Пешвои қабила

Пешво, доҳӣ — сардори қабила ё пешво дар ҷомеаҳои ҷамоатӣ, инчунин сардори баъзе давлатҳо ва ҳизбҳо (таҳти пешвогӣ) мебошад. Таърих Гузариш аз ҷамъияти ибтидоӣ ба давраи дер бо пайдоиши маҳсулоти зиёдатӣ ва системаи аз нав тақсимкунии он алоқаманд буд. Дар адабиёти этнографӣ чунин системаро иқтисоди бонуфуз меномиданд, зеро тақсимот дар шакли тӯҳфаҳо (дачаҳо) сурат мегирифт. Тӯҳфаҳо ҳангоми ҷашнҳои махсусе дода мешуданд, ки як ҷамоат аъзои дигар ҷамоатҳоро даъват мекард. Одамоне, ки барои обрӯи бештар ва бештар кӯшиш мекарданд, ба эҷод кардани системаҳои муносибатҳо шурӯъ карданд, ки дар он онҳо на танҳо он чизеро, ки худашон офаридаанд, балки он чизеро, ки аз одамони дигар гирифта буданд, медиҳанд. Чунин системаҳо метавонистанд ҳамаи аъзоёни ҷамоаи ибтидоиро фаро гиранд ва одамоне, ки дар маркази ин гуна низомҳо меистоданд, танҳо пешвоёни ҷомеа гардиданд. Таъин кардани мардоне, ки аз нуфуз ва нуфузи бузург бархурдоранд ва воқеан пешвоёни ҷомеаҳои худ дар этнографӣ мебошанд. Мақоми бузургмардон дар аввал мерос набуд, вале баъдтар дар гурӯҳҳои муайяни хешутаборӣ тамоюли инҳисори бузургмардон пайдо шуд. Бо вуҷуди ин, рақобат байни бузургони инфиродӣ (аксар вақт байни писарони як падар) ва гурӯҳбандии қабилаҳо чунин гурӯҳҳои хешовандиро ноустувор мегардонд. Аммо агар касе, аслан одами калон шуда метавонист, пас танҳо шахсе, ки ба доираи муайяни танг мансуб буд, ки аз рӯи пайдоиши он муайян карда мешуд, роҳбар шуда метавонад. Танҳо интиқоли меросии қудрати роҳбар метавонист интиқоли боэътимоди таҷрибаи роҳбариро дар ҷомеаи бесавод таъмин кунад ва кафолат диҳад, ки барандаи нави қудрат дорои харизма мегардад. Роҳбарияти ирсӣ аллакай дар марҳилаи ҷомеаи ибтидоӣ маълум буд (масалан, дар байни баъзе аборигенҳои Австралия ва Бушменҳо), балки ҳамчун истисно. Он гоҳ мероси қудрат ҳукмронӣ шуд. Дар аввал на бузургон ва на пешвоён ҳамқабилаҳои худро истисмор намекарданд. Аммо баъд аз он онҳо мақоми худро барои ғанисозии худ истифода бурданд. Масалан, дар байни меланезиён, вақте ки аврупоиҳо бо онҳо шинос шуданд, пешвоён, чун қоида, ҳеҷ гуна ҳадя намегирифтанд, балки дар ихтиёри сарвати ҷамоатҳо буданд, онҳоро барои ғанисозии худ васеъ истифода мебурданд. Дар байни маориён пешвоён аллакай аз аъзоёни оддии ҷамоат "туҳфаҳо" мегирифтанд ва замини онҳо нисбат ба дигар аъзоёни ҷамоат калонтар буд. Дар Фиҷи пешвоён кӯшиш карданд, ки ба моликияти замини ҷамоатҳо даъво кунанд. Дар ҷазираҳои Тонга тамоми заминҳо моликияти пешвоён ҳисобида мешуданд ва аъзоёни оддии ҷомеа ба манфиати онҳо вазифаҳои ҳатмӣ доштанд ва дар зери таҳдиди марг аз як заминдор ба замини дигар гузаштан манъ карда мешуданд. Муносибатҳои феодалӣ ҳамин тавр инкишоф ёфтанд. Дар адабиёт, чунин пешвоёнро одатан ашрофони қабилавӣ ё аристократияи қабилавӣ меноманд. Қудрати пешвоён махсусан бузург буд, вақте ки онҳо ҳамзамон пешвоёни низомӣ ваё динӣ (коҳинон) буданд. Дар мавриди якум, дружинаҳои ҳарбӣ дар ихтиёри худ буданд, дин хамчун воситаи таъсири идеявиюпсихологӣ. Сарварони ҳарбӣ метавонистанд ҳам аз ашрофи қабилавӣ ва ҳам ҷанговарони машҳури маъмулӣ бароянд. Бо афзоиши басомади ҷангҳо дар давраи пошхӯрии системаи қабилавӣ, роҳбарони низомӣ аксар вақт пешвоёни дигарро ба замина тела медоданд ё онҳоро комилан кӯч медоданд. Масалан, дар байни ҳиндуҳои ирокезӣ дар асри 18 ду пешвои ҷангии анъанавӣ аз қабилаи Сенека аз пешвоёни хурдсол ба бузургон боло рафтанд. Аксар вақт, ҷамоатҳоро рӯҳониён сарварӣ мекарданд, аммо аксар вақт пешвоён инчунин вазифаҳои диниро ба ӯҳда гирифтанд ва ба ин васила қудрати худро муқаддас мекарданд. Дар бисёре аз ҷомеаҳо, пешвоён боварӣ доштанд, ки дорои файзи фавқулода ва пайванди байни қудратҳои олӣ ва одамони оддӣ мебошанд. Дар аввал пешвоён танҳо як ҷамоатро сарварӣ мекарданд, вале баъд пешвоёне пайдо шуданд, ки ба пешвоёне, ки якчанд ҷамоатҳоро муттаҳид мекарданд, сарварӣ мекарданд. Ҳокимият дар пешвогӣ метавонад ё аристократӣ ё ҳарбӣ бошад; аксар вақт он муқаддас дониста мешуд (ба ном пешвоён ва сарварони муқаддас), мисоли равшани он сохторҳои пешаздавлатии Полинезия ва Африқои Тропикӣ мебошанд. Намудҳо Намудҳои гуногуни пешвоёни қабилаву ҷамоат вуҷуд доштанд: Пешвогӣ Пешвоён дар сари давлатҳо аз замонҳои қадим маълуманд. Роҳбарии давлатию ҳизбӣ махсусан баъд аз Ҷанги Якуми Ҷахон дар давлатҳои авторитарию тоталитарии дорои идеология ва созмонҳои сиёсиашон гуногун - пеш аз ҳама дар мамлакатҳои сотсиалистӣ ва фашистиӣ (калимаҳои Фюрер, Дуче, Каудилйо маънои "пешво") инкишоф ёфт. Дар адабиёти сиёсӣ ва бадеӣ "Пешвоёни марксизм", "Пешвоёни натсизм", "Пешвоёни сотсиал-демократия", "Пешвоёни демократия" ва монанди инҳо васеъ паҳн шудаанд. Аммо ин ибораҳо ба истилоҳоти илмӣ табдил наёфтанд. Дар ИҶШС дар солҳои 1920 ва 1930 истилоҳи пешвоён ба ҳама гуна мансабдорони баландпояи шӯравӣ (роҳбарони ҷумҳуриявӣ, аъзои КМ ҲК (болшевикон)) дахл дошт, аммо пас аз мавҷи репрессияҳои солҳои 1937-1938, истилоҳ танҳо дар солҳои 1919 ва 1950 истифода мешуд с, баъзан ба роҳбарони партияҳои бародарии коммунист"). Адабиёт.