Мардуми систонӣ

Мардуми систонӣ (таърихнигорон онро секзай низ меноманд) 1 — як гурӯҳи қавмии эронитабор буда, асосан дар минтақае бо номи Сиистон дар ҷанубу шарқи Эрон ва таърихан дар ҷанубу ғарби Афғонистон зиндагӣ мекунанд. 2 Забони онҳо форсӣ ва гӯиши систонӣ аст. 3 Роулинсон аз нигоҳи нажодӣ систониёнро дар баробари Ҷамшедҳои Ҳирот намунаи покизаи нажоди ориёӣ медонад. 4 5 Дар гузашта мардуми Систон бо лаҳҷаҳои аз қабили паҳлавии парфӣ, форсии миёна (паҳлавии сосонӣ) ҳарф мезаданд ва ҳоло бо лаҳҷаи ки бо номи Систонӣ маъруф аст, ҳарф мезананд. Систониён аз қабилаҳои скифӣ зинда мондаанд. 6 Скифҳо охирин гурӯҳи ориёиҳо буданд, ки соли 128 мелодӣ мурданд. Онҳо вориди Эрон шуданд 7 8. Онҳо дар манотиқи марказӣ ва шимолии устони Сиистону Балуҷистон ба сар мебаранд, дар садаҳои ахир бо далоили мухталифи сиёсӣ ба манотиқи мухталифи Эрон муҳоҷират кардаанд. 9 Морфофонематика Систониён номи худро аз Сакистон ("Замини сакоиҳо") гирифтаанд. Сакоиҳо як қабилае аз скифҳо буданд, ки ба кӯҳҳои Эрон муҳоҷират кардаанд. иқтибос лозим Номи қадимии форсии бостонии минтақа - пеш аз ҳукмронии сакоиҳо - Заранка ё Дрангиана ("Замини обӣ") буд. Ин шакли кӯҳна низ решаи номи Заранҷ, маркази вилояти Нимрӯзи Афғонистон аст. Дар Шоҳнома Сиистон ҳамчун Зобулистон низ зикр шудааст, ки пас аз як минтақа дар шарқи Афғонистони имрӯза ҷойгир аст. Дар достони Фирдавсӣ Зобулистон ҳамчун зодгоҳи қаҳрамони афсонавии эронӣ Рустам муаррифӣ шудааст. Сана Санаи барвақт Дрангиён дар рӯихати халқҳое буданд, ки пеш аз Ҳахоманишиён аз тарафи шоҳи афсонавӣ Нинус ҳукмронӣ мекарданд. Давраи Ҳахоманишиён Дар давраи Ҳахоманишиҳо ин минтақа як ҷузъи сатрапии Зарнаке буд. Давраи Сосониён Ин музофот тақрибан дар соли 240-и милодӣ, дар замони ҳукмронии Шопури, императори дуввуми Сосониён, бо ҳадафи мутамарказ кардани империя ташкил шудааст. Пеш аз он, ин вилоят дар зери тасарруфи салтанати Парфияи Сорен буд, пас аз шикаст ва суқути имперотурии Парфия ва подшоҳии Сореншоҳ Ардешир Саканшоҳ ҳокими Сосониён шуд ва мардумаш зардуштӣ буданд. Систон бо дини зардуштӣ робитаи хеле қавӣ дошт ва дар замони Сосониён кӯли Ҳомон яке аз ду зиёрати пайравони ин дин буд. Дар суннати зардуштӣ кӯл посбони насли Зардушт аст ва чанде пеш аз эҳёи ниҳоии дунё се духтар вориди кӯл мешаванд ва ҳар яке аз онҳо Сушянтро ба дунё меоранд, ки дар бозсозии ниҳоии он кӯл наҷотдиҳандаи башарият хоҳад буд. дунё. Ғалабаҳои исломӣ Дар давраи истилои Хилофати Араб ба Эрон, Язҷерди, охирин подшоҳи Сосониён, дар миёнаҳои солҳои 640 ба Сакистон фирор кард ва дар он ҷо ба ӯ волии (каму беш мустақил) Эпервизи Саксонӣ кумак кард. Бо вуҷуди ин, Язҷерди ба зудӣ ин дастгириро бо талаби пули андозе, ки пардохт накардааст, хотима дод. 10 11 12 Дар соли 650 Абдуллоҳ ибни Амр пас аз таъсиси мавқеи худ дар Кирмон лашкарро таҳти фармондеҳии Маҷошӣ ибни Масъуд ба Сакистон фиристод. Моҷоша ибни Масъуд пас аз гузаштан аз биёбони Лут ба Сакистон расид. Вале ба мағлубияти сахт дучор шуд ва маҷбур шуд, ки ақибнишинй кунад. 13 Пас аз як сол Абдуллоҳ ибни Амр лашкареро таҳти фармондеҳии Раби ибни Зиёд Ҳорисӣ ба Сакистон фиристод. Пас аз муддате ба Золиқ, шаҳраки марзии байни Кирмон ва Сакистон расид ва деҳқонони ин шаҳрро маҷбур кард, ки ба байъат ба халифаҳои Рошидин иқрор шаванд. Сипас, дар қалъаи Киркое, ки маъбади машҳури оташ дошт, ки дар таърихи Сиистон зикр шудааст, ҳамин корро кард. 14. Сипас ӯ Зарангро муҳосира кард ва пас аз як ҷанги шадид дар беруни шаҳр, Эпервиз ва одамонаш таслим шуданд. Вақте ки Апроиз барои баррасии шартҳои шартнома ба Рабӣ рафт, вай ӯро ёфт, ки ҷасади ду сарбози мурдаро ҳамчун курсӣ истифода мебарад. Ин Апарвисро ба ташвиш овардааст, ки барои аз дасти арабҳо наҷот додани сокинони Сакистон ба ивази пардохти хирочи вазнин, ки хироҷи 1000 ғулом бо 1000 зарфи тиллоро дар бар мегирифт, бо онҳо сулҳнома бастааст. 15 16. Давраи пас аз истилои арабҳо Сулолаи Саффориён, ки аввалин давлати комилан мустақили Эрон пас аз ҳукмронии арабҳо буд, аз ҷониби Яъқуби Лайс Саффорӣ таъсис дода шуд. Яъқуби Лайс пеш аз фармондеҳи ҷанг шуданаш ба мисгарӣ (Саффор) ва Айёрӣ машғул буд. Ӯ бештари қаламрави Эрони кунуниро тасарруф кард ва пас аз тасарруф дар минтақаи Сиистон бештар ба тасарруфи Покистону Афғонистони имрӯза шурӯъ кард. Забон Мардуми Систонӣ бо лаҳҷаи систонӣ ҳарф мезананд, ки яке аз гӯишҳои забони форсӣ аст. Аз як сӯ ин гӯиш бо гӯиши мавҷуд ва гузаштаи Хуросонӣ ва фаротар аз он бо гӯишҳои мурдаи Мовароуннаҳрӣ ва тоҷикии кунунӣ хешовандии лугавӣ ва грамматикӣ дорад. 17 Луғатшиносон аз гӯиши Систонӣ ба унвони яке аз чаҳор гӯиши тарки форсӣ ёд кардаанд. Абу Риҳон Берунӣ дар ас-Саидна чанд вожаеро аз забони қадимии систонӣ овардааст. 18 Аксари вожагонии Систонӣ аз ҳазор соли пеш чандон тағйир наёфтааст. 19 Ҳарчанд забони аслӣ, ки шояд сегазӣ бошад, алакай аз байн рафтааст ва танҳо лаҳҷаи он боқӣ мондааст. 20 Таронаи мазҳабӣ дар лаҳҷаи Систонӣ боқӣ мондааст, ки ба давраи охири Сосониён нисбат дода мешавад. Суруди маъбади оташфишони Каракое аз зеботарин таронаҳои мазҳабии зардуштёни Систон аст, ки ҳангоми афрӯхтани оташдонҳо садои баланд садо медод. 21 Либос Либоси систонӣ либоси суннатӣ ва маҳаллии мардуми Систон аст ва аз фарҳангу ҷуғрофиё ва ҳамзистии ҳазорсола бо табиат дар гузашта ва имрӯз.