ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Ҳабиб Аҳрорӣ

Ҳабиб Аҳрорӣ (15 августи 1913, Самарқанд, ҶШС Ӯзбекистон — 30 ноябри 1983, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — нависанда, тарҷумон. Коркуни хизматнишондодаи маданияти ҶШС Тоҷикистон, Узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Зиндагинома Ҳабиб Аҳрорӣ 15 августи соли 1913 дар шаҳри Самарқанди Ҷумҳурии Ӯзбекистон дида ба олам кушодааст. Соли 1941 Факултети забон ва адабиёти русии Институти педагогии Тошкандро хатм намудааст. Фаъолияти кории худро аз Корманди Нашриёти давлатии Тоҷикистон оғоз намудааст. Солҳои дар Артиши Шӯравӣ хидмат кардааст, ширкаткунандаи Ҷанги Бузурги Ватанӣ. Сармуҳаррири редаксияи барномаҳои тоҷикии Кумитаи радиошунавонии Ӯзбекистон, баъдан тарҷумон ва сармуҳаррири Нашриёти давлатии Тоҷикистон, муаллими факултети филологияи Универститети Давлатии Тоҷикистон, ходими каломи илмӣ, мудири шуъбаи тарҷумаи Институти таърихи партияи назди КМ ПК Тоҷикистон (—1983). Эҷодиёт Аҳрорӣ яке аз муҳаққиқони амалия ва назарияи тарҷумаи бадеӣ буд ва дар ин бобат мақолаҳои ҷолибе таълиф намудааст. Барои театрҳои Тоҷикистон пйесаҳои "Муфаттиш"-и Н. В. Гогол ва "Шаби гирифтани моҳ"-и М. Каримро тарҷума кардааст. Аҳрорӣ инчунин тарҷумони осори классикони марксизм-ленинизм буд. Дар мураттабсозӣ ва таҳрири "Луғати русӣ-тоҷикӣ" ширкат дошт. Аз соли 1954 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Нахустин китоби тарҷумакардааш "Гулливер дар байни лилипутҳо"-и Ҷ. Свифт, А. Фадеев ("Торумор", 1949; "Гвардияи ҷавон", ҷилди 1, 1954), ҳикояҳои И. Тургенев, А. Чехов, Максим Горкий, Алексадр Толстой, "Қисмати одам"-и М. Шолохов, "Ҷанг ва сулҳ"-и Л. Н. Толстой ва ғ-ро ба тоҷикӣ тарҷума кардааст. Баъзе асарҳоро аз адибони Ғарб — Оноре де Балзак, Волтер, Алфред де Мюссе, Виктор Ҳюго, Ги де Мопассан, Стендал ва дигарҳоро ба тоҷикӣ гардондааст. Аҳрорӣ дар тарҷумаҳояш хусусиятҳои услубии асарҳои тарҷумашавандаро риоя кардааст. Забони тарҷумаҳояш фасеҳ аст. Дар нигоҳ доштани балоғати гуфтори нависанда, тасвири ҳолати рӯҳии қаҳрамонон, истифода аз санъатҳои бадеии ташбеҳ, таҷнис, таъбирҳои халқӣ, зарбулмасалу мақолҳо ва ғайра маҳорати фавқулода нишон додааст. Аҳрорӣ муаллифи маҷмуаи ҳикояҳои "Тӯйхӯрии мӯйсафедон" мебошад. 1 Ҷоизаҳо.
Аҳсану-т-тақосим фи маърифати-л-ақолим

"Аҳсану-т-тақосим фи маърифати-л-ақолим" — асари машҳури ҷуғрофидон ва олиму сайёҳи асрҳои миёна Шамсуддин Абуабдуллоҳ Муҳаммад ибни Аҳмади Муқаддасӣ (Мақдисӣ) (947–980). Солҳои 985–990 ба забони арабӣ таълиф шудааст. Муаллиф дар "Аҳсану-т-тақосим" тасвири ҷуғрофиёии тамоми қаламрави мамолики исломиро бар мабнои маъхазҳову манбаъҳо, инчунин мушоҳидаҳои шахсии хеш зимни сафарҳояш ироа намудааст. Дар "Аҳсану-т-тақосим" вазъи кишварҳо, мардумон, саҳроҳо, баҳрҳо, рӯдҳо, кӯҳҳо, роҳҳо, майдонҳо, хусусиятҳои мушаххаси ҳар як мавзеъ оварда шудаанд. "Аҳсану-у-тақосим" аз муқаддимаи муфассал ва ду ҷузъ иборат мебошад. Дар муқаддима роҷеъ ба маъхазҳои мавриди истифодаи муаллиф ва дар бораи ҷуғрофидонони собиқ аз қабили Абӯабдуллоҳ Ҷайҳонӣ, Абузайди Балхӣ, Ибни Фақеҳи Ҳамадонӣ ва Ибни Хурдодбеҳ маълумот дода шуда, зимнан услуби таҳқиқи муаллиф ва шарҳу тавзеҳи мафҳуму истилоҳоти умумии ҷуғрофӣ зикр ёфтаанд. Муқаддасӣ олами исломро ба 14 иқлим тақсим карда, онҳоро ба ду даста ҷудо намудааст: иқлимҳои Араб (Нимҷазираи Арабистон, Ироқ, Ақур, Шом, Миср ва Мағриб) ва Аҷам (Машриқ, Файлаш, Рухоб, Ҷибол, Хузистон, Кирмон ва Синд). Мурод аз иқлими "Шарқ" дар "Аҳсану-т-тақосим" қаламрави давлати Сомониён, яъне Мовароуннаҳру Хуросон буда, ҳудуди Тоҷикистон низ ба ҳамин иқлим дохил мешавад. Дар он як қатор маълумоти муҳим доир ба Шумон (Ҳисор) — Қубодиён, Вашгирд (Файзобод) — Хуҷанд ва ғайра мавҷуданд. Ин китобро бори аввал соли 1877 шарқшиноси ҳолландӣ Де Гуй дар Лейден зимни ҷилди сеюми силсилаи "Китобхонаи ҷуғрофишиносони Араб" бо тарҷимаи лотинии он чоп кард ва он минбаъд аз рӯйи ин чоп дар Шарқу Ғарб борҳо ба табъ расидааст. Тарҷимаи форсии онро донишманди эронӣ Алӣ Нақии Мунзавӣ соли 1361 ҳ. шаҳр дар Теҳрон ба табъ расонд.
Аҳтам Назаров

Алишер Тӯйчиев — бозингари футбол, иштирокчии дастаи миллии футболи Тоҷикистон..
Аҳяд Идигов

Аҳяд Данилбекович Идигов сентябри 1948, деҳаи Майкайн, вилояти Павлодари ҶШС Қазоқистон) — арбоби сиёсии чечен, арбоби давлатии Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия. Зиндагинома 3 сентябри соли 1948 дар деҳаи Майкайни вилояти Павлодари РСС Қазоқистон таваллуд ёфта, соли 1944 оилааш аз он ҷо бадарға шуда буд. Миллат чечен. Писари калонии оила. Соли 1966 мактаби рақами 55-и шаҳри Грознийро хатм кардааст. Соли 1967 ба Донишкадаи нафти Грозний ба факултети сохтмонии дохил шуда, соли 1972 онро хатм кардааст. Ӯ дар артиш хидмат накардааст, зеро дар кафедраи ҳарбии СТИ таҳсил мекард. Вай лейтенант шуд, баъд дар омузиши кӯтоҳмуддати ҳатмии ҳарбӣ рутбаи ҳарбии капитанро гирифт. Фаъолияти сиёсӣ Узви КПСС аз соли 1980 то соли 1991 тарафдори демократиконӣ ва озодигардонии СССР буд. Ӯ мехост, ки бо тиҷорат машғул шавад, на сиёсат, аммо аз ҷунбиши миллии озодихоҳии Чеченистон ва аз фаъолияти Ҷоҳар Дудаев пуштибонӣ мекард. Дар ташкили Конгресси якуми миллии Чеченистон, вакили Конгресси Миллии Чечен (ОКЧН) иштирок дошт. Муовини (аз 1991), раиси Кумитаи саноат ва сохтмон, муовини раис (аз 1992), 1993-1997 раиси парлумони Ҷумҳурии Чеченистони Ичкерия. Он яке аз Дудаевиён - рафиқ ва ёвари Ҷоҳар Дудаев дар бунёди давлати мустақили Чеченистон, ҳисобида мешавад 1. Дар давраи ҷанги якуми Русияву Чеченистон ҳамчун муовини аввали раиси Кумитаи давлатии дифоъи ҶЧИ (КДМ) дар ташкили корҳои сиёсӣ алайҳи мақомоти Русия фаъолона иштирок кардааст. Солҳои 1993-1996 - Иштирокчии гуфтушуниди Русияву Чеченистон. Созишномаи сулҳ (маҷмӯи масъалаҳои низомӣ) байни Федератсияи Русия ва ҶЧИ аз 30 июли соли 1995 ба имзо расонид. Дар замони ҷанг, пас аз марги Дудаев дар моҳи апрели соли 1996 ӯ ҷонибдори Масхадов буд, аммо дар маъракаи интихоботи президентӣ аз сарварии ситоди интихоботии ӯ худдорӣ кард. Соли 1997 дубора вакили порлумони ҶЧИ интихоб шуда, раиси Кумитаи равобити хориҷии порлумони ҶЧИ ва соли 1998 таъин шуд. — Ноиби якуми президенти Ташкилоти байналхалқии халқҳои намояндадор (ш. Гаага) 2. 30 октябри соли 1998 Президенти ҶЧИ Аслан Масхадов дар бораи вазири корҳои хориҷии ҶЧИ таъин кардани Идигов фармон содир кард. Идигов бинобар норозигӣ бо сиёсати президент истеъфо дод ва қариб як сол ба кор набаромад. 21 феврали соли 2004 Парлумони ҶЧИ ва президенти ҶЧИ, ки раиси Кумитаи давлатии мудофиаи ҶЧИ Аслан Масхадов буд, 21 феврали соли 2004 ба Аҳяд Идигов ваколат дод, ки тамоми кори сиёсиро аз номи парламенти ҶЧИ дар хориҷа ташкил ва пеш барад 3. Ба вазъи моҳи июли соли 2020, ӯ худро ҳамчун Раиси Президиуми Ҳукумати ҶЧИ таъин мекунад 4. Иштирокчии гуфтушуниди байничечении "Барт" (розигӣ). Дар Фаронса зиндагӣ мекунад.
Аҷабии Хуҷандӣ

Аҷабии Хуҷандӣ (1;? — қарни) — шоир и форс-тоҷик. Дар охирҳои асрҳои 12 дар Самарқанду Бухоро умр ба сар бурдааст. Муҳаммади Авфӣ ба табъи мавзун ва ашъорӣ равони Аҷабии Хуҷандӣ баҳои баланд дода, як қасидаи ӯро бо радифи "нашканад" мисол овардааст.
Аҷабшер

Аҷабшер — шаҳрест дар устони Озарбойҷони шарқӣ, Эрон. Шумораи аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 2006 30,766 нафар будааст.
Аҷак

Аҷак (Ажек) — деҳа дар вилояти Ҷалолобод, Ҷануби Қирғизистон. Маъмуран шомили ноҳияи Ало-Буқаи ҳамон вилоят мебошад. Аҳолӣ Аҳолӣ — 2913 нафар дар соли 2022.
Сайид Аҷал Шамсуддини Бухорӣ

Аҷал Шамсуддини Умар (1 2, Бухоро, Давлати Хоразмшоҳиён — 1279 1 2, Йуннон, имперотурии Юон) — нахустин фармондори тоҷиктабори Юннони Чин, ки аз сӯйи дудмони Юон ба мансаб гуморда шуд.
Аҷам (мусиқӣ)

"Аҷам" — ба маънии суруд ва оҳанги бостонӣ дар мусиқии классикии форс-тоҷик (асрҳои 11–14); гӯша ва шуъбаи мусиқӣ дар таркиби "Дувоздаҳмақом" (мақоми "Наво"; асрҳои 12–17); оҳанг дар шохаи созии мақоми "Сегоҳ" ("Шашмақом", "Мухаммаси Аҷам") ва дар шохаи овозии он (Наср, "Наврӯзи Аҷам"). "Аҷам"-ро мисли "Наврӯзи Аҷам" ва "Баёти Аҷам" асосан бо ғижак менавозанд. Мусиқии "Аҷам" рӯҳафзо ва гуногуннавъ буда, саршор аз ифодаҳои рангомези савтист. "Аҷам" дар анъанаи иҷроии мусиқии мардумӣ ҳам нақши муассир дорад. Дар як қатор рисолаҳои мусиқии асрҳои 16–17 дар Ҳиндустону Эрон таълифшуда ("Замзамаи ваҳдат"-и Боқиёи Нойинӣ, "Рогдарпан" ("Оинаи рогҳо")-и Сайфхон Фақируллоҳ, "Рисолаи мусиқӣ"-и Муҳаммад Равшанзамир ва ғайра) "Аҷам" чун шуъбаи асосии мақоми "Наво", баъзан дар шакли "Наврӯзи Аҷам" сабт шудааст. Аммо дар қисме аз осори мусиқии дар Бухорову Самарқанд таълифшуда (рисолаҳои мусиқии Кавкабии Бухороӣ, Хоҷакалони Хуросонӣ ва дигарон) ба ҷойи "Аҷам" "Наврӯзи Хоро" ё "Наврӯзи Аҷам" зикр шудааст. Бино ба манбаъҳои мусиқӣ "Аҷам" аз қаторовозҳои шашзинаӣ таркиб ёфта, мутобиқи қаторовозҳои "Наврӯзи Хоро" аст".
Аҷибии Ҷузҷонӣ

Аҷибии Ҷузҷонӣ — шоир, ахтаршинос, ҷуғрофиёдон, таърихнигор ва донишманди форс-тоҷик. Зиндагинома Мувофиқи маълумоти Муҳаммад Авфии Бухороӣ ("Лубоб-ул-албоб") Аҷибии Ҷузҷонӣ аз шоирони даврони Салҷуқиён, мутааллиқ ба доираи адабии Хуросон буд. Дар анвои гуногуни шеър асарҳо меофарид. Аз намунаҳои ашъори боқимондааш бармеояд, ки шоири тавоно буд, аз илмҳои нуҷум, ҷуғрофия, таърих, ҳарб, забони арабӣ ва ғайра вуқуфи комил доштааст. Дар ашъораш аз саноеи лафзию маънавӣ моҳирона истифода кардааст. Абёти луғатсанҷ дар бораи себ:.
Аҷам (деҳа, н. Шаҳринав)

Аҷам — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҳасанови ноҳияи Шаҳринав. Аз Аҷам то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 14 км. Аҳолиаш 1590 нафар, тоҷикон.
Аҷинна

Аҷинна — дар фаҳмиши мардумӣ ба маънии ҷинн, ки ғалат аст. Асли арабии он ҷамъи ҷанин (ба маънии бачаи шиками модар) аст. Ҳамчунин нигаред.
Аҷинатеппа

Аҷинатеппа — боқимондаи ёдгори меъмории дини будоӣ. Маъбад дар роҳи корвонгарди аз Балх ба сӯи шаҳрҳои Шумон (Ҳисор) — Вашгирд, Ғуркан (Ғарм) — Чин, Ҳулбук, Фархор, Бадахшону Ҳиндустон ҷой дошт ва ба тоҷирони будоии ҳинду ва чинӣ хидмат менамуд. Ҳафриёт Мувофиқи таҳқиқи бостоншиносон бутхона дар нимаи дуюми садаи ва ибтидои садаи фаъолият доштааст. Аҷиннатеппаро дар ноҳияи Кушониён (15 км дуртар аз шаҳри Бохтар) вилояти Хатлон соли 1959 бостоншинос Т. И. Зеймал ҳафр кард. Номи асосии ин ёдгор аслан Аҷиннатеппа нест ва ин унвон солҳои 40 садаи ба он дода шудааст. Тибқи ривоёти мардуми маҳал солҳои 40 садаи дар натиҷаи боронҳо як ҷойи теппа фурӯ рафта, сӯрохе ба вуҷуд омадааст ва нафаре аз маҳаллиён вориди сӯрох шуда, бути якпаҳлу хобрафтаеро мебинад ва тарсон берун омада, дидаашро ба мардум нақл мекунад. Минбаъд маҳаллиён онро макони ҷинҳо (махлуқи бадшаклу бадкирдори афсонавӣ) пиндошта, Аҷиннатеппа номгузорӣ кардаанд. Ваҷҳи тасмияааш аз аҷина аст. Аз соли 1961 Экспедитсияи бостоншиносии Тоҷикистони Ҷанубӣ (бо роҳбарии Б. А. Литвинский ва Т. И. Зеймал) мунтазам ҳафриёт доир карда, соли 1973 таҳқиқи он комилан ба итмом расид. Меъморӣ Аҷиннатеппа бинои росткунҷашакли вусъаташ 10050 м, баландиаш 6 м мебошад. Аз ду қисмати мутаносиб иборат буда, бо роҳрав қисмҳо ба ҳам мепайванданд, ки қисмҳоро дар рафти таҳқиқ шартан "дайр" ва "маъбад" номгузорӣ кардаанд. Дар миёнҷои "дайр" ва "маъбад" ҳован ҷой дорад. Иморати ҳар як қисми бино аз рӯйи тарҳи сохтмонии чорайвона бино ёфта, аз похса ва хишти хом, таҳкурсии он аз хишти пухта сохта шудааст. Фарши ҳуҷраҳо, рӯйи ҳавлӣ ва девори биноҳои ибодатгоҳ бо хишти пухта рӯйкаш шудаанд. Равоқҳо камбар ва биноҳо гумбаздор будаанд. Дар маркази нимаи "дайр" ҳавлии чоркунҷае ҳаст (19х19 м) — ки дар атрофи он ҳуҷраҳо, ибодатгоҳ, толор ва биноҳои хоҷагӣ ҷой гирифтаанд. Ҳамаи ин биноҳоро роҳрав ба ҳам мепайваст. Ороиши меъмории ибодатгоҳи дайр мураккаб буда, шифту девор нақшунигор ва муҷассамаҳои бисёр дошт. Ҳангоми ҳафриёт пораҳои муҷассамаи калони баландиаш 4 м, ки дар маркази бино воқеъ буд, ёфт шуд. Поини деворҳо, рӯйи суффаҳо ва пояи ҳайкалҳо бо нақшу нигор оро доранд. Дигар биноҳои "дайр" ва ҳуҷраҳои роҳибон намуди одӣ доранд. Дар яке аз роҳравҳо муҷассамаи 14-метраи якпаҳлу хобидаи Будо дар ҳолати нирвана ва дар тоқчаҳо муҷассамаҳои хурди Будои нишаста ёфт шуданд. Муҷассамаҳоро аз гил сохта, рангубор додаанд. Тасвироти Аҷиннатеппа дар асоси анъанаҳои наққошии ҳамонзамонаи Осиёи Миёна иҷро шудаанд. Нақши иблис, роҳиб ва одамони одӣ низ ҳаст. Бозёфтҳо Дар вақти ҳафриёти Аҷиннатеппа бисёр бозёфти шайъӣ — сафол, маснуоти шишагӣ, филиззӣ ва сиккаҳо ёфт шуданд. Хусусан сиккаҳо ҷолиби диққатанд. Аҷиннатеппа тақрибан сад сол фаъол буд ва ба тахмин дар солҳои 40 садаи дар рафти истилои арабҳо тадриҷан хароб гардид. Ҳафриёти Аҷиннатеппа аҳаммияти илмӣ дорад. Аҷиннатеппа нахустин ёдгори будоӣ дар Осиёи Миёна аст, ки пурра таҳқиқ шудааст. Ҳамчунин нигаред.
Аҷипаям

Аҷипаям - шаҳрест дар Туркия. Шаҳри Аҷипаям дар қисмати ҷанубу ғарбии Осиёи Хурд, дар минтақаи кӯҳии Савр, дар баландии 953 метр аз сатҳи баҳр, 60 километр ҷанубу шарқии шаҳри Денизли ҷойгир аст. Аҷипаям маркази маъмурии ноҳияи ҳамном, ки ба вилояти Денизли дохил мешавад. Аҳолии шаҳр 12.588 нафарро ташкил медиҳад (мувофиқи барӯйхатгирӣ дар охири моҳи декабри соли 2009). Шумораи аҳолии ноҳияи Аҷипаям 58.355 нафарро ташкил медиҳад. Масоҳати ноҳияи Аҷипаям 1.628 км мебошад. Зичии аҳолӣ дар 1 км, 36 нафарро ташкил медиҳад. Таърих Аҳолии турк дар ин минтақа дар асри, пас аз ҷанги Манзикерт, вақте ки яке аз қавмҳои туркҳои салҷуқӣ дар ин ҷо ҷойгир шуд, пайдо шудааст. Қаблан ноҳияи Аҷипаям ба вилояти Бурдур дохил мешуд. Дар соли 1871, он ба вилояти Денизли интиқол ёфт. Минтақаи Аҷипаям хеле ҳосилхез аст. Иқлими ин ҷо кӯҳӣ ва тағйирёбанда аст. Дар ин минтақа ғори машҳури Додургалар мавҷуд аст, ки дорои бисёр сталактитҳо, сталагмитҳо ва сутунҳои санги табиӣ мебошад. Ғор инчунин паноҳгоҳи кӯршапаракҳои сершуморест ки дар он зиндагӣ мекунанд.
Аҷириқ ба дандон (бозӣ)

"Аҷириқ ба дандон" (бозӣ) Ин бозӣ дар фасли тобистон миёни бачаҳои миёнсол ва наврасон баргузор мешавад. Сардор чӯбчаеро ба андозаи 10-15 см гирифта, аз чор се ҳисаашро ба замини алафдор мегӯронад. Бозигарон бо навбат ба шикам ба замин дароз кашида, кӯшиш мекарданд, ки ба дандон чӯбро кашида гиранд. Дигарон дар ин вақт баробар мегӯянд: "Аҷириқ ба дандон меканад, хараке ҷон" мекананд". Ғолиб онест, ки чӯбчаро бо дандон аз замин берун оварад. Дар Водии Зарафшон, водии Ҳисор нимфаъол аст. 1 Адабиёт 1. Донишномаи фарҳанги мардуми тоҷик. Ҷ.1. Д., 2015. Нигаред Манобеъ.
Аҷириқбулоқ

Аҷириқбулоқ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чашмасори ноҳияи Ғафуров. Аз деҳа то маркази ноҳия — шаҳраки Ғафуров 48 км; роҳ автомобилгард. Аҳолиаш 95 нафар — ӯзбекҳо. Мактаби таҳсилоти умумии асосӣ, бунгоҳи тиббӣ дорад. Соҳаи асосии хоҷагӣ: чорводорӣ. Заминҳо аз чашма обёрӣ мешаванд.
Аҷоибу-л-махлуқот

"Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот" або номҳои дигар Аҷоибнома ва Ҷоми гетинмой — китобест ба забон форсӣ навиштаи Муҳаммад ибни Маҳмуд ибни Аҳмади Тӯӣ. Муаллиф ин асарро миёни солҳои қамарӣ ба номи Туғрулшоҳи Алпарслони салҷуқӣ навишт. Аз 10 рукн ва ҳар рукн аз боб ва фаслҳо иборат аст. Аз ҷиҳати мазмуну мундариҷа ва муҳтавиёт "Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот"-ро ба се бахш ҷудо метавон кард: Муаллиф дар "Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот" оид ба 450 шаҳр, 40 баҳру кӯли калон, қалъаҳо ва осори меъмории Мовароуннаҳр, Хуросон, Шом, Ироқ ва ғайра маълумот медиҳад. Ӯ минтақаҳои Мовароуннаҳр.
Аҷоибу-л-булдон

"Аҷоибу-л-булдон" — асари Абулмуаййиди Балхӣ оид ба аҷоиботу ғароибот ва мавзеъҳои шигифтангези олам. Таърихи иншо Дар нимаи дуюми садаи ба номи амири Сомониён Абулқосим Нуҳ ибни Мансур (ҳукмронӣ 976–997) иншо шудааст. То замони мо нусхаи номукаммал ва таҳриршудаи "Аҷоибу-л-булдон" расидааст. Дар он замон "Аҷоибу-л-булдон" китоби маълуму машҳур будааст. Масалан, муаллифи "Таърихи Сиистон" аз ин китоб бо номи "Аҷоиби барру баҳр" ёд карда, дар фароҳам овардан ва маълумот додан оид ба Сиистон аз он истифода кардааст. Муҳтаво Дар "Аҷоибу-л-булдон" маълумоти ҷолиб оид ба баъзе кишварҳо, аз ҷумла Ҳиндустон, Хатлон (тавсифи вазъи таърихиву ҷуғрофӣ, мардумшиносӣ, аспҳои хатлӣ ва ғайра) оварда шудаанд. "Аҷоибу-л-булдон" на танҳо чун асари таърихӣ, ҷуғрофӣ аҳаммият дорад, балки асари пурарзиш барои омӯзиши забони форсӣ низ мебошад.
Аҷоибу-л-арз

"Аҷоибу-л-арз" — асари нодири муаллифи номаълуми хуросонӣ, ки ба забони форсӣ тақрибан охири садаи – ибтидои садаи навишта шудааст. Сохтор Ин рисола аз 56 варақ иборат буда, бо хатти настаълиқ китобат шудааст. Тавсифи таърихию ҷуғрофиёии кишварҳо, шаҳрҳо, қавму халқиятҳои гуногун, махсусан "аҷоибот"-и онҳоро дар бар мегирад. Мундариҷа "Аҷоибу-л-арз" дорои сарсухан, ду мақола ва Таббатро овардааст, ки аҳолиашон ба шарофати "хусусияти махсуси хун" ҳамеша шодмону беғаманд. Сипас, тавсифи чанде аз ҷазираҳои уқёнусҳои Ҳинду Атлантик оварда, роҳҳои тиҷоратӣ нишон дода шудаанд. "Иқлими солис" наводири Форс – Абракӯҳу Аҳмила ва Арраҷонро дар бар мегирад. Муаллиф дар "Аҷоибу-л-арз" ҳангоми тавсифи шаҳрҳои Мовароуннаҳр – Бухорову Самарқанд, Шошу Хуҷанд ва ғайра тафсилоти аҷиби афсонавӣ ва таърихӣ-этнографӣ оварда, аз таърихи катибаҳои Арванду Бесутун ва Дамованди Эрон низ сухан рондааст. "Аҷоибу-л-арз", ки дар заминаи сарчашмаҳои юнонӣ, форсӣ ва арабӣ нигошта шудааст, аҳаммияти адабӣ-бадеӣ дорад. Нусха Нусхаи ягонаи "Аҷоибу-л-арз" дар китобхонаи Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониши АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон маҳфуз аст.
Аҷоибу-д-дунё

"Аҷоибу-д-дунё" — асари муаллифи номаълуми садаи оид ба аҷоиботу ғароиби кишварҳои олам, ки ба забони форсӣ таълиф шудааст. Мундариҷа Аз ду қисм иборат аст. Қисми аввал (асосӣ) ҳикоятҳои гуногунро оид ба аҷоиботи дунё, ки дар замони гузашта рӯй додаанд, дар бар мегирад. Дар қисми дуюм тавсифи ҷуғрофии кишварҳои гуногуни дунё (номашон ба тартиби алифбоӣ оварда шудааст) омадааст. Ин ду қисми асарро як фасли хурде, ки чун хотимаи қисми аввал ва дебочаи қисми сонӣ хидмат мекунад, васл менамояд. Аз рӯйи муҳтаво маълумоти дар "Аҷоиб-уд-дунё" омадаро ба ду фасл – адабӣ-бадеӣ ва таърихӣ-ҷуғрофӣ тақсим кардан мумкин аст. Ба фасли аввал достону ҳамосаҳои мардумони эронинажод, ривояту афсонаҳои эҷодиёти шифоҳии халқ ва ғайра дохил мешаванд. Достону ривоятҳои ҳамосии дар "Аҷоиб-уд-дунё" омадаро дар "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ, "Гаршоспнома"-и Асадии Тусӣ, "Шарафнома"-и Ҳофизи Таниш ва ғайра дидан мумкин аст. Тавсифҳои ҷуғрофиёию таърихӣ ва этнографии кишварҳо, вилоятҳо, шаҳрҳо ва халқу қавмҳои Шарқ (Чин, Ҳиндустон, Хуросон, Мовароуннаҳр, Озарбойҷон, Гурҷистон ва ғайра) ба фасли таърихӣ-ҷуғрофиёӣ мансубанд. Аз "Аҷоиб-уд-дунё" олимон, адибон, шоирони форс-тоҷик, турк (Закариёи Қазвинӣ, Ҳофизи Абрӯ, Абулҳасани Ҷурҷонӣ, Дарвеши Балхӣ, Тоҳир ибни Абулқосим, Биноӣ, Аҳмади Чалабӣ ва дигарон) истифода карда, дар асоси он асарҳо таълиф намудаанд. Фасли адабӣ-бадеии "Аҷоиб-уд-дунё", ҳикоятҳову ривоятҳо, достонҳои дар он овардашуда аҳаммияти бадеӣ доранд ва сарчашмаи насри бадеии форс-тоҷик ба шумор мераванд. Як нусхаи дастнависи "Аҷоиб-уд-дунё" дар Шуъбаи санктпетербургии Институти шарқшиносии АИ Федератсияи Россия маҳфуз аст.
Аҷмон

Аҷмон, Уҷмон. Хурдтарин узви Иморот ва нодортарини онҳост. Пеш аз таъсиси Иморот ҷузви Аморати мусолиҳатӣ ва таҳти нуфузи Британия буд. Аҷмон аз се бахши гуногун ташкил шудааст, ки бузургтарини онҳо аз се тараф ба Шарҷа ва аз як тараф ба халиҷи Форс ҳамсарҳад аст. Маркази ин шайхнишин шаҳри Аҷмон аст, ки аз рӯйи нуфуси аҳолӣ панҷумин шаҳр дар Иморот мебошад. Аҷмон аз қадим минтақаи моҳигирӣ ва дарёфти марворид ба шумор мерафт. Аҷмон ҳамчун шаҳр то ба қарибӣ на он қадар бузург буд. Танҳо солҳои охир ба туфайли муттаҳид шудан бо Шарҷа ва Дубай бо аҳолии тақр. 3 млн нафар шаҳри Аҷмон инкишоф ёфт. Шаҳр дар соҳили халиҷи Форс воқеъ буда, аҳолии он ба сохтани киштиҳои анъанавии бодбонии арабӣ ва киштиҳои ҳозиразамон аз маводди пластикӣ (маснуӣ) машғул аст. Шаҳри Аҷмон бандари баҳрӣ дорад, корхонаи хонасозӣ ва таъмири киштӣ низ дар он мавҷуд аст. Дар шаҳр бо осорхонаи таърихии ғанӣ аз намунаҳои бозёфтҳои ҳафриётӣ, дастнависҳои қадимӣ ва аслиҳа мавҷуд аст. Он ҳамчунин бурҷи мураббаи дидбонии масҷиди ан-Наума ва майдони мудаввари шутурдавонӣ дорад.
Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур

"Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур" — асари таърихии Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Арабшоҳ (1392–1450), ки воқеоти таърихии замони Темурро дар бар мегирад. Муҳтавои асар "Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур" аз ҷумлаи он таърихномаҳои нодирест, ки дар замони ҳукмронии Темуриёни аввал навишта шуда, муаллифи он ба кору фаъолиятҳои ҷангии Темур аз нуқтаи назари танқидӣ муносибат кардааст. Чунин тарзи таърихнигорӣ дар асрҳои миёна хеле кам ба назар мерасад, аз ин рӯ муҳаққиқин яке аз арзишҳои "Аҷоибу-л-мақдур фӣ навоиби Темур"-ро маҳз дар ҳамин дидаанд. Аз ин рӯ, истифодаи он барои муқоиса бо дигар таърихномаҳои асримиёнагӣ бузург арзёбӣ мешавад, аз ин сабаб аст, ки ин асари Ибни Арабшоҳ дар кутуби баъдӣ бисёр истифода шуда ва муҳаққиқини замони ахир низ бо эътимоду боварӣ навиштаҳои ӯро бисёр истифода мекунанд.
Аҷобат

Аҷобат — адади квантие — ки дар баробари малоҳат (С) ва зеб барои ташхиси ҳадронҳо истеъмол мешавад. Онро соли 1953 М. Гелл-Ман ва К. Нишиҷима ба миён оварданд, то бифаҳмонанд, ки чаро ҳиперонҳо ва каонҳо ном зарраҳо танҳо ҷуфт-ҷуфт ба вуҷуд меоянду тоқ-тоқ не. Аҷобат қиматҳои томи мусбат ва манфӣ ва инчунин қимати сифрӣ мегирад. Адади барои зарраҳои аҷиб 1, 2, 3 ва барои антизарраҳо (подзарраҳо)-и онҳо 1, 2 ва 3 гирифта мешавад. Ба зарраҳои одӣ, яъне зарраҳои ғайриаҷиб — фотон, лептонҳо, пионҳо, нуклонҳо, о-мезон ва антизарраҳои онҳо, ки аз ҳамтаъсироти қавӣ (ҳамтаъсироти ҳадронӣ) эмин ҳастанд, қимати 0 дода шудааст. Қиматҳои замшаванда (аддитивӣ) мебошанд. Ҳадронҳои соҳиби аҷобати 0 (С0 ва 0)-ро ҳадронҳои аҷиб мегӯянд. Аҷобат доштани ин ё он ҳадрон, аз афташ, бо он алоқаманд аст, ки он ҳадрон дар таркиби худ як ё чанд кварки аҷиб дорад. Аҷобат дар ҳамтаъсироти суст метавонад ба қадри 1 воҳид вайрон шавад: 0, 1, аммо дар ҳамтаъсироти қавӣ ва ҳамтаъсироти электромагнитӣ бақо дорад (яъне аҷобати зарраҳо дар аввалу охири фароянди муоянашаванда ҳамон як қимат хоҳад дошт). аҷобат ва ададҳои квантии дигари тавсифкунандаи ҳадронҳо дар шакли формулаи Гелл-Ман — Нишиҷима алоқаманд гардонда шудаанд.
Аҷрадиён

Аҷрадиён ё аҷорида — аз фирқаҳои хавориҷ ва пайрави Абдулкарим ибни Аҷради Хориҷӣ ҳастанд. Андешаҳои динӣ ва усули гурӯҳии ин фирқа ба фирқаи наҷдия хеле наздик мебошанд.
Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот

"Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот" (— Шигифтиҳои офаридагон ва мавҷудот) — асари донишманд ва сайёҳи форс-тоҷик Закариё ибни Муҳаммади Қазвинӣ оид ба аҷоиботу ғароиби кишварҳои олам. Муҳтаво Маълумоти ҷуғрофиёӣ, мардумшиносӣ ва садри ислом мансубанд. Муаллифи "Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот" оид ба сохти ҷуғрофии Замин, ҳодисаҳои табиат — як нусхаи дигар дар китобхонаи Шуъбаи Санкт-Петербургии Институти шарқшиносии АИ Федератсияи Россия маҳфуз аст.
Аҷубату-л-масоил (асари Аллома Шерозӣ)

Аҷубату-л-масоил (дурусташ: "Аҷвибату-л-масоил") — асари Қутбуддин Маҳмуд ибни Масъуди Козарунӣ маъруф ба Аллома Шерозӣ роҷеъ ба фалсафа. Вай ин асарро дар посух ба ҳаллу фасли чаҳор савол ва шубҳаҳои фалсафӣ (таҷассуми аъмол, рӯҳи латифи инсонӣ, тасаввуроту тахайюлоти рӯҳ ва фарҷоми рӯҳи ҳайвон) таълиф намудааст.
Аҷоибу-т-табақот

"Аҷоибу-т-табақот" — асари Муҳаммад Тоҳир ибни Абулқосим оид ба космография ва ҷуғрофия. Тақрибан солҳои 1642-45 таълиф шудааст. Муаллиф барои эҷоди ин асар аз "Масолик ва мамолик"-и Абуисҳоқи Истахрӣ ва "Аҷоибу-л-махлуқот ва ғароибу-л-мавҷудот"-и Қазвинӣ истифода бурдааст. "Аҷоиб-ут-табақот" асари таърихию ҷуғрофиёӣ ва мардумшиносӣ буда, оид ба шаҳру қасабаҳо, ҳаёту маишат, ҳунару тиҷорат ва урфу одатҳои қавмҳои Осиёи Миёна-мардумони Хоразм, Фарғона, Ӯш, Шош (Тошканд) — Самарқанд, Хуҷанд, Бухоро, Қубодиён, Тирмиз, Балх ва ғайра маълумоти ҷолиб додааст. "Аҷоиб-ут-табақот" дар феҳристи китобхонаҳои Душанбе, Санкт-Петербург, Тошканд ва ғайра номбар шудааст.
Аҷуд

Аҷуд — яке аз шаҳрҳои вилояти Вранча, Руминия аст.
Аҷубату-л-масоил (рисолаи фалсафии Садруддини Шерозӣ)

Аҷубату-л-масоил — рисолаи фалсафии Садруддини Шерозӣ. Рисолаи мазкурро Мулло Садро дар посух ба пурсиши Мулло Шамсо таълиф кардааст ва он дар ҳошияи китоби "Мабдаъ ва маод"-и Садруддини Шерозӣ навишта шудааст.