ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Алидӯсти Нойӣ

Алидӯсти Нойӣ (1501, Ҳисор — 1569, Ҳирот) — мусиқидон, оҳангсоз ва навозандаи форс-тоҷик. Эҷодиёт Санъат ва илми мусиқиро сараввал аз падараш, баъд аз Ҳусайнхони Хоразмӣ ва Абдулллоҳи Нойӣ омӯхта, муддате дар дарбори ҳокими Тирмиз ҳамроҳи Хоҷа Ҷаъфари Қонунии Самарқандӣ ва Амирмастии Ҳиравӣ ҳунарварӣ кардааст. Бо ҳунарманди номӣ Мавлоно Хатиб дӯстӣ дошта, аз ӯ равиши сохтани "савт", "нақш", "амал", "кор" "қавл", "куллиёт", "рехта" ва ғайраро омӯхтааст ва дар анвои созию овозӣ асарҳои ҷолибе офаридааст. Дар асоси мақомҳои "Ироқ", "Ҳусайнӣ", "Бӯсалик" ва "Наво" оҳангҳо эҷод намудааст, ки онҳо на танҳо дар Тирмиз, Бухоро, Ҳирот ва Балх, балки дар Ҳиндустон низ шуҳрат доштаанд. Бахшида ба устодаш Ҳусайнхони Хоразмӣ "Нақши Махдум"-ро офарид, ки он басе маъмул буд. Дар усул, зарби "Миаттайн" ба офаридаҳои устодони мусиқӣ Амирқули Танбӯрӣ, Устод Оҳуи Мусиқор, Устод Санҷари Оҳубарра, Хоҷа Шайхи Балабонӣ ва дигарон назираҳои мусиқӣ сохтааст.
Алиев Далер

Далер Алиев (Алиев Далер Ҳоҷибекович сентябри соли 1988, ноҳияи Сино, шаҳри Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) – омӯзгор, ҳуқуқшинос ва давлатмарди тоҷик Зиндагинома Алиев Далер Ҳоҷибекович 18 сентябри соли 1988 дар шаҳри Душанбе 1 дар оилаи омӯзгор ба дунё омадааст. Миллаташ тоҷик, маълумоташ олӣ. Соли 2006 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии 50-и ноҳияи Синои шаҳри Душанберо хатм намудааст, соли 2011 Донишгоҳи миллии Тоҷикистонро 2 бо ихтисоси ҳуқуқшинос – омӯзгор хатм кардааст. Хонавода Оиладор, соҳиби 4 фарзанд. Корнома Фаъолияти кориашро соли 2006 ҳамчун омӯзгори фанни таърихи муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии 91-и ноҳияи Синои шаҳри Душанбе оғоз карда, то соли 2024 дар муассисаҳои таҳсилоти миёнаи умумии 76, 49 ва 90-и шаҳри Душанбе, мутахассиси пешбар ва сармутахассис – котиби Комиссия оид ба ҳуқуқи кӯдаки назди мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии ноҳияи Шоҳмансури шаҳри Душанбе, ҳуқуқшиноси Муассисаи давлатии рӯзномаи "Ҷавонони Тоҷикистон"-и Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, сармутахассиси Раёсати кор бо ҷавонони Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва сардори Шуъбаи таҳлил, иттилоот ва таблиғоти дастгоҳи марказии Иттифоқи ҷавонони Тоҷикистон кору фаъолият намудааст. Ҷоизаҳо Осор.
Лидуш Ҳабиб

Лидуш Ҳабиб (Алидоншоҳ Шораҳматуллоев майи 1963, Хоруғ) — рӯзноманигор, шоир, овозхон-бард (шоир-оҳангсоз-сароянда), (маъруф дар Бадахшон). Узви Иттифоқи журналистони СССР, Иттифоқи журналистони Тоҷикистон, Узви Конфедератсияи байналхалқии Иттиҳодияҳои журналистони ИДМ. Зиндагинома Алидоншоҳ Шораҳматуллоев 2 майи соли 1963 дар шаҳри Хоруғ, дар оилаи хизматчӣ ба дунё омадааст. Пас аз хатми мактаб солҳои дар факултаи забон ва адабиёти руси Институти давлатии педагогии шаҳри Куйбышев ба номи Н. Г. Чернышевский таҳсил кардааст. Солҳои (май) (декабр) дар сафҳои Қувваҳои Мусаллаҳи СССР хидмат намуд. Эҷодиёт Фаъолияти журналистиаш аз соли 1985 оғоз ёфтааст. Вай солҳои ба ҳайси мухбир, мухбири махсус ва мудири шуъбаи забони русии рӯзномаи "Бадахшони советӣ" (ҳоло "Бадахшон") кор кардааст. Маҷмӯаи нахустини шеърҳояш таҳти унвони "Дарё та тизд" ба забони шуғнонӣ (Хоруғ, "Помир", 1991) табъ шудааст. Алидоншоҳ Шораҳматуллоев аз соли 1990 узви Иттифоқи журналистони СССР, Иттифоқи журналистони Тоҷикистон ва аз соли 1994 узви Конфедератсияи байналхалқии Иттиҳодияҳои журналистони ИДМ буд. Аз айёми донишҷӯӣ бо сурудҳои "Эй кабутар", "Боғбон", "Тим та ар Помир" аллакай машҳур буд. Он айём махсусан суруди "Эй кабутар" ё худ "Салӯм вамард лӯ" дар байни ҷавонони Бадахшон хеле маълуму машҳур буд. Лидуш Ҳабиб бештар сурудҳои танқидӣ мехонд ва роҳбарони бюрократу дурӯя ва ваъдахилофро зери тозиёнаи шеъру мусиқӣ мегирифт. Вай таронаҳои ишқӣ-лирикӣ низ дошт, ки хеле дилнишин ва маҳину форам садо медоданд. 22 июли соли 2002 дар синни 39-солагӣ дар шаҳри Хоруғ вафот кард. Пайвандҳо.
Иршод Алиев

Иршод Саидович Алиев (7 январи 1930, ноҳияи Керчики Туркманистон) — хокшинос, доктори илми биология, Агрономи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон. Фаъолият Иршод Саидович Алиев баъди хатми Институти кишоварзии Тошканд дар Институти хокшиносии Тоҷикистон ба ҳайси ходими хурди илмӣ, ходими илмӣ, мудири шӯъба, муовини директор оид ба илм фаъолият намудааст. Дар робита ба хокшиносӣ, обёрии заминҳои шӯр, агрохимияи замин тадқиқот анҷом дода, дар водиҳои Вахш, Ҳисор, ноҳияҳои Ашт, Хуҷанд ва ғайра озмоишу таҷрибаҳо гузарондааст. Тавсияҳои Алиев оид ба роҳҳои баланд бардоштани ҳосилхезии замин, обшӯй кардани хокҳои шӯр дар хоҷагиҳои ҷумҳурӣ мавриди истифода қарор гирифтаанд. Осор.
Алибой Қурбонов

Қурбонов Алибой (1 феврали 1949, деҳаи Зарбед, ноҳияи Конибодом, вилояти Ленинобод, ҶШС Тоҷикистон) — риёзидон, тарҷумон, қомуснигор ва донишноманависи тоҷик. Аълочии матбуоти СССР ва Ҷумҳурии Тоҷикистон, Корманди шоистаи Тоҷикистон. Сармуҳаррири СИ ЭМТ. Зиндагинома Хатмкардаи факултети механика ва математикаи УДТ ба номи В. И. Ленин (1971, ҳоло ДМТ). Хидмат дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи СССР, муҳаррири хурд, муҳаррир, муҳаррири илмӣ, муҳаррири калони илмӣ, мудири редаксияи Физика, математика ва техника, ҷонишини сармуҳаррир-котиби масъули СИЭСТ, сармуҳаррири СИЭМТ. Солҳои ҳамзамон дотсенти ДДМТ (ҳоло ДМТ) ва Донишкадаи андоз ва ҳуқуқи Кумитаи андози назди Ҳуқумати Ҷумҳурии Тоҷикистон (ҳоло Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон) буд. Аз соли 2012 дар нафақа. Донишноманависӣ Собиқаи 40 солаи донишноманигорӣ дошта, дар таҳия, тадвин ва нашри "Энциклопедияи советии тоҷик", "Қонуни тиб"-и Абӯалӣ ибни Сино, "Энсиклопедияи насри форсу тоҷик", "Ёддоштҳо"-и С. Айнӣ, энсиклопедияҳои "Кӯлоб", "Хуҷанд", "Душанбе", ҷилди 1 "Энсиклопедияи миллии тоҷик" саҳми арзанда гузоштааст. Тарҷумаи беш аз 300 мақолаи марбут ба физика, математика ва техника дар 8 ҷилди "Энциклопедияи советии тоҷик" ба ӯ мансубанд. Муаллифи беш аз 120 мақолаи нашрияҳои "Энциклопедияи советии тоҷик", "Энциклопедияи адабиёт ва санъати тоҷик" ва ҷилди аввали "Энсиклопедияи миллии тоҷик". Таҳти роҳбарии Алибой Қурбонов дар СИЭМТ беш аз 60 китоби илмиву дарсӣ ва луғату фарҳангҳо ("Очерки истории и теории культура таджикского народа", 2001; "Мунтахабу-л-луғот", 2004; "Русско-Шугнанский словарь", 2005; "Ганҷинаи фолклори тоҷик", 2008; "Спитамен", 2011 ва ғайра) таҳия гардида, ба табъ расидаанд. Ҷоизаву медалҳо Алибой Қурбонов бо Грамотаи фахрии Президиуми Совети Олии ҶШС Тоҷикистон ва медали "Хидмати шоиста" сарфароз гардидааст.
Қурбон Алиев

Қурбон Алиев — олим, доктори илмҳои биологӣ. Узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон. Арбоби шоистаи илм ва техникаи Тоҷикистон. Зиндагинома Қурбон Алиев Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленинро хатм кардааст, ихтисос – "биологияи молекулавӣ". Самтҳои асосии фаъолияти илмӣ: биологияи молекулавӣ, биохимия, биотехнологияи рустаниҳои кишоварзӣ. Ходими хурд ва калони илмӣ, мудири озмоишгоҳи биологияи молекулавӣ ва биотехнологии (Аз соли 1972) Институти физиология ва биофизикаи рустании Академияи илмҳои ҶШС Тоҷикистон (аз соли 1996 Институти физиологияи рустанӣ ва генетикаи Академияи илмҳои ҶТ, аз соли 2011 Институти ботаника, физиология ва генетикаи рустании Академияи илмҳои ҶТ. Инчунин, ӯ солҳои охир дар кафедраи физиологияи рустаниҳо ва биотехнологияи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон фаъолият мебарад. Фаъолияти илмӣ Муаллифи зиёда аз 300 – мақолаҳои илмӣ, 3- китоби дарсӣ, 5 – дастури таълимӣ. 1 Ҷоизаҳо.
Ализарин

Ализарин — навъе аз моддаҳои рангубор. Кристалли норанҷии сурхтоб, ҳарор. гудозиш 289°С. Дар об бад, дар спирти этил беҳтар, дар бензол, кислотаи атсетат ва ишқор нағз ҳал мешавад. Ализарин дар решаи рӯян дар намуди гликозид (кислотаи рубэритрин) вуҷуд дорад. Аз гликозиди мазкур ализарин дар натиҷаи гидролиз ҳосил карда шудааст. Сохтори ализаринро соли 1869 олимони немис К. Гребе ва К. Т. Либерман муайян карданд. Ализарин аввалин ранги табиист, ки дар натиҷаи бромонидани антрахинон ва бо ишқор гудохтани дибромантрахинони ҳосилгашта синтез карда шудааст. Ализарин ба гурӯҳи рангҳои антрахинонӣ мансуб аст. Бо намакҳои баъзе металлҳои сервалента пайвастҳои комплексии рангнок – лок ҳосил мекунад, масалан, бо намакҳои алюминий ранги сурх и равшан, оҳан – ранги бунафш, хром – ранги ҷигарӣ ва ғайра Локи алюминийи ализарин (краплак)-ро барои тайёр кардани рангҳои рассомӣ ва дар соҳаи полиграфия кор мефармоянд. Дар Институти химияи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон бо истифодаи ҳосилаҳои ализарин усули олкории нах ва плёнкаи поливинилӣ дарёфт шудааст, ки ранги ашёро ба таъсироти беруна устувор мекунад.
Алии II (Бовандӣ)

Алии Бовандӣ — испаҳбади бовандии Табаристон, писаръаммӯи Яздигурди Бовандӣ.
Ғулом Алиев

Ғулом Алиевич Алиев (20 декабри 1915, Самарқанд — 13 феврали 2009, Душанбе) — зоотехник-селексионер, ходими давлатӣ, академики Академияи илмҳои Тоҷикистон, доктори илми кишоварзӣ, профессор, академики ВАСХНИЛ, академики Академияи илмҳои кишоварзии Тоҷикистон, Ходими хизматнишондодаи илми Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино. Зиндагинома Ғулом Алиев дар маҳаллаи Боғишамоли Самарқанд ба дунё омадааст. Институти хоҷагии қишлоқи Самарқандро хатм кардааст. Зоотехники совхози гӯсфанди қароқӯлипарварии ноҳияи Ғузори Ӯзбекистон, ассисистенти кафедраи афзоиш ва генетикаи чорвои Институти мазкур, директори стансияи таҷрибавии комплексии чорводории Тоҷикистон, ҷон. мудири шуъбаи хоҷагии қишлоқи КМ ПК(б) Тоҷикистон, корманди дипломатӣ дар Эрон, директори филиали Тоҷикистонии Институти тадқиқоти-илмии чорводории АИ СССР, ректори Институти хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон (1950-1953-1981) 1,ноиби президенти АИ ҶШС Тоҷикистон, и.в. президенти АИ ҶШС Тоҷикистон, ҷонишини вазир ва вазири хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон, котиби КМ ҲК Тоҷикистон. Соли 1981 - 1990 – мудири Лабораторияи генетика ва селексияи гӯсфанди назди шуъбаи муҳофизат ва истифодаи оқилонаи сарватҳои табиии АИ ҶШС Тоҷикистон. Ғулом Алиев узви Комитети умумиҷаҳонӣ оид ба номенклатураи генетикӣ, Раиси шуъбаи Тоҷикистони Ҷамъияти умумииттифоқии генетикҳо ва селексионерони ба номи Н. Вавилов ва депутати Совети Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 4-9) буд. 2 3 Мероси илмӣ Аз соли 1945 ба кори илмӣ пардохта, зоти нави гӯсфанди серпашму серравған ва сергӯшт – "гӯсфанди тоҷикӣ"-ро ба вуҷуд овард. Муаллифи беш аз 350 асару мақолаи илмӣ ва чор монография доир ба масъалаҳои рушди минбаъдаи чорводорӣ ва беҳбуди сифати зоти чорво, бордоркунии сунъӣ, таҳқиқи физиологияи чорво дар шароити иқлими гарм, таҳлили зоотехники ва беҳтар кардани базаи хӯроки чорво мебошад. Осор Ҷоизаҳо.
Ҳуриннисо Ализода

Ҳуриннисо Ализода (Ализода Ҳуриннисо Юсуфӣ марти 1957, ноҳияи Москва, вилояти Кӯлоб, ҶШС Тоҷикистон) — рӯзноманигор, нависанда, узви Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон, Аълочии матбуоти Тоҷикистон. Барандаи ҷоизаи Иттиҳоди журналистони Тоҷикистон ба номи Абулқосим Лоҳутӣ. Зиндагинома Ҳуриннисо Ализода 4 марти соли 1957 дар ноҳияи Москваи вилояти Кӯлоб ба дунё омадааст. Соли 1979 Донишгоҳи давлатии Тоҷикистонро бо ихтисоси филолог ба итмом расонидааст. Фаъолияти корӣ Баъди хатми донишгоҳ то соли 1986 ба сифати омӯзгори забони адабиёти тоҷик дар мактаби 29-и ноҳияи Фархор кор кардааст. Соли 1986 ба олами рӯзноманигорӣ пайваста, дар рӯзномаи вилоятии "Роҳи Ленинӣ" ҳамчун мухбир ба кор ҷалб мешавад. Аз соли 1988 дар ноҳияи Москва ба сифати диктори радиои ноҳиявӣ, муаллимаи забони форсии мактаби 54, мудири шуъбаи САҲШ-и ҳамин ноҳия фаъолият дошт 1. Солҳои дар рӯзномаи "Хақиқати Ховалинг" ба ҳайси мудири шуъбаи сиёсӣ кор кардааст. Аз моҳи декабри соли 1995 ба сифати мухбири ғайриштатии рӯзномаи "Ҷумҳурият" фаъолият намуда, аз соли 1997 то моҳи майи соли 2006 дар рӯзномаи "Садои мардум" мухбир ва баъдтар муҳаррири шуъбаи "Парламент ва ҳокимияти давлатӣ" буд. Моҳи майи соли 2006 ба вазифаи муҳаррири шуъбаи таҳлил ва таҳқиқоти журналистии рӯзномаи "Ҷумҳурият" даъват шуд. Аз моҳи сентябри соли 2006 бо фармони Президенти кашвар ба вазифаи сармуҳаррири маҷаллаи "Бонувони Тоҷикистон" 2 ва аз моҳи октябри соли 2012 то моҳи майи 2015 муовини директори Муассисаи давлатии Китобхонаи миллии Тоҷикистон буд 3. Таълифот Як маҷмӯъаи очеркҳояш бо номи "Ҳафт ахтар" аз чоп баромадааст, ки дар бораи 7 зани сиёсатмадори сатҳи аввал дар солҳои 2000 -ум ҳикоят мекунад. Мақолаҳои зиёдаш тӯли зиёда аз 25 сол дар матбуоти даврӣ ва дар чандин маҷмуаҳои дастаҷамъӣ нашр шудаанд.
Зафар Ализода

Зафар Ализода (Ализода Зафари Аҳмадҷон, 16 марти соли 1977, шаҳри Бохтар, ҶШС Тоҷикистон) — арбоби давлатӣ, тоҷик, вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати. 1. Зиндагинома Зафар Ализода 16 марти соли 1977, шаҳри Бохтар ба дунё омадааст. Соли 2001 Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М.С. Осимиро хатм намудааст. Ихтисос:техник-технолог, муҳандис-технолог.
Елена Алиева

Елена Ғуломовна Алиева (01.02.1948, Душанбе) — пизишк, номзади илмҳои тиб., дотсент. Фарзанди Алиев Ғулом Алиевич. Зиндагинома Елена Ғуломовна Алиева дар Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино таҳсил намуда (1965–72), ихтисоси пизишки муолиҷакорро соҳиб гаштааст. Ординатори клиникӣ (1972–74) ва ҳамзамон ассис.каф. физиологияи патологӣ (1974–83), ассис. (1983–97), муд. каф. варзиши шифоӣ ва назорати тиббӣ бо курси физиотерапияи ДДТТ (1997–2010) будааст. С. 1997 дар мавзӯи "Баъзе хусусиятҳои шароити меҳнати кормандони сехҳои электролизи истеҳсолоти алюминий ва таъсири майдонҳои магнитӣ ба маҷрои гардиши хурди хун" рисолаи номз. дифоъ кардааст. Аз с. 2010 – дотсенти кафедраи тарбияи ҷисмонии табобатӣ ва тибби Шарқи Донишгоҳи давлатии тиббии Тоҷикистон ба номи Абӯалӣ Ибни Сино. Фаъолияти илмӣ Муаллифи 28 тезис, 4 мақолаи илмӣ, 4 дастурамали таълимию методӣ, аз он ҷумла: "Значение раннего применения ЛФК и массажа в реабилитационном периоде больных с ревматоидным артритом" (маҷ. "Здравоохранение Таджикистана", Д., 1995, 3); "Влияние одного из ведущих производственных факторов Таджикского алюминиевого завода на сосуды микроциркуляторного русла" (дар кит. "Медицина и здоровье", Д., 1997); "Роль длительных тренировок в лечении больных гипертонической болезнью" (Ахбори АИ ҶТ, Д., 2006, 1–2; "Значение преформированных физических факторов в комплексном лечении больных с заболеваниями суставов" (Материалы 55-ой научно-практической конференции ТГМУ, Д., 2007) ва ғ. Бо чандин Ифтихорномаҳои Фахрии соҳавӣ қадр карда шудааст.
Зариф Ализода

Зариф Ализода (5 майи 1962, ноҳияи Колхозобод) — ҳуқуқшинос, Ходими шоистаи илми Ҷумҳурии Тоҷикистон. Зиндагинома Зариф Ализода 5 майи 1962 дар ноҳияи Колхозобод таваллуд шудааст. Хатмкардаи факултети ҳуқуқшиносии УДТ. Фаъолият Зариф Ализода фаъолияти кориашро чун ассистенти кафедраи назария, таърихи давлат ва ҳуқуқи УДТ) сар карда сипас, коромӯз ва аспиранти Пажӯҳишгоҳи давлат ва ҳуқуқи АИ СССР, мушовир — сармутахассиси Комитет оид ба қонунгузорӣ, тартиботи ҳуқуқӣ ва ҳуқуқи инсони Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, раиси Комитети назорати конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, муовини раиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҳамзамон узви Комиссияи оштии миллӣ, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, сардори Раёсати хидмати давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, раиси Суди конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон, мушовири давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба сиёсати ҳуқуқӣ — Намояндаи комилҳуқуқи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон буд. Аз соли 2009 ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон. З. Ализода беш аз 50 таълифот оид ба масоили мухталифи ҳуқуқӣ дорад. Ҷоизаҳо Эзоҳ Осор.
Алии Бадахшонӣ

Алии Бадахшонӣ маъруф ба Қотеъ Мавлоно Бадр (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (охири садаи ва ибтидои садаи). Зиндагинома Аслан Бадахшонист. Дертар ба Эрон муҳоҷират намуда, то охири умр дар Машҳад зиста ва ҳамон ҷо фавтидааст. Тибқи маълумоти Қозӣ Аҳмад Алии Бадахшонӣ зиндагии сода ва дарвешонае дош тааст. Ҳунари хаттотиро дар овони ҷавонӣ омӯхта ва зуд шуҳрат ёфтааст. Дар навиштани анвои хати арабӣ маҳорати тамом доштааст. Бино ба маълумоти Қозӣ Аҳмад ("Гулистони ҳунар"). Алии Бадахшонӣ дар хушнависӣ ба пояи устод Миралии Ҳиравӣ расида, дар хати онҳо фарқияте дида намешуд. Мутаассифона, намунае аз китобатҳои Алии Бадахшонӣ то замони мо нарасидааст.
Алии Бадахшӣ

Алӣ Мирзоалии Бадахшӣ (? — қарни) — шоири форс-тоҷик. Эҷодиёт Пас аз касби камол аз зодгоҳаш Бадахшон ба Ҳиндустон сафар кард ва ба хидмати дарбори Акбар роҳ ёфт. Муншӣ буд. Тазкиранависон, аз ҷумла Ҳусайнқулихони Азимободӣ ("Нештари ишқ") аз ӯ чун шоири хушбаён ёд кардаанд. Дар анвои гуногуни шеър, махсусан, қасидаву рубоӣ асарҳо офаридааст. Ин байт аз ӯст: Гар мӯнису ҳамдаме гаҳе доштаме, З-ӯ чораи марҳаме даме доштаме.
Алӣ ибни Ҳомиди Кӯфӣ

Алӣ ибни Ҳомид ибни Абубакри Куфӣ — нависанда, шоир, тарҷумон ва донишманди форсизабони Ҳиндустон, мутарҷими "Минҳоҷу-л-масолик"-и Муҳаммад ибни Қосим аз арабӣ ба форсӣ бо номи "Чачнома" ё "Фатҳномаи Синд".
Алии Кӯчаки Танбӯрӣ

Алии Кӯчаки Танбӯрӣ (Самарқанд) — машшоқ, оҳангсоз ва ҳофизи форсу тоҷик (охири садаи – аввали садаи). Асарҳои мусиқӣ Дар навохтани танбӯр, уд, чанг ва ғайра маҳорати том доштааст. Чандин асари мусиқӣ аз қабили "Савт", "Амал", "Кор", "Пешрав", "Тарона", "Нақш" ба мақомҳои "Ҳиҷоз", "Дугоҳ" ва "Исфаҳон" эҷод кардааст.
Алии Дайлам

Алии Дайлам — нассох ва яке аз котибони шаҳри Тӯс, ҳамзамони Фирдавсӣ.
Алии Насафӣ

Алии Насафӣ (? — қарни) — Меъмор ва ҳунарманди форс-тоҷик, яке аз меъморони мақбараҳои Шоҳи Зиндаи Самарқанд. Зиндагинома Дар Насаф (Қаршии имрӯза) ба камол расидааст. Яке аз меъморони мақбараҳои ансамбли Шоҳи Зиндаи Самарқанд. Ин меъморӣ бо иштироки Алии Насафӣ дар давоми солҳои 80 садаи сохта шудааст. Дигар осори меъмории ӯ то замони мо нарасидааст.
Алии Суғдӣ

Алӣ ибни Ҳусайн ибни Муҳаммади Суғдӣ (1, Бухоро) — муҳаддис, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, қозиюлқузоти Бухоро, муаллифи "ан-Нутаф фӣ фатво" ва "аш-Шарҳу-л-"Ҷомеъу-л-кабир-и Шайбонӣ.
Алии Кормал

Алии Кормал (1479, Марв — 1540, Ҳирот) — оҳангсоз, сароянда, навозанда ва мусиқидони тоҷик. Зиндагинома Алии Кормал соли 1479 дар Марв таваллуд шудааст. Бино ба косиби дӯзанда буданаш мардум ба ӯ лақаби "Устоди ҷомабур"-ро додаанд. Санъати тарроҳи ва мусиқӣ Дар санъати тарроҳӣ низ номдор будааст. Алии Кормал дар санъати мусиқӣ истеъдоди комил дошта, бо бузургтарин аҳли созу овоз мусобиқаи ҳунарӣ мекардааст. Аз ҷумла ба осори Устод Шодӣ назираҳои рангин навиштааст, ки "Нақши Дарвешӣ", "Пешрави Сияҳчашмон" (бар усули "Барафшон" ба мақоми "Рост", ғазали Ҷомӣ), "Амали Фаришта" (бар усули "Мухаммас" ба мақоми "Ҳусайнӣ", ғазали Ҳофиз) аз намунаҳои беҳтаринанд. Инчунин Алии Кормал бахшида ба устодаш — Устод Шодӣ дар шаклҳои "Нақш", "Кор", "Савт", "Амал", "Қавл", "Пешрав" ва ғайра асарҳои созию овозӣ тасниф кардааст. Дар навбати худ, устодаш низ "Моҳи Ҳилол" ном асарашро ба ӯ бахшидааст. Алии Кормал махсусан ба мақомҳои машҳури "Ҳиҷоз", "Бӯсалик", "Исфаҳон" асарҳо навиштааст, ки писанди аҳли мусиқӣ буданд.
Алии Бармакӣ

Алии Бармакӣ, маъруф ба Ал-Бармакӣ (878, Бармак — 931, Бағдод) — мусиқишинос, машшоқ ва оҳангсози форс - тоҷик. Зиндагинома Алии Бармакӣ соли 878 дар Бармаки Хуросон таваллуд шудааст. Бино ба маълумоти сарчашмаҳои хаттӣ ("Ятимат-уд-даҳр"-и Абумансури Саолибӣ, "Зайн-ул-ахбор"-и Маҳмуди Гардезӣ) Алии Бармакӣ дар зодгоҳаш Хуросон илмҳои бадеъ, мусиқиро омӯхтааст. Дар таҳлилу тадқиқ ва назарияи мусиқӣ дониши тамом пайдо карда, шуҳраташ то Бағдод расид ва ӯро ба дарбор даъват намуданд. Муддате дар дарбори халифа Муқтадир хидмат карда, сарварии дастаи калони мусиқинавозонро ба уҳда доштааст. Равияҳои мусиқӣ Дар мусиқӣ равияи Иброҳими Мавасилӣ, Исҳоқи Мавасилӣ, Ҳамиди Мавасилӣ ва дигар машшоқону мусиқидононро, ки анъанаҳои мусиқии мардумони форсу тоҷикро дар Бағдод ва дигар шаҳрҳои араб тарғиб менамуданд, такмил медиҳад. Алии Бармакӣ назарияи илмии пайравони сабки мусиқии Бағдодро, ки ба санъати мусиқии форсиён асос ёфта буд, дар асарҳояш "Китоб-ут-танбӯрин", "Китоб-ун-нудамо" такмил дода, заминаи устувори созҳо, аз ҷумла танбӯри хуросонӣ, мовароуннаҳрӣ, барбат ва имконияти бойи иҷрокунандагии онҳоро собит намуд. Алии Бармакӣ дар осораш ақоиди космогонии юнониёнро, ки бар овозҳои мусиқӣ асос ёфтани ҳастии оламро талқин менамуданд, ғайриҳаётӣ шуморидааст. Рисолаҳои "Китоб-ут-танбӯрин" ва "Китоб-ун-нудамо" дар пешрафти анъанаҳои мусиқии мардуми форсу тоҷик ҳиссаи арзанда доранд.
Алии Разавӣ

Алии Разавӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16). Зиндагиома Дар Хуросон ба дунё омада, ба синни камолот расидаст. Сипас, боқии умрашро дар Исфаҳон гузаронд. Малеҳои Самарқандӣ дар "Музаккир-ул-асҳоб" аз ӯ чун шоири дорои табъи салим, шеърҳои пурмазмуну мавзун, маъниҳои бикру баланд ёдовар шудааст. Дар шеър ба Шавкати Бухороӣ пайравӣ мекардааст. Намунаҳои ашъораш ба воситаи тазкираҳо (масалан дар "Музакир-ул-асҳоб" 16 байт) то замони мо расидаанд. Абёти зерин аз ӯст: Эзоҳ Адабиёт.
Хоҷа Алии Ромитанӣ

Хоҷа Азизон Алии Ромитанӣ — сӯфии форс-тоҷик ва аз машоихи силсилаи хоҷагон 1, устоди Бобо Самосӣ. Зиндагинома Хоҷа Алӣ Ромитанӣ дар ноҳияи Ромитани вилояти Бухоро ба дунё омад. Бо тахаллуси Азизон машҳур гардида аст. Алӣ Ромитанӣ аз сабаби оне, ки касби бофандагиро ихтиёр дошт бо тахаллуси Хоҷа Нассоҷ низ шуҳрат ёфта буд. Баъд аз таҳсил кардани илмҳои динӣ ба Маҳмуд Инҷирфағвонӣ интисоб намуд. Устодаш Хоҷа Маҳмуд Анҷири Фағнавӣ пеш аз марг вазифаи иршодро ба ў таслим кард, ва тамоми шогирдонашро низ бар вай амонат гузошт. Даргузашт Хоҷа Азизон моҳи Зилқаъдаи соли 721 ҳиҷрӣ (1321 мелодӣ) дар сини 130 солагӣ аз олам чашм пушиданд. Қабри эшон дар деҳаи Даҷҳаи ноҳияи Ромитани вилояти Бухоро қарор дорад. Дарахти туғе, ки дар назди қабрашон буд ҳолан мавҷуд мебошад.
Алии Торобӣ

Алии Торобӣ (?, Тороб — 1238, Бухоро) — яке аз раҳбарон ва фаъолони Шӯриши Маҳмуди Торобӣ ва яке аз ду бародарони Маҳмуди Торобӣ. Қаҳрамониҳои Торобӣ Дар бораи зиндагии Алии Торобӣ иттилооти кофӣ нест. Ягона манбае, номи ӯро ба унвони сарвари шӯриш ва идомадиҳандаи Маҳмуди Торобӣ зикр мекунад, китоби "Таърихи ҷаҳонкушо"-и Ҷувайнӣ аст. Амалу андешаи Алии Торобӣ ва бародари ӯ Муҳаммад дар тамомии давраи шӯриши Торобӣ ҳамроҳи бародарашон Маҳмуди Торобӣ буданд. Ҷувайнӣ менависад, ки Алии Торобӣ ва бародараш Муҳаммад сабабгори асосии шикасти сипоҳи муғул дар ҷанги дашти Кармина будаанд. Пас аз марги Маҳмуди Торобӣ Алии Торобӣ ва бародараш Муҳаммади Торобӣ ҳарчанд саъй мекарданд хостаҳои мардум ва орзуву омоли бародарашонро амалӣ созанд, вале натавонистанд, зеро ҳукумати марказии давлати муғул бо фармони Чағатой ва Маҳмуди Ялавоч барои комилан пахш намудани Шӯриши Маҳмуди Торобӣ ба воситаи умарои ҷангозмудаи муғул Элдиз-Нуйин ва Чакин-Қӯрчӣ бо лашкари анбӯҳе ба Бухоро рафт ва шӯришчиён дар ин набарди нобаробари хуношом шикаст хӯрданд; ба қавли Ҷувайнӣ " дар ҳади бист ҳазор мардум дар ин навбат бикуштанд" ва гурӯҳе фирор карданд. Бо ҳамин қиёми Маҳмуди Торобӣ ва фаъолияти низомии Алии Торобӣ қатъ гардид. Бародарон Алии Торобӣ ва Муҳаммад дар диловарӣ, шуҷоат ва муқовимат дар баробари сипоҳи муғул аз Маҳмуди Торобӣ шоистагиҳои камтаре надоштанд. Дар бораи ҷойгоҳи бародарон Алии Торобӣ ва Муҳаммад метавон гуфт, ки он ду монанди бародарашон Маҳмуди Торобӣ дар назари мардум азиз буданд. Онон ба унвони раҳбарони сиёсӣ ва мазҳабии қиёми мардуми Бухоро аз оғоз то анҷоми қиём аз хостаҳои худ даст накашиданд, барои амалӣ гардондани мақсади худ, ки ҳамоно дифоъ аз оини ислом ва диёнати он дар баробари душманони мазҳабӣ ва сиёсӣ буд, ба мубориза пардохтанд ва саранҷом дар ин набардҳо ва дар роҳи ин ормону ҳадафҳои нек ҷонашонро фидо карданд.