ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Сурнай

Сурнай — (аз сур - ҷашни шодӣ ва най), сози мусиқии нафасист. Дар байни халқҳои эронитабору турки Осиёи Марказӣ, сокинони Қафқоз ва ғ. паҳн гардидааст. Сараш васеъи махрутӣ ва қисми поёнаш нисбатан борик мебошад. Дарозии сурнай 45-56 см буда, аз чӯби чормағз ё зардолу сохта мешавад. Рӯяш 7 сӯрох ва зераш як сӯрохи овозбарор дорад, ки бо он найчаи филиззӣ ва забонаки тунуки қамиши пайваст буда, барои навохтан хидмат мекунад. Сурнайи садаи (қарни пешина низ) дар ҳамон шакле буд, ки дар замони ҳозира ҳаст: диатоникӣ бада, дар ҳаҷми як октава ва бо роҳи сахт пуф кардан, якуним октаваро дар бар мегирад. Сурнайи такмилёфта, дар рӯӣ 6 сурохӣ ва зераш як сурохӣ овозбарор дорад. Диапазони (фосилаи мобайни садои аз ҳама паст ва аз ҳама боло) он хроматикӣ буда, аз нотаи ре-и октаваи якум то ре-и октаваи сеюмро дар бар мегирад. Нотааш дар калиди скрипка сабт мешавад ва дар партитура овозҳои регистри миёна ва баландро фаро мегирад. Сурнай ба воситаи забонак ҷӯр карда мешавад. Садои сурнай пурқувват ва ҷарангдор буда, дар тамошоҳои анъанавӣ- дорбозӣ, лухтакбозӣ, тантанаву тӯй ва маросимҳои халқӣ бо ҳамовозии доира, таблак, нағора дастаи хосро ташкил намуда, ҳамчун созӣ якканавозӣ низ ба кор меравад. Дар сурнай бештар асарҳои кантиленӣ (лирикӣ-эпикӣ)-ро иҷро мекунанд. Ҳамчунин дар он иҷрои асарҳои техникӣ (рақсӣ) низ имконпазир аст. Алалхусус, роҳҳои навозиши сурнай дар ҳавои мақоми "Наво", "Шодиёна", "Муноҷоти сурнай", "Рақси калон", "Ашерон" ва ғ. хеле маъмул аст. Сурнайнавозони моҳир бо роҳи бини нафас гирифта, бо даҳон садоро наканда беист менавозанд, ки ин тарзи иҷроиш мавриди сурнайнавозӣ то 30 дақиқа вақт давом меёбад. (Қорӣ Неъматуллои Кулобӣ). Базми карнаю сурнай имрӯз ҳам дар Тоҷикистон ҳангоми ҷашнҳои бузурги миллӣ, арӯсӣ ва хатнасур роиҷ аст, ки баробари баланд шудани садои карнаю сурнай ҳозирин чанд лаҳза хушҳолӣ, кафзанӣ ва рақсу шодмонӣ мекунанд. Адабиёт Адабиёт.
Зуфар ибни Ҳузайл

Зуфар ибни Ҳузайл ибни Қайси Анбарӣ Абуҳузайл — яке аз фақеҳони бузург, шогирд ва ёри севвуми имом Абуҳанифа. Зиндагинома Зуфар илму ибодатро дар худ ҷамъ карда, яке аз даҳ тане буд, ки ба тадвини китобҳои фиқҳ пардохт. Падари Зуфар аз қабилаи банӣ Тамим ва модараш эронитабор будааст. Вай муддати кӯтоҳе дар замони ҳаёти Абуҳанифа дар Басра ба кори қазо шуғл варзид, сипас тамоми умр машғули илм буд. Минбаъд ҳеч мансаби идориеро аз сӯи хулафо қабул накард, агарчи борҳо ба ӯ фишор оварданд ва ҳатто хонаашро ба хок яксон карданд. Зуфар пас аз вафоти имом Абуҳанифа раёсати ҳалқаи дарси шогирдони ӯро бар уҳда дошт. Ҳасан ибни Зиёд мегӯяд: Имом Зуфар садрнишини маҳфили Абуҳанифа буд ва Амр ибни Сулаймони Аттор фармояд: Абуҳанифа дар тӯйи никоҳи Зуфар ҳузур дошт ва дар он хутбае эрод карда, фармуд: "Зуфар имоме аз аиммаи муслимин ва дар шараф, ҳасаб ва насаб (дар ривояте: ва илм)-аш аламе аз аъломи онҳост". Ибни Маъин ва Абунуъайм ӯро сиқа (муътамад) ва амин (амонатдор, одил) гуфтаанд. Довуди Тойӣ фармуда: "Гоҳе Абуюсуф ва Зуфар дар фиқҳ бо ҳам мунозара мекарданд. Зуфар хушзабон ва суханвар буд ва Абуюсуф дар мунозарааш музтариб мегашт. Борҳо шунидам, ки Зуфар ба вай мегуфт: Куҷо мегурезӣ, инҳо дарҳои кушодае ҳастанд, аз кадомаш, ки хоҳӣ, баргир!" Зуфар ибни Ҳузайл барои мероси бародараш ба Басра омад, аҳли он ӯро бозгаштанӣ намонданд ва вай то охири умр ҳамон ҷо монд". Зуфар осори илмие аз худ бар ҷой нагузошта бошад ҳам, аз шоҳсутунҳои амалии андеша ва мактаби фиқҳии имом Абуҳанифа ба шумор мерафт ва дар истинботи аҳком мегуфт: "Вақте асар вуҷуд дошта бошад, ба раъй мутавассил намешавем".
Зуфиҳо

Зуфиҳо — оилаи рустаниҳои дупалла. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Баргашон муқаррарӣ, аз бехи поя нумӯ мекунад. Гулашон хурди дуҷинса, аз 4 гулбарг ва 4 косабарги мутаносиб иборат буда, дар хӯша ва ё нӯги он ҷой гирифтааст. Зуфиҳо ғӯзамева ё баъзан меваи чормағзшакл доранд. Гули зуфиҳо бештар ба воситаи шамол гардолуд мешавад. Дар дунё 3 ҷинс ва 265 намуди зуфиҳо вуҷуд доранд. Дар Тоҷикистон фақат як ҷинси онҳо — зуф мерӯяд.
Зуф

Зуф — ҷинси рустаниҳои як ё бисёрсола, мансуби зуфиҳо. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Решааш кӯтоҳ. Баргаш паҳни байзашакл ё дарозрӯяи нештармонанд (баъзан дандонадор), аз бехи поя месабзад. Гулпояаш борики дароз, луч ё пашмакдор. Хӯшагулаш дарози борик ё кӯтоҳ. Гулаш майда, самараш — чалғӯза, тухмаш дарозрӯя, суфтаи чин-чин, баъзан теғадор. Дар олам беш аз 150 намуди зуф дучор меояд. Дар минтақаҳои иқлимашон муътадил ва субтропикии Аврупо, Осиё, Африқо ва Амрико паҳн шудааст. Дар Тоҷикистон 9 намуди зуф (барги зулф, зулфи ятимак,.,.,.,.,.,.,.) месабзад. Зуф бештар дар лаби ҷӯй, канори роҳ, боғот, киштзор, заминҳои партов, доманакӯҳҳо (дар баландии 400-4300 м аз с. б.) мерӯяд. Дар таркиби узвҳои нашвии зуф каротин, витамини С., фитонсид ва ғайра мавҷуданд. Бисёр зуфҳо гиёҳҳои доруӣ мебошанд. Онҳоро ба хӯрок илова мекунанд, санбӯса мепазанд.
Зуфар Исмоилзода

Зуфар Муртазохон Исмоилзода - филолог-шарқшинос, вакили Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон даъвати ва даъвати 1 2 Исмоилзода Зуфар Муртазохон 1 январи соли 1964 дар деҳаи Қалъачаи ноҳияи Ғончӣ дар оилаи деҳқон ба дунё омадааст. Маълумоташ олӣ. Соли 1986 Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин (ҳоло Донишгоҳи миллии Тоҷикистон)–ро бо ихтисоси филолог-шарқшинос ва соли 2002 Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуровро бо ихтисоси ҳуқуқшинос хатм намудааст. Фаъолияти кориашро пас аз адои хидмати ҳарбӣ дар Ҷумҳурии Исломии Афғонистон соли 1988 ба ҳайси мудири шуъбаи кор бо хонандагон, ташкилӣ ва кор бо кадрҳои Кумитаи ноҳиявии комсомоли Ғончӣ оғоз бахшидааст. Баъдан дар вазифаҳои дастурдеҳи Кумитаи Марказии комсомоли ҷумҳурӣ оид ба масъалаҳои ҳарбию ватандӯстӣ, котиби якуми Кумитаи комсомоли ноҳияи Ғончӣ, мудири бахши шуъбаи идеологии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, сардори Идораи кор бо ҷавонони вилоят, мудири шуъбаи ташкилӣ ва кор бо кадрҳои дастгоҳи раиси вилоят, роҳбари Маркази аналитикии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, мудири шуъбаи тайёр кардани кадрҳои коргарии Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд, мудири шуъбаи мактубҳо ва қабули шаҳрвандони Мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилояти Суғд кор кардааст. Солҳои 2007-2011 раиси шаҳри Табошар (ҳозира Истиқлол) буд. Дорандаи Ифтихорномаи Ҷумҳурии Тоҷикистон, ордени "Ситораи сурх", медалҳои "Барои хидматҳои ҷангӣ", "Барои фидокорӣ" (Ҷумҳурии Исломии Афғонистон), "Ба иштирокчии амалиётҳои ҷангӣ", медали "Ба ҷанговари интернатсионалист", ордени "Барои хидмати шоён"-и Иттифоқи мудофиавии ташкилоти варзишӣ-техникии Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил, ордени "Шараф ва мардонагӣ"-и Фонди умумироссиягии шараф ва мардонагии Федератсияи Россия, медали "Шараф" дараҷаи -и Комиссияи мубориза бо коррупсияи Федератсияи Россия, Корманди шоистаи кооператсияи матлуботи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Аълочии фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон, инчунин ҷоизаҳои соҳавӣ ва якчанд медалҳои ҷашнӣ мебошад. Вакили Маҷлиси вакилони халқи вилояти Суғд (даъвати) ва вакили Маҷлиси вакилони халқи ноҳияи Ғончӣ (даъвати) буд. Исмоилзода Зуфар Муртазохон соли 2011 раиси ноҳияи Ғончӣ таъйин шуда буд. 1 марти соли 2020 Зуфар Исмоилзода - раиси Комиссияи экологӣ Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шудааст. 2 Ҳамчунин нигаред Ҳамчунин нигаред.
Зуфархон Ҷавҳарӣ

Зуфархон Ҷавҳарӣ (1860, Истаравшан, вилояти Суғд — 16 ноябр 1945, Истаравшан, вилояти Суғд) — шоир, нависанда ва намояндаи адабиёти классикии тоҷик. Зиндагинома Зуфархон Ҷавҳарӣ соли 1860 дар оилаи Назмии Истаравшанӣ, ки падараш ҳам шоир буд, таваллуд шудааст. Ҷавҳарӣ дар оилае ба дунё омада буд, ки аксарият аҳли фазл, шоиру олим буда, анъанаҳои беҳтарин ва инсонпарваронаи классикони адабиёти тоҷикро пайравӣ мекарданд. Падари Ҷавҳарӣ низ шоири шинохта ва донишманди бузург буд. Ҳоҷӣ Неъматуллоҳи Муҳтарам дар "Тазкират-уш шуаро" Ҷавҳариро "қувваи аҳли камол, мазҳари файзи лоязол, хирадсиришт, донишманд, олифитрат, баландистеъдод", номида, "ба Бухорои Шариф омада, таҳсили улуми диния ва такмили матолиби яқиния намуда, аз мобадаи фуюзи ҷуҳур захираҳо андуда" ба ватани аслиаш баргаштанашро қайд кардааст. Ҳамчунин адибони маъруф Ҳашмати Бухороӣ, Тамҳиди Самарқандӣ, Боқии Раштонӣ, Абдуллохоҷаи Таҳсини Бухороӣ, Мавлоно Йӯлдоши Қӯқандӣ, Фикрии Самарқандӣ ва як қатор шоирони ҳамон давр ба эҷодиёти Ҷавҳарӣ баҳои баланд додаанд. Устод Айнӣ дар бораи Ҷавҳарӣ дар "Намунаи адабиёти тоҷик" навиштааст: "Аз шеърҳои Ҷавҳарӣ сар-сарӣ гузаштан дуруст нест. Мумиилайҳ шеърро бағоят устодона менигорад. Зотан Ҷавҳарӣ аз устодони адаби ин давр аст". Эҷодиёт Профессор Расул Ҳоҷизода дар китоби худ "Адабиёти тоҷик дар нимаи дуввуми асри нуздаҳ" дар бораи таъсири эъҷодии Бедил ба адабиёти тоҷик сухан ронда, навиштааст: "Дар нимаи дуввуми асри 18 ва нимаи аввали асри 19 дар адабиёти тоҷик аз шоирони Ҳинд таъсири эҷодии Бедил ниҳоят зиёд шуд ва аксарияти шоирони ин давр бештар ба услуби эҷодии ин шоир (махсусан дар ғазал) пайравӣ мекарданд. Таъсири эҷодиёти Бедил дар нимаи дуввуми асри 19 ҳамчунон барқарор буд". Бедилро тақлид карда ва ба ғазалҳои ӯ мухаммас бастани Ҷавҳарӣ аз як тараф аз муҳаббати саршор нисбат ба шеъри ӯ сар зада бошад, аз тарафи дигар ин як навъ озмоиши табъ ва боварӣ ҳосил кардан ба қудрати шеърофарии худ мебошад. Ва тамоми эҷодиёти Ҷавҳарӣ шоҳиди он аст, ки ӯ дар ин кор муваффақ шудааст. Як сабаби дар тақлиди Бедил ба комёбӣ ноил гардидани Ҷавҳарӣ дар он аст, ки ӯ эҷодиёти ин шоири бузургро ба таври амиқ омӯхта таҳқиқ намудааст, дар роҳи дарки маъниҳои сарбастаи ашъори ӯ ҷидду ҷаҳди зиёде ба кор бурдааст. Чунонки худаш гуфтааст: Ҷавҳарӣ баъди Револютсияи Октябр ба мавзӯҳои муҳими рӯз рӯ оварда, дар бораи тантанаи ҳаёти нав, коллективонии хоҷагии қишлоқ, пешравии саноату маданияти тоҷик асарҳо офарид. Ҷавҳарӣ дар ин солҳои ҷанг як қатор шеъру достонҳои ватандӯстона ба вуҷуд овард. Достонҳои "Зафар", "Муҳаммадҷон" ва "Офтобхон", ки дар ҳамин давра эҷод шудаанд, аҳамияти таърихӣ ва инсонпарварона дошта, саршор аз эҳсоси муҳаббат ба халқу ватан мебошад. "Охирин пайрави Абдулқодири Бедил аз шуарои намоёни қарни бистум Зуфархон Ҷавҳарии Истаравшанӣ аст. Зуфархон Ҷавҳарӣ дар сабки ҳиндӣ бештар аз роҳи тақлид канора ҷуста ва кӯшидааст, ки тозакориҳое низ бадин шеваи шеър ворид бикунад". Зуфархон Ҷавҳарӣ соли 1945 аз олам чашм пӯшидааст.
Зурунг

Зурунг, хори зурунг, хоргулак — рустаниест бисёрсола, мансуби лӯбиёиҳо. Тиррешааш дарози чӯбмонанд, мағзаш сафед. Пояаш рост (30-80 см қад мекашад), сершоха, бӯи хосса дорад. Баргаш паиҳам, сабзи сиёҳтоб, дандонадор. Гулаш дуҷинса, 5-баргаи парвонашакл, гулобӣ ё сафеди гулобитоб (дарозиаш 15-20 мм). Хӯшагулаш (дарозиаш то 22 см) сергул, дар бағали баргҳо ҷой гирифтааст. Ғилофакаш гирд ё байзашакли 2-4- тухма; тухмаш мудаввар ё гурдашакл (дарозиаш 3-3,2 ва бараш 2-2,2 мм), дорчинӣ ё бӯртоб (вазни 1000-тоаш 5,5-6,5 г). Қобилияти сабзишашро 2-3 сол нигоҳ медорад. Зурунг моҳҳои июн — июл гул карда, тухмаш июл — сентябр мепазад. Зурунги худрӯй дар минтақаҳои дашт ва бешадашти Қафқоз, Сибири Ғарбӣ ва Шарқӣ дучор меояд. Дар Тоҷикистон бештар дар арчазорҳо ва даштҳои зулзада (трагакант)-зори қ-кӯҳҳои Ҳисору Дарвоз, Тоҷикистони Ҷанубӣ ва Шарқӣ, Помири Ғарбӣ (дар баландии м аз с. б.) месабзад. Онро дар соҳили рӯд ва киштзорҳо низ метавон дучор омад. Зурунг дар Руссия ва баъзе кишварҳои Аврупо чун рустании доруӣ парвариш карда мешавад. Онро аз тухм рӯёнида зиёд мекунанд. Тухмаш то 2-3 сол қобилияти сабзиш дорад. Барои табобат бештар решаи зурунг истифода мешавад. Онро тирамоҳ аз хок кофта гирифта, шоху навдаи зиёдатиашро мебуранд, сипас шуста дар ҷойи хушк ва шамолрас нигоҳ медоранд. Дар таркиби решаи зурунг гликозидҳо (ононин, оноспин ва ғ.), моддаҳои даббоғӣ,,,,, ва ғ. мавҷуданд. Аз он нақеъ ва дигар доруҳо тайёр мекунанд. Ҷӯшобаи решаи зурунг барои муолиҷаи бавосир нофеъ аст, гардиши хун ва кори дилро метезонад, хунравиро боздошта, пешобро меронад. Табибони мардумӣ бо он тарбод, бавосир, иллати меъда ва рӯдаҳоро табобат мекунанд; чун доруи арақрон низ маъруф аст. Дар тибби илмӣ нақеи решаи зурунг (1-чумчагӣ рӯзе 2-3 бор) барои муолиҷаи бавосир, боздоштани хунравӣ, мулоим кардани дарун истифода мегардад. Бо ин мақсад 30 г решаи резакардаро дар 1 л об (то нисф шудани он) меҷӯшонанд. Сипас даворо полида, рӯзе 3 бор пеш аз хӯрок (1,5-чумчагӣ) меошоманд (2-4 ҳафта).
Зухра Беляева

Зухра Беляева – раққосаи балети Театри давлатии академии опера ва балети ба номи Садриддин Айнӣ. Ҳунарпешаи хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон.
Қорӣ Абдулмаҷиди Зуфунун

Қорӣ Абдулмаҷиди Зуфунун — шоир и тоҷик. Зиндагинома Яке аз шогирдони Аҳмади Дониш ва аз шахсиятҳои фозили замони худ буд. Аз илму дониши роиҷи замони худ — ҳадису фиқҳ, рамлу нуҷум ва ғайра огоҳ буд, аз ҳамин сабаб барои худ тахаллуси "Зуфунун"-ро баргузидааст. Ба қавли Садриддин Айнӣ, Зуфунун ба аҳли дарбор нафрат дошт ва барои ба доми онҳо науфтодан худро ба девонагӣ мезад. Ба забонҳои арабӣ ва туркии усмонӣ низ шеър гуфтааст. Намунае аз ашъори ӯ: Дур дор аз сар ғуруру пок аз дил кинаро, Ҷилвагоҳи хештан кун дидаи оинаро! Зуфунун, Фарҳод ҳам меканду ман ҳам меканам, Ӯ ба теша Бесутунро, ман ба нохун синаро.
Зуфобиҳо

Зуфобиҳо — оилаи рустаниҳои як ё бисёрсолаи соҳилӣ, обӣ ва ботлоқӣ. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Зуфобиҳо 13 ҷинс ва беш аз 100 намудро дар бар мегиранд. Баргашон гуногуншакл (дарозрӯя, паҳн ва ғ.). Гулашон дуҷинса, гоҳе якҷинсаи сегулбарга (баъзан бегулбарга); дар пояҳои бебарг ҷой гирифтааст. Гардбаргаашон 6-9 адад. Аксари зуфобиҳо меваи чормағзак доранд. Тухми онҳо ба воситаи об, ҳашарот, гоҳо шамол паҳн мешавад. Баъзе намудҳои зуфобиҳо бо роҳи нашвӣ афзоиш меёбанд. Зуфобиҳо, маъмулан, намидӯст буда, асосан дар соҳили дарё, кӯлу обанборҳо, ҷойҳои серрутубату шибарзамин, киштзори шолӣ ва водиҳои доманакӯҳӣ мерӯянд. Беш аз 70 намуди зуфобиҳо дар минтақаи муътадил ва тропикии Нимкураи шимолӣ паҳн шудаанд. Дар Тоҷикистон (қ-кӯҳҳои Ҳисору Дарвоз, Зарафшон, мавзеъҳои Сирдарё ва Тоҷикистони Ҷанубӣ) 4 намуди онҳо месабзад. Зуфобиҳо рустаниҳои заҳрноку шифобахш (зуфобӣ), ороишӣ, хӯроки чорво (лайлакбарг —.) мебошанд. Лайлакбаргро дар Ҳиндустону Хитой ва Ҷопон парвариш мекунанд. Самараш, ки аз 53 % оҳар, 10 % сафеда ва қанд иборат аст, истеъмол карда мешавад.
Зуфобӣ

Зуфобӣ (-) — гунае рустании бисёрсола, мансуби зуфобиҳо. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пояаш (10-70 см қад мекашад) сершох, дар назди гарданаи реша ғафс. Баргаш дилшакл ё байзашакл (дарозиаш 20 см). Хӯшагулаш сершоха. Гулаш дуҷинса. Гулбаргҳояш сафед ё гулобӣ. Мевааш донакшакли сабзтоб. Зуфобӣ дар Африқо, Австралияи Ҷанубӣ, минтақаи муътадили Авруосиё, Осиёи Марказӣ (ғайр аз баландкӯҳҳо) паҳн шудааст. Дар соҳили кӯлу дарёҳо, обанбор, лаби ҷӯй, ботлоқҷойҳо, шолизор ва ғ. мерӯяд. Моҳҳои май — июл гул карда, нимаи дуввуми тобистон ва тирамоҳ тухм мебандад. Зуфобӣ дар қисми шимолӣ, марказӣ ва ҷануби Тоҷикистон месабзад. Аз тухм ва бо роҳи нашвӣ афзоиш меёбад. Зуфобӣ гиёҳи заҳрнок аст. Табибони халқӣ бо хокаи решаи он захми меъдаву рӯда, бемориҳои рӯҳӣ, илтиҳоби пешобдон, бавосир ва обхӯраро муолиҷа мекунанд. Зуфобӣ чун гиёҳи ороишӣ дар канори ҳавзу кӯлҳо парвариш карда мешавад.
Зуфонгӯё ва ҷаҳонпӯё

Зуфонгӯё ва Ҷаҳонпӯё ё "Зафони гӯё ва ҷаҳони пӯё" — фарҳанги тафсирии таълифи Бадруддини Иброҳим. Мушаххассот Номҳои дигараш "Ҳафтбахшӣ" ва "Нусхаи Зуфонгӯё". Дар "Зуфонгӯё ва ҷаҳонпӯё" ба "Фарҳанги Фахри Қаввос" ва бахши хотимавӣ истиорот ва киноётро дар бар гирифтааст. "Зуфонгӯё ва ҷаҳонпӯё" бо ҷиҳатҳои хосси худ барои таълифи фарҳангҳои баъдӣ Нусхаи 3570 Китобхонаи Худобахши Бонкипури Патна, ки соли 1543 китобат шудааст. 2) Нусхаи Музейи миллии Покистон, Карочӣ, таҳти. 1972 104 -и тоҷик муҳим аст. "Зуфонгӯё ва ҷаҳонпӯё" то солҳои наздик дастрас набуд. Соли 1964 шарқшиноси шӯравӣ С. И. Баевский аз фонди дастнависҳои китобхонаи донишгоҳи Тошканд як нусхаи бе муқаддима ва ноқису иштибоҳомези онро дарёфт карда, онро бо нусхаи китобхонаи Бонкипури Ҳиндустон муқоиса кард ва баъдан аз рӯи ин ду нусха дар ш. Маскав фарҳанги навро бо пешгуфторе бо забони русӣ (соли 1974) ба табъ расонд. Соли 1989 муҳаққиқи покистонӣ Назири Аҳмад қисми аввали "Зуфонгӯё ва ҷаҳонпӯё"-ро дар асоси нусхаи нисбатан комили Китобхонаи Худобахш ва муқобалаи он бо нусхаи донишгоҳи Тошканд дар як ҷилд бо муқаддима, ҳошияҳо ва феҳристи алифбоии луғот бо муқаддимаи англисӣ бо номи "Фарҳанги зафонгуё" чоп кард. Ӯ нусхаи дигари ин фарҳангро дар Музейи миллии Покистон, дар Карочӣ пайдо карда, аз нусхаи дуввум то охир дар муқоиса бо се нусхаи дигар соли 1998 ҷилди дуввуми "Зуфонгӯё ва ҷаҳонпӯё"-ро ба табъ расонд.
Зуғара

Зуғара — деҳа дар ҷамоати деҳоти Тавилдараи ноҳияи Сангвор. Аз Зуғара то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 4 км. Аҳолиаш 82 нафар, тоҷикон.
Зуши

Зуши — яке аз шаҳрҳои префектураи Канагава, Ҷопон аст.
Зуҳайр ибни Абисалмо

Зуҳайр ибни Абисалмо фарзанди Рабиъа — шоир и давраи ҷоҳилияти аз қабилаи банӣ Ғатфон. Зиндагинома Падараш аз аҳли Музайнна доданд. Девони Зуҳайр -ро соли 1870 бори нахуст ховаршиноси олмонӣ Вилям Алвардт нашр кард. Ашъори Зуҳайр асосан аз мадҳу васф ва панду ҳикмат иборат аст. Зуҳайр бо муаллақаи мимияи худ шуҳрат дорад, ки ба хотима ёфтани ҷанги қабилаҳои Абс ва Зубён бахшида шуда, дар он барпокунандагони сулҳ — Ҳорим ибни Синон ва ал-Ҳорис ибни Авфа васф гардидаанд. Ин муаллақа яке аз асарҳои давраи ҷоҳилияи араб ба шумор меравад. Зуҳайр вассофи ақлу хирад ва накукорию маърифат буд.
Ҷанги Зуқор

Зуқор — яке аз аввалин набардҳои таърихии сипоҳи Сосониён ба муқобили қабилаҳои ки дар аҳди ҳукмронии Хусрави Парвиз рух дод. Санаи дақиқи набард маълум нест: дар маъхазҳои хаттӣ санаи рухдоди он солҳои ва дар таҳқиқоти илмӣ солҳои 602-11 сабт шудааст. Муарррихон таъйин шуданд, ки дар ихтиёрашон тақр. 5 ҳазор сипоҳӣ доштанд. Рӯзи аввали набард бо музаффарияти форсҳо анҷом ёфта, дар рӯзи дуввум сипоҳи сосонӣ бо хиёнати Қайс ибни Масъуд (мувофиқи паймони махфиаш бо ҳамқавмони худ аз майдони разм фирор кард) мағлуб гардид. Сосониён шикасти худро дар Зуқор нисбат ба музаффарияташон дар набарди зидди румиҳо ночиз медонистанд, вале арабҳо ин пирӯзиро ҳамчун ифтихори таърихии худ бо номи "явми зиқор" васф кардаанд.
Муҳаммад Зуҳарӣ

Муҳаммад Зуҳарӣ (август 1926, Туникобун, Устони Мозандарон — 4 март 1995, Теҳрон) — шоир ва нависанда и эронӣ. Зиндагинома Падараш Абдуллоҳхони Зуҳарии Халъатбарӣ аз фаъолони Инқилоби Машрута дар Эрон буд. Соли 1931 аз сабаби ихтилофи назаре, ки падараш бо Ризошоҳи Паҳлавӣ дошт, хонаводаи онҳо ба Малоир ва баъдан ба Шероз табъид шуд. Пас аз Ҷанги дуввуми ҷаҳонӣ ба Теҳрон кӯчиданд. Соли 1954 риштаи забон ва адабиёти форсии Донишкадаи адабиёти Теҳронро хатм кард. Эҷод Муҳаммад Зуҳарӣ кори эҷодиро дар навҷавонӣ бо навиштани мақолаҳо ва ҳикояҳои хурд дар маҷ. "Тӯфон" оғоз кардааст. Чанд сол дабири адабиёт буд ва соли 1963 ба Китобхонаи миллии Эрон рафта, дар таълифи 9 ҷилди "Китобшиносии миллии Эрон" дар ду марҳала ширкат дошт. Шеърҳои нахустинаш дар матубот солҳои 1950 ба табъ расидаанд. Баъд маҷмӯаҳои ӯ "Ҷазира", "Гилоя", "Шабнома", "Татама", "Баргузидаи ашъор", "Мушт дар ҷайб", "Пири мо гуфт" мунташир шуданд. Муҳаммад Зуҳарӣ аз гузаштаи адаби форсӣ ва ашъори классикони форс-тоҷик огоҳии хуб дошт ва шеъраш аз таъсири шоирони куҳан орӣ нест. Муҳаммад Зуҳарӣ ба монанди Шомлу, Суҳроби Сипеҳрӣ, Фаредуни Муширӣ, Ахавони Солис шоири навпардоз буд. Тағаззул аз ҷанбаҳои қавии шеъри ӯст. Ғурбати амиқу дардолуд дар ашъораш ниҳон аст. Дар маҷмӯаи "Гилоя" чаҳорпораро раҳо карда, бо ҳадиси ранҷу андуҳу танҳоӣ шеъри нимоиро пайгирӣ кардааст. Дар маҷмӯаи "Шабнома" ба навъе аз зеҳнковӣ ва мазмунёбии шоирона рӯй меоварад ва ин мазмунҳоро, ки бештар иҷтимоӣ ҳастанд, ба сурати қитъаҳои кӯтоҳ баён мекунад. Чунончи: Ба гулгашти ҷавонон Ёди моро зинда доред, эй рафиқон, Ки мо дар зулмати шаб Зери боли ваҳшии хуффоши хуношом Нишондем ин нигини субҳи равшанро Ба рӯи пояи ангуштари фардо Ва хуни мо Ба сурхии гули лола Ба гармии лаби табдори ошиқ Ба покии тани беранги жола Рехт бар девори ҳар кӯча.
Зуҳал (худо)

Зуҳал, Сатурн — дар адён ва асотири Руми Бостон худои замин ва кишт. Мувофиқи қиссаву ривоятҳо шуғли кишоварзӣ, боғдорӣ ва токдорӣ тавассути Зуҳал дар Италия маъмул гардид. Зуҳал шоҳи қадими Латсия ба шумор рафта, баъдан аз Юнон ба Италия муҳоҷират кард. Аҳди ҳукмронии Зуҳал ҳамчун асри тилоӣ тавсиф мешавад, ки одамон аз осоиштагии сиёсӣ, сулҳ, баракат ва баробарии иҷтимоӣ бархӯрдор буданд. Ба шарафи ӯ ҳар сол, ҳангоми хотима ёфтани мавсими ҳосилғундорӣ, ҷашни Сатурнал ё ҷашни худои Зуҳал баргузор мешуд (17-23 декабр), ки ба Меҳргон айният дошт. Дар ҷашни Сатурнал одамон ба якдигар туҳфаҳои нафис ҳадя мекарданд. Зуҳал дар фарҳангу осори нуҷумии мардуми Шарқ ҳамчун наҳси акбару кундрав тасвир ёфта, онро ба кавкаби пирону деҳқонон, хонадонҳои қадим, ғуломони сиёҳ, саҳронишинону зоҳидони беилм нисбат додаанд, ки сифатҳои макру кина ва ҷаҳлу ситезакорӣ ба ӯ хос буд. Симои Зуҳал дар санъати рассомӣ ҳамчун пирмард тасвир мешавад, ки дар дасти чапаш дос ва дар дасти росташ дастаи гандум дорад. Зуҳал дар шеъри форсӣ бештар бо мафҳумҳои наҳси акбар, барид, посбони фалак ва ғ. тасвир шудааст. Аз шумо наҳс мешаванд ин қавм, Туҳмати наҳс бар Зуҳал маниҳед. Хоқонӣ.
Зуҳра (адабиёт)

Зуҳра (— сафедӣ ва ҳусн) — яке аз образҳои бадеӣ дар адабиёти классикии форс-тоҷик, ки бештар дар назм истифода шудааст. Ривоёт Тибқи ривоёт Зуҳра дар асл зани соҳибҷамол ва аз фарзандони Нӯҳ буд, ки фариштагон — Ҳоруту Морут ошиқаш шуда, Исми аъзамро ба ӯ ёд доданд. Зуҳра Исми аъзамро хонда, ба осмон рафт ва он ҷо ба ситораи тобон табдил ёфт. Дар тасаввури мардуми пешин ситораи Зуҳра ба зани шутурсаворе монанд буд, ки дар даст барбат машғули навохтан аст. Бинобар ин онро эзади мусиқӣ, мутрибаи фалак, сарпарасти ромишгарону хунёгарон шуморидаанд. Зуҳра ситораи аҳли тараб ва махсуси занон шуморида мешавад. Дар асоси ҳамин тасаввурот ва боварҳо дар адабиёти классикии форс-тоҷик Зуҳра ба ҳайси илоҳаи зебоӣ, суруду тарона ва суруру нишот тавсиф шудааст: Зи тори тараб Зуҳра бигсаст чанг, Ки бар мутрибон айш аз ӯ гашт танг. Ҷомӣ Барзад шуои Зуҳраю бӯи гулоб аз ӯ, Аз бӯи ӯ гулу тарабу лаҳв бишкуфид. Башшори Марвазӣ Зуҳра дар шеър бо ибораҳои "мутрибаи фалак", "Зуҳраи чангӣ", "Зуҳраи барбатнавоз", "Ноҳиди чангӣ" ва ғ. низ ифода ёфтааст: Биёвар май, ки натвон шуд зи макри осмон эмин, Зи лаъби Зуҳраи чангиву Миррихи силаҳшӯраш. Ҳофиз Чунон баркаш овози хунёгарӣ, Ки Ноҳиди чангӣ ба рақс оварӣ. Ҳофиз Саъди Салмон тасаввуроти эрониёни пешинро дар бобати ба рӯзи ҷумъа мансуб будани Зуҳра чунин тавсиф кардааст: Одина мизоҷи Зуҳра дорад, Чун омад, лаҳву шодӣ орад. Ай Зуҳраҷамол, бода дардеҳ, К-имрӯзам бода беҳ гуворад. Адибони гузашта ва муосири форс-тоҷик дар асоси калимаи Зуҳра ибораву мафҳумҳои зиёди шоирона сохтаанд, ки "зуҳрабаногӯш", "зуҳраҷабин", "зуҳрарухсор", "зуҳрахисол", "зуҳратабъ", "зуҳранаво", "Зуҳраи барбатсаро" ва "Зуҳраи осмони ҷамол" аз он зумраанд. Намунае аз осори классикон, ки бо калимаи Зуҳра шеър гуфтаанд: Бандаи ҷуди ту зебад Офтоби нурбахш, Мутриби базми ту шояд Зуҳраи барбатсарой. Саноӣ Ҳаргиз касе надошт чунон хилват, ки ман Бо он нигори зуҳрабаногӯш доштам. Абулвосеи Ҷабалӣ Зуҳра дар адабиёти форс-тоҷик боиси ба вуҷуд омадани талмеҳоти зиёде гардидааст: Аз ҷамоли Зуҳрае бигдохтӣ, Дил ба чоҳи Бобиле андохтӣ. Адибон Зуҳраро ба сифати киноя ва истиора ҳангоми тавсифи зан, духтари зебо ва маъшуқаи маҳфилоро истифода кардаанд: К-он Зуҳраи шабнишини бехоб, Чун дар ғами дӯст монд бетоб.. Амир Хусрави Деҳлавӣ.
Зуҳр

Зуҳр (нисфирӯзӣ, нимрӯз), нимрӯз — фосилаи замонии байни қиём ва завол. Зуҳр замоне фаро мерасад, ки Офтоб нимае аз сайри рӯзонаи худро аз тулуъ то ғуруб тай карда бошад. Вобаста ба ҷойгиршавии ҷуғрофиёӣ дар бархе минтақаҳо соя маҳв гашта, Офтоб аз баландтарин нуқтаи худ дар осмон (байни осмон) ба сӯи мағриб мойил мешавад. Субҳ ҳангоми баромадани Офтоб, сояи он ба тарафи мағриб меафтад ва баробари болотар рафтанаш ин соя камтар мешавад. Ҳангоме ки сояи ҳар чиз ба охирин дараҷаи косташавӣ расид, вақти Зуҳр оғоз мегардад ва чун соя рӯ ба машриқ ниҳод, замони Зуҳр аст.
Зуҳро

Зуҳро — шоир а, раққоса хушнависи форсизабони Ҳиндустон. Зиндагинома Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабӣ, тазкираҳо дар бораи шоираҳо Зуҳро зани зеборӯй буда, ба рақс шавқу рағбат доштааст, аммо дар синни камолот аз раққосӣ даст кашида, ба шеъру шоирӣ шуғл варзидааст. Аз улуми адаб, арӯзу қофия огоҳии комил дошт. Ба забони урду низ шеър мегуфт. Абёти зер намунае аз эҷодиёти ӯст: Рафта-рафта то ба ҳолам меҳрубон гардад табиб, Ин ҷароҳатро, ки ман дорам, куҳан хоҳад шудан. Ҳай-ҳай, чӣ беҳаёист, ки дар пеши мардумон Парвонаро ба базм бағалгир карда шамъ.
Зуҳуриддин Суярӣ

Зуҳуриддин Суярӣ - нависанда.