ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Гандапӯш

Гандапӯш — навъи рустании нимбутта. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ То 25-70 см қад мекашад. Сершох, бӯйи хуш дорад. Навдаҳояш рост, қиррадор. Баргаш мӯякчадор, майда, пармонанди чок-чок, рангаш сабзи хокистарӣ. Хӯшагулаш сабадак (қутраш 3-5 мм). Тухмаш дарозрӯя, зарди сиёҳтоб. гандапӯш моҳҳои июл — август гул карда, август — октябр тухм мебандад. Дар қ.-кӯҳҳои Қурама, Туркистон, Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, Помири Ғарбӣ ва Шарқӣ (то баландиҳои 4100 м аз с. б.) дар арчазор, марғзорҳо, биёбонҳои баландкӯҳ, шағалзамин, нишебиҳои санглох, маҳинхок ва ғ. мерӯяд. Корбурди пизишкӣ Гандапӯшро табибони ҳиндӣ ҳамчун доруи муқаввӣ, табфарор ва киҷҷарон истифода мебаранд. Табибони мардумии тоҷик хокаи сабадаки гули гандапӯшро бо асал омехта чун давои киҷҷарон тавсия медиҳанд, чойи навдаҳои он давои илтиҳоби роҳи нафас ва заъфи дил буда, пешобро меронад. гандапӯшро ба сифати ашёи хом барои ҳосил кардани кофур, истеҳсоли ҳар гуна болиштаку омехтаҳои давоӣ ба кор мебаранд. Барг ва сабадаки гули гандапӯш 0,21-0,4 % равғани эфир, 16 % кофур, 12-14 % камфен, 7-12 % пинен, 18,3 % борнеол, 25,5 % барнилкапронат, 15,% фенол, кетон ва ғ. дорад.
Ганданафасаки саҳроӣ

Ганданафасаки гандум — як навъи ҳашароти зараррасон. Асосан ба киштзори юнучқа, қашқабеда, лаблабу, зағир, картошка, нахӯд, шалғами хӯроки чорво, бодиринг, карам, пахта, офтобпараст, маъсар, хардал, қулфинай ва ғ. зиён меорад. Тавсифот Дарозиаш 4,7-6,6 мм. Рангаш зардча ё норинҷии сурхтоб. Ҳашароти болиғ 17-27 рӯз умр мебинад. Модинаи ганданафасаки саҳроӣ дар бофтаи думчабарг ва шонаҳои пахта 14-54 адад тухм мегузорад; ранги тухмаш аввал сафед, баъдтар зардтоб аст. Кирминаҳо тадриҷан ба тамоми рустанӣ паҳн мегарданд. Онҳо панҷ давраи ташаккулро аз сар мегузаронанд: давраи якум ба ҳисоби миёна 2,7-3,3, давраи дуввум 2,2-2,4, давраи севвум 1,9-2,3, давраи чорум 2,1-2,3 ва давраи панҷум 2,2-3,9 рӯз идома меёбад. Давомоти умумии инкишофи кирминаҳо 11-14 рӯз мебошад. Ганданафасаки саҳроӣ зимистонро дар замини юнучқазор ва алафҳои бегона мегузаронад. Дар пахтазор дар мавсими шонабандии ниҳолҳо пайдо мешаванд; онҳоро дар замини картошка, ҷуворӣ ва помидор низ дучор омадан мумкин аст. Ганданафасаки саҳроӣ дар тамоми навоҳии пахтакори ҷумҳурӣ паҳн гардидааст. Тадбирҳои мубориза Бо мақсади маҳв сохтани он аз доруҳои гуногуни кимиёӣ истифода мекунанд, мас., сумисидин (консентрати эмулсияи 20%-а,6 лга), ровикурт (консентрати эмулсияи 25%-а,6 лга), симбуш (консентрати эмулсияи 25%-а,32 лга), фозалон (консентрати эмулсияи 35%-а,0 лга), тиодан (консентрати эмулсияи 35%-а,5 лга) ва ғ.
Гандано

Гандано — навъи пиёз; рустании дусола. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Соли аввал баргҳои паҳни дароз (25–60 см) ва тана (баландиаш 10–20 см, қутраш 3–7 см; рангаш сабзи равшан), соли дуюм пиёзак (гирда ё дарозрӯяи сафед) ва поя (дарозиаш то 1,8 м) ҳосил карда, мешукуфад. Гулаш майда, сафед ё бунафшранГандано Самараш ғӯзаи сеқирра. Тухмаш майда, сиёҳи ҷилодор (вазни 1000 донааш 2,5–3 г), то 2–4 сол қобилияти сабзишашро нигоҳ медорад. Дар таркиби гандано ба миқдори зиёд намакҳои калий, калсий, оҳан, фосфор, магний, инчунин моддаҳои хушк (13,4%), қанд (6,5%), сафеда (1,3%), клетчатка (1,49%), хокистар (1,24%), равғани эфир мавҷуданд. Гандано аслан аз Осиёи Марказист. Онро дар кишварҳои соҳили баҳри Миёназамин ва Аврупо, инчунин Қриму Қафқоз ва қисман дар Тоҷикистон кишт мекунанд. Рустании обталаб нест. Аз тухм афзоиш меёбад. Дар заминҳои намнок, регхок, гилхоки сернам ҳосили хуб медиҳад. Навъҳо Гандано навъҳои зиёд дошта, ба ду гурӯҳ тақсим мешавад: булғорӣ ва аврупоӣ. Дар Тоҷикистон бештар навъи "Дерпазаки карантинӣ"-и Ганданои аврупоиро мепарваранд. То охири тирамоҳ сабзида ҳосил медиҳад. Ба сармо пурбардошт аст. Дар шароити иқлими Тоҷикистон тухми Ганданоро моҳҳои август сентябр ва аввали баҳор кишт мекунанд. Ҳосили кишти тирамоҳии онро зимистону баҳор, баҳориашро тобистону тирамоҳ истифода мебаранд. Гандано аз кӯчат низ афзоиш меёбад. Барои гирифтани тухмӣ баъди ғунучини ҳосил Ганданоҳои пояаш дарозу ғафсро ҷудо карда, тирамоҳ ё аввали баҳори соли оянда ба ҷӯякҳо мешинонанд. Ганданои тухмиро аз замин нагирифта низ нигоҳ доштан мумкин аст. Ин усули нисбатан беҳтар буда, миқдори тухмӣ меафзояд. Вобаста ба ҳосилхезии хок ва тарзи нигоҳубин аз ҳар га 6–10 сентнер тухмӣ мегиранд. Гандано хосияти шифобахшӣ дорад. Корбурди пизишкӣ Табибони халқӣ онро чун воситаи иштиҳоовар ва барои муолиҷаи бемориҳои ҷигар, санги талхадон, роҳҳои нафас, атеросклероз ва авитаминоз тавсия медиҳанд. Ганданоро дар хӯришҳо низ истифода мебаранд.
Гандзудоӣ

Гандзудоӣ — амалест, ки бо мақсади пешгирии бемориҳои гузаранда ва маҳв кардани ангезандаи онҳо сурат мегирад.
Ҳандбол

Ҳандбол (дан., аз — даст ва — тӯб), гандбол — бозии варзишии дастаӣ бо тӯб. Навъҳо Ду навъи бозии ҳандбол маъмул астх7 (7 бозигар дар даста) ва 11х11 (11 бозигар дар даста). Ҳандболи 7х7-ро соли 1898 Х. Нилсони даниягӣ ихтироъ кардааст. Ҳандболи 7х7, одатан, дар толори варзиши масоҳаташ 40х20 см мегузарад. Бозигарон мекӯшанд ба дарвозаи (3х2 м) ҳариф, ки онро дарвозабон муҳофизат мекунад, тӯби бо ҳаво пуркарда (вазнаш г, ҳаҷмаш 50-60 см)-ро партоянд. Бозигарон ҳуқуқ надоранд, ки то 6 м ба дарвозаи ҳариф наздик шаванд. Бозигар бо тӯб 3 сония ва танҳо 3 қадам монда метавонад. Барои вайрон кардани қоидаи бозӣ бозигар 2 ё 5 дақиқа аз бозӣ дур карда мешавад. Ҳандболи 11х11 дар майдони футбол мегузарад. Бозӣ аз ду пайт (давр)-и 30-дақиқагӣ (барои дастаҳои занона 25 дақиқа) иборат аст. Соли 1926 ҳандбол ҳамчун навъи варзиши байналхалқӣ эътироф гардида, соли 1928 Федератсияи байналхалқии ғайрикасбии гандбол ва соли 1946 Федератсияи байналхалқии гандбол таъсис ёфт. Соли 1936 қоидаҳои бозии 7х7 тасдиқ гардида, бозии ҳандбол аз рӯйи қоидаи 11х11 ба барномаи Олимпиадаи соли 1936 дохил карда шуд. Нахустин чемпионати ҷаҳон оид ба ҳандбол соли 1938 дар шаҳри Берлин доир гардид. Ҳандболи мардона (7х7) соли 1972 ва ҳандболи занона соли 1976 ба барномаи Бозиҳои олимпӣ дохил карда шуд. Мусобиқаҳои байналхалқӣ оид ба ҳандбол дар 4 сол як бор баргузор мешаванд. Ҳандбол дар Тоҷикистон Федератсияи ҳандболи Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 2002 таъсис ёфт. Онро соли 2009 Кумитаи миллии олимпии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қайд гирифт. Дар шаҳрҳои Душанбею Хоруғ ва ноҳияҳои Панҷу Рӯшон дастаҳои гандболбозон ташкил карда шуданд. Дар Тоҷикистон аз соли 2005 оид ба ҳандбол чемпионатҳои ҷумҳуриявӣ баргузор мешаванд. Соли 2011 гандболбозони тоҷик дар мусобиқаҳои дар шаҳри Файсалободи Ҷумҳурии Исломии Покистон доиргардида ширкат карданд. Соли 2012 дастаи духтаронаи ҳандболбозони тоҷик дар мусобиқаҳои дар шаҳри Самарқанд доиргардида, сазовори ҷойи 3-юм шуд.
Гандер (пойгоҳи Нерӯҳои мусаллаҳи Канада)

Гандер (пойгоҳи Нерӯҳои мусаллаҳи Канада) — фурудгоҳи низомӣ борбарӣ бо Коди ИОТОи аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 3109 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 151 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст.
Ганданафасакҳо

Ганданафасакҳо — як гурӯҳи ҳашарот. Тавсифот Ганданафасакҳо ба ҳашароти ростбол — ширинчаҳо, кайки барг, сафедболон ва ғ. наздикӣ доранд. Дарозии баданашон 0,7-12 см. Даҳонашон хартумчаи буғумдорро мемонад, ки аз ҷоғи поён ташаккул ёфтааст. Мӯйлабчаашон аз 4-5 (баъзан аз 1-3) банд иборат аст. Ганданафасакҳо ду ҷуфт бол доранд, болҳо дар ҳолати оромии ҳашарот аз қисми боло шикамро мепӯшонанд. Болҳои болоӣ (забарболҳо) чармгун буда, аз парда иборатанд. Боли баъзе ганданафасакҳо кӯтоҳ аст. Ганданафасакҳои дигар умуман беболанд. Ганданафасакҳо ғадуди бӯйбарор доранд, ки сӯрохи онҳо дар зери сина (дар фардҳои болиғ) ё шикам (дар кирминаҳо) ҷой гирифтааст. Тарашшӯҳоти ғадуд бадбӯй буда, барои рамондани душман ва ҷалб кардани ҳамҷинсон пешбинӣ шудааст. Дар дунё тақр. 40000 намуди ганданафасакҳо дучор меояд. Онҳо дар хок, рустанӣ, зери пӯстлоху баргҳои рехта, баъзеяшон дар об зиндагӣ мекунанд. Ғизои аксари ганданафасакҳо рустаниҳост; ганданафасакҳои даранда низ мавҷуданд. Ғизои Ганданафасакҳои обӣ гемолимфаи ҳашарот ва дигар мавҷудоти хурди бемуҳра аст. Ганданафасакҳои паразит, чунончи шабзод, хуни ҳайвоноту паранда ва одамонро мемаканд. Ганданафасакҳо соле як бор насл медиҳанд; модинаи онҳо дар тана ё бофтаҳои рустанӣ тухм мегузорад. Модинаҳои ганданафасакҳои обӣ дар тахтапушти ганданафасакҳои нарина тухм мемонанд (онҳо то пайдоиши кирминаҳо онро бардошта мегарданд). Зараррасонӣ Ганданафасакҳои рустанихӯр ба кишоварзӣ ва ҷангалдорӣ зиён мерасонанд, шираи рустаниро макида, боиси аз сабзиш мондану хушкидани онҳо мегарданд. Ганданафасакҳои манфиатовар низ ҳастанд (аз ҷинси ва). Онҳо ҳашароти зараррасон (ширинча, кана, кирминаи ғамбускҳо ва ғайра)-ро хӯрда нобуд мекунанд. Дар Тоҷикистон 55 намуди ганданафасакҳо мавҷуданд, ки 35 намуди онҳо ба кишоварзӣ, аз ҷумла ба пахтазор (17 намуд) зиён мерасонанд.
Гандо

Гандо — пирях дар нишебии ҷануби қаторкӯҳи Пётри (Ҷумҳурии Тоҷикистон), дар болооби дарёи Қирғизоб (шохоби рости дарёи Оби Арзинг). Дарозиаш 22 км, масоҳаташ 44,6 км 2. Нуқтаи баландтарини пирях 6150 м, пасттаринаш 3250 м. Баландии хатти барф 4750 м.
Гандмурғ

Гандмурғ, ҳуотзин, гоатсин — як навъ парандаи тропикӣ. Мансуби қатори фохташаклҳост. Дарозии танаш то 60 см. Пару болаш зайтунранги ало; шикамаш зардтоб. Дар сар ва пушти гардан кокул дорад; парҳои гарданаш дароз. Гандмурғ дар Амрикои Ҷанубӣ (аз Колумбия то Боливия) сукунат дорад. Ҷои зисташ буттазори назди соҳили дарёҳост. Парвозӣ нест, қисми зиёди вақташро болои дарахтон мегузаронад (гоҳ-гоҳ ба замин мефурояд). Моҳҳои декабр-июл лона сохта, 2- 4 тухм мегузорад. Ғизояш баргу меваи рустаниҳост. Ғизоро мисли ҷонварони жованда бо роҳи ферментатсия ҳазм мекунад. Бинобар ин, парандаи бадбӯй аст. Гӯшти гандмурғро истеъмол намекунанд.
Гандинагар

Гандинагар (гуҷаротӣ,) — шаҳрест дар Ҳиндустони Ғарбӣ. Маркази маъмурии иёлати Гуҷарот. Соли 1960 иёлати Мумбай ба 2 иёлат — Маҳараштра ва Гуҷарот тақсим шуд. Аввало пойтахти иёлати Гуҷарот шаҳри Аҳмадобод, сипас соли 1970 году Гандинагар (сол 1964 таъсис ёфтааст) гардидааст. Номгузории шаҳри Гандинагар ба муносибати пешвои миллат Маҳатма Ганди гузошта шудааст.
Гандизм

Гандизм, гандия — таълимоти иҷтимоию сиёсӣ ва динию фалсафии бунёдниҳодаи Маҳатма Гандӣ, ки дар заминаи идеологияи асосии ҷунбиши миллӣ-озодихоҳии Ҳиндустон (ба он буржуазияи миллӣ роҳбарӣ мекард) қарор гирифт. Гандизм зери таъсири осори қадимии "Бҳагавадгита" ва "Рамаяна" ташаккул ёфтааст. Таълимот Меҳвари назарияҳои фалсафии таълимоти Гандизм ҷунбиши ороми диние буд, ки иттиҳоди ҳиндуён ва мусулмононро таъмин карда, пайравони худро барои раҳидан аз тобеияти низоми мустамликадории англисҳо ва расидан ба истиқлолу озодӣ ҳидоят мекард. Усули асосии сиёсӣ ва хусусиятҳои Гандизм: бо роҳи осуда расидан ба истиқлоли Ҳиндустон тавассути ҷалб намудани оммаи васеи халқ ба муборизаи озодихоҳӣ бидуни истифодаи зӯроварӣ; дар мубориза барои истиқлол зери роҳбарии Конгресси миллии Ҳиндустон муттаҳид кардани тамоми халқи ҳинду, новобаста ба мансубияти динӣ, миллӣ, каставӣ ва синфӣ; мубориза бо нобаробариҳои каставӣ; дар соҳаи муносибатҳои иҷтимоӣ — ноилшавӣ ба созиши миёни синфҳо ва бо роҳи осуда ҳал намудани низоъҳои байни онҳо дар заминаи назарияи сарпарастии барзгарон аз ҷониби милкдорон ва коргарон аз ҷониби сармоядорон; аз ҳад зиёд (идеалӣ) нишон додани муносибатҳои патриархалӣ; даъват барои эҳёи ҷамоаҳои деҳотӣ ва косибиву ҳунармандӣ дар Ҳиндустон, махсусан ҳунари дастбофӣ (рамзи Гандизм чарха буд), руҷӯъ ба ҳиссиёти динии оммаи мардум. Шеваи мубориза барои озодихоҳӣ бидуни зӯроварӣ, ки онро Ганди эҷод кард ва пайравонаш пазируфтанд, сатяграҳа (босуботӣ дар ҳақиқат) ном гирифт. Он дар ду шакл ифода меёбад: адами ҳамкорӣ ва саркашии шаҳрвандӣ. Адами ҳамкорӣ дар рад кардани унвонҳое, ки англисҳо дода буданд, тарки алоқа (бойкот) бо таълимгоҳҳои ҳукуматӣ, ташкили намоишҳои осуда, саркашии шаҳрвандӣ дар риоя накардани қонуни ҷудогонаи ҳокимияти мустамликавӣ, коршиканиҳои сиёсӣ, қатъи ҳама гуна фаъолият ва дар мавридҳои истисноӣ — саркашӣ аз пардохти андоз ифода меёфт. Гандизм низоъҳои алоҳида бо ҳукуматдорони англис ва ихтилофоти иҷтимоиро аз роҳи гуфтушуниду созишҳо дар заминаи гузаштҳои тарафайн ҳал карданӣ мешуд. Дар Гандизм дин аз ҷумлаи арзишҳои волои маънавӣ, неруи муттаҳидсози ҷомеа ба шумор меравад. Бунёдгузори Гандизм баҳри ваҳдати ҳиндувону мусулмонон талош мекард. Ӯ таҳаммулпазирии диниро муҳимтарин хислати ҳиндуия шумурда, аз ҷомеаи ҳинду, ки аксарият буданд, даъват ба амал меовард, то нисбат ба мусулмонон, ки ақаллиятро ташкил медоданд, ботаҳаммул ва олиҳиммат бошанд. Ба андешаи бунёдгузори Гандизм, сарчашмаи диёнат дар сиришти инсон мавҷуд буда, боварӣ ба Худо ғояи фитрӣ аст. Зоти илоҳӣ бо ҳақиқат баробар буда, Худованд айни ҳақиқат аст. Дарки ҳақиқат дар рафти такомули шахсият ҳосил мешавад. Такомули ахлоқӣ мутобиқи андешаи ахинса арзёбӣ гашта, зимнан ахинса на танҳо ҳамчун худдорӣ аз осебрасонии ҷисмонӣ ба мавҷудоти зинда, балки ба ҳайси худдорӣ аз расонидани зарари маънавӣ низ баррасӣ мешавад. Манбаи такомули ахлоқӣ "қонуни муҳаббат" ва "қонуни ҷафо" аст, ки аз рӯйи онҳо пайрави ахинса дидаву дониста ҷавру ҷафо кашида, ба қурбон кардани хеш омода мегардад. Тарғиби зуҳду қаноат дар Гандизм ҳам аз ҳамин андеша.
Гандумак

Гандумак — рустаниест бисёрсолаи хӯшадор. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ То 60-100 см қад мекашад. Пояаш гандуммонанд, баргу хӯшааш мӯякдор. Дар ҷойҳои дорчинихок хуб нашъунамо мекунад. Дар Аврупо, Русия, Осиёи Марказӣ, Осиёи Хурд паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон дар доманаи қаторкӯҳҳои Қурама, Туркистону Зарафшон, Ҳисору Дарвоз ва Тоҷикистони Ҷанубӣ (дар баландии м аз с. б.) нашъунамо меёбад. Аввалҳои фасли тобистон гул мекунад. Хӯроки хуби чорвост. Аз гандума хошок низ тайёр мекунанд. 100 кг хошоки Г. 28,3 воҳиди хӯрокӣ ва 3,1 кг протеини ҳозим дорад. Таркибаш аз 8-12 % протеин, 2-3 % равған, 40-45 % моддаҳои қиёмии бенитроген, фосфор (0,3 %), калсий (0,2 %), натрий (0,12 %), магний (0,1 %) иборат аст.
Гандумак (деҳа, Афғонистон)

Гандумак — деҳае Афғонистон аст, ки дар байни Кобул ва Ҷалолобод дар 56 км аз Ҷалолобод дар роҳи куҳна ба Кобул қарор дорад. Таърих Дар ҳангоми хуруҷи артиши Генерал Элфинстон аз Кобул дар соли 1842, теппа дар наздикии Гандуммак ҷои Ҷанги Гандумак буд, ки дар он наҷотдиҳандагони охирини қувваи бритониёиҳо - бист афсар ва чилу панҷ сарбози бритониёии 44 кушта шуда буданд, танҳо як нафар зинда монд. Гандумак аз Аҳдномаи Гандумак, ки дар ин ҷо 26 майи соли 1879 байни Волоҳазрат Муҳаммад Ёқуб Хон, Амири Афғонистон ва ҳаммамомилокинаш бо Сэр Луис Кавагнарӣ аз Дафтари ҳокимияти Индияи Бритониё имзо шуда буд маълум аст. Бо имзо шудани ин аҳднома қисми аввали Ҷанги дуюми Англияву Афғонистон анҷом расид. Нигаред низ.
Гандумбирён

Гандумбирён Навъе аз хӯриши хушки анъанавӣ буда, аз гандум, нахӯд, донаи каду, кунҷид ва баъзан мағзи донаки зардолу тайёр карда мешавад. Гандумбирён хоси ҷашну маросимҳо мебошад. Баъзан онро кўфта, ба талқони хуштаъму серғизо табдил дода, тановул мекунанд. Дар вилояти Хатлон, водиҳои Ҳисору Рашт фаъол аст. Адабиёт Нигаред Манобеъ.
Гандора

Гандора — вилояти таърихӣ, ки дар шимолу ғарбии Ҳиндустон ва Покистон ҷойгир буд. Таърих Яке аз марказҳои омезиши тамаддуни ориёӣ ва ведоӣ ба шумор мерафт. Сокинони қадими Гандора қабилаҳои гандҳарҳо буданд, ки дар Ригведа номашон ёд шудааст ва номи вилоят ҳам аз он ҷост. Дар Катибаи Бесутун, катибаҳои Доро дар Нақши Рустам ва Истахр бо номи Ганова зикр шудааст. Мувофиқи маълумоти маъхазҳои санскритӣ Гандора мулки мустақил ва марказаш шаҳри Таксила Гандора ба маркази таълимоти буддоӣ табдил ёфт. Дар солҳои 30 садаи то м. сакоиҳои Осиёи Миёна зери таъқиби юҷиҳо ба шимолу ғарбии Ҳинд рафта, дар Гандора давлати Сакоиҳои Ҳиндро таъсис намуданд. Асосгузори давлати Сакоиҳои Ҳинд тибқи маъхазҳои юнонӣ Мауэс буд, ки дар ибтидои садаи то м. ҳукмронӣ мекард. Маркази давлати Сакоиҳои Ҳинд дар Гандора шаҳри Таксила буд. Давлати Сакоиҳои Ҳинд дар давраи ҳукмронии Ази ба авҷи тараққиёт расида, марзҳояш дар ғарб то Арахосия ва дар ҷануб то поёноби дарёи Ҳинд мерасид. Баъди таназзули давлати Сакоиҳои Ҳинд аз солҳои 20 асри 1 м дар Гандора яке аз шохаҳои хонадони Ашкониён давлати худро бо номи Гундуфариён ё Портиёни Ҳинд ташкил карданд. Асосгузори давлати Портиёни Ҳинд Гундуфар аз шохаи Ашкониёни Сакистон баромада буд. Дар давраи ҳукмронии Гундуфар ҳаворӣ Фома ба Гандора омада буд. Баъди вафоти Гундуфар далати Портиёни Ҳинд пароканда шуда, Гандора-ро бародарзодааш Абдагас идора мекард. Гандора дар асрҳои 1-3 дар ҳайати давлати Кушониён қарор дошт. Дар аҳди Кушониён роҳибон аз Гандора барои таблиғи таълимоти буддоӣ ба Чин рафтанд. Дар асрҳои 1-4 дар Гандора мактаби муҷассамасозии буддоӣ ташаккул ёфт, ки аз таъсири услуби эллинистӣ баҳра бардошта, яке аз марказҳои офариниши симои Буддо ба шумор мерафт. Дар аҳди Кушониён офариниши симои Буддо дар Гандора ба авҷи тараққиёт расида, ҳунармандони зиёде аз Ҳинд ва Осиёи Хурд барои муҷассамасозӣ даъват карда мешуданд. Дар охири садаи Ҳайтолиён бо сарварии Тороман Гандора маркази мулкҳои ҳиндустонии Ҳайтолиён буд. Бар асари ҳуҷуми Ҳайтолиҳо қисми зиёди иморатҳо ва муҷассамаҳои буддоӣ дар Гандора хароб шуданд. Мувофиқи маълумоти сайёҳи чинӣ Сюан Сзан зимни сафараш ба Ҳинд сарҳадди Гандора аз шарқ ба ғарб 1000 ли (як ли баробари 500 м), аз ҷануб ба шимол 800 ли буда, сарҳаддаш дар шарқ ба ҳавзаи дарёи Синд мерасид. Маркази Гандора дар ибтидои садаи шаҳри Пурушапура буд. Ба қавли Сюан Сзан аз иморатҳои сохтаи Канишка дар Гандора харобаҳои як дайр, бинои дуошёна ва сохтмонҳои дигаре боқӣ монда буданд. Дар шимолу шарқии дайри Канишка шаҳри Пушкалавоти воқеъ буда, аҳолии бисёр дошт. Номи Гандора аз садаи дар маъхазҳои таърихӣ ёд намешавад.
Гандум (фарҳанг)

Гандум — дар ривоёти куҳан ва фарҳанги исломӣ меваи мамнӯъ аст, ки Одаму Ҳавво ба сабаби хӯрдани он аз биҳишт берун карда шуданд. Ривоёт Худои таъоло Одаму Ҳавворо дар биҳишт ҷой дода, ба онҳо гуфта буд, ки дар он метавонанд ба ҳар гӯшаву канор бираванд ва ҳар он чизе, ки мехоҳанд, бихӯранд, ба ғайр аз меваи дарахте, ки Худованд барояшон мамнӯъ эълон намуд. Дар бораи чӣ ва кадом будани ин дарахт ва меваи он муфассирону муҳаққиқони осори исломӣ ақидаву назари гуногун доранд. Бархе аз муфассирон ин дарахтро себ, анҷир, бархе кофур, баъзеҳо дарахти илму маърифат гуфтаанд, вале аксар бар онанд, ки ин дарахт гандум будааст. Дар Қуръон Дар Қуръони маҷид аз ин дарахт ва чӣ ном доштанаш чизе гуфта нашуда, барои ифодаи он танҳо калимаи арабии "шаҷара" (дарахт) омадааст. Мувофиқи маълумоти "Каъбулаҳбор", донаи гандум аз замони Одам (а) то рӯзгори Идрис (а) ба андозаи тухми шутурмурғ буд, баъдан он ба андозаи тухми мурғ, сипас ба андозаи тухми кабӯтар, пасон ба андозаи фундуқ ва дар замони Узайр (шахсе аз банӣ Исроил, ки яҳудиён ӯро писари Худо мегуфтанд) ба андозаи нахӯд шуд. Ба хӯрдани гандум Одаму Ҳавворо Иблис ташвиқ намуд. Ӯ дарахту меваи онро тавсиф намуда, гуфт, ки касе онро бихӯрад, бемаргу ҷовидона мегардад ва ба маърифати некиву бадӣ мерасад. Бо вуҷуди манъ кардани Худованд Одаму Ҳавво он меваро бичашиданд ва ҳамон замон худро урён дарёфтанд (Қуръон, сураи Аъроф, ояи 22). Онҳо аз кардаи хеш пушаймон шуда, тавба карданд. Худованд, тавбаи эшонро пазируфт, аммо онҳоро аз биҳишт берун кард. Дар замин Одамро ҳолати ба ӯ ношиносе рӯй дод. Фаришта Микоил, ба қавли дигар Ҷабраил, чӣ будани ин ҳолат, яъне, гуруснагиро фаҳмониданд. Ба назди ӯ гандум оварданд, ба ӯ кишту варз, ҷамъ овардани ҳосил, орд кардану нон пухтанро ёд доданд. Гандум, ки боиси ба ранҷу азоб ва машаққат дучор гаштани Одам шуда буд, акнун ӯро аз ин мушкилот халос кард. Дар адабиёти форсӣ Дар осори манзуму мансури адабиёти форс-тоҷик қиссаи гандум хӯрдану аз биҳишт берун карда шудани Одам инъикос ёфтааст. Таъбири "гандум хӯрдан" маҷозан ба маъноҳои "бефармонӣ кардан", "хор гаштан", "берун шудан", "фиреб хӯрдан" ба кор бурда мешавад. Дар абёти зерин аз ин қисса ёдоварӣ шудааст: Аз барои ҳафт гандум ҳашт ҷаннат дармабоз, Барги бебаргӣ маҷӯю қасди барги тин макун. Саноӣ Дар хулд чӣ гуна хӯрд гандум Он ҷо, ки набуд шахс нонхӯр. Бал гандумаш он гаҳе бибоист, К-аз хулд ниҳод пой бар дар. Саноӣ Падарам равзаи Ризвон ба ду гандум бифурӯхт, Нохалаф бошам, агар ман ба ҷаве нафрӯшам. Ҳофиз.
Маҳатма Гандӣ

Шахси сол (декабри 1930) Маҳатма Гандӣ, 2 октябри соли 1869 Порбандар, Гуҷарат — 30 январи соли 1948, Деҳлӣ) — файласуф, ходими сиёсию ҷамъятии яке аз муассисон ва сарварони идеолужии Ҳаракати миллӣ-озодихоҳии Ҳиндустон аз зулми Бритониёи Кабир. Фасафаи ғайризуроварии ӯ (сатяграха) барои тарафдорони муборизаи осоиштаи озодихоҳӣ дар Ҳиндустон таъсир расонидааст. Ӯ асосгузори идеолужии Гандизм - муборизаи миллӣ-озодихоҳӣ буд. 1.
Гандумаҷириқ

Гандумаҷириқ, алафи гандумак, гандумак, бандваш, бандкана, бедгиёҳ, наҷм, сил — рустании бисёрсолаи хӯшадор. Пояаш рости ҳамвор, бемӯяк, 60-150 см қад мекашад. Баргаш борики дароз (15-40 см), ба барги гандум мемонад. Хӯшааш рост, дароз (7-20 см), донаш дуқатора ҷой гирифтааст. Моҳҳои май — июл гул карда, июл — август тухм мебандад (вазни 1000-тоаш 3-4 г). Г. чун алафи бегона дар лаби ҷӯю боғот, заминҳои партов мерӯяд. Дар қ-кӯҳҳои Қурама, Туркистону Зарафшон, Ҳисору Дарвоз, Тоҷикистони Ҷанубӣ ва Помири Ғарбӣ (дар баландиҳои м аз с. б.) вомехӯрад. Аз сармо зиён намебинад. Дар хокҳои нарм то 15-20 см реша медавонад. Аз решапора ва тухм зиёд мешавад. Решаашро аввали баҳор ва тирамоҳ ҷамъоварӣ карда, дар ҳавои кушод мехушконанд. Г. хӯроки хуби чорвост. Аз Г. хошок тайёр мекунанд. 100 кг хошоки Г. 51,7 воҳиди хӯрокӣ ва 3,1 кг протеини ҳозим дорад. Пеш аз кишт Г. солҳои аввал камтар нашъунамо ёбад ҳам, баъди 4-6 сол хуб месабзад. Дар таркиби решапояи Г. ангиштоб, сафеда, каротин (6 мг%), левулез (3-4 %), маннит (2,5-3,0 %), фруктоза, сафеда (9,2 %), равғани эфир (0,06 %), витамини С (150 мг%) мавҷуд аст. Г. рустании давоист. Абуалии Сино бо ҷӯшоби решаи он захми меъда, масона, қабзияти пешоб ва ғ.-ро табобат мекард. Тухми Г. давои хуби пешоброн буда, санги масонаро об мекунад. Шираи бо ҳиссаи баробари асал ё май ҷӯшонидаи он чашмдардро давост. Табибони халқӣ ҷӯшоби решаи Г.-ро ҳангоми бемориҳои роҳи пешобу талха, аъзои ҳозима, дарди санги талхадону гурда, ширинча, амрози пӯст, инчунин ба сифати давои исҳоловару балғамрон истифода мебаранд. Тарбандии марҳами он захмҳоро шифо мебахшад. Нақеи Г. сардард ва фишори пасти хунро рафъ сохта, хастагии рӯҳию ҷисмониро мебарорад. Дар тибби муосир ҷӯшоби решапояи Г. чун воситаи исҳоловар ва дар таркиби доруҳои арақовару пешоброн истифода мешавад.
Гандурино (ноҳияи Камизяк)

Гандурино — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Камизяк, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Ганзак

Ганзак, Ганҷак — яке аз шаҳрҳои қадим ва маркази маъмурии Атропатен, ки дар шафати кӯли Урмия (шимолу ғарби Эрон) қарор дошт. Дар осори арманӣ бо номи Гандзак, юнонӣ — Газака ва арабӣ Ҷанзак ёд шудааст. Ганзак ҳамчун шаҳр дар садаи то м. пайдо шуда, ба қаламрави давлати Мод дохил мешуд. Аз асри 1 м ба маркази тиҷорат, ҳунармандӣ ва ҳамлу нақл табдил ёфт. Ганзак баъди таназзули давлати Ҳахоманишӣ ва соҳибихтиёр шудани сатрапи Мод — Атропат пойтахти Атропатен гардид. Оид ба макони ҷойгиршавии Ганзак дар байни таърихнигорон ду ақида мавҷуд аст. Ганзак дар мавзеи имрӯзаи шаҳри Такоби устони Озарбойҷони Ғарбӣ қарор дошта, дар асрҳои миёна бо номи Шиз машҳур буд. Аз замони Сосониён дар Ганзак оташкадаи Озаргушнасп фаъолият мекард, ки имрӯз ин маҳал бо номи Тахти Сулаймон машҳур аст. Кӯшишҳои бостоншиносон барои дарёфти харобаҳои шаҳри Ганзак дар атрофи Тахти Сулаймон ба нокомӣ анҷом ёфта (соли 2006), ба қавли олимони бостоншинос эҳтимол шаҳр зери оби кӯли Урмия монда бошад. 2. Гурӯҳи дуюми таърихнигорон маҳалли ҷойгиршавии Ганзак-ро шаҳри Миёндуоби устони Озарбойҷони Ғарбӣ таъйин кардаанд. Ганзак соли 622 бар асари ҷангҳои Эрону Византия хароб ва нест шуд.
Ҳанзафиртел

Ҳанзафиртел — ноҳияи Берлин, ки дар ҳайати ҳавзаи маъмурии Митте дохил мебошад. Аз ҳама ноҳияи хурдтарин ва сераҳолитарин, ва дорандаи аз ҳама бисёр муҳоҷирон дар пойтахти Олмон мебошад. Маркази ноҳия — майдони Ҳанзаплатс. Ҳанзафиртел ноҳияи сераҳолӣ мебошад, ки пур аз хонаҳои истиқоматӣ мебошад. Аммо аксари онҳо биноҳои нав мебошанд, ки дар замони баъдиҷангӣ, ки қариб тамоми ноҳияро аз байн бурда буд, сохта шудаанд. Биноҳои ғайриистиқомати бошанд хело каманд. Таърих Нигористон Бинед низ Эзоҳ Пайвандҳои берунӣ.