ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Сафар Амиршоев

(пас аз марг) Сафар Амиршоев (15 декабри соли 1912, деҳаи Заргар, ноҳияи Ховалинг, вилояти Кӯлоб – 16 июли 1944, деҳаи Жежмаряй, Литва) — сержанти калони гвардия ва иштирокдори Ҷанги Бузурги Ватанӣ, Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ. Зиндагинома Сафар Амиршоев 15 декабри соли 1912 дар деҳаи Заргар, хонигарии Бухоро, Империяи Русия (ҳозира Деҳоти Лоҳутӣ, ноҳияи Ховалинг) дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Маълумоташ миёнаи нопурра. То соли 1935 дар колхози ба номи Кирови ноҳияи Балҷувон ҳисобчӣ ва котиби колхоз буд. Соли 1935 ба сафи Армияи Сурх даъват шуда, дар шаҳри Сталинобод дар ҳайати полки 47-уми кӯҳгарди савораи тоҷик аввал ҳамчун аскари қаторӣ ва пас аз хатми мактаби 6-моҳаи командирӣ ёрдамчии командири взводи савора (то соли 1937) буд. Иштирок дар ҶБВ Сафар Амиршоев декабри 1941 ихтиёрӣ ба ҷанг рафт. Дар ҳайати батареяи 5-уми дивизиони 2-юми полки 206-уми артиллерии дивизияи 8-уми артиллерии захираҳои Сарфармондеҳи Олии ҷабҳаҳои Ҷанубу Ғарбӣ ва Воронеж, сипас дар ҳайати полки 213-уми артиллерии гвардиявии корпуси 5-уми артиллерии Армияи 5-уми Белоруссия ба сифати командири дастаи тӯпчиён ҷангидааст. Дар яке аз муҳорибаҳо бо тӯпи худ гитлерчиёни бисёреро нобуд сохта, аслиҳаи ҷангии онҳоро ғанимат гирифт. Қаҳрамонӣ ва марг Субҳи 16 июли 1944 бригадаи 8-уми артиллерӣ ба канори шаҳрчаи Жожмаряйи Литва наздик шуд. Душман бо 58 танк ва сарбозони зиёд ба ҳуҷум гузашт. Ҷанги шадид сар шуд. Сафар Амиршоев аввалин шуда оташ кушод. "Шоҳпаланг" якбора дар ҷояш истоду аз он дуд фағона зад. Душман якбора ба муқобили тӯпи Сафар Амиршоев 12 танкро сафарбар кард. Сафар Амиршоев танки якумро сӯзонд. Яке аз снарядҳо дар назди тӯпи Сафар Амиршоев таркид. Сипари чапи тӯп сӯрох шуда, тӯпи Сафар Амиршоев таркид ва худи Сафар Амиршоев захмӣ шуд. Шикастапораи снаряд синаи ӯро шикофта, аз миёнаи шонааш баромада буд. Сафар Амиршоев оғуштаи хун ҷангро давом дода, боз як танки душманро тарконд. Қаҳрамонии бемисли ӯ ҷанговаронро рӯҳбаланд кард. Онҳо чор танкро аз кор бароварданд. Душман ақиб гашт. Сафар Амиршоев дар шафати тӯпаш ҳалок шуд. Бо фармони Президиуми Совети Олии ИҶШС аз 25 сентябри соли 1944 ба сержанти калон Сафар Амиршоев, баъд аз марг, унвони Қаҳрамони Иттиҳоди Шӯравӣ дода шуд. Дар қабристони бародарии шаҳри Жежмаряй ба хок супорида шудаст. 2 Ордену медалҳо Бо орденҳои Ленин, Ситораи Сурх ва медалҳои "Барои шуҷоат" ва "Барои мудофиаи Сталинград" сарфароз гардидааст. Бузургдошт Доир ба корномаи Сафар Амиршоев ҷангноманавис Раҳмон Сафар очерки "Ӯ мурдан намехост" ва повести ҳуҷҷатии Сафар Амиршоев (Душанбе:Ирфон,1973. – 122 с.) навиштааст. Дар Театри мусиқию мазҳакавии шаҳри Кӯлоб ва Театри давлатии ҷавонон ба номи М. Воҳидов аз рӯи пйесаи Р. Сафаров ва Т. Аҳмадхонов соли 1977 намоишномаи "Сафар Амиршоев"-ро ба саҳна гузошта буданд. Хотира Адабиёт.
Амирҳайдар Давлатов

Ҳунарпешаи хидматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон Амирҳайдар Давлатов (29 майи 1938, деҳаи Ёгед, ноҳияи Дарвоз, ВМКБ — 16 ноябри 1999, ҳамон ҷо) — ҳунарпешаи театр, Ҳунарпешаи шоистаи ҶШС Тоҷикистон. Зтгдагинома Соли 1964 Институти давлатии театрӣ-бадеии ба номи А. Островскийи шаҳри Тошкандро ба итмом расонда, ба сифати ҳунарпеша дар Театри мусиқӣ-мазҳакаи шаҳри Хоруғ фаъолияти эҷодиашро шурӯъ намуд. Солҳои мудири шуъбаи фарҳанги ноҳияи Шуғнон ва аз соли 1985 то поёни умр дар театри номрафта заҳмат кашидааст. Аз беҳтарин ҳунарпешагони ин театр маҳсуб меёфт, дар олами рангини санъати саҳнавӣ соҳиби ҷойгоҳ гардид, ба кашфи қуллаҳои эҷодӣ муваффақ шуд. "Найрангҳои Скапен", "Эзоп", "Қатрае аз баҳр", "Ашрофпараст", "Хонаи умед", "Ман, модаркалон, Илико ва Илларион", "Қишлоқи тиллоӣ", "Интиқом", "Гулҳои сиёҳ" барин зиёда аз шаст намоишнома гувоҳӣ доданд, ки нақшҳои драмавӣ, романтикӣ ва фоҷиавиро дар сатҳи баланд иҷро менамуд. Дар амри коргардонӣ низ истеъдодаш равшан ҳувайдо мегардид. Овози ширадораш барои хониши бадеӣ мусоидат мекард.
Амирқул Азимов

Амирқул Азимов (зод. 30 март 1942, ноҳияи Айнӣ, вилояти Суғд) — давлатмарди тоҷик, собиқ котиби Шӯрои амнияти Тоҷикистон.
Амирҷон Сабурӣ

Амирҷон Сабурӣ — овозхон, оҳангсоз ва таронасози аҳли Афғонистон аст. Таронаҳои ӯ бештар ба забони форсии дарӣ аст. Вай дар Конодо сукунат доштааст ва акнун дар Узбакистон зиндагӣ мекунад 1. Амирҷон Сабурӣ таснифҳои ағлаб оҳангҳояшро низ худаш сохтааст ва ҳамчунин таснифҳои бисёре аз оҳангҳоеро, ки барои дигарон сохта низ аз сурудаҳои худ ӯст 2. Зиндагинома Асмирҷон Сабурӣ мутаваллиди шаҳристони Адраскани вилояти Ҳироти Афғонистон мебошад. Сабурӣ аз шонздаҳсолагӣ ба ҳунар овозхонӣ рӯй овард ва барои аввалин бор ҷашнвораи оҳангҳои миллӣ ва маҳаллӣ дар Кобул оҳанге ба номи "Духтари ҳирӣ"-ро хонд, ки бо истиқболи зиёде рӯбарӯ шуд ва мақоми дувумро ба даст овард ва ӯ пас аз он ин оҳангро дар Родиюи Афғонистон забт кард. Сабурӣ дар соли 1360 оркестри мусиқӣ ба номи "Гули сурх" ташкил дод, ки дар он ҳунармандоне чун Ваҷиҳа ва Фарид Растгор, Ҳафиз Висол, Маҳмуд Комин, Кабир Матин, Шариф Соҳил, Наим ва дигарон бо ӯ буданд. Амирҷон Сабурӣ дар кори худ як вақфаи тӯлонӣ дошт, аммо дар соли 2005 ба олбуми "Зиндагӣ ҳамин аст" бозгашт. Дар бораи ӯ мустанаде ба номи "Хоби талоӣ" вуҷуд дорад 3. Амирҷон Сабурӣ дар сол 1976 издивоҷ намуда ва се писар ба номҳои Алӣ Сино, Илёс ва Аҷмал ва як духтар дорад.6 Сабурӣ пас аз шонздаҳ соли зиндагӣ дар хориҷ аз кишвар, сафарҳое ба Афғонистон доштааст. Оҳангшиносӣ.
Амирҳусайн Ишқӣ

Амирҳусайн Ишқӣ (қарни) — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Бухоро зиндагӣ ва эҷод кардааст. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабӣ (мас., "Тазкирату-ш-шуаро"-и Мутрибии Самарқандӣ) Ишқӣ шахси донишманд, воқиф аз аксар улуми мутадовилаи давр, соҳиби обрӯву эътибор дар миёни аҳли илму адаби замонаш будааст. Дар сурудани анвои гуногуни шеър, махсусан дар ғазалсароӣ маҳорат доштааст. Ашъораш дар девоне фароҳам омадаанд, ки нусхаҳое аз он то замони мо расидаанд (як нусха маҳфуз дар Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Узбекистон ва дигаре дар китобхонаи Музейи Британия; Лондон). Мавзӯъҳои асосии ашъораш васфи ишқ, тасвири зебоиҳои табиат, даъват ба накукорию адолат мебошанд. Намунае аз ашъори Ишқӣ: Дилам дар кӯи ишқ аз дарду ғам кошонае дорад, Зи санги қавли бадгӯён маломатхонае дорад. Биё, ай ганҷи ҳусн, охир замоне, к-ин дили мискин Ба уммеди қудумат гӯшаи вайронае дорад. Ба боғ аз ишқи рӯяш гул гиребончоку наргис ҳам Қадаҳ бар каф ба ёди наргиси мастонае дорад. Дилам хоҳад ба ӯ арзи ниёзи худ кунад, аммо Куҷо аз ноз он маҳ гӯш бар афсонае дорад. Ба базми ошиқон чун азми хун хӯрдан кунад Ишқӣ, Мудом аз дидаи дил соғару паймонае дорад.
Субҳон Амирқулов

Субҳон Амирқулов (25 июни 1935, деҳаи Гулшани ноҳияи Ғузор, ҶШС Ӯзбекистон) — адабиётшиноси тоҷик, доктори илмҳои филология, профессор. Зиндагинома Институти давлатии педагогии Душанбе ба номи Т. Г. Шевченкоро хатм кардааст. Муҳаррири Нашриёти давлатии Тоҷикистон (1955 – 57), аспирант (1957 – 60). Пас аз хатми таҳсил дар аспирантура дар кафедраи Таърихи адабиёти классикии факултети филологияи УДТ ба таълиму тадрис пардохт. Фаъолияти илмӣ Муаллифи бештар аз 150 рисолаву мақолаи илмӣ. Монографияи ӯ "Ҷунайдуллоҳи Ҳозиқ ва достони ӯ "Юсуф ва Зулайҳои ӯ" низ машғул шудааст. А. ба омӯзиши масъалаҳои адабиёти муосири тоҷик низ таваҷҷуҳ намудааст. Мақолаҳои ӯ "Айнӣ ва Бедил", "Мулоҳизаҳо доир ба афкори адабӣ-эстетикии устод Айнӣ" "Қуллаи баланди шеъри сода" (оид ба иртиботи эҷодии М. Турсунзода ва Ҳофизи Шерозӣ) ва ғ. аз назари тадқиқи масоили ворисияти адабӣ, анъана ва навоварӣ, рушди адабиёт навишта шудаанд. Осор Мукофоту орденҳо Бо медали "Собиқадори меҳнат", ордени Шараф (дараҷаи), унвони фахрии Корманди шоистаи Тоҷикистон ва "Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон" сарфароз гардидааст.
Умархони Амирӣ

Амир Умархон (1787, Қӯқанд — 1822, Қӯқанд) — шоир и зуллисонайн, хони Қӯқанд аз сулолаи Минг. Зиндагинома Бо тахаллуси "Амир" ва "Амирӣ" ба забонҳои ӯзбекию тоҷикӣ шеър гуфтааст. Амирӣ хони Қӯқанд буда, дар дарбораш доираи адабӣ ороста ва худ роҳбари он буд. Бо ин амал ӯ дар рушди шеъру шоирӣ саҳме гузоштааст. Садриддин Айнӣ ба ин ҷиҳати фаъолияти Амирӣ дар "Намунаи адабиёти тоҷик" ишора карда менигорад, ки чандин адибони соҳибистеъдод аз ӯ тарбия дида, ба камол расидаанд. Дар баробари ин ӯ худ низ шоир буд ва девони ашъораш, ки дар он шеърҳо ба анвои гуногун ба забони тоҷикӣ ва ӯзбекӣ фароҳам омадаанд, то замони мо расидааст. Ашъор Ашъори Амирӣ равону самимиянд, вале мазмуни иҷтимоиашон чандон баланд нест. ӯ дар ашъораш нолаю шикваи ошиқ ва дарди ҳиҷронро баён намудааст. Девони ашъори Амирӣ ду маротиба (Истанбул, 1882, Тошканд, 1908) ба табъ расидааст. Ин шеър, ки ба қавли С. Айнӣ мавриди тақлиди бисёр шоирони муосири Амирӣ қарор гирифтааст, намунаи эҷодиёти ӯст: Ба шавқи он, ки расонам ба зулфи ёр ангушт. Чу шона медамад аз дасти ман ҳазор ангушт. Гиреҳ зи зулфи сиёҳат кушудан осон нест, Касе чӣ гуна расонад ба чашми мор ангушт. Нигоҳ ба рӯи ту кардам, гудохтам чу шамъ, Сазои он ки ба оташ кунад дучор ангушт. Ишорати мижаҳои ту рост мешумурам, Агар ғалат бувад аз дасти ман барор ангушт. Хаёли зулфи парешони ёр кард, Амир, Ба ин сухан марасон шона зинҳор ангушт.
Амирӣ (навъи харбуза)

Амирӣ — навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ. Баъди 80 – 90 рӯзи кишт мепазад. Ҳосилаш дарозрӯя, вазнаш то 5 кг, пӯсташ бетӯри сабз, мағзаш сабзи сершира, хуштаъм, то 12% қанд дорад. Аз ҳар га то 300 сентнер ҳосил мегиранд. Асосан дар вилоятҳои Самарқанд, Бухоро, Хоразм, Суғд ва водии Вахш мекоранд. Барои дуру дароз нигоҳ доштан мувофиқ нест. Бештар ба касалии пажмурда ва ҷел гирифтор мешавад. Ҳамчунин нигаред.
Амирӣ (навъи себ)

Амирӣ — навъе аз себҳои маҳаллии пешпазак; селексияи халқист. Мевааш гирда, нӯгаш паҳн, сафеди ширмонанд, қисми болои тарафи офтобрасаш тобиши гулобӣ дорад. Пӯсташ суфтаи шаффоф, мағзаш сахти карсосӣ, сершираи нордон, вазнаш 75 – 80 г; авв. июл мепазад (аз шамол мерезад). Ҳангоми пухта гузаштан мевааш пахтамонанди бешира мегардад. Дарахти 15 – 20-солааш то 150 кг ҳосил медиҳад. Дар баъзе деҳаҳои водии Ҳисор парвариш мекунанд. Асосан барои тархӯрӣ истифода мешавад.
Зиёуддин Юсуф Амирии Бадахшӣ

Зиёуддин Юсуф Амирии Бадахшӣ. Дар доираи адабии Ҳирот, дарбори Шоҳрух ва Бойсунқур фаъолият намудааст. Аз Амирӣ то замони мо девони ашъор, маснавии "Даҳнома", манзума-мунозираи "Бангу Бода" расидаанд. Ба қавли Алишери Навоӣ ("Маҷолису-н-нафоис") шеърҳои туркии Амирӣ шуҳрат надоштанд. Дар ашъораш ба мавзӯъҳои фалсафӣ, ишқи ирфонӣ аҳамият додааст. Забон, тарзи баёнаш содаву равон аст.
Амирӣ (суруд)

"Амирӣ" — суруд ва оҳанги базмии классикӣ, ки дар тантанаю ҷашнҳо иҷро мекарданд. "Амирӣ" дар силсилаи "Дувоздаҳмақом" чун шуъба ва гӯшаи тараннумию уфарӣ (рақсӣ) истифода шуда, тадриҷан аз байн рафтааст. Дар асрҳои сарояндагону навозандагон "Амирӣ"-ро дар ҳамбастагӣ бо шуъбаҳои мақоми "Рост" иҷро мекарданд. Дар рисолаҳои аввали садаи доир ба "Шашмақом" ҳамчун яке аз қисмҳои таронавии мақоми "Дугоҳ" зикр шудааст. Дар мусиқии халқӣ "Амирӣ"-ро чун асари дар ҳавои мақомҳо эҷодшуда мавриди истифода қарор медоданд. Яъне "Амирӣ" ба қатори сурудҳое мансуб аст, ки берун аз "Шашмақом" амал доранд. "Амирӣ" дар мусиқии классикии Эрон ва Озарбойҷон чун шуъбаи хурди созӣ пас аз муқаддима дар дастгоҳҳои (мақомҳои) "Шӯр" ва "Шуштар" низ амал мекунад.
Амирӣ (навъи зардолу)

Амирӣ — навъе аз зардолуҳои маҳаллӣ. Тавсифоти гиёҳшиносӣ Дарахташ аҳромшакли хамидашох, навдаҳои яксолааш кӯтоҳу ғафс. Баргаш дилмонанд, нӯгтез, дандонадор. Охири май гул карда, охири июн мепазад. Мевааш майда (26 – 30 г), сафеди зардтоб, дар мобайнаш чок дошта, меваи зардолуи луччакро мемонад. Гӯшташ сероб, ширин ва хеле хуштаъм. Донакаш майда, аз гӯшт зуд ҷудо мешавад; мағзаш ширин. Асосан барои тархӯрӣ истифода мешавад; ғӯлунгаш пастсифат аст. Амирӣ барои консервонӣ хеле мувофиқ мебошад. Дарахтони алоҳидаи амирӣ дар боғҳои кӯҳнабунёди ноҳияҳои Айнию Мастчоҳ, Панҷакент ва ҳаволии шаҳрҳои Самарқанду Бухоро вомехӯранд.
Амифос

Амифос, 6 14 3 — як навъ инсектоакарисид. Чун консентрати эмулсияи 40-фоиза истеҳсол мекунанд. Амифосро барои маҳви куяи лаблабуи қанд (ба ҳар га 0,6 – 0,8 кг), ширинчаи барги лаблабу (ба ҳар га 0,2 – 0,3 кг), кайки лаблабу (ба ҳар га 0,3 – 0,6 кг), инчунин барои нест кардани тортанаккана ба пахтазор (ба ҳар га 0,8 – 1 кг), канаи сурху нуқрагун, зиреҳакҳо, қалбакзиреҳакҳо ва дигар ҳашароти зараррасони дарахтони ситрусӣ (ба ҳар га 1,6 – 2,4 кг) ва кирминаи гардаи токзор (ба ҳар га 0,5 – 1,6 кг) мепошанд. Барои ҳайвонот зарар дорад.
Амитабҳ Баччан

Мукофоти Дадасоҳиб Фалке Ҷоизаи миллии синамо барои беҳтарин нақши мардона барои комёбиҳои умр -18 Амитабҳ Баччан — ҳунарпешаи синамо, сиёсатмадор, таҳиякунанда ва муҷрии телевизион. Барандаи се Ҷоизаи миллӣ ва 11. Зиндагинома Аз оилаи шоири машҳури Ҳиндустон Хариванш Рай Баччан. Дар коллеҷ ва Донишгоҳи Деҳлӣ хондааст. Оила Аз соли 1973 Амитабҳ Баччан ба ҳунарпеша Ҷая Баччан Баҳодурӣ издивоҷ кардааст. Фарзандон: духтар, Швета ва писараш ҳунарпеша Абҳишек Баччан аст, ки соли 2007 бо ҳунарпеша Айшвария Рай издивоҷ намудааст. Синамо Бори аввал дар кино соли 1969 (филми "Ҳафт ҳиндустонӣ") нақши асосӣ бозида, минбаъд дар филмҳои "Ишқ ҳаргиз намемирад" (ҷоизаи актёри беҳтарин), "Соли пурошӯб", "Достони ҳаёт" ва ғ. маҳораташро такмил додааст. Муваффақияти бештарро ба Амитабҳ Бачан филми "Занҷир" овард, ки дар он нақши асосӣ — афсари полис ва муборизааш бо беадолатиро хеле хуб иҷро намуд. Солҳои 1984-87 узви парлумони Ҳиндустон буд. Минбаъд аз сиёсат комилан даст кашид ва киноро афзал донист. Асосан нақши одамони софдилу мубориз ва адолатпарварро бозидааст. Солҳои охир дар офаридани нақшҳои драмавӣ ҳам муваффақ шудааст. Дар беш аз 100 филм нақшҳои марказиро иҷро кардааст. "Ҳаммол", "Қисос ва қонун", "Шоҳаншоҳ", "Умар, Акбар, Энтони", "Аз рӯйи қонуни виҷдон", "Оила", "Ҳукм", "Муаллим", "Зинапоя", "Ситораи муҳаббат" аз зумраи онҳоанд. Солҳои 2000-05 барандаи бозиҳои машҳури телевизионии "Кӣ миллионер шудан мехоҳад?" дар телевизиони Ҳиндустон буд. Соли 2010 ҳам ҷоизаи байналмилалӣ гирифт. Филмшиносӣ Амитабҳ Баччан аз соли 1969 то ҳоло дар синамои кинокомпания Болливудӣ Ҳиндустон ҳунарнамоӣ намуда дар филмҳо зиёда аз сад нақшҳои ҷолиб офаридааст.
Амлаш

Амлаш, инчунин ба забони румӣ чун; ҳамчунин маълуманд) — шаҳр ва маркази шаҳристони Амлаш, устони Гелон, воқеъ дар Эрон аст. Дар барӯйхатгирии соли 2006, шумораи аҳолии он 15,047 нафар дар 4,350 оила буд. Амлаш дар баландии 13 метр (45 фут) ҷойгир аст.
Амлаҳи Бухороӣ

Амлаҳ Мулло Миразими Бухороӣ 1, Қозӣ Абдулазими Бухороӣ 2 (?, Бухоро — 1894, ҳамон ҷо) — шоир, хаттот ва настаълиқнависи форс-тоҷик. Зиндагинома Дар замоне ки Возеҳ тазкираашро тадвин кардааст, Амлаҳ дар "авоили шубоб", Қуръонро "хуб забту ҳифз намуда" буд. Ба қавли Возеҳ, дар шеър низ қудрат доштааст. Дар тазкираи Муҳтарам аз Амлаҳ чун шахси баркамол ва ба мансаби қозигӣ расида ёд мешавад. Амлаҳ дар навишти хат, махсусан настаълиқ маҳорат доштааст. Шоири ғазалсаро низ будааст. Мавзӯи асосии ғазалҳояш ишқ аст. Зимни онҳо баъзе байтҳои ҳасбиҳолӣ, андарзӣ вомехӯранд. Дар ду тазкираи номбурда аз Амлаҳ 60 байт намуна оварда шудааст. Дар баёзҳои садаи низ намунаҳои ашъори Амлаҳ ба назар мерасанд. Абёти зерин аз ӯст:.
Амитоз

Амитоз, ё тақсимшавии мустақими ядро (аз - — ҳиссачаи инкорӣ ва — "тор", "нах") — яке аз роҳҳои қисмат шудани ҳуҷайра. Бори нахуст соли 1841 биологи немис Роберт Ремак тавсиф кардааст. Истилоҳи амитозро соли 1882 гистологи немис Валтер Флемминг пешниҳод намуд. Ҳангоми амитоз пардаи ядро ва ядроча вайрон, фаъолияти хромосомаҳо халалдор ва ҷисми ҳуҷайра тақсим намешавад. Амитоз, одатан, ба тақсимшавии баробари ядро ва унсурҳои ҷудогонаи он мусоидат намекунад. Амитоз баъди эндомитоз ба вуҷуд меояд. Аксаран ҳангоми амитоз танҳо ядро тақсим шуда, ҳуҷайраи дуядро (дар натиҷаи такрор ёфтани амитоз ҳуҷайраҳои серядро) ҳосил мешаванд. Бисёр ҳуҷайраҳои дуядро ва сер- ядро маҳсули амитоз (баъзе ҳуҷайраҳои дуядро ҳангоми тақсимшавии митозии ядро бидуни тақсимшавии ҷисми ҳуҷайра ҳосил мешаванд) буда, дастаи хромосомаҳои полиплоидӣ доранд. Дар вақти амитоз ҳуҷайра фаъолияти худро, ки ҳангоми митоз қариб тамоман аз даст медиҳад, нигоҳ медорад. Амитоз акси митоз аст. Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт.
Амлок

Амлок (— ҷамъи мулк) — дар аморати Бухоро молу мулки ғайриманқулаи меросӣ ё харида (замин, об, корвонсарой, ҳаммом ва ғайра), ки ба давлат, вақф ва шахсони алоҳида тааллуқ дошт. Амлокро иҷора додан ва ба тариқи музди меҳнат тақдим кардан мумкин буд, вале аслан амлок барои истифода ба шахсони алоҳида иҷора дода мешуд. Иҷорагир ба соҳиби амлок андоз медод ва дар навбати худ барои кишту кор ва бо мақсади истифодаи амлок чоряккорон, батракҳо ва мардикоронро киро мекард. Дар ҳуҷҷатҳои расмии маъмурию молиявии садаи ва аввали садаи заминҳои давлатиро амлок меномиданд. Ҳамчунин нигаред.
Амлет Барриэнтос

Амлет Исроил Барриэнтос Ферруфино (январи 1978, Ла Пас, Боливия) — футболбози боливиёӣ, дарвозабон.
Амлокдор

Амлокдор — шахси андозғундор аз заминҳое, ки мувофиқи ҳуқуқ молу мулки амир ба шумор рафта, дар истифодаи ҳақиқии деҳқонон буданд ва онҳо барои истифодаи ин заминҳо ба хазина андоз медоданд. Амлокдор дар ихтиёри худ оқсақолон, аминон, арбоб, мирзо ва мироб дошт. Дар садаи – ибтидои садаи вилояту туманҳои аморати Бухоро (мирҳо ё бекҳо идора мекарданд) ҳамчун воҳиди маъмуриву андозбандӣ дар навбати худ ба амлокдорӣ тақсим мешуданд. Ҳамчунин нигаред.
Аммиакатҳо

Аммиакатҳо, нуриҳои аммиакдор — маҳсули таъсири мутақобили намакҳо бо аммиак. Аммиакатҳое, ки дар асоси карбамид ва селитраи аммиак аз аммиак ҳосил мешаванд, нисбатан маъмуланд. Аммиакатҳо моеи беранг, баъзан зардча буда, бӯи тези аммиакро доранд. Аз 35 то 50 фоизи аммиакатҳо нитроген аст. Аммиакатҳо аз ҷиҳати аҳамият ба дигар нуриҳои сахт ва моеъ наздиканд. Аммиакатҳоро ба сифати нуриҳои нитрогендори моеъ истифода мебаранд.
Аммоний

Аммоний, + 4 — иони яквалента, ки дар натиҷаи аз ҷуфти электрони тақсимнашудаи атоми нитроген ба молекулаи аммиак пайваст шудани протон (Н +) ҳосил мешавад. Дар таркиби бисёр пайвастҳо мавҷуд буда, вазифаи иони яквалентаро иҷро мекунад. Аммоний дар маҳлул мусбатзаряд аст, м., гидрооксиди аммоний — 4 ва намакҳои он сулфати аммоний — 2 О 4, хлориди аммоний — 4, нитрати аммоний — 4 3, карбонати аммоний — (Н 4) 2 О 3 ва ғ. Дар маҳлули обӣ намакҳои аммоний ҷудо шуда, катиони аммоний ҳосил мекунанд. Бисёр намакҳои аммоний моддаҳои кристаллии беранг буда, дар об нағз ҳал мешаванд; мавриди гарм кардан таҷзия шуда, 3 ҷудо мекунанд. Вақти ба намакҳои аммоний таъсир намудани ишқор 3 ҷудо мешавад. Реаксияи мазкурро барои ошкор намудани 3 кор мефармоянд. Намакҳои муҳимтарини аммоний намакҳои нитрат ва карбонати аммоний мебошанд. Онҳо чун нуриҳои нитрогендор истифода мешаванд.
Аммиакоб

Аммиакоб (гидрооксиди аммоний, спирти навшодир), 4 — маҳлули %-и аммиак. Аммиакобро дар натиҷаи дар об ҳал намудани аммиаки синтезӣ ё аммиаки газҳои саноати коксохимия, ҳангоми коксонидани ангишт ҳосил мекунанд. Аммиакоби аз газҳои саноати коксохимия ҳосилшуда ба ғайр аз аммиак омехтаи гази карбонат (гл), сулфиди гидроген (гл), каме пайвастҳои сианидӣ низ дорад. Аммиакобро чун нурӣ пеш аз кишти баҳорӣ ва тирамоҳӣ, инчунин тирамоҳ бо мақсади ҳосили баҳорӣ мепошанд. Онро дар зарфҳои шишагини сиёҳ нигоҳ доштан лозим. Корбурд Аммиакобро барои истеҳсоли сода, дар саноати синтези пайвастҳои органикӣ, барои аммононии хӯроки чорво ва ғ. истифода мебаранд. Дар шаробкашӣ ба сифати ангезаи афзоиши моя, ҳангоми истеҳсоли херес, дар энохимия барои муайян кардани нитрогени аминӣ, калсий ва магний ба кор меравад.
Аммиаки беоб

Аммиаки беоб, Н 3 — моеи беранг, бӯи аммиакро дорад. Дар натиҷаи таҳти фишор то – 33,4°С хунук кардани аммиаки газшакл ҳосил мешавад. Ҳангоми то – 77,8°С хунук кардан ба аммиаки сахт табдил меёбад. Зичиаш 0,61 гсм 3 (ҳангоми 20°С). Чун об молекулаҳои аммиаки беоб асосан аз ҳисоби бандҳои гидрогенӣ ассотсиатсия шудаанд. Дар об хуб ҳал мешавад. Ғилзати аммиаки беоб нисбат ба ғилзати об ҳафт маротиба кам аст. Аммиаки беоб барои бисёр моддаҳои органикӣ ва ғайриорганикӣ ҳалкунандаи хуб аст., дар аммиаки беоб сулфур нағз ҳал мешавад. Аммиаки беоб ҷараёни электрро ниҳоят суст мегузаронад. Аммиаки беобро барои истеҳ соли нуриҳои нитрогендор ва аммононии суперфосфат истифода мебаранд. Нитрогени аммиаки беоб аз 82% зиёд буда, нисбат ба нитрогени нуриҳои дигар 40 – 50% арзон аст. Дар ҳар гуна хок ва чун ғизои рустаниҳо истифода бурдан мумкин аст. Ҳангоми кашондан, нигоҳ доштан ва корбасти аммиаки беоб ба қоидаҳои техникаи бехатарӣ риоя бояд кард. Барои истифодаи он зарф, нақлиёт ва агрегатҳои махсус лозиманд. Ҳамчунин нигаред.
Аммиак

Аммиак (– навшодир), 3, пайвасти содатарини нитроген бо ҳидроген. Дар табиат дар натиҷаи таҷзияи моддаҳои нитрогендори органикӣ ҳосил мешавад. Хосияти физикӣ Амиак гази беранг буда, бӯи тези нафасгир дорад; зичиаш 0,7714 кгм 3, ҳарор. ҷӯшиш –33, 35°С, ҳарорати гудозиш –77, 70°С. Омехтаи аммиаки хушк бо ҳаво метаркад. Хосияти кимиёӣ Аммиак моддаи хеле фаъол аст. Аз ҳисоби ҷуфти электронҳои тақсимнагаштаи нитроген ба реаксия медарояд. Бинобар ба молекулаи аммиак пайваст гаштани протон иони аммоний + 4 ҳосил мешавад. Он ҳамчун иони металлҳои ишқорӣ бо об ва аниони кислотаҳо пайваст шуда, гидроксиди аммоний 4 ва намак ҳосил мекунад. Барои аммиак реаксияи ҷойгирӣ низ хос аст. Металлҳои ишқорӣ ва ишқорзаминӣ бо аммиаки моеъ ё газшакл ба реаксия дохил шуда нитрид ё амид (Н 2) ҳосил мекунанд. Аммиак бо сулфур, галогенҳо, карбон, СО 2 ва ғ. низ ба реаксия медарояд. Дар лаборатория аммиакро дар натиҷаи бо оҳаки шукуфта гарм кардани хлориди аммоний ҳосил мекунанд. 2 4 1+Са(ОН) 2 СаС 2 +2 2 О+2 3 Ҳоло аммиак аз нитроген ва гидроген синтез карда мешавад. Усули мазкур, ки олими немис Ф. Габер пешниҳод кардааст, дар Комб. нуриҳои нитрогендори Вахш истифода мегардад. Усули нисбатан камхарҷи синтези аммиак конверсияи газҳои карбогидридӣ мебошад. Дар мавриди он чун ашёи хом гази табиӣ ва газҳои ҳамроҳи нефт дучороянда ба кор мераванд. Аммиак барои рустанӣ аҳамияти калон дорад. Аминокислотаҳо, ки барои синтези сафеда маводи зарурианд, бидуни аммиак ҳосил шуда наметавонанд. Аммиак дар ҳуҷайраи рустанӣ ба аминокислотаҳо табдил меёбад. Корбурд Миқдори нитрогени аммиаки хок ба бисёр омилҳо – нурӣ, агротехника, реаксияи хок ва ғ. вобаста аст. Аммиакоб ва аммиаки беоб дар боғдорӣ чун нуриҳои аммиакдор кор фармуда мешаванд. Дар таркиби ангур ҳангоми ранг овардан миқдори аммиак афзуда, баъди пухтани он кам мегардад. Аммиак ҳангоми майхобонӣ низ каму беш пайдо шуданаш мумкин аст. Дар чунин мавридҳо таъми май бад мешавад. Дар таркиби майи сафеди хушсифат миқдори аммиак аз 10 мгдм 3 ва дар таркиби майи гулгун аз 20 мгдм 3 зиёд буданаш ҷоиз нест. Аммиакро барои ҳосил кардани кислотаи нитрат, намакҳои нитрогендор, карбамид, кислотаи сианид, сода ва ғ. истифода мебаранд. Заҳрнокӣ Аммиак гази заҳрнок буда, пардаҳои луобиро сахт меангезад. Ҳангоми заҳролуд шудани чашм ва роҳи нафасро месӯзонад, нафасро танг мекунад. Аммиакро дар баллонҳои зард, ки бо ранги сиёҳ "Аммиак" навишта шудааст, нигоҳ медоранд.
Аммонитрофос

Аммонитрофос — як навъ нурии нитрогену фосфордор. Аз фосфатҳои табиӣ ҳосил мекунанд. Дар аммонитрофосе, ки аз консентрати апатит ҳосил карда мешавад, 17 % нитроген ва 17 % 2 5 ва дар аммонитрофосе, ки аз фосфорити кони Вятка ҳосил мешавад, 14 % нитроген ва 14 % 2 5 мавҷуд аст. Корбурд Аммонитрофосро барои кишти пахта, лаблабу, тамоку, сабзавот ва зироати чорво истифода мебаранд.
Аммоний Гермий

Аммоний Гермий, файласуф - неоплатоник, хатмкунандаи мактаби александрии неоплатонизм, талабаи Прокл Диадох. Аммоний Гермий — писари Гермий Александрийскийи аз Эдесия. Гермий Александрийский фавтид, вақте ки Аммоний хурд буд; дар синни болиғиаш, Аммоний, ҳароҳ бо бародараш Гелиодор, ва бо Эдесия, ба Афина, барои файласуфшавӣ дар назди Прокл рафт. Ба Александрия баргашта, Аммоний роҳбари мактаби александрӣ шуд ва ба Платон ва Аристотел то охири зиндагиаш дарс медод. Аз рӯи мактубҳои Дамаский, дар вақти ҳуҷуми христианҳо, (дар нимаи даҳаи 480) Аммоний маҷбур шуд, то ба назди калони христианҳо рафта, иҷозати давом додани лексияҳояшро гирад. 3 (Дамаский, который за это Аммония осуждает, тем не менее, не сообщает, на какие именно уступки Аммонию пришлось идти.) Аз рӯи мактуби Олимпиодори Хурдӣ маълум аст, ки Аммоний омӯзишдиҳиро то 515 давом дод. 4 Дарсгирандагони машҳури Аммоний— Асклепий Траллский, Дамаский, Олимпиодори Хурдӣ, Симпликий, Иоанн Филопон.