ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Иморати Диръия

Аморати Диръия — аввалин давлати Саудӣ, ки соли 1744 аз ҷониби Муҳаммад ибни Абдулваҳҳоб ва Муҳаммад ибни Сауд таъсис ёфтааст. Таърих Дар нимаи аввали асри 18 воизи мусулмон Муҳаммад ибни Абдулваҳҳоб дар қаламрави нимҷазираи Араб амал мекард. Бо дастгирии амири Айяно Усмон ибни Ҳаммад ӯ ва тарафдоронаш ба нобуд кардани ҷойҳои гуногуни муқаддас шурӯъ карданд. Ин ба он оварда расонд, ки мақомот Ибни Абдулваҳҳобро аз Айяно ихроҷ карданд ва соли 1744 ӯ дар Ад-Диръия маскан гирифт. Бо амири маҳаллӣ Муҳаммад ибни ал-Сауд робитаи наздик барқарор карда, ӯ ва пайравонаш ба воҳаҳои наздик сафар карданро сар карданд. Мавъизаҳои Ибни Абдулваҳҳоб ҳамчун асоси идеологии ҳаракати арабҳо бар зидди ҳукмронии Имперотурии Усмонӣ буданд 1. Соли 1765 Муҳаммад ибни Сауд вафот кард ва ба ҷои ӯ Абдулазиз таъйин шуд. Абдулазиз на танҳо вориси тахт, балки имоми ваҳҳобиёни мусалмон буда, тавонист Аморати Диръияро ба як давлати қавӣ табдил диҳад. Дар соли 1773 Риёз ро забт карда, саудиён тамоми маркази Наҷдро мутеъ карданд 1. То замони даргузашти Муҳаммад ибни Абдулваҳҳоб дар соли 1792, Аморати Диръия нуфузи худро ба Арабистони Шарқӣ паҳн кард. Дар қаламравҳои ишғолшуда ваҳҳобиён зиёратгоҳҳои мухталиферо, ки аҳолӣ, аз ҷумла шиъаҳо эҳтиром мекарданд, шикастанд. Ин давра инчунин муқовимати дириъён ва шарифони Макка дар Арабистони Ғарбиро дар бар мегирад Ҳукуматдорони Имперотурии Усмонӣ аз рушди муваффақияти саудиён тарсида, алайҳи онҳо нерӯҳои низомӣ фиристоданд. Аммо, нерӯҳои нокоми Усмонӣ маҷбур шуданд, ки ақибнишинӣ кунанд. Бо истифода аз он, ки Имперотурии Усмонӣ суст гардид, ва он метавонад вазъиятро дар вилоятҳои худ назорат натавонад кунал, диръиҳо забти Ироқ карданд, ва дар с. 1802 муқаддасоти шиъаҳоро дар Карбала шикастанд. Соли дигар саудиҳо Маккаро гирифтанд, аммо натавонистанд Ҷидда ва Мадинаро бигиранд. Дар ҳамон сол амири даръӣ Абдулазиз дар натиҷаи як тавтеа фавтид ва ба ҷои ӯ писараш Сауд омад, ки соли 1805 Мадина ва қариб тамоми Ҳиҷозро забт намуд 1. Аз соли 1805 то 1810, саудиҳо ҳамла ба Ироқ ва Сурияро идома доданд. Аммо то соли 1811 ба онҳо Муҳаммад Алӣ, вассали мисри Султони Усмонӣ Маҳмуди мухолифат мекард. Артиши Муҳаммад Алӣ бо сарварии Тусун соли 1813 Ҳиҷозро аз диръиҳо баргардонд. Шӯрише, ки дар Уммон оғоз шуд, ваҳҳобиёнро маҷбур сохт, ки аз ин минтақа ақиб раванд 1. Сауд дар соли 1814 вафот кард. Ба ҷои ӯ писараш Абдуллоҳ ибни Сауд омад. Дар ин лаҳза, саудиҳо назорати Ҳиҷоз, Уммон, Баҳрайн ва қисматҳои Тихамаро аз даст доданд. Дар соли 1817 яке аз паси дигаре шикаст хӯрда, саудиҳо назорати марказии Наҷдро аз даст доданд ва соли дигар, охирин қалъаи саудиён, шаҳри Ад-Диръия, фурӯ рехт. Бисёре аз саудиён кушта шуданд ва Ад-Диръия ба хок яксон карда шуд. Амир Абдуллоҳ ибни Сауд ба Истанбул фиристода шуд ва дар он ҷо сари ӯро буриданд. Бо вуҷуди ин, аллакай дар соли 1821, як хеши амири қатлшудаи Туркӣ ибни Абдуллоҳ бар зидди усмонӣ исён бардошта, шаҳри Риёзро пойтахти нав интихоб кард. Соли 1824 Давлати дуюми Саудӣ таъсис дода шуд 1. Манбаъ.
Амориҳо

Амориҳо, аморийҳо, амурруҳо — қабилаҳои қадими сомиҳои Арабистон; дар ҳудуди биёбони васеи Сурия бодиянишин буданд. Таърих Дар охири ҳазорсолаи 3 то м. бо оламиҳо (дар ҳамон замон сокинони Хузистон, дар ҷанубу ғарби Эрон) давлати Урро (сулолаи) аз байн бурда, тақрибан соли 1894 то м. салтанати Бобулистони қадимро барпо намуданд. Дар Байнаннаҳрайн сокин шуда, асрҳои 18–17 то м. бо аҳолии маҳаллӣ омезиш ёфтанд. Аммо аморищо дар Сурия дар асрҳои 15–14 то м. (дар Фаластин – то садаҳои 12–10, то омезиш бо яҳудиён) ҳам зиндагӣ мекарданд. Дар ҳазорсолаи 1 то м. Сурияро Амурру меномиданд.
Амортизатор

Амортизатор (аз — суст кардан, нарм кардан) — асбоб барои суст ва сабук кардани таъсири зарба дар мошину иншоот, ки бо мақсади аз ларза ва гаронборӣ ҳифз намудан истифода мешавад. Амортизатор энергияи механикиро ба энергияи гармӣ табдил медиҳад. Амортизаторҳо механикӣ (рессораҳо, торисонҳо, буферҳо, қисмҳои резинӣ), гидравликӣ (пуржинаҳои гидравликӣ) ва пневматикӣ (пружинаҳои пневматикӣ) мешаванд, ки сохти онҳо мувофиқан ба хосияти чандирии ҷисмҳои сахт, моеъ ва газҳо асос ёфтааст. Амортизатор нишасти нарми аппаратҳои париш, ҳаракати кори автомобил, локомотив ва ғайраро таъмин мекунад. Дар техникаи ҳозиразамон амортизаторҳо ҳар ҷо дар ин ё он намуд: дар пояҳои капот, сарпӯши бағоҷдон, қисмҳои идора (ҳатто дар мототсиклҳо), муҳаррик ва овезаҳои шассӣ истифода мешаванд.
Амосово (ноҳияи Бабаев, Вологда)

Амосово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Бабаев, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Амосово (ноҳияи Меленков)

Амосово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Меленков, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Амосия

Амосия — шаҳр ва ноҳия дар шимоли Туркия, маркази вилояти Амосия. Аҳолии шаҳр - 82 нафар ҳазор нафар. Амосия дар водии дарёи Йешилмак ҷойгир аст; ин ба иқлими нармтари он вобаста аст. Дар наздикии Амосия парвариши себ васеъ ба роҳ монда шуд. Таърих Аз соли 281 пеш аз милод то 183 пеш аз милод Амосия - пойтахти салтанати Понт (юнонӣ) буд. Соли 63 пеш аз милод шаҳр ва салтанатро Рум забт кард. Пас аз тақсимоти империяи Рум аз ҷониби император Диоклетиан, шаҳр ба империяи Рум (Византия)-и Шарқӣ табдил ёфт. Дар ин вақт аксарияти аҳолии шаҳр юнониҳо буданд. Даврони Салҷуқиён Пас аз шикасти артиши Византия дар Манзикерт дар соли 1071, Осиёи Хурд, ки дар давоми 7 аср дар Византия ҷойгир буд, тадриҷан хусусияти масеҳӣ ва юнонии худро гум мекунад. Раванди исломсозӣ ва туркигароии Осиёи Хурд оғоз меёбад. Туркҳо ба зудӣ ба нимҷазира ворид шуданд ва дар соли 1075 амири Туркия Данишманд Амосияро забт кард ва онро пойтахти давлати худ намуд, ки дар Осиёи Хурд зиёда аз 100 сол вуҷуд дошт 1. Султони Салтанати Икона Килич-Арслони шаҳрро забт кард ва онро ба давлати худ илова намуд. Шаҳр ба маркази фарҳанги исломӣ табдил ёфт. Мактабҳо, масҷидҳо ва дигар меъмории ин давра то имрӯз боқӣ мондаанд. Давра ба давра, Амосия аз дасти туркҳо ба дасти Византия дар садаи дар ҷангҳои Византия ва сулолаи Икония мегузашт. Ниҳоят, шаҳр танҳо дар ибтидои садаи пурра тобеи туркон шуд. Даврони Усмонӣ Дар охири асри, шаҳр аз ҷониби султон Усмон Баязиди забт карда шуд. Амосия ба як шаҳри муҳим табдил меёбад; фарзандони Султон дар ин ҷо таълим мегиранд. Аҳолии Амосия дар замони ҳукмронии усмонӣ аз аксари шаҳрҳои дигари Имперотурии Усмонӣ хеле фарқ дошт: барои таълим додани султони оянда, бояд ӯро бо аксари халқҳои кишвар шинос кард. Ҳар як халқи Имперотурии Усмонӣ дар Амосия дар деҳаҳои мушаххас - деҳаи понтӣ (юнонӣ), деҳаи арманӣ, деҳаи босниягӣ, деҳаи деҳаи курдӣ ва ғайраҳо намояндагӣ мекард. Дар соли 1854 дар Амосия ва деҳаҳои гирду атрофи он 105,000 нафар зиндагӣ мекарданд, ки 53,400 (51%) арманиҳо ва 16,000 (15%) юнониҳо буданд. Дар солҳои 1894-1997 дар Амосия қатли арманиҳо сурат гирифт, ки дар натиҷа ҳазорҳо нафар кушта шуданд. Соли 1912 дар шаҳр ва ноҳия аҳолли зерин зиндагӣ мекарданд: Туркҳо - 48 000 нафар Арманиҳо - 12 640 нафар Юнониҳо - 3 038 нафар 2. Моҳи майи 1915 садҳо муаллимон, табибон ва рӯҳониёни арманӣ ва юнонӣ аз ҷониби мақомоти Туркия боздошт ва ба қатл расонида шуданд. Ба туфайли забт кардани шаҳри Ҳалаб (моҳи майи 1918) аз ҷониби қувваҳои англисӣ- 1500 арманиҳо аз шаҳр муҳоҷират намуданд. То моҳи августи соли 1919, аз ҳисоби бозгаштаҳо шумораи арманиҳо дар Амосия ба 650 нафар расид. Шӯрои миллии маъмурӣ таъсис дода шуд, ки то соли 1923 ба бозгашти гурезаҳо ба ватани худ мусоидат кард. Бо вуҷуди ин, сиёсати зидди армянии ҳукумати М. Камол бисёре аз онҳоро маҷбур кард, ки ба Аврупо ва кишварҳои араб муҳоҷират кунанд. Дар давраи Ҷанги Якуми Ҷаҳонӣ бисёр амосиёни арманӣ ба сафи Ҳаракати ихтиёриёни Арманистон ва легионҳои Арманистон ҳамроҳ шуданд. Пайвандҳо.
Амосово (ноҳияи Белозер, Вологда)

Амосово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Белозер, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Амосовская (ноҳияи Онежск)

Амосовская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Онежск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Амосово (ноҳияи Приморск)

Амосово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Амосово (ноҳияи Холмогор)

Амосово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Ампер

Ампер — воҳиди қувваи ҷараёни электрикӣ дар Системаи байналхалқии воҳидҳо (СИ). Бо А ишорат мешавад. Ба шарафи физики франсавӣ Андре Ампер гузошта шудааст. Ампер қувваи ҷараёни доимиест, ки аз ду ноқили рости мувозии буриши мудаввараш хурд, ки дар вакуум аз якдигар дар масофаи 1 м воқеъгардида, ҷорӣ мешавад ва дар байни онҳо ба ҳар 1 м дарозӣ қувваи 210–7Н ба вуҷуд меоварад. Қимати мутлақи ампер дар Системаи воҳидҳои электростатистикии мутлақ (СГСЭ) ба 3109 ва дар Системаи воҳидҳои электромагнитии мутлақ (СГСМ) ба 0,1 воҳиди ҷараён баробар мебошад.
Амочаевский (ноҳияи Новоаннин, Волгоград)

Амочаевский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Новоаннин, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Ампер-соат

Ампер-соат — воҳиди ғайрисистемавии миқдори электрик; Ампер-соат ба миқдори электрике, ки аз буриши арзии ноқил дар 1 соат ҳангоми 1 А будани қувваи ҷараён мегузарад, баробар аст. Бо Ампер-соат ишорат мешавад. 1 Ампер-соат3600 Кл. Одатан, барои ифода кардани заряди аккумуляторҳо истифода мешавад.
Ампелография

Ампелография (аз юн. — ангур ва — менависам) — илмест оид ба намуд ва навъҳои ангур. Ампелография қонунияти тағйирпазирии навъҳои ангурро дар натиҷаи таъсироти муҳит ва инсон меомӯзад. Истилоҳ Истилоҳи ампелографияро бори аввал табиатшиноси полшавӣ Ф. Я. Сакс истифода бурдааст (1661; аз ин ҷост, ки ӯро асосгузори ампелография мешуморанд). Ампелографияи умумӣ ва ҷузъӣ Ампелография умумӣ ва ҷузъӣ мешавад. Ампелографияи умумӣ систематика, таснифот ва пайдоиши навъҳои ангур, инчунин методикаи тадқиқоти ампелографӣ ва ампелографияи қиёсиро дар бар мегирад. Мавзӯи омӯзиши ампелографияи ҷузъӣ навъҳои ҷудогонаи ток, тавсифи ботаникӣ, агробиологӣ ва хоҷагию технологии он мебошад. Соли 1878 дар Вена Комиссияи байналхалқии ампелографӣ таъсис ёфт, ки тарзи ягонаи баҳодиҳиро ба навъҳои ангур тасдиқ намуд. Ампелография барои муайян намудани навъҳои ангури тамоми ноҳияҳои токдорӣ ва номи илмии онҳо (синоним ва омонимҳо), ҳалли масоили ба шароити нав мутобиқ гардондани навъҳо ва махсусгардонии токдорӣ, ривоҷи токпарварӣ дар ноҳияҳои нав, интихоб ва истифодаи навъҳо ҳангоми селексия, риоя намудан ба қоидаҳои агротехникӣ дар асоси хусусиятҳои биологии навъҳо имкон медиҳад. Инкишофи ампелографияро ба 3 давр ҷудо мекунанд: тавсифи морфологии навъҳои ҳар ноҳия; ҷамъоварии навъҳо, ки тавсифи морфологии навъҳои ангури ноҳияҳои гуногунро низ дар бар мегирад; тавсифи навъҳои ҷамъоварда ё хоҷагиҳои ҷудогона дар маҳали парвариш. Тадқиқоти ампелографӣ дар санҷишгоҳҳои ампелографӣ, қитъаҳои навъсанҷии давлатӣ ва токзори истеҳсолӣ (токи худрӯйро дар маҳали сабзиш) сурат мегирад. Натиҷаи тадқиқот дар каталогҳои даврӣ ва асарҳои барҷаста таҳти унвони "Ампелография" нашр мешавад. Ампелография дар Иттҳоди Шӯравӣ Дар собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ асари 10-ҷилдаи "Ампелография СССР" нашр гардида буд, ки 1500 навъи маҳаллию 1300 хели ғайримаҳаллии токро дар бар гирифтааст. Ба "Ампелография СССР" 119 навъи ангури маҳаллии Тоҷикистон ворид шудааст. Дар натиҷаи омӯзиши муттасили ампелографӣ навъҳои беҳтарини ангур муайян ва дар селексия истифода мегарданд. Парвариши ток, такмили навъҳои нави ангур, баланд бардоштани ҳосил ва беҳтар гардондани сифати маҳсулот, дарёфти воситаҳои нави мубориза бо ҳашароти зараррасон ва касалиҳо аз ҷумлаи пажӯҳишҳои илмии мутахассисони Институти боғпарварию сабзавоткорӣ ва кафедраи боғдории ДАТ мебошанд.
Ампер ба вебер

Ампер ба вебер — воҳиди пешинаи муқовимати магнитӣ дар Системаи байналхалқии воҳидҳо (СИ), ишораташ АВб, ҳоло Генри дар дараҷаи яки манфӣ (Гн–1). Ампер ба вебер ба муқовимати занҷири магнитие баробар аст, ки дар он сели магнитии 1Вб ҳангоми ба 1А баробар будани қувваи магнитҳаракатдиҳанда ба вуҷуд оварда мешавад. 1 АВб 10–9 воҳиди СГСМ.
Ампер ба метр

Ампер ба метр — воҳиди зичии хаттии ҷараёни электрикӣ ва шадидияти майдони магнитӣ дар Системаи байналхалқии воҳидҳо, ишораташ Ам. А. м. ба шадидияти майдони магнитии дар маркази соленоиди дарози -печадор баамаломада ба ҳар як метри дарозӣ, ки аз он қувваи ҷараёни А мегузарад, баробар аст. 1 Ам1,2610–2 Э) воҳиди магнитнокшавӣ дар системаи СИ. А. м. ба магнитнокшавии моддае, ки дар он моддаи ҳаҷмаш 1 м3 лаҳзаи магнитии 1 А м2 -ро дорад, баробар мебошад. 1 Ам 10–3 дин (смГс).
Ампелотерапия

Ампелотерапия, ангуршифоӣ — бо мақсади табобати бемориҳои гуногун истифода бурдани ангури тару тоза ва афшураи он. Ампелотерапия яке аз усулҳои парҳезшифоӣ буда, бо маслиҳату таъйиноти духтур ва якҷоя бо дорушифоӣ ба ҷо оварда мешавад. Хосиятҳои шифобахшӣ ва парҳезии ангур аз замонҳои қадим маълум аст. Дар ин бора Буқрот, Плиний, Абубакри Розӣ, Абуалии Сино ва дигар олимону донишмандон ақидаҳои ҷолиб баён кардаанд. Дар "Махзану-л-адвия" ном асари Муҳаммад Ҳусейни Оқилӣ омадааст, ки Дар таркиби ангур глюкоза, фруктоза, кислотаҳои себ, силикат, оксалат, салитсилат, ҷавҳари лиму, моддаҳои минералӣ, микроэлементҳо, витаминҳои С, В, провитамини А, сили музмини шуш, харобии силсилаи асабҳо, инчунин ба сифати давои муқаввӣ (ҳангоми маризии бардавом) таъйин карда мешавад. Дар мавриди ампелотерапия аз истеъмоли меваҳои дигар ҳатталимкон худдорӣ кардан лозим; истеъмоли сабзавот, шир, ғизоҳои серравған ва шӯр, квас, оби минералӣ, шароб низ ҷоиз нест. Миқдори ангур ва афшураи он, инчунин давомоти табобат ба таври фардӣ таъйин карда мешавад. Ампелотерапия дар мавриди бемориҳои диабети қанд, фарбеҳӣ, захми меъда, энтерит ва энтероколит, плеврити шадид, стоматит, гингивит, глоссит, сили шадид ва ғ. зарар дорад. Хосияти шифобахшии мавизи ангур низ аз қадимулайём маълум мебошад. Дар таркиби мавиз то 73% қанд ва ба миқдори зиёд намакҳои калий мавҷуданд. Барг ва навдаҳои тарраки ток низ хосияти табобатӣ доранд. Доруи натуроза, ки аз ангур истеҳсол карда мешавад, барои муолиҷаи хунравии шадид, коллапс, садма (шок) истифода мегардад.
Жан-Жак Ампер

Жан-Жак Ампер (- август 1800 (1800-08-12), Лион — 27 марти 1864, По) — филолог, адабиётшиноси франсавӣ, узви Академияи Фаронса. Зиндагинома Писари физик ва математики маъруф Андре-Мари Ампер. Донандаи якчанд забони дунё. Асарҳои ӯ "Таърихи адабиёти Франсия то қарни " ва ғ. байни мутахассисони адабиёти асрҳои миёнаи Аврупо маъруфанд. Жан-Жак Ампер донандаи хуби ҳамосаҳои қаҳрамонии адабиёти Шарқу Ғарб буд. Оид ба тамаддуни халқҳои Машриқзамин рисолаҳо дорад, ки дар китоби "Илм ва адабиёт дар Шарқ" фароҳам омадаанд. Тарҷумаи "Шоҳнома" Дар рисолае оид ба нашри ҷилдҳои аввали тарҷумаи франсавии "Шоҳнома", ки шарқшиноси франсавӣ Жул Мол анҷом дода буд, баҳс оростааст. Жан-Жак Ампер ба "Шоҳнома" аз дидгоҳи эстетикаи романтизм баҳо додааст. Дар адабиётшиносии франсавӣ Жан-Жак Ампер нахустин касест, ки ғояи муборизаи некӣ ва бадиро дар "Шоҳнома" пай бурда, гуфтааст, ки "муборизаи байни некию бадӣ, ки асоси теологияи Зардушт аст, асоси достони Фирдавсиро ташкил медиҳад". Дар адабиёти ҷаҳон достонҳои ҳамосӣ бисёранд, вале ба гуфтаи Жан-Жак Ампер "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ "беҳтарин достони миллист". Дар бобҳои дигари рисолааш Жан-Жак Ампер "Шоҳнома"-ро бо ҳамосаҳои дигари адабиёти ҷаҳон муқоиса кардааст. Асари Жан-Жак Ампер оид ба "Шоҳнома" ба забонҳои кишварҳои Аврупо, аз ҷумла русӣ тарҷума шудааст. Дар рисолае оид ба нашри ҷилдҳои аввали тарҷумаи франсавии "Шоҳнома", ки шарқшиноси франсавӣ Жул Мол анҷом дода буд, баҳс оростааст. Жан-Жак Ампер ба "Шоҳнома" аз дидгоҳи эстетикаи романтизм баҳо додааст. Дар адабиётшиносии франсавӣ Жан-Жак Ампер нахустин касест, ки ғояи муборизаи некӣ ва бадиро дар "Шоҳнома" пай бурда, гуфтааст, ки "муборизаи байни некию бадӣ, ки асоси теологияи Зардушт аст, асоси достони Фирдавсиро ташкил медиҳад". Дар адабиёти ҷаҳон достонҳои ҳамосӣ бисёранд, вале ба гуфтаи Жан-Жак Ампер "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ "беҳтарин достони миллист". Дар бобҳои дигари рисолааш Жан-Жак Ампер "Шоҳнома"-ро бо ҳамосаҳои дигари адабиёти ҷаҳон муқоиса кардааст. Асари Жан-Жак Ампер оид ба "Шоҳнома" ба забонҳои кишварҳои Аврупо, аз ҷумла русӣ тарҷума шудааст. Осор.
Амплитудаи лаппиш

Амплитудаи лаппиш — қимати максималии кӯчиш ё тағйирёбии бузургӣ аз қимати мувозинат ҳангоми ҳаракати лаппанда ё мавҷӣ. Ба ибораи дигар амплитудаи лаппиш модули тамоюли максималии ҷисм аз ҳолати мувозинатӣ мебошад. Мас., амплитудаи лаппиш дар лаппиши механикии ҷисм (вибратсия) барои мавҷҳои тор ё пружина масофаро ифода намуда, бо воҳиди дарозӣ чен карда мешавад; амплитудаи лаппиш барои мавҷҳои садо ба амплитудаи лаппиши фишори ҳаво дар мавҷ вобаста буда, логарифми он бо детсибел (дБ) чен карда мешавад. Амплитудаи лаппиш барои афканиши электромагнитӣ ба бузургии майдонҳои электрикӣ ва магнитӣ мутаносиб аст.
Андре-Мари Ампер

Андре-Мари Ампер (- январи 1775 4 — 10 июни 1836) — физикдон, риёзидон ва табиатшиноси бузурги яке аз асосгузорони электродинамика, узви Академияи илмҳои Париж. Зиндагинома Ампер дар шаҳри Лион ба дунё омадааст. Баъди вафоти падараш соли 1793, ӯ аввал ҳамчун репититори матаби политехникии Париж, баъд дар кафедраи физикаи Бурге буд ва соли 1805 дар кафедраи математикаи мактаби политехникии Париж ба кор даромад. Соли 1814 вай аъзои Академияи илмҳо интихоб шуд, ва соли 1824 соҳиби унвони профессори физикаи таҷрибавии Коллеҷ де Франс мегардад. Ампер 10 июни соли 1836 дар шаҳри Марсел аз олам чашм пӯшид. Тадқиқот Тадқиқоти Ампер дар соҳаи математика ва назарияи эҳтимолият, татбиқи ҳисоби вариатсионӣ дар механика ва таҳлили математикӣ оид аст. Ампер соли 1820 қонуни таъсири мутақобилаи механикии ҷараёнҳо, қоидаи бо таъсири ҷараён самти худро дигар кардани ақрабаки магнитиро кашф намуд (ниг. Қоидаи Ампер) ва бори аввал назарияи магнетизмро пешниҳод кард. Дар соҳаи таъсири магнит ва ҷараёни электрикӣ асбобҳои бисёр ихтироъ карда, таҷрибаҳо гузарондааст. Худи ҳамон сол қонуни таъсири мутақобилаи ҷараёнҳои электрикиро ошкор намуд, назарияи магнетизмро вусъат дод. Соли 1822 Ампер падидаи магнитии ғалтаки ҷараёндор (соленоид)-ро ошкор кард. Пас аз тадқиқоти Ампер магнетизм қисми электродинамика гардид. Ампер назарияи электродинамикаро дар асарҳои "Назарияи ҳодисаҳои электродинамикие, ки комилан аз таҷриба бармеояд" ва "Назарияи ҳодисаҳои электродинамикӣ" баён карда, дар "Таҷрибаи фалсафии илмҳо" ном асараш илмҳои замонаашро хеле моҳирона тасниф намудааст. Ихтироъот Ампер ихтироъкори коммутатор, телеграфи электромагнитӣ, муаллифи истилоҳҳои кинематика ва кибернетика мебошад. Дар соҳаи ботаника, химия ва фалсафа низ тадқиқот бурдааст. Яке аз бузургиҳои асосии электрикӣ – воҳиди қувваи ҷараён (Ампер) ва асбоби онро ченкунанда – амперметр ба шарафи Ампер номида шудаанд.
Амперметр

Амперметр — асбобест барои чен кардани қувваи ҷараён дар занҷири электрикӣ. Вобаста ба доираи қиматҳои қувваи ҷараён шкалаи амперметрро ба килоампер, миллиампер ва микроампер тақсим мекунанд. Амперметрҳои худнавис низ мавҷуданд (ниг. Асбоби ченкунандаи худнавис). Амперметр дар занҷири электрикӣ пай дар пай пайваст карда мешавад; барои васеъ шудани ҳадди ченкунӣ амперметрро бо шунт ё ба воситаи трансформатор мепайванданд. Аз таъсири қувваи ҷараён ақрабаки асбоб ба ин ё он кунҷ майл мекунад. Мувофиқи принсипи кор амперметрҳои системаи магнитоэлектрикӣ, электромагнитӣ, электродинамикӣ, ферродинамикӣ, ҳароратӣ ва ғ. мавҷуданд.
Амр (барномасозӣ)

Амр — дар барномасозӣ, фармоиш ба барномаи комютерӣ, ки дар шакли ду рамз (бо ёрии 0 ва 1) навишта мешавад. Ҳар як амр ду ташкилкунанда дорад: рамзи амалиёт ва нишондиҳандамр Рамзи амалиёт ба тавассути протсессор иҷро кардани кадом амрро муайян мекунад. Нишондиҳанда дар кадом қисми хотира маҳфуз доштани маълумоти амалиётӣ ва дар куҷо ҷойгир кардани натиҷаи амалиётро нишон медиҳад. Ҳоло барномасозҳо ҳангоми тарҳрезии барнома бевосита аз рамзҳои мошинӣ истифода намебаранд, зеро барномаҳои тафсирӣ сарфи назар аз забони барномасозӣ онро ба таври автоматӣ ба забони мошинӣ мегардонанд. Дар компютер Дар компютер, фармоиши рамзии махсус ба протсессор барои иҷро кардани ягон амал. Мураккабии амри компютерӣ аз сохтори протсессори он вобаста аст. Системаи амрҳои ҳисобмошинҳои мушаххас рамзи мошиниро ташкил медиҳад. Ҳар як намуди протсессор маҷмӯи амрҳои худро дорад, ҳарчанд дар аксар протсессорҳо ин маҷмӯи амрҳо ба ҳам мутобиқанд. Агар протсессори А пурра рамзи протсессори В-ро "фаҳмад" дар масофаи муайян иҷро мешавад, яъне он вазифаи тугмадонро иҷро мекунад; Ҳамчунин нигаред.
Амр ибни Банно

Амр ибни Банно — мусиқишинос ва хонандаи форс-тоҷики аҳди Сомониён, муаллифи "Китобу-л-мусиқӣ", "Китобу-л-мунтахаботи-л-ағонӣ".
Ампутатсия

Ампутатсия (- бурида дур кардан) — амали ҷарроҳист, ки қисми канории дасту пой ё аъзои иллатнок (мас., ғадуди шир, гарданаи бачадон ва ғайра)-ро мебуранд. Қисман ампутатсия кардани дасту пойро экзартикулятсия ва пурра ампутатсия кардани аъзоро экстирпатсия меноманд. Фақат дар сурате ампутатсия мекунанд, ки ягон узви бадан аз кор монад ё ки хавфе ба ҳаёти бемор оварад. Ампутатсияи дасту пой яке аз қадимтарин усулҳои ҷарроҳӣ мебошад. Тамоми зинаҳои он ҳанӯз ба духтурони Юнони Қадим, мас., Буқрот (асри 4 то м.) маълум буд. Ба ампутатсия духтурони Руми Бостон (асри 2) Села ва Архиген асос гузоштанд. Минбаъд тӯли садсолаҳо нишондодҳои ин олимон роҷеъ ба пешгирии хунравӣ фаромӯш гаштанд. Ҳамин тавр, ампутатсия фақат садаи, баъди аз ҷониби ҷарроҳи франсавӣ ампутатсия Паре дарёфтани усули бастани рагҳое, ки ҳангоми ампутатсия бурида мешаванд, имконпазир гашт. Тибби муосир барои роҳ надодан ба чирк гирифтани ҷароҳат чораҳои эътимоднок (тоза кардани ҷароҳат, истифодаи антибиотикҳо ва ғайра)-ро ба кор мебарад. Аз ин сабаб ҳатто дасту пой ё аъзои хеле сахт захмдоршударо низ бе ампутатсия сиҳат кардан мумкин аст. Ҳангоми ампутатсия ҳаминро ба назар мегиранд, ки қисми боқимондаи дасту пой барои протез кардан мувофиқ гардад.
Амр ибни Лайс

Амр ибни Лайси Саффорӣ — фармондеҳи сипоҳи Хуросон, дувумин амири силсилаи Саффориён ва бародари бунёнгузори сулола Яъқуби Лайс. Ҳукмронӣ Амр пас аз марги бародараш Яъқуби Лайс ҷонишини ӯ шуд. Вай барои қувват ёфтани давлати Саффориён, бар хилофи бародараш Яъқуби Лайс, саъй кард бо халифаи аббосӣ Мӯътамид иртиботи хубе дошта бошад. Ба ин манзур ба ӯ тобеъ шуд. Халифа аз ин иқдоми Амри Лайс хушҳол шуд ва ҳокимии Кирмон, Исфаҳон, Табаристону Систон ва ҳатто Ироқи Аҷамро ба ӯ дод. Амр уҳдадор шуд, ки ҳар сол ба халифа 20 ҳазор дирҳам хироҷ супорад. Амр дар ин солҳо бо шӯришҳои дохилӣ мувоҷеҳ шуд. Дар ин давра амир Исмоили Сомонӣ — волии Бухоро Хоразмро ба тасарруфи худ даровард ва асоси воқеии давлати сомониёнро бино гузошт. Сипоҳи Амр аз Исмоили Сомонӣ шикаст хӯрд ва худ низ асир гардид. Аммо амир Исмоил бо ӯ ба нармӣ бархӯрд кард ва ӯро ба Самарқанд фиристод. Мӯътазиди аббосӣ аз ин огоҳ шуда тақозои ирсоли Амрро кард. Амр бо амри халифа муддате дар Бағдод зиндонӣ буд. Кишвари Хуросон ба ҳайати давлати Сомониён ҳамроҳ гардид 2. Пас аз қатли Амр давлати Саффориён дигар он қудрати собиқро наёфт.
Амрдод

Амрдод — номи фаришта ва номи моҳи панҷуми солшумории зардуштӣ, ки мувофиқи солшумории милодӣ аз 23 июл то 22 августро фаро мегирад. Фариштаи Амрдод сифати бемаргӣ, ҷовидонии Аҳура Маздо мебошад ва ба мардумон пиндору гуфтору кирдори нек меоварад. Он дар олами моддӣ нигаҳбони олами наботот ва ҳуми сафед мебошад. Ба бовари ориёиҳо касоне, ки дар моҳи Амрдод таваллуд мешаванд, фариштаи Амрдод сарпарасти онҳост. Ин афрод умри дароз дида хушбахтанд ва ба мурод мерасанд.