ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абдулқуддуси Гангӯҳӣ

Абдулқуддуси Гангӯҳии Аҳмадӣ фарзанди Муҳаммад Исмоил — донишманд, ориф ва адиби форсизабони шайхи силсилаи чиштияи собирия, муриди шайх Муҳаммад ибни Ориф ибни Абдулҳақ. Зиндагинома Тибқи маълумоти маъхазҳо, ниёгони Абдулқуддуси Гангӯҳӣ аз авлоди Абуҳанифа будаанд, ки дар оғози ҳукмронии Ғазнавиён аз Ғазна ба Деҳлӣ кӯчидаанд. Абдулқуддуси Гангӯҳӣ дар ибтидои фаъолияти ирфонии худ дар Рудавлӣ мезист ва чун аксари нахустин пайравони тариқати чиштия аз давлату дарбор дурӣ ҷуста, бо дастгоҳи давлатӣ робита надошт. Вақте вазъи сиёсиву иҷтимоии Ҳинд ноором гашта, ҳукумати марказӣ дар Деҳлӣ заиф шуд, ӯ ноилоҷ бо амирону ҳокимони рӯзгори худ робита барқарор кард. Аз Абдулқуддуси Гангӯҳӣ чандин нома ба шоҳони лудӣ ва темурӣ боқӣ мондааст, ки шогирдонаш дар "Мактуби қуддусӣ" (Деҳлӣ, 1867) гирд овардаанд. Аз ҷумла, Абдулқуддуси Гангӯҳӣ дар номаи худ ба султон Искандари Лудӣ тавсия додааст, ки бо мардум дӯстона рафтор карда, ба уламо таваҷҷуҳ намояд. Ҳамчунин ба Бобур мактубе навиштааст, ки дар он аз ҷумла омадааст: "..бояд ва сазад, ки барои шукри неъмати Мунъим сояи адл бар оламиён чунон кашид, ки ҳеч кас бар ҳеч кас зулм накунад" ва "илму уламоро дӯст доранд ва дар бозори ҳар шаҳре муҳтасибон бигарданд, то шаҳру бозорро ба ҷамоли адли шаръи муҳаммадӣ биороянд". Абдулқуддуси Гангӯҳӣ нахустин намояндаи силсилаи собирия ба шумор меравад, ки соҳиби таълифот буда, тариқаи мазкур аз дасти ӯ назму тартиб ва интишор ёфтааст. Аз ӯ чандин асар ба арабӣ ва ҳиндӣ боқӣ мондааст. Ӯ бар "Аворифу-л-маориф" шарҳе ба забони арабӣ навиштааст. Аз ҷумлаи таснифоти ӯ "Анвору-л-уюн фӣ асрори мактуб" (Лакҳнав, 1875), "Рисолаи қудсия", "Ғароибу-л-фавоид", "Рушднома", "Мазҳару-л-аҷоиб", "Мактуботи қудсия", "Иршоду-т-толибин", "Қуррату-л-уюн" ва "Нуру-л-ҳудо" мебошанд. Абдулқуддуси Гангӯҳӣ аз ҳомиёни вафодори ваҳдати вуҷуд буда, дар таснифоти худ ба таъриф ва шарҳу тавзеҳи он таваҷҷуҳи зиёд кардааст, вале дар баробари ин ба пайравӣ аз шариат таъкид доштааст. Ба гуфтаи писараш шайх Рукнуддин, "чунон дар шаръи муҳаммадӣ ва дар ақидаи аҳли суннат ва ҷамоат росихулқадам буданд, ки заррае аз шаръ таҷовуз намекарданд". Маъхазҳо дар бораи улуми зоҳириву ботинӣ ва ваҷду самоъи Абдулқуддуси Гангӯҳӣ маълумот дода, ӯро соҳиби илму амал ва завқу ҳаловати ирфонӣ муаррифӣ кардаанд. Абдулқуддуси Гангӯҳӣ илова ба тариқаи собирия аз силсилаи чиштияи низомия, қодирия, суҳравардия ва кубравия низ хирқаи хилофат пӯшида, иҷозаи иршод доштааст. Абдулқуддуси Гангӯҳӣ дар таълифоташ аз ашъори форсӣ-тоҷикӣ порчаҳо оварда, худ низ бо тахаллуси "Аҳмадӣ" шеър мегуфтааст ва баъзе ашъораш дар тазкираҳо ёд шудаанд. Писарони Абдулқуддуси Гангӯҳӣ (шайх Маҷдуддин, шайх Абдулмаҷид ва шайх Рукнуддин) баъди падар бо дарбори шоҳӣ робитаи расмӣ барқарор кардаанд. Абдулқуддуси Гангӯҳӣ муридони зиёде дошт; шайх Ҷалолуддини Таҳонирӣ, шайх Абдулғафури Аъзампурӣ, шайх Абдулазизи Каронавӣ, шайх Абдусаттори Саҳортпурӣ, шайх Абдулаҳад (падари Аҳмади Сарҳиндӣ) аз ҷумлаи халифагони маъруфи Абдулқуддуси Гангӯҳӣ мебошанд. Баъди Абдулқуддуси Гангӯҳӣ силсилаи чиштия мутамарказии худро аз даст дод ва шайхони он озодона, тибқи равиш ва истеъдоди худ, бидуни сарпарастии марказӣ фаъолият мекарданд.
Абдулҳай Муншии Астарободӣ

Абдулҳай Муншии Астарободӣ — хушнависи номдори форс-тоҷик, ки дар хатти таълиқ шуҳрат пайдо кард ва бархе ӯро возеъи ин хатт медонанд.
Абдулҳай Сулаймонов

Абдулҳай Сангинович Сулаймонов (25.10.1918, ш. Хуҷанд - ваф. 18.04.1987, ш. Душанбе), кимиёшиноси тоҷик, номзади илмҳои химия, муаллими хизматнишондодаи ҶШС Тоҷикистон, иштирокчии Ҷанги Бузурги Ватанӣ. Зиндагинома Соли 1942 факултети химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод ба номи С.М. Кировро хатм кардааст. Соли 1942 ҳамчун муаллими мактаби миёнаи Рудник Кансай, 1942–1943 ассистенти кафедраи физикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод кор кардааст. Солҳои 1943–1944 дар сафҳои Артиши Шӯравӣ хидмат карда, дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок намудааст. Соли 1944 бо сабаби ярадор шуданаш аз ҷанг баргаштааст. Солҳои 1944–1948 муаллими кафедраи химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод, 1948–1952 аспиранти Институти химияи АИ ҶШС Тоҷикистон, 1952–1956 мудири кафедраи химияи Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Ленинобод, 1956–1962 мудири кафедраи химия, 1962–1972 ректори Донишкадаи полтехникии Тоҷикистон, 1972–1986 дотсенти кафедраи химияи умумии Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Дар муддати 14 соли фаъолияти омӯзгориаш ҳамчун муаллими таҷрибадор ва олими шинохта дар донишкадаи омӯзгории пойтах дар тайёр кардани ҳазорҳо нафар мутахассисон барои мактабҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон саҳми калон гузоштааст. Муаллифи зиёда аз 10 китобу дастурҳои таълимӣ аст. Оид ба хосиятҳои химиявии пайвастагиҳои комплексӣ корҳои илмӣ анҷом додааст. Мукофотҳо.
Абдулҳай Собирзода

Абдулҳай Собирзода (1869, деҳаи Чормағзак, Қаротегин – 1951, ҳамон ҷо) — шоири тоҷик. Зиндагинома Дар назди падараш савод бароварда, сипас таҳсилро дар яке аз мадрасаҳои Хӯқанд давом додааст. Баъд аз хатми мадраса ба зодгоҳаш баргашт ва ба деҳқонӣ машғул шуд. Ба шеъру шоирӣ дар айёми таҳсил майлу рағбат пайдо кард. Аз Абдулҳай девоне боқӣ мондааст, ки 170 ғазал, 16 мухаммас, як муноҷот, 74 рубоиро дар бар мегирад. Мавзӯъҳои ашъораш васфи ишқу муҳаббат, даъват ба ахлоқи ҳамида, танқиди зулму золимон ва ғайра мебошад. Абёти зерин аз ӯст: Эзоҳ Адабиёт.
Абдулҳайи Қаландар

Абдулҳайи Қаландар — шоир, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Зиндагинома Абдулҳайи Қаландар 20 марти соли 1944 дар деҳаи Табариёни ноҳияи Ховалинг таваллуд ёфтааст. Соли 1961 Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии маданӣ - равшаннамоии ноҳияи Рӯдакӣ, соли 1966 факултаи забон ва адабиёти тоҷики Донишкадаи давлатии омӯзгории Кӯлоб ба номи Абӯабдуллоҳи Рӯдакиро бо дипломи аъло фарҷом бахшидааст. Солҳои 1966-1974 муаллим, муаллими калон ва мудири кафедраи адабиёти тоҷики донишкадаи мазкур буда, соли 1974 ба корҳои масъули ҳизбию иттифоқҳои касабаи вилоят ҷалб гардидааст. Солҳои 1966-1967 дар сафи Қувваҳои Мусаллаҳи Шӯравӣ хидмати ҳарбиро адо намуда, соли 1985 курси махсуси кормандони масъули ҳизбию давлатиро дар Академияи ҳизбии Новосибирск фаро гирифтааст. Солҳои 2001-2013 муаллими калон, мудири кафедраи забон ва адабиёти Коллеҷи омӯзгории Кӯлоб, дотсент, мудири кафедраи адабиёт ва журналистикаи Донишгоҳи давлатии Кӯлоб будааст. Айни замон дотсенти кафедраи адабиёти тоҷики ҳамин донишгоҳ мебошад. Аз соли 2004 узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон мебошад. Эҷодиёт Самараҳои эҷодаш тавассути маҷмӯаҳои "Интизорӣ", "Марди роҳ", "Хоки Ватан", "Тафаккур ва тахайюл", "Суруди дил", "Ашки дил", "Роҳи дилҳо", "Се назар ба шеъри Ҳақназар", "Тоҷик ва тоҷи Офтоб" ва ғ. дастраси хонандагон гардидаанд. Ба ҳайси муҳаққиқ беш аз 50 рисолаву мақолаи илмӣ таълиф карда, дар мавзӯи "Мавқеи ономастикаи бадеӣ дар офаридани образҳо (аз рӯи асарҳои Устод Айнӣ)" рисолаи илмӣ навиштааст. Ҷоизаҳо.
Абдулҳаким Розиқзода

Абдулҳаким Шералӣ Розиқзода – таърихнигор, доктори илмҳои таърих, профессор. Зиндагинома Баъд аз хатми мактаби миёна солҳои 1977-1982 дар факултети таърихи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин таҳсил намуда, аз соли 1983 то соли 1986 дар мактаби миёнаи 7 ноҳияи Москва (Ҳамадонии кунунӣ) ва аз соли 1986 то соли 1989 дар Донишкадаи тарбияи ҷисмонии Тоҷикистон, Донишкадаи омӯзгории шаҳри Кӯлоб ва Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин ба омӯзгорӣ машғул будааст. Фаъолияти илмӣ Солҳои 1989-1993 давраи аспирантураро дар Донишгоҳи миллии Тоҷикистон сипарӣ ва соли 1994 дар мавзӯи "Истеҳсолоти косибию ҳунармандии Бухорои Шарқӣ дар охири асри ва ибтидои асри " рисолаи номзадиро ҳимоя намудааст. Соли 2002 рисолаи докториро дар мавзӯи "Таърихи ташкилёбӣ ва фаъолияти милитсияи Тоҷикистон" ҳимоя карда, сазовори унвони илмии доктори илмҳои таърих гардидааст. Абдулҳаким Розиқзода яке аз муҳаққиқони эътирофшудаи таърихи милитсияи Тоҷикистон ба шумор рафта, оид ба мавзӯи мақомоти ҳифзи тартиботи Ҷумҳурии Афғонистон низ якчанд мақолаҳо ба нашр расонидааст. Муаллифи 7 монография, 3 филмнома ва зиёда аз 150 мақола оид ба таърихи касбу ҳунарҳои мардумӣ ва ҷанбаҳои гуногуни таърихи милитсияи Тоҷикистон мебошад.
Абдулҳалим Муҳаммад

Абдулҳалим Муҳаммад (10 апрел 1910 (1910-04-10), Омдурман, Судони Англия- Миср - 16 апрели 2009, Хартум, Судон) — ходими ҷамъиятию сиёсӣ ва давлатии Судон. Раиси Совети Олии давлатии Судон (3 декабри июни 1965). Духтур, ходими варзиш. Зиндагинома Узви ташкили Конгресси генералии Судон, ки лоиҳаи аввалини меморандумро тартиб дод, ки истиқлолият аз истилои Англияю Мисрро талаб мекард. Узви Кумитаи соҳибихтиёрии Судон. Аз 3 декабри соли 1964 то 10 июни соли 1965 — Раиси Шӯрои Олии давлатии Судон. Сарварии ҳукумати муваққати эътилофӣ, ки роҳро барои интихоботи умумӣ дар Судон боз кард. Вай баъди истиқлолияти кишвар аввалин раиси Шӯрои университети Хартум буд. Абдулҳалим Муҳаммад як ходими барҷастаи варзиш, яке аз муассисони Конфедератсияи футболи Африқо дар соли 1957 мебошад. Узви фахрии ФИФА, яке аз пешравони футболи Африқо. Як шахсияти калидӣ дар рушди Конфедератсияи футболи Африқо ва умуман футболи Африқо. Президенти 1-уми Ассотсиатсияи футболи Судон, Ассотсиатсияи аспдавонии Судон, Ассотсиатсияи баскетболи Судон. Солҳои 1968-1982 президенти Кумитаи олимпии Судон, узви Кумитаи байналмилалии олимпӣ, узви фахрии Кумитаи олимпии Судон. Довари футболи дараҷаи байналмилалӣ. Ҳамчун довар дар Ҷоми ҷаҳонии футбол дар соли 1974 3 иштирок кардааст. Пайвандҳо.
Абдулҳайи Муҷахарфӣ

Абдулҳайи Муҷахарфӣ (Шайх Абдулҳайи Домулло Муҳаммадсобири Абдулазим, деҳаи Муҷахарф, Рашт — қатл 1931, маҳаллаи Сариосиё, Душанбе) — адиб, донишманд ва орифи тоҷик. Зиндагинома Падари Абдулҳайи Муҷахарфӣ таҳсилкардаи яке аз мадрасаҳои Бухоро ва муфтии Муҷахарф буд. Абдулҳайи Муҷахарфӣ таҳсили ибтидоиро назди падар шурӯъ карда, минбаъд аз шайх Шаҳобуддини Ёзғандӣ (пири тариқат дар Тавилдара) сабақҳои мазҳабӣ гирифтааст. Абдулҳайи Муҷахарфӣ дар баробари огоҳии комили мазҳабӣ аз илмҳои роиҷи замонааш — адаб, сарфу наҳви форсию тасаввуфу ирфон, фалсафа ва амсоли инҳо ҳам баҳраманд гардидааст. Абдулҳайи Муҷахарфӣ асосан дар зодгоҳаш ба таълиму тадриси масоили мазҳабӣ машғулият дошта, ҳамзамон асарҳои арзишманде низ эҷод кардааст. Соли 1930 ӯро ба ҷурми таблиғоти мазҳабӣ ва душмани Ҳукумати Советӣ туҳмат карда, ҳабс мекунанд ва соли 1931 ҳукми қатлаш иҷро мегардад. Мероси адабию илмӣ Аз Абдулҳайи Муҷахарфӣ мероси адабию илмии арзишманде боқӣ мондааст: "Муфиз-ул-анвор" (рисолаи таълимӣ-ирфонӣ иборат аз 5 боб), "Далел-ус-соликин" (асари манзуми ишқӣ-динӣ-ахлоқӣ иборат аз 3800 байт), "Муфид-ул-муъминин" (маснавии ахлоқӣ-динӣ иборат аз 4000 байт), "Девони ашъор" (иборат аз 968 ғазал, тарҷеот, маснавиҳои хурд, рубоиёт (102 адад), муноҷот, мухаммасҳо, наът, таърих, дубайтиҳо) ва "Канз-ул-мавоиз" (асари динӣ-ахлоқии мансури пораҳои манзумдошта, ки аз 35 боб иборат аст). Тамоми ин осори гаронбаҳо бо хати зебои настаълиқи муаллиф китобат шудаанд. Ба иттилои шоҳидон Абдулҳайи Муҷахарфӣ боз чанд асари дигар ҳам доштааст (аз ҷумла "Ойинаи шавқ", "Гулзори тақдир"), ки то ҳанӯз дастрас нагардидаанд. Дар осори Абдулҳайи Муҷахарфӣ ҳам мавзӯъҳои ирфонӣ-ахлоқӣ, ҳам матлабҳои соф динӣ-мазҳабӣ ва ҳам масоили иҷтимоӣ, тарбиявӣ ва дигар мавзӯъҳои дунявӣ матраҳ гардидаанд. Ҳатто дар масоили соф мазҳабӣ ҳам Абдулҳайи Муҷахарфӣ мутаассиб набуда, воқеъбин аст. Чунончи дар Муфид-ул-анвор меорад: "маро аҷаб аст, ки мардум қатъи манозил ва тайи мароҳил намуда ба ҳаҷ мераванд, ки то ба Каъба бирасем, зеро осори анбиё дар он ҷост! Чаро қатъи бодияи нафсу ҳаво намекунанд, ки ба дилҳои худ бирасанд?!" Маснавиҳои Абдулҳайи Муҷахарфӣ дар пайравии маснавиҳои Саноӣ, Аттор ва Ҷалолуддини Румӣ таълиф гардида, "Канз-ул-мавоиз"-и ӯ дар сабку услуби "Гулистон"-и Саъдӣ ва "Баҳористон"-и Ҷомӣ эҷод шудааст. Абдулҳайи Муҷахарфӣ рӯю риёро намеписандид ва чунин "зоҳидон"-ро мазаммат кардааст: Абдулҳайи Муҷахарфӣ дар ҳавзаи адабии Бухорои Шарқӣ аз суханварони маъруф маҳсуб меёфт. Осор Эзоҳ Адабиёт.
Абдулҳалим Муазамшоҳ

Абдулҳалим Муазамшоҳ, номи пурра Ал-Мутасиму Биллоҳи Муҳиббуддин Туанку Алҳаҷ Абдулҳалим Муазамшоҳ ибни Ал-Марҳум Султон Бадлишоҳ (ноябри 1927, Амак Букит, Кедах – 11 сентябри 2017, Алор Сетар, Кедах, Малайзия) — султони Малайзияи Кедах (13 июли 1958 – 11 сентябри 2017). — Подшоҳи Малайзия (Янг ди-Пертуан Агонг) дар солҳои 1970-1975 ва аз 2011 то 2016. Ноиби шоҳи Малайзия 1965-1970 ва 2006-2011. Абдулҳалим Муадзамшоҳ соли 1927 дар Амак Букит ба дунё омада, писари дуюми падараш Бадлишаҳ ибни Ал-Марҳум буд. Дар охири солҳои 1940 дар Оксфорд таҳсил кардааст. Соли 1949 бародари калониаш вафот кард ва ӯ вориси ӯ шуд ва пас аз марги падараш дар соли 1958 ҷои султони Кедахро гирифт. Маълумот.
Абдулҳамид Нурматов

Абдулҳамид Нурматов — ҳунарпешаи театр ва Синамои тоҷик, Узви Иттифоқи киноматографистони Тоҷикистон ва СССР. Ҳунарпешаи хизматнишододаи ҶШС Тоҷикистон. 1 Аз соли 1941 то 1963 ба ҳайси ҳунарпешаи Театри давлатии академии драмавии ба номи А. Лоҳутӣ фаъолият намудааст. Саҳм дар синамо Дар филмҳои киностудияи "Тоҷикфилм" нақшҳо офаридааст.
Абдулҳалим Хаддом

Абдулҳалим Хаддом (июн 1932 1, — 31 март 2020 2 3, Минтақаи 16 Порис 4 3) — ходими давлатии аҳли Сурия. Президенти Сурия июн - 17 июли 200.
Абдулҳамид Сироҷ

Абдулҳамид ал-Сироҷ аз 20 сентябри 1960 то 16 августи 1961. Зиндагинома Пас аз таҳсил дар Академияи низомии Ҳимс, таҳсилашро дар Порис идома дод. Соли 1948 миллатчии содиқ дар Ҷанги Арабу Исроил (!947- 1949) иштирок кард. Соли 1955 ӯро сардори хадамоти разведкаи Сурия таъин карданд. Дар вакти бо Миср муттаҳид шудани Сурия тарафдори Носир вазифаҳои роҳбариро ишғол намуд. Вай бо вазири мудофиаи Кишварҳои Муттаҳидаи Араб Абдул Ҳаким Умар ва намояндаи шахсии президенти Кишварҳои Муттаҳидаи Араб дар минтақаи Сурия ҳамфикрии тарафайн баён кард. Вақте ки ӯ яке аз кормандонашро аз кор озод кард, Абдулҳамид Сироҷ аз кор рафт. Ҷамол Абдунносир Умарро бо Маҳмуд Риад иваз кард ва Сироҷ ба вазифаи худ баргашт. Вақте ки ӯ бори дуюм 26 сентябр истеъфо дод, Носир истеъфоро қабул кард ва Сироҷро бо Умар иваз кард 2. Баъди ду рӯз дар Димишқ табаддулот ба амал омад ва Кишварҳои Муттаҳидаи Араб пош хӯрд. Абдулҳамид Сироҷ дар Димишқ боздошт ва зиндонӣ шуд. Ӯ тавонист фирор кунад ва ба Миср фирор кард.
Абдулҳамид Ҳоҷиев

Абдулҳамид Ҳоҷиев (30.06.1940, деҳаи Қалъачаи Бакавули ноҳияи Истаравшан), педагог, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент. Зиндагинома Соли 1962 Донишкадаи давлатии омӯзгории ш. Душанбе ба номи Т.Г. Шевченкоро хатм намудааст. Солҳои 1963–1966 аспиранти донишкадаи мазкур, 1963–1964 афсари Артиши Шӯравӣ, 1968–1985 муаллим ва муаллими калони кафедраи математикаи олии Донишкадаи хоҷагии қишлоқи Тоҷикистон буд. Аз соли 1985 то ба имрӯз дотсенти кафедраи методикаи таълими ибтидоии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ мебошад. Оид ба истифодаи воситаҳои содатарини техникӣ дар мактабҳои Тоҷикистон кори илмӣ бурда, муаллифи зиёда аз 20 мақолҳои илмию методӣ, илмию оммавӣ ва дастурҳои таълимиву методӣ аст. Осор.
Абдулҳаким Ғафуров

Абдуҳаким Каримович Ғафуров — доктори илмҳои биология, профессор. Узви вобастаи Академияи илмҳои Тоҷикистон.
Абдуҳамид Ҷӯраев

Ҷӯраев Абдуҳамид — риёзидон, доктори илмҳои физика ва математика, профессор, узви вобастаи АИ ҶШС Тоҷикистон, академики АИ ҶШС Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино, Арбоби шоистаи илми ҶШС Тоҷикистон. Ҳолнома Баъди хатми УДТ муаллими ҳамин донишкада, ходими калони илми, мудири шуъба ва муовини директори Институти физика ва техникаи АИ ҶШС Тоҷикистон, директори Институти математика ва Маркази ҳисоббарории АИ ҶШС Тоҷикистон, мудири шуъбаи Институти мазкур. Мероси илмӣ Тадқиқоти Ҷӯраев А. ба назарияи муодилаҳои дифференсиали оиданд. Ӯ усули тадқиқи масъалаҳои умумиии канориро барои муодилаҳои навъи эллипсии коэффитсиентҳояш ғайритаҳлили таҳия кард. Назарияи масъалаҳои канориро барои системаи муодилаҳои дифференсиалии ҳосилаҳояш хусусии навъи таркиби дар соҳаҳои маҳдуди ҳамвори кор карда баромад. Бори аввал назарияи системаи муодилаҳои интегралиро аз рӯйи соҳаҳои бисералоқаи маҳдуд таҳия намуд. Барои системаи муодилаҳои дифференсиалии навъи эллипси гузориши дурусти масъалаҳои корректиро пешниҳод ва назарияи ин гуна масъалаҳоро таҳия кард. Масъалаҳои канориро барои системаҳои муодилаҳои дифференсиалии ҳосилаҳояш хусусии бисёрченаи ғайриклассики омхта, ба натиҷаҳои муҳими илми соҳиб гардид ва татбики онҳоро дар физикаи математики дарёфт.Тарзу услуб ва роҳҳои тамоман ғайричашмдошти тадқиқи муаммоҳои печидаи илми риёзиро кор карда баромад, ки онҳоро ба роҳҳои анъанавию классикии риёзиёт кушодан имкон надорад. С-ҳои 90-ум дар ҳамкори бо профессор Г.Бегер назарияи масъалаҳои канори барои аз нав муайян намудани шабакаи эллиптики, ки дар онҳо назарияи функсияҳои бисёр муҷтамеъҳои тағйирёбанда ба тадқиқ кашида мешаванд, ба вуҷуд оварда шуд. С. 1997 тадқиқу эътибори Ҷӯраев А. ба кушоишпазирии шабакаҳои эллиптикии дар ҳудуди соҳа хосияти сингуляторидошта нигаронида шуда, ӯ барои дарёфти шарти кушоиши шабакаҳои эллиптикии усули якум ояи масъалаи Дирихлеро пешниҳод кард. Ҷӯраев А. муаллифи панҷ китоб ва мақолаҳои бешумор мебошад, ки дар нашриёту маҷаллаҳои бонуфузи ҶТ, Русия, Англия, ИМА, Олмон бо забонҳои руси, англиси, олмони ва ғ. чоп шудаанд. Сафару унвонҳои илмӣ Декабри с. 2001 Ҷӯраев А. дар анҷумани умумиахони ба ифтихори 100-солагии Нобел бо маърӯзаи илми аз рӯйи кашфиёти нави худ суханрони намуд. Раиси ҷамъияти риёзишиносони Тоҷикистон, узви хориҷии ҳайати таҳририяи маҷалаи байналхалқии таҳлили комплекси (ИМА, Инглистон), узви ҳайати таҳририяи маҷалаи байналхалқии Апликейбл (ИМА) буд. Узви Раёсати созмони байналмилалии Исаак, доктори ифтихории Донишгоҳҳои Кембриҷ (Инглистон), Берлин, Штутгард, Дармштат (Олмон), Хелсинки (Финляндия), Брюссел (Белгия), ИМА, Австрия буд. Ҷоизаҳо ва мукофот Пайвандҳо.
Абдулҳамид Нозимов

Абдулҳамид Абдуалимович Нозимов (24.12.1957, шаҳри Кӯлоб) — олим, филолог, доктори илмҳои филологӣ, профессор, узви пайвастаи Академияи илмҳои педагогӣ ва иҷтимоии Федератсияи Россия, узви пайвастаи Шуъбаи тоҷикистонии Академияи байналмилалии мактабҳои олӣ, узви пайвастаи Академияи байналмиллалии технологияҳои иҷтимоии Россия. "Аълочии маорифи Тоҷикистон", Медали "Созмони ҳамкории Шанхай"; Медали "Хидмати шоиста". Зиндагинома Солҳои 1975–1980 дар Донишгоҳи давлатии шаҳри Саратов ба номи Н.Г. Чернышевски таҳсил кардааст. Солҳои 1980–1992 ассистент, муаллими калон, дотсент, иҷрокунандаи вазифаи профессор ва мудири кафедраи адабиёти рус ва хориҷии Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Кӯлоб, ҳамзамон 1982–1983 коромӯз-тадқиқотчӣ, 1983– 1986 аспиранти Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Москва ба номи В.И. Ленин буд. Солҳои 1992–2003 ҳамчун декани факултети забон ва адабиёти руси Донишгоҳи давлатии шаҳри Кӯлоб, 2003–2004 муовини декани факултети саноати сабуки Донишгоҳи технологии Тоҷикистон оид ба таълим, 2004–2005 декани факултети технологияҳои информатсионӣ-коммуникатсионӣ, 2005 декани факултети тайёрии фундаменталӣ, 2006 мудири кафедраи забонҳои хориҷии донишгоҳи мазкур кор кардааст. Солҳои 2006–2008 ҳамчун декани факултети забон ва адабиёти 2008–2009 муовини аввали ректори Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 2009–2010 сардори Раёсати таҳсилоти олии касбӣ ва баъдидипломии Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолият дошт. Аз соли 2009 инҷониб муовини ректори Донишкадаи давлатии забонҳои Тоҷикистон ба номи Сотим Улуғзода оид ба корҳои илмӣ мебошад. Аз соли 2010 то соли 2011 дар вазифаи муовини ректори Донишкадаи давлатии забонҳои Тољикистон ба номи С. Улуғзода, аз соли 2011 то соли 2013 мудири шуъбаи илм ва маорифи Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, аз 2013 то соли 2015 директори филиали Донишгоҳи давлатии Москва ба номи М. В. Ломоносов дар ш. Душанбе, соли 2015 сарходими илмии Институти забон ва адабиёти Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон, солњои 2015- 2021 дар филиали Донишгоҳи миллии таҳқиқотӣ "МИСиС" дар шаҳри Душанбе ва аз соли 2021 дар вазифаи профессори кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумии Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ фаъолият дорад. Ҷаъолияти илмӣ Муаллифи зиёда аз 5 асар, 130 мақолаҳои илмӣ ва илмию методӣ, инчунин 4 китоби дарсӣ мебошад. Дар таълифотҳои худ масъалаи алоқаҳои адабии муосир, вазъи забон дар ҷомеа, забонҳои аққалиятҳои миллӣ ва масъалаҳои сотсиологвистии муосири Тоҷикистонро мавриди баррасӣ ва омӯзиш қарор додааст. Таҳти роҳбарии номбурда 10 нафар номзади илм ва 2 доктори илм рисолаҳои илмиашонро дифоъ намудаанд. Осор Мукофоту ҷоизаҳо Бо нишони сарисинагии "Аълочии маорифи Тоҷикистон", медали "Маориф бе сарҳад"-и Ташкилоти Ҳамкории Шанхай Медали "Созмони ҳамкории Шанхай"; Нишони Аълочии матбуоти Ҷумҳурии Тоҷикистон; Ордени "Ситораи Сурх" бахшида 30-солагии баровардани қушунҳои шуравӣ аз Афғонистон; Медали "Созмони ҳамкории Шанхай"; Медали "Хизмати шоиста ва ифтихорномаҳои Вазорати маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон сарфароз карда шудааст.
Абдулҳақ Бетоб

Бетоб Абдулҳақ Суфӣ — шоир, адиб ва сӯфии афғонистонӣ, устоди адабиёти дарӣ ва маликушшуарои асри худ. Зиндагинома Таълими ибтидоиро дар оила гирифта, сипас дар мадраса улуми динӣ, адабиёти форсӣ ва арабиро омӯхт. Аз соли 1918 дар мактабу мадрасаҳо ба таълиму тарбия шуғл варзида, солҳои охир профессор Донишгоҳи Кобул буд. Дар шеър аз сабки ҳиндӣ пайравӣ мекард, вале мекӯшид матлабро содатар баён намояд. Соли 1952 ба гирифтани унвони маликушшуаро мушарраф гардид. Баъзе шеърҳояш дар матбуоти Тоҷикистон ва маҷмӯаҳои ашъори шоирони Афғонистон ("Намунаи ашъори шоирони муосири афғон", 1958) ба табъ расидаанд.
Абдулҳамиди Котиб

Абдулҳамиди Котиб Абуғолиб Абдулҳамид ибни Яҳё ибни Саъд (асри — 756, Миср) — нахустин нависандаи эронитабор дар замони Уммавиён, донишманди улуми исломӣ ва устоди шеъри аз котибон ва мулозимони халифаи уммавӣ Марвон ибни Муҳаммад. Зиндагинома Дар оғози фаъолият дар шаҳрҳои гуногуни Ироқ ба таълими кӯдакон машғул шудааст. Баъдан дар девони халифаҳо Язид ибни Абдулмалик (ҳукмр.), Ҳишом ибни Абдулмалик (ҳукмр.) ва охирин халифаи умавӣ Марвон ибни Муҳаммад (ҳукмр.) хидмат кардааст. Дар замони Марвон Абдулҳамиди Котиб сарварии девони расоилро ба уҳда дошт ва яке аз муқаррабону мушовирони халифа гардид. Абдулҳамиди Котиб шахси бомаърифат, донандаи таъриху адабиёт ва забони арабиву форсӣ буд. Абдулҳамиди Котиб чун нависанда, поягузори навъи адабии тарассул дар насри арабӣ маъруф гардидааст. Расоили навиштаи ӯ шуҳрати тамом доштанд ва аксар ашхоси ба ин касб машғулбуда ба ӯ пайравӣ мекарданд. Осор Мувофиқи ахбори Ибни Надим маҷмӯи расоили тадвиншудаи Абдулҳамиди Котиб беш аз ҳазор саҳифаро дар бар мегирифтааст. То замони мо миқдори ками расоили Абдулҳамиди Котиб тавассути осори таърихиву адабӣ расидаанд. Расоили бозмонда аз Абдулҳамиди Котиб дар мавзӯъҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва шахсӣ навишта шудаанд. Яке аз рисолаҳо аз ҷониби халифа Марвон ба писараш (валиаҳдаш) иншо гардидааст. Номаи дигар — "Рисола ила-л-куттоб" дастурест ба котибон (дабирон) оид ба нозукиҳои ин касб ва таъкиди донишандӯзӣ дар соҳаҳои таърих, адабиёт ва диг. илмҳо. Ҳашт номаи дигар аз Абдулҳамиди Котиб расидааст, ки дар мавзӯъҳои наҳйи шатранҷ, дар васфи бародарӣ, оид ба шикор, оид ба хонаводаи хеш, зикри фатҳ, дар таваллуди фарзанд, дар бурузи як фитна ва оид ба яке аз ёғиёни ҳукумат навишта шудаанд. Аз осори Абдулҳамиди Котиб бармеояд, ки ӯ аз осори адабиёти тоисломии эронӣ вуқуфи комил доштааст ва аз он дар таълифи рисолаҳояш истифода бурдааст. Дар баъзе рисолаҳои ӯ таъсири андарзномаҳои адабиёти паҳлавӣ эҳсос мешавад. Ба воситаи эҷодиёти Абдулҳамиди Котиб анъанаҳои адабиёти мардуми эронинажод ба насри араб гузаштаанд.
Абдулҳамиди Муҳманд

Абдулҳамиди Муҳманд (— 1732) — шоир и афғон (паштузабон). Тахаллусаш Мӯшикоф. Зиндагинома Дар анвои шеъри классикии форс-тоҷик — ғазал, рубоӣ, маснавӣ ва шакли шеърии мухаммас асар эҷод кардааст. Ақоиду андешаҳои ахлоқӣ ва тасаввуфиаш дар маҷмӯаи ашъораш — "Дурру Марҷон" ифода ёфтаанд. Азбаски дар шеър пайрави Мирзо Абдулқодири Бедил буд, бо номи "Бедили афғон" шуҳрат дорад. Асарҳои шоири форсизабони Ҳинду Покистон Ғанимат — "Қиссаи Шоҳ ва Гадо", "Найранги ишқ"-ро ба забони пашту тарҷума кардааст.