ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Гадобой Собиров

Гадобой Собиров (1.12.1928, ноҳияи Ӯроттеппа — 6.10.1976) — риёзидон, номзади илмҳои физика-математика, дотсент, асосгузор ва аввалин мудири кафедраи геометрия дар донишкадаи омӯзгорӣ. Зиндагинома Соли 1960 факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Солҳои аспирант, ассистент, муаллими калони кафедраи математика, мудири кафедраи математикаи элементарӣ ва методикаи таълими математика, дотсенти кафедраи назарияи ададҳо ва математикаи ҳисоббарории донишкадаи омӯзгории пойтахт буд. Аз соли 1972 то охири умр ҳамчун мудири кафедраи геометрияи донишкадаи номбурда фаъолият дошт. Оид ба эҷодиёти Алоуддин Ибни Муҳаммад Алӣ ал- Қушчӣ ва фаъолияти ӯ дар инкишофи илми математика дар Шарқи Наздик ва Миёна, инчунин дигар масъалаҳои муҳими соҳаи математика корҳои илмӣ анҷом додааст. Муаллифи 4 асари калонҳаҷми илмӣ ва зиёда аз 40 мақолаҳои илмӣ, илмию методӣ мебошад. Ӯ дар рушду нумӯи илми математика, бахусус таърихи математикаи Осиёи Марказӣ хидмати арзанда кардааст. Осор.
Ҳанс-Георг Гадамер

доктори ифтихории Донишгоҳи Карлов Ҳанс-Георг Гадамер 8 — файласуфи шогирди М. Ҳейдеггер, яке аз намояндагони фалсафаи герменевтика. Кору фаъолият Профессори фалсафа дар Лейпсиг, ректори Донишгоҳи Лейпсиг, профессори фалсафа дар Ҳейделберг (аз соли 1949). Фалсафа Герменевтика барои ӯ пеш аз ҳама амалия буда, ҳангоми таҳқиқи матн ҳамчун фаъолият зоҳир мегардад ва берун аз фаъолият хусусияти худро гум мекунад. Бо вуҷуди ин фалсафаи герменевтӣ ба таҳия ва коркарди методологияи дарки матн маҳдуд нашуда, чун фалсафаи мудракот машҳур гардидааст. Идрок барои Ҳанс-Георг Гадамер тарзи мавҷудияти шахси мудрикест, ки тавассути фаъолияти худ ин ё он матнро муайян менамояд. Дар асари "Ҳақиқат ва метод" ба таълимоти Дилтей, Гуссерл ва Ҳейдеггер такя намуда, андешаи герменевтикаро нафақат ҳамчун усули илмҳои гуманитарӣ, балки чун ҳастишиноси (онтология)-и махсус инкишоф додааст. Ба ақидаи ӯ, герменевтика бояд бештар ба маҳсули шарҳи матнҳо диққат диҳад. Ҳанс-Георг Гадамер бо мақсади бартараф намудани яктарафагии маърифати илмӣ ба мероси ғании Арасту ва Кант бештар муроҷиат кардааст. Инчунин Ҳанс-Георг Гадамер ба фалсафаи Афлотун мароқ зоҳир намудааст, зеро он хусусияти муҳовара (диалогӣ) дошт. Ӯ фалсафаи афлотуниро барои танқиди монологизми диалектикаи Ҳегел моҳирона истифода кардааст. Аз ҳамин лиҳоз Ҳанс-Георг Гадамер "субъективизм"-и нававрупоиро дар мисоли трансендентализми неокантчигӣ ва феноменология танқид ва бо Ҳегел баҳс кардааст. Ҳанс-Георг Гадамер муаллифи чандин асари бунёдӣ дар соҳаи таърихи фалсафа, забоншиносӣ ва фалсафаи таърих аст. Осор Эзоҳ Адабиёт.
Сармад

Сармад (Гадобой Ӯзбеков март 1947, Ғазза, вилояти Суғд — 1994, Панҷакент, вилояти Суғд) — шоир и тоҷик. Зиндагинома Гадобой Ӯзбеков 21 марти соли 1947 дар деҳаи Ғаззаи ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Баъди хатми мактаби деҳа дар Омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Панҷакент таҳсилро идома медиҳад. Корнома Фаъолияти кориашро аз мусаҳҳеҳӣ оғоз намуда, баъдан мухбир, аз ҷумла дар рӯзномаи "Газетаи муаллимон" шеър менавишт. Эҷод Эҷоди Сармад саршори дард ва ормонҳои замони худ буд. Китобхояш "Ашки шафак", "Вожахои сияҳпӯш" ва "Хобҳои офтобӣ" пас аз маргаш нашр шуданд. Намунае аз ашъор Тоҷикистон сарнавишти ишқи сӯзони ман аст, Зарраи хоки азизаш, доруи ҷони ман аст. Дар бари гаҳвораи сангаш фароғат ёфтам, Тахтасанги кӯҳсораш, тахти Сомони ман аст. Сӯиқасд ва даргузашт Ӯ ҳаргиз дар сиёсат иштирок накард. Баъди пирӯзии ҳукумати қонунӣ ба деҳа рафт ва баъди ду сол баргашт. Дар ин вақт манзили ӯ ишғол карда шуд 1. Сармад омада манзилашро баргардонад, 18 октябри соли 1994 аз ҷониби афроде латукӯб гардида, баъди ду моҳ дар беморхонаи Панҷакент даргузашт.
Гаева (деҳа)

Гаева — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Ирбитский, вилояти Свердловск медарояд.
Гадолиний

Гадолиний (нав:), — унсури кимиёӣ аз гурӯҳи ҷадвали даврии Менделеев; рақами тартибиаш 64, массаи атомиаш 157,26. Мансуби лантаноидҳост. Таърих Кашф Гадолинийро соли 1880 кимиёдони швейсарӣ Шарл де Мариняк кашф кардааст. Номгузорӣ Ба шарафи муҳаққиқи унсурҳои нодир Юҳон Гадолин ном ниҳодаанд. Хосиятҳо Физикӣ Филиззи душворгудози сафеди нуқрагун; ҳарорати гудозишаш 1312°С, ҳарорати ҷӯшишаш 2800°С, зичиаш 7,89 гсм 3. Гадолиний 5,910 4 %-и массаи қишри заминро ташкил медиҳад. Дар таркиби минералҳои гадолинит, монатсит, бастензит мавҷуд аст. Химиявӣ 152 (давраи нимкоҳишаш 1014 сол) изотопи дарозумри гадолиний мебошад. Дар ҳавои намнок бо пардаи оксидӣ пӯшида мешавад. Дараҷаи оксидшавиаш +3. Дар шароити муқаррарӣ бо галогенҳо, вақти гарм кардан бо нитроген, сулфур, фосфор, силитсий ва гидроген вокуниш зоҳир мекунад. Бо филиззот хӯла ба вуҷуд меорад. Гадолиний оби гармро бо ихроҷи гидроген таҷзия менамояд. Хлорид, нитрат ва сулфатҳои гадолиний дар об хуб, карбонат, фосфат, фторид, оксалатҳои он бад ҳал мегарданд. Он дар техникаи ҳастаӣ ҳамчун ҷозиби нейтронҳо истифода мешавад. Атомӣ Изотопҳо Дар табиат ҳафт изотопи гадолиний вуҷуд дорад. Мавҷудият дар табиат Гадолиний аз таркиби пӯлод сулфур ва газҳоро хориҷ намуда, хосиятҳои онҳоро беҳ месозад. Гадолиний ва хлориду сулфатҳои он дар таҳияи маводди миқнотисӣ истифода мешаванд. Молибдати гадолиний дар техникаи оптикию электронӣ, селениди он 2 3 дар таҳияи нимноқилҳо ба кор меравад.
Ҳамид Гадоев

Ҳамид Гадоев (12.10.1922, деҳаи Исфисори округи Хуҷанд — 23.9.2007, ҳамон ҷо) — таърихнигор, доктори илмҳои таърих, профессор, Ходими хизматнишондодаи илми ҶШС Тоҷикистон. Зиндагинома Хатмкардаи Дорулмуаллимини Тошканд ва Институти педагогии Душанбе. Омӯзгори мактаби деҳоти Қатаған ва Исфисори Хуҷанд, иштирокдори ҶБВ, директори мактаби ноҳияи Чкалов (ҳоло шаҳри Чкалов, 1943-44) буд. Баъди хатми Мактаби Ҳизби коммунистии Тоҷикистон ва Мактаби олии Ҳизби коммунистии Маскав котиби КМ комсомоли Тоҷикистон, мудири шуъбаи ҳаёти ҳизбии рӯзномаи "Қизил Тоҷикистон", ҷонишини аввали раиси ҷамъияти "Дониш", шунавандаи Мактаби олии ҳизбии назди КМ ҲКИШ, мудири бахши таблиғ ва роҳбари гурӯҳи лекторони КМ ҲК Тоҷикистон, аспиранти Академияи илмҳои ҷамъиятшиносии назди КМ ҲКИШ, муҳаррири рӯзномаи "Совет Тоҷикистони", мудири шуъбаи таблиғ ва ташвиқоти КМ ҲК Тоҷикистон, директори Институти таърихи ҳизби назди КМ ҲК Тоҷикистон буд. Аз соли 1961 вакили Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон (даъватҳои 6-7). Муаллифи беш аз 50 асару мақолаи илмӣ-оммавӣ. Асарҳояш асосан ба тарғиби сиёсати давлатдорӣ ва дӯстии миллатҳои Иттиҳоди Шӯравӣ, ғояҳои дӯстии миллатҳо бахшида шудаанд. Бо роҳбарии Г. 6 нафар рисолаи номзадӣ ва 4 нафар рисолаи докторӣ дифоъ кардаанд. Ҷоизаву орденҳо Бо орденҳои Ситораи Сурх, Байрақи Сурхи Меҳнат, Дӯстии халқҳо, ду ордени "Нишони Фахрӣ" ва медалу ифтихорномаҳои Президиуми Шӯрои Олии ҶШС Тоҷикистон сарфароз гардидааст. Осор.
Газ (воҳиди андозагирӣ)

Газ, араш, заръ, зироъ — воҳиди қадимии дарозӣ. Дар асрҳои миёна вобаста ба замону макон навъу андозаҳои гуногун дошт. гази шаръӣ баробари 24 ангушт ё 49,875 см ва дар садаи гази маъмул баробари 62 см буд. Носири Хусрав дар "Сафарнома"-и худ зикр мекунад, ки 1 гази шоҳӣ (малик) аз 1,5 араш каме кӯтоҳ аст. Дар ҷойи дигар ӯ дарозии як тарафи калисои ҳашткунҷаи Байтулмуқаддасро 33 газ (ё раш) гуфтааст. гази шоҳӣ дар Эрони садаи баробари 94,745 см ва гази муқассир 68 см буд. Дар Осиёи Миёна се тарзи муайян намудани андозаи газ мавҷуд буд: фосила аз нӯки ангуштони дасти росткардашуда то китф; фосила аз нӯки ангуштони дасти росткардашуда то миёнаи қафаси сина (ё нӯки бинӣ); фосила аз нӯки ангуштони дасти росткардашуда то китфи дигар. Дар Бухоро, Самарқанд ва дигар шаҳрҳо дар садаи ва аввали садаи навъҳои гуногуни газ шаръӣ (49,875 см), сохтмонӣ (62,195 см,58 см,68 см,74см), бозорӣ (88,9 см), бофандагӣ (101,6 см), шоҳӣ ё хонӣ (106,68 см) ва дучанди он (213,36 см) мавриди истифода қарор доштанд. Дар Қаротегину Дарвоз чор намуди газ (чӯбгаз, 69-71,5 см-88 см ё 100 см—110 см см) ва дар Помири Ғарбӣ навъҳои гуногуни он — чӯбгаз (71,12, 83,100-102 см), гилимгаз (см), сулдегазак (50-56 см), ҳайдегазак (83 см), култадегазак (см), оршини Николай (69-71,5 см) истифода мешуданд.
Гаждаҳам

Гаждаҳам — яке аз ашхоси "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ, паҳлавон, диждор. Дар "Шоҳнома" номи ӯ бори аввал дар замони подшоҳии Нӯзар омадааст. Афросиёб ба Эрон ҳуҷум мекунад. Барои ба ҷойи амн бурдани занҳову фарзандони шоҳ Қоран мутасаддӣ мешавад, диждор Гаждаҳам мебошад: Бад-ин рӯй диждор буд Каждаҳам, Далерони бедор бо ӯ ба ҳам. Замони ҳуҷуми Суҳроб ба Эрон Гаждаҳам диждори Дижи Сапед аст. Духтараш — Гурдофарид ба набарди Суҳроб меравад, вале ба зӯри бозуи вай тоб наоварда, ба диж бармегардад. Гаждаҳам ба Ковус (Кайковус) нома нигошт ва аз ӯ дархост кард, ки барои ҳимояи Эрон Рустамро даъват бикунад. Ба асари ҳамин номаи Гаждаҳам Гев барои овардани Рустам меравад ва Рустам ба Эрон меояд. Дар замони подшоҳии Кайхусрав низ аз Гаждаҳам ёд шудааст. Кайхусрав пеш аз оғози ҷанг бо Афросиёб паҳлавонони лашкарашро мешуморад: Чу шасту се аз тухмаи Гаждаҳам, Бузургону солорашон Густаҳам. Дар "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ Гаждаҳам инчунин падари Густаҳам хонда шудааст: Паси пушти Гударз Густаҳм буд, Ки фарзанди бедор Гаждаҳм буд.
Гаевка (ноҳияи Волоконовск)

Гаевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Волоконовск, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Гадолинит

Гадолинит (аз номи маъданшинос Гадолин) — минерал. Формулаи кимиёиаш,,,) 2 2 2 10 Таркиби кимиёии гадолинит доимӣ нест — миқдори ҷузви асосии он, бахусус, хеле тағйир меёбад. Асосан аз силикатҳо, стерий, лантан, неодим, иттрий, бериллий ва оҳан иборат аст. Инчунин торий, баъзан уран дорад. Сохтори кристаллбандиаш моноклиналӣ. Рангаш сиёҳ, дорчинӣ, сурхи сиёҳтоб, ҷилояш шишагуни равғанӣ. Сахтиаш 6,5-7. Вазни хоссаш 4-4,3. Шикасташ ковок, пулакчамонанд, баъзан каҷхатта. Маъмулан дар намуди массаи зич, баъзан дар шакли кристаллҳо вомехӯрад. Кристалли хеле камёб аст. Баъзан ҳаҷмаш хеле бузург мешавад. Вазни баъзе кристаллҳои ташаккулнаёфта то ба 80 кг мерасад (Барингер — Хил, ИМА). Дар порфир (санги самоқ)-и кварсӣ дар Гуассо-ал-Монтеи Итолиё, Финбо, Иттербю ва Фалунии Шветсия, Гиттероёи Норвегия, Силезия, ИМА, нимҷазираи Колски Русия вомехӯрад. Истихроҷи саноатии он барои истеҳсоли торий, уран ва аносири нодир истифода мегардад.
Газ (ноҳияи Бодканд)

Газ (Газ) — деҳа дар ноҳияи Бодканди вилояти Бодканд, Қирғизистон Аҳолӣ — 1615 нафар.
Газ (дарахт)

Газ, газм — ҷинси рустанӣ мансуби оилаи газиҳо, дарахт ва буттаи начандон калон. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Баландиаш м. Навдаи дарози борик, барги сабз ё хокистарранг, гули дуҷинсаи сафед, гулобӣ, бунафш ва ғӯзамеваи сертухм дорад. Дар ҷангалҳои соҳили дарё, заминҳои шӯрхоку санглох, регзор ва боғҳо мерӯяд. Навъҳо Дар Авпрупо, Осиё ва Африқо 90 намудаш паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон 9 намуди Газ. вомехӯрад. Газ аз тухм, бехҷаст ва қаламча нумӯ мекунад. Корбурдҳо Газро дар сабзкорӣ, регбандӣ, пешгирии обшӯйи хок ва ғайра истифода мебаранд. Аз шохчаву навдаҳояш чиғ, сабаду бозичаҳо мебофанд. Баргу пӯстлохаш барои даббоғии пӯст истифода мешавад (дар таркиби пӯстлохи он 0,6–10,8% таннид мавҷуд аст). Шоху навдаи тару тозаашро чорво мехӯрад. Газ рустании рангдеҳ ва асаловар аст. Корбурди пизишкӣ Табибони тибатӣ аз навдаҳои газ чой дам карда, онро барои муолиҷаи тарбод истифода мебаранд.
Газанбор

Газанбор — зарфи табиӣ ё сунъӣ барои захира кардани миқдори зиёди газ ва истифодаи ояндаи он. Газанборҳоро дар наздикии ғулбаҳои газгузари асосӣ ва марказҳои истеъмоли газ месозанд. Газанборҳо рӯйизаминӣ — газголдерҳо (фишори паст, фишори миёна ва фишори баланд), зеризаминии сатҳӣ ва зеризаминӣ мешаванд. Дар газанборҳои рӯйизаминӣ газ қисман истеъмол нашуда (мас. шабона) ҷамъ гардида), дар давраи истеъмоли зиёд (рӯзона) ба шабакаҳо ҷорӣ карда мешавад. газанборҳои зеризаминии сатҳӣ қитъаҳои ғулбаҳои газиро аз истгоҳи компрессорӣ то истгоҳи газтақсимкунӣ дар бар мегиранд, ки истифодаи газро танзим менамоянд. газанборҳои зеризаминӣ дар ковокиҳои табиӣ (аз ҷумла конҳои куҳнаи нафту газ) ва сунъии замин сохта шуда, ҳангоми истеъмоли нобаробари мавсимии газ истифода мешаванд. Ин навъи газанборҳо нисбатан маъмул буда, гунҷоишашон садҳо млн м3 ва баъзан млрд м3 аст. Онҳо нисбат ба газанбори рӯйизаминӣ бехатар ва пурсамаранд. Барои сохтани онҳо масолеҳи сохтмонӣ, бахусус филиззот, камтар сарф мешавад. Нахустин газанборҳои мазкур дар Канада соли 1915 сохта шуда, 20-25%-и истеъмоли шабонарӯзиро таъмин мекунанд. Чунин газанборҳо дар Русия, ИМА, Олмон, Лаҳистон, Чехия, Фаронса, Британияи Кабир, Итолиё, Австрия низ мавҷуданд. Теъдоди бузургтарини газанборҳои зеризаминӣ дар ИМА сохта шудаанд.
Газеновка (ноҳияи Карачев)

Газеновка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Карачев, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Газак

Газак, илтиҳоб — аксуламали ҷузъии муҳофизатӣ ва мутобиқатии организм, ки дар ҷавоби таъсири омили зараровар пайдо мешавад; ба ибораи дигар, мамониатест бар зидди омилҳои зараровар. Ба туфайли аксуламали илтиҳобӣ манбаи иллатёфтаи организм маҳдуд мегардад. Ҳуҷайраҳои сафеди хун, ки фагоситоз (фурӯ бурдан, ҳазм ва нест кардани заррачаҳои бегона, масалан, микробҳо ва ғайра)-ро ба вуҷуд меоранд, ба сӯи ҷои газакгирифта мешитобанд. Ҳамзамон ба туфайли афзоиши ҳуҷайраҳои сафеди хун ва дигазак ҳуҷайраҳои махсуси бофтаҳо, ки офарандаи подтанҳо мебошанд, иммунитет пурзӯр мегардад. Марҳилаҳои асосии газак Газак аз се қисмати муҳим иборат аст: Навъҳои газак Вобаста ба бартарӣ доштани яке аз ҷузъҳои таркибии газак се навъи онро фарқ мекунанд: алтеративӣ, экссудативӣ ва нумувӣ (рушдёбанда). Зуҳуроти клиникии газак панҷ аломати асосӣ дорад: сурх шудан, варам, вараҷа, дард ва ихтилоли кори узвҳои берунӣ (масалан, пӯст), ки дучори газаки шадид гаштаанд. Агар узвҳои дарунӣ газак гиранд, ҳамаи ин нишонаҳо зоҳир намешаванд. Одатан, дар сурати газак аксуламали умумии организм — таб, афзоиши миқдори лейкоситҳо дар хун (лейкоситоз), тағйири мубодилаи моддаҳо ба амал омада, баъзе навъҳои газак боиси заҳролудии узвҳои бадан мегардад. Газак нафақат асоси аксуламали муҳофизӣ мебошад, балки дар шароити муайян ба организм зарар ҳам расонда, бофтаҳои ҳаётан муҳимро иллатнок мекунад. Оқибати газак Оқибати газак гуногун аст; бемор аҷаб нест, ки пурра шифо ёбад. Агар бофта осеби зиёд дида бошад, дар ҷои газак хадша пайдо мешавад. Ҳангоми газаки узвҳои дарунӣ (мас., аппендитсит), илтиҳоб ба вуҷуд омада, узвҳои ҳамшафат ба якдигар мечаспанд. Газаки музмин боиси инкишофи склероз (тасаллуб)-и узв мегардад. Дар натиҷа фаъолияти узви осебдида то андозае маҳдуд хоҳад шуд. Зуҳурот Зуҳуроти газак аз панҷ аломати асосӣ – сурхӣ, варам, табларза, дард ва ихтилоли кори узвҳои берунӣ (мас., пӯст) иборат аст. Агар узвҳои дарунӣ газак гиранд, ҳамаи ин нишонаҳо падид намеоянд. Маъмулан, ҳангоми газак вокуниши умумии андомгон, яъне, таб, афзоиши лейкоситҳои хун (лейкотситоз), тағйири мубодилаи моддаҳо ба вуқӯъ мепайвандад. Баъзе навъҳои газак боиси заҳролудии андомгон мешавад. Газак нафақат аксуламали муҳофизӣ мебошад, балки ба андомгон (организм) зарар расонда, бофтаҳои муҳимро иллатӣ месозад. Фарҷоми газак гуногун аст. Агар бофта сахт осеб дида бошад, дар ҷойи газак хадша пайдо мешавад. Ҳангоми газак-и аъзои дохилӣ (мас., аппендитсит) узвҳои ҳамшафат ба якдигар мечаспанд. газак-и музмин боиси тасаллуб (склероз)-и узв гашта, фаъолияти онро маҳдуд месозад.
Газета (деҳа)

Газета — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Белоярский, вилояти Свердловск медарояд.
Рӯзномаи деворӣ

Рӯзномаи деворӣ — сафҳае шомили матолиби хабарӣ ва гузоришӣ аст, ки барои қароргирифтан рӯйи девори маконҳои умумӣ тарроҳӣ мешавад. Рӯзномаи деворӣ дар муассисаю корхонаҳо, хоҷагиҳои деҳқонию ташкилотҳо, кӯдакистону мактабҳои миёнаву олӣ бароварда мешавад. Рӯзномаи девориро, маъмулан, як нусха бароварда, дар девор ё тахта (стенд)-и махсус меовезанд. Рӯзномаи деворӣ ҳафтавор, даҳрӯза, дуҳафтаӣ, моҳона ва баъзан ҳаррӯза мешавад. Рӯзномаи деворӣ дар собиқ ИҶШС, аз ҷумла Тоҷикистон, солҳои аввали Ҳокимияти Шӯравӣ пайдо шуд. Рӯзномаи деворӣ ҳаёти коллективро инъикос намуда, дар тарбияи коргарону мактабиён ва барои иҷрои вазифаҳое, ки дар назди онҳо истодаанд, ёрӣ мерасонад. Он маъмулан дар варақаи шакли А1 бароварда, ба иду ҷашнҳо (Ҷашни Наврӯз, Иди модарон, Рӯзи муаллимон, Рӯзи Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ғайра) ё дигар воқеаҳои ҷорӣ бахшида мешавад. Дар Қувваҳои Мусаллаҳи ИДМ ва Ҷумҳурии Тоҷикистон рӯзномаи девориро "Варақаи ҷангӣ" меноманд. Рӯзномаи деворӣ на танҳо воқеаро таҷассум менамояд, балки ба он баҳо дода, ҷиҳатҳои хубро дастгирӣ мекунад. Ба масъалаҳои мураккаб дучор гардида, онҳоро сарфи назар намекунад, балки сабабҳояшонро пайдо намуда, барои ҳалли онҳо мусоидат менамояд. Рӯзномаи девории мактабӣ дар таълим ва корҳои ҷамъиятии мактаб саҳми арзанда дорад. Он дар ҷойи намоён овехта мешавад. Рӯзномаи девориро ҳайати таҳририя номгузорӣ мекунанд ва дар ҳамаи ҳолатҳо садои шӯрои фаъолони мактабро инъикос менамояд. Рӯзномаи деворӣ ёвари фаъоли сарвари мактаб, муаллимон ва талабагони беҳтарин буда, дар атрофи худ талабагони фаъолро муттаҳид мекунад ва дар мактаб коллективи тифоқро ба вуҷуд меорад, синфҳоро ба корҳои эҷодӣ ва шавқовар раҳнамун месозад. Рӯзномаи деворӣ дар асосҳои ҷамъиятӣ бо роҳбарии муҳаррир ва бо иштироки фаъолонаи мухбирон сомон меёбад. Ҳайати таҳририя интихобӣ буда, аз муҳаррир, ҷонишини муҳаррир ва якчанд узв иборат аст. Мақомоти дахлдор бо мақсади беҳтар шудани мазмуну мундариҷа ва ороиши рӯзномаи деворӣ озмуну азназаргузарониҳо ташкил мекунанд, ки ин тадбирҳо барои беҳбуди кори газетаҳо ва такмили маҳорати мухбирону аъзои ҳайати таҳририя мадад мерасонанд.
Гази Ферми

Гази Ферми, Ферми-газ — гази иборат аз зарраҳои спинашон нисфӣ, ки ба омори Ферми-Дирак тобеъ мебошад. Гази Фермие, ки аз зарраҳои таъсири мутақобиланадошта иборат аст, гази Ферми-и идеалӣ ном дорад. Ба гази Ферми электронҳои филиззоту нимноқилҳо, электронҳои атомҳои рақами атомиашон бузург, нуклонҳои ҳастаҳои вазнини атомӣ, газҳои квазизарраҳои спинашон нисфӣ тааллуқ доранд. Дар ҳарорати 0 0 К гази Фермии идеалӣ ба ҳолати асосии худ соҳиб буда, зарраҳои он тамоми ҳолатҳои квантиро бо энергияе (то ягон энергияи бузургтарин), ки ба зичии газ вобаста аст, пур мекунанд (онро энергияи Ферми — Е меноманд), вале ҳолати газ ҳангоми будан озод мебошад (дигаргуншавии пурраи квантии гази Ферми) Дар ҳарорати Т0 К адади миёнаи пуршавии ҳолати квантии гази Фермии идеалиро бо функсияи тақсимоти Ферми шарҳ медиҳанд. Барои Гази Фермии ғайриидеалӣ низ, агарчи зарраҳои он дар ҳолатҳои муайяни квантӣ набошанд ҳам, энергияи ҳудудии Ферми вуҷуд дорад. Дар гази Фермии ғайриидеалии электронҳо дар филиз дар ҳароратҳои хеле паст дар натиҷаи ҷазби электронҳои импулсу спинашон баробар, вале муқобилсамт пайдо шудани ҷуфти электронҳои коррелятсияшуда (эффекти Купер) ва ба ҳолати фавқунноқилӣ гузаштани филиз имконпазир аст. Гази Фермии электронҳо дар атомҳои вазнинро бо модели Томас-Ферми шарҳ медиҳанд.
Гази миёнситораӣ

Гази миёнситораӣ, гази байниситораӣ — муҳити тунуки газӣ, ки тамоми фазои байни ситораҳоро фаро гирифтааст. Гази байниситоравӣ шаффоф мебошад. Массаи умумии гази байниситоравӣ дар Галактика аз 10 млрд массаи Офтоб зиёд аст ё чанд дарсади массаи умумии ҳамаи ситораҳои Галактикаи моро ташкил медиҳад. Зичии атомҳои гази байниситоравӣ дар 1 см 3 аз 1 атом камтар аст. Массаи асосии он дар наздикии ҳамвории Галактика воқеъ гашта, ғафсии қабати он ба садҳо парсек баробар мебошад. Зичии газ ба ҳисоби миёна қариб 1021 кгм3 аст. гази байниситоравӣ аз ҳидроген ва ҳелий (мувофиқи адади атомҳо мутобиқан 90 % ва 10 %) бо омехтаҳои ками унсурҳои вазнин иборат мебошад. Вобаста ба ҳарорат ва зичӣ гази байниситоравӣ ҳолати молекула, атом ва ионро мегирад. Дар фазо абрҳои сарди молекулавӣ, гази тунуки байниабрӣ, абрҳои ҳидрогени ионнокшудаи ҳарораташон қариб 10 000 К (Туманоти Ҷаббор) ва мавзеъҳои фарохи гази тунуку хеле гарми ҳарораташон қариб млн К мушоҳида мешавад. Нурҳои ултрабунафш бар хилофи нурҳои ба чашм намоёни рӯшноӣ аз тарафи гази байниситоравӣ фурӯ бурда мешаванд ва энергияи худро ба он медиҳанд. Ба туфайли ин ситораҳои тафсон бо афканишоти ултрабунафши худ гази атрофро тақр. то ҳарорати 10000 К гарм мекунанд. Гази тафсон худ шуоъ меафканад ва мо онро чун туманоти равшани газӣ мушоҳида мекунем. Газҳои сардтари "нонамоён" бо усулҳои радиоастрономӣ мушоҳида карда мешаванд. Атомҳои ҳидроген дар муҳити тунук радиомавҷҳои дарозии мавҷашон қариб 21 см-ро меафкананд. Аз ин сабаб аз минтақаҳои гази байниситоравӣ мунтазам сели радиомавҷҳо паҳн мешавад. Ин афканишотро олимон таҳқиқ намуда, зичӣ, ҳарорат ва ҳаракати гази байниситоравӣ-и фазои коинотро муайян мекунанд.
Моддаи табоҳида

Моддаи табоҳида, гази "харобгардида", гази масхшуда — гази идеалии бозе-зарраҳо ё ферми-зарраҳо, ки хосияташ аз хосияти гази идеалӣ фарқ дорад. Газ дар ҳарорати хеле паст (ба истилоҳ ҳароратҳои "харобгардӣ") ва зичии муайян, ҳангоми муқоисашаванда гардидани дарозии миёнаи мавҷи дебройлевии зарра ва масофаи миёнаи (ё аз он зиёди) байни зарраҳо "хароб" мегардад. Масалан, электронҳо дар филиззот, ҳомилони мутаҳаррики барқа (электронҳо ва ҷавфҳо) дар нимноқилҳо, ферми-газҳои "харобгардида", газҳои протонҳо ва экситонҳо дар панҷараи кристаллӣ, ҳелий дар ҳолати фавқуссайёлӣ бозе-газҳои "харобгардида" мебошанд.
Гази идеалӣ

Гази ормонӣ, ё гази идеалӣ — модели назариявии газ, газест, ки дар он зарраҳо ё квазизарраҳо (фотонҳо, фононҳо, экситонҳо ва ғайра) таъсири мутақобила надоранд ё онро ба ҳисоб нагирифтан ҳам мумкин аст. Барои гази идеалӣ энергияи таъсири мутақобилаи зарраҳо ба сифр баробар аст, вале тахмин шавад, ки зарраҳо метавонанд ба ҳам бархӯранд ва ҳангоми бархӯрдан дар онҳо мубодилаи энергияву импулс ба амал меояд. Модели гази идеалӣ, ки онро соли 1847 физики англис Ҷ. Ҳерапат пешниҳод карда буд, ба назарияи молекулавию кинетикӣ асос гузошт. Газҳои реалӣ (воқеӣ)-и ниҳоят тунукро ҳам аз рӯйи модели гази идеалӣ шарҳ додан мумкин аст, зеро онҳо дар шароити муътадил (дар ҳарорати 293 К ва фишори 106 Па) ба қонуни гази идеалӣ тобеанд. Дар шароити муътадил ҳолати гази идеалӣ-ро бо муодилаи Клапейрон шарҳ медиҳанд, ки аз он қонунҳои асосии газҳо — қонуни Авогадро, қонуни Бойл-Мариотт, қонунҳои Гей-Люссак, қонунҳои Далтон, қонуни Ҷоул, қонуни Паскал, қонуни Шарл бармеоянд. Энергияи дохилии гази идеалӣ-и классикӣ фақат ба ҳарорат вобаста аст. Хосиятҳои квантии зарраҳои газ дар ҳарорати паст ё зичии зиёд бештар зоҳир мегарданд, яъне, ҳангоми ба масофаи байни зарраҳо баробар будани дарозии мавҷи зарраҳо (мавҷҳои де Бройл) газ хосияти квантӣ пайдо мекунад. Агар адади зарраҳои гази идеалӣ доимӣ намонда, ба ҳарорат вобаста бошад, гази идеалӣ дар ҳар гуна ҳарорат квантӣ боқӣ мемонад. Ба чунин гази идеалӣ гази фотонҳо мисол шуда метавонад, ки ба афканишоти электромагнитии мувозинатӣ монанд аст. Гази идеалӣ эталонест, ки монандӣ ё дараҷаи ихтилофот бо он хосияти моддаҳои воқеиро бармало нишон медиҳад.
Гази ҳақиқӣ

Гази ҳақиқӣ, гази воқеӣ ё гази реалӣ — газест, ки хосиятҳояш асосан ба таъсири мутақобилаи молекулаҳо вобаста аст. Дар шароити муътадил, вақте ки энергияи миёнаи потенсиалии таъсири мутақобилаи молекулаҳо аз энергияи миёнаи кинетикии онҳо хеле кам аст, хосиятҳои гази ҳақиқӣ аз хосиятҳои гази идеалӣ хеле кам фарқ мекунанд ва қонунҳои барои гази ҳақиқӣ муқарраргардида барои гази идеалӣ низ татбиқпазиранд. Фарқи хосиятҳои гази ҳақиқӣ аз гази идеалӣ махсусан дар фишорҳои баланду ҳароратҳои паст бештар зоҳир мешаванд.
Гази электронӣ

Гази электронӣ — модели назариявиест, ки ҳолати электронҳои ноқилиятро дар ноқилҳои электронӣ шарҳ медиҳад. Дар модели гази электронӣ таъсири мутақобилаи кулонии байни электронҳоро ба назар намегиранд. Электронҳо дар майдони даврии панҷараи кристаллӣ ҳаракат мекунанд, аз ин сабаб вазъи электрони алоҳидаро ба тавассути квазиимпулси он р ва рақами соҳаи энергетикӣ муайян кардан мумкин аст. гази электронӣ гази фермионҳо мебошад. Зарраҳои гази электронӣ дар фононҳо ва баъди бо ҳам бархӯрдан (пошхӯрии байниэлектронӣ), инчунин дар ҳар гуна нақси панҷараи кристаллӣ пароканда мешаванд. Аз ин рӯ, онҳо дарозии ниҳоии дави озод ва давраи ниҳоии зист ти (суръати гармоии электрон) доранд. Бисёр нишондодҳои термодинамикӣ ва кинетикии ноқилҳои электронӣ аз рӯйи модели гази электронӣ муайян карда мешаванд. Дар баъзе мавридҳо (дар нимноқилҳо) ҳарорати гази электронӣ метавонад аз ҳарорати панҷара фарқ дошта бошад. Газҳои электронии филиз ва нимноқилҳо (хусусан дар майдони магнитии доимӣ) аз таъсири майдонҳои электромагнитии баландбасомад чун плазмаи электронӣ ё электронию ҷавфӣ амал мекунанд.