ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Низом Нурҷонов

Низом Нурҷонов – олим, санъатшинос, театршинос, доктори илми санъатшиносӣ 1968), профессор, узви Иттифоқи нависандагони Иттиҳоди Шӯравӣ ва Тоҷикистон. Арбоби шоистаи санъати Тоҷикистон, барандаи Чоизаи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба номи Абуабдулло Рудаки Зиндагинома Низом Нурҷонов 18 декабри соли 1923 дар шаҳри Бухоро ба дунё омадааст. Нурҷонов дар айни авҷи балоғат буд, ки Ҷанги Бузурги Ватанӣ шурӯъ шуд, ӯ низ соли 1942 ба хидмати аскарӣ рафт. Пас аз хидмати сарбозӣ, соли 1947 Низом Нурҷонов Донишкадаи давлатии педагогии ба номи Т.Г.Шевченкоро хатм намуда, ба фаъъолияти омӯзгорӣ шурӯъ менамояд. Дар канори кори аслии худ аз соли 1948 бо машварати мардумшиносони рус ба гирдоварии маводи марбут ба расму ойинҳои мардумӣ машғул мешавад. Соли 1949 вориди аспирантураи шуъбаи ленинградии (ҳоло Санкт-Петербург) Фарҳангистони улуми Иттиҳоди Шӯравӣ (СССР) мешавад. Яке аз мардумшиносони машҳур профессор Н.А.Кисляков роҳбари илмии ӯ таъйин мегардад. Н.Нурҷонов соли 1951 дар мавзӯи "Решаҳои театри мардумии тоҷикон" (Дар асоси маводи вилояти Кӯлоб) рисолаи номазадии худро дар шаҳри Ленинград дифоъ карда, барои кор ба Институти таърихи Фарҳангистони улуми Тоҷикстон меояд. Нурҷонов аз соли 1952 дар Пажуҳишгоҳи таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии Академияи илмҳои Тоҷикистон фаъолият дошта, шуъбаи таърихи санъатро асос гузошта, аз соли 1958 мудирияти онро худ бар уҳда дошт. Дар донишгоҳҳои Тоҷикистон фаъолияти омӯзгорӣ низ кардааст. Аз соли 1953 аввал дар Донишкадаи давлатии педагогии Душанбе, баъдан дар Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва аз соли 1967 дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон ба номи М. Турсунзода барои донишҷуён дарс гуфта, соли 1970 сазовори унвони профессорӣ гардидааст. Аз соли 1961 узви Иттифоқи нависандагони Иттиҳоди Шӯравӣ ва Тоҷикистон. Низом Нурҷонов рӯзи 18 марти соли 2017 дар шаҳри Душанбе баъди бемории тӯлонӣ дар синнни 93 солагӣ аз олам даргузашт. 1 Фаъолияти илмӣ Донишманд ба таври мунтазам дар корҳои таҳқиқӣ ширкат намудааст: Кӯлоб, Ғарм, Зарафшони Боло, Бухоро, Помири ғарбӣ, вилояти Ленинобод (ҳоло вилояти Суғд, 1961-1965). Ҳамчунин сафарҳои зиёди илмӣ дар деҳоти тоҷикнишини гуногуни Осиёи Марказӣ доштааст. Профессор Нурҷонов дар бораи таърихи театри муосири тоҷик, шахсиятҳои маъруфи он асарҳои зиёде дорад. Соли 1956 рисолаи илмии Н.Нурҷонов дар шакли китоб бо номи "Театри мардумии тоҷик: бар асоси маводи вилоят Кӯлоб" ба забони русӣ чоп шудааст. Соли 1968 Низом Нурҷонов дар мавзӯи "Таърихи театри шӯравии тоҷик (солҳои 1917-1941)" рисолаи доктории худро дифоъ кардааст. Осор ва ғайра дар шинос намудани бахшҳои гуногуни фарҳанги ҳунарии касбӣ ва суннатии тоҷикон арзиши баланд доранд. 2 Донистаниҳо.
Низоми Исфаҳонӣ

Низомии Исфаҳонӣ (Низомуддин Маҳмуди Қамарӣ,;? — қарни Х) — шоир и форс-тоҷик. Змндагинома Аз хонадони хуҷандиёни Исфаҳон. Шеърашро (бештар қасидаҳо сурудааст) дар сабки ироқӣ ба забонҳои форсӣ ва арабӣ таълиф мекардааст. Аз осораш девони ашъори шомили 4 ҳазор байт боқист. Ба форсӣ ва арабӣ муламмаъ дорад.
Низоми асъори Аврупо

Низоми асъори Аврупо - механизми асъории Иттиҳоди Аврупо, ки бо мақсади поёнравии қурби асъорҳои мубодилашавандаи давлатҳои аъзо ва таъмини устувории асъор созмон дода шудааст. Воҳиди ягонаи умумиаврупоии асъор (евро) ворид гардид, ки баҳри таъмини ягонагии иқтисодӣ ва сиёсии давлатҳои аъзои Иттиҳоди Аврупо равона гаштааст.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми адои ҷазо

Низоми адои ҷазо - дар муассисаҳои ислоҳӣ, тартиби иҷро ва адои ҷазои маҳрум сохтан аз озодӣ мебошад, ки аз тарафи қонун ва дигар санади меъёрии ба қонун мувофиқ буда муқаррар шудаанд. Низоми адои ҷазо ҷудо нигоҳ доштани маҳкумшудагон, назорати доимии онҳо, иҷрои уҳдадории ба зиммаи маҳкумшудагон гузошташуда, татбиқи ҳуқуқ ва манфиатҳои қонунии онҳо, амнияти маҳкумшудагон ва кормандон, алоҳида нигоҳ доштани категорияҳои гуногуни маҳкумшудагон, шароитҳои гуногуни нигоҳ доштанро вобаста ба навъи муассисаи ислоҳӣ, ки суд таъйин кардааст ва тағйир додани шароити адои ҷазоро таъмин мекунад. Низом дар муассисаҳои ислоҳӣ барои истифода бурдани дигар воситаҳои ислоҳкунии маҳкумшудагон шароит фароҳам месозад.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми СММ

Низоми СММ - иборат аз СММ, муассисаҳои махсусгардонидашудаи СММ - МАГАТЭ, Ташкилоти умумиҷаҳонии тандурустӣ, Созмони умумиҷаҳонии тиҷорат, мақомоти ёрирасони Ассамблеяи Генералӣ (ЮНКТАД, ПРООН, ЮНЕП, УВКБ, ЮНИСЕФ ва ғайра) мебошад. Маркази низом СММ мебошад, ки бо муассисаҳои махсусгардонидашуда - МАГАТЭ, ВТО дар асоси созишнома ва бо дигар ташкилот ва мақомоти мухтор бошад, дар асоси қатъномаи Ассамблеяи Генералии СММ робита барқарор намудааст.. низ.
Низоми асъорӣ

Низоми асъорӣ - маҷмӯи муносибатҳои пулию қарзие, ки дар меъёрҳои давлатӣ - ҳуқуқӣ ифода ёфтаанд.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми бисёрҳизбӣ

Низоми бисёрҳизбӣ - ибораест, ки дар муборизаи интихоботӣ барои ҳокимият зиёда аз ду ҳизбҳои сиёсии лаёқати иштирок кардан дар ҳайати ҳукуматро ифода мекунад. Низоми бисёрҳизбӣ созиши муайяни сиёсӣ-ҳизбиро таъмин мекунад, ки ба манфиати аксари ҳайати интихоботкунандагон рост меояд. Низоми бисёрҳизбӣ хислати гуногун дорад) Низоме, ки дар он ҳукумати коалитсионӣ ташкил меёбад (мисол, дар Дания, Белгия, Нидерланд))Низоми бисёрҳизбӣ, ки дар он як ҳизб бартарӣ дорад (низоми ҳизбии Япония то с. 1993 — дар давоми 38 сол Ҳизби либералӣ - демократӣ ҳукумати якҳизбӣ ташкил мекард, ҳол он ки якчанд ҳизбҳои мухолифини пурқувват мавҷуд буданд)) Низоми ҳизбии иттифоқӣ (блокӣ), ки дар он гурӯҳҳои ҳизбӣ муттаҳид мешаванд (мисол, низоми бисёрҳизбӣ дар Фаронса то соли 1960). Дар ин низом низ ҳукумат ҳамеша хислати коалитсионӣ дорад. Низоми бисёрҳизбӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мувофиқи Конститутсияи с. 1994 пешбинӣ шудааст, ки дар асоси он қариб даҳ ҳизби сиёсӣ ташкил ёфтаанд. Дар интихоботи президентӣ ва парлумонии солҳои 1999 ва 2000 шаш ҳизби сиёсӣ иштирок доштанд, аз онҳо фақат се ҳизб ба Маҷлиси намояндагон вакил интихоб карда тавонистанд. Вале фақат ду ҳизб - Ҳизби Халқӣ Демократии Тоҷикистон ва Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон дар ҳайати Маҷлиси намояндагон тавонистанд фраксияҳои худро ташкил намоянд (ниг. ба Низоми якҳизбӣ, Низоми дуҳизбӣ).. низ.
Низоми бонкӣ

Низоми бонкӣ - маҷмӯи ташкилотҳои кредитии дар равобити мутақобила қарордоштаи ватанӣ бо сарпарастии Бонки миллии Тоҷикистон.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми андози Ҷумҳурии Тоҷикистон

Низоми андози Ҷумҳурии Тоҷикистон - маҷмӯи дар Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон пешбинигардидаи андозҳо, принсипҳо ва шаклу усулҳои муқаррар намудан, тағйир додан ва бекор кардани онҳо, пардохт ва андешидани тадбирҳо ҷиҳати пардохти андоз, инчунин шаклу усулҳои назорати андоз ва ҷавобгарӣ барои қонуншикании андоз фаҳмида мешавад.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми гумрукӣ

Низоми гумрукӣ - маҷмӯи муқаррароте, ки статуси молу воситаҳои нақлиётии бо мақсадҳои гумрукӣ аз сарҳади гумрукии Ҷумҳурии Тоҷикистон интиқолшавандаро муайян менамояд.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми боздорӣ ва мутақобила

Низоми боздорӣ ва мутақобила тақсими салоҳият байни мақомоти ҳокимияти давлатӣ, ки ба онҳо имконияти якдигарро назорат кардан медиҳад. Низоми боздорӣ ва мутақобила аз усули таҷзияи ҳокимият бармеояд, воситаи татбиқи он мебошад. Ин низом фақат дар шароити сохтори демократии конститутсионӣ татбиқ шуда метавонад. Дар сохторҳои ғайридемократӣ ҳокимияти давлатӣ дар як даст ҷамъ мегардад ва барои ҳеч гуна боздорӣ ва мутақобила роҳ дода намешавад. Ин низом дар таҷрибаи конститутсионии Иёлоти Муттаҳидаи Амрико ҳам бо роҳи уфуқӣ (муносибати байни мақомоти иттифоқии ҳокимияти давлатӣ), ҳам бо роҳи амудӣ (муносибати байни иттифоқ ва иёлотҳо) равшан инъикос ёфтааст. Дар марҳалаи ҳозира дар ин ё он намуд дар бисёр кишварҳои рӯ ба самти демократӣ ниҳода мавҷуд мебошад. Ибораи "мутақобила" набояд ҳамчун муқобили ҳам қарор доштани ҳокимияти давлатӣ ва мақомот фаҳмида шавад. Ин ибораи англисӣ бештар мувозӣ кардан ва баробарии салоҳияти мақомоти давлатиро дар назар дорад, ки дар он яке аз онҳо қобил аст, ки амали шитобкоронаи беасоси дигареро пешгирӣ намояд. Суди конститутсионӣ ваколатдор аст, ки конститутсионӣ будани ҳар як қонунро тафтиш намояд, вале ин салоҳиятро беҳудуд истифода карда наметавонад, чунки ин корро фақат бо муроҷиати шахсону мақомоти конститутсия ваколатдоркарда (ташаббуси бо ном пайваста) оғоз карда метавонад. Парлумон метавонад ба Ҳукумат изҳори нобоварӣ намояд, ки ба истеъфои он сабаб мегардад, вале Ҳукумат низ дар навбати худ бо дастгирии сарвари давлат метавонад парлумонро пароканда намояд. Ҳуқуқи конститутсионӣ ба низоми боздорӣ ва мутақобила дар муносибати шохаи ҳокимияти қонунгузорӣ ва иҷроия, равшантар гӯем ба муносибати Ҳукумат - парлумон ва Президент - Хукумат эътибори махсус медиҳад. Конститутсияи ҶТ с.1994 таҷзияи ҳокимияти давлатиро яке аз асосҳои сохтори давлатӣ эълон намуда, онро бо чанд чораҳои боздорию мутақобилаи дар боло нишондодашуда возеҳ намуд (ниг. ба Боздорӣ, Изҳори боварӣ, Низоми дупалатагӣ, Парокандагии парлумон).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми судии Тоҷикистон

Низоми додгоҳии Тоҷикистон — низоми мақомоти махсуси ҳокимияти давлатӣ (судҳо), амаликунандаи адолат дар қаламрави Ҷумҳурии Тоҷикистон. Низоми ҳокимияти судии Ҷумҳурии Тоҷикистонро Суди конститутсионӣ, Суди Олӣ, Суди Олии иқтисодӣ, Суди ҳарбӣ, Суди Вилояти Мухтори Кўҳистони Бадахшон, судҳои вилоят, шаҳри Душанбе, шаҳр ва ноҳия, Суди иқтисодии Вилояти Мухтори Кўҳистони Бадахшон, судҳои иқтисодии вилоят ва шаҳри Душанбе ташкил медиҳанд.
Низоми дуҳизбӣ

Низоми дуҳизбӣ - як навъи низоми бисёрҳизбиест, ки дар доираи мавҷудияти ҳизбҳои зиёди сиёсии барои ҳокимият воқеан рақобаткунанда амал мекунад. Фақат дутои онҳо ҳукуматро навбат ба навбат ташкил мекунанд, агар яке ҳукуматро ташкил кунад, дигаре мухолифи он мебошад. Дар натиҷаи интихобот онҳо бо навбат ҷойи худро иваз мекунанд. Бо ҳамин як навъ инҳисорӣ ба моликият муқаррар гардида, то ҳадди ақал имкони интихоби вакилони парлумон ё сарвари давлат маҳдуд мегардад. Дар чунин шароит ҳизбҳои асосӣ аз ҳимояи фақат доираи маҳдуди интихобкунандагон дур гардида, манфиати умумро барои ифода кардан кӯшиш менамоянд. Аз ин рӯ, дар байни барномаи ҳизбҳо, хусусан дар қисми иҷтимоӣ-иқтисодӣ бештар вақт тафовути ҷиддӣ намемонад ва дар интихобот нақши хусусиятҳои шахсӣ, анъанаҳо дар байни интихобкунандагони ҳизбӣ бартарӣ дорад. Дар низоми дуҳизбӣ дар ҳаёти сиёсӣ ҳизбҳои дигар низ иштирок менамоянд, вале таносуби қувваҳои ҳизбӣ ва низоми интихоботии мавҷуда барои ба ҳокимият омадани онҳо монеъ мегардад. Низоми дуҳизбӣ вазъи нисбатан устувори ҳукуматро бо роҳи такя ба аксарияти парлумонӣ таъмин мекунад, ки бо ҳамин самаранокӣ ва пойдории ҳокимияти иҷроия ба даст оварда мешавад. Дар давлатҳои дорои низоми дуҳизбӣ зарурат ба ҳукумати коалитсионӣ кам ба вуҷуд меояд. Чунки ҳизбҳои аз ҳама калон барои нигоҳ доштани имтиёзи худ дар ҳокимият ба кӯшишҳои барпо кардани ҳизби сеюми сиёсӣ, ки барои ҳарифӣ ба ҳокимият лаёқат дорад, ҳушёрона назорат мебаранд ва бо ҳар роҳ ба афзоиши таъсиру нуфузи он дар байни интихобкунандагон монеъ мегарданд. Вале чунин амал дар давлатҳои демократӣ шакли дағали зӯриро намегирад, балки бо роҳи расонидани таъсири ғоявӣ ба интихобкунандагон афзоиши таъсири ҳизби сеюми сиёсӣ таъмин мешавад. Дар ҳолатҳое, ки қувваи ҳар ду ҳизбҳои сиёсии калон тақрибан баробар аст, мавчудияти ҳизби сиёсии сеюм ҳатто зарур аст, чунки ҳеч яке аз онҳо бе иттифоқ бо ҳизби сеюм бартарии худро нигоҳ дошта наметавонанд. Низоми дуҳизбӣ вобаста ба шакли идора ва шакли сохти давлатӣ бо тарзҳои гуногун инъикос меёбад. Дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар шароити ҷумҳурии президентӣ зиёда аз сад сол инҷониб ҳокимияти давлатиро Ҳизби ҷумҳуриҳо ва Ҳизби демократӣ ба ҳам мебинанд, аммо азбаски Президент ва Конгресс дар интихоботи умумӣ интихоб мешаванд, ҳизбияти Президент ва мақомоти намояндагӣ фарқ мекунад, ки дар байни ҳокимияти иҷроия ва қонунгузор ихтилоф ба вуҷуд меорад. Дар Англия (шоҳигарии парлумонӣ) низоми дуҳизбӣ аз Ҳизби консервативӣ ва Ҳизби лейбористӣ иборат буда, яке аз онҳо воқеан дар парлумон ҳамеша аксариятро соҳиб мешавад ва ҳуқуқи ташкили ҳукуматро пайдо мекунад. Дар ин ҳолат ба "ҳукумати улёҳазрат" "мухолифини улёҳазрат" муқобил меистад, ки низоми ҳокимияти демократӣ ва самаранокро таъмин намуда, ҳокимияти давлатиро аз хатар эмин нигоҳ медорад (ниг. ба Низоми бисёрҳизбӣ, Низоми ҳизбӣ, Ҳизбҳои сиёсӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми интихоботи бисёрваколатӣ

Низоми интихоботи бисёрваколатӣ — яке аз намудҳои низоми интихоботи мажоритарӣ мебошад, ки дар он аз ҳавзаи интихобот на як, балки якчанд (ҳавзаи бисёрваколатӣ) вакил интихоб карда мешавад ва таносубан интихобкунанда ҳамон қадар овоз дорад, ки он қадар вакил бояд интихоб шавад. Агар, масалан, ба ҳамин ҳавзаи интихоботӣ се ваколатнома ҷудо карда шуда бошад, пас дар рӯйхати номзадҳои азқайдгузашта, ки интихобкунанда дар шакли варақа мегирад, метавонад ба се ва аз он кам номзад овоз диҳад. Дар ҳавза дар асоси низоми интихоботи нисбӣ се номзаде аз рӯйхат интихобшуда дониста мешавад, ки нисбат ба дигарон овози зиёд гирифта бошад. Инчунин низоми бисёрваколатие маълум аст, ки онро боварии (вотуми) кумулятивӣ меноманд, ки дар он ба интихобкунанда ҳуқуқ дода мешавад, ки ҳамаи овози худро (онҳо бошанд ҳамон қадаре, ки вакил интихоб мешуда бошад) ба як номзади дар рӯйхатбуда диҳад, ё ки дар байни ду номзад тақсим намояд. Азбаски дар интихоботи мажоритарии бисёрваколатӣ рӯйхати номзадҳо мавҷуд аст, аз ин рӯ, бисёр вақт онро аз низоми интихоботи мутаносиб фарқ намекунанд. Низоми бисёрваколатӣ бештар дар интихоботи маҳаллӣ ба кор меояд.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми дупалатагӣ

Низоми дупалатагӣ - таркиби парлумон, ки аз ду палата иборат буда, бо тарзи ташкилёбӣ ва ҳадди ваколатҳо фарқ доранд. Парлумонҳо аз як, ду ва баъзе вақт аз он зиёда палатаҳо иборатанд. Дар замони ҳозира низоми дупалатагии парлумон бештар мақбул аст. Ҳамаи давлатҳои иттифоқӣ парлумони дупалатагӣ доранд: яке аз палатаҳо (поёнӣ) намояндаи тамоми аҳолии мамлакат буда, дигаре (болоӣ) ҳамчун намояндаи аъзои иттифоқ (Австралия, Австрия, Русия, ИМА ва дигар мамлакатҳ0) ташкил меёбад. Вале на фақат дар иттифоқ, балки дар давлатҳои ягона низ палатаҳои болоӣ ҳамчун мақомоти намояндагии марзӣ эътироф шудаанд. Дар Фаронса мувофиқи Конститутсия (м.24) Сенат "намояндагии дастаҷамъии марзии ҷумҳуриро таъмин мекунад". Дар парлумони Испания (Кортесҳои Генералӣ) "Сенат Палатаи намояндагии марзӣ мебошад" (м.69 Конститутсия). Дар Маҷлиси Федералии Русия Шӯрои Федератсия - палатаи болоӣ аз 2 намояндагӣ аз ҳар як аъзои яккасӣ аз мақомоти намояндагӣ ва иҷроияи ҳокимияти давлатӣ иборат аст (6.2 м.95 Конститутсияи Федератсияи Россия). Палатаҳо номҳои гуногун доранд, ҷаласаҳои он, чун қоида, ҷудогона мегузаранд, ҳар яке дастури худро мустақилона тасдиқ менамояд. Низоми дупалатагӣ дар асоси ду усул: усули баробарии (баробарҳуқуқии) палатаҳо; усули палатаи болоӣ ва поёнӣ ташкил меёбанд. Ин усулҳо метавонанд дар Сарқонун номбар шуда бошанд ё номбар нашуда бошанд, вале сарфи назар аз мавқеъ ва доираи салоҳияти онҳо болоӣ ё поёнӣ будан баробарҳуқуқии онҳоро вайрон намекунад. Дар Конститутсияи ҶТ палатаҳои Маҷлиси Олӣ - Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон болоӣ ё поёнӣ номида нашудаанд. Дар асл палатаҳои Маҷлиси Олӣ болоӣ ва поёнианд, чунки заминаҳои ташкилу фаъолияти Маҷлиси миллӣ ва Маҷлиси намояндагон гуногунанд: Нигаред низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти муайян

Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти муайян - (муайян кардан, муқаррар кардани сифат) тарзи муайян кардани натиҷаи овоздиҳӣ, ки барои гирифтани ваколатнома ба овозҳои аз пешина муқарраршуда зиёд ноил гардидан лозим аст. Низоми интихоботи мазкур на ҳар вақт истифода мешавад, вале дар замони ҳозира гоҳ-гоҳ вомехӯрад. Масалан, дар Чили 120 аъзои Палатаи вакилон аз 60 ҳавза 2-касӣ аз ҳар як ҳавза интихоб мешаванд. Ҳизбҳои сиёсӣ рӯйхати номзадҳоро пешниҳод мекунанд, ки ҷойҳо дар он ба таври зерин дода мешаванд: агар ҳизб аз се ду ҳиссаи овозҳои ҳақиқиро соҳиб шуда бошад, пас ҳар ду ҷойро аз ҳавза мегирад. Агар ягон ҳизб аз 23 овозро соҳиб шуда натавонад, пас як ваколатнома ба ҳизбе дода мешавад, ки аз ҳама зиёд овоз гирифта бошад, дуюмаш ба ҳизбе, ки аз рӯйи шумораи овозҳо дар ҷои дуюм бошад (ниг. ба Низоми интихоботи мажоритарӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти мутлақ

Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти мутлақ - тарзи муайянкунии натиҷаи овоздиҳӣ, ки дар он барои гирифтани ваколатнома аксарияти мутлақи овозҳо, яъне миқдоре, ки ақаллан як овоз аз шумораи умумии интихобкунандагон дар ҳавзаи мазкур зиёд бошад меафзояд. Яке аз роҳҳои такмили ин низом ҷорӣ кардани овоздиҳии такрорӣ аст, ки барои иштирок дар он ба ду номзад ё ду рӯйхати дар даври аввал аз ҳама зиёд овозгирифта иҷозат дода мешавад, ё ки дар ин даври интихобот қоидаи низоми дигари интихобот ба кор бурда мешавад. Дар ин ҳолат интихобкунанда дар вазъияте гузошта мешавад, ки ё ба номзади дигар овоз диҳад ё тамоман аз иштирок дар овоздиҳӣ даст кашад. Яке аз воситаи бартараф кардани бенатиҷагӣ муқаррар кардани овоздиҳии алтернативӣ мебошад (ниг. ба Овоздиҳии алтернативӣ, Низоми интихоботи мажоритарӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми маориф

Низоми маориф — мақомоти идоракунии маориф, муассисаҳои таълимӣ, субъектҳои раванди таълиму тарбия, муассисаю дигар ташкилотҳои соҳаи маориф, иттиҳодияҳои муассисаҳои таълимӣ, воҳидҳои сохторӣ ва дигар сохторҳое, ки дар асоси стандартҳои давлатии таҳсилот маҷмӯи барномаҳои таълимӣ ва сиёсати давлатиро дар соҳаи маориф амалӣ менамоянд.. низ.
Низоми маъмурӣ

Низоми маъмурӣ - фармонфармоии идораи қатъии марказонидашудаи мамлакат, ташкили зинаҳои амудӣ, ки дар он зинаҳои поёнӣ ба болоӣ итоаткор буда, болоиҳо на фақат фармоишҳо медиҳанд, балки ҳар лаҳза ҳар қадами мақоми поёниро бетаъсир гардонда, бо ҳамин мустақилияти онҳоро бекор мекунанд. Низоми маъмурӣ-фармонфармоӣ ғояи марксистӣ -лениниро воло дониста, вазъи ҳукмфармоии як ҳизби сиёсиро таъмин карда, ҳар гуна гуногунандешии сиёсӣ, озодии афкорро бекор намуд. Ҳамаи ин боиси бӯҳрони ҷомеа ва ҳокимият, карахтӣ гардид, ки баъдтар равандҳои демократикунонӣ барои ислоҳи он равона карда шуд.. низ.
Низоми иқтисодӣ

Низоми иқтисодӣ - ҳамчун падидаи ҳуқуқӣ -конститутсионӣ маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқиест, ки муносибатҳои иқтисодиро танзим менамояд. Дар сатҳи конститутсионӣ ибораи низоми иқтисодӣ ба наздикӣ аз солҳои 70-уми асри пайдо шудаасг. Дар боби 2 Конститутсияи Ветнам соли 1992, моддаи 6 Конститутсияи ҶХХ с.1982 ибораҳои низоми ҷамъиятӣ-иқтисодӣ истифода шудаанд. Дар конститутсияҳои баъзе давлатҳои Амрикои Лотинӣ низ пешбинӣ шудааст. Масалан, моддаи 328 Конститутсияи Гондурас соли 1982 ин ибораро ба кор бурдааст. Чӣ тавре ки маълум аст, Конститутсияи ИҶШС (с.1977) ва Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон (соли 1978) боби дуюми худро ба низоми иқтисодӣ бахшида буданд. Дар ин бобҳо асоси иқтисодии давлат, шаклҳои моликият, усулҳои асосии муносибатҳои иқтисодӣ, мақсади асосии истеҳсолоти ҷамъиятӣ ва роҳҳои инкишофи онҳо нишон дода шуда буданд (ниг. ба моддаҳои 10-18 Конститутсияи ҶШС Тоҷикистон соли 1978).. низ.
Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти нисбӣ

Низоми интихоботи мажоритарии аксарияти мутлақ - тарзи муайян кардани натиҷаи овоздиҳӣ, ки дар он барои гирифтани ваколатнома зарур аст, ки аксарияти нисбӣ ё одии овозҳо, яъне шумораи овозҳои зиёдтар нисбат ба дигар ҳарифон ҷамъ карда шавад. Ин низом ҳамеша самаранок аст. Қамбудии асосии он натиҷаи интиҳоии беадолатона мебошад. Масалан, дар ҳавзае, ки 50 ҳазор муқаррар шудааст, номзади "А" (рӯйхати ҳизб) 19 ҳазор овоз, "Б" - 12 ҳазор, "В" -10 ҳазор, "Г" - 9 ҳазор овоз гирифтанд. Дар ин ҳолат ваколатнома ба номзади "А" дастрас мешавад. Интихобкунандагоне, ки ба "Б", "В" ва "Г" овоз додаанд, яъне 31 ҳазор кас аз ин ҳавза ҳеч гуна ҳисса надоранд ва овозҳои онҳо гум мешавад. Аз рӯйи ин низом қоидае амал мекунад, ки ғолиб чӣ гуна бо овози кам ваколатномаро соҳиб шуда бошад, ҳамон қадар шумораи зиёди овозҳо гум мешавад. Низоми интихоботии мазкур мувофиқ омадани намояндагиро дар муассисаҳои интихобии миллӣ ва минтақавӣ таъмин намекунад. Дар ин низом мақомоти интихобӣ афзалияти афкори сиёсии интихобкунандагонро инъикос карда наметавонад. Мумкин аст ҳизби сиёсии аксарияти овозҳоро дар мамлакат нагирифта, ба аксарияти ҷойҳо дар парлумон соҳиб гардад (ниг. ба Низоми интихоботи мажоритарӣ).. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми истило

Низоми истило - дар тарзи тасарруфи қаламраве, ки ба ин ё он кишвар тааллуқ надорад, ба воситаи татбиқи амалҳои гуногун оид ба ғасби он ифода мегардад. Амалияи байналмилалӣ навъҳои гуногуни забтро медонад: забти ҳарбӣ (масалан, забти Кувайт аз ҷониби Ироқ); истило ҳамчун воситаи таъмини иҷроиши ӯхдадориҳои байналхалқӣ (масалан, забти қаламрави Олмон дар ҷанги дуюми ҷаҳон) ва ғайра. Моҳияти низоми забт дар барқарор кардани ҳокимият ва назорати муваққатӣ дар қаламрави тасарруфшуда ифода мегардад. Оинномаи СММ забтнамоиро ҳамчун усули қонунӣ ба даст овардани қаламрав эътироф накардааст. Кишвари забткунанда уҳдадор асг, ки кишвари тасарруфгаштаро пурра аз ҳуқуқи соҳибихтиёрӣ маҳрум нанамояд ва қаламрави онро ба дигар кишварҳо надиҳад. Давлати истилогар уҳдадор аст, ки аҳолии қаламрави тасарруфшударо бо маводи хӯрокворию доруворӣ таъмин намояд ва ба фаъолияти мӯътадили муассисаҳои тиббӣ мусоидат кунад.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми мақомоти иҷроия

Низоми мақомоти иҷроия - иборат аз мақомоти давлатиест, ки ҳокимияти иҷроияро ба амал мебароранд. Дар ҳар як давлат низоми ба он хоси мақомоти иҷроия амал мекунад. Ин низом аз рӯи фарзияи гуногуни ташкили ҳокимияти давлатӣ барпо меёбад. Аз рӯи фарзияи ҳоло дар Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон қабулшуда мақомоти иҷроия яке аз шохаҳои ҳокимияти давлатӣ мебошад. Мувофиқи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон с.1994 низоми мақомоти иҷроия иборат аз сарвари он - Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҳукумати Тоҷикистон, вазоратҳо, кумитаҳои давлатӣ, Ҳукуматҳои маҳалли вилоятҳо, шаҳрҳо, ноҳияҳо ва сохторҳои онҳо мебошад. Низоми мазкур бо мақсади ташкили роҳбарии самараноки соҳаҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, фарҳангӣ ва иҷрои қонунҳо, қарорҳои Маҷлиси Олӣ, амру фармонҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муқаррар карда шудаасг (ниг. ба Мақомоти иҷроияи давлатӣ).. низ.
Низоми миллии асъор

Низоми миллии асъор - маҷмӯи муносибатҳои пулию қарзии иқтисодӣ, ки баҳри таъмини мубодилаи асъор дар муносибатҳои иқтисодии берунаи кишвар равона карда шудааст. Унсурҳои асосии он асъори миллӣ, шартҳои бадалёбии асъор, шакл ва методҳои асосии маҳдудияти асъорӣ ва шартҳо, аз ҷумла, шарти фаъолияти бозори миллии асъор ва тило мебошанд.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми об

Низоми об - тағйир ёфтани сатҳ, хароҷот ва ҳаҷми об дар объекти обӣ.. низ Ҳуқуқу озодиҳои конститутсионии инсон ва шаҳрванд.
Низоми молияи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Низоми молияи давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон - доираи муайяни муносибатҳои молиявӣ, ки дар ҷараёни онҳо маблағҳои пулӣ ташаккул меёбанд ва истифода бурда мешаванд. Низоми молияи давлатӣ шакл ва усулҳои ташаккул, тақсимот ва истифодаи маблағҳои пули давлатиро муайян менамояд.. низ.
Низоми пардохт

Низоми пардохт — маҷмӯъае аз абзор, авомили фаннӣ, қонунӣ ва иҷтимоъӣ аст, ки арзиши пулиро байни пардохткунанда ва гирандаи ваҷҳ мунтақил мекунад. Ба баёни содатар, сомонаи пардохт зерсохтҳои фановарӣ ва қонунӣ, ки интиқол арзиш миёни ду тараф муомиларо, муяссар месозад. Дар ин таъриф, ба ду мавзӯъ ишора шудааст; Нахуст зерсохтҳои фановарӣ ва дигаре зерсохтҳои қонунӣ. Нигаред.
Низоми риёсатӣ

Низоми риёсатӣ, ё ҷумҳурии президентӣ — як низоми ҳукуматӣ аст, ки дар он раисҷумҳур, риёсати қувваи муҷрия ва риёсати кишварро бар уҳда дорад барои муддат маҳдуде бо раъйи мардум интихоб мешавад. Дар режимҳои риёсатии қувваи муҷрия дар истиқлол аз порлумон фаъолият мекунад. Нигаред низ.