ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Гули даврӣ

"Гули даврӣ", даврагӣ, даврагул — навъи нақшест дар санъати ороиши амалии тоҷикон. "Гули даврӣ" анвои гуногун дорад, ки бо баъзе рангҳои мухталифу бандубасти давриаш аз ҳамдигар фарқ мекунад. Гулбандинаҳои "Гули даврӣ" дар шиша, гил, чӯб, гач, устухон ва матоъи пахтагӣ истифода мешуд, ки бозёфтҳои бостоншиносии мавзеъҳои гуногуни Осиёи Миёна аз қадимӣ будани ин нақш гувоҳӣ медиҳанд. Дар байни ҳунарварони санъати тасвириву амалӣ ва ороишии тоҷикон гулбандинаҳои дар маркази ашёву мавод ҷойгиршуда, ному истилоҳи хоссе доранд: гулбандинаи муқоваи китобро "шамсӣ", гулбандинаҳои сӯзанӣ, зардеворӣ, борпӯшу қарсро "шутурпай" (ноҳияҳои шимоли Тоҷикистон) ва косагул (ноҳияҳои ҷануби Тоҷикистон) меномиданд. Дар санъати кандакории рӯи чӯб онро аксаран "турунҷ" ё "турунҷдавра" (аслан дар Самарқанду Бухоро) ва "офтобӣ"-ву "моҳтобӣ" (мардуми Бадахшон маркази нақшро шабеҳи офтоб месохтанд) меноманд. Дар амалияи санъати кандакории ҳунармандони Истаравшан чунин даврагулҳои калон бо номи "фалаки калон", "фалаки хурд" маъмуланд. Дар санъати ороишиву амалии тоҷикони вилояти Қашқадарёи Ҷумҳурии Ӯзбекистон (Косон) бандинагулҳо "лола" ном гирифтаанд. Аз ин ҷост, ки андозаи сӯзаниҳои ин маҳал низ вобаста ба шумораи бандинагулҳо муайян мегардад: сӯзании шашлола, нуҳлола, дувоздаҳлола ва ғ. "Гули даврӣ" дар амали ҳунармандони имрӯзаи тоҷик низ хеле маъмул буда, баробари нақшҳои ҳандасию ислимии анъанавӣ, ашколу тасвироти замонавиро дар бар мегирад. Анвои гуногуни "Гули даврӣ" дар куртаҳои чакану сӯзаниҳо ва дигар маснуоти ороиши рӯзгор фаровон ба назар мерасанд. Дар адабиёти хаттии санъати тасвирӣ (рисолаҳо доир ба саноеи нафиса), аз ҷумла ороиши санъати китоб ва китобороӣ (рисолаҳои Қозӣ Аҳмад "Гулистони ҳунар", Дӯстмуҳаммади Ҳиравӣ "Ҳолоти ҳунарварон", Содиқбеки Афшор "Қонуну-с-сувар", Мустафо Чалабӣ "Маноқиби ҳунарварон" ва ғ.) дар бораи ин навъи ороиш маълумот дода шудааст. "Гули даврӣ" имрӯз миёни ҳунармандон муътабар аст ва баробари нақшҳои ҳандасию ислимии суннатӣ бо ашколу тасвирҳои замонавӣ такмил шудааст.
Гули гандумак

Гули гандумак — навъи рустании бисёрсолаи пиёзакбех. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пиёзакаш (то 2 см) байзашакл буда, бо пӯсти ғафс пӯшида шудааст. Пояаш рост (то 60 см қад мекашад), бемӯяк; баргаш борики дароз (20-30 см); хӯшагӯлаш панҷашакли 10-гула, шукуфааш зангӯлашакл (дарозиаш то 4 см), бунафши кабуд ё нилгун, гоҳо гулобии сафедтоб. Ғӯзамеваи сеқираи майда (дарозиаш то 5, бараш 0,9 см) дорад. Дар ҳар ғӯзамева то 52 адад тухм мавҷуд аст. Гули гандумак нимаи апрел — июл гул карда, июн — август тухм мебандад. Аз тухм ва бех афзоиш меёбад. Гули гандумак и худрӯй дар Сибири Ғарбӣ, Афғонистон, Осиёи Марказӣ дучор меояд. Дар дашту биёбон ва нимбиёбон, нишебиҳои регхок (дар баландии 2700 м аз с. б.) месабзад. Дар Тоҷикистон асосан дар доманакӯҳҳо ва миёнакӯҳҳо (дар баландии м аз с. б.) дар минтақаҳои дашт ва ҳамвориҳои пасталаф дучор меояд. Дар таркиби гули гандумак каротин, алкалоидҳо ва витамини Е мавҷуд аст. Хосиятҳои шифоӣ Гули гандумак хусусияти давоӣ дорад. Табибони халқӣ бо пиёзаки гули гандумак истисқо (обхӯра) ва бемориҳои меъдаву рӯдаро табобат мекунанд. Мардуми Осиёи Марказӣ онро чун сабзавот дар хӯрок истифода мебаранд. Дар баъзе кишварҳо (Русия, Украина, Латвия, Литва, Эстония, Қазоқистон) гули гандумак ро дар боғҳои ботаникӣ мепарваранд. Чун алафи бегона дар киштзори лалмӣ мерӯяд.
Гули камола

Гули камола, камола, камелия — бутта ё дарахтест ҳамешасабз. Таърихи парвариш Маълумоти нахустини хаттӣ оид ба парвариши гули камола мансуб ба асри 1 мебошанд. Он замон ҳокими музофоти ҷазираи Кюсю сарвари дастаҳои ҷинояткоронро бо калтаке, ки аз чӯби камола сохта шуда буд, ҷазо додааст. Имрӯз низ ҳамон қисми ҷазираро Субаки меноманд, ки дар забони ҷопонӣ маънои камоларо дорад. Гули камола солҳои тӯлонӣ рамзи илоҳаи офтоб Аматэрасу буд. Баъди дар Ҷопон манъ кардани масеҳият вай барои япониҳои католик, ки ҳуқуқи салиб гирифта гаштан надоштанд, рамзи Исои Масеҳ маҳсуб мешуд. Калисои католикии Нагасаки то имрӯз бо нақшҳои гули камола оро дода шудааст. Асри 15 дар Ҷопон нисбат ба парвариши гули камола баъзе фикру ақидаҳои нодуруст ба вуҷуд омаданд. Мувофиқи яке аз онҳо агар самурай ба гули камола даст расонад, гӯё сараш аз тан ҷудо мешудааст. Сабаби ин мисли сари бурида якбора ба замин уфтодани шукуфаи гули камола аст. Ҳамин тавр, то охири солҳои 50 асри 20 ба парвариши гули камола эътибори ҷиддӣ дода намешуд. Ҳоло онро дар Ҷопон ва дигар қитъаҳои олам мепарваранд. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Дарахти гули камола то 20 м қад мекашад. Пӯстлохаш хокистарранг ё бӯртоб; баргаш сабзи тира, дандонадор. Гулаш калони сафед, гулобӣ, сурх, сода ё мураккаб; яктоӣ, баъзан 2-4-тоӣ дар нӯги поя ҷойгир аст. Бештари навъҳои гули камола бӯй надоранд. Мевааш ғӯза, як ё чанд тухми калони серравған дорад. Дар олам гули камолаи ҷопонӣ (.) зиёд маъмул аст. Гули камола дар минтақаҳои иқлимашон субтропикӣ дучор меояд (соҳилҳои баҳри Сиёҳ, ҷануби ИМА ва ғ.). Дар Тоҷикистон ду навъи онро дар гулхонаи Боғи марказии ботаникии Тоҷикистон мепарваранд. Гули камола ба воситаи тухм, қаламча, пайванд ва фарғуч зиёд карда мешавад. Қаламчаи онро (дарозиаш 6-7 см) дар гулхонаҳо ҳангоми 20-23°С будани ҳарорати хок ва то 15°С будани ҳарорати ҳаво (дар рег ё хоки регомез) мешинонанд. Зимистон дар ҳарорати 5-7°С рустаниро дар гулхонаҳо нигоҳ медоранд. Корбурдҳо гули камола дар саноат истифода мешавад. Равғани тухми онро дар саноати хӯрокворӣ, техникӣ, рангубор, собунпазӣ ва чун ашёи хом барои ҳосил кардани кислотаи олеин кор мефармоянд. Аз тухмаш гликозиди камилин ҳосил мекунанд, ки дар тиб барои муолиҷаи бемориҳои эндокардит ва перикардит истифода мешавад. Баргаш то 10 % сапонин дорад. Аз барги тару тозаи гули камола равғани эфир (95%-аш эвгенол) мегиранд.
Гули коҳ

Гули коҳ, сафедкоҳ — боқимондаи ғалладона, ки баъди кӯфтану аз дон ҷудо кардани он мемонад. Таркиби гули коҳ серғизо буда, пӯсти дон, қисмҳои сарак, появу баргреза, майдаи дон, тухми алафҳои бегона дорад. Гули коҳро ба хӯрокҳои сершира илова мекунанд ё бо дурда, меласса (партови заводи лаблабуи қанд) тар карда, ба чорво медиҳанд.
Гули кавкаб

Гули кавкаб, картошкагул — номи гунае аз сардаи кавкаб. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Лундареша, соқаи дарунхолӣ, баргҳои сабз ё сурхи бӯртоб, хӯшагули сабадаки гулбаргҳояш арғавонӣ, зард, сафед, сурх, бунафш дорад. Гулбаргҳои баъзе анвои гули кавкаб нақшин мебошанд. Ватани гули кавкаб кӯҳсори Мексика, Перу ва Чили аст. Ҳиндуҳо онро ба хотири ғизобоб будани бехаш мепарваранд. Ба Аврупо 400 сол муқаддам бурда шудааст. Гули кавкаб беш аз 12 ҳазор навъи боғӣ дорад. Дар Боғи марказии ботаникии Тоҷикистон анвои зиёди он ("Ага", "Алва", "Дорис", "Апогей", "Белая астра", "Вечный огонь", "Кристалл" ва ғ.)-ро парвариш мекунанд. Вобаста ба шакли хӯшагул гули кавкаб патдор, кампат ва бепат мешавад. Аз қаламча, бехмева ва тухм зиёд мекунанд. Дар замини ҳосилхез (тирамоҳ ба умқи 35-40 см шудгор кардан лозим) хуб нашъунамо меёбад. Дар Тоҷикистон лундаҳои гули кавкабро моҳи феврал ба тубак ва моҳи апрел ба замин мешинонанд. Масофаи байни ҳар бех гул бояд 75-100 см бошад. Рӯшноӣ ва гармиро меписандад. Бехи онро то фаро расидани сармои аввал кофта гирифта, дар ҷойҳои хушку торик (дар ҳарорати 10°С) қатор чида нигоҳ медоранд. Бо мақсади пешгирии бемории саратони рустанӣ бехи гули кавкабро баъди ҷамъоварӣ дар маҳлули даҳани фаранг (100 г ба 10 л об) 5 дақиқа тар карда мондан лозим аст. Барои аз касалиҳои фузариоз ва склеропитоз эмин доштан, пеш аз шинондани гули кавкаб ба замин хокаи ангишт, ба ниҳолҳо хокистар мепошанд. Корбурдҳои пизишкӣ Гули кавкаб хосияти табобатӣ низ дорад. Барги он барои офтобсӯхтагӣ давои хуб аст. Бо ин мақсад барги гули кавкабро шуста ба ҷои осебрасида мегузоранд ва бо дока мебанданд. Барги гули кавкаб барои дафъи обила низ муфид аст. Зараррасонҳо Ба гулу барги гули кавкаб тортанаккана, кирминаи гамбускҳо, нематода, ширинча ва дигар ҳашарот зарар мерасонад.
Гули довудӣ

Хризантема. Ин ҷинс 42 намудро дар бар мегирад, ки дар минтақаҳои муътадил ва шимолии кураи замин, асосан дар Осиё мерӯяд. Тавсифи Растаниҳо яксола ва бисёрсола, алафӣ ё буттаҳо мебошанд. Навдаҳо бараҳна ё барҷаста мебошанд. Баргҳо бо тартиби алтернативӣ ҷойгир шудаанд, оддӣ, пурра, дандоншакл, дандондор ё ҷудошуда, ҳаҷм ва шаклашон гуногун, асосан сабзи сабук. Гулҳо хурданд, дар сабад ҷамъоварӣ карда мешаванд, дар баъзе намудҳо калон, аз гулҳои зардшакли марказӣ ва гулҳои канори лигулӣ иборатанд, рангҳои гуногун доранд ва одатан дар як қатор ҷойгиранд; дар бисёр навъҳои гибридӣ онҳо дар чандқатор ҷойгир шуда, гулдастаи ба истилоҳ "дугона"-ро ташкил медиҳанд мини300300пксВариантҳои рангҳои хризантемаҳои боғ Фарҳанги хризантемаҳои боғи ороишӣ таърихи ҳазорсола дорад. Дар Чин, ки аксари хризантемаҳо аз он ҷо меоянд, шаклҳои боғӣ ҳанӯз дар соли 551 пеш аз милод парвариш карда мешуданд. Хризантема ба Ҷопон ворид карда шуд ва дар он ҷо онҳо гули миллӣ гардиданд. Растаниҳо дар асри 17 ба Аврупо ва дар миёнаи асри 19 ба Русия омадаанд. Хусусиятҳои ороишии хризантема баҳои баланд дода шуда, дар натиҷаи кори селексия шумораи зиёди шаклҳо, гурӯҳҳо ва навъҳои онҳо пайдо шуданд. Баъзе намудҳои хризантемаҳоро дар шароити Русия дар ҳавои кушод бомуваффақият парвариш кардан мумкин аст, дигарон - танҳо дар гармхонаҳо, аммо ҳамаи онҳо аз ҷониби боғдорон барои равшании рангҳои худ, гули дарозмуддат ва осонии паҳнкунӣ қадр карда мешаванд. Ариза Дар тибби халқии Чин хризантема ҳамчун растании шифобахш истифода мешавад: баргҳои онро барои мигрен ва гулҳои хушкро барои беҳтар кардани иштиҳо истифода мебаранд. Дар бисёр кишварҳо гулу баргҳои хризантема барои табобати бемориҳои чашм, вараҷа, майзадагӣ, бемориҳои меъда ва пешгирии бемориҳои дилу рагҳо истифода мешуданд. Дар кишварҳои Осиё, навдаҳо, баргҳо ва махсусан ҳамчун сабзавот ва шириниҳои болаззат мехӯранд. Як намуди маъмули ғизо дар Чин хризантемаи тоҷдор аст, ки дар он ҷо бо номи тонхао маъруф аст. Дар солҳои охир, фарҳанги хризантемаи кӯза (дарунӣ) дар тамоми ҷаҳон паҳн шудааст. Хризантема хонаю боѓро оро дода, ба онҳо шаклњои зебо мебахшад ва дар Япония ба онҳо боғҳои махсус дода мешавад. Символизм Хризантема ба таври анъанавӣ дар тангаҳо тасвир шудааст ва нишони давлатии Ҷопон яке аз мукофотҳои олии ин кишвар ордени Хризантема мебошад; Намудҳо.
Садтумонӣ

Садтумонӣ, гули кофар, гули маҷаҳ, саллагул, пион — ҷинси гиёҳҳои бисёрсола ё буттаҳои қадпасти ҳамешасабзест аз оилаи маҷаҳиҳо. Тавсифоти гиёҳшиносӣ Барги пармованди чок-чок ё себарга, гули калон-калону (бараш см) серопулбарг (гули намудҳои худрӯл Садтумонӣ -барга)-и зард, сафед, сурх, гулобӣ ва тухми сиёҳи ҷилодор, меваи "баргак" дорад. Дар дунё намуди Садтумонӣ (ноҳияҳои мӯътадил ва кӯҳсори Евросиё, инчунин 2 намуд дар Америкаи Шимолӣ) месабзад. Дар СССР (Қисми аврупоӣ, Кавказ, Сибир, Шарқи Дур, Осиёи Миёна) қариб 20 ва аз ҷумла дар Тоҷикистон 1 намуди Садтумонӣ — гули мачоҳ мерӯяд. Садтумонӣ гули маъмул аст. Аз он навъҳои гуногуни боғиро рӯёнидаанд. Навъҳои боғии Садтумонӣ гулҳои базеб буда, боғу чорбоғ, хиёбону гулгаштҳоро оро медиҳанд. Чанд намуди Садтумонӣ -ро дар Боғи ботаникии Институти ботаникаи АФ ҶШС Тоҷикистон мепарваранд. Баъзе намудҳои садтумонӣ —,, шифобахшанд.
Лола

Лола - сардае аз тираи савсаниён аст, ки дар ҳудуди 100 то 150 гуна дорад. Маҳали аслии рӯйиши лолаҳои худрӯ дар Осиёи Марказӣ дар назар гирифта мешавад. Ин гул дар Афғонистон, Туркия, Эрон, қисмати аз ғарби Сурия, соҳили баҳрҳои Арал, Хазар ва Сиёҳ, кишвари Юнон, Итолиё, Испониё ва соҳили баҳри Миёназамин дар шимоли Африқо ба сурати худрӯ ёфт мешавад. Таърихи гули Лола Таърихи пиёзҳои гули лола дар Голландия аҷиб аст. Замоне, ки талаботи мардум ба пиёзи гули лола афзуд нархи он низ чанд баробар дар бозорҳо гарон гардид. Махсусан дар солҳои 1663- 1967 ин марҳила дар таърихи голандиҳо бо номҳои,,,, ёд карда мешавад. Як тан аз хориҷиён Охир Гилэн де Бузбек сафири Австралия дар Туркия ба гули лола аҳамияти ҷиддӣ медиҳад. Ӯ чанд дона пиёзи гули лоларо аз Константинопол ба Вена овард, ки онҳоро дар боғчаи император Фердинанди 1 шинонданд. Лолаҳо дар зери назари шахсии ботаники ботаҷрибаи франсуз Шарл де Леклюза, ки бо номи лотинаш Карл Клузиус машҳур буд, сабзида калон мешаванд. Дар муддате кӯтоҳе Клузиус диққати Донишгоҳи Лайнедро ба таҷрибааш ба дастовардааш ҷалб мекунад. Соли 1593 Клузиус бо "пиёзҳои гули лола" ба Лейден меояд. 1594 бор аввал аввалин боғи гули лола бо шарофти Карл Клузиус дар Нидерландия арзӣ ҳастӣ мекунад. Дар даҳ сол ба ҳоландиҳо даҳ навъҳои гули лоларо барои ҷаҳониён муаррифӣ карданд. Соли 1965 як дона гули лола баробар ба 2000 флор замин пешниҳод карда мешуд. Дар моҳи феврали соли 1637 шумораи фурӯшандаҳо якбора назар ба харидорон зиёд гардид, ки он ба арзоншавии нархи гули лола дар марказҳои савдо оварда расонид. Ба қиматтарин нархи гули лола дигар харидорон 300 флор медоданд. Дар як шаб садҳо ҳазор тоҷирони голандӣ аз тиҷорати минбаъдаи гули лола даст кашиданд. Дар як сол 100 % нархи гули лола дар бозорҳо коҳиш ёфт. Баъди аз байн рафтани гули лола тиҷорати фоидаоварди голандиҳо иқтисоди ин кишвар ба буҳрон гирифтор мегардад. Ҳарчанд гули лола ба дигар кишварҳои Аврупо роҳ ёфта бошад ҳам, аммо ҳеч як кишвари дунё ба монанди мардуми Голандия аз он баҳра набардоштааст. Баъди солҳои тулонӣ гули лола бори дигар дар таърихи башарият аз худ дарак медиҳад. Ин навъи гул ба зуди дар байни мардум роҳ ёфта, серхаридор мегардад. Дар асри Х111 султони турк Аҳмади 111 ҳазор дона гули лолаи голандиҳоро ба Туркия меорад. Баъди муддате ба кишварҳо лолаи туркӣ содирот мешуд. Таъкид бояд кард, ки таърихи гули лола ҳанӯз ба таври дуруст омӯхта нашудааст. Соли 1841 баъди нашри китобҳои рӯзноманигор Чалз Маккем дар бораи гули лола ва Александр Дюма "Гули лола" оламиён бо таърих, пайдоиш ва шеваҳои инкишофи гули лола ошнойи пайдо мекунанд. 3 Адабиёт.
Гули коғазӣ

Гули коғазӣ як ҷинси растаниҳои ҳамешасабзи оилаи (шабшукуфон) аст. Дар Амрикои Ҷанубӣ паҳн шудааст. Ном Ин насл ба номи Луи Антуан де Бугенвилл, сайёҳи фаронсавӣ, роҳбари аввалин экспедитсияи фаронсавӣ дар саросари ҷаҳон, узви Академияи илмҳои Париж гузошта шудааст. Тавсифи биологӣ Намояндагони ин ҷинс буттаҳои ҳамешасабзи кӯҳнавард, баъзан дарахтони паст мебошанд. Растаниҳо дар табиат ба баландии 5 м мерасад. Баргҳо алтернативӣ буда, кунҷҳои пурра доранд. Гулҳо хурд, ноаён буда, дар шохаҳои васеи рангоранг (одатан арғувон) иҳота шудаанд, ки арзиши ороишии намояндагони ин наслро муайян мекунанд. Истифода Баъзе намудҳо ҳамчун растаниҳои дарунӣ ё гармхонаӣ парвариш карда мешаванд, ин пеш аз ҳама ба навъҳои бразилиии Бугенвиллея голая дахл дорад. ва Бугенвиллея замечательная. Растаниҳо бо буридани бурида ба осонӣ паҳн мешаванд ва зуд мерӯянд. Намудҳо Эзоҳ Адабиёт.
Гули раъно

"Гули раъно" — тазкираи адиби форсизабони Ҳиндустон Шафиқи Аврангободӣ. Соли 1768 таълифаш ба анҷом расидааст. Аз муқаддима ва ду фасл иборат аст. Дар фасли якум аз шоирони мусулмони форсигӯй бо овардани намунаҳои осорашон сухан меравад. Дар фасли дуввум шарҳи ҳол ва намунаҳои осори шоирони ҳинду оварда шудаанд. Номи шоирон ба тартиби алифбои форсӣ омадааст. Дастнависҳои "Гули раъно" дар китобхонаҳои Ҳиндустон ва Покистон (Бонкипур, Девони Осафия, Донишгоҳи Лоҳури Панҷоб) маҳфузанд. Фасли дуввуми ин асар дар Ҳайдарободи Дакан ба табъ расидааст.
Гули марворид

Гули марворид, марворидак, минои чаманӣ — гунае рустании дусола ва бисёрсола. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пояаш кӯтоҳ (10-30 см), баргаш белчашакл, хӯшагулаш сабатак (гулҳои мобайниаш зард, гулҳои канориаш сафед, сурх ё гулобӣ), тухмаш зард, гирдаи майда (вазни 3000 донааш 1 г). Аввалу охири тобистон гул мекунадг. Гулаш сафед, гулобӣ ё сурх. Гули марворид рустании рӯшноидӯст ва сармобардор аст. Аслан аз Аврупо ва Осиёи Хурд мебошад. Навъҳои худрӯи он дар марғзор ва гилзаминҳои Осиёи Марказӣ, Қрим, Қафқоз дучор меоянд. Ду навъи гули марворид (..,..) маъмул аст. Бештар навъҳои гулаш сафед ("Бетховен"), гулобӣ ("Монте Роза") ва сурх ("Этна" ва "Титлис")-и он парвариш карда мешаванд. Дар Тоҷикистон аз аввалҳои феврал ё март то боридани барфи аввал гул мекунад. Тухмаш баъди 7-14 рӯзи кишт рӯйида, гулаш соли 2-3-юм мешукуфад. Хосиятҳои шифоӣ Гули марворид хосияти давоӣ дорад. Табибони халқӣ бо хӯшагули он дар мавриди латхӯрӣ, дунбал ва бавосир тарбандӣ мекунанд. Ҷӯшобаи шукуфаашро барои муолиҷаи иллати узвҳои нафаскашӣ, ҷигар, обхӯраву тарбод ва қабзият истифода мебаранд. Барои муолиҷаи бемориҳои пӯст муфид аст. Агар 2 чумча алафи майдакардаи гули марворидро дар як истакон оби ҷӯш 2-3 соат нигоҳ дошта, сипас рӯзе 3 бор 13-истаконӣ истеъмол намоянд, ба илтиҳоби рӯдаи ғафс, газаки гурда ва захми меъда шифо мебахшад. Бо ҷӯшоби ширгарми он тарбандӣ кардани банду буғум ба бемориҳои тарбод, артрит, артроз нафъ дорад.
Гули савринҷон

Гули савринҷон — рустании алафии бисёрсолаи доруӣ.
Гули садбарг

Гули садбарг ё худ Вард - як навъ гулест, ки зебо ва хушбӯй. Беш аз 400 намуди садбарги ёбои мавҷуд аст. Худи гули сарбраг 35 баргҳо дорад ва дар тамоми ҷаҳон машҳур аст. Парвариш Дар тиб Дар гузашт Садбаргро дар тиб хеле бисёр барои муолиҷаи касалиҳои гуногун истифода мебурданд ва дар ҳоли ҳозир дар тиббӣ Ғарб ва муосир наонқадар истифода мекунанд.
Гули одамрӯ

Гули одамрӯ — рустании як ё дусолаи ороишӣ аз ҷинси бунафша. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Решаи бӯртоб, пояи сершох (то 40 см қад мекашад), барги нештаршакл ё байзашакл, гули серанга (кабуд, бунафш, зард ё сафед), гулпояи дароз (то 30 мм) ва ғӯзамева (дарозиаш 10 мм) дорад. Тухмаш қаҳваранг ё зарди сафедтоб (вазни 1000 донааш 0,4-0,5 г) аст. Гули одамрӯ дар Аврупои Шарқӣ, Қафқоз, Осиёи Хурд, Амрикои Шимолӣ дучор меояд. Дар марғзор, канори роҳ ва киштзорҳо месабзад. Дар Тоҷикистон навъҳои боғии "Юпитер", "Офтоби зимистон", "Мусалласи сурх", "Маликаи нилгун" парвариш карда мешаванд. Гули одамрӯро дар гулзор ва тубакҳо месабзонанд. Навбаҳорон мешукуфад. Онро аз тухм, қаламча ва дигар узвҳои нашвӣ метавон зиёд кард. Гули одамрӯ рустании доруист. Баргу пояи он витамини С, -каротин, сапонин, гликозиди виолакверситрин, фитонсид ва ғайра дорад. Доруҳои Гули одамрӯ фараҳбахш, арақовар, шошарон мебошанд. Табибони халқӣ онро барои муолиҷаи бемориҳои ширинча, ҳузол, сурфа, чурра, рахит, дандондард, тарбод, дарди банду буғумҳо ва ханозир истифода мебаранд.
Гули садра

Гули садра, садра — рустании бисёрсолаи обӣ, мансуби нилуфариҳо. Гули садра аслан аз Африқои Шимолӣ, аз водии Нил аст. Аз он ҷо онро ба дигар кишварҳо бурдаанд. Иқлими Тоҷикистон барои парвариши гули садра мувофиқ аст. Дар ҳавзи Боғи ботаникии Душанбе онро аз соли 1958 мепарваранд. Асосан дар ҳавзу обанбор ва рудҳои сустҷараён месабзад. Решапояаш ғафс буда, дар зери об ҷойгир аст. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Баргаш сипаршакли калон (бараш 60 см), боло аз об ё дар рӯи он қарор дорад; рангаш сабзи бӯртоб, бо пардаи ғафси муммонанд пӯшида шудааст. Гулаш хушбӯи калон (қутраш то 30 см), гулобӣ ё сафед (16 гулбарг дорад), моҳҳои май — сентябр мешукуфад (рӯз кушода ва шаб ғунча мешавад). Шукуфаи гули садра вобаста ба ҳаракати офтоб мавқеи худро тағйир медиҳад. Қутри баргу пояи як бех гули садра дар рӯи об 3-5 м аст. Самари гули садра ғӯзашакл буда, то 30 адад тухми сахту калон дорад. Тухми гули садра қобилияти сабзиши худро садҳо сол нигоҳ медорад. Хоситҳои шифоӣ Гули садра рустании шифобахш аст. Дар тибби Шарқ барг, гулбарг, тухм ва решаи онро аз замонҳои қадим истифода мебаранд. Гули садра ба таркиби беш аз 200 дору илова карда мешавад. Табибони мардумӣ гули садраро чун давои тақвиятбахши узвҳо, бемориҳои чашм, талхадон, ҷигар, сипурз, ғадуди зери меъда, роҳҳои пешоб, бавосир, исҳоли хунин, шикамдард, вабо, табларза, сӯзок, сифилис, амрози пӯст, табобати газидаи мору каждум, омосҳои гуногун ва ғ. ба кор мебаранд. Қиёми гулбаргҳои гули садра барои нигоҳубини пӯсти рӯй, мӯй, даст ва ғ. муфид аст. Дар баъзе кишварҳои Осиё гули садраро чун сабзавот парварида, бехи онро хом ва пухта истеъмол мекунанд, гулбаргашро ба чой ва дигар нӯшобаҳо илова менамоянд. Аз решапояи хушки гули садра орд ("суфин") мекашанд, аз рагҳои барги он пилтаи чароғ тайёр мекунанд. Дар таркиби гули садра моддаҳои фаъоли биологӣ — флавоноидҳо ва алкалоидҳо вуҷуд доранд. Дар таркиби решаи он 70 % оҳар, 2 % аспаргин, дар таркиби баргаш алколоиди заҳрноки нилумбин мавҷуд аст.
Маҷаҳ

Маҷаҳ, гули маҷаҳ, салимгул, гули салим, миҷҷа 1 — гиёҳи бисёрсолаест аз оилаи маҷаҳиҳо гули худрӯи маъмул. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пояҳояш рост. Баргаш мураккаб. Аз тухм ва қаламча (нашвӣ) зиёд мегардад. Мевааш фаровон мешавад. Густариш Дар минтақаи баландкӯҳи қаторкӯҳҳои Қурама, Ҳисор, Қаротегин, Дарвоз, Пётри, Терай ва Загар вомехӯрад. Дар нишебиҳои хокии настаранзор, анбӯҳи пахшбутта, юғанзор, баъзан дар фарқзори сирак месабзад. Дар баъзе ҷойҳо маҷаҳзор (дар баландии аз 2000 то 3000 м аз сатҳи баҳр) вомехӯрад. Одатан тӯп-тӯп (чандбехӣ) мерӯяд. Баъзан маҷаҳзори фарохро низ (қариб 10 км 2) метавон дид. Намуди ҳамшабеҳаш Ба. (Аврупою Сибир ва Осиёи Марказӣ), инчунин., ки дар Олтой ва Тарбоғтой мерӯяд, қаробат дорад. Парвариш Ба осонӣ кишта мешавад. Дар Боғи гиёҳшиносии Душанбе онро аз тухм ва ҳам аз қаламча зиёд мекунанд. Маҷаҳро ҳам ба монанди навъҳои боғиаш (пион) мепарваранд. Мақоми ҳифз Маҷаҳ ба феҳристи гиёҳони "Китоби Сурхи Тоҷикистон" дохил шуда, мувофиқи маълумоти овардаи китоб, яке аз гулҳои хеле базеби гаронбаҳост. Гули маҷаҳро бисёр чинда нобуд мекунанд. Дар натиҷаи мунтазам чарондани моли майда ниҳоли он поймол мегардад. Лӯндаи онро барои тайёр кардани доруи иллати меъдаву рӯда истифода мебаранд. Дар ҳама ҷо чиндани гули маҷаҳро манъ кардан лозим аст. Ба кофтани бехи он бе иҷозати махсус роҳ набояд дод 2.
Ҳавоборонак

Ҳавоборонак, равғандуздак — гиёҳи бисёрсолаест аз оилаи хашхошиҳ.
Хатмӣ

Хатмӣ, хитмӣ, хайрии сурх 2 — рустании бисёрсолаест аз оилаи тугмачагулҳо. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Баландиаш 25 110 см мешавад. Пояаш — яктои ростистода ва нӯгҳояш камтар овезон мебошад. Баргҳояш — паҳанаки барг см дар дарозӣ ва аз кунҷ иборат буда, аз рӯи шаклаш камтар барги ангурро ба хотир меорад. Гулҳояш — ранги бунафшаранг ё сурхи баланд доранд. Хӯшагулаш — ғиҷилшакл мебошад. Мевааш — аз 20-25 доначаҳои майда иборат буда, камтар ноҳамвор мебошанд. Тухмаш — муғчашакл буда, диаметрашон 0,,35 мм мебошад ва рангашон маллаи торик буда, моҳҳои август сентябр пухта мерасанд. Густариш Хатмии худруй дар Эрон, Афғонистон, кишварҳои пасошӯравӣ ва ғайра маъмул аст. Дар Тоҷикистон хатмӣ асосан дар ҷангалзори паҳнбарг, настаранзор ва юғанзори қаторкӯҳҳои Ҳисору Дарвоз, ҷануб ва шарқи ҷумҳурӣ (м аз сатҳи баҳр) мерӯяд. Дар шароити табиии Тоҷикистон хатмӣ моҳҳои июн — июл гул мекунад ва моҳи август тухм мебандад. Корбурдҳо Аз пояи хатмӣ нахи дурушт мегиранд ва аз он асосан арғамчину ресмони дурушт тайёр мекунанд. Хатмӣ ро пеш барои ранг кардани матоъ низ истифода мебурданд. Тухми хатмӣ % равған ва баргаш мг% витамини С дорад. Хосиятҳои шифоӣ Хусусиятҳои доруии хатмӣ, гули хайрӣ ва ғармаш қариб якхелаанд. Абӯалии Сино бо барг ва ҷӯшоби бехи хатмӣ "сӯзиш"-и пешобдону рӯда ба омоси рӯдаи ғафсро табобат мекардааст. Тухми хатмӣ хусусияти балғаму исҳоловарӣ дорад, инчунии сулфа ва хунпартоиро барҳам медиҳад. Ибни Сино аз хатмӣ марҳам тайёр карда, ба омос ва думбал (пучак) мебастааст.
Гули тоҷихурӯс

Гули тоҷихурӯс, тоҷихурӯс - рустании яксолаи ороишӣ. Пояи рости паҳн (баландиаш аз 30 то 100 см), барги дарозрӯя, нештар ё байзашакли сабз ё арғавонӣ, хӯшагули зард, норанҷӣ ё арғавонии махмалгун (тоҷи хурӯсро мемонад) дорад. Гулаш дуҷинса, майдаи зич; тухмаш сиёҳ, ҷилодор. Гули тоҷихурӯс рустании гармӣ, рӯшноӣ ва намипарвард аст. Аз тухмаш зиёд мешавад. Дар Тоҷикистон чанд навъи гули тоҷихурӯс мерӯяд. Давраи кишташ — моҳҳои март — апрел. Масофаи байни ниҳолҳо бояд 20-25 см бошад. Гули тоҷихурӯс аз аввали тобистон то сармои тирамоҳ гул мекунад. Онро дар рӯи ҳавлӣ, қутию тубакҳо, майдону гулгаштҳо ва боғҳои истироҳат мекоранд.
Гули чашм

Гули чашм, тухмак, лейкома, белмо — тира шудани қарния (шохпарда)-и чашм. Дар натиҷаи бемориҳои илтиҳобӣ (кератит, трахома, захми қарния) ё осеби гуногун (механикӣ, ҳароратӣ, кимиёӣ)-и чашм пайдо мешавад. Модарзодӣ низ мешавад. Сабаби он бемориҳои илтиҳобии шохпарда мебошанд, ки тифл дар батни модар аз сар гузарондааст. Гули чашм тамоми шохпарда ё як қисми онро фаро гирифта дар баъзе мавридҳо сабаби нобиноӣ мегардад. Гули чашмро бо ҷарроҳӣ муолиҷа мекунанд. Бо мақсади пешгирии он бемориҳои илтиҳобӣ ва осебҳои шохпардаро сари вақт табобат кардан лозим аст. Ҳамчунин дар корхонаҳои саноатӣ қоидаҳои бехатарӣ бояд ҳатман риоя карда шаванд.