ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Вазифаи хонагӣ

Вазифаи хонагӣ — шакли муайяни кори мустақилонаи талаба, супоришҳои таълимие, ки омӯзгор ба талабагон барои иҷрои мустақилона дар хона медиҳад. Вазифаи хонагӣ давоми кори синфист. Омӯзгор мавзӯи нав, қоида, теорема ва амсоли инҳоро ба талабагон фаҳмонда, шарҳу эзоҳ медиҳад, мисол ва масъалаҳоро ҳал мекунад (кори синфӣ) ва ба талабагон супориш медиҳад, то онҳо дар хона бо истифода аз китобҳои дарсӣ мавзӯъро мустақилона хонанд (таҳлил ва нақл карда тавонанд), машқҳоро иҷро кунанд, мисол ва масъалаҳоро ҳал намоянд. Дар вақти супоридани вазифаи хонагӣ талаботи зерин бояд риоя карда шаванд: ба назар гирифтани дониш, қобилият, пешрафти гурӯҳ ё талабагони алоҳида; сари вақт супоридани Вазифаи хонагӣ ва фаҳмондани тарзи иҷрои он; дастрасу фаҳмо будани вазифаи хонагӣ ба аҳли синф ва мустақилона иҷро карда тавонистани он дар шароити хона; ба ҳисоб гирифтани вақти иҷрои вазифаи хонагӣ; ба эътибор гирифтани вақти умумӣ барои иҷрои вазифаи хонагӣ аз ҳамаи фанҳои таълимӣ; риоя намудани ҳаҷми (меъёри) вазифаи хонагӣ ва ғ. Волидайни талабагон низ дар иҷрои Вазифаи хонагии фарзандонашон масъуланд. Онҳо бояд дар хона барои иҷрои Вазифаи хонагӣ шароити мусоид фароҳам оваранд; таҷҳизоти зарурӣ, маводди таълимӣ, аз ҷумла китобҳои дарсӣ, бадеӣ, луғатҳои гуногун ва фазои оромро муҳайё намоянд. Калонсолону рафиқон набояд ба ҷойи талаба Вазифаи хонагиро ҳал кунанд. Онҳо метавонанд ба ӯ тарзи дурусти мустақилона иҷро намудани Вазифаи хонагиро фаҳмонанд. Мувофиқи талаботи дидактикӣ ба талабагони синфи якум Вазифаи хонагӣ супорида намешавад. Дар баробари зиёд шудани ҳаҷми ахбори фаннӣ ва мураккабгардии маводди таълимӣ вақти иҷрои Вазифаи хонагӣ метавонад то 3,5-4 соат расад. Вақти иҷрои вазифаи хонагӣ бояд бо дараҷаи охирини фаъолияти фикрии талаба мувофиқат кунад. Барои кӯдаконе, ки дар басти якум таҳсил менамоянд — аз соати 15 ва барои талабагони басти дуюм — аз соати 9 иҷрои супориши вазифаи хонагӣ тавсия дода мешавад. Баъди 30-45 дақ. кор тақр. 10 дақ. танаффус кардан мувофиқи мақсад аст. Ин ба самаранокии иҷрои Вазифаи хонагӣ мусоидат мекунад. Ҳаҷми вазифаи хонагӣ аз ҷониби маъмурияти мактаб назорат карда мешавад, то ки сарбории зиёди таълимӣ пешгирӣ гардад. Баъди итмоми ҳар як чоряк ва дар охири соли таҳсил Вазифаи хонагии махсус дода мешавад. Вазифаи хонагӣ дар рӯзҳои истироҳат ва ид ба мактабиёни хурдсол дода намешавад. Ин ба фароғату истироҳат ва муоширати оилавӣ намудани кӯдакон имкон медиҳад. Вазифаи хонагӣ дар малакаи кори мустақилонаи фикрӣ кардан ва худназораткунии талабагонро ташаккул медиҳад.
Вазифаи ҳифзи Ватан

Вазифаи ҳифзи Ватан — яке аз вазифаҳои асосӣ ва муқаддаси конститутсионии ҳар як шаҳрванд мебошад, ки тибқи он Конститутсия вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрвандро оид ба ҳифзи Ватан, ҳимояи манфиати давлат, таҳкими истиқлол, амният ва иқтидори мудофиавии онро муқаррар кардааст. Ҳар як давлат барои ҳимояи истиқлоли худ чораҳои ҷиддиро раво мебинад. Дар андешидани ин чораҳо шаҳрванд ҷузъи кулл ва субъекти фаъол буда, ҳам ба воситаи намояндагӣ ва ҳам бевосита дар ҳалли масъалаҳои ҳифзи Ватан ва пурзӯр кардани иқтидори мудофиавии он иштирок менамояд. Таъмини ин вазифа асосан ба дӯши Қувваҳои Мусаллаҳи ҳар як давлат гузошта мешавад. Нақши Қувваҳои Мусаллаҳи мамлакат дар бартараф кардани таҷовузи мусаллаҳонаи хориҷӣ, ҳимояи мусаллаҳонаи сарҳад, ташкил ва танзими мудофиаи қаламрав, иштироки он дар зада гардондани таҷовузи мусаллаҳонаи дигар давлат ё мувофиқи уҳдадориҳои байналмилалӣ иҷро кардани вазифаҳои пойдор кардани сулҳу осоиш хеле калон мебошад.. низ.
Вазифаи тарбияи фарзандон

Вазифаи тарбияи фарзандон - яке аз вазифаи муҳими конститутсионии волидайн ба ҳисоб меравад, ки онҳо барои тарбияи фарзандон масъул мебошанд. Масалан, тарбияи дурусти фарзандон яке аз масъалаҳои хеле муҳим ва рӯзмарра ба ҳисоб меравад. Бинобар ин масъалаи тарбияи фарзандон ҳатто дар арсаи байналмилалӣ ба танзим дароварда шудааст (м. 13 Муоҳидаи байналмилалӣ дар бораи ҳуқуқҳои иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ; Конвенсияи СММ дар бораи ҳуқуқи кӯдак соли 1990). Дар баробари ин дар ҳар як давлат ин масъала дар меъёрҳои давлатӣ, аз ҷумла Конститутсия, Кодекси оила ба танзим дароварда шудааст, ки тибқи он волидайн вазифадоранд барои тарбиян дурусти фарзандон, саломатӣ, инкишофи ҷисмонии онҳо ғамхорӣ намоянд.. низ Ҳуқуқэҷодкунӣ.
Вазифаҳои асосии маҳкумшудагон

Вазифаҳои асосии маҳкумшудагон - меъёрҳои ахлоқу рафтори дар ҷомеа қабулшуда ва талаботи беҳдорию бехдоштиро риоя кунанд; талаботи қонунро, ки тартиб ва шартҳои адои ҷазоро муайян менамоянд, инчунин дигар асноди меъёрию ҳуқуқии мутобиқи он қабулшударо риоя кунанд; талаботи қонунан асоснокбудаи маъмурияти муассиса ва мақомоти иҷрокунандан ҷазоро ба ҷо оранд; бо кормандон ва дигар ашхосе, кн ба муассисаи иҷрокунандаи ҷазо меоянд, инчунин нисбат ба дигар маҳкумшудагон хушмуомила муносибат кунанд; ба даъвати маъмурияти муассиса ва мақомоти иҷро- кунандаи ҷазо ҳозир шаванд ва оид ба масъалаҳои иҷрои талаботи ҳукм тавзеҳот диҳанд.. низ.
Вазифаи ҳифзи табиат

Вазифаи ҳифзи табиат - яке аз вазифаҳои конститутсионӣ эълон карда шудааст, ки тибқи он ҳифзи табиат, ёдгориҳои таърихиву фарҳангӣ вазифаи ҳар як шахс мебошад. Муқаррар шудани чунин вазифа асосан ба дарки хатари ҳақиқие, ки ба табиат ва муҳити атроф мерасад, вобастагӣ дорад. Инкишофу пешрафти илму техника баробари неъматҳои муфид, инчунин масъалаҳое ба вуҷуд оварда истодааст, ки онҳо ба насли инсон хатари калон доранд. Ғайр аз таъсири яроқи қатли ом, ҳодисаҳои садама, сӯхторҳо, зилзила, селоб ва ғ. ба сари одамон фалокатҳое мерасад, ки оқибати онҳоро танҳо бо натиҷаи ҷангҳои байни давлатҳо қиёс кардан мумкин аст. Ҳамаи ин натиҷаи бемасъулиятии одамон нисбат ба тақдири наслҳои оянда аст. Маҳз бо ҳамин сабаб ин вазифа хусусияти конститутсионӣ пайдо кард. Шаҳрвандон вазифадоранд, ки табиатро эҳтиёт намоянд, сарватҳои онро ҳифз ва талаботи қонунгузориро оид ба муҳофизати табиат риоя намоянд. Дар ҳолати вайрон кардани қонун ба шаҳрвандон ҷавобгарии ҳуқуқӣ муқаррар карда шудааст.. низ Ҳуқуқэҷодкунӣ.
Вазифаҳои мурофиаи судии гражданӣ

Вазифаҳои мурофиаи судии гражданӣ — бо мақсади муҳофизати сохти ҷамъиятӣ ва давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, низоми хоҷагӣ ва моликият, муҳофизатн ҳуқуқҳои сиёсӣ, меҳнатӣ, манзилӣ ва дигар ҳуқуқҳои шахсӣ ва молумулкӣ ва манфиатҳои бо қонун муҳофизатшавандаи шаҳрвандон, инчунин ҳуқуқҳо ва манфиатҳои бо қонун муҳофизатшавандаи корхонаҳо, муассисаҳо ва ташкилотҳо дуруст ва зуд дида баромадан ва ҳал кардани парвандаҳои гражданӣ вазифаи мурофиаи судии гражданӣ мебошад. Мурофиаи судии гражданӣ бояд ба таҳкими қонуният, пешгирии ҳуқуқвайронкунӣ, барои дар рӯҳияи иҷрои бемайлони қонунҳо ва эҳтироми қоидаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ тарбия намудани шаҳрвандон мадад расонад.. низ.
Вазифаҳои мурофиаи ҷиноятӣ

Вазифаҳои мурофиаи ҷиноятӣ - зуд ва пурра ошкор кардани ҷиноятҳо, фош намудани гунаҳкорон ва таъмини татбиқи дурусти қонун мебошад, то ки ба ҳар як шахси ҷиноятсодиркарда одилона ҷазо дода шавад ва ягон шахси бегуноҳ, ба ҷавобгарии ҷиноятй кашида нашавад ва маҳкум нагардад (қ. 1 м. 2 КМҶ).. низ.
Вазифаҳои шаҳрвандон

Вазифаҳои шаҳрвандон - ин талаботи конститутсионии бо масъулияти ҳуқуқӣ ҳифзшаванда мебошад, ки ба ҳар шаҳрванд вобаста ба қонеъ гардонидани манфиатҳои ҷомеа, давлат ва шахсони дигар пешниҳод мешавад. Номгӯи вазифаҳои асосии шаҳрвандонро Қонуни асосӣ муқаррар мекунад. (ниг. ба Вазифаи конститутсионӣ).. низ Ҳуқуқэҷодкунӣ.
Вазнавд

Вазнавд (аз ваз- буз ва навд — гирён гирифта шудааст) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Абдулвосиеви ноҳияи Рӯшон. Ҷуғрофиё Дар соҳили дарёи Панҷ ва сари роҳи автомобилгарди Душанбе — Хоруғ, дар ҳудуди хоҷагии деҳқонии Вазнавд воқеъ аст. Аз Вазнавд то маркази ноҳия 50 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 543 нафар, тоҷикон. Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, мактаби ибтидоӣ, 4 ошхона, клуб, китобхона, бунгоҳи тиббӣ, нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: чорводорӣ, ғаллакорӣ, сабзавоткорӣ ва боғдорӣ. Заминҳо аз оби чашма ва Вазнавддара обёрӣ мешаванд.
Вазн (адабиётшиносӣ)

Вазн — дар адабиётшиносӣ андоза ва ченаки шеър аст. Яке аз хусусиятҳои асосии шеър аст, ки онро аз сухани маъмулӣ, аз наср фарқ дорад. Вазн бо тартиби муайян ва баробар омадани ҳиҷоҳо, чи дарозу чи кӯтоҳ ва задаро дар бар мегирад. Агар аз нигоҳи тақтеъ мисраъҳо баробарвазну мутаносиб бошанд, онро каломи мавзун, яъне сухани дорои вазн, мегӯянд. Вазн яке аз воситаҳои зебову хушоҳанг кардани шеър аст, ки сухани гӯяндаро муассиру дилнишин мегардонад. Вазн дар заминаи мусиқии калом эҷод шудааст, аз ин рӯ, аз мусиқӣ ҷудо нест ва ҳар сухани мавзун дорои мусиқию оҳангест. Баъзан шоир, вобаста ба вазни шеър, калимаҳоро ихтисор ё ҷояшонро иваз мекунад, ё ҳангоми зарурат калимаҳои мушаддадро беташдид меорад, ё, баръакс, аз талаботи вазн маншаъ мегирад. Бинобар ин, вақте ки шоир барои эҷоди шеъри худ вазнеро интихоб мекунад, наметавонад то ба охир аз доираи он вазн берун биравад, магар ин ки дар ҳолати зарурат рукнҳоеро аз ин вазн кам кунад ё бар он афзояд. Ҳоло дар мавриди эҷоди назми ҷаҳон аз ду навъи вазн: квалитативӣ (сифатӣ) ва квантитативӣ (миқдорӣ) истифода мебаранд. Вазни шеъри аслан, ҳиҷоӣ ва арӯзист, ки аз оғози адабиёт то имрӯз амал мекунанд. Вале дар оғози асри 20, таҳти таъсири шеъри асрҳои 19–20 Эрон, адабиёти аврупоӣ ва русӣ ба шеъри тоҷикӣ навъҳои дигари шеър – шеъри озод, шеъри сафед ва ғ. ворид карда шуданд, ки аслан дар доираи арӯзанд, вале бо камиву афзунии рукнҳояшон аз шеъри маъмули классикӣ фарқ мекунанд. Вазн дар мусиқӣ ҳамчун табдили овозҳо яке аз воситаҳои таъсиррасон ва шаклсоз, ҷузъи ҳама гуна асарҳои мусиқӣ ба шумор меравад. Мавзунии савту нағамоти марғуб таъсирбахшии оҳангро бештар мекунад. Шеъре, ки дар вазни хубу оҳанги гӯшнавоз эҷод шудааст, дорои мусиқии зебост.
Вазн

Вазн (— гаронӣ) — қувваи таъсири ҷисм ба такягоҳи уфуқӣ ё овезаи амудӣ, ки ба афтиши озоди ҷисм монеъ мешавад. Вазни ҷисм р миқдоран ба қувваи вазнинии ба он таъсиркунанда баробар аст: р, — массаи ҷисм, — шитоби афтиши озод. Азбаски масса дар шароити муқаррарӣ бузургии доимист, вазн ба қимати вобаста мебошад. Тағйир ёфтани арзи ҷуғрофиёӣ ва баландии мавқеи ҷисм аз с. б. қимати -ро тағйир медиҳад, аз ин сабаб қимати вазн низ тағйир меёбад. Қимати ва вазн ба шитобе, ки дар натиҷаи дар гирди меҳвари худ давр задани Замин ба вуҷуд меояд, вобаста аст. Бинобар ин, Вазни ҷисм дар истиво (экватор) нисбат ба қутб 1288 бор камтар аст. Дар миқёси хурд дар назди сатҳи Замин қимати -ро доимӣ ва Вазни ҷисмро ба массаи он мутаносиб қабул кардан мумкин аст, ки инро ҳангоми бар кашидани массаи ҷисм дар тарозуҳои фишангдор истифода мебаранд. Вазнро бо тарозуҳои фанарӣ (пружинӣ) чен мекунанд. Вазн ва масса бузургиҳои физикии гуногунанд; Вазнро бо воҳидҳои қувва (Н, кгқ, тқ), массаро бо воҳидҳои масса (кг, г, т) чен мекунанд. Ба ҷисмҳое, ки ба моеъ ё газ ғӯтонда шудаанд, ғайр аз қувваи вазнинӣ қувваи Архимед ҳам таъсир мекунад (нигар Қонуни Архимед), бинобар ин тарозуҳои фанарӣ вазни ҷисмро дар ҳаво нисбат бо вакуум камтар нишон медиҳанд. Ҷисме, ки дар лифт сокин аст, ҳангоми бо лифт бо шитоби амудӣ ҳаракат кардан ба фарши ӯ бо қувваи таъсир мекунад (аломати ҷамъ ҳангоми ба боло ва аломати тарҳ ҳангоми ба поён ҳаракат кардан), ки ин мувофиқан ба зиёдшавӣ ё камшавии вазн муодил аст. Ҳангоми афтиши озоди лифт бевазнӣ ба вуҷуд меояд; чунин ҳолат ба ҳар як ҷисм, ки дар майдони ҷозиба озод ва пешраванда ҳаракат мекунад, хос аст (ракета, радиф ва ғайра).
Вазни бадани одам

Вазни одам — массаи тани одам, нишондоди муҳимми антропометрӣ, ки инкишофи ҷисмонӣ ва ҳолати саломатии шахсро ифода мекунад. Вазни одамро бо роҳи баркашидан муқаррар менамоянд. Вазни одам ба колбад (ҷусса), ҷинс ва синну сол вобаста аст. Одам вазни хос дорад, вале бо вуҷуди он, барои ҳар синну сол меъёри муайяни вазн муқаррар гаштааст. Падару модарон, одатан, фақат ба вазни солҳои аввали ҳаёти кӯдак (хусусан дар ширхораҳо) эътибор дода, ба вазни кӯдакони синнашон калонтар аҳаммият намедиҳанд. Аз ин рӯ, бо меъёри вазни онҳо, ки мутахассисон (педиатрҳо, антропологҳо, физиологҳо) тартиб додаанд, шинос шудан муҳим аст. Дар айни ҳол акселератсия низ дар мадди назар мебошад. Бинобар ин, дар ҷадвал ҳам нишондоди вазн ва ҳам нишондоди қад оварда шудааст. Нисбат ба нишондоди ҷадвал андаке кам ё зиёд будани вазни кӯдак нишонаи беморӣ нест. Дар давраи рушди босуръати кӯдак (7-8 ва 12-14-солагӣ) вазн аз меъёр зиёд мешавад. Аз меъёри муқаррарӣ 15-20 % зиёд шудани вазн аломати фарбеҳии дараҷаи якум, 20-50 % дараҷаи дуюм ва 50-100 % дараҷаи сеюм ва чорум аст. Фарбеҳӣ барои дилу рагҳо таҳмили зиёдатист. Он ба узвҳои такяву ҳаракат таъсири манфӣ мерасонад, кӯдакони фарбеҳ зуд хаста, дарди сар ва беҳол мешаванд. Вазни одамони калонсол ба қаду қомат, синну сол ва ҳолати тандурустӣ вобаста аст. Барои муайян кардани меъёри вазни одами солим сохти бадан (ҷусса)-ро, ки се намуд (астениявӣ, нормостениявӣ ва гиперстениявӣ) мешавад, ба эътибор мегиранд. Астеникҳо лоғар буда, қафаси синаашон борику дароз ва мушакҳояшон сусту заиф аст. Нормостеникҳо қафаси синаи фарох, шонаи паҳн, мушакҳои пурқувват доранд. Гиперстеникҳо тануманд ва фарбеҳ мебошанд. Ин маълумот барои одамони 25-30-сола аст (баъди ҳар даҳсола 1 кг зам мешавад). Аз меъёр хеле кам ё баръакс, зиёд шудани вазн хавф дорад. Мас., камии вазн мумкин оқибати ихтилоли фаъолияти узвҳои ҳозима, силсилаи асаб ё ғадудҳои усораи дохилӣ, зуҳуроти бемориҳои хавфнок ва сироятӣ бошад. Фарбеҳӣ низ ҷоиз нест. Одамони фарбеҳ бештар ба номураттабии кори дилу рагҳо, фишори баланди хун, зиқи дил ва атеросклероз гирифтор мешаванд. Зиёдии вазн умрро кӯтоҳ мекунад. Вазни одам тамоми умр тағйир меёбад. Агар сабаби зиёдии вазн пурхӯрӣ бошад (хусусан дар кӯдакон ва одамони аз 40-45-сола боло), пас, бо маслиҳати духтур истеъмоли ширинӣ, нон ва дигар ғизоҳои серангиштоб ва серравғанро кам кардан лозим аст.
Вазнабардорӣ

Вазнабардорӣ — навъе варзиши олимпӣ, ки дар он варзишгар мекӯшад дар ду ҳаракати алоҳида (якзарба ва дузарба) аз ҳарифонаш вазнаи зиёдтареро бардорад. Таърих Ин навъи варзиш дар замонҳои қадим ҳам вуҷуд дошт 255 кг штангаро якбора бардошта, 77-умин бор рекорд гузошт. 81-умин рекорди ҷаҳонӣ низ ба В. И. Алексеев мансуб аст. В. дар ИМА ва давлатҳои Аврупо бештар тараққӣ кардааст. Ғолибони чандинкаратаи Бозиҳои олимпӣ ва дигар мусобиқаҳои калони байналмилалӣ Л. Остен (Фаронса), И. Винчи, Ҷ. Дейвис ва Т. Коно (ИМА), И. Маяки (Ҷопон), В. Башановский (Лаҳистон), Х. Плачков, В. Хрис тов (Булғория) ва дигарон буданд. Ҳоло тавонотарин одами рӯйи замин, чемпиони ҷаҳон вазнабардори эронӣ Ҳусайн Ризозода мебошад. Ӯ соли 2004 дар Бозиҳои олимпӣ (Афина) 263 кг штангаро якбора бардошта, рекорди нави ҷаҳонӣ гузошт. Дар Тоҷикистон Дар Тоҷикистон ин намуди варзиш аз солҳои 30 садаи инкишоф ёфт. Вазнабардорони ҷумҳурӣ дар чемпионатҳои ҷаҳон, Осиё ва Бозиҳои олимпӣ мунтазам иштирок мекунанд. Соли 1958 Виталий Двигун чемпиони ҷаҳон шуд. Соли 1985 Александр Чигрин дар вазни 110 кг ҷойи 2-юмро ишғол кард. Федератсияи вазнабардории Тоҷикистон соли 1993 ташкил шуд. Он аз соли 1994 узви Федератсияи вазнабардории Осиё ва аз соли 1995 узви Федератсияи байналмилалии вазнабардорӣ мебошад. Вобаста ба ин намуди варзиш дар Тоҷикистон ҳар сол 4 бор мусобиқаи ҷумҳуриявӣ ташкил мешавад. Дар байни вазнабардорони ҷумҳурӣ 50 нафар Устоди варзиши ИҶШС, 18 нафар Устоди варзиши Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 3 нафар Устоди дараҷаи байналмилалӣ мебошанд.
Вазни ҳайвонот

Вазни ҳайвонот — нишондоди муҳимми рушду нумӯи чорво ва парандагон. Вазни ҳайвонот бо грамм, килограмм ва сентнер ифода карда мешавад. Аз рӯйи тағйир ёфтани вазн оид ба меъёр ва моддаҳои ғизоии таркиби хӯроки ҳайвонот хулоса мебароранд. Бо мақсади назорат кардани рушду нумӯ ва танзими меъёри хӯрок гӯсолаву тойҳоро дар 1–6, 9, 12, 18 ва 24-моҳагӣ, хукбачаҳоро дар 1, 2, 4, 6, 9, 18 ва 24-моҳагӣ, барраҳоро дар 1, 4, 12, 18, 24-моҳагӣ бармекашанд. Чорвои калонро баҳору тирамоҳ ва чорвои парвориро ҳар моҳ ё дар вақти ба парвариш гирифтанашон баркашидан лозим аст. Вазни ҳайвонот ду навъ – зинда ва забҳшуда (кушта) мешавад. Барои муайян кардани вазни зинда ҳайвонро, маъмулан, як шаб гурусна нигоҳ дошта, сипас бармекашанд. Вазни ҳайвони забҳшударо баъд аз пӯст кандан (бидуни каллаву поча ва рӯдаву ишкамба) муайян мекунанд. Вазни нимтаи ҳайвон якҷо бо чарбу вазни холис ном дошта, он нисбат ба вазни зинда бо фоиз ифода карда мешавад. Вазни холиси чорвои калон тақр. 50–65%, хук 70–85%, чорвои хурд 40–60%, парандаҳо 70–75% ва заргӯш 60–62% аст. Адабиёт.
Вазни хос

Вазни хос — нисбати вазни ҷисм ба ҳаҷми ишғолкардаи он, яъне бузургии (- В. х.) мебошад. Вазни хос бо муодилаи (– зичии модда, – шитоби афтиши озод) низ муайян карда мешавад. Бар хилофи зичӣ, Вазни хос тавсифи физикию кимиёии модда будан наметавонад, зеро он ба қимати (нишондиҳандаи) – и ҷойи андозагирӣ вобаста аст. Вазни хосро бо Нм3 (системаи байналмилалии воҳидҳо, СИ), динсм3 (системаи воҳидҳои СГС), кгсм3 (системаи воҳидҳои МКГСС) чен мекунанд.
Вазни ҳиҷоӣ

Вазни ҳиҷоӣ Вазни ҳиҷо, Ҳиҷо — дар илми адабиётшиносӣ яке аз навъҳои вазни шеър аст, ки дар он бо ҳам баробар омадани миқдори ҳиҷоҳо шарти асосӣ мебошад. Вазни ҳиҷоӣ нисбат ба вазни арӯз қадимӣ буда, осори пешин, мисли "Готҳо", "Яштҳо"-и Авесто, "Ёдгори Зарирон", "Дарахти асурӣ", "Суруди оташкадаи Каркуй" ба ин вазн суруда шудаанд. Ҳоло дар шеъри халқӣ дар баробари вазни арӯз аз Вазни ҳиҷоӣ низ фаровон истифода мешавад. Аксари шоирони халқӣ дар Вазни ҳиҷоӣ шеър мегӯянд. Ҳиҷо дар асоси ҳарфҳои садодор ба вуҷуд меояд. Миқдори ҳиҷоҳо дар калима ба миқдори садодорҳо баробар аст. Вазни ҳиҷоӣ нисбат ба истилоҳи "ҳиҷо" навтар аст. Он бори аввал дар китоби "Вазни манзумаи тоҷикӣ"-и Бектош дучор меояд. Вазни ҳиҷоӣ ба табиати забонҳое мувофиқ аст, ки ҷойи зада дар калимаҳои он забон муайяну мушаххас бошад. Забони тоҷикӣ аз ин дидгоҳ ба Вазни ҳиҷоӣ муносибу мувофиқ аст, зеро дар ин забон ҷойи задаи калима муайян (дар охир) аст. Баъди ихтирои илми арӯз Вазни ҳиҷоӣ маҳдуд шуда бошад ҳам, аз байн нарафт ва то имрӯз роиҷ аст. Имрӯз он бештар дар шеъри кӯдакон ба кор меравад, ки ба хусусияти синнусолии онҳо мувофиқ мебошад. Масалан: Се-дух-та-ра-кон-бу-дем, Ло-ла-чи-на-кон-бу-дем. Дараҷаи истифодаи вазни арӯз ва Вазни ҳиҷоӣ ин ҳақиқатро собит кард, ки Вазни ҳиҷоӣ нисбат ба вазни арӯз имкони хеле ками вазнсозӣ дорад. Аз оғози пайдоишаш то имрӯз дар шеъри халқӣ ҳамагӣ ҳафт навъи Вазни ҳиҷоӣ (сеҳиҷоӣ, чорҳиҷоӣ, панҷҳиҷоӣ, шашҳиҷоӣ, ҳафтҳиҷоӣ, ҳаштҳиҷоӣ, нуҳҳиҷоӣ) маъмул буда, аз инҳо вазни ҳафтҳиҷоӣ васеътар ба кор бурда мешавад. Инак, чанд намуна аз ин вазнҳо: Чорҳиҷоӣ: Мехи зарин, Таги замин. Панҷҳиҷоӣ: Офтоб баромад, Ҷонам даромад. Ҳафтҳиҷоӣ: Осмон пури ситора, Дастам пури пиёла. Пиёлама чояш нест, Дугонама хобаш нест. Аз ин ҷо то ба Машҳад Раги дастам мекашад. Адабиёт.
Вазния

Вазния — гурӯҳи диние, ки ба тарозу ва баркаши аъмоли бандагон дар охират бовар надоштанд ва мункири ин амр буданд. Ба қавли онҳо, чизеро вақте месанҷанд, ки миқдори он номаълум бошад, дар ҳоле ки Худои таъоло олими ғайб ва шаҳодат буда, корҳои бандагон бар Ӯ пинҳон нест ва ниёзе ба тарозу ва баркашидан надорад. Адабиёт...
Вазнинии сунъӣ

Вазнинии сунъӣ Бевазнӣ — дар кайҳон, ҳолати физикиест, ки ҳангоми парвози дурударози киштии кайҳонӣ шароити муътадили ҳаётгузаронии кайҳоннавардонро таъмин мекунад, инчунин ба кор андохтани муҳаррики реактивии моеии киштиро осон мегардонад. Вазнинии сунъии кӯтоҳмуддатро ҳангоми ба кор андохтани муҳаррикҳои реактивӣ, ки ба маркази массаи киштӣ суръат мебахшанд, ҳосил кардан мумкин аст. Вазнинии сунъии дарозмуддатро бо роҳи дар атрофи яке аз меҳварҳояш чарх занондани киштӣ ҳосил мекунанд. Ҳангоми бо симтаноб ба ҳамдигар пайваста, дар атрофи маркази умумии масса чарх занондани ду киштии кайҳонӣ низ Вазнинии сунъӣ ҳосил мешавад.
Вазни тухмӣ

Вазни тухмӣ — нишондоди андоза ва пуррагии тухмии хушк. Вазни тухмӣ бо грамм (г) ифода карда мешавад. Вазни мутлақи тухмӣ вазни 1000 дона тухмии хушк ё вазни 1000 дона тухмие мебошад, ки ба ҳисоби моддаҳои хушк гузаронида шудааст; дар таҳқиқоти соҳаи тухмишиносӣ истифода мегардад. Вазни нисбии тухмӣ бузургиест, ки таносуби вазни тухмиро дар ҳаҷми ишғолкардаи он (бо г дар 1 см чен карда мешавад) ё таносуби вазни тухмиро ба вазни он дар худи ҳамон ҳаҷм (дар 4°С) ифода мекунад. Яке аз нишондодҳои асосиест, ки дар вақти бод додану ғалбер кардани тухмӣ истифода мешавад. Вазни нисбии тухмӣ гуногун аст. Мас., вазни нисбии тухмии зироати ғалладона 1,13-1,33, лӯбиёгиҳо 1,32-1,40, зироати равғандор 0,92-0,98 мебошад. Вазни нисбии тухмӣ аз ҷиҳати зичӣ, хосияти физикӣ ва таркиби кимиёӣ фарқ дорад. Вазни нисбии моддаҳои таркиби тухмӣ гуногун мебошад (оҳар 1,48-1,61, сафеда 1,24-1,26, равған тақр. 1). Барои муайян намудани бузургии вазни нисбӣ вазни тухмиро ба ҳаҷме, ки он ишғол кардааст, тақсим мекунанд. Вазни 1000 дона тухмӣ нишондоди ҳаҷм ва намии тухмӣ ба ҳисоби грамм буда, дар рустаниҳои гуногун хеле фарқ мекунад. Мас., 1000 дона тухми лӯбиёиҳо тақр. 1200 г, 1000 дона тухми хашхош ҳамагӣ 0,4 г вазн дорад. Донистани вазни 1000 дона тухмӣ барои ҳисоби меъёри кишт зарур аст. Ба ченаки 1000 дона тухмӣ обу ҳаво, тадбирҳои киштукор, шароити сабзиши рустанӣ ва ғ. таъсир мерасонанд. Мас., дар вақти ба замин хобидан пояи гандум аз касалӣ (занга, фузариоз, гелминтос пориоз ва ғайра) ва ҳашарот (кашафкана, трипс, пармачӣ ва ғайра) зарар мебинад; дар ҳавои гарму хушк баргҳои он қисман хушкида, боиси ихтилоли фотосинтез, норасоии моддаҳои ғизоӣ ва пуч шудани дон мегардад. Дар натиҷа вазни 1000 дона тухмӣ кам мешавад. Бинобар ин, дар муассисаҳои тухмисанҷӣ тадбирҳои зарурӣ меандешанд ва барои кишт тухмиеро интихоб мекунанд, ки вазни 1000 донааш ба меъёр мувофиқ аст. Нигаред.
Вазнингӯшӣ

Вазнингӯшӣ — як навъ иллати сомеа (шунавоӣ), ки бештар дар пирсолӣ ба вуҷуд меояд. Ба вазнигӯшӣ кӯдакон низ гирифтор мешаванд. Ба пайдоиши вазнингӯшӣ омилҳои гуногун, мас., бемориҳои вирусӣ (грипп, ханозир), истифодаи доруҳо (антибиотикҳо — аминогликозидҳо, мас., гентамитсин), маводди пешоброн (фуросемид), васоити ғайристероидии рафъи илтиҳоб (индометатсин), бемориҳои рагҳо, зарбу лат, аз ҷумла осеби ҷумҷумаву мағзи сар, таъсири садои баланд ва навасон (вибратсия, ларзиш) мусоидат менамоянд. Ба вазнингӯшии кӯдакони хурдсол метавонанд ноҷӯриҳои ҳомилагӣ (қатъи ҳамл, бемориҳои вирусӣ — сурхча, грипп ва ғайра), бемориҳои сироятии батнӣ, нафастангии ҳамил (тифли батн), дору истифода кардани модар, норасо таваллуд шудани тифл ва харобу лоғар ба дунё омадани он боис гарданд. Вазнингӯшӣ дар кӯдакони синни томактабӣ, асосан, дар натиҷаи бемориҳои бинӣ ва ҳалқу бинӣ, илтиҳоби гӯш ва ғ. пайдо мешавад. Вазнингӯшӣ дараҷаҳои гуногун дорад: — аз 26 то 40 дБ; — аз 41 то 55 дБ; — аз 56 то 70 дБ; — аз 71 то 90 дБ; карӣ — 01 дБ ва зиёда аз он. Ҳангоми ба мушоҳида расидани заъфи сомеа ба сурдолог (духтури гӯш) муроҷиат кардан лозим аст. Ӯ бемориро ташхис ва табобат мекунад. Муолиҷаи вазнингӯшӣ ба воситаи дору ва амалиёти ҷарроҳӣ сурат мегирад.
Вазорати дифоъ

Вазорати дифоъ — ниҳоде мудириятӣ дар таркиби давлати кишвари мустақил аст, ки созмонҳои низомиро раҳбарӣ ва системи иқдомоти сиёсӣ, иқтисодӣ, низомӣ, иҷтимоъӣ, ҳуқуқӣ ва дигар чораҳо барои омодасозии дифоъи мусаллаҳона аз кишвар, якпорчагӣ ва масунияти сарзамини он аз таҳдидҳои хориҷиро созмондеҳӣ ва роҳандозӣ мекунад. Ин вазорат дар бисёре аз кишварҳо ва дар давраҳои гуногуни таърих номҳои гуногун дошта, аз ҷумла: Раҳбарӣ Маъмулани ин вазоратро вазири дифоъ ё дабири дифоъ ва ё дар бархе аз кишварҳо мудири кулл идора мекунад, ки масъулияти мудирияту назорат бар кулли нерӯи низомиро бар уҳда дорад. Тобеъият Вазорати дифоъ аз вазир ва ӯ дар навбати худ аз раҳбари кишвар (раисҷумҳур, подшоҳ ё дигар кишвардор) фармонбардорӣ мекунад. Таркиб Вазорати дифоъ метавонад ситоди кулл, кумитаи сардорони ситодҳо ва дигар ниҳодҳоеро дар бар гирад, ки масъули таъмини амнияти кишвар аз таҳдидҳои хориҷӣ ҳастанд.
Вазопрессин

Вазопрессин (аз — раг ва — фишор) — ҳормони пептидӣ, ки дар ҳуҷайраҳои гипоталамус ҳосил мешавад. Вазопрессин ба воситаи нахҳои бандчаи гипоталамусу ҳипофиз ба ҳуҷайраҳои ҳиссаи қафои ҳипофиз интиқол меёбад. Вазопрессин обро дар андомгон, дар миқдори умумии пешоби шаборӯзӣ 40-60 микровоҳиди Вазопрессин мавҷуд аст.