ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абумаъшари Балхӣ

Абумаъшар Ҷаъфар ибни Муҳаммад ибни Умари Балхӣ (август 787, Балх, вилояти Балх — 9 март 886, Вилояти Восит) — риёзидон, ахтаршинос ва ахтарбини форс-тоҷик. Зиндагинома Дар Аврупо бо номи Абумасар машҳур аст. Бино ба маълумоти баъзе маъхазҳо Абумаъшари Балхӣ бештар аз 100 сол умр дидааст ва зиёда аз 30 асар таълиф намудааст. "Мадхал ила илми аҳком-ин-нуҷум" ("Мадхали илми ҳукми нуҷум") ном асри ӯ дар Европа машҳур буд. Нусхаи хаттии асари ӯ "Мухтасар дар илми нуҷум", ки оид ба астрология аст, дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз мебошад.
Абумузаффар Абевардӣ

Абумузаффар Абевардӣ (Абумузаффар Муҳаммад ибни Аҳмади Абевардӣ, Абевард — 1113 Исфаҳон) — шоири арабизабони форс - тоҷик Зиндагинома Дар зодгоҳаш таҳсил карда ба камол расидааст. Бо мақсади таҳсили илм ба баъзе кишварҳои Арабистон сафар кардааст. Дар мадрасаи "Низомия"-и Бағдод муддате вазифаи китобдориро ба уҳда дошт. Дар асари Ёқути Ҳамавӣ "Мӯъҷам-ул-удабо" зимни маълумот оид ба Абевардӣ 13 асари илмии ӯ номбар шудаанд, ки аз онҳо "Таърихи Абевард ва Нисо", "Ал-Ансоб", "Табақот-ул-илм" ҷолибанд. Аз тавсифи ин асарҳо бармеояд, ки Абевардӣ муаррих, мунаққиди шеър, муҳаддиси маъруф будааст. Осори боқимонда Аз Абевардӣ девони ашъор боқӣ мондааст. Девони Абевардӣ шеърҳои ошиқона, шеърҳо дар васфи Наҷд, Ироқ ва ғайраро ба забони форсӣ ва арабӣ дар бар мегирад.
Ахтал

Ахтал (Абумолик ибни Ғавс ибни Салт;, 640, Ҳира — 710) — шоири аз қабилаи Тағлиби гурӯҳи қабилаҳои Рабиъа мебошад 4. Зиндагинома Абумолик ибни Ғавс ибни Салт соли 649 таваллуд ёфтааст. Ахтал диёнати насронӣ дошта аз ҷавонӣ чун шоири ҳаҷвгӯ маъруф буд. Пас аз дарёфти робита бо дарбори сулолаи Умавиён шуҳрати бештар пайдо кард, зеро таҳти ҳимояти халифаҳои умавӣ қарор гирифта, душманони онҳоро ҳаҷву интиқод мекард. Аз ин рӯ, лақаби "шоири Умавиён"-ро касб кард. Ахтал шоири бадавӣ буд ва дар ашъори худ, ки аҳдофи сиёсӣ дошт, манфиатҳои қабилаи худро низ дифоъ менамуд. Вале, асосан, Умавиёнро ҷонибдорӣ карда, онҳоро таърифу тавсиф менамуд ва мухолифонашонро зери тозиёнаи истеҳзову танқид мегирифт. Эҷодиёт Дар эҷодиёти ӯ навъҳои гуногуни адабӣ мадҳ, ҳаҷв, фахр, васф, марсия, тааззул ва хамриёт ба чашм мерасанд. Хамриёти Ахтал хеле устодона навишта шудаанд. Дар ин гуна шеърҳо ӯ аз киштукори токистони ангур сар карда, сипас тарзи тавлиди май ва нигаҳдории онро дар хумҳо тавсиф менамояд. Пас рангу бӯйи май, тарзи нӯшидан ва таъсири онро моҳирона тасвир мекунад. Хамриёти дар асрҳои баъдӣ навиштаи шоири арабизабони эронӣ Абунувос ва устод Рӯдакӣ маҳз ҳамин гуна шеърҳои Ахталро ба ёд меоваранд. Осор Аз Ахтал маҷмӯаи бузурги ашъор то ба имрӯз боқӣ мондааст, ки якчанд маротиба дар кишварҳои арабӣ ба чоп расидааст. Муҳаққиқони араб дар бораи ҳаёт ва эҷодиёти ӯ асарҳои таҳқиқотӣ навиштаанд ва аз онҳо бармеояд, ки вай дар адабиёти қадимии араб мақоми сазовореро ишғол менамояд.
Манучеҳри II

Манучеҳри, Абумузаффар Манучеҳр — шоҳи Шарвон аз дудмони Касронӣ, фарзанди Фарибурзи.
Абумуҳаммад Абдуллоҳ Таййиби Бомахрама

Абумуҳаммад Абдуллоҳ Таййиб ибни Абдуллоҳ ибни Аҳмад — адиб, фақеҳ ва таърихнигор. Зиндагинома Шогирдони бисёре тарбия кардааст. Ба қавле, бинобар тангдастӣ ва аёлмандӣ аз ноилоҷӣ муддате мансаби қазои Аданро пазируфт ва чанде муфтии Адан буд. Дар боби таърихи Адан ва шарҳи аҳволи бузургон, аз ҷумла донишмандону амирони он китобе иборат аз ду қисм ба номи "Таъриху-с-суғури Адан" таълиф кардааст, ки аз муҳимтарин ва муътабартарин осори таърихнигории маҳаллӣ ба шумор меравад. Асари дигари ӯ "Қилодату-н-наҳри фӣ вафаёти аъёни-д-даҳр" шомили шарҳи аҳволи иддае аз шахсиятҳои маъруф аз нахустин солҳои ҳиҷрӣ то соли 927 ҳ. қ. буда, то андозае китоби "Миръоту-л-ҷинон"-и Ёфеъиро такмил бахшидааст. "Муштабаҳу-н-нисба ила-л-булдон"-и ӯ (бо номҳои "Асмоу-л-булдон" ва "ан-Нисбату ила-л-мавозиъ ва-л-булдон" низ ёд мешавад) китобест дар баёни мансубон ба шаҳрҳо. Муаллиф сабаби таълифи онро нопайдо будани асари ҷомеъе дар ин замина арзёбӣ кардааст. Аз осори ёфтнашудаи ӯ ба "Асмоу риҷоли муслим", шарҳи "ат-Танбиҳ"-и Абуисҳоқи Шерозӣ, шарҳи "Саҳеҳ"-и Муслим метавон ишора кард.
Абумуслимия

Абумуслимия, (Муслимия) — наҳзати фикрӣ ва иҷтимоӣ дар Хуросону Мовароуннаҳр. Ин ҳаракат асосан баъди қатли Абумуслими Хуросонӣ бо сабаби хунбаҳои ӯ ба вуҷуд омад. Гурӯҳҳое Кисония ва Разомия эътиқод доштанд, ки Абумуслим намурдааст ва рӯҳаш ба дигаре ҳулул кардааст. Бояд барои зуҳураш интизорӣ кашид ва мегуфтанд: "имомат аз Муҳаммад ибни Ҳанифа ба воситаи Иброҳим Имом ба Абумуслим мунтақил шудааст ва билохира рӯҳи Худо ҳам дар ӯ ҳулул кардааст". Гурӯҳе ҳам дар Марву Ҳирот ба номи Кавкабия дар интизори "бозгашт"-и Абумуслим буданд. Бархе духтари Абумуслимро, ки Фотима ном дошт, ба имомат бардоштанд ва муътақид буданд, ки Бобаки Хуррамдин аз миёни онон бархостааст. Онҳо ҳамчунин мутмаин буданд, ки аз насли Фотима шахсе ба дунё хоҳад омад, ки давлати Аббосиёнро барҳам диҳад. Вале ҳаминаш мусаллам аст, ки қиёмҳои пас аз марги Абумуслим рухдода халифаҳои аббосиро сахт ба ваҳшат андохта буданд ва шӯриши Абумуслим заминаи мусоидеро барои густариши наҳзатҳои озодихоҳии мардуми Хуросон ва Мовароуннаҳр фароҳам оварда буд. Нигар Абумуслими Хуросонӣ, "Абумуслимнома" ва Шӯриши Абумуслим.
Абумуҳаммади Бофӣ

Абумуҳаммад Бофӣ, Абдуллоҳ ибни Муҳаммад Бухории Хоразмӣ — фақеҳи маъруфи шофеъӣ, ки дар адабиёти илми наҳв, фасоҳату балоғат, шеър, хитоба, бадеҳагӯӣ ва ширинсуханӣ шуҳрат доштааст.
Абушшайхи Исфаҳонӣ

Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Ҷаъфар ибни Ҳайёни Исфаҳонӣ, маъруф ба Абушшайхи Исфаҳонӣ (887, Исфаҳон — 979) — муҳаддис 1, муфассир ва таърихнигори форс-тоҷик. Зиндагинома Баъзе таборшиносон ва асҳоби осори шарҳиҳолӣ дар нисбати вай ба ҷаддаш Ҳайён иштибоҳ карда, онро ба шакли Ҳиббон навиштаанд, ки ин амр барои баъзеҳо сабаби омехтани номи вай бо ном ва аҳёнан насаби муҳаддиси бузург Ибни Ҳиббони Бустӣ гардидааст. Аз Абушшайхи Исфаҳонӣ китобҳои зиёде, аз ҷумла "ал-Азамат", "ас-Суннат", "ал-Амсол", "Ахлоқу-н-Набийи ва одобуҳу" ва "Табақоту-л-муҳаддисин би Исбаҳон ва-л-воридина алайҳо" боқӣ мондааст.
Ибни Қутайба

Абумуҳаммад Абдуллоҳ ибни Абдулмаҷид ибни Муслими Динаварӣ, маъруф ба Ибни Қутайба (1 2 3, Куфа — 29 октябр 889 2 3 4 ё 30 октябр 889, Бағдод) — таърихнигор, забоншинос, фақеҳ, муфассир ва адиби арабинависи форс-тоҷик, муаллифи "Уюну-л-ахбор". Зиндагинома Падараш аз Марв буд. Ӯ чанд муддат дар Динавар вазифаи қозиро иҷро карда, бо нисбаи Динаварӣ низ шуҳрат дошт. Ибни Қутайба дар Басра, Бағдод ва Хуросон аз донишмандони замони худ, аз ҷумла Яҳё ибни Ақсом, Абуҳотими Сиҷистонӣ, Ибни Роҳавайҳ, Райёшӣ таълим гирифта, шогирдонаш Аҳмад ибни Марвони Марвазӣ, Убайдуллоҳ ибни Абдурраҳмон ибни Муҳаммади Шуккарӣ, Аҳмад ибни Муҳаммад ал-Ҳасан ад-Дарроб машҳур буданд. Ибни Қутайба бар зидди пайравони муътазила ва ҷаҳмия мубориза бурда, муътақид буд, ки истеҳсон ва қиёс саранҷом инсонро ба бидъат мерасонанд. Ибни Қутайба, бо вуҷуди эронитабор буданаш, ҷонибдорони шуубияро ба кинаву ҳасади зидди арабҳо маҳкум кард. Аз Ибни Қутайба осори зиёде боқӣ мондааст: "ал-Ихтилофу фӣ-л-лафзи ва-р-радду ала-л-ҷаҳмия ва-л-мушаббиҳа", "Адабу-л-котиб", "ал-Ашриба", "Китобу-л-анвоъ", "Таъвилу мухталифи-л-ҳадис", "Таъвилу мушкили-л-Қуръон", "Табақоту-ш-шуаро", "Китобу-л-Араб ва-л-Аҷам", "Уюну-л-ахбор", "ал-Маориф", "Маъонию-ш-шеър", "ал-Муяссар ва-л-Қаддоҳ", "Ғарибу-л-ҳадис". Асарҳои таърихии Ибни Қутайба "Уюну-л-ахбор" ва "Китобу-л-маориф" бештар маъруфанд.
Хоҷакалони Даҳбедӣ

Абумуҳаммад Аминӣ, машҳур ба Хоҷакалони Даҳбедӣ (асри 16) — шоир и тоҷик. Зиндагинома Пас аз таҳсили илмҳои мадрасавӣ худ ба тадрис машғул шуд. Тазкиранавис Мутрибӣ, ки дар борааш маълумот додааст, яке аз шогирдони ӯ буд. Дар тазкираҳо аз соҳибдевон буданаш ёд шудааст, вале девонаш пайдо нагардидааст. Намунаи ашъор Абёти зерин аз ӯст:.
Саҳли Шӯштарӣ

Абумуҳаммад Саҳл ибни Абдуллоҳи Шӯштарӣ (1, Шӯштар, Устони Хӯзистон — 896 1, Басра) — илоҳиётшинос, муфассир ва сӯфии маъруфи форс-тоҷик, бунёнгузори мактаби илоҳии салимия.
Абумуҳаммади Фарғонӣ

Абумуҳаммади Фарғонӣ — олим, муаррих ва муҳаддиси форс-тоҷик, муаллифи "ат-Таърих-ал-музайял".
Абумуҳаммади Займунӣ

Абумуҳаммад Ҳаким ибни Муҳаммад ибни Алӣ ибни Ҳусайни Займунии Бухороӣ (? — 1026, кӯчаи "ас-Суфа", Бухоро) — фақеҳи шофеъӣ ва мутакаллими ашъарӣ. Зиндагинома Фиқҳро дар Марв аз имом Абуабдуллоҳ ал-Хизрӣ ва илми каломро дар назди Абуисҳоқи Исфароинӣ таълим гирифтааст.
Абумуҳаммади Матронӣ

Абумуҳаммади Матронӣ — шоири арбизабони эронитабори аҳди Сомониён.
Бағавӣ

Абумҳаммад Ҳусайн ибни Масъуди Бағавӣ, маъруф ба Ҳофизи Бағавӣ (1041 ё 1044 1, Бағ — 1122 1, Марврӯд, Хуросон) — муфассир, муҳаддис ва фақеҳи шофеъии форс-тоҷик, муаллифи "Тафсири Бағавӣ".
Саҳл ибни Ҳорун

Саҳл ибни Ҳорун — адиб, котиб, муҳаддис ва шоир и маъруфи арабинависи эронӣ 1. Дар замони Маъмун раисии Байтулҳикмаро бар уҳда дошт.
Абумуҳаммади Раққошӣ

Абумуҳаммади Раққошӣ, Абдуллоҳ ибни Иброҳим — шоир, котиб ва мунаҷҷими арабизабони эрониасли даврони Сомониён.
Абумуҳаммади Ҷувайнӣ

Абумуҳаммад Абдуллоҳ ибни Юсуф ибни Абдуллоҳ Ҷувайнӣ — фақеҳ, усулӣ, наҳвӣ, муфассир, мутакаллим ва аз уламои аҳли суннати Хуросон, падари Имомулҳарамайни Ҷувайнӣ.
Бишри Ҳофӣ

Абунаср Бишр ибни Ҳориси Марвазӣ (ё 767, Марв, Хилофати Аббосиён 1 — 28 декабр 841, Бағдод) — муҳаддис, ориф, сӯфӣ ва яке аз машоихи тасаввуфи эронии аҳди аввали ислом. Зиндагинома Дар қарияи Марв дар хонаводаи яке аз сарони дастгоҳи ҳукумати Марв ба дунё омад 2. Бишр дар навҷавонӣ аз Марв ба Бағдод рафт ва ба гурӯҳ аёрон) пайваст ва аз сарҳангони онҳо шуд 3. Яке аз суханони машҳураш дар тасаввуф ин буда, ки "касе ҳақро намешиносад, гирифтори мусибати ваҳшатнок хоҳад шуд". Дар баъзе маъхазҳо омадааст, ки ӯ қабл аз ба ирфон гароидан шахси айёше будааст, вале баъд аз вохӯрӣ бо Мусо ибни Ҷаъфар айёширо канор гузошта, ба радифи обидону зоҳидон ва авлиё даромадааст.
Абунаср Мансур ибни Муҳаммади Ироқӣ

Абунаср Мансур ибни Муҳаммади Ироқӣ — қории Қуръон, фақеҳ ва муҳаддиси ҳанафимазҳаби форс-тоҷик, муаллифи "Китобу-л-ишорат фӣ-л-қироат".
Малики Раҳим

Абунаср Хусрав Фирӯз ибни Абуколиҷор (Хусрав Пирӯзи Дайламӣ;; номаълум — 1058, Рай) — амири Оли Бӯя дар Ироқ, фарзанди Абуколиҷори Марзбон.
Абунаср Абдурраҳмони Ҳиравӣ

Абунаср Абдурраҳмони Фомии Ҳиравӣ (—1151) — ҳофиз, муҳаддис, адиб ва таърихнигор и форс-тоҷик, муаллифи "Таърихи Ҳирот". Самъонӣ гӯяд, ки ӯ дорои шинохти кофӣ дар ҳадису адаб буд ва ахлоқи некӯ дошт. Аз осораш китоби "Таърихи Ҳирот" аст.
Бунасри Мутриб

Абунаср,(Бунаср), номи пуррааш Абунаср ибни Муҳаммад, машҳур ба Бунасри Мутриб (889, Марв – 961, Бухоро) — мусиқидон, навозанда ва сарояндаи форсу тоҷик (асри 10). Зиндагинома Абунаср илмҳои замонашро дар зодгоҳаш омӯхта, барои такмили пешаи навозандагӣ ба Бухоро меояд. Дар ин ҷо назди Абулаббоси Бахтиёр асосҳои назариявии мусиқиро меомӯзад. Абунаср дар иҷрои достонҳои қаҳрамонӣ ва ҳамосӣ истеъдоди беназир дошт ва дар ҳунари иҷроӣ мӯътақиди сабки қадимии мардумони эронӣ буд. Дар пайравии "Хусравониёт"-и Борбад силсилаи нави сурудҳои "Роҳи мовароуннаҳрӣ"-ро эҷод кардааст Дар овозхонӣ аз ифодаҳои мураккаби авҷӣ истифода намудааст ва ба-д-ин сабаб ӯро устодаш Абулаббоси Бахтиёр "Бунасри зилхон" ном бурдааст. Мавзӯи таснифоти Абунаср сурудҳои ҷашнӣ ва маросиму оинҳои халқӣ, инчунин тараннуми далерӣ, шуҷоатмандӣ, ватандӯстӣ ва ғайраро дар бар мегирад. ӯ оид ба мусиқӣ рисолае низ доштааст, ки ба мо нарасидааст.
Абунаср Тоҳири Хонақоҳӣ

Абунаср Тоҳири Хонақоҳӣ (1;? — қарни Х) — шайх, ориф, сӯфӣ, шоир ва нависанда и форс-тоҷик ва муаллифи "Гузида", "Хулосату-с-сулук", "Ҳодӣ" ва "Туҳфа".
Абумуҳаммади Ғандобӣ

Абумуҳаммад Умар ибни Аҳмад Ғандобии Марғинонӣ — муфассир, фақеҳи ҳанафӣ ва яке аз саромадони фиқҳ дар Самарқанд. Зиндагинома Бо тахаллуси Фарғонӣ шинохта шудааст. Илми фиқҳро дар назди қозӣ Маҳмуди Узҷандӣ омӯхтааст. Дар Балх аз Абуҷаъфар Муҳаммад ибни Ҳусайни Саманҷонӣ, Абуалӣ Исмоил ибни Аҳмади Байҳақӣ, Абубакр Муҳаммад ибни Абдурраҳмони хатиб ва дигарон ҳадис шунидааст. Самъонӣ дар Самарқанд аз ӯ истимои ҳадис кардааст. Нисбаи ӯ аз Ғандоб — яке аз маҳаллаҳои шаҳри Марғинон гирифта шудааст.
Исмоили Ҷавҳарӣ

Абунаср Исмоил Ҷавҳарии Форобӣ (ё 933 1, Фороб — 1002, 1008 ё 1010 1, Нишопур) — забоншинос ва донишманди арабизабони форс-тоҷик, муаллифи "Китобу с-сиҳоҳ фи-л-луға".
Абунасри Сарроҷ

Абунасри Сарроҷ, (Абунаср Абдуллоҳ ибни Алӣ ибни Муҳаммад Яҳъё.,? – вафот 987, Тус) — фақеҳ ва мутасаввиф (асри), мулаққаб ба "Товус-ул-фуқаро". Зиндагинома Абунасри Сарроҷ аз авлоди зоҳидон буда, ба Димишқ, Бағдод, Басра, Қоҳира ва бисёр шаҳрҳои Эрон сафар кардааст, таассуроти сафар ва мулоқоти худро бо машоихи суфия дар китоби "Ал-ламаъ фи-т-тасаввуф" ҷамъ овардааст. Шогирди Абунасри Сарроҷ Абулфазли Сархасӣ мебошад, ки роҳнамои суфии бузурги Хуросон Абусаиди Абулхайр будааст. Абунасри Сарроҷ, ба қавли Ҷомӣ, ғайр аз китоби зикршуда асарҳои дигаре ҳам доштааст, ки мутаассифона то ҳол аз онҳо осоре пайдо нест. Ҳамчун муаррихи тасаввуф Абунасри Сарроҷ кӯшидааст, ки таълимоти тасаввуфи мӯътадилонаро инкишоф диҳад. Ақидаҳои Абунасри Сарроҷ роҷеъ ба каромат ва диг. ҷиҳатҳои таълимоти тасаввуфӣ на фақат ба омӯзиши таҳаввули афкори ирфонӣ, балки ба шарҳу баёни нуқтаҳои алоҳидаи намояндагони тасаввуф, аз ҷумла шатҳиёти суфия аҳамияти калон доранд.
Абунасри Абизайд

Абунаср ибни Абизайд (1;? — 997) — котиб ва вазири дарбори Оли Сомон дар аҳди амир Нӯҳ ибни Мансур. Давраҳои фаъолият Абунасри Абизайд дар даврони ҳукумати амир Нӯҳ ибни Мансур. ду бор вазир таъйин шудааст: бори аввал дар соли 990 пас аз азли Абуалии Домғонӣ, вале ин давраи вазирӣ дер давом накардааст. Сипас пас аз рамазони соли 996 бо мусоидати Носируддин Сабуктегин бори дуюм ба мансаби вазирӣ расидааст. Вазири нав барои ба эътидол ва истиқрор овардани вазъи парешони кишвар кӯшишҳо кардааст. Дар иҷрои ин вазифа таърихнависони давр ӯро барои фазилатҳои хуҷаставу сифатҳои ҳамида, кордонию соҳибтадбириаш тавсиф кардаанд. Аз ҷумла Муншии Кирмонӣ дар китобаш "Насоим-ул-асҳор мин латоим-ул-ахбор" дар ин бора чунин нигоштааст: — Муншии Кирмонӣ "Насоим-ул-асҳор мин латоим-ул-ахбор" Вале, мутаассифона, вазирии Абунасри Абизайд ин дафъа низ дер накашид ва ӯ ба дасти ғуломонаш ба қатл расид. Ду мадҳияи шоири зуллисонайни охирҳои аҳди Сомониён — Абулфатҳи Дӯстӣ дар ҳақи Абунасри Абизайд дар "Таърихи Яминӣ"-и Абунасри Утбӣ сабт ёфтаанд.
Абунасри Марғазӣ

Абунасри Марғазӣ — шоир и қасидасарои форс-тоҷики даврони Сомониён.
Абунасри Мушкон

Абунасри Мушкон — насрнавис ва адиби форс - тоҷик. Зиндагинома Пас аз таҳсили улуми мутадовилаи давр ба хидмати давлати Ғазнавиён дохил шуд. Муддати 30 сол дар девони рисолати султон Маҳмуди Ғазнавӣ иншо мекард. Абунасри Мушкон дар дарбори султон Масъуди Ғазнавӣ 19 сол ҳамроҳ бо таърихнигор Абулфазли Байҳақӣ ҳамкор буд. Байҳақӣ Абунасри Мушконро чун устоди худ эътироф кардааст.
Абунасри Мансур

Абунаср Мансур ибни Алӣ ибни Ироқи Ҷаъдӣ — ахтаршинос ва риёзидони хоразмӣ, яке аз се тан касоне, ки кашфи қонуни синусҳоро ба вай нисбат додаанд. Муаллими Абурайҳони Берунӣ. Зиндагинома Абунасри Мансур дар Гелон ба дунёи омадааст. Хонаводаи ӯ, Бану Ироқ, ҳокими Хоразм дар минтақаи ҳаммарзи баҳри Арал буданд ва маҳз дар ин минтақа Абунасри Мансур таҳсил карда, шогирди Абулвафои Бузҷонӣ шуд. Дар соли 396 шамсӣ ба дастури султони Маҳмуд ба дор овехта шуд 4. Охири асри Х ва ибтидои асри давраи нооромии азим дар ҷаҳони Ислом буд ва дар минтақае, ки Абу Насри Мансур дар онҷо зиндагӣ мекард, ҷангҳои шаҳрвандӣ ба вуқӯъ пайвастанд. Хваразм дар ин замон як қисми империяи Сомониён буд, ки аз Бухоро ҳукмронӣ мекард. Дигар давлатҳои минтақа давлати Зиёриён буданд, ки пойтахташ дар Гурган дар соҳили баҳри Каспий буд. Дар ғарби минбаъда сулолаи Бувейҳидон бар минтақаи байни баҳри Каспий ва Халиҷи Форс ва бар Месопотамия ҳукмронӣ мекард. Подшоҳии дигаре, ки нуфузи худро босуръат меафзуд, Ғазнавиён буд, ки пойтахти он дар Ғазнаи Афғонистон буд. Ба қавли Умари Хайём "риёзидони бузурги даврон" буд. Дар Хоразм бо Ибни Сино, Абусаҳли Масеҳӣ, Абулхайри Хаммор ва Абурайҳони Берунӣ ҳамкории илмӣ дошт. Доир ба тригонометрия ва астрономия чанд асар менависад, ки "Ал-Маҷастӣ аш-шоҳӣ" ("Ал-Маҷастии шоҳӣ"), "Рисола фӣ-л-устурлоб" ("Рисола доир ба устурлоб") аз қабили онҳост. Ба асарҳои олимони Юнони Қадим Менелай ва Уқлидус шарҳ навиштааст.
Абунасри Утбӣ

Абунаср Муҳаммад Абдулҷаббори Утбӣ (1 — асри) — нависанда, муаррих ва донишманди форс-тоҷик, муаллифи китоби "Таърихи Яминӣ".
Абунасри Тӯсӣ

Абунаср Муҳаммад ибни Юсуфи Тӯсӣ — муҳаддис, ориф ва фақеҳи шофеъимазҳаби форс-тоҷик, устоди Абуабдуллоҳ Ҳокими Нишопурӣ.
Абунасри Қубовӣ

Абунаср Аҳмад ибни Насри Қубовӣ. Зиндагинома Дар баъзе манобеъ ва асарҳои таҳқиқӣ нисбаи ин шахс Бухороӣ омадааст. Аз корҳои ба анҷом расонидаи Абунасри Қубовӣ тарҷумаи "Таърихи Бухоро"-и Наршахӣ мебошад. Наршахӣ ин асарро барои ҳукмрони сулолаи Сомониён Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ навишта буд. Абунасри Қубовӣ дар тарҷумааш "Таърихи Бухоро"-ро андаке ихтисор кардааст, вале дар баробари ин ба он таърихи сулолаи Қарахониён ва баъзе воқеоти таърихии то солҳои дар Осиёи Миёна рӯйдодаро илова намудааст. Нусхаҳои "Таърихи Бухоро"-и тарҷумакардаи Абунасри Қубовӣ дар Шуъбаи дастнависҳои Китобхонаи миллии ба номи Фирдавсӣ, Ганҷинаи дастнависҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин дар китобхонаҳои Тошканд, Маскав, Санкт-Петербург маҳфузанд.
Абунасри Толиқонӣ

Аҳмад ибни Иброҳими Абунасри Толиқонӣ — шоири форс - тоҷики даврони Салҷуқиён. Зиндагинома Дар тазкираҳо аз ӯ чун шоири дарбори Салҷуқиён ва вазири машҳур — Низомулмулк сухан меравад. Девонаш дастрас нагардидааст, вале қасоиди бисёре аз ӯ дар тазкираҳо омадааст, ки баъзеи онҳо дар мадҳи Низомулмулк мебошанд 1. Ба ғайр аз ин аз Абунасри Сарроҷ рубоиҳои панду андарзӣ, ишқӣ ва ғайра дастрас гардидаанд. Абёти зерин намунае аз эҷодиёти ӯст: Накунад бо адӯ мудоро суд, З-ӯ ба ҳар ҳол дур бояд буд. Гарчи дорӣ ба ноз каждумро, Бигазад, ҳар куҷо биёбад, зуд.
Абунасри Форсӣ

Абунасри Форсӣ (1;? — 1117) — вазир, сипаҳсолор, дабир ва шоир и форс-тоҷики дарбори Ғазнавиён дар замони султон Масъуди.
Абунасри Фароҳӣ

Абунаср Бадруддин Масъуд ибни Абибакри Фароҳӣ — шоир ва луғатноманависи форс-тоҷик, муаллифи луғатномаи арабӣ ба форсии "Нисобу-с-сибён". Фаъолияти эъодӣ Абунасри Фароҳӣ мусаннифи фарҳанги арабӣ-форсии "Нисобу-с-сибён" аст, ки бо супориши вазири маъруфи Салҷуқиён Низомулмулк нигошта шудааст. Дар пайравӣ ба ин асар донишмандони бисёре фарҳангҳои гуногун таълиф кардаанд. Яке аз корҳои дигари Абунасри Фароҳӣ ба назм даровардани асари Шайбонӣ "Ҷомеъу-с-сағир" мебошад.
Абунасри Қумӣ

Абунасри Қумӣ — риёзидон ва ахтаршинос и форс-тоҷик, муаллифи "ал-Бореъу-л-мадхал фӣ аҳкоми-н-нуҷум ва-т-таволеъ".
Анварбеки Абунаср

Анварбеки Абунаср (Анварбек Абунасров январи 1947, деҳаи Варзикандаи ноҳияи Панҷакент) — шоири тоҷик. Зиндагинома Хатмкардаи шуъбаи ғоибонаи факултети забон ва адабиёти Институти давлатии педагогии Ленинобод. Омӯзгори мактаби миёна (1964 – 2005). Аз соли 2005 муаллими Донишгоҳи озоди шаҳри Панҷакент ва сармуҳаррири г. "Махзани илм"-и ҳамин донишгоҳ. Аз давраи таҳсил дар мактаби миёна ба шеъргӯӣ оғоз кардааст. Аз соли 1991 то 2009 17 маҷмӯааш ба табъ расидаанд: "Расид айёми тобистон", "Умеди сабз", "Гулафшони хаёл", "Рӯдакӣ ва Лоиқ", "Гулбоғи ғазал" (ҳарду 2008) ва ғ. Се маҷмӯаи ашъори навқаламонро таҳрир карда ба табъ расондааст ("Бунафшаи Зарафшон", 1991, "Понздаҳ барг", 2008, "Ворисони Рӯдакӣ", 2008). Унвону ҷоизаҳо Аълочии маорифи Тоҷикистон, Аълоичии матбуоти Тоҷикистон. Дорандаи Ҷоизаи ба номи Лоиқ Шералӣ (муассис Ҳукумати шаҳри Панҷакент). Бо ордени Шараф (дараҷаи) ва медали "Нишони сухан", сарфароз гардидааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли.
Абунуъайми Исфаҳонӣ

Абунуъайм Аҳмад ибни Абдуллоҳи Исфаҳонӣ (1 2 3 ё 944, Исфаҳон — 1038 1, Исфаҳон) — донишманди мусулмон, фақеҳ, муаррих ва муҳаддиси шофеъимазҳаб.
Абунувос

Абунувос (Абунувос Ҳасан ибни Ҳонии Ҳакамӣ 6,; тақрибан 756 1 ё 762 2, Аҳвоз 4 1 — 814 3, 813 4, тақрибан 810 1 ё 815 2, Бағдод 4 2) — шоир и эронитабори арабизабон 7 ва аз бузургони шеъри ошиқонаи Зиндагинома Дар ҷавонӣ аз падар маҳрум шуд. Ҳамроҳи модараш ба Басра кӯчида, дар назди Волиба ибни Ҳубоб ном шоири араб аз шеъру шоирӣ сабақ гирифт. Пас аз муддате Абунувос дар шоирӣ шуҳрат ёфт ва ба Бағдод рафта, дар силки шоирони дарбори халифаҳо Ҳорунуррашид ва Амин ворид гардид. Абунувос дар тамоми навъҳои назми арабӣ шеър гуфтааст. ӯ чун бунёдгузори навъи тардиёт (шеърҳо дар васфи шикор) шинохта шудааст, вале Абунувос бештар бо хамриёт (шеърҳо дар васфи май, бодаю соғар) шуҳратманд гардидааст. Ба шарофати Абунувос хамриёт дар адабиёти араб мавқеъ пайдо кард ва ба навъи мустақили эҷодӣ табдил ёфт. Зимни тасвири бодаю соғар, лаҳзаҳои гуворои ҳаёт, таваҷҷуҳи бепоёни худро ба тамаддуни ниёгонаш ифода намудааст ва ақоиди шуубияи худро иброз доштааст. Ашъор Абунувос дар ашъораш аз калимаҳои форсӣ хеле фаровон истифода намудааст. Дар офаридаҳои ӯ номи шахсиятҳои таърихӣ, асотирӣ, фолклории пешазисломӣ вомехӯранд, тасвири расму оин ва анъанаҳои зардуштӣ ба назар мерасанд. Чунин шеърҳои Абунувос бо номи "форсиёт" маъруфанд. Абунувос чун шоири озодандеш, шӯхтабъу ҳозирҷавоб, базлагӯю зиндадил дар байни халқ машҳур буд. Аз ин ҷост, ки дар бораи ӯ ва ё аз номи ӯ латифаҳои мутоибаиву ҳазломез ба миён омадаанд. Ашъори боқимондаи Абунувос дар ҳудуди 12 ҳазор байт аст, ки дар девоне фароҳам омада, ба жанрҳои адабии мадҳия, марсия, ҳаҷвия, хамрия, тардид ва ғ. тақсимбандӣ шудаанд. Девони Абунувос соли 1962 дар Бейрут ба табъ расидааст. Намунаҳо аз эҷодиёти Абунувос ба забонҳои англисӣ, немисӣ, русӣ ва ғайра тарҷума шудаанд.
Абураҷои Ғазнавӣ

Ҳаким Шиҳобуддин Алӣ Абураҷои Ғазнавӣ — шоир и қасидасарои форс-тоҷики дарбори Баҳромшоҳи Ғазнавӣ. Зиндагинома Дар Ғазнин дар рӯзгори фармонравои Яминуддавла Баҳромшоҳи Ғазнавӣ ва писараш, Хусравшоҳи Ғазнавӣ мезист. Ба дарбори ин ду подшоҳ пайваст ва қасоиде дар мадҳи эшон суруд. Абураҷо ҳамрузгори Саноӣ, Сайидҳасани Ғазнавӣ ва Мухторӣ буд 1. Авфӣ ӯро сутуда ва порае аз ашъоршро дар "Лубобу-л-албоб" овардааст.
Абуррабеъ Илоқӣ

Абуррабеъ Тоҳир ибни Абдуллоҳи Илоқӣ (— 1073) — фақеҳ ва аз имомони маъруф дар фиқҳи ҳанафӣ, шогирди Абубакр Абдуллоҳ Қаффоли Марвазӣ.
Абусаид (ҳоким)

Абусаид (соли таваллуд ва вафот номаълум), ҳокими Самарқанд (1530 – 1533) — писари Кӯчкинчихон аз сулолаи Шайбониён, бародари Абдуллоҳхони. Бо супориши Абусаид дар ҷануби Регистони Самарқанд мадрасаи кабудгунбази "Чилдухтарон"-ро бино кардаанд, ки дар он Кӯчкинчихон бо се писараш, аз ҷумла Абусаид ва се наберааш дафн шудаанд. Ҳоло санги мармари ниҳоят зебои сари қабри Абусаид дар музейи Самарқанд буда, яке аз намунаҳои санъати нафиси ҳаккокӣ ва хаттотии садаи ба шумор меравад.
Абусаид Зарири Гургонӣ

Абусаид Зарири Ҷурҷонӣ — риёзидон, муҳандис ва ахтаршинос и эронитабор 1, муаллифи "Масоилу-л-ҳандаса" ва "Истихроҷи хатти нисфу-н-наҳор мин китобу-л-нолимо ва-л-бурҳон".
Абусаид Баҳодурхон

Абусаид Баҳодурхон — охирин хони муғул аз силсилаи Элхонҳо. Ҳукумрониҳо Абусаид Баҳодурхон пас аз марги падараш ӯлҷойтухон дар Табрез ба тахти салтанат нишаст, вале чун ҷавон буд, қудрати воқеӣ дар дасти амир Чӯпон қарор дошт. Авзои сиёсии ин давра ба сомон набуд; амирони муғултабор пай дар пай қиём мебардоштанд. Оқибат соли 1324 амирони муғул бар зидди амир Чӯпон шӯриданд. Вазири нав Нусратуддин Одили Насавӣ натавонист дар ислоҳи умури идорӣ муваффақ шавад. Дар натиҷаи даргириҳо, Абусаид Баҳодурхон бо баҳонае амир Чӯпон ва фарзандони вайро ба қатл расонд. Рӯйдодҳои сиёсӣ ва низомие, ки дар ин муддат рух доданд, ғайримустақим боиси равнақи нуфузи Усмониёни турк дар Осиёи хурд гардиданд. Пас аз қатли амир Чӯпон, давраи нави ҳукумати Абусаид Баҳодурхон оғоз мешавад, вале дар Хуросон ошӯбҳои амирони муғул дубора шиддат гирифтанд. Запкориҳо Ҳар яке аз амир ё волии элхониён хоҳони истиқлол шуда, ноҳияи Ҳирот, Балх, Нишопур, Мозандаронро пайваста ғорат мекарданд. Оли Карти Ҳирот низ барои истиқлоли хеш мубориза мебурд. Муғулони чағатоӣ пайваста ба шаҳру вил. Хуросон ҳамла мекарданд. Абусаид Баҳодурхон тавонист шӯриши Тош Темур ва Норин Туғойро саркӯб намояд. Ба ҳамин тариқ, Абусаид Баҳодурхон ҳукумати худро дар Хуросон барқарор кард, вале дар юриши зидди ӯзбакхон бар асари беморӣ дар Қаробоғи Озарбойҷон даргузашт. Абусаид Баҳодурхон сиёсати мусолиматомезе бо мамлукони Миср дошт. Иддае аз шоирони маъруфи он рӯзгор, аз қабили Хоҷуи Кирмонӣ, Авҳадии Мароғаӣ, Аҳмади Табрезӣ шахсият ва фазоили Абусаид Баҳодурхонро тавсиф кардаанд. Абусаид Баҳодурхон илова бар сурудани шеър, хати арабиро хеле зебо менавишт. Ҳамчунин ба мусиқӣ низ муҳаббат дошт ва удро некӯ менавохт.