ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абдурраҳмон Воҳид

1 - (31 май 2000) Абдураҳмон Ваҳид (сентябри 1940, Ҷомбанг, Яваи Шарқӣ, Ҳиндустони Шарқии Голландия — 30 декабри 2009, Ҷакарта, Индонезия) — президенти Индонезия. Зиндагинома Абдураҳмон Ваҳид мактабро дар Ҷакарта хатм кард, дар донишгоҳи ал-Азҳар (Қоҳира, 19641966) таҳсил кард, донишгоҳи Бағдодро хатм кард. Декани факултети теологии донишгоҳи Ҳошим Ашари буд, Соли 1971 ба ватан баргашт. Вай касби худро ҳамчун журналист ва омӯзгор дар муассисаҳои таълимии мусулмонӣ оғоз кард. директори мактаби динӣ дар Ҷомбанг. Дар солҳои 1972-1974 декани факултети теологияи Донишгоҳи Ҳошим Ашари. Дар солҳои 1974-1979 директори мактаби динӣ дар Ҷомбанг. Дар солҳои 1975-1992 бо маҷаллаи Темпо ҳамкорӣ карда, дар саҳифаҳои он зиёда аз 100 мақола нашр кардааст. Аз соли 1978 котиби якум ва аз соли 1984 раиси Наҳдат ул-Улама, бузургтарин ҳизби буржуазии мусулмонии Индонезия. Дар аввали солҳои 1990-ум муносибати ӯ бо президент Сухарто ба таври назаррас бад шуд. Соли 1994, сарфи назар аз муқовимати Сухарто, Ӯ дубора раиси Наҳдат ул-Улама интихоб шуд. Пас аз бӯҳрони молиявии соли 1997, Сухарто назорати вазъи кишварро аз даст дод, ки боиси истеъфои ӯ дар соли 1998 шуд. Худи ҳамон сол А. Ваҳид Ҳизби исломии бедории миллиро таъсис дод ва роҳбарӣ кард. Абдураҳмон Ваҳид соли 1999 президенти Индонезия интихоб шуд. Дар ин вазифа, ӯ натавонист вазъи иқтисодиро ба самти беҳтар тағйир диҳад, ӯ танҳо гурӯҳҳои гуногуни сиесӣ ва динӣ, аз ҷумла низомиёни баландпояро бар зидди худ барқарор кард. Парлумони Индонезия якдилона барои импичменти президент Ваҳид овоз дод, кӯшиши ӯ барои дар қудрат мондан аз ҷониби аҳолии кишвар дастгирӣ наёфт. Абдураҳмон Ваҳид 30 декабри соли 2009 аз сабаби мушкилоти марбут ба бемориҳои гурда, бемориҳои дил ва диабети қанд вафот кард.
Абдурраҳмон ибни Муҳммад Довуди Бушанҷӣ

Абдурраҳмон ибни Муҳммад Довуди Бушанҷӣ (984, Бушанҷ — 1075, ҳамон ҷо) — адиб, фақеҳ, муҳаддис ва аз бузургони машоихи Хуросон, устоди Абулқосими Зӯзанӣ.
Абдурраҳмон ибни Мулҷам

Абдурраҳмон ибни Амр ибни Мулҷами Муродӣ — қотили Алӣ ибни Абитолиб. Зиндагинома Ибни Мулҷам аз пайравони Алӣ буд, вале пас аз воқеаи ҳакамият дар ҷанги Сиффин ба хавориҷ пайваст. Тибқи ривояти машҳур, Ибни Мулҷам бо ду тани дигар аз хавориҷ баъди адои ҳаҷ дар Макка гирд омада, Алӣ ибни Абитолиб, Муовия ибни Абисуфён ва Амр ибни Осро сарони фитна хонданд ва нақшаи қатли онҳоро кашида, дар ин бора бо якдигар аҳд бастанд. Ибни Мулҷам куштани Алӣ ва он ду тани дигар куштани Муовия ва Амр ибни Осро ба уҳда гирифтанд. Ибни Мулҷам ба Куфа омад ва дар масҷид ҷой гирифт. Субҳи 19-уми рамазони соли 661 ҳангоми субҳ дар саффи аввали намозгузорон ва дар пушти имом истод. Вақте Алӣ барои намози субҳ ният кард, Ибни Мулҷам бо хитоби "Эй Алӣ! Ҳукм мар Худойрост, на туро!" бар пушташ бо шамшер зарба зад. Пас аз он намозгузорон ӯро дастгир карданд. Алӣ баъди се рӯз шаби 21-уми рамазон фавтид. Ибни Мулҷам дар қисоси вай бо як зарбаи шамшер аз тарафи Ҳасан ибни Алӣ кушта шуд.
Абдурраҳмон Форис

Абдурраҳмон Форис — арбоби давлатӣ ва сиёсии Алҷазоир. Дар соли 1962 вай ба ҳайси президенти Шӯрои муваққатии Алҷазоир иҷрои вазифа намуд. Зиндагинома 30 январи соли 1911 дар шаҳри Амалу дар Алҷазоир таваллуд шудааст. Падару модари ӯ аз Қабилия буданд ва тарзи ҳаёти хоксорона доштанд. Абдурраҳмон Форис факултаи ҳуқуқшиносии Донишгоҳи Алҷазоирро хатм карда, ба ҳайси нотариус кор кардааст. Сипас ӯ дар Алҷазоири Фаронса дар вазифаҳои гуногуни давлатӣ кор кардааст. Пас аз сар шудани ҷанг барои истиқлоли Алҷазоир, Абдурраҳмон ба Фронти Миллии Озодкунӣ пайваст ва аз 3 июл то 20 сентябри соли 1962 ба ҳайси Президенти Шӯрои муваққатии иҷроияи Алҷазоир хидмат кард. 2 Пас аз пирӯзии Алҷазоир дар ҷанги истиқлол, Абдурраҳмон Форис бо сарвазири аввалини кишвар Аҳмад бин Белла вориди муноқиша шуд. Абдурраҳмон Форис аз вазифаи президенти Шӯрои муваққатии Алҷазоир барканор карда шуд. Дар моҳи июли соли 1964, ӯро дар канори ҷанубии Алҷазоир ба ҳабси хонагӣ равон карданд. Дар моҳи июни соли 1965, президент Аҳмад бин Белла ӯро афв намуд. Пас аз раҳоӣ, Абдурраҳмон Форис аз фаъолияти сиёсӣ истеъфо дод ва ба кори нотариус баргашт. Вай 13 майи соли 1991 дар Земмурӣ вафот кардааст.
Абдурраҳмон Ӯротеппаӣ

Абдурраҳмон Ӯротеппаӣ. Зиндагинома Дар гузари Чармгари ӯротеппа дар оилаи Муҳаммадбой ном шахси олиму фозил ба дунё омад. Баъди дар зодгоҳаш соҳиби маълумоти ибтидоӣ гардидан, барои такмили дониш ба мадрасаи Кӯкалтоши Бухоро меравад. Дар мадраса Абдурраҳмони ӯротеппаӣ дар баробари омӯзиши илмҳои замон навиштани хатҳои кӯфӣ, риқоъ, сулс, райҳон, насх ва настаълиқро ҳамроҳи шарикдарсу ҳамдиёраш Миряқуби хаттот машқ мекард. Сипас дар андак муддат Абдурраҳмони ӯротеппаӣ дар хаттотӣ шуҳрат ёфта, қитъаҳои ҷудогона ва асарҳои мукаммалро китобат менамуд. Хусусан, девони Мавлоно Шоҳмуҳаммад Саломатуллоҳи Кашфии Минавиро хеле зебову хоно китобат кардааст. Ин китоб дар китобхонаи шахсии Файзуллоев Б. маҳфуз аст.
Абдурраҳмон Сивор Даҳаб

Ҷоизаи байнулмилалии малик Файсал барои хидмат ба ислом Абдурраҳмон Сивор Даҳаб 1934 – 18 октябри 2018) – арбоби низомӣ ва сиёсии Судон, Президенти Судон (1985 – 1986), фелдмаршал. Зиндагинома Соли 1934 дар шаҳри Омдурман таваллуд шудааст, соли 1958 Академияи ҳарбии Судонро бо рутбаи лейтенанти калон хатм кардааст, дар курсҳои ҳарбӣ дар Британияи Кабир ва Урдун таҳсил кардааст, Академияи ҳарбии Ҷамол Абдулносирро дар Қоҳира (Миср) хатм кардааст. Вай дар қисматҳои гуногуни артиши Судон хидмат мекард, атташеи низомӣ дар Уганда буд. Аз соли 1976 дар ситоди генералии Қувваҳои Мусаллаҳи Халқии Ҷумҳурии Демократии Судон хидмат кардааст. Ӯ сардори штаби генералии артиши Судон дар назди президент Ҷаъфар Нимейрӣ буд 3. Моҳи марти соли 1985, пас аз сар задани ҷанги дуввуми шаҳрвандии Судон, генерал-полковник Абдураҳмон Сивар Даҳаб бо фармони президент вазири дифоъ ва сарфармондеҳи артиши Судон таъйин шуд. Соли 1985 дар вакти сафари Ҷаъфар Нимейрӣ ба ИМА гурӯҳи ҳарбӣ бо сардории Сивар Даҳаб табаддулоти давлатиро ба амал овард. 6 апрели соли 1985 Сивар Даҳаб аз номи фармондеҳи олии нерӯҳои мусаллаҳи халқӣ сарнагунии Нимейриро эълон кард ва 9 апрел Шӯрои низомии гузароии Судонро сарварӣ кард 4. Сарқонуни соли 1983 бекор карда шуд, ҳизби ҳокими иттиҳоди сотсиалистии Судон пароканда карда шуд ва президенти собиқ Нимейрӣ ба ғурбат рафт. Пас аз он Сивар Даҳаб раиси Шӯрои низомӣ шуд. Моҳи апрели соли 1986 дар Судон интихобот барпо гардид, ки баъд аз он ҳукумати нав бо сардории Содик Махдй аз ҳизби "Умма" ташкил карда шуд ва баъд аз он Сивар Даҳаб аз вазифаи президентӣ истеъфо дод. Соли 1987 раиси Созмони даъвати исломӣ шуд. То моҳи сентябри соли 2010 ӯ ин вазифаро ба ӯҳда дошт. Ӯ оиладор ва соҳиби панҷ фарзанд буд.
Абдурраҳмонбег

Абдурраҳмонбег (1856, Бухоро — 1916, ҳамон ҷо) — мусиқидон, таснифсоз, хонанда, навозанда ва оҳангсози тоҷик. Зиндагинома Зодгоҳаш Бухоро буда аслу насабаш аз Насаф аст. Санъати сарояндагӣ ва навозандагиро дар Бухоро аз худ намудааст. Зимни ҳамнишинӣ бо устодони "Шашмақом" Бобоҷалол Носирзода ва Бобоғиёс Абдулғанизода ба қатори беҳтарин хонандагону сарояндагони мақомҳои классикӣ расидааст. Абдурраҳмонбег муддате дар дарбори манғитиён (Абдулаҳад) мутриб буда, дере нагузашта хидмати дарборро тарк мекунад. Абдурраҳмонбег дар миёни аҳли санъати мусиқии Бухоро бо истеъдоди баланди сарояндагиву мутрибиаш ном бароварда, дар тартибу тадвини матни "Шашмақом" ва қисмҳои созию овозии он саҳм гузоштааст. Таълифот Бо саъйи ӯ чандин манзумаи мақомҳо ("Рисолаи Шашмақом", "Рисола дар шаш мақом", "Рисолаи шашмақоми мусиқӣ") таълиф гардидаанд. Абдураҳмонбег ба қисматҳои таронавии мақоми "Наво"-и "Шашмақом" аз ҷиҳати матн ва сабки иҷроиш тағйирот даровардааст. Абдураҳмонбег инчунин танбӯрнавоз ва оҳангсози соҳибзавқ буда, дар мизони таронаву навоҳои халқӣ бо таъсири мақомҳои классикӣ асарҳои шаклан мураккаб эҷод намудааст. "Абдурраҳмонбегӣ" аз ҷумлаи таснифоти машҳури ӯст.
Абдурраҳмон Юсуфӣ

– Абдурраҳмон Юсуфӣ (8 марти 1924, Танҷер, Марокаш – 29 майи соли 2020, Касабланка, Марокаш) — сиёсатмадор ва фаъоли ҳуқуқи башари Марокаш. 12-умин Сарвазири Марокаш Зиндагинома Абдурраҳмон Юсуфӣ дар Танҷер ба дунё омада, аз хурдӣ ба ақидаҳои сотсиалистӣ пойбанд буд. Дар синни 20-солагиаш худро ба ташкили синфи коргарӣ дар Касабланка бахшид. Дар соли 1949, ӯ ба мубориза барои ҳуқуқи коргарони муҳоҷири Марокаш дар Фаронса оғоз кард 5. Соли 1959 Юсуфӣ яке аз асосгузорони ҳизби чапи халқӣ гардид. Фаъолияти сиёсии ӯ боиси ду ҳабс шуд, дар солҳои 1959 ва 1963, бори дуюм ба ду соли зиндон маҳкум шуд. Пас аз кушта шудани пешвои сотсиалистони Марокаш Барқӣ дар Фаронса Юсуфӣ барои ташкили тафтишоти судӣ ба П орис омад. Аз тарси таъқиботи сиёсӣ ӯ 15 соли ояндаро дар муҳоҷирати фаронсавӣ гузаронд 6. Пас аз афв дар Марокаш соли 1980 баргашта, Юсуфӣ ба Иттиҳоди сотсиалистии нерӯҳои халқӣ дохил шуд. Дар соли 1992, пас аз марги раҳбари собиқи ин ҳизб онро сарварӣ кард 5. 4 феврали соли 1998 подшоҳи Марокаш Ҳасани Абдурраҳмон Юсуфиро сарвазири Марокаш таъин кард; сиёсатмадор ин вазифаро то октябри соли 2002 7 ба уҳда дошт. Таҳти роҳбарии ӯ ҳукумати нави маркази чап ташкил карда шуд, ки дар давоми фаъолияти худ дар бунёди муосири демократии Марокаш бо эҳтироми ҳуқуқҳои инсон ва озодии ВАО саҳми арзанда гузоштааст 6. Дар моҳи октябри соли 2003 Юсуфӣ аз сиёсат канор рафт ва дар Касабланка муқим шуд. 15 октябри соли 2016 ӯ бо бемории пневмония ба яке аз беморхонаҳои маҳаллӣ бистарӣ шуд 8. 29 майи соли 2020 нахустин сарвазири сотсиалисти Марокаш дар синни 97-солагӣ аз саратони шуш даргузашт.
Абдурраҳмонбегӣ

"Абдурраҳмонбегӣ" — таронае, ки оҳанги онро ҳофиз ва оҳангсози номӣ Абдурраҳмонбег (асри 19) эҷод кардааст. Ин тарона дар асоси қисматҳои таронавии мақоми "Наво" таълиф шудааст. Чунин "Абдурраҳмонбегӣ"-ҳо маъруфанд; "Абдурраҳмонбег"-и 1 ва 2. Ин ду асар дар асоси зарбу навоҳои оҳанги "Савти сарвиноз" тасниф шудаанд. Уфари "Абдурраҳмонбег"- и 2 ба зарбу усули "Соқиномаи савти сарвиноз" наздик аст. "Абдурраҳмонбег" чун яке аз усулҳои таронавии мақомҳо дар қисмати "Муғулча"-ҳо низ вомехӯрад. Чанд шакли дигари "Абдурраҳмонбег" низ маълум аст. Яке аз шаклҳои хуби онро Ҳоҷӣ Абдулазиз месуруд.
Абдурраҳмони I

Абдурраҳмони — (амири Қурта аз соли 756, асосгузори сулолаи Умавиёни Қурта дар нимҷазираи Пиреней. Зиндагинома Абдурраҳмони 1 аз Сурия ба воситаи Африқои шимолӣ ба Испания рафт. Он ҷо Кордова бомуваффақият мубориза бурд.
Абдурраҳмони Муҳманд

Абдурраҳмони Муҳманд — шоир и афғон Зиндагинома Ба забони пушту менавишт. Осораш дар девоне фароҳам омадаанд, ки дар Лоҳур ва Кобул ба табъ расидааст Мавзӯъҳои ашъораш ишқ, панду андарз, ватандӯстӣ, инсондӯстӣ, даъват ба ваҳдати миллӣ ва ғайра мебошанд. Дар баъзе навиштаҳояш оҳангҳои шикоят аз замона, танқиди рӯҳониёни мутаассиб ва ғайра ҷой доранд. Дар Афғонистон ба номи Абдурраҳмони Муҳманд мукофоти "Раҳмон Бобо" таъсис ёфтааст.
Абдурраҳмони Офтобчӣ

Абдурраҳмони Офтобчӣ (саннаи ва вафот номаълум) яке аз роҳбарони шӯриши халқии солҳои 1873 – 1876 дар хонии Хӯқанд. Зиндагинома Абдурраҳмони Офтобачиро аввалҳо Худоёрхон ба вазифаи офтобачии дарбор (дар замони пеш ин вазифа обдор, дастархондор ва амсоли инҳо ном дошт) таъйин карда буд. Апрели 1873 дар навоҳии ҷанубу шарқии хонии Хӯқанд бо роҳбарии Муллоисҳоқ (маъруф ба Пӯлодхон) шӯриши халқӣ сар зад ва пас аз ду моҳ Худоёрхон Абдурраҳмони Офтобачиро бо сипоҳиён барои пахш намудани шӯриш фиристод, вале Абдурраҳмони Офтобачи бо тамоми сипоҳиёнаш ба тарафи шӯришгарон гузашт. Мутобиқи ҳадси муҳаққиқон Худоёрхон падари Абдурраҳмони Офтобачиро қатл карда будааст ва ин амал қасос аз Худоёрхон қаламдод мешавад. Пас аз чанде барои расидан ба тавофуқ ва амн Абдурраҳмони Офтобачи аз фаъолони шӯриш 40 нафар вакилро ба назди Худоёрхон фиристод, вале ӯ ҳамаи вакилонро қатл намуд. Пас аз ин воқеа шӯриш вусъат ёфт; шӯришчиён ӯш, Намангон, Андиҷон, Ассакӣ ва Олтинариқро тасарруф намуданд. Писари хурдии Худоёрхон – Муҳаммадаминбек низ ба шӯришчиён пайваст. Худоёрхон ба вазъияти ногувор афтода, аз генерал-губернатори Туркистон мадад хост. 22 июли 1875 байни лашкари хон ва шӯришчиён задухӯрди шадиде ба амал омада, Худоёрхон шикаст хӯрд ва бо наздиконаш аз тариқи Хӯқанд вориди Тошканд шуда, худро тобеи ҳукумати Россия намуд. Ҳокими Хӯқанд Насриддинбек – писари калонии Худоёрхон хони Хӯқанд эълон гардид. Вале шӯришчиён пайваста зидди хони Хӯқанд ва қувваҳои низомии русӣ мубориза мебурданд. Оқибат январи 1875 Абдурраҳмони Офтобачи ба генерал-губернатори Туркистон таслим ва зери маъмурияти Россия паноҳанда шуд. Феврали 1876 қувваҳои низомии генерал-губернатори Туркистон ин шӯришро саркӯб карданд ва хонии Қӯқанд низ аз байн рафт.
Абдурраҳмони III

Абдурраҳмони (январи 891, Қурта — 15 октябри 961) — амир ва баъд халифаи Куртуба аз соли 929. Зиндагинома Ба Абдурраҳмони лақаби "Ғолиб" (ан-Носир) гузошта буданд. Аморатро, ки аз тарафи собиқадоронаш суст ва пароканда шуда буд, барқарор кард. Соли 931 Сеута, 932 Толедоро забт намуд. Аз соли 955 Леон ва Наварра ба Абдурраҳмони. хироҷ месупориданд. Бо Византия ва императори "Империяи Рими муқаддас" Оттони муносиботи дипломатӣ дошт. Гвардияи устувору пурқуввате аз ҳайати ғуломони аврупоӣ ташкил дод, ки онҳоро "сақалиба" меномиданд. Флоти пуриқтидортарин дар Баҳри Миёназамин таъсис дода, сохтмонро низ хуб ба роҳ монд. Замони Абдурраҳмони қароргоҳи берун аз шаҳрӣ бо номи "Заҳра" сохта шуд, сохтмони масҷиди Кордова оғоз гардид. Ҳокимияти Абдурраҳмони, қуллаи баландтарини ҳокимияти Умавиёни Куртуба ҳисоб меёбад.
Абдурраҳмони II

Абдурраҳмони — аз соли 822, абераи Абдурраҳмони. Зиндагинома Ҳомии машҳури илму дониш ва санъат. Дар сиёсат мутаассиб набуд, ба ҳамаи динҳо эҳтиром дошт. Иморатҳои боҳашамате, ки дар замони Абдурраҳмони сохта шуданд, ба хазинаи давлат зарар овард.
Суламии Нишопурӣ

Суламии Нишопурӣ (апрел 937 1 2 ё 947, Нишопур — 11 ноябр 1021 1 ё 1034, Нишопур) — мутафаккир ва суфии форс-тоҷик, муаллифи "Одоб-ус-суфия", "Таърих-ус-суфия", "Ҳақоиқ-ут-тафсир", "Рисолату-л-маломатия" ва "Сунан-ус-суфия".
Абдурраҳмони Судайс

Абдурраҳмон ибни Абдулъазиз ибни Абдуллоҳ ибни Муҳаммади Судайс — имоми Масҷидулҳаром ва яке аз қориёни машҳури Қуръон дар ҷаҳон. Дуктури улуми шариат дар Усулу-л-фиқҳ. Раиси кулли корҳои Масҷидулҳаром ва Масҷиди Набавӣ. Зиндагинома Ӯ ба қабилаи Аниза тааллуқ дорад. Вай дар Риёз зиндагӣ мекард ва дар синни 12 солагӣ Қуръонро ҳифз кард 1. Вай дар Дабистони ибни Ҳорис ва сипас дар Муассисаи улуми Риёз таҳсил кард, ҷое ки дар соли 1979 бо дараҷаи олӣ фориғуттаҳсил шуд. Вай баъдан ба Академияи исломии Риёз пайваст ва дар соли 1982 бо мадраки шариъат фориғуттаҳсил шуд. Соли 1987 коршиносии аршадро дар риштаи шариати исломӣ дар Донишгоҳи исломии имом Муҳаммад ибни Саъуд гузаронд ва дуктурои худро дар Донишгоҳи Уммулқуро дар соли 1995 гирифт, дарҳоле ки ба унвони устод дар онҷо машғули тадрис буд. Ӯ нависандаи чандин китоб дар мавзӯъи шариъат аст. Ҷоизаҳо Абдурраҳмони Судайс ба далели садои бисёр мулоим, отифӣ ва контролшудааш дар қироати Қуръон шинохта шудааст. Вай ба муносибати нуҳумини соли Ҷоиза байнулмилалии солонаи Қуръони муқаддаси Дубай ба унвони шахсияти исломии соли 2005 муаррифӣ шуд.
Абдурраҳмони Уторидӣ

Ҳаким Абдурраҳмон ибни Муҳаммади Уторидӣ — шоир и қасидасарои форс-тоҷик ва аз маддоҳони султон Маҳмуди Ғазнавӣ.
Абдурраҳмони Танбӯрии Самарқандӣ

Абдурраҳмон Танбӯрии Самарқандӣ (1850, Самарқанд — 1898, Самарқанд, генерал-губернатории Туркистон) — навозанда, оҳангсоз, хонанда ва шоир и тоҷик. Зиндагинома Бинобар ба ахбори муаллифи номаълуми "Рисолаи Шашмақом", ки Абдурраҳмони Танбӯрии Самарқандӣ санъати овозхонӣ, сознавозиро дар зодгоҳаш фаро гирифта, сониян барои такмили ҳунар ба Бухоро рафта, аз устод Қорӣ Каромати Дилкаши Танбурӣ, Аҳмади Дониш асосҳои шеъру мусиқиро меомӯзад. Дар хондану навохтани шуъбаҳои "Наср", "Савт", "Мушкилот"- и "Шашмақом" донишу маҳорати хоса доштааст. Ӯ дар мақоми "Бузург" шохаҳои "Таснифи Бузург", "Тарҷеъи Бузург", "Гардуни Бузург", "Мухаммаси Насрул-лоӣ", "Сақили Ислимӣ", "Сақили Султонӣ", аз мақоми "Рост"- "Таснифи Рост", "Гардуни Рост", "Махаммаси Рост", "Мухаммаси Ушшоқ", "Му-хаммаси Панҷгоҳ"; аз мақоми "Наво"- "Тасни-фи Наво", "Нағмаи Ораз", "Мухаммаси Наво", "Сақили Наво"; аз мақоми "Дугоҳ" — "Таснифи Дугоҳ", "Тарҷеъи Дугоҳ", "Гардуни Дугоҳ", "Пешрав", "Самоъии Дугоҳ", "Мухаммаси Дугоҳ" ва дар мақомҳои "Сегоҳ", "Ироқ" ва оҳангҳои мардумиро хеле устодона менавохта аст. Дар заминаи зарбу навоҳои мақомҳо асарҳои зиёди созию овозӣ сохта, махсусан, "Савти танбӯр", "Амали Баҳор", "Мухаммаси Абдурраҳмон" дар амалиёти мусиқӣ машҳур будаанд. Абдурраҳмони Танбӯрӣ шеърро (ғазалу рубоӣ) низ некӯ мегуфта ва чанд ғазалаш дар баёзҳои "Шашмақом" собит шудаанд.
Абдурраҳмони Форсӣ

Абдурраҳмони Форсӣ, Абумуҳаммад Абурраҳмон ибни Аҳмади Форсӣ — ходими дарбори амир Нӯҳ ибни Мансур, муддати кӯтоҳе вазир низ буд, аз наздикони сипаҳсолор Ҳусомуддавла Абулаббоси Тош.
Абдурраҳмони Хозинӣ

Абулфатҳ Абдурраҳмон Мансури Хозинӣ — механик, физикдон, ахтаршинос, риёзидон, кимиёдон 1 ва файласуфи юнонитабори форс-тоҷик, шогирди Умари Хайём. Зиндагинома Абдурраҳмони Хозинӣ ғуломии юнонӣ ё рӯмӣ буд, ки пас аз пирӯзии Салҷӯқиён бар Имперотурии Руми Шарқӣ ҳамроҳи бисёре аз юнонёни бизонсии дигар ба унвони барда ба Осиёи Марказӣ бурда шуд. Хоҷааш Алӣ Хозинии Марвазӣ сабаб шуд, то дар Марв таҳсилоти илмӣ ва фалсафии хӯбе дошта бошад. Муаррих ва шоири маъруф Заҳируддин Байҳақӣ, ки ҳамзамон риёзидон, ахтаршинос ва пизишк буда, бо Абдурраҳмони Хозинӣ ошноӣ доштааст ва дар "Сивону-л-ҳикма"-и худ дар бораи ӯ маълумот додааст. Бахше аз тарҷимаи форсии он дар китоби "Доирату-л-ахбор" чунин аст: "Ғуломе буд румӣ азони Алӣ Хозинии Марвазӣ, таҳсили улуми ҳандаса кард то он ҷо, ки комил шуд ва дар маъқулот низ он чӣ мувофиқи ӯомад бар он таҳсил ёфт Ва бо ин фазоили таҷарруд зӯҳд (гӯшанишин) зӯҳд ихтиёр кард. Ҷомаи хулқонӣпӯшидӣва дар ҳафта се навбат ғизо хӯрдӣ, ҳар хуриш ду гарда (резаи) нон доштӣ. Гӯянд, султони азим Санҷар ӯро ҳазор динор фиристод, онро рад кард ва гуфт: Маро даҳ динор зар ҳаст ва маро се динор (дар сол) кофӣ аст ва бо ман дар хона ҷуз гурбае нест". Абдурраҳмони Хозинӣ дар Марв дар дарбори Султон Санҷар зиндагӣ ва кор кардааст. Хозинӣ шогирдони зиёде дошт, ки маъруфтаринашон Самарқандӣ аст.
Абдурризо Матини Исфаҳонӣ

Абдурризо ибни Абдуллоҳи Исфаҳонӣ, мутахаллис ба Матин — шоир и форс-тоҷики дарбори Муғулони Зиндагинома Абдурризо дар соли номаълум дар Исфаҳон аз падари аҳли Наҷаф зода шуд. Фунуни шеърро аз шуарои рӯзгораш фарогирифт, сипас дар бист солагӣ ба Ҳинд муҳоҷират кард ва дар дарбор Баҳодуршоҳи роҳ ёфт. Мулозими Саодаталихон дар ҳукумати Авд гашт. Пас аз он ба хидмати сафдарҷанг даромад. Дар шеър, пайрави Ҳазини Лоҳиҷӣ буда ва дар фанни муаммо мумтоз шумурда мешудааст. Девонаш наздик ба дувоздаҳ ҳазор байт аст. Матини Исфаҳони дар сол 1761 дар Бангол даргузашт.
Абдуррофеъи Ҳиравӣ

Абдуррофеъи Ҳиравӣ — шоир, пизишк ва дастурнависи форс-тоҷики дарбори Хусравмалики Ғазнавӣ ва Муҳаммад ибни Соми Ғурӣ. Зиндагинома Шахси таҳсилдида, "дар улуми ақлияву адабия ва тиббу луғат" (Забеҳуллоҳи Сафо) беҳамто будааст. Пас аз касби камол нахуст дар дарбори Ғазнавиён (Хусравмалики Ғазнавӣ, ҳукмронӣ), баъдтар дар даргоҳи Муҳаммад ибни Соми Ғурӣ (вафот 1203) хидмат кардааст. Осори шоир Аз осораш ғазалҳо, порчаҳои манзум дар тазкираҳо боқӣ мондаанд, ки равону дилкашанд ва гувоҳи табъи баланду сухандонии ӯянд. Рисолаи манзуме бо номи "Ҷалолия" дар тафсири Наврӯз аз таълифоти ӯст.
Абдурраҳмони Сӯфӣ

Абдурраҳмони Сӯфӣ — мунаҷҷим ва ҷуғрофидони арабизабони форсу тоҷик. Зиндагинома Солҳои дар шаҳри Диновар (наздикии Кирмоншоҳ), солҳои дар Исфаҳон зиндагӣ ва фаъолият кардааст. Абдурраҳмони Сӯфӣ тарғибкунандаи равияи риёзӣ дар нуҷум ва ҷуғрофияи асрҳои миёна мебошад. Рисолаҳо Рисолаҳои риёзиву ҳайатшиносии зерин ба қалами Абдурраҳмони Сӯфӣ мутаалиқанд: "Рисола дар амали ашколи мутасовиййа ул-азлаъ", "Китобу-с-сувар-ул-кавокиб ас-собита" ("Китоби тасвири ситораҳои собита"), "Китобу-л-амал би-л-устурлоб" ("Китоби амал бо устурлоб"), "Китобу-л-амал би-л-кура ул-фалакийя" ("Китоби амал бо кураи фалакӣ (глобус)"), "Китобу-л-мадхал-ил- илм ан-нуҷум ва аҳкомиҳи" ("Китоби муқаддима дар илми нуҷум ва аҳкоми он"). Асари маъруфи ӯ "Китоб сувару-л-кавокиб ас-собита" ба шарҳи бурҷҳои дувоздаҳгона, тавсиф ва вазъи онҳо дар гунбази фалак бахшида шудааст. Рисолаи "Китоби тасвири ситораҳои собита" аз тарафи муаррихони илм "Шоҳасари ҳайатшиносии мушоҳидавии асрҳои миёна" номида шудааст. Дар он тавсири 48 бурҷ ва ҷадвали 1017 ситораи собита дода шудааст. Аз феҳристи бурҷҳое, ки дар ин асар оварда шудааст, олимони давраҳои минбаъда (масалан, Берунӣ дар "Осору-л-боқия") истифода бурдаанд. Абдурраҳмони Сӯфӣ дар дарбори амир Изудуддавла чун мунаҷҷим эҳтиром ва эътироф дошт ва кураи арзи (глобус) нуқрагин сохт, ки дертар он дар китобхонаи қасри Фотимиёни Қоҳира гузошта шуд. Абдурраҳмони Сӯфӣ матолиби нуҷумиро ба назми арабӣ кашидааст, ки он бо номи "Урҷузат Абдурраҳмон" ё "Урҷуза фи-л-фалак" маъруф аст. Тадқиқоти Абдурраҳмони Сӯфӣ ба эҷодиёти мактаби мунаҷҷимию ҷуғрофии Берунӣ, Закариёи Қазвинӣ, Насируддини Тӯсӣ ва дигарон таъсири бузург расондааст. Ӯ бори аввал Галактикаи Андромедаро дар соли 964 мушоҳида карда, дар асари "Китоб сувару-л-кавокиб ас-собита" (дар боби "Кавокиби Миръоти Мусалсала" ӯро "ал-Миръоту-л-латӣ лам тарабаълан", яъне "зани шӯйнодида" (ба юнонӣ "Ондромеда" хонанд) шарҳ дода, "латхаи саҳобӣ" номида буд 1. Тарокуми ситоравии 399 ё тарокуми Брокчиро дар бурҷи Рӯбоҳак бори аввал маҳз Сӯфӣ кашф кардааст, ки "тарокуми Сӯфӣ" низ номида мешавад 1. Осор Эзоҳ Адабиёт.
Абдусабур Собиров

Абдусабур Шукурович Собиров (10.05.1945, ноҳияи Ҳисор) — риёзидон, номзади илмҳои физика ва математика, дотсент. Зиндагинома Соли 1966 шуъбаи математикаи умумии факултети физика-математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои 1966–1979 ассистент ва муаллими калони кафедраи алгебра ва назарияи ададҳо, ҳамзамон солҳои 1969– 1972 аспиранти донишкадаи номбурда буд. Аз соли 1979 ҳамчун дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор карда, аз соли 2007 вазифаи мудирии ин кафедраро ба уҳда дорад. Оид ба исботи қонуни асимптотии тақсимоти ададҳои сода бо методи элементарӣ ва дигар масъалаҳои муҳими математика кори илмӣ бурдааст. Равияи илмие, ки ӯ пеш мебарад, яке аз масъалаҳои класикии соҳаи назарияи ададҳо буда, натиҷаи олимони Амрикоӣ Г.Даймонд ва Д.Ҷ. Стейнигро оид ба баҳои асимптотии функсияи Чебишев беҳтар менамояд. Муаллифи зиёда аз 60 таълифоти илмӣ ва илмию методӣ аст. Бо нишони сарисинагии "Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон" сарфароз шудааст. Осор.
Абдурраҳмони Хоразмӣ

Абдурраҳмони Хоразмӣ (? — 1462, Хоразм) — хаттот, настаълиқнавис ва донишманди форс-тоҷик, падари Абдулкарим ва Абдурраҳими Хоразмӣ. Зиндагинома Яке аз устодони маъруф ва муваффақи хати настаълиқ. Бештари умраш дар Шероз ва Бағдод гузаштааст. Чанде ҳамроҳи писараш Абдурраҳим дар дарбори Яъқуб ибни Ҳасан Оққуюнлу маҳфузбудаи Абдурраҳмони Хоразмӣ маълум мешавад, ки ӯ солҳои 50 садаи дар дарбори ҳокими Шероз Пир Будоқ ибни Ҷаҳоншоҳи Қароқуюнлу низ хаттотӣ кардааст. Бино ба маълумоти муҳаққиқон Абдурраҳмони Хоразмӣ китобатро соли 1436 оғоз намуда, охирин намунаи осори дастрасшудаи ӯ ба соли 1462 тааллуқ дорад. Сабк ва услуби хати настаълиқ, ки Абдурраҳмони Хоразмӣ истифода бурдааст, асосан дар Шероз паҳн шуда, сипас аз ҷониби дигар хаттотон идома ёфтааст. Таъсири сабки Абдурраҳмони Хоразмӣ ба ҳунари хаттотӣ ва хушнависии Эрон то ба ҳадде будааст, ки ҳатто дар замони ташаккули мактаби нави настаълиқнависон дар Ҳирот ва шаҳрҳои дигари Хуросони он рӯзгор услуби Абдурраҳмони Хоразмӣ ҳамчун хати намуна ҳифз шудааст. Бино ба ақидаи Қозӣ Аҳмад ("Гулистони ҳунар") Абдурраҳмони Хоразмӣ дар Шероз устоди ягона ва беназири хати настаълиқ будааст. Сабк ва услуби хаттотии Абдурраҳмони Хоразмӣ ба инкишофи ҳунари настаълиқнависии Шероз ва Ҳирот таъсири босазое гузоштааст.