Қумӣ девони ашъор шомили 5 ҳазор байт боқӣ мондааст.
Абулҳасан Алавии Ҳамадонӣ

Абулҳасан Алавии Ҳамадонӣ — муншӣ ва хидматгузори амир Мансур ибни Нӯҳ, ки дар мавриди муросилоти байни ӯ ва Маҳмуди Ғазнавӣ нақши бузург дошт.
Владимир Абулҳаев

Владимир Абулҳаев (Абулҳаев Владимир Ҷалолович августи 1948, Панҷакент) — кимиёдон, доктори илмҳои химия, профессор, академики Академияи Нию-Ёорк. Зиндагинома Хатмкардаи Донишкадаи политехникии Киев. Аз соли 1974 дар Институти химияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият дошта, аз ходими хурди илмӣ то ба дараҷаи муовини директор оид ба илм расидааст. Дар Донишгоҳи техникии Тоҷикистон низ ба донишҷӯён дарс мегӯяд. Перомуни технологияи истеҳсолоти металлургӣ, синтези пайвастҳои нави дорои хосиятҳои нимноқилӣ ва магнитӣ, назарияи ҷараёнҳои гидрометаллургӣ, металлҳои ранга тадқиқот анҷом додааст. Муаллифи 180 асари илмӣ ва 10 ихтироъ мебошад. Таҳти роҳбарии ӯ 5 нафар рисолаи номзадӣ дифоъ намудаанд. Осор.
Абулҳайсами Гургонӣ

Абулҳайсами Гургонӣ Хоҷа Аҳмад ибни Ҳасан. Зиндагинома Абулҳайсами Гургонӣ дар овони ҷавонӣ ба омӯхтани илму ҳикмати замони худ таваҷҷуҳи зиёд дошта, шеърро некӯ месурудааст. Носири Хусрав дар асари худ "Ҷомеъ-ул-ҳикматайн" ӯро ба некӣ ёд кардааст. Аз ашъори ӯ як қасида пайдо гардидааст, ки ақидаҳои фалсафию ирфонии Абулҳайсами Гургониро ифода мекунад. Носири Хусрав ба ин қасида шарҳ навишта, шоир Абусаиди Нишопурӣ шарҳи абёти онро дар китоби алоҳидае ҷой додааст.