ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ

Муҳаммад ибни Ҷарир ибни Язид ибни Касири Табарӣ — таърихнигор, муфассир, муҳаддис, муҷтаҳид ва фақеҳи арабизабони форс-тоҷик. Зиндагинома Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ дар соли 224 ҳиҷрӣ баробари соли 218 ҳиҷрӣ дар Омул Табаристон Эрон ба дунё омадааст. Вай дар баробари муаррих буданаш, инчунин муфассири тавоно буд ва китоби "Таърихи Табарй"-ро таълиф кардааст, ки дар он вокеахо аз руи тартиби солхо тартиб дода шуда, то соли 302 хичриро фаро мегиранд. Таърихи Табарӣ барои таърихи ҷаҳон ва Эрон то авоили садаи 4-и ҳиҷрӣ истинод ба умда аст ва ин китоб аслан манбаи аслии ҳамаи онҳое аст, ки пас аз Табарӣ дар навиштани таърихи ислом кор кардаанд. Ӯ аз синни наврасӣ дар зодгоҳаш Табаристон ба омӯзиши техника ва дониш, аз ҷумла фанни илму тасаввуф машғул буд. У дар синни 12-солагй асосхои илмро омухта, аз Амол баромада, ба Рай меравад. Пас аз чанд вақт Табарӣ Байнаннаҳнаро тарк карда, ба Миср рафт, то бо асҳоби Рай шинос шавад. Дар ин сафар аз Димишқ ва Бейрут гузашт ва дар соли 253-и қамарӣ дар замони Аҳмад ибни Тулун вориди Миср шуд ва се сол дар он кишвар монд ва дар шаҳри Фостати Миср бо бархе аз уламои он кишвар таҳсил кард. дар сафарҳои зиёди худ бештари сафарномаҳоеро, ки пеш аз замони худ дар худ таърих ва ҷуғрофиёро дар бар гирифтаанд, омӯхтааст. Хамчунин дар он сафархо бо мухаккикони мухталифи дунё вохурда, аз онхо маълумоти зиёде гирифт. Пас аз се соли зиндагӣ дар Миср аз тариқи Сурия ба Бағдод баргашт ва пас аз муддати кӯтоҳ ба дидори зодгоҳаш ба Табаристон рафт ва дар соли 290 ба Амол омад. Пас аз чанде Табарӣ ба Бағдод баргашт ва дар маҳаллаи Раҳияи Яъқуб маскан гирифт ва таҳсилро идома дод. Табарӣ дар Бағдод ҳангоми ба итмом расонидани дониши худ дар фикҳ, таърих ва ҳадис. Ӯ ҳамчунин шогирд тарбия мекард ва замоне, ки дар маҳаллаи Қантара-ул-Бардони Бағдод зиндагӣ мекард, ба навиштани таърихи хеш бо номи "Тарих ал-расл ва ал-мулук", ки бо номи "Тарихи Табарӣ" маъруф аст, оғоз кардааст. Ӯ ҳар рӯз чиҳил саҳифаи таърихи хешро гирдоварӣ мекард ва таърихи Табарӣ дар тӯли тақрибан чиҳил сол навиштааст. Ба ин тартиб ӯ аз синни 48-солагӣ ба гирдоварии нусхаҳои парокандаи сафарномаҳо шурӯъ кард ва аз синни 65-солагӣ 23 сол дар Бағдод пайваста ба таҳрири ёддоштҳои парокандаи худ машғул буд, то пеш аз марг онро ба итмом расонд. Дар ин миён як маротиба ба Ҳиндустон низ сафар кардааст. Табарӣ ба ғайр аз таълифи таърихи худ бо хоҳиши ал-Муктафӣ, халифаи Аббосӣ китобе дар бораи вақф таълиф кардааст, ки дар он ақидаи тамоми уламо ва мусалмонон то он замон дар бар мегирад. Дар он солҳо Табарӣ китоби мукаммали "Ал-Баён ан тавил"-ро низ дар тафсири Қуръон таълиф намуд, ки бо тафсири Табарӣ шуҳрат пайдо кард. Саҳми Табарӣ Саҳми Муҳаммад ибни Ҷарири Табарӣ дар тафсири Қуръон ва қонунҳои ислом, яъне Шариъат бузӯрг аст ва ӯро то ҳол уламои исломии ба забони арабӣ Таъриху-р-русули ва-л-мулук ном дорад, маъмул аст. Табарӣ ин китобро соли 914 ба итмом расондааст. Китоб аз ҳама пурратарин дастнависи асримиёнагӣ ба ҳисоб меравад ва зиёда аз 30000 варақро дарбар мегирад. Нигаред низ Эзоҳ Адабиёт.
Абхозҳо

Абхозҳо (абх. аԥсуа) — халқ дар Кавказ, аҳолии асосии Абхозистон, ки дар шимоли ғарбии Кавказ зиндагӣ мекунанд. Теъдоде аз Абхозҳо дар Туркия, Русия, Сирия, Урдун, Европаи Ғарбӣ ва ИМА низ иқомат доранд. Шумораи умумии Абхозҳо Шумораи умумии Абхозҳо 185 000 нафар буда ва аз садаи ба ислом (мазҳаби аҳли тасаннун) гаравидаанд. Абхозҳо аз қадимулайём гурӯҳҳои маҳдуди этникӣ доштанд, ки забон ва аносири маданиашон аз ҳамдигар фарқ мекарданд: садзиҳо (дар Туркия ва Оҷористон зиндагӣ доранд), ахчипсҳо (Туркия), аибтаҳо (Туркия), пасхувҳо (Туркия), бзипсҳо (Абхозистон), гумсҳо (Туркия), сабалҳо (Туркия), абҷӯйҳо (Абхозистон), самурзаканҳо (Абхозистон). Ҳамчунин ҳабашҳои абхозшуда низ мавҷуданд. Аҷдоди Абхозҳо сокинони асосии қадимтарин давлатдории Кавказ буданд, ки Колхида ном дошта, 1200 сол қабл арзи ҳастӣ намуда буд. Урфу одати абхозҳо ба гурҷиҳо ва забону маданияташон ба адигейҳо қаробат дорад.
Абяк

Абяк — шаҳрест дар устони Қазвин, Эрон аст. Шумори аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 1996, 32,843 нафар ва дар соли 2006, 59,115 нафар будааст.
Абёти Шашмақом

"Абёти Шашмақом" - (соли таълифи рисола, 1896, Бухоро, настаълиқ, форсии тоҷикӣ, муаллифаш номаълум), рисолаи нодир оид ба "Шашмақом" (қисми овозӣ) дар Бухоро таҳия ва китобат шудааст. Тартиб ва сохти тадвини рисола анъанавист: аз муқаддима ва 6-фасл, дар муқаддима тавзеҳи мӯҷази мусиқӣ чун илм ва ҳунар, мақсади таълифи рисола. Дар муқаддима одатан намунае аз соқиномаҳои маъмули адабиёти тоҷикии форсӣ оварда шуда ва он як навъ пайванди мавзӯии шеъру мусиқист. Таснифот Дар рисолаи "Абёти Шашмақом" баёни таркиботи шуъбаҳои овозии мақомҳои "Рост", "Бузрук", "Наво", "Дугоҳ", "Сегоҳ" ва "Ироқ" мавриди баррасӣ шуда, тавсифи таркиботи овозии мақомҳо хотирнишон гардидаанд. Рисола таҳти рақами 4632--, дар Ганҷинаи дастнависҳои Институти шарқшиносии АИ Узбекистон маҳфуз аст.
Ноҳияи Обшӯрон

Ноҳияи Обшӯрон (озарбойҷонӣ:) - воҳиди маъмурӣ-ҳудудии Ҷумҳурии Озарбойҷон. Аҳолӣ — 210 100 нафар. Масоҳат — 1966,1 2 км 3 Маркази маъмурӣ — шаҳри Хурдалон.
Абҳари куҳан

"Абҳари Куҳан", 1) — номи оҳанг, нағма ва пардаи мусиқии қадимии мавсимӣ – маросимии наврӯзӣ буда, ба муносибати фарорасии Наврӯз ва тантанаи ҷашнгирии он эҷод шудааст. Абҳари куҳан аз силсилаи тарона ва оҳангҳои "Хусравониёт"-и Борбад буда, ба силсилаи дуюми он тааллуқ дорад ва бештар ба қисмҳои тараннумию тавсифии осори ӯ мансуб аст. Баъзе мусиқишиносон Абхозҳо Абҳари Куҳанро чун асар, яке аз лаҳнҳои хосаи сигонаи Борбад донистаанд) гӯшаи хурди тараннумӣ дар дохили "Ҳаштмақом" (асрҳои 12 – 13)) қисми созию овозӣ дар "Дувоздаҳмақом" (асрҳои 13 – 14). Абҳари Куҳан дар адабиёти бадеӣ, фарҳанг ва ашъори классикони форсу тоҷик чун қисми созию овозӣ тавсиф шуда бошад ҳам, минбаъд дар мусиқии халқӣ ва касбии тоҷик аз байн рафтааст.
Абҳар

Абҳар шаҳре дар устони Занчон, Эрон аст. Шумори аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 1996, 55,266 тан будааст ва дар соли 2006, 72,386 тан баровард мешавад.
Абҷадхон

Абҷадхон — бачаи навомӯзи мактабҳои қадими мусулмонӣ. Омӯзиш аз 8 калима: абҷад, ҳавваз, ҳуттӣ, каламан, саъфас, қарашат, сахаз ва зазағ сар мешуд, ки ҳамаи 28 ҳарфи алифбои арабиро дар бар мегирифт. Навомӯз ин калимаҳоро, ки дар тахтача навишта мешуданд, аз ёд мекард ва бо шаклу талаффузи ҳарфҳо шинос мешуд. Ин давраи хониш "абҷадхонӣ" ном дошт.
Абҳар-ул-Ошиқин

"Абҳар-ул-Ошиқин" — асари Рӯзбаҳони Бақлӣ роҷеъ ба тасаввуф. Ба забони форсӣ - тоҷикӣ навишта шудааст. Он масъалаҳои тасаввуфро дар бар гирифта, аз муқаддима ва 32 фасл иборат мебошад. Муаллиф китобро ба наргисе монанд мекунад, ки машоми орифонро атрогин месозад. Ваҷҳи тасмияаш ҳам аз ҳамин ҷост. Дар фасли аввал (дар "Лутфи ошиқу маъшуқ") муаллиф ба соликони тариқат муроҷиат карда, моҳияти маърифатро дар шиори "бо дидаи инсонӣ ба олами инсонӣ нигар" иброз доштааст. Фасли дуюми "Абҳар-ул-ошиқин" роҷеъ ба муқаддамоти ишқ баҳс мекунад. Дар ин фасл муаллиф бидояти ишқро иродат медонад; баъд мувофиқату риёзат меояд ва ҳақиқати ҳамаи он муҳаббат мебошад. Муҳаббат, агар ба камол расад, шавқ аст ва агар ҳақиқат пазирад, ишқ аст. Вобаста ба ҳамин масъала муаллиф навъҳои ишқро баён намуда, дар фасли сеюм ба шарҳи ишқи инсонӣ мепардозад. Дар фаслҳои чаҳоруму панҷум мафҳумҳои ҳусну ҷамолу камол ва хулқу сафою вафо баён шудаанд. Дар фаслҳои минбаъда бидояти ишқ, табдили ишқи инсонӣ ба ишқи илоҳӣ, риёзати қалбӣ, таҳзиби ахлоқ, муроқаба, хавф, ризо, қурб, яқин ва дигар масъалаҳои мақомоту аҳволи тасаввуф мавриди таҳлили муаллиф қарор гирифтаанд. Фаслҳои охири "Абҳар-ул-ошиқин" ба масъалаҳои бисёр ҳассоси таълимоти ирфонӣ – мукошафа, мушоҳада, муҳаббат, шавқ ва ишқи комил оид аст. Муаллиф дар онҳо моҳияти асосии таълимоти ирфонии худро баён намуда, ишқро сифати ҳақ мешуморад ва монандии ошиқу маъшуқро мақоми тавҳид мепиндорад. "Абҳар-ул-ошиқин" дар силсилаи "Ганҷинаи навиштаҳои эронӣ" бо тасҳеҳ ва муқаддимаи форсию франсавӣ ва тарҷумаи фасли аввали он ба забони англисӣ бо кӯшишу эҳтимоми Ҳенри Корбэн ва Муҳаммад Муин соли 1958 дар Теҳрон ба табъ расид.
Абҳишек Баччан

Абҳишек Баччан — ҳунарпеша ва таҳиякунандаи филм дар Ҳиндустон. Зиндагинома Абҳишек Баччан 5 феврали соли 1976 дар шаҳри Мумбай дар хонаводаи ҳунарпешаҳои номвари ҳиндӣ Амитабҳ Баччан ва Ҷая Баччан Баҳодурӣ ба дунё омадааст. Ӯ хоҳаре бузургтар аст худ дорад ки номаш Швета аст. Дар кӯдакӣ бемори дислексия будааст 3. Вай дар дабиристони хусусии дар Швейсария таҳсил кардааст. Абҳишек Баччан шавҳари Айшвария Рай, ҳунарпешаи синамо, манекени маъруфи ҳиндӣ ва барандаи ҷоизаи озмуни "Бонуи ҷаҳон" дар соли 1994 аст. Ҷашни хонадории онҳо 20 апрели 2007 баргузор шуда буд 4. Филмшиносӣ.
Фирӯзи Дайламӣ

Фирӯзи Дайламӣ, Абӯабдуллоҳ Файрӯзи Дайламӣ — ипаҳсолори эронӣ ва саҳобаи паёмбари ислом Муҳаммад. Ӯ дар аввалин футӯҳоти аъроб бар Яман ширкат дошт.
Кобо Абэ

Кобо Абэ, номи аслиаш — Абэ Кимифуса марти 1924, Кита, Токио, Империяи Ҷопон — 22 январи 1993, Токио, Ҷопон) — нависанда, драматург ва файласуфи Зиндагинома Хатмкардаи факултети тиббии Донишгоҳи Токио, вале ба адабиёт машғул шуд. Пас аз нашри қиссаи "Девор. Ҷинояти Карума" (1951; Ҷоизаи Акутагава) шуҳратманд гардид. Эҷодиёт Абэ Кобо мисли Акутагава кӯшидааст мавзӯъҳои миллии Япония (шарқӣ)-ро бо анъанаҳои адабии европагӣ тавъам намояд. Мавзӯи асосии эҷодиёташ – танҳоӣ ҳис кардани инсон дар ҷомеаи муосир. Афкору андешаҳояш дар ин бобат ба равияҳои экзистенсиализм қаробат доранд. Дар эҷодиёташ таъсири Ф. Кафка ба назар мерасад. Ба қалами Абэ Кобо қиссаҳои "Давраи чоруми яхбандӣ", "Ҳаммонанди инсон", романҳои "Зан дар регзор", "Чеҳраи ноошно", "Харитаи сӯзонидашуда", "Одам – қуттӣ", "Киштинишастагон"; пйесаҳои "Шабаҳҳо дар миёни мо", "Марди ба адабчӯб табдилёфта" ва ғ. тааллуқ доранд. Асарҳояш ба забонҳои гуногуни дунё тарҷума шудаанд. Мувофиқи рейтинги байналмилалӣ ба қатори 100 нависандаи беҳтарини садаи дохил гардидааст. Осор Собрание сочинений, в 4-х тт., С.-Пб.,.
Абҷад

Абҷад (- ҳарфҳои алифбо), Ҳисобу-л-ҷамал — тартиби махсуси алифбои арабӣ, ки аз ҳашт калимаи таркибёфта аз 28 ҳарф иборат буда, дар он ҳар ҳарф ададеро ифода мекунад. Он 8 калима ин аст: Маъно ва мафҳум Дар бораи маъно ва мафҳуми ин 8 калимаи маснӯъ дар фарҳангҳо ва китобҳои оид ба таърих ақидаҳои мухталиф ва тахминие баён шудаанд, ки ҳеч гуна асоси илмӣ надоранд. Чунин тартиби ҳарфҳои аслан аз тартиби алифбои финиқию оромӣ баромада, ададҳои муайянро ифода мекунанд барои сохтани моддаи таърих истифода шудааст ва қоидааш он аст, ки шоир, нависанда, котиб ё муаррих барои ифодаи таърихи дилхоҳи худ ҳарф, калима, ибора, мисраъ ё байту порчаи шеъриро дарҷ мекунад, ки он "моддаи таърих" ном дошта, таърихи матлубро ифода менамояд. Тазкиранавис ва шоири форсизабони Ҳиндустон Мирғуломалихони Озод дар тазкираи "Хизонаи омира" таърихи вафоти Мирзо Абдулқодири Бедилро ин тавр баён кардааст: Сару саркардаи арбоби сухан Аз ғамободи ҷаҳон хуррам рафт. Гуфт таърихи вафоташ Озод: "Мирзо Бедил аз олам рафт". Моддаи таърих мисраи "Мирзо Бедил аз олам рафт" мебошад, ки агар қимати ҳарфҳои онро ба ҳисоби абҷад ҷамъ кунем, аз он таърихи дилхоҳи муаллиф, ки соли 1133 ҳ. қ. (мутобиқи 1721 м) аст, берун меояд, яъне 40 + 10 + 200 + 7 + 1+ 2 + 10 + 4 + 30 + 1 + 7 + 70 + 1 + 30 + 40 + 200 + 80 + 400 ҷамъ 1133 ҳ. шаҳри (мутобиқи 1721 м.). Шоири садаи -и форс-тоҷик Амир Дӯсти Ҳошимӣ дар вафоти Беҳзод гуфтааст: Агар хоҳӣ, ки таърихаш бидонӣ, Назар афкан ба хоки қабри Беҳзод. Дар ин байт моддаи таърих ибораи "хоки қабри Беҳзод", (ч), (ж) ва (г)-ро ҳамроҳ кардаанд, ки дар ҳисоби Абҷад қимати ҳарфҳои арабии (б), (ҷ), (з) ва (к)-ро ифода мекунанд. Ҳисоби Абҷад баробари осон гардонидани ҳифзи таърихи воқеаҳои таърихӣ ва ихтисори сабки навишт, барои тарбияи зеҳн ва ҳофиза аҳамият дорад. Алифбои ҳозираи абҷад Эзоҳ Пайвандҳо Адабиёт.
Абӯалӣ Давлатов

Абӯалӣ Давлатов (19.06.1939, деҳаи Рини ноҳияи Ишкошим), физик, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент. Зиндагинома Солҳои 1959– 1964 дар факултети физика-математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1970–1971 лаборанти калони кафедраи физикаи назариявӣ, 1971–1974 ассистенти кафедраи физикаи умумӣ, 1974–1986 ассистенти кафедраи методикаи таълими физика, 1986–1992 муаллими калони кафедраи номбурдаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Қ. Ҷӯраев буд. Аз соли 1992 ҳамчун дотсенти кафедраи методикаи таълими физикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. Солҳои 1975–1979 дар шуъбаи ғоибонаи аспирантураи донишкадаи омӯзгории пойтахт таҳсил намудааст. Ҳамзамон, солҳои 1995–1997 муовини декани факултети физикаи донишгоҳи омӯзгорӣ оид ба корҳои таълим буд. Оид ба методикаи истифодаи масъалаҳои тартибдодаи хонандагон дар раванди омӯзиши физика кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 51 номгӯи корҳои илмию методӣ мебошад, ки 6 номгӯи онҳоро воситаҳои методӣ ташкил медиҳанд. Бо нишони сарисинагии "Аълочии маорифи Тоҷикистон" сарфароз шудааст. Осор.
Бӯамири Хонанда

Абуамир, Буамири Хонанда (848, Рай — 923, Ҳамадон) — мусиқидон, хонанда ва навозандаи форс-тоҷик, аз сарони ҳунарманди мактаби классикии иҷроии Бухоро, шогирди Абулаббоси Бахтиёр. Зиндагинома Аз пешсафони сабки иҷроии устодонаи "Хуросонӣ" (Хуросоник) буда, эътиқодманд ва тарғибгари суннати иҷроии тоисломии эрониён (тоҷикон), дар санъати овозхонӣ такя ба сабки иҷроии падараш (аз устодони сабки тоисломӣ, Борбадӣ буд) дошт. Нозукиҳои созу овозро аз падараш фаро гирифт ва барои такмили ҳунар ба Бухоро омада, шомили мактаби Абӯлаббоси Бахтиёр (ваф.920) мешавад. Абӯамир гирдоваранда ва иҷрогари беҳтарин таронаҳои мардуми Хуросон маҳсуб шуда ва худаш дар вазну зарби осори мусиқии мардумҳ таронаҳои зиёди гуногунмавзӯъ эҷод менамояд. Дар манобеи ин давра Абӯамир чун Абӯамири чомагӯ ҳам зикр шуда, мусиқидонҳои ин давра (Абӯбакри Рубобӣ, Ҳобону Мударники Ноӣ, Алибеки Танбурӣ ва диг.) аз ӯ дарси иҷроӣ гирифтаанд.
Абӯбакр Зубайдов

Абӯбакр Зубайдов (1 июли 1958, ноҳияи Панҷакент — 15 майи 2020, ноҳияи Панҷакент) — сароянда, мутриб-таронасаро, номзади илмҳои таърих. Барандаи ҷоизаи фестивал-конкурси телевизионии эҷодиёти халқ "Андалеб-96", Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон. Зиндагинома Абӯбакр Зубайдов баъди хатми мактаби таҳсилоти ҳамагонӣ, омӯзгори калон, мудири кафедраи созҳои мусиқӣ, мудири кафедраи "Тарбияи мусиқӣ", мудири кафедраи созҳои мусиқӣ, декани факултаи мусиқӣ-омӯзгорӣ (2006 — то имрӯз), дотсент хидмат намуда, зимни ин дар тарғибу иҷрои осори мусиқии мардумӣ, махсусан мақомӣ корҳои ҳунарӣ анҷом додааст. Ӯ то даргузашташ муовиини директори Пажӯҳишгоҳи илмӣ тадқиқотии фарҳанг ва иттилоот буд. Абӯбакр Зубайдов дар мавзӯъи: "Таърихи фаъолияти ҳунармандони Тоҷикистон дар солҳои — уми асри " рисолаи номзадӣ дифоъ намудааст. Абӯбакр Зубайдов шоха, гӯшаҳои мусиқии устодона "Кӯчабоғи ду", "Талқини Бухоро", "Қашқарчаи талқини Бухоро", "Уфари Талқини Бухоро" ва сурудҳои зиёдро бо сабки хосаиҷро намуда, дар хазинаи тилоии радио ва телевизиони ҷумҳурӣ сабт намудааст. 1 Муаллифи зиёда аз 20-мақолаҳои таҳқиқӣ оид ба анъаноти эҷодию иҷроии мусиқии тоҷик аст. 2 Абӯбакр Зубайдов инчунин дар тарбияи насли иҷрогарони ҷавони мусиқии мардумию устодона саҳми хоса гузошта, шогирдонаш имрӯз дар дастаҳои ҳунарии Тоҷикистону Ӯзбекистон ҳунарварӣ менамоянд. Пайвандҳо.
Убайдуллоҳ ибни Абдуллоҳ ибни Тоҳир

Абӯаҳмад Убайдуллоҳ ибни Абдуллоҳ ибни Тоҳир — сарлашкар ва шоҳзодаи хуросонӣ, амири тоҳирии Бағдод, писари Абдуллоҳ ибни Тоҳир.
Абӯимрон Мӯсо ибни Абдуллоҳ Муаддиби Хуҷандӣ

Абӯимрон Мӯсо ибни Абдуллоҳ Муаддиби Хуҷандӣ - адиб, ҳаким ва муҳаддиси аҳди Сомониён, шогирди Абунаср Муҳаммад ибни Ҳакими Баззози Самарқандӣ.
Иброҳим ибни Мудаббир

Абӯисҳоқ Иброҳим ибни Муҳаммад ибни Абдуллоҳ ибни Мудаббир, маъруф ба Иброҳим ибни Мудаббир — шоир, коргузор ва дабири эронитабори хулафои Аббосӣ, масъули гирдоварии хироҷи Басра ва Аҳвоз, бародари Аҳмад ибни Мудаббир.
Абӯисҳоқи Битруҷӣ

Абӯисҳоқи Битруҷӣ — ахтаршинос и андалусӣ. Таълифот Танҳо асари шинохташудаи ӯ китоби "Фӣ-л-ҳайат" аст. Ин китобро Майкл Скот бо унвони "Ҳаракатҳои мустадири афлок" ба лотинӣ тарҷума кардааст. Битруҷӣ ба диққату сиҳати риёзии кайҳоншиносии Батламиюс арҷ мениҳад, аммо эътибори физикии онро инкор мекард. Бештари ситорашиносон ба фарзиёти Битруҷӣ ба сабаби нотавонии онҳо дар баробари низоми батламиусӣ таваҷҷуҳе накардаанд.
Абӯнасри Хонанда

Абӯнасри Хонанда (Абӯнасри Мутриб) – сароянда, мусиқидони маъруфи замони Сомониён, Зиндагинома дар санъати шеър ва мусиқӣ ҳофизаи қавӣ ва хоссе дошт. Асосҳои назарии мусиқиро назди устод Абӯлаббоси Бахтиёр аст. 1 Адабиёт Нигаред.
Абӯтаййиби Сарахсӣ

Абӯтаййиби Сарахсӣ - аз шоирони даврони Сомониҳо будааст. Саид Нафисӣ ӯро аз шоирони гумноми Оли Сомон донистааст. Дар бораи ӯ маълумоти дигар ба ҷуз он, ки се байт дар Маҷмаулфусаҳо омада, чизе дар даст нест; он байтҳо ин аст:.
Синбӯя Асворӣ

Синбӯя Асворӣ, Абӯюнус Синбӯяи Асворӣ (Басра — 699) — мутакаллими эронӣ, нахустин касе, ки дар ислом дидгоҳи тавонбоварӣ (қадария)-ро матраҳ кард.
Минҳоҷ Сироҷи Ҷӯзҷонӣ

Минҳоҷ Сироҷ — қозӣ 2, шоир, таърихнигор ва донишманди форс-тоҷики дарбори Ғуриён ва салотини муаллифи маснавии "Табақоти Носирӣ".
Абӯюсуфи Киндӣ

Абӯюсуф Яъқуб ибни Исҳоқи Киндӣ, маъруф ба ал-Киндӣ — файласуф, риёзидон, мусиқидон, ахтаршинос и мусулмони Зиндагинома Тибқи маъхазҳои гуногун, дар Куфа ё Басра ба дунё омадааст 13 14, кӯдакии худро дар ҳамон ҷо гузаронида, дар Байтулҳикмаи Бағдод кор кардааст. Киндӣ муаллифи рисолаҳои зиёди метафизик, мантиқ, ахлоқ, риёзиёт, рамзнигорӣ, нуҷум, тиб, ҳавошиносӣ, нуршиносӣ ва мусиқист. Дар Аврупои Ғарбӣ он бо номи лотинишудаи Алкиндус маъруф аст 15 16. Киндӣ дар шаҳрҳои Мака, Куфа ва Бағдод зиндагӣ ва эҷод карда, дар боргоҳи халифаҳои Аббосӣ-Маъмун, Мутаваккил хидмат намудааст. Фалсафа Дар улуми фалсафа ва ғайра зиёда 238 асар навиштааст. Нуршиносӣ Киндӣ назарияи Уқлидусро дар бораи биниш танқид карда, ин рӯйдодро чунин шарҳ додааст: "Ҳар як нуқтаи ҷисми мунир худ манбаи тобиш мегардад ва шӯоъҳои рӯшноӣ аз он ба ҳама тараф ростхатта паҳн мешаванд". Ин ҳодиса имрӯз дар илми физик (қисми нуршиносӣ) бо номи принсипи Гюгенс маълум аст. Пизишкӣ Ибни Надим дар "Феҳрист"-и худ 22 номгӯй аз осори тиббии ӯро ёд мекунад 17. Мусиқӣ Дар таърих ва назарияи мусиқӣ ҳам рисолаи муҳиме таълиф кардааст. Асари Киндӣ "Рисола фи ал-мусиқӣ" аз таълифоти муҳими назарии мусиқӣ буда, дар заминаи манобеъ ва осори мусиқии мардумони эронӣ нигошта, масоили умдаи созу овозро ба риштаи таҳқиқ овардааст. Киндӣ бештар дар бораи сохттори оҳангӣ, назару диди пешиниён дар бораи мусиқӣ, ниҳодҳои эҷоди оҳанг, таносуби шеъру мусиқӣ ва ғайра ибрози назар намудааст.
Аваз

Аваз — қаҳрамони марказии ҳамосаи "Гӯрғулӣ", писархонди Гӯрғулӣ. Аваз бузургтарин паҳлавони эпос мебошад, ки аксари гӯрғулихонҳо ӯро баробар бо Рустами Дастон медонанд ва сифати "соҳибқирон"-ро ба ӯ нисбат медиҳанд. Ҷангу паҳлавонӣ ва корнамоиҳои ӯ қаҳрамониҳои Рустамро ба хотир меоранд. Дар версияҳои туркию қафқозӣ номи ӯ дар шаклҳои "Айваз", "Овиз" ва "Овез" дучор омада, персонажи муқаррарӣ аст ва ҳеч паҳлавоние аз ӯ зоҳир намешавад. Дар эпоси тоҷикӣ, Аваз писари Карим - қассоби Хуросонӣ аст, ки Гӯрғулии бефарзанд ӯро ба писархондӣ қабул мекунад. Дар баъзе вариантҳои тоҷикӣ, Аваз писари Гӯрғулӣ низ шумурда шудааст. Аваз дили софу раҳмгин ва инсонпарвар дорад. Хислату мардонагии ӯро дида душманон тан медиҳанд ва офаринаш мехонанд. Аваз ба ҳар паҳлавоне, ки дар набарди ӯ шикаст хӯрду афтод ва зинҳор хост, амон медиҳад. Аз гуноҳи душманон мегузарад, бо душманони мағлубаш ёр мешавад, ба онҳо инъом медиҳад. Авази тоҷик ба мисли шоҳону паҳлавонҳои анъанавии ҳамосаҳои эронӣ якчанд ҳамсар дорад, аммо зани асосиаш Гулоим мебошад. Дар достонҳо аз занҳои дигари ӯ – Заррина, Гулхиромон ва Қаракӯз низ ёд мешавад, ки ҳар кадом бо сифатҳои зебоӣ ва паҳлавонӣ тасвирҳои мутавофит доранд. Аваз ду духтар – Гуланору Гулхумор ва ду писар: Нуралӣ ва Шералӣ дорад. Писарони Аваз ҳам мисли худаш ҷасуру диловар, ҳақиқатҷӯю ватандӯстанд. Духтараш Гулинор низ аз бародаронаш камӣ надорад. Ба муқобили беадолатиҳо мубориза мебарад, агар лозим шавад, либосу хафтони ҷангӣ пӯшида, ба даст шамшеру гурзу камон гирифта, бо душманон мардонавор меҷангад. Тасвири корнамоиҳои ӯ ба қаҳрамондухтари ҳамосаҳои эронӣ, аз қабили Гурдофариду Мардондухт ва малика Бӯрондухт монанд мебошад. Дар вариантҳои гӯрғулисароён Ҳикмат Ризо, Қ. Раҷаб, О. Шакар, Ҳ. Кабуд ҷойи зисти А. Балхувон ё Балхубон гуфта шудааст, ки он дар наздикии шаҳри Чамбул ҷойгир мебошад. Ҳар вақте ки душман ба Чамбул ҳамла меорад, Гӯрғулӣ - султон одам фиристода, Авазро барои дифоъ аз душманон ба ёрӣ даъват мекунад. Аваз бо писаронаш зуд ба пойтахт омада, душманонро аз Чамбул дур мекунанд. Аваз ҳамеша ғамхору мададгори мардуми бенаво аст. Ӯ пеш аз ҷанг эълон мекунад, ки бар зидди ҳокиму мансабдорони золим меҷангад, на ба муқобили мардуми одӣ. Ҳар золимеро, ки мағлуб кард, молу манолашро ба камбағалу бечора медиҳад, зиндониёнро озод месозад. А. симои таҷассуми ормону орзуҳои халқи ҷафокаш мебошад.
Шоҳгузар

Шоҳгузар 1 (то 2021 — Авазалӣ) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Саразми ноҳияи Панҷакент. Аз деҳа то маркази ноҳия — шаҳри Панҷакент 14 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 574 нафар, ӯзбекҳо ва тоҷикон. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: шоликорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Зарафшон обёрӣ мешаванд.
Авакумовская (деҳа)

Авакумовская — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Верхнетоемский, вилояти Архангелск медарояд.
Авазҷонӣ

Авазҷонӣ - навъе аз харбузаҳои миёнсолӣ; ба навъҳои амирӣ мансуб аст. Асосан дар ноҳияи Бобоҷон Ғафуров ва маҳалҳои гирду атрофи он мепарваранд. Баъди 80 – 85 рӯзи кишт мепазад. Ҳар палакаш 1 – 2 харбуза мебандад. Авазҷонӣ харбузаи байзашакл (дарозиаш 33 – 40 см, вазнаш 3 – 5 кг) буда, пӯсташ суфтаи рах-рах, тунук, баъзан чин-чин ё тӯрдори зебо аст; рангаш сабзи сафедча. Мағзаш (3,5 – 4,5 см) сафеди сабзтоб, сахти карсосӣ, сероб, ширин, хуштаъм ва хушбӯй – 8% қанд ва 7,3 – 9,4% моддаҳои хушк дорад. Тухмаш паҳни дарозрӯя, калон-калон, зарди сафедтоб, тухмпаллаҳояш ба мағз часпидаанд. Аз ҳар га андаряк 140 – 160 сентнер, ҳангоми ба заминҳои навкорам кишт кардан, 260 – 290 сентнер ҳосил гирифтан мумкин аст. Авазҷониро асосан тар мехӯранд, карҷ-карҷ бурида мехушконанд ва мураббо мепазанд. Авазҷонӣ барои ба ҷойҳои дур кашондан ва нигоҳ доштан мувофиқ аст. Бештар аз касалии пажмурдашавии фузариозӣ ва гарда зарар мебинад.
Авал

Авал - аз калимаи франсавӣ - ауа1 супориши векселӣ, тарзи кафолати пардохт. Кафолат додан маънии онро дорад, ки бонк ӯхдадор мешавад, ки дар мавриди муфлис шудани авалгиранда маблағро гузаронад. Пас аз гузаронидани маблағ бонк ҳуқуки талаб кардани онро пайдо мекунад. Авалро аз номи бонк раиси садорат ё ҷонишиии он ва сармуҳосиб имзо мекунанд. Додани авал дар асоси созишномаи тарафҳо ба амал бароварда мешавад. Якчанд намуди авалро фарқ мекунанд: пурра, қисмӣ, шартй, бо маҳдудиятҳои муайян ва бешарт.
Авазбеки Толиқонӣ

Авазбеки Толиқонӣ, Бадахшӣ (қарни) — шоири форс-тоҷик. Зиндагинома Бино ба маълумоте, ки дар китоб "Баҳр-ул-асрор фӣ маноқиб-ул-ахёр"-и Маҳмуд ибни Амирвалӣ (асри) омадааст, Авазбеки Толиқонӣ дар дарбори Нодирмуҳаммадхони Аштархонӣ (ҳукмр.) хидмат карда, унвони Малик-уш-шуаро гирифта буд. Авазбеки Толиқонӣ ба "Махзан-ул-асрор"-и Низомии Ганҷавӣ ҷавобия навиштааст. Дар Толиқон волӣ будааст. Дар охири умр аз кори дунявӣ дурӣ ҷуста, гӯшагирӣ ихтиёр кард. Аз роҳи Ироқ ба зиёрати Каъба рафт. Дар бозгашт дар ҳудуди Форс ба ҳуҷуми роҳзанон дучор омад ва ранҷи зиёде кашид. Абёти зерин аз ӯст: Чароғи дайри вафоям мабин ҳақир маро, Ки дарди ман зи димоғи фалак дар озор аст. Ба дидаи маҳак, эй муштарӣ, мабин айбам, Зари тамомиёр аз маҳак дар озор аст. Саодат хӯша мебандад, ки шояд донаи гандум, Барои рӯзии мурғе, ки маҳбуси қафас гардад.
Авалист

Авалист - шахсе, ки кафолати додани маблағи вексел, чекро медиҳад. Пас аз додани маблаги вексел ҳуқуқи ҷуброн кардани онро аз шахсе, ки ба он авал дода шудаасг, талаб карда метавонад. Ҳаҷм ва характери ҷавобгарии авалист ба ҳаҷм ва характери ҷавобгарии шахсе, ки ба он авал дода шудааст, баробар аст.
Авалиҳо

Авалиҳо — яке аз филмҳои Эронӣ аст. Коргардон Аббос Киёрустамӣ буд. Филмро дар соли 1984 сохт.