Николай Гогол

Николай Василевич Гогол — драматург, шоир, мунаққид, публисист ва нависандаи Зиндагинома Падараш Василий Афанасевич Гогол низ нависанда буд. Баъди хатми Гимназияи улуми олии шаҳри Нежин ба Санкт-Петербург омад. Фаъолияти эҷодӣ Солҳои 1831–32 маҷмӯаи "Шабнишиниҳо дар хутори назди Диканка"-ро мунташир намуда, дар адабиёт маъруф шуд. Соли 1835 асари дигари ӯ – "Миргород", ки шомили повестҳои "Заминдорони куҳнапараст", "Тарас Булба", "Вий", "Моҷарои Иван Иванович бо Иван Никифорович", "Хиёбони Нева" ва "Ёддоштҳои марди савдоӣ" буд, ба нашр расид. Солҳои 1834–35 ходими хурди кафедраи таърихи умумии Донишгоҳи Петербург. Соли 1836 дар моҳномаи "Современник" ду повести ӯ – "Фойтун" ва "Бинӣ" чоп шуда, мазҳакаи "Ревизор" рӯи саҳна омад. Гогол дар мақолаи "Фарҷоми "Ревизор", зеро ба рӯҳияи он замон мухолиф буд (чунончи, аён шуд, ки аз диди Гогол дар зиндагӣ тамоми масоили иҷтимоӣ, ҷамъиятӣ, давлатӣ ва адабӣ мафҳуми динию ахлоқӣ доранд: масеҳият барои ӯ аз тамаддун афзалтар буд ва гарави асолати Русияву бузургтарин арзиши маънавии онро ба мазҳаби православӣ марбут медонист. Аҷобату асолати вижаи осори Гогол пеш аз ҳама дар пайванди табиии сабки ӯ бо суннатҳои фарҳанги мардум аст. Гогол дар осораш аз ривоёту сурудҳои мардумӣ, образҳо ва сужетҳои фолклорие истифода бурдааст, ки тавъам бо реализми табиӣ таркиби нотакрори бадеиро таҷассум кардаанд. Гогол ҳангоми зиндагӣ ҳамчун нигорандаи ҳаҷву мутояба шуҳрат дошт. Паҳлуҳои эҷодиёт Бисёре аз паҳлуҳои эҷодиёташ баъдан дарк шуданд. Ӯ нахустин намояндаи майлони мазҳабию ахлоқӣ буд, ки дар адабиёти рус нуфуз кард ва як давраи мукаммали он бо номи Гогол робита дошт. Тақр. дар ҳамаи жанрҳои адабии маъмули замони хеш эҷод намуда, муваффақ будааст. Аз ин рӯ, мунаққидон В. Гогол Белинский, А. И. Герсен, Н. А. Добролюбов, Н. Г. Чернишевский ва дигарон ба осору истеъдоди ӯ баҳои баланд додаанд. Дар осораш раванди таназзули иқтисодиву маънавиии Русияи подшоҳӣ, ноадолатию нобаробарии иҷтимоӣ ва пеш аз ҳама, носозгориҳои низоми крепостноӣ бо ҳаҷви тезу тунд, пурдард ва зарофати нишонрас тасвир ёфтаанд. Гогол тавонистааст, ки дарду ранҷи ҷомеаи хешро дар мисоли ҳокимони тасодуфию мансабпараст, ки ҷуз айшу ишрату найранг чизе дар сар надоранд, дар тасвири муҳити фақрзадаю бенизоми давронаш ошкор кунад (мазҳакаи "Ревизор"). Ба қавли мунаққид А. Герсен Гогол "..бо даҳони пур аз ханда тамоми сирру асрори ниҳонии қалби нопок ва бадкинаи амалдоронро беамон ошкор мекунад". Аммо дар бораи мардуми заҳматкашу халлоқ (инсонҳои хоксору боимон, ростгӯю ҷасуру адолатпеша) тасвири ӯ самимӣ аст. Повести "Тарас Булба" хусусияти барҷастаи ватандӯстии мардуми русро дар роҳи озодиву истиқлоли миллӣ бармало сохтааст. Тарҷумаи осор Асарҳои Гогол ба забонҳои халқҳои гуногуни дунё баргардон шудаанд. Тарҷумаи тоҷикӣ Нахустин тарҷумони ӯ ба тоҷикӣ Сиддиқии Аҷзӣ буд. Вай соли 1927 повести "Шинел"-ро тарҷума кард, ки баъдан дар эҷодиёти худи ӯ низ бетаъсир намонд (достони "Анҷумани арвоҳ"). Таъсири осори Гогол дар эҷодиёти дигар нависандагони тоҷик (С. Айнӣ, П. Сулаймонӣ, А. Деҳотӣ, Ҷ. Икромӣ, Р. Ҷалил ва дигарон) дида мешавад. Асарҳои ӯ "Ревизор", "Моҷарои Иван Иванович бо Иван Никофорович", "Иван Федрович Шпонка ва холаҷони ӯ", "Шабнишиниҳо дар хутори наздики Диканка", "Тарас Бульба", "Помешикҳои қадима" "Ҷонҳои мурда", ба тоҷикӣ баргардону чоп шудаанд. "Ревизор-и ӯ нахустин асар аз адабиёти классикии рус аст, ки дар саҳнаи театри тоҷик ба намоиш гузошта шуд. Осор Адабиёт.