ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Муҳаммад ибни Абубакри Самарқандӣ

Муҳаммад ибни Абубакри Самарқандӣ — фақеҳ, ҳуқуқдон ва нависанда и форс-тоҷик, муаллифи "Шариъату-л-ислом ила-л-дору-с-салом". Зиндагинома Доир ба ҷараёни зиндагиаш маълумотҳо каманд.
Муҳаммад ибни Алии Шабонкораӣ

Муҳаммад ибни Алии Шабонкораӣ — таърихнигор, нависанда ва донишманди форс-тоҷик. Зиндагинома Хидмати Хоҷа Риёсуддини писари Рашидуддини Фазлуллоҳро адо мекард. Қасоиди мадҳие ба ӯ бахшидааст. Соли 1333 ба таълифи китоби таърихи башар сар кард. Онро соли 1335 анҷом дода ба Риёсуддин пешкаш кард, то ӯ онро ба Абӯсаид — подшоҳи муғул бирасонад, вале Абӯсаид вафот кард ва китоби Муҳаммад ибни Алӣ дар натираи задухурде аз байн рафт. Муҳаммад ибни Алӣ китобро аз нав таълиф кард ва онро "Маҷмаъ-ул-ансоб" номид. Ин асар таърихи умумист, ки воқеоти то охири подшоҳии Абусаид рӯйдодаро дар бар мегирад. Маълумоти дар бораи баъзе силсилаҳои подшоҳӣ овардан Муҳаммад ибни Алӣ дар таърихҳои дигар ба назар намерасанд. Аз ин китоб ду таҳрир — яке нусхаи ҳаҷман хурд ва дигар нухсаи комилтар то замони мо расидааст, ки дар Ленинград ва инчунин китобхонаҳои Бодлеану Кембриҷ (Алглия) маҳфузанд.
Ҳосиби Табарӣ

Муҳаммад ибни Айюб Ҳосиби Табарӣ — риёзидон ва ахтаршинос и эронӣ. Зиндагинома Ӯ аз мардуми Табаристон буд. 1 ва дар рӯзгори Алпарсалон ва Маликшоҳи Салҷуқӣ мезист. Ҳосид бештари умрашро дар зодгоҳи худ гузаронид. Китобҳои "Шуморнома" ва "Мифтоҳу-л-муъомилот" аз ӯ шинохта шудаанд. "Мифтоҳу-л-муъомилот" китобе дар ҳисобу ҳандасаи муқаддамотӣ ва амалӣ аст. Ин китоб дар соли 1349 ш., бо муқаддима ва ҳавошӣ ба кӯшиши Муҳаммадамини Риёҳӣ тавассути Бунёди фарҳанги Эрон ба чоп расид.
Муҳаммад ибни Аҳмади Беғамӣ

Муҳаммад ибни Аҳмад Тоҳирии Беғамӣ — ровӣ 1, ноқил ва аз достонгузорони форс-тоҷик, муаллиф ва ровии достони "Фирӯзшоҳнома".
Муҳаммад ибни Аҳмади Насафӣ

Муҳаммад ибни Аҳмади Нахшабӣ (Насафӣ) (? — 94344, Бухоро) — мутакаллим ва мубаллиғи исмоилӣ, пешвои ҳаракати қарматия дар Мовароуннаҳр.
Шамси Табрезӣ

Муҳаммад ибни Алӣ ибни Маликдоди Табрезӣ машҳур ба Шамси Табрезӣ, — ориф, сӯфӣ, мутакаллим ва донишманди форс-тоҷик, пири рӯҳонии Ҷалолуддини Балхӣ. Зиндагинома Шамси Табрезӣ аз ҷавонӣ ба тасаввуф майл намуда, ҳини сайру сафар бо бузургону пешвоёни маънавии шаҳру кишварҳои атрофи Эрон вохӯрду бо таълимоташон ошно шуд. Шамси Табрезӣ гоҳо аз чорчӯби қоидаву завобит по фаро мениҳод ва расми масҷиду хонақоҳро мешикаст. Шамси Табрезӣ ва Ҷалолуддини Балхӣ Шамси Табрезӣ бо Ҷалолуддини Балхӣ дидор карда, ба ҷаҳонбинии ӯ таъсири шигирф расонид. Соли 642, ки Шамси Табрезӣ ба Қуния омад ва ошноӣ бо ӯ сарнавишти ин муфтиву мударриси ҷавони Қунияро, ки худ шогирдону муридони бисёр дошт, дигаргун кард. Ин дарвеши шӯридаи бесару сомон, ки ба сабаби чаҳонгардиҳои хеш Шамси паранда хонда мешуд, дар ин айём бо кулоҳи сиёҳу ҷомаи жандаи қаландаронаи хеш ба Қуния даромада буд ва дар хони шакарфурӯшон хона гирифта буд. Достони бархӯрди ӯ бо Ҷалолуддини Балхӣ, ки зоҳиран як бор низ вайро дар Димишқ дида буд, дар китобҳо бо каромоти шигифти боварнакарданӣ омехта аст. Ин қадар ҳаст, ки вай таваҷҷӯҳи Мавлоноро аз истиғроқ дар баҳсу дарс ба истимрор дар завқу кашф кашонид ва беҳосилии илмеро, ки аз қилу қоли мадраса ҳосил мешуд, бар вай намоён кард. Суҳбати Шамс, ки мақолоти ӯ ҳокӣ аз жарфбиниҳову нуктасанҷиҳои ӯст, Мавлоно Ҷалолуддини Балхиро чунон маҷзуб кард, ки кори дӯстии вай бо Шамс ба навъе шефтагӣ мунҷар гашт ва Мавлавиро, ки марди баҳсу дарсу ваъз буд, дар чиҳилсолагӣ муаллими ишқи вай шоирӣ омӯхт. Ин нуктаву тағайюре, ки дар аҳволи муфтиву мударриси маҳбуби Қуния падид омад, шогирдону муридони вайро бо Шамс душман кард. 1 Кӯтаҳбинон Шамсро соҳиру ҷодугар мехонданд. Соли 1246 Шамси Табрезӣ ба оҳанги ранҷиш Қунияро муддате тарк кард. Пас аз чанде боз омад. Вале соли 1248 аз Қуния абадан ғайб зад ё ба ривояте ба кушта шуд. Суханони дар маҷолису мавоқеи мухталиф фармуда ӯро муридон гирдоварӣ кардаанд, ки ба номи "Мақолоти Шамс" маъруф аст.
Муҳаммад ибни Баъис

Муҳаммад ибни Баъис — шоир ва донишманд, фармондори арабтабори Маранд дар замони хулафои Аббосӣ, яке аз нахустин шоиронест, ки ба ду забон — форсӣ ва арабӣ шеър гуфтаст. Зиндагинома Ватани Муҳаммад ибни Баъис Эрони Ғарбист. Вай ба сафи шӯришгарони зидди арабҳо, ки сардораш Бобак буд, дохил шуд, вале баъдтар ба ӯ хиёнат карда, ба тарафи муқобилони Бобак гузашт. Пас аз чанде худаш бар зидди халифа Мутаваккил шӯриш бардошт, вале шикаст хурда асир афтод. Намунаи шеърҳои арабии Муҳаммад ибни Баъис 12 байте мебошад, ки Табарӣ дар "Таърих-ур-русул ва-л- мулук" овардааст. Табарӣ китоберо ҳамчун санад ном мебарад, ки муаллифи он аз кӯҳансолони шаҳри Мароға шеърҳои форсии Муҳаммад ибни Баъисро шунида будааст. Ҳамон кӯҳансолон нақл мекардаанд, ки Муҳаммад ибни Баъис ҷасуру шуҷоъ, соҳиби илму адаб будааст. В. В. Бартолд мӯътақид аст, ки ашъори Муҳаммад ибни Баъис, гарчанде дар замони Сомониён фаромӯш шуда бошанд ҳам, бешубҳа, дар байни муосиронаш шӯҳрат доштаанд.
Муҳаммад ибни Васиф

Муҳаммад ибни Васифи Сагзӣ — шоир ва номанигори Яъқуби Лайси Саффорӣ. Ӯ нахустин касе буд, ки ба забони форсӣ шеъри арӯзӣ гуфт. Зиндагинома Зодгоҳи шоир ва ҷараёни зиндагониаш маълум нест. Мувофики маълумоти манбаъҳои адаби ва таърихи, аз ҷумла "Таърихи Систон" Мухаммад Васиф солҳои зиёд вазифаи дабирии дарбори яке аз хокимони Саффориён Яъкуб ибни Лайсро ичро мекардааст. Мухаммад дар баробари Абулянбағӣ, Басами Гурд, Махмуди Варрок, Мухаммад ибни Мухаллад, Ханзалаи Бодгиси ва дигарон яке аз нахустин шоиронест, ки баъди истилои араб ба забони дари шеър сурудаанд. Дар давраи истилои дар замони ҳодисаҳои мураккаби сиёсию муборизаҳои беамон ва мухолифати сахти араб ба тамаддуни тоҷик шеъри мавзуни мо муддате аз инкишоф монда буд. Бино ба гуфти муаллифи "Таърихи Систон" "шеър дар он давра ба тозӣ раддубадал мешуд ва ҳама ба либоси араб шеър мегуфтанд". Ин давраи омезиши маданияти исломӣ бо форсию тоҷикӣ буд. Аз интиҳои садаи ва оғози садаи шеъри мавзуни тоҷикӣ аз нав ба ҳаракат даромад ва босуръат ривоҷ ёфт. Барои ташаккули шеъри тоҷикӣ дар ин давра хидмати шоирони он давра, аз он ҷумла Муҳаммад бинни Васиф калон аст. Вазъияти адабиёти тоҷик дар садаи ру ба пешрафту такомул мениҳад. Шоирони мо дар ин давра ба ҷунбиш даромада ва аввалин самараҳои чашмрас додаст. Дар арсаи он чандин шоирон ҳунарнамоӣ кардаанд. Хуросону Мовароуннаҳр гаҳвораи шеъру шоирии тоҷик қарор гирифтааст. Аз мероси адабии Мухаммад Васиф то замони мо ҳамаги 38 мисра шеър боки монда аст, ки дар китоби "Ашъори ҳамасрони Рудаки" (Сталинобод, 1958) гирд оварда шудааст. Ашъори Мухаммад Васиф асосан аз қасида иборат аст. У дар таърихи адабиёти форс-тоҷик нахустин шоирест, ки қасидаи мадхи гуфтааст. Дар қасидаҳои Мухаммад Васиф баробари мадх абёти панду ахлоқи низ мавкеи хос доранд. Шоир дар ин мисраҳои шеъри мегуяд, ки мамлакате буд, бемислу монанд. Хама аз руи амру фармонҳо хушу хурсандона ва баробар зиндагӣ ва кор мекарданд. Мардум факат аз як чиз метарсид, ки рӯзе гаму андух меояду, шоди аз байн меравад. Ва рӯзе ҳамин тавр хам мешавад. Шоир мегуяд, ки акнун хар коре, ки кардем, окибаташро мебинем. Акнун афсус хурдан ва харосидан фоидае надорад. Ба мукобили зулмат рафтан кори осон нест. Мероси адабӣ Аз мероси адабии Мухаммад Васиф то замони мо ҳамаги 38 мисра шеър боки монда аст, ки дар китоби "Ашъори ҳамасрони Рудаки" (Сталинобод, 1958) гирд оварда шудааст. Ашъори Мухаммад Васиф асосан аз қасида иборат аст. У дар таърихи адабиёти форс-тоҷик нахустин шоирест, ки қасидаи мадхи гуфтааст. Дар қасидаҳои Мухаммад Васиф баробари мадх абёти панду ахлоқи низ мавкеи хос доранд. Шоир дар ин мисраҳои шеъри мегуяд, ки мамлакате буд, бемислу монанд. Хама аз руи амру фармонҳо хушу хурсандона ва баробар зиндагӣ ва кор мекарданд. Мардум факат аз як чиз метарсид, ки рӯзе гаму андух меояду, шоди аз байн меравад. Ва рӯзе ҳамин тавр хам мешавад. Шоир мегуяд, ки акнун хар коре, ки кардем, окибаташро мебинем. Акнун афсус хурдан ва харосидан фоидае надорад. Ба мукобили зулмат рафтан кори осон нест.
Муҳаммад ибни Исҳоқ ибни Иброҳим

Муҳаммад ибни Исҳоқ ибни Иброҳим, аз хонадони Тоҳирӣ, писари Исҳоқ ибни Иброҳим. Аз сӯи хулафои Аббосӣ умури назорати шаҳрҳои Ямома, Баҳрайн, Миср ва роҳҳои Маккаро низ бар уҳда дошт.
Садидуддини Козирунӣ

Садидуддини Козирунӣ — аллома ва пизишки машҳури форс-тоҷик, муаллифи "ал-Маъно фӣ-ш-шарҳу-л-Муъҷаз".
Муҳаммад ибни Мансур

Муҳаммад ибни Мансур — нависанда, шоир ва донишманди форс-тоҷики замони Ғозонхони муғул ва муаллифи "Ҷавоҳирнома".
Шавкати Бухороӣ

Шавкати Бухороӣ — шоир и форс-тоҷик, яке аз намояндагони барҷастаи сабки Зиндагинома Падараш сарроф буд. Баъди таҳсил дар Бухоро пешаи падарро давом дода, ба шоири низ ном баровард. Баъдтар ба Эрон, Ҳиндустон сафар кард. Шавкати Бухороӣ шоири соҳибдевон аст. Асосан шоири ғазалсаро буда, дар қасида ва қитъаю рубоӣ низ дасти қавӣ дошт. Дар ашъораш носозиҳои замон, макру тазвири аҳли дин, ҳасудию нотавонбинӣ, бефаҳмию ҷоҳилии ҳукуматдорон, беадолатиҳои замона мазаммат гардида, сабру қаноат, саховат, ахлоқи ҳамида, дӯстию рафоқат, беозорӣ, ишқу ошиқӣ ва хушиҳои зиндагӣ тараннум шудаанд. Намунае аз ғазалиёти ӯ: Ҷудо аз ошёни худ зи бас ошуфтааҳволам, Нагардад дом дам шерозаи маҷмӯаи болам. Ба каф сарриштаи ғурбат, ба дил ёди ватан дорам, Бувад ҳамчун гуҳар чашме ба рӯ, чашме ба дунболам. Чӣ суд аз бахти сабзам, чун надорад толеам авҷе Замингир аст ҳамчун сабзаи хобида иқболам. Надорад шоҳиди саргаштагӣ машшотаро ҳоҷат. Чу паргор аст аз хамёзаҳои пои халхолам. Нусхаҳои гуногуни девонаш дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АФ ҶШС Тоҷикистон маҳфузанд. Осор.
Муҳаммад ибни Масъуди Айёшӣ

Муҳаммад ибни Масъуди Айёшӣ — муҳаддис, муфассир, фақеҳ ва адиби форс-тоҷик.
Муҳаммад ибни Мокон

Муҳаммад ибни Мокон (? — қарни Х) — сипаҳсолори аҳди Абулфаворис Абдумалик ибни Нӯҳи Сомонӣ.
Муҳаммад ибни Мухаллад

Муҳаммад ибни Мухаллад — шоири форс-тоҷик. Ҳамзамони Муҳаммад ибни Васиф, яке аз нахустин шоиронест, ки ба забони форсии дарӣ шеър гуфтааст.
Муҳаммад ибни Маҳмуди Исфаҳонӣ

Муҳаммад ибни Маҳмуди Исфаҳонӣ — меъмор, хаттот, наққош, чеҳранигор ва донишманди форс-тоҷик. Зиндагинома Муҳаммад аз овони ҷавонӣ ба ҳунари хаттотӣ, ҷадвалкашӣ ва наққошӣ шавқ пайдо намуда, барои такмили ҳунар ба Шероз рафт. Муҳаммад дар ҳаттотию наққошӣ шӯҳрати тамом дошт ва ороишу китобати ду нусхаи девонҳои Саъдӣ ва Ҳофиз ба қалами ӯ мансуб аст (ҳоло дар Нигористони Бодлйён). Муҳаммад баробари хаттотӣ ва мусаввирӣ чун меъмор ва бинокори забардаст низ шӯҳрат дошт. Темур баъди забт кардани Исфаҳон ӯро дар катори дигар санъаткорон ба Самарқанд овард. Муҳаммад дар Самарқанд ба ҳаттотону наққошон ва меъморон сарварӣ мекард. Аз намунаҳои барҷастаи ҳунари Муҳаммад ороиши Гӯри Мир, сохтмону ороиши ансамбли хонақоҳ ва мадрасаи Муҳаммадсултон (тақрибан 1404) дар Самарқанд буда, дар он намунаҳои олии санъатҳои наққошӣ, хаттотӣ ва амалӣ истифода шудааст. Махсусан, катибаҳои ин ёдгориҳо хеле ҷолиб буда, онҳоро Муҳаммад ба ҷо овардааст.
Муҳаммад ибни Мӯсои Розӣ

Муҳаммад ибни Мӯсои Розӣ — нависанда ва муаррихи форс-тоҷик, муаллифи "Китобу-р-роёт".
Муҳаммад ибни Сурх

Абусаъид Муҳаммад ибни Сурхи Нишопурӣ 1 — мутакаллим, файласуф ва доъии исмоилии форс-тоҷик ва аз шогирдони Абулҳайсам Аҳмад ибни Ҳасани Ҷурҷонӣ.
Муҳаммад ибни Носири Алавӣ

Муҳаммад ибни Носири Алавӣ (1;? — қарни) — шоир и қасидасаро ва донишманди форс-тоҷик дар замони Баҳромшоҳи Ғазнавӣ.
Муҳаммад ибни Тоҳир

Муҳаммад ибни Тоҳир ибни Абдуллоҳ, Муҳаммади Хуросонӣ — вопасин амири тоҳирии Хуросон, амири Бағдод, писари Тоҳир ибни Абдуллоҳ. Ҳукмронӣ Муҳаммад ибни Тоҳир дар умури давлатдорӣ шоистагии падару бобояшро надошт ва машғул ба айшу ишрат буд. Дар аҳди ҳукумати ӯ қиёми алавиёни Табаристон авҷ гирифта, шӯриши айёрон бо сарварии Яъқуб ибни Лайс шиддат гирифт. Дар охири давраи ҳукмронии Тоҳириён танҳо пойтахт Нишопур дар ихтиёри онҳо қарор дошту бас. Яке аз минтақаҳои ноороми Тоҳириён Табаристон буд, ки дар ин ҷо шӯришҳои пай дар пайи алавиён сар зад ва боиси тамоман заиф шудани қудрати Тоҳириён шуд. Дур шудан аз мардуми одӣ ва фаромӯш сохтани арзу ниёзи мардуми ситамкашида Тоҳириёнро аз такягоҳи иҷтимоӣ маҳрум сохт ва ин сабаби аслии заволи қудрати онҳо гардид.
Муҳаммад ибни Умари Родуёнӣ

Муҳаммад ибни Умари Родуёнӣ — адабиётшиноси форс-тоҷики садаи. Зиндагинома Дар мавриди ҳаёт ва фаъолияти эҷодиаш маълумоти кофие дастрас нест. Родуёнӣ шахси донишманд ва ба адабиёт бағоят дилсӯз буда, илми шеърро бисёр некӯ медонистааст. Оид ба илми бадеъ, истилоҳоти илми балоғат бо унвони "Тарҷумону-л-балоға" китоби судманде навиштааст, ки дар адабиётшиносии форс-тоҷик шуҳрати тамом дорад.
Муҳаммад ибни Фазли Балхӣ

Муҳаммад ибни Фазли Балхӣ (1; Балх, вилояти Балх — 931, Самарқанд) — сӯфӣ, зоҳид, фақеҳ, муҳаддис, қозии Самарқанд, муриди Аҳмад ибни Хизруя ва дар ҳадис шогирди Қутайба ибни Саид, муаллифи "ал-Фатво".
Муҳаммад ибни Умари Фарқадӣ

Муҳаммад ибни Умари Фарқадӣ — шоир ва донишманд и форс-тоҷик дар замони салотини Ғурӣ. Зиндагинома Аз осори адабии ӯ 74 байт (аз қасоид, ғазалиёт, рубоиёт ва қитаоташ) дар "Лубобу-л-албоб"-и Авфӣ омадааст. Мавзӯъи ашъораш мадҳ, ишқ, панду насиҳат ва ғайра аст. Дар як қасидаи иборат аа 38 байт дар ҳар мисраъ калимаҳои "теғу қалам"-ро такрор кардааст. Қитаъоте дар сифати биҳӣ, себ, оташ, зимистон ва ғайра гуфтааст. Масалан биҳиро чунин тавсиф кардааст: Гумон барӣ, кӣ биҳӣ ҳаст гӯё зарандуд, Бар ӯ зи сандали суда нишаста гарду ғубор.
Муҳаммад ибни Ясаъ

Муҳаммад ибни Ясаъ (? — қарни Х) — сипаҳсолори аҳди Наср ибни Аҳмади Сомонӣ, ки ҳангоми бори севум хуруҷ кардани Илёс ибни Исҳоқ ба ёрии Илёс бархост.
Муҳаммад ибни Ғозии Малатиявӣ

Муҳаммад ибни Ғозии Малатиявӣ 1 — муншӣ, котиб, нависанда ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Муҳаммад аз фозилони дарбори султонҳои дарбори Абулфатҳ Рукнуддини Сулаймоншоҳ ибни Қилич Арслон буд, ки то ба мартабаи вазирӣ расидааст. Ба ташвиши султони мазкур "Марзбоннома"-ро аз забони табарӣ ба форсии дарӣ гардонида ба он "Равзату-л-уқул" ном ниҳод.
Шайх Кулайнӣ

Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Яъқуб ибни Исҳоқ Кулайнии Розӣ, маъруф ба Шайх Кулайнӣ — фақеҳ, мутакаллим ва муҳаддиси эронӣ 2, муаллифи "Китобу-л-кофӣ", "Китобу-р-риҷол" ва "Таъбиру-р-руъё".
Муҳаммад ибни Ҳаҷар

Муҳаммад ибни Ҳаҷар — сафир ва ходими аҳди Аҳмад ибни Исмоили Сомонӣ.
Ҳиндушоҳи Нахҷувонӣ

Муҳаммад ибни Ҳиндушоҳи Нахҷувонӣ — муншӣ, нависанда, луғатнавис ва донишманди форс-тоҷик. Зиндагинома Муҳаммад дар дарбори писари Рашидуддини Фазлуллоҳи вазир — Ғиёсуддини Рашиди муншӣ буд. Сипас ба хидмати султан Увайс дохил шуда, дар фанни иншо китобе бо номи "Дастулу-л-котиб фӣ таъйини-л-маротиб" таълиф кард. Ин асар дар равшан сохтани масъалаҳои таърих, иқтисодиёт, сиёсату маданияти мамолики Шарқи Наздики асрҳои сарчашмаи пурқимат аст. Онро муаррихи шӯравӣ А. А. Ализода дар ду ҷузъ (ҷ. 1, 1962; ҷ. 2, 1973) дар Маскав ба табъ расонидааст Муҳаммад аз ҷумлаи нахустин луғатнависони форс-тоҷик (баъди Қатрони Табрезӣ ва Асадии Тӯсӣ) буда, дар таърихи илму адаби форс-тоҷик бо тасвифи фарҳангҳои "Сиҳоҳу-л-фурс" ва "Сиҳоҳу-л-аҷам" шӯҳрат дорад. "Сиҳоҳу-л-фурс" соли 1962 дар Теҳрон ба табъ расидааст. "Сиҳоҳу-л-Аҷам" луғати форсӣ-арабӣ-туркӣ буда, аз он нусхаҳои дастнавис боқӣ мондааст. Фарҳанг очерки грамматикии ин забонҳоро низ дар бар гирифтааст.
Муҳаммад ибни Ҳурмуз

Муҳаммад ибни Ҳурмуз — аз акобири Систон, ки бар зидди амир Исмоили Сомонӣ дар Систон қиём кард.
Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Умари Ҳиравӣ

Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Умари Ҳиравӣ (1;? — қарни) — таърихнигор, тарҷумон ва нависанда и форс-тоҷик ва мутарҷими "Ахбори Оли Бармак".
Муҳаммад ибни Ҳоруни Сарахсӣ

Муҳаммад ибни Ҳоруни Сарахсӣ — дӯзанда ва марде айёр, фармонравои Табаристон дар аҳди Исмоили Сомонӣ.
Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Мут

Муҳаммад ибни Ҳусайн ибни Мут (қарни — қарни) — сипаҳсолори даврони Наср ибни Аҳмади Сомонӣ, ки дар исёни ба муқобили амири Сомонӣ оғознамудаи Илёс ибни Исҳоқ ба ӯ мадад кард.
Муҳаммад ибни Ҷаҳм Бармакӣ

Абулқосим Муҳаммад ибни Ҷаҳм Бармакӣ (с. Номаълум — ваф. 833) — мутарҷими осори паҳлавӣ ба шоир и арабизабони эронинажод. Дар китобҳои муътабари таърихии арабиву аз ҷумла ал-Феҳрист -и Ибни Надим, "Тарҷумаи Таърихи Табарӣ", ал-Бадъ ва-т-таърих -и Муқаддасӣ, "Муҷмал-ут-таворих ва-л-қисас" (муаллифаш номаълум), "Китоб-ул-ағонӣ"-и Ҳамзаи Исфаҳонӣ аз Бармакӣ чун шоири тавоно ва мутарҷими хушсалиқа ёд шудааст. Ривояте ҳаст, ки гӯё халифа Маъмун (ҳукмр. 813-88) аз ӯ се байт дар мадҳ, ҳаҷв, рисо хостааст ва барои ҳар як байт бахшидани як вилоятро ваъда кардааст. Бармакӣ ин шартро иҷро кард ва соҳиби вил-ҳои Динавару Ҳамадон гардид. Б. "Худойнома"-и паҳлавиро бо номи "Сияр мулук ал-фурс" ба арабӣ тарҷума кардааст. Ҷиҳати ҷолиби диққат дар тарҷумаи Б. он аст, ки вай мутобиқи ҳодисаву воқеаҳои дар асар омада, аз эҷодиёти худ пораҳои манзум овардааст (19 байти Б. дар китоби Муқаддасӣ сабт гардидаанд). Ҳамин тарзи нигориши Б. дар оянда мавриди истиқболи таърихнависони Арабу Аҷам қарор гирифт.
Муҳаммад Ғаннушӣ

Муҳаммад Ғаннушӣ (рӯзноманигорон дар январи 2011 иштибоҳан - Ғаннучӣ номидаанд) — сиёсатмадори Тунис, президенти муваққати Тунис аз 14 январ то 15 январи соли 2011, сарвазири Тунис аз 17 ноябри соли 1999 то 27 феврали соли 2011, ки ба ҳизби ҳокими ин кишвар тааллуқ дорад, аз Ассотсиатсияи конститутсионии демократӣ хориҷ карда шудааст. ҳизб 18 январи соли 2011. Қабл аз он дар солҳои 1992-1999 Ғаннушӣ вазири ҳамкориҳои байналмилалӣ ва сармоягузории хориҷӣ буд. Дар натиҷаи "Инқилоби дуввум дар солҳои 2010-2011" 2, раисиҷумҳури Тунис Зайналобудин бин Алӣ аз кишвар фирор кард ва 14 январи соли 2011 мақоми худро тарк кард ва Ғаннуширо тибқи моддаи 56 -и Конститутсияи Ҷумҳурии Тунис, ба иҷрои муваққатии вазифаҳои президенти ҷумҳурӣ шурӯъ кард, ки танҳо то рӯзи дигар давом кард, зеро Шӯрои конститутсионии Ҷумҳурии Тунис 15 январ қарор кард, ки Моддаи 57-и Конститутсия, ки тибқи он раиси палатаи поёнии парлумони Тунис, палатаи намояндагон Фуад Мебаз, президенти муваққати кишвар шуд 3. Дар ҳамин ҳол, Ғаннушӣ воқеан дар давоми рӯз раисиҷумҳури муваққат буд, зеро он замон татбиқи маҳз моддаи 56-ум қонунӣ буд ва бо рӯшан шудани кишварро тарк намудани Бин Алӣ, моддаи 57-ум мақоми раисиҷумҳури муваққатро ба раиси палатаи поёнии парлумон супорида, Ғаннушӣ бо пешниҳоди мухолифин дар бораи ташкили ҳукумати эътилофии кишварро пазируфт 4. 18 январи соли 2011 бо фишори мухолифин сарвазир Ғаннушӣ аз узвияти Анҷумани конститутсионии демократии ҳоким истеъфо дод 5 ва 27 феврали соли 2011 истеъфо дод ва гуфт, ки омода нест, қарорҳое қабул кунад, ки метавонад боиси талафот гардад. 6. Нигаред низ.
Муҳаммад Ғози Ҷалолӣ

Муҳаммад Ғози ал-Ҷалолӣ (22 марти 1969, Димишқ) — муҳандис ва сиесатмадори суриягӣ. Сарвазири Сурия аз 14 сентябр то 10 декабри соли 2024. 2 Пештар ӯ дар ҳукумати дуюм вазири алоқа ва технологияҳои иттилоотӣ буд Воил Халқӣ аз 27 августи Соли 2014 то 3 июли соли 2016. Мушовир ва коршиноси бисер корхонаҳои бахши давлатӣ ва хусусӣ Дар Сурия, инчунин иштирокчии анҷоми бисер лоиҳаҳои бузурги муҳандисӣ дар Сурия. Вай курсҳои такмили ихтисосро дар соҳаи иқтисоди муҳандисӣ гузаштааст, идоракунии шартномаҳои муҳандисӣ, арбитражи муҳандисӣ ва идоракунии лоиҳаҳои муҳандисӣ Дар Сурия ва баъзе кишварҳои арабӣ хатм кардааст ва дар конфронсҳо ва семинарҳо Дар Сурия ва баъзе кишварҳои арабӣ корҳои зиеди илмӣ ва тадқиқотӣ пешниҳод кардааст.
Муҳаммад Қобилов

Муҳаммад Қобилов – раққоси Филармонияи давлатии Тоҷикистон ба номи А. Ҷўраев, Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон. Нигаред.
Муҳаммад Ғоиб

Муҳаммад Ғоиб — шоир, узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС, Шоири халқии Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ ва Ҷоизаи адабии ба номи Чингиз Айтматов Зиндагинома Муҳаммад Ғоиб 16 марти соли 1954 таваллуд шуда, соли 1977 факултети физикаю метематикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлобро хатм кардааст. Муҳаммад Ғоиб баъди хатми донишкада соли 1977 ба ҳайси мухбири Кумитаи телевизион ва радио дар минтақаи Кӯлоб ба фаъолият шурӯъ карда, аз соли 1987 то соли 1990 мухбири ҳафтаномаи "Адабиёт ва санъат" дар ин минтақа буд. Номбурда аз соли 1990 то соли 1995 раиси Кумитаи давлатии телевизион ва радиои собиқ вилояти Кӯлоб, аз соли 1995 то соли 1997 роҳбари қароргоҳи ҳукуматии вилояти Хатлон дар минтақаи Кӯлоб, аз соли 1997 то соли 2000 –ум раиси Кумитаи телевизион ва радиои вилояти Хатлон, аз соли 2000 –ум то соли 2004 муовини Раиси Кумитаи телевизион ва радиои назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикитон, аз соли 2004 то соли 2008 директори Киностудияи "Тоҷикфилм" аз соли 2008 то 2012 директори Шабакаи якуми телевизиони Тоҷикистон буд. Муҳаммад Ғоиб соли 1981 узви Иттифоқи нависандагони ИҶШС гардид. Эҷодиёт Муҳаммад Ғоиб муаллифи зиёда аз 40 асар, аз ҷумла "Турнаҳо", "Роҳи деҳа", "Фарёди ёдҳо", "Меҳри гиёҳ", "Хоки ватан", "Гавҳари меҳр", "Нури дида", "Боми сипеҳр", "Гумгаштапайдо", "Роҳи каҳкашон", "Пойгаҳ", "Ватани Наврӯз", "Фархундапай", "Шоҳи Ҳамадон", "Сад ғазал", "Поси ошноӣ", "Парчами нанг", "Девон" "Каъбаи дил", "Подарок", "Тоҷикистон Ватани Наврӯз аст" 1 ва ғайра мебошад. Ҳамчунин якчанд очерку новеллаҳои телевизионӣ ба қалами ӯ тааллуқ доранд. Драмаҳои машҳури Шоҳи Ҳамадон, Мири Кабир,"Имоми Аъзам,Арвоҳзада,Зиндамаргон, Волидони беворис, филмномаҳои Гумгаштапайдо, Пуштаи хандақпеч, Ҳасрати дидор,"Вафодор ва ғайра зодаи эҷоди ӯянд. 2 Мукофот ва ҷоизаҳо Соли 1999 бо ордени "Шараф" сарфароз гардонида шуд. Ӯ соҳиби унвони Шоири халқии Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ, дорандаи медали ҷашнии "100-солагии матбуоти тоҷик" (соли 2013), барандаи Ҷоизаи ба номи Шамсиддин Шоҳин ва Ҷоизаи адабии ба номи Чингиз Айтматов.
Муҳаммад Ҳакимхон

Муҳаммад Ҳакимхон (зод. 1802, Қӯқанд) — муаррих, муаллифи "Мунтахабу-т-таворих". Зиндагинома Муҳаммад Ҳакимхон дар шаҳри Қӯқанд таваллуд шуда, падараш Маъсумхон аз авлоди намояндаи маъруфи тариқати тасаввуфи асри Махдуми Аъзам буд ва дар доираи аҳли дарбор, мансабдорони олимақоми дунявӣ ва динии хонигарӣ обрӯ ва нуфузи зиёд дошт. Муҳаммад Ҳакимхон аз ҷониби модар ба хони Хуқанд Норбутабӣ набера ва ба ворисони ӯ Олимхон ва Умархон хоҳарзода ба ҳисоб мерафт. Дар давраи ҷавонӣ Муҳаммад Ҳакимхон ҳамроҳи тағоҳояш дар муҳорибаҳои ҳарбӣ иштирок кардааст. Ширкат дар шабнишиниҳои адабӣ, мулоқот бо шоирон, адибон, уламо ва маросими дигари дарбор дар ташаккули шахсияти ӯ таъсири амиқ расонид.
Муҳаммад Ҳасан Охунд

Мулло Муҳаммад Ҳасан Охунд — сарпарасти риёсати вузарои Иморати Исломии Афғонистон аз 7 сентябри 2021 2. Яке аз асосгузорони ҷунбиши Толибон. Зиндагинома Муҳаммад Ҳасан Охунд дар Пашмули вулусволии Панҷвоии вилояти Қандаҳор ба дунё омадааст. Насаби Охунд ба Аҳмадшоҳи Дурронӣ, бунёнгузори Афғонистони мудерн бармегардад 3. Байни солҳои 1996 ва 2001, вақте ки Иморати Исломии Афғонистон дар аксари Афғонистон амалан контрол мекард, Муҳаммад Ҳасан Охунд дар қаламрави таҳти назорати Толибон вазири корҳои хориҷӣ ва муовини нахуствазир буд. Вай инчунин ба ҳайси волии шаҳри Қандаҳор кор кардааст. Аз моҳи январи соли 2001 инҷониб таҳти таҳримҳои Созмони Милали Муттаҳид қарор дорад. Аз соли 2009 Муҳаммад Ҳасан Охунд узви Шӯрои роҳбарикунандаи ҷунбиши Толибон — Шӯро буд ва ба зудӣ раҳбари он шуд. Вай мушовири сиёсии Мулло Муҳаммад Умар, раҳбари Толибон буд, ки соли 2011 кушта шуд. Дар давраи хуруҷи нерӯҳои амрикоӣ дар нимаи аввали моҳи августи 2021, ҷангиёни Толибон ҳамлаи худро ба нерӯҳои ҳукуматӣ дар Афғонистон пурзӯр карданд. Рӯзи 15 август онҳо вориди Кобул шуданд ва арги риёсати ҷумҳуриро таҳти назорат гирифтанд. Раисиҷумҳури Афғонистон Ашраф Ғанӣ ба зудӣ аз кишвар фирор кард. 7 сентябри соли 2021 Толибон ҳайати нави ҳукумати муваққатии Афғонистонро эълом карданд 4 5. Сарпарасти риёсати вузаро Муҳаммад Ҳасан Охунд таъйин карда шуд.
Муҳаммад Ҳамид Ал Лал

Муҳаммад Ҳамид ал-Лал (- марти 1979, Мелила, Испания) — футболбози испанӣ, маснадашро анҷом додааст, муҳофизи марказӣ, муррабӣ.