ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абдулғанӣ Мирзоев

Абдулғанӣ Мирзоев (Абдулғанӣ Муҳаммадович Мирзоев, Ӯзбекистон — 1976, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — адабиётшинос ва шарқшиноси маъруфи тоҷик, доктори илми филологӣ, профессор. Академики АИ ҶШС Тоҷикистон. Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон. Арбоби шоистаи илми ҶШС Ӯзбекистон. Дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино. Зиндагинома Абдулғанӣ Мирзоев соли 1939 факултаи шарқшиносии Донишгоҳи давлатии Ленинградро (ҳоло Санкт-Петербург) хатм кардааст, ихтисос — "адабиётшиносӣ". Фаъолияти илмӣ Мақолаву очеркҳояш бо тахаллусҳои "Гулханӣ", "Шаҳидӣ" ва "Абдулғанӣ" дар рӯзноҳои "Овози тоҷик", "Бедории тоҷик", "Тоҷикистони сурх" ва маҷаллаи "Барои адабиёти сотсиалистӣ" ба табъ расидаанд. Аввалин асари илмии ӯ "Дар атрофи палеонтологияи забон", "Абу Абдулло Рӯдакӣ". Чанде аз асарҳои тадқиқотиаш ба эҷодиёти Аҳмади Дониш ва таҳлили асарҳои ҷудогонаи ӯ бахшида шудаанд: "Аҳмади Дониш ва воқеаҳои қатли омми қипчоқҳо дар нимаи асри ", "Аҳмади Дониш ва гузориши масъалаи истифода бурда шудани оби дарёи Аму" ва ғ. Дар ин мақолаҳо муносибати ҷараёни маорифпарварӣ ба тамоюли халқии адабиёти гузаштаи форсу-тоҷик пайваста тадқиқ шудааст. Яке аз соҳаҳои фаъолияти илмии ӯ омӯзиши равобити адабии халқи тоҷик бо халқҳои дигари ИҶШС ва Шарқи хориҷӣ буд: "Аз таърихи равобити адабии Мовароуннаҳр ва Ҳиндустон дар нимаи дуюми асри ва аввали асри ", "Алишер Навоӣ ва Хоҷа Ҳофиз", "Робитаҳои адабӣ ва таърихи адабиёт", "Алишер Навоӣ ва Абдураҳмони Ҷомӣ" ва ғ. Аз донишмандони пурвуқуфи илми адабиётшиносӣ ва таърихи адабиёти форс-тоҷик маҳсуб меёбад, ки ҳамеша пайи тозакорию навҷӯӣ буд. Дар густариши ин илм саҳми беҳамто гузоштааст. Завқи худодод ва мутолиаи фаровон имконаш доданд, ки осори пурбаҳо ба мерос гузорад. Аз нигоҳи ҳаҷм ин осор чандон зиёд нест, лекин бо усули навоваронаи таҳқиқӣ, тарзи масъалагузорӣ, фаровонии мадраку санадҳо, далелнокӣ, ҳадафгирӣ ва академизм дар адабиётшиносии муосири тоҷик собиқа надорад. Вусъати тафаккур, фардияту қудрати илмӣ, нуктасанҷӣ ва маҳорати олимӣ дар ҳар сатри навиштааш ҳувайдост. Дар чандин конгресси байналмилалии шарқшиносӣ, симпозиумҳои ҷаҳонии эроншиносӣ ширкат варзида, маърӯзаҳои пурмӯҳтаво кардааст. Осораш ба бисёр забонҳои дунё тарҷумаю нашр шудааст. Хидматаш дар ташаккули илми тоҷик тарбияи мутахассисони ҷавон калон аст. 1 Осор Адабиёт Ҷоизаҳо Пайвандҳо.
Абдулқодир Адуков

Абдулқодир Муртузалиевич Адуков — куштигири намуди Самбо, ҷоизадори чемпионати Русия, устоди варзиши Русия. Мураббияш Элчин Шабанов мебошад. Натиҷаҳои варзишиӣ.
Абдулқодир бин Салоҳ

Абдулқодир бин Салоҳ (ноябри 1941, Феллаузен, Алҷазоири Фаронса) — арбоби давлатӣ ва сиёсатмадори Алҷазоир, аз 9 апрел то 19 декабри 2019, иҷрокунандаи вазифаи Президенти Алҷазоир, Раиси Шӯрои Миллатҳо аз 2 июли соли 2002 то 9 апрели 2019 буд. Зиндагинома Моҳи марти соли 2011, ба ҳайси роҳбари палатаи болоии парлумон, ӯ ба комиссияе сарварӣ намуд, ки ҳадафи он мувофиқа кардани шакли ислоҳоти низоми давлатӣ бо ҷомеаи шаҳрвандӣ эълон карда шуд. Комиссия бо сиёсатмадорон ва ходимони гуногуни маъруф мулоқот кард, аммо хулосаи ниҳоӣ, ки моҳи июл омода карда шуд, нашр нашуд. 5 Тибқи моддаи 102 Конститутсияи Алҷазоир, роҳбарии кишварро пас аз истеъфои президент бояд раиси Шӯрои Миллат ба уҳда гирад. Як қатор пешвоёни сиёсӣ, давлатӣ ва низомӣ ба ин ҳангоми тазоҳурот дар соли 2019 даъват карданд 6. Дар сари давлат Пас аз истеъфои президент Бутефлика, 2 апрели соли 2019, бин Салоҳ мебоист иҷрокунандаи вазифаи президенти Алҷазоир мешуд, аммо пас аз он ки Шӯрои конститутсионӣ истеъфои Бутефликаро тасдиқ кард, парламент натавонист барои тасдиқи президенти муваққати кишвар ҷамъ ояд 7 8. Парлумон онро танҳо 9 апрел тасдиқ кард ва интихоботи нави президентиро барои моҳи июли соли ҷорӣ таъйин кард, ки он танҳо моҳи декабр баргузор шуд.
Абдулқодир Боҷамол

Абдулқодир Боҷамал (феврали 1946 - 7 сентябри 2020) 3 4 — сиёсатмадори яманӣ буд, ки аз 31 марти 2001 то 7 апрели 2007 сарвазир буд 5 Ӯ узви ҳизби Конгресси умумихалқӣ буд ва аз ҷониби президент Алӣ Абдуллоҳ Солеҳ сарвазир таъин шуд. Қаблан аз соли 1998 то 2001 дар вазифаи вазири корҳои хориҷӣ кор кардааст.
Абдулқодир Камил Муҳаммад

Абдулқодир Камил Муҳаммад - Сарвазири Ҷибутӣ. Зиндагинома Абдулқодир Муҳаммад дар Донишгоҳи Лимоҷ дар Фаронса таҳсил карда, дар он ҷо дараҷаи магистр дар соҳаи муҳандисӣ, тахассуси идоракунии об ва ҳифзи муҳити зистро гирифтааст. Вай фаъолияти касбии худро дар агентии миллӣ, ки захираҳои обии кишварро идора мекунад, оғоз кардааст. Солҳои 1978-1979 ба ҳайси директори генералии он ва солҳои 1983-2005 директори генералӣ буд. Фаъолияти сиёсӣ Дар соли 2005 вай дар ҳукумати Дилейта Муҳаммад Дилейта вазири кишоварзӣ, чорводорӣ, баҳрӣ ва захираҳои об таъин карда шуд. Абдулқодир Муҳаммад дар солҳои 2006-2007 ба ҳайси вазир бунёди беш аз бист чоҳро дар дохили кишвар таъмин намуд, ки ба коҳиши мушкилоти дастрасӣ ба об мусоидат кард. Солҳои 2007-2009 бо дастгирии Хазхинаи Байналмилалии Асъор, Бонки Ҷаҳонӣ, Бонки Исломии Рушд, Хазинаи Байналмилалии Рушди Кишоварзӣ ба татбиқи барномаи миллии амнияти озуқаворӣ шурӯъ намуд. Илова бар ин, вай дар таъсиси аввалин лабораторияи назорати сифати ғизо дар Ҷибутӣ ширкат дошт. Моҳи майи соли 2011 ӯ дар мақоми вазири дифоъи миллӣ ба фаъолият шурӯъ кард. Дар соли 1981 узви Ассотсиатсияи ҳокими мардумӣ барои пешрафт шуд. Дар сохторҳои ҳизб чанд мақом дошт ва моҳи сентябри соли 2012 муовини раиси он шуд. Дар моҳи ноябри соли 2012 ӯ раҳбари Иттиҳоди аксарияти президентӣ, эътилофи тарафдори ҳукуматии президент Исмоил Умар Ҷелиҳ шуд, ки дар қатори дигарон Ассотсиатсияи мардум барои пешрафтро дар бар мегирифт. Пас аз интихоботи парлумонии 10 феврали соли 2008 мандати вакили Маҷлиси Миллиро ба даст овард. Пас аз интихоботи навбатӣ, ки 22 феврали соли 2013 бо ҳизбаш пирӯз шуд, дубора вакили парлумон интихоб шуд. Ба муносибати ташкил шудани кабинети нав баъди интихоботи президент Ҷелиҳ 31 марти соли 2013 Абдулқодир Камил Муҳаммадро сарвазири кишвар таъин кард. Ӯ 1 апрели соли 2013 ба ҷои Дилейта Муҳаммад Дилейта, ки 12 сол сарвазир буд, ба кор шурӯъ кард.
Абдулқодири Бадоунӣ

Абдулқодири ибни Мулукшоҳ ибни Ҳомиди Бадоюнӣ мутахаллис ба "Қодирӣ" (1540, Тӯдаи Ҳиндустон — 1595) — шоир, мутарҷим ва муаррихи форсизабони Ҳиндустон. Зиндагинома Айёми ҷавонӣ ва таҳсилоташ дар Сунбҳал гузаштааст. Дар шаҳрҳои Агра ва Басовар зиндагӣ карда, дар хидмати дарбори ҳукмронони ин шаҳрҳо буд. Ҳангоми хидмат дар даргоҳи Акбар (ҳукмронӣ) фаъолияти Абдулқодири Бадоюнӣ чун таърихнигор ва мутарҷим аз забонҳои арабӣ ва санскрит ривоҷ ёфт. Осор Бо роҳбарӣ ва иштироки ӯ аз забони санскрит китобҳои "Маҳабҳарата", "Рамаяна", "Баҳр-ул-асмор", "Таърихи Кашмир", "Синкҳосинтабасӣ" дар бар мегирад. Абдулқодири Бадоюнӣ дар таълифи китобе оид ба таърихи ислом аз замони Муҳаммад (с) ширкат доштааст. Ду ҷилди ин китобро, ки "Таърихи алфӣ" ном дорад, Абдулқодири Бадоюнӣ таҳрир кардааст. "Интихоби ҷомеи Рашидӣ" (таҳрири "Ҷомеъ-ут-таворих"-и Рашидуддини Фазлуллоҳ) аз ҷумлаи таҳрирот ва такмилаҳои Абдулқодири Бадоюнӣ мебошад.
Абдулқодир Толиб Умар

Абдулқодир Толиб Умар (Абдулқодир Талиб Умар марти 1951) - Сарвазири Ҷумҳурии Демократии Саҳрои Араб аз 29 октябри соли 2003 то 4 феврали соли 2018, таҳти ҳукумати ғайриқонуни дар мусофират буда, ки аз ҷониби Полисарио 1 эълон шудааст. Зиндагинома Умар як собиқадори Ҷабҳаи Полисарио буда, аз соли 1975 дар музофоти Тиндуфи Алҷазоир умр ба сар мебарад. Вай дар ҳукуматҳои қаблӣ чандин вазифаҳои вазириро ишғол карда, дар тӯли солҳои 1995-1998 ба ҳайси раиси Шӯрои Миллии Саҳровӣ (парлумон дар мусофират) ва инчунин Волӣ (губернатори) бошишгоҳи гурезаҳои Смара, дар наздикии Тиндуф 2 хизмат кардааст. Ӯ аз ҷониби президенти ҷумҳурӣ Муҳаммад Абдулазиз дар чаҳорчӯби Конгресси умумихалқӣ дар Тифарити, ки 29 октябри соли 2003 баргузор шуд Сарвазир таъин шуд ва дар аввали соли 2012 2 ба мӯҳлати дуюм таъин шуд. Ӯ ҳамчун сиёсатмадори либералӣ дида мешавад, ки баргардонидани Намояндагии СММ оид ба раъйпурсӣ дар Саҳрои Ғарбиро аз идомаи муборизаи мусаллаҳона ҳамчун бартарӣ мешуморад 3.
Абдулқодир ибни Сайид Абдулваҳҳоб

Абдулқодир ибни Сайид Абдулваҳҳоб (? — қарни) — котиб, шоир ва донишманди форс-тоҷик Зиндагинома Аслан аз Хуросон буда, чанд муддат дар дарбори Амир Темур котибӣ кардааст. Бино ба маълумоти "Қомусу-л-аълом"-и Шарафуддини Сомӣ Абдулқодир ду китобро китобат карда будааст, ки мутаассифона, то замони мо омада нарасидаанд.
Абдуқодир Шакурӣ

Абдуқодир Шакурӣ (Абдуқодир Абдушукуров, деҳаи Раҷабамин, Самарқанд — 1943, Самарқанд, ҶШС Узбакистон) — омӯзгор, рӯзноманигор, маорифпарвар, таъсискунандаи аввалин мактаби усули нави тоҷикӣ дар Самарқанд. Корнома Солҳои дар гузари Хоҷазулмурод ва баъд дар деҳаи Раҷабамини Самарқанд ба пайравии мактаби Салодуддин Маҷидӣ (мактаби маҳаллаи Бешқудуқи Хуқанд) мактаби усули нав кушод. Дар мактаб ҳар сол маҷлиси кушоди имтиҳон ташкил мешуд, ба ғайр аз падару модарони талабагон дар он дигар ҳавасмандон низ иштирок мекарданд. Дар чунин маҷлисҳои имтиҳон Ҳамза Ҳакимзода, Айнӣ ва Мунзим низ иштирок карда буданд. Соли 1923 рӯзномаи "Правда" барои муайян кардани беҳтарин мактабҳо ва таҷрибаноктарин муаллимони РСФСР конкурс эълон карда буд. Дар рӯйхати 27 тан муаллими пешқадам ва таҷрибанокӣ мактабҳои советӣ Шакурӣ низ буд. "Правда" 8 июли соли 1923 натиҷаи конкурсро эълон карда, зимни зикри хидматҳои пешазинқилобии Шакурӣ навишта буд: "Вақте ки Революцияи пролетарӣ, озодкунандаи ғуломон фаро расид, ин тарғибгари мактаби нав тамоми қувваи худро ба интишори ғояҳои революция дар байни омма вақф кард". Таълифот Яке аз китобҳои дарсии маъруфи ӯ "Раҳнамои савод" ба забони форсӣ мебошад. Ҳамчунин китобҳои дарсии "Ҷомеъу-л-ҳикоёт" ва "Зубдату-л-ашъор" таълиф кардааст. Бархе аз китобҳои дарсӣ дар ҳамкорӣ бо Саидаҳмади Васлӣ ва Маҳмудхоҷа Беҳбудӣ навишта шудаанд. Ҷоизаҳо Барои фаъолияти 20-солаи маорифпарварӣ шурои касабаи вилояти Самарканд ба у "Қаҳрамони меҳнати фронти маориф" ном дода буд. Дар Самарқанд ба номи Шакурӣ мактаб ва куча ҳаст.
Абдулқодири Рӯёнӣ

Низомуддин Абдулқодир ибни Ҳасан Рӯёниии Лоҳиҷӣ — риёзидон, ахтаршинос 2 ва донишманди форс-тоҷик, шогириди Алии Қушчӣ 3, муаллифи "Маърифати тақвим" 4 ва "Туҳфату-н-Низомия".
Абдулқодири Гелонӣ

Абдулқодири Гелонӣ — мутафаккир, мутасаввиф, шоир ва нависанда и форс-тоҷик, асосгузори тариқати қодирия. Зиндагинома Абдулқодири Гелонӣ дар синни 18-солагӣ ба Бағдод омада аз Абузакариёи Табрезӣ илмҳои маъмули замонашро омӯхт, фиқҳу тасаввуфро бағоят хуб медонист. Таълимоти тасаввуфии ӯ ба мазҳабҳои шофеия ва ҳанбалия наздикӣ дошт. Мутобиқи иттилои маъхазҳо Абдулқодири Гелонӣ бештар ба воизӣ машғул буда, дар охири умраш гӯшанишиниро ихтиёр намудааст. Каромоти фаровонеро ба ӯ нисбат медиҳанд. Осор Аз Абдулқодири Гелонӣ мероси гаронбаҳои илмии бисёре боқӣ мондааст, ки асоситаринашон инҳоянд: "Футуҳу-л-ғайб", "Башоиру-л-хайрот", "Ал-ғаният-ут-толибия", "Ал-фатҳ-ур-раббонӣ ва-л-файз-ур-раҳмонӣ"; "Мулаффазоти қодирия" ва маҷмӯаи номаҳои муаллиф ба унвони "Мактуботу қутб-ил-муҳаққиқин ва ғавсу-л-халоиқ". Тарҷума ва тафсири тоҷикии қавлҳои Шайх Абулмаолӣ Муҳаммад ибни Абдуллоҳ (вафот 1095) низ ба қалами Абдулқодири Гелонӣ мансуб мебошад.
Абдулқодири Муҳандаси Самарқандӣ

Абдулқодири Муҳандаси Самарқандӣ — меъмор ва кошикори тоҷик. Кошикорӣ Дар тармими мадрасаи Улуғбек чун меъмор ва кошикор ҳиссаи арзанда гузоштааст. Абдулқодир ёдгориҳои меъмории Масҷиди Хизр, Мадрасаи нав, муаззинхонаи Қӯшҳавз (Самарқанд) ва ғайраро кошикорӣ кардааст. Дар аввали солҳои 30 садаи бо роҳбарии профессор В. Л. Вяткин харобаҳои кошикории мадрасаи Тиллокориро тармим намудааст. Манораи калони Бухороро низ Абдулқодир тармим кардааст. ӯ дар тармим ва ороиши бинои Думаи шаҳри Санкт-Петербург ва ёдгориҳои меъмории Осиёи Миёна ширкат варзидааст. Дар Регистони Самарқанд аз санг "Соати офтобӣ" сохтааст, ки аз истеъдоди ин ҳунарманд гувоҳӣ медиҳад.
Абдулқодири Ноинӣ

Абдулқодири Ноинӣ (1; қарни) — шоир ва донишманди форс-тоҷик, ҳамқарни Саъдии Шерозӣ.
Абдулқодири Мароғаӣ

Хоҷа Абдулқодир ибни Ғайбӣ Ҳофизи Мароғаӣ — сароянда, навозанда, шоир, оҳангсоз ва мусиқидони форс -тоҷик. Зиндагинома Бино ба ахбори Давлатшоҳи Самарқандӣ, Дарвешалии Чангӣ ("Тазкират-уш-шуаро", "Тӯҳфат-ус-сурур") ва Исфизорӣ ("Равзату-л-ҷиннот..") ба Саъдии Шерозӣ иртиботи авлодӣ дошта, дар 10-солагӣ илмҳои замонаашро фаро мегирад. Устоди Абдулқодири Мароғӣ дар мусиқӣ ва шеър падараш буда, аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ шӯру завқи хоса дошта, кулли созҳои мусиқиро (уд, қонун, танбӯр, най ва ғайра) хеле хуб менавохт. Эҷодиёт Дар сози най ихтирооти зиёд намуда ("Пешрави дор", "Савти най"), ба ашъори Рӯдакӣ, Унсурӣ, Фаррухӣ, Саъдӣ ва дигарон дар жанру шаклҳои мусиқӣ асарҳо офаридааст. Ӯ мусаннифи "Амали Наср" (ғазали Саъдӣ), "Таронаи Ироқ" (ғазали Қатрон), "Амали Муҳайяр" (ғазали Камол), асарҳои созию овозӣ ба мақомҳои "Бу-зург", "Ироқ", "Рост", "Дугоҳ" дар шаклҳои мусиқӣ офаридааш: "Амали Тарона" (ғазали Саъдӣ), "Савти Ушшоқ" (ғазали Ҳофиз), "Мустазоди Наво", "Амали Рост", "Амали Бӯстон", "Амали Гулистон", "Амали Гесӯ", "Амали Хористон" (бар ашъори Саъдӣ) ва ғ. дар ҳаёти мусиқии Хуросону Эрон, Мавароуннаҳру Ироқ шуҳрати хоса доштаанд. Абдулқодири Мароғӣ муаллифи асарҳои назарии му-сиқии "Мақосиду-л-алҳон", "Ҷомеъу-л-алҳон", "Лаҳния", "Зубдату-л-адвор", "Шарҳу-л-адвор" ва ғайра буда, масоили таърих ва назарияи мусиқӣ: таълифи мусиқӣ, савт, таркиботи назарии мусиқӣ, созҳо ва табақабандии онҳо, сохти торию пардавӣ, 12-мақом (таркиботи он: овоза, гӯшаю шӯъбаҳо), вазну зарб, усули истиҳроҷи мақомҳо, жанру шаклҳои шеърию мусиқӣ (тавсиф ва усули эҷоди онҳо), назари аҳли илму амали мусиқӣ, тасҳеҳи нуктаҳои донишмандони мусиқии юнонӣ, шарқӣ (Птоломей, Пифагор, Аристоксен, Форобӣ, Ибни Сино, Қутбуддини Шерозӣ, Сафиуддини Урмавӣ ва ди-гарон) ва ғ. мавриди баррасии ҷиддӣ шудаанд Абдулқодири Мароғӣ, ки худ дар мусиқии амалию назарӣ дониши комил дошт, таҳаввулоти мусиқии замонаашро хуб медонист, аз ин лиҳоз бисёр хулосаҳои ӯ як навъи ҷашъбастию натиҷагирии падидаҳои эҷодию иҷроӣ, диди таҳқиқии мусиқии Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон ва ҳавзаи ҳунарии Ироқи Аҷамро касб кардааст. Бисёр асарҳои назариашро худи Абдулқодири Мароғӣ китобат намуда ("Мақосиду-л-алҳон", "Ҷомеъу-л-алхон", "Шарҳу-л-адвор") ва нусхаҳои он дар китобхонаҳои Туркия (Нури Усмония, Топгапи Сарай), Британия (Музеи Британия), Эрон ва ғайра маҳфузанд. Дар замони сулолаи туркони Усмонӣ рисолаҳои Абдулқодири Мароғӣ китобат ва ба туркии усмонӣ тарҷума шуда, ӯ мусаннифи зиёда аз 200-суруду оҳангҳо дар жанру шаклҳои созию ово-зии мусиқӣ буда, зумраи зиёди саромадони му-сиқии Мовароуннаҳру Хуросон, Эрон, Ироқи Аҷам: Хоҷа Ризвоншоҳ, Султонмуҳаммадӣ Удии Самарқандӣ, Абдулмӯъмини Ҳофиз, Қутбуддини Нойӣ, Қулмуҳаммади Удӣ, Хоҷа Юсуфи Андигонӣ, Ҳофизи Убаҳӣ, Устод Каҷаҷӣ ва дигарон аз ӯ мусиқиро омӯхтаанд. Пас аз ӯ писараш Абдурраҳмон, наберааш Абдулазиз дар заминаи мусиқии илмию амалӣ корҳои ҷолибе анҷом додаанд.
Абдулқодири Ноӣ

Абдуқодир Исмоилов (машҳур ба Абдуқодири Ноӣ, с. 1888, в. Конибодом, с.ваф. 1951, ш. Тошканд), мутриб, Ҳунармандии мардумии ҶШС. Ӯзбекистон, намояндаи машҳури ҳавзаи иҷроии Конибодом ва Тошканд. Мусиқиро (найнавозӣ) дар муҳити хонаводагӣ, аз падараш Исмоили Ноӣ омӯхтааст. Абдуқодир Исмоилов аз бузургтарин найнавоз маҳсуб шуда, ҳатто соли 1908 дар ҳамкорӣ бо устодони мусиқӣ Содирхон, Қорӣ Ҳамроҳ, Ҳофизи Мадумар ва диг. намунаҳои баргузидаи "Ёвонӣ"-ро сабти громофонӣ намудааст. Тавассутӣ ӯ оҳангҳои "Тановар", "Чоргоҳи ёвонӣ", "Дугоҳ", "Мирзодавлат", "Аҷам" ва ғ. иҷро ва сабт шудаанд. Абдуқодир Исмоилов бо Ҳамза Ҳакимзода Ниёзӣ, Тамарахонум, Аҳмадҷони Қӯшноӣ ва диг. дар таъсиси театри сайёр дар води Фарғона саҳм гузошта, солҳои дар ҳайати устодони мусиқӣ ба Русия сафарҳои ҳунарӣ намуда ва соли 1928-1935 дар Институти хореография ва мусиқӣ (Самарқанд), театри мусиқии Тошканд хидмат карда, иштирокдори Олимпиадаи умумиитти-фоқии театрҳо (1930, Москва), ҷашнвораи байналмилалии рақс (Лондон, 1935), Даҳаи адабиёт ва санъати ҶШС Ӯзбекистон (Москва, 1937) буда, шо 88 гирдони зиёдеро (С. Калонов, Қодиров А., Соатқу-лов Д. ва диг.) тарбия кардааст. Абдуқодир Исмоилов барои хидматҳояш дар рушди мусиқӣ ба ордени "Байрақи Сурхи Меҳнат", нишону Ифтихорномаҳои ҶШС Ӯзбекистон сарфароз гардидааст. Адабиёт Ҳамчунин нигаред.
Абдулқодири Тунӣ

Мирзо Абдулқодири Тунии Хуросонӣ — шоир ва адиби форс-тоҷик. Зиндагинома Абдулқодири Тунӣ дар садаи 17 мелодӣ дар Тун таваллуд шудааст. Ӯ аз бузургони ноҳияи Тун буда ва муддате вазири онҷо буд. Дар ҳудуди соли 1667 мелодӣ ба Исфаҳон омада ва чун писарашро ба доштани олот ва адавоти сеҳр муттаҳам намудаву кӯр карданд, ӯ ҳам аз ғуссаву андӯҳ дар Исфаҳон вафот ёфт. Мероси адабӣ "Қандаҳорнома", ки бо унвони "Фатҳномаи Қандаҳор" ва Шоҳномаи Мирзо Абдулқодири Тунӣ шинохта мешавад, девони маснавӣ аст, ки Абдулқодири Тунӣ аз соли 1642 то 1666 барои Шоҳ Аббоси сурудааст. "Қандаҳорнома"-и Мирзо Абдулқодири Тунӣ ҳамосае таърихӣ марбут ба давраи Сафавӣ аст, ки ягона нусхаи мавҷуди он ноқис буда ва то ба ҳол тасҳеҳ ва баррасӣ нашудааст. Намунаи шеър Зи кори ту бас мондаам дар шигифт, Ки шаҳнома бе амри шаҳ кас нагуфт. Касе то бомрӯз аз аҳди пеш, Нагуфтааст шаҳнома аз баҳри хеш.
Абдулқодири Суҳравардӣ

Абунаҷиб ибни Абдуллоҳ Абдулқодири Суҳравардӣ — мутафаккири мутасаввиф, ориф, фақеҳ ва донишманди форс-тоҷик, муассиси тариқати суҳравардия. Зиндагинома Дар ҷавонӣ ба Бағдод омада, улуми расмиро омӯхт. Чанд муддат мутаваллии мадрасаи Низомияи Бағдод буд. Муддате гадоию сақоӣ низ кард. Пас аз ба сӯфигӣ ном баровардан ба воизӣ машғул шуд ва дар ин соҳа шуҳрати фавқулода пайдо кард. Минбаъд муридонаш тариқати ӯро бо номи суҳравардия маълуму машҳур сохтанд. Абдулқодири Суҳравардӣ дар охирҳои умраш ба Димишқ омад ва дар Бағдод даргузашт. Абдулқодири Суҳравардӣ асарҳои бисёре таълиф кардааст, вале онҳо то ба мо нарасидаанд. Дар асари асосиаш "Одобу-л-муриддин" усули ақоиди суфиёнро баён карда, тарзи зиндагии обидонаю зоҳидона, мартабаҳои маърифати ботинӣ ва сайру сулуки суфиёнро таҳқиқ намудааст. Пас аз марги Абдулқодири Суҳравардӣ мурид ва бародарзодааш Абулҳафси Суҳравардӣ тариқати ӯро равнақ дод.
Абдулқодири Қорӣ

Абдулқодири Қорӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва хушнависи тоҷик (нимаи дуюми садаи – ибтидои садаи). Зиндагинома Дар маҳаллаи Хишткӯпруки Хуҷанд ба дунё омадааст. Аз оилаи коргар. Дар мадрасаи Муҳаммадалихони Қӯқанд таҳсил намуда, илмҳои замонаашро ба хубӣ аз худ намудааст. Аз улфатон ва дӯстони наздики шоир Муқимӣ буд. Гулчини рубоиёти бо қалами ҷалӣ (ғавс) китобаткардаи Абдулқодири Қорӣ соли 1912 дар Тошканд ба чопи сангӣ расидааст. Баъзе аз намунаҳои осори китобатнамудааш дар Музейи адабиёти Қӯқанд ва дар дасти шахсони алоҳида маҳфузанд.
Абдулқодири Чалдивор

Абдулқодири Чалдивор (миёнаҳои садаи, Самарқанд – 1910) — меъмор, хишткор, дуредгар ва сангтароши тоҷик. Меъмориҳо Дар сохтмони девори Масҷиди Қозикалон, Ҳавзи баланд, масҷиди Хоҷа Нисбатдор, баъзе иморатҳои маҷмааи Мақбараи Хоҷа Абдуи Дарун ва мақбараи Хоҷа Дониёр роҳбарӣ кардааст.
Абдулқодирхони Хаттак

Абдулқодирхони Хаттак — шоири афғон. Эҷодиёт Ба забони пушту менавишт. Аз осори Абдулқодирхони Хаттак "Девони ашъор" (3500 байт; Қандаҳор, 1938), "Ҳадиқаи Хаттак", "Насиҳатнома" маъруфанд. Мавзӯи осораш ишқи ирфонӣ, тавсифи ахлоқи ҳамида, ҷавонмардиву далерӣ, мазаммати зулму зӯроварӣ мебошад. "Гулистон" -и Саъдии Шерозӣ, "Юсуф ва Зулайхо"-и Ҷомиро ба забони пушту тарҷума кардааст. Қиссаи ишқии ҳиндуиасл — "Одамхон ва Дурхонӣ"-ро ба назм даровардааст.
Абдулқодири Ҳофиз

Абдулқодири Ҳофиз, машҳур ба Қодирӣ (1858, Истаравшан — 1943, ҳамон ҷо) — мусиқидон, сароянда ва оҳангсози тоҷик, намояндаи машҳури ҳавзаи Истаравшан. Зиндагинома Аз овони ҷавонӣ ба шеъру мусиқӣ ворид шуда, маҳорати сарояндагию навозандагиашро дар шаҳрҳои Самарқанд, Бухоро, Хуҷанд такмил дод. Асосгузори сулолаи мутрибони ҳирфаии Қодириён. Абдулқодир дар навохтану сурудани шохаҳои созию овозии "Шашмақом" ("мушкилот", "наср", "савт", "гардун", "талқин") маҳорати баланд дошт. Барои такмили дониши назариявӣ ва амалӣ бо Қорӣ Каромати Дилкаши Танбӯрӣ, Бобо Ҷалол, Бобо Ғиёс, Ҳоҷӣ Абдулазиз, Содирхон ҳамкории эҷодӣ кардааст. Абдулқодир дар ҳавзаи Истаравшан анъанаи баёзнигории "Шашмақом"-ро идома дода, ба тадвини "Баёзи Абдуқодир" комёб шудааст. Анъанаи сарояндагию мутрибии Абдулқодирро писараш Абдурасули Ҳофиз ва набераҳояш Камол ва Ҷамол Қодирӣ идома додаанд.
Абдулқоҳири Ҷурҷонӣ

Абубакр Абдулқоҳир ибни Абдурраҳмон ибни Муҳаммади Ҷурҷонӣ — забоншиснос, луғатшинос, шоир, донишманд ва фақеҳи шофеъимазҳаби форс-тоҷик, муаллифи "Асрору-л-балоға", "Далоилу-л-эъҷоз" ва "Мисбоҳ дар илми наҳв".
Абдулқоҳири Бағдодӣ

Абумансур Абдулқоҳир ибни Тоҳири Бағдодӣ — фақеҳ, динпажӯҳ, шоир ва риёзидон и эронитабори аҳли Бағдод ва узви Дорулҳикма, муаллифи китоби "ал-Фарқ байна-л-фирақ" ва "ат-Такмила фӣ-л-ҳисоб".
Абдулқодирхоҷаи Савдо

Абдулқодирхоҷаи Савдо — шоир ва мусиқидони форс-тоҷик. Зиндагинома Савдо Абдулқодирхоҷа шоири тоҷик соли 1823 дар Бухоро ба дунё омадааст. Дар Бухоро таҳсил кардааст. Савдо зеҳни тез дошта, баробари донишҳои расмии мадраса илми нуҷум, риёзиёт, ҳунари наққошӣ, заргарӣ, меъморӣ, тарроҳӣ, лаввоҳӣ ва навозандагиро ҳам омӯхт. Савдо донишманди хуби "Шашмақом" будааст. Дар давраи таҳсил бо шеъргӯӣ шурӯъ кард. Шоири ҷавон махсусан дар мутоиба, бадеҳагӯӣ қобилияти хуб дошт. Сипас, ба дарбор даъват гардид. Савдо бо супориши ҳукумат барои корҳои давлатӣ ба гӯшаю канори мамлакат сафарҳо карда, бо аҳволи халқ ошно мешуд ва ба дармондагон ёриҳо медод. Ҳарчанд Савдо аз хизмати дарбор хеле дилгир шуда буд, вале то охири умр аз он муҳит раҳоӣ ёфта натавонист. Мероси адабӣ Миқдори мероси бадеии Савдо ҳанӯз маълум нест. Зеро тамоми асарҳои ӯ дар шакли мураттаб то ба мо нарасидаанд. Мероси мавҷудаи шоир аз 94 порчаи манзум, 5 қасида, 1 марсия, 56 ғазал, 2 мухаммас, 1 тарҷеъбанд, 6 маснавӣ, 2 қитъа, 9 рӯбоӣ, 11 фард, 1 таърих ва 7 ҳикояти мансур (як ҳикояи маъруфаш "Музҳика") иборат аст. Мероси манзуми Савдо ба лирикаи ишқӣ ва ашъори ҳаҷвию мутоиба ҷудо мешавад. Дар лирикаи давраи авали Савдо таъсири Бедил ба назар мерасад. Аммо шоир дар пайравии Аҳмади Дониш ва шогирдони ӯ ба зудӣ аз доираи ин таъсир баромада, роҳи содданависиро пеш мегирад ва бо мавзӯҳои тозаи замони худ рӯй меорад. Баъзе шеърҳои ҳаҷвӣ ва мутоибаомези Савдо ҳазлу зарофати зоҳиран беозор дошта, баъзан танқиди сахти ҳукмронии замонро дар бар гирифтааст. Савдо барои соддаву оммафаҳм шудани шеъраш хеле кӯшиш карда, аз калимаву ибораҳои гуфтугӯӣ ва зарбулмасалу мақолаҳои халқӣ ҳунармандона истифода бурдааст. Манзуми ҳаётии эҷодиёти Савдо услуби соддаву фаҳмои ӯ ба шоирони минбаъдаи адабиёти нимаи дуюми асри 19 таъсири зиёде расонд. Аз ин ҷиҳат Савдо дар таърихи адабиёти тоҷик мақоми намоён дорад.
Абдулҳай (хаттот)

Абдулҳай (1360, Бағдод — 1420, Самарқанд) — мусаввир ва хаттоти форс-тоҷик. Зиндагинома Устод Шамсуддини Самарқандӣ ӯро ба тарбият гирифта, тамоми нозукиҳои ин ҳунарро ёд додааст. Дере нагузашта Абдулҳай чун мусаввири дарбори Султон Увайси Ҷалоирӣ ном мебарорад ва шуҳраташ аз ҳудуди давлати Ҷалоирия, ки пойтахти он Бағдод буд, берун мебарояд. Соли 1393 Темур Ироқро истило мекунад ва Абдулҳайро дар қатори ғаниматҳо аз Бағдод ба Самарқанд оварда, сардори устохонаи сураткашии худ таъйин мекунад. Абдулҳай дар тасвири манзараҳо, қиёфаи одамон, сурати ҳайвонот, додани обуранг, истифодаи тазодҳо ва таносуби унсурҳои тасвир моҳир будааст. Осори боқимонда Аз осори ӯ "Бат" ("Мурғобӣ"), "Манзараи ҷанг", тасвири чанд манзараи ҳикоятҳои "Гулистон" то замони мо омада расидаанд. Дар асарҳои Абдулҳай тасвири ҳаракат ба мушоҳида мерасад. Таъсири эҷодиёти Абдулҳай дар инкишофи минбаъдаи санъати рассомии Хуросон, Мовароуннаҳр ва Эрон калон аст. Дар охири умр Абдулҳай бо таъсири доираҳои иртиҷоӣ аз рассомӣ даст кашида, аксари осори рассомии худро оташ зад. Абдулҳай хаттоти моҳир низ буда, хати насхро дар китобат ва сулсу риқоъро дар ороиш бештар ба кор мебурдааст.