ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Панҷоб (Покистон)

Панҷоб 2 — яке аз иёлати шимолу шарқии Покистон аст, ки дар натиҷаи тақсимоти Ҳиндустони Бритониё дар соли 1947 Ҳиндустон ва Покистон ташкил ёфтааст. Ҳудуди он бо қаламрави Озод Кашмир (дар шимол), иёлоти Панҷоб ва Раҷастани Ҳиндустон (дар шарқ) дар Покистони бо иёлатҳои Синд (дар ҷануб), Балуҷистон (дар ҷанубу ғарб), Хайбер Пахтунхво (дар ғарб) ва пойтахти Исломобод (дар шимол) ҳамсарҳад аст.) Аз ҷиҳати маъмурӣ ба 36 ноҳия тақсим шудааст. Ҷуғрофиё ва иқлим Масоҳати Панҷоб 205,344 км аст ва пас аз Балуҷистон ҷойи дуюмро аз рӯи масоҳат ишғол мекунад. Иёлат як минтақаи серҳосили қад-қади водии рӯди Ҳинд ва шохобҳои он аст, ки бо шабакаи каналҳои обёрӣ пайваст мебошанд. Дар сарҳади Ҳиндустон як минтақаи биёбон ва хушк дар наздикии биёбони Тар мавҷуд аст. Дар шимоли дури Панҷоб доманакӯҳҳои Ҳимолой сар мешаванд. Маркази маъмурӣ ва бузургтарин шаҳри иёлат — Лоҳур аст. Аҳолӣ Тибқи омори соли 2017, шумораи аҳолии вилоят дар 110 012 442 нафар сокинон аст 4, ки 52,95% шумораи умумии аҳолии кишварро ташкил медиҳад. Забони маъмултарин Панҷобӣ мебошад, ки бо алифбои шоҳмукхи, ки дар асоси алифбои арабӣ навишта мешавад, истифода мешавад. Илова ба панҷобиҳо, баъзе дигар гурӯҳҳои қавмӣ дар ин вилоят зиндагӣ мекунанд. Тибқи барӯйхатгирии соли 1998, 75,23% аҳолӣ бо панҷобӣ, 17,36% - бо сароики, 4,51% - бо урду, 1,16% - бо пушту, 0,66% - бо балуч и, 0,13% бо синдӣ ва 0,13% 0.95% бо забонҳои дигар сухангӯйи мекунанд. 97.21% аҳолии Панҷоб мусалмонанд, асосан суннӣ, инчунин ақаллиятҳои шиаҳо низ ҳастанд. Сатҳи маълумотнокӣ дар соли 2008 79,7% -ро ташкил медиҳад. сокинони шаҳр Тибқи барӯйхатгирии соли 2017 4 Тақсимоти маъмурӣ Панҷоб ба 36 ноҳия тақсим шудааст. 5 Иқтисод Ҳиссаи вилоят дар Маҷмӯи маҳсулоти дохилии Покистон дар соли 2000 54,7% ва дар соли 2010 59% буд. Аз соли 1972 иқтисоди ин вилоят 4 маротиба рушд кардааст 6, ки ин аз сатҳи миёнаи кишвар хеле баланд аст. Бо вуҷуди набудани хатти соҳил, Панҷоб яке аз музофотҳои саноатии Покистон аст. Дар соли 2003, 90% коғаз, 71% нуриҳо, 69% шакар ва 40% сементи кишвар дар ин ҷо истеҳсол мешуданд 7. Саноати сабук ба таври назаррас рушд ёфтааст, ки дар ин ҷо истеҳсолоти нассоҷӣ ва саноати хӯрокворӣ рушд ёфтааст. Кишоварзӣ ва хидматрасонӣ низ тараққӣ кардаанд. Системаи каналҳои ирригатсионӣ Панҷобро ба як минтақаи муҳими кишоварзӣ табдил медиҳад. Вилоят 76% тамоми ғалладонаро дар Покистон истеҳсол мекунад. Ҷозибаҳои гардишгарӣ Дар байни ҷойҳои тамошобоби Панҷоб иншооти машҳур ба монанди Боғҳои Шалимар, Дижи Сангхни, Қалъаи Лаҳор ва Масҷиди Бадшаҳӣ қобили қайд аст. Дар вилоят харобаҳои шаҳрҳои қадимии Таксила ва Ҳараппа мавҷуданд. Инчунин дар Панҷоби Покистон 320 зиёратгоҳ мавҷуд аст. 8.
Иёлати Сан Луис Потоси

Иёлати Сан Луис Потоси — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодиёт.
Иёлати Табаско

Иёлати Табаско — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Иёлоти Сукре

Иёлоти Сукре — яке аз иёлотҳои Венесуэла аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Сонора

Иёлати Сонора — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодиёт.
Оҳайо

Оҳайо 2 — яке аз иёлатҳои ғарбии ИМА мебошад. Аз ҷиҳати масоҳат 34-умин иёлат мебошад ва бо аҳолии 11,613,423 наф. дар ҷои 7-ум меистад. Маркази Оҳайо — шаҳри Колумбус. Оҳайо, аз калимаи Сенека оҳа-йо гирифта шуда, маънои наҳри бузург ё дарёи бузург дорад. Номгузории "Оҳайо" аз забони ҳиндуҳои ирокез "-", маънояш "рӯди бузург" аст. Оҳайо аз Сарҳади Оҳайо ба вуҷуд омада, ба ИМА 1 марти соли 1803 ҳамчун иёлати 17-ум дохил шудааст. Оҳайо бо номи Иёлати Бакай (бакай-дарахти қадимаи ҳамонҷо) маълум аст ва сокинони Оҳайоро баъзан Бакайҳо меноманд. Лақаби расмии иёлат — "Иёлати костонаи асп". Лақаби шӯхиомез — (Иёлати янкиҳо). Таърих Бостоншиносон дарёфтаанд, ки дар Дараи Оҳаё одамони кӯчманчӣ (номадӣ) 13000 п.м. зистаанд. Ҳамин одамони номадӣ дар солҳои 1000 п.м. аз байн рафтанд, аммо маданияту расму оинҳои номадӣ ҳоло ҳам дида мешавад. Ҷуғрофия ва иқлим Иқтисодиёт Аҳолӣ Сохтори маъмурӣ сиёсӣ Фарҳанг Ҷозибаҳои гардишгарӣ Дин Бештари динҳо: протестантӣ ва католикӣ ба назар мерасад. Идҳо Нақлиёт Варзиш Дустоштарин варзиш ин футболи амрикои аст, ки мухлисони зиёд дорад. Дар худи иёлат дастаи милли ба номи хаст, ки хамасола дар чомҳои миллии амрикои иштирок мекунанд. Дигар бозиҳои дустдошта инхо баскетбол, бейсбол, футбол ва голф мебошанд Нишонаҳои иёлат Пайвандҳо.
Синд

Синд (Синдҳ; синдӣ:;) — яке аз чор иёлатҳои Покистон аст. Гурӯҳҳои гуногуни этникиву фарҳангӣ сокинони Синд мебошанд, инчунин урдуҳо, ки аз Ҳиндустон ҳангоми соҳибистиқлол гардидани Покистон ва дигар минтақаҳо ба инҷо муҳоҷират намудаанд. Забонҳои асосӣ: синдӣ ва сирайки. Ба алифбои санскритӣ номи кишвар Синдху, маънояш "уқёнус" аст. 1. Таърихан вилоят номи Апарантаро дошт 2. Синд нахустин кишварест дар нимҷазираи Ҳиндустон, ки дини исломро пазируфтааст. Бинобар ин кишаварро бо номи "Боб-ул-Ислом" (Даргоҳи ислом) низ меноманд. Таърих Таърихи таъсис — 14 августи 1947. Бахшбандии кишварӣ Иқтисодиёт Аҳолӣ Фарҳанг Ҷозибаҳои гардишгарӣ Дин Пайвандҳо.
Иёлоти Трухило

Иёлоти Трухило — яке аз иёлотҳои Венесуэла аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Тирол

Иёлати Тирол — яке аз иёлатҳои Австрия мебошад.Бургенланд Каринтия Австрияи поёнӣ Австрияи болоӣ Залтсбург Штирия Тирол Форарлберг Вена.
Иёлоти Тачира

Иёлоти Тачира — яке аз иёлотҳои Венесуэла аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Иёлати Тласкала

Иёлати Тласкала — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Иёлоти Фалкон

Иёлоти Фалкон — яке аз иёлотҳои Венесуэла аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Иёлати Тамаулипас

Иёлати Тамаулипас — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодиёт.
Халиско

Иёлати Халиско — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодиёт.
Иёлоти Чиуауа

Иёлоти Чиуауа — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодиёт.
Форарлберг

Форарлберг 1 — замини федералии Австрия. Маркази маъмурӣ — ш. Брегентс, бузургтарин шаҳр Дорнбирн (47,420 сокин). Аҳолӣ 395 ҳазор нафар, зичии аҳолӣ 138 нафар.дар 1 км Шумораи хориҷиёне, ки дар Форарлберг зиндагӣ мекунанд, 70,5 ҳазор нафарро ташкил медиҳад, 49,4 нафар % -и онҳо шиносномаҳои кишварҳои узви ИА -ро доранд, 18.5 % — шаҳрвандони Туркия, 12.0% — шиносномаҳои кишварҳои собиқ Югославия. 2 Давомнокии миёнаи умр: мардон — 75 сол, занон — 81 сол. Форарлберг бо Олмон, Швейтсария ва Лихтенштейн ва инчунин бо замини федералии Тирол ҳаммарз аст. Роҳи оҳани Форарлберг аз қаламрави замин мегузарад. Дар минтақа як лаҳҷаи махсуси забони ки ба гурӯҳи алеманник мансуб аст, паҳн шудааст. Ҷуғрофия Дар ғарби Австрия ҷойгир аст. Масоҳати ҳудуд 2601 км (ҷои 8-ум) мебошад. Шаблон:Федеральные земли Австрии Таърих Дар давраи Рим, Форарлберг қисми музофоти Ретсия буд. Бо оғози Муҳоҷирати бузурги халқҳо ин заминҳоро олмонии алеманӣ ишғол карданд. Дар с. 748, аз ҳамаи минтақаҳои Австрияи муосир, Форарлберг аввалин зери ҳукмронии давлати Франк афтод ва тобеи епископии Кур шуд, ки таҳти нигоҳубини махсуси Каролингҳо буд. Дар оғози асри 9, аввалин мулки дунявии Линтсгау, Аргенгау ва Алпгау ташкил карда шуданд. Дар асри 10, қаламрави он ба герсогии Швабия дохил шуд. Дар ин давра феодали таъсиррасон хонаи Бурҳардингҳо буд, ки намояндагонашон яквақта герсоги Швабия буданд. Хусусияти ин қаламрав дараҷаи шадиди парокандагии феодалӣ буд: дар ин ҷо якчанд даҳҳо сенигерҳои ниммустақил ташаккул ёфта, доимо бо ҳам зид буданд. Мансубияти калисоҳо низ хеле ошуфта буд: водии Инна ба усқуфи Чур, Лехи болоӣ — ба усқуфи Аугсбург тааллуқ дошт ва боқимондаи қаламрав ба усқуфи Констанс итоат мекард. Дар асри 11, аз бузургтарин заминистифодабарандагон дар ин қаламрав графҳои Бухҳорн ва Брегентс буданд, ки байни онҳо ҷанги доимӣ амал мекард: графҳои Букҳорн ба ҳизби гибеллинҳо дохил буданд ва графҳои Брегентс тарафи гвелфҳоро мегирифт. Ғалабаро графи Бухорн Рудолф ба даст овард, ки бори аввал тавонист тамоми минтақаро таҳти ҳукмронии худ муттаҳид кунад. Дар давраи ҳукмронии ӯ рушди истихроҷи маъдан оғоз ёфт, мустамликадории фаъол дар дохили кишвар ва нақши иқтисодии шаҳрҳо тақвият ёфт. Пас аз марги ӯ, Форарлберг боз солҳои тӯлонӣ худро бо ихтилофоти дохилии феодалҳои маҳаллӣ тақсим кард, ки дар он князияҳои калони ҳамсоя имконияти дахолатро аз даст намедоданд: Бавария, Золлерн, Швабия, Ҳабсбург. Дар миёнаи асри 13, дар ин қаламрав панҷ графияи мустақил мавҷуд буд, ки дар байни онҳо ҳокимони Фелдкирх аз сулолаи Монфорт, тарафдорони вафодори Ҳабсбургҳо буданд. Аз он вақт инҷониб, герби Форарлберг герби Хонаи дороиявии Тюбингенро (ки Монфорт ба он тааллуқ дошт) такрор мекунад. Мавқеи ҷуғрофии замин чунин аст, ки аз он бисёр лашкарҳо мегузаштанд, ки бояд кӯли Констансро давр мезаданд, аз ин сабаб швейтсариягиҳо, бавариҳо ва ҳатто шведҳо ба қаламрав ворид шуданд. 3 Дар асри, валезанҳо ҳокими қаламрав то омадани ҳабсбургиҳо буданд. Дар соли 1938, Ворарберг, ба мисли тамоми Австрия, ба ҳайати Рейхи сеюм дохил шуд. Аз соли 1942 то 1945 Рейхсгау Тирол-Форарлберг вуҷуд дошт. Тақсимоти маъмурӣ.
Иёлоти Венесуэла

Венесуэла дорои 23 иёлот аст. Венесуэла аз 23 иёлот, ва як хавзаи федерали ва як сохибияти федерали иборат аст.
Штирия

Иёлати Штирия — яке аз иёлатҳои Австрия аст.Бургенланд Каринтия Австрияи поёнӣ Австрияи болоӣ Залтсбург Штирия Тирол Форарлберг Вена.
Тақсимоти маъмурии Бразилия

Тақсимоти маъмурии Бразилия — тақсимоти маъмурии қаламрави кишвар ба бахшҳо (воҳидҳои маъмурӣ-ҳудудӣ) мебошад, ки бар асоси он низоми мақомоти давлатӣ ва маҳаллии Ҷумҳурии Федеративии Бразилия сохта шудааст.
Иёлати Юкатан

Иёлати Юкатан — яке аз иёлатҳои Мексика аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодиёт.
Хайбер-Пухтунхво

Хайбер-Пухтунхво, то апрели соли 2010 Минтақаи Сарҳади Шимолу Ғарбӣ, номгузории дигар Сарҳад — яке аз чор иёлатҳои Покистон аст. Аҳолии асосӣ — паштунҳо, инчунин хиндко, дар водиҳои Ҳиндукуш халқҳои дардҳо, бузаргтарин аз онҳо халқи кхо аст. 31 майи соли 2018 Маҷлиси миллии Покистон Минтақаҳои қабилавии идоракунии федеролиро ба Хайбер-Пухтунхво муттаҳид намудааст. Номгузорӣ Номгузории навини иёлат аз 2 ном бармеояд: Таърих Таърихи таъсис - 1 июли 1970. 31 майи соли 2018 Маҷлиси миллии Покистон Минтақаҳои идоракунии федеролии қабилаҳоро ба Хайбер-Пухтунхво муттаҳид намудааст. Бахшбандии кишварӣ Иқтисодиёт Аҳолӣ Фарҳанг Ҷозибаҳои гардишгарӣ Дин Пайвандҳо.
Иёлоти Яракуй

Иёлоти Яракуй — яке аз иёлотҳои Венесуэла аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Иёлоти Варгас

Иёлоти Варгас — яке аз иёлотҳои Венесуэла аст. Ҷуғрофия Бахшбандии иёлатӣ Таърих Иқтисодёт.
Иёлоти ИМА

Иёлат (— "давлат", "кишвар") — воҳиди асосии маъмурӣ-ҳудудии ИМА аст. Он дар корҳои дохилӣ мустақил буда, дар кор бо кишварҳои хориҷӣ пурра тобеи ҳокимияти федералӣ аст. Ягон иёлат ҳуқуқи аз Иёлатҳои Муттаҳида баромадан надорад. Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дорои 50 иёлат ва як воҳиди маъмурии махсус - ҳавзаи Колумбия, ки пойтахти ИМА шаҳри Вашингтон дар он ҷойгир аст, мебошанд. Номи иёлот 46 иёлат дар таркиби номи худ калимаи (масалан,) доранд. Пайдоиши номи 26 иёлот аз забони ҳиндувони муқими ин мавзеъҳо, номи Аляска аз забони эскимосҳо, Гавайи — аз забони гавайӣ; номи 11 иёлат аз забони англисӣ — 3 — франсузӣ, номи Род-Айленд аз забони ҳоландӣ буда, номи як иёлат — Вашингтон — ба таърихи ИМА алоқаманд аст. Ҳар як иёлот дорои конститутсияи худ буда, ҳокимияти қонунбарор, иҷрокунанда ва судӣ дорад. Иёлот ба каунтиҳо (дар Луизиана таърихан калимаи "ҷамъомад" (англисӣ:); дар Аляска калимаи ҳавза (англисӣ:)) истифода бурда мешавад нисбатан қитъаҳои маъмурии хурдтар, одатан ҳуқуқҳои ҳукмронии маҳдудтар доранд. Ҳуқуқи каунтиҳо аз он иборат мебошад, ки ба мактабҳои давлатӣ назорат баранд. Иёлот Масоҳат, ҳаз км2 Шумора, млн наф. Тобеъияти маъмурӣ Айдаҳо 216 1,2 Бойсе Айова 146 2,9 Де-Мойн Алабама 133,9 4,3 Монтгомери Аляска 1523 0,6 Ҷуно Аризона 295 4,4 Финикс Арканзас 138 2,5 Литл-Рок Вирҷинияи Ғарбӣ 62,6 1,8 Чарлстон Вайоминг 253,4 0,5 Шайенн Вашингтон 176,5 5,5 Олимпия Вермонт 24,9 0,6 Монтпилйер Вирҷиния 105,2 6,7 Ричмонд Висконсин 169,6 5,2 Мадисон Гавайӣ 16,7 1,2 Гонолулу Ҷорҷия 152,6 7,4 Атланта Делавэр 5,3 0,7 Довер Иллинойс 150 11,9 Спрингфилд Индиана 94 5,8 Индианаполис Калифорния 411 31,9 Сакраменто Канзас 213,1 2,56 Топика Кентуккӣ 104,6 3,9 Франкфорт Колорадо 270 3,8 Денвер Коннектикут 12,9 3,3 Хартфорд Луизиана 125,6 4,4 Батон-Руж Массачусетс 21,4 6,1 Бостон Миннесота 225,2 4,7 Сент-Пол (.) Миссисипӣ 123,5 2,7 Ҷэксон Миссурӣ 180,5 5,4 Ҷефферсон-Сити Мичиган 250,5 9,6 Лансинг Монтана 380,8 0,9 Хелина Мэн 85,8 1,2 Огаста Мэриленд 27,1 5,07 Аннаполис Небраска 200,3 1,7 Линколн Невада 286,4 1,6 Карсон-Сити Ню-Ҷерсӣ 20,2 8 Трентон Ню-Йорк 137,3 18,2 Олбанӣ Ню-Мексико 315 1,7 Санта-Фе Ню-Ҳэмпшир 24 1,2 Конкорд Оҳайо 116,1 11,2 Колумбус Оклаҳома 181,1 3,3 Оклаҳома-Сити Орегон 251,2 3,2 Сейлем Пенсилвания 118,5 12,1 Харрисберг Род-Айленд 3,2 1,0 Провиденс Дакотаи Шимолӣ 183 0,7 Бисмарк Каролинаи Шимолӣ 136,4 7,3 Роли Теннессӣ 109,2 5,3 Нашвилл Техас 691,2 19 Остин Дакотаи Ҷанубӣ 199,7 0,7 Пирр Каролинаи Ҷанубӣ 80,6 3,7 Колумбия Флорида 152 14,4 Таллахассӣ Юта 219,9 2 Солт-Лейк-Сити Ҳавзаи Колумбия 0,2 0,5 Вашингтон.
Мексика

Мексика, расмӣ — Иёлоти Муттаҳидаи Мексика 1 — давлат дар Амрикои Шимолӣ қарор гирифта, бо ШМА аз тарафи ҷануби шарқӣ — бо Белиз ва Гватемала ҳамсарҳадӣ мекунад. Дар ғарб халиҷи Калифорния ва уқёнуси Ором, дар шарқ халиҷи Мексика ва баҳри Кариб соҳилҳояшро шуста меистад. Таърих Сиёсат ва ҳукумат Бахшбандии кишварӣ Мексика маъмуран ба 31 иёлатҳо ва як ҳавзаи федералӣ тақсим мешавад. Иёлатҳо ба мунисипалитетҳо тақсим мешаванд, аз рӯи аҳолӣ ва размери иёлатҳо, шумораи онҳо аз якчандто ба садҳо фарқият мекунад. Ҳар як иёлат сарқонун ва губернатори худро дорад, кадоме ки аз рӯи овоздиҳии умумии интихоб карда мешавад. Ҳавзаи Федералӣ — особое политическое образование, включающее центральную часть столичного мегаполиса Мехико. С 1997 жители столицы избирают главу правительства округа, который имеет меньшие права, чем губернаторы штатов. 3047,8 Ҷуғрофия Иқтисод Аҳолӣ Фарҳанг ва маориф АдабиётПайвандҳо.
Иёлоти Тамилноду

Тамилноду яке аз иёлотҳои Ҳиндустон аст. Таърих Таърихи таъсис - 26 январи 1950 бо номи иёлоти Мадрас. Соли 1968 иваз гардидани ногузории иёлот ба Иёлоти Тамилноду (Тамилнод, Тамилнад). Бахшбандии кишварӣ Иқтисодиёт Аҳолӣ Аҳолӣ — 72 138 958 нафар Фарҳанг Ҷозибаҳои гардишгарӣ Дин Пайвандҳо.
Ъиёри дониш

"Ъёри дониш" — яке аз асарҳои насри бадеии ки ба қалами донишманд ва давлатмарди Ҳиндустон Абулфазл ибни Муборак тааллуқ дорад. Таълифи асар 10 июли 1588 ба поён расидааст. "Ъиёри дониш" бо пайдоиши худ ба маҷмӯаи ҳикоёти "Калила ва Димна" алоқаманд буда, мувофиқи талаботи замону муҳити зиндагии муаллиф аз нав таҳрир шудааст. Асар ба забони форсӣ-тоҷикии оммафаҳм нигошта шуда, асосан аз таҳрири мухтасар ва ислоҳшудаи "Анвори Суҳайлӣ"-и Ҳусайн Воизи Кошифӣ иборат аст. Абулфазл ба таҳрири "Анвори Суҳайлӣ" бо супориши Акбар шурӯъ намудааст. Муаллиф ҳангоми таҳрири нави "Анвори Суҳайлӣ" супориш ва тавсияҳои Акбарро ба эътибор гирифта, устухонбандӣ, мавзӯъ, мазмуни ҳикоятҳои асар ва тартиби бобҳоро нигоҳ медорад ва диққаташро бештар ба тоза намудани матни китоб аз ибораҳою таъбирҳои сершумори истиораҳои печидаю мубҳам, рамзҳо, ишораҳои душворфаҳм, ташбеҳҳои пӯшида, луғатҳои мушкилфаҳм, кӯтоҳу кам кардани суханпардозиҳои батафсил, порчаҳои зиёди шеърӣ ва ба забони оммафаҳму фасеҳ баён намудани мазмуни асар равона месозад. Соътор "Ъиёри дониш" аз 16 боб ва муқаддима иборат аст: Инчунин Абулфазл ду боби муқаддимавии "Калила ва Димна"-и нависандаи асри 12 Абулмаолӣ Насруллоҳро бо унвони "Илмхона ди дониш" (таълифаш 1716) баргардонида шуда, ривояти паштуии он ба вуҷуд омадааст. Аз "Ъиёри дониш" то рӯзгори мо нусхаҳои дастнависи зиёд маҳфуз мондаанд, ки онҳо дар давраҳои гуногун дар Афғонистон, Эрон ва Ҳиндустон китобат шуда, ҳоло дар китобхонаҳои Мюнхен, Вена, Бомбай, музейи Британияи Кабир, Берлин, Порис, Ҷамъияти Осиёии Бангола нигоҳдорӣ мешаванд. Ду нусха дастнависи "Ъиёри дониш" дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии ба номи акад. А. Мирзоеви Маркази мероси хаттии АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳти рақамҳои 1325 ва 1810 маҳфуз буда, китобати онҳо ба солҳои 1592 ва 1734 рост меояд. Як дастнависи "Ъиёри дониш" дар Захираи дастнависҳои шарқии АУ Ҷумҳурии Ӯзбекистон таҳти рақами 2881 маҳфуз аст, ки санаи китобати ин нусха 26 апрели 1840 мебошад. Нусхаи дигари "Ъиёри дониш" ба китобхонаи шахсии сокини деҳаи Сучони н. Шуғнон Гулназар Раҳмонқулов муталлиқ буда, соли 1850 китобат шудааст. Дар солҳои 1752-53 дар Ҳиндустон аз рӯи "Ъиёри дониш" ба забони тоҷикӣ бо номи "Нигори дониш" китоби хонише барои кӯдакон ва донишомӯзон тартиб дода шудааст (Лакҳнав, 1902). Дар ибтидои асри 19 Мавлавӣ Ҳафизуддин барои истифода дар коллеҷи Форт Уилям "Ъиёри дониш"-ро ба забони урду бо унвони "Хирадафрӯз" тарҷума кардааст. Ин тарҷума борҳо дар Ҳиндустон ба табъ расидааст. "Ъиёри дониш" ба забони англисӣ низ тарҷума шудааст. Матни аслии "Ъиёри дониш"-и Абулфазл дар солҳои 1879 ва 1894 дар Ҳиндустон дар матбаи муншии Навилкишур чоп шуд. Нусхаҳои дастнависи он дар китобхонаҳои гуногуни ҷаҳон маҳфуз аст.
Иғдир

Иғдир — шаҳр ва ноҳия дар шарқи Туркия, маркази маъмурӣ ва бузургтарин шаҳри вилояти Иғдир аст. Таърих Шаҳр дар Арманистони таърихӣ, дар вилояти Айрарат, ки қаблан Сурб Мари ном дошт 1. Дар асрҳои миёна онро ҳамчун Золакерт мешинохтанд. 2 Пас аз ҷанги русӣ- шаҳр як қисми империяи Русия шуд ва аз соли 1828 то 1917 он шаҳраки музофотӣ буд. Аҳолӣ асосан аз арманиҳо иборат буд, ки онҳо дар шаҳр 2900 нафар буданд 3 4. Шаҳр дар музофоти Сурмалин дар вилояти Ереван ҷойгир буд. Дар солҳои 1917-1920 - ҳамчун як қисми Ҷумҳурии Арманистон буд 5. Дар соли 1920, дар ҷанги Туркия ва Арманистон, Иғдир аз ҷониби қӯшунҳои туркӣ забт карда шуд ва арманиҳо, ки аксарияти аҳолии шаҳрро ташкил медоданд 6 кушта шуданд ё бадарға карда шуданд.
Иқбол Завқибеков

Иқбол Завқибеков (зод. 12 март 1960, Сталинобод) — мусиқидон, оҳангсоз, навозанда ва мустанадсози тоҷик. Зиндагинома Иқбол Завқибеков 12 марти 1960 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст 1. Иқбол Завқибеков мусиқии шарқӣ ва суннати шифоҳиро дар Институти ҳунарҳои зебои Турсунзода омӯхт. Ӯ ки чанднавоз аст, бисёре аз созҳои суннатии Осиёи Марказӣ монанди рӯбоб ё сеторро менавозад. Дар даҳаи 1980, ӯ бахше аз уркестрҳои суннатӣ аз ҷумла гурӯҳи давлатии филормуник буд. Ӯ ҳамчунин узви аз гурӯҳи "Шамс" аст, ки раҳбар ва навозандаи гитор он аст. Ӯ ҳамчунин аз соли 1979 барои синамо кор кардааст. Ӯ чандин мусиқии филмро сохта ва яке аз навозандагони аслӣ барои тафсири мусиқии матни филми "Падари моҳтобӣ" аст 2. Ӯ ҳамчунин мустанадҳое дар заминаи мусиқӣ сохтааст. Ӯ аз соли 2004 узви Иттиҳодияи филмсозони Тоҷикистон аст.
Иқбол (деҳа, н. Ҳамадонӣ)

Иқбол — деҳа дар ҷамоати деҳоти Турдиеви ноҳияи Ҳамадонӣ. Аз Иқбол то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 22 км. Аҳолиаш 926 нафар, тоҷикон.
Иқбол (деҳа, н. Рӯдакӣ)

Иқбол — деҳа дар ҷамоати деҳоти Зайнабободи ноҳияи Рӯдакӣ. Аз Иқбол то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 3 км. Аҳолиаш 4464 нафар, тоҷикон.
Иқболия

Иқболия; пештар, Султонободи Иқболия, инчунин ба забони румӣ ҳамчун -е, ё танҳо) — шаҳр дар шаҳристони Қазвин, Устони Қазвини, Эрон. Дар барӯйхатгирии аҳолии соли 2006 шумораи аҳолии он 49,230 нафарро ташкил медод, ки он дар 12,082 оила буд.
Иқлед

Иқлед — шаҳрест дар устони Форс, Эрон аст. Шумораи аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 1996, 35,983 тан ва дар соли 2006, 42,945 тан будааст.
Иқиластемир

Иқиластемир Ықыластемір) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Ордабосӣ ҷойгир аст. Дар соли 2009 853 нафар аҳолӣ дошт.
Иқлими биёбонӣ

Иқлими биёбонӣ ё иқлими хушк — навъе аз иқлим бо мизони борандагии ночиз аст, ки ҳеч навъ пӯшиши гиёҳӣ дар он давом намеоварад, магар дар беҳтарин ҳолат хору хошоки пароканда. Иқлими хушк бо ҳарорати баланди ҳаво, ки тағйироти зиёди ҳаррӯза ва боришоти камро мушоҳида мекунад (тақрибан) ммсол) ё тамоман набудани онхо хос аст. Тасниф Одатан ду ё се зергурӯҳҳои иқлими хушк мавҷуданд: иқлими биёбонҳои гарм ва баъзан иқлимҳои биёбонии муътадил, агар ҳарорат аз меъёрҳои муқарраршуда болотар бошад, пас иклими биёбонии гарм тасниф карда мешавад 1. Ҳамчунин нигаред.
Иқлими гармсерӣ

Иқлими гармсерӣ — иқлиме аст, ки дар манотиқи гармсерӣ вуҷуд дорад. Дар табақабандии иқлимии Куппон иқлими гармсерӣ ҷузъи иқлимҳои ғайрихушк аст ва дар ин иқлим дувоздаҳ моҳи сол дорои дамо миёнаи дастикам 18°С аст. Бар хилофи арзҳои ҷуғрофиёии миёнӣ, ки дар тӯли сол дар онҳо ихтилофи тӯли рӯз ва ихтилофи дамои бисёре вуҷуд дорад, дамои манотиқи гармсерӣ дар тӯли сол нисбатан яксон аст ва ихтилофи фаслҳо фақат дар мизон бориш аст.
Иқлими кӯҳӣ

Иқлими кӯҳӣ - шароити иқлимии кӯҳҳо дар баландиҳои зиёд. Хусусиятҳои умумии иқлими кӯҳӣ: фишори пасти атмосферӣ, шиддатнокии радиатсияи офтобӣ, ҳавои тоза (берун аз ҳавзаҳои байникӯҳӣ) (намоёнӣ, абрнокӣ), дамои паст ва намии зиёди ҳаво, зиёд шудани боришот дар баландӣ, шамолҳои водии кӯҳӣ. Гуногунии иклими кӯҳӣ — иклими баландкӯх дар баландии 2-3 хазор метр ба вуҷуд меояд. Ҳамчунин.
Иқлими мавсимӣ

Иқлими мавсимӣ — иқлими хосси минтақаҳои Замин, ки дар он гардиши атмосфера хусусияти мавсимӣ дорад ва иқлими нисбатан камёб аст. Дар табақабанди иқлимии Кёппен ин иқлим бо ҳуруфи А нишон дода мешавад Иқлими мавсимӣ дар ҳамаи моҳҳои сол дорои дамои моҳонаи аз 18 дарҷа боло аст ва монанди иқлими тропикӣ (гармсерӣ) дорои фасли хушку мартуб аст, вале бар хилофи он хушктарин моҳи иқлими мавсимӣ камтар аз 60 миллиметр борон ба худ мебинад, вале мизони бориши хушктарин моҳ бештар аз як бисту панҷуми кулли бориши солона аст. Дигар тафовути иқлими мавсимӣ бо иқлими гармсерӣ ин аст, ки иқлими мавсимӣ нисбат ба иқлими гармсерӣ дорои навасони дамои камтаре дар тӯли сол аст. Хушктарин моҳи ин иқлим тақрибан ҳамеша ҳангоме рӯй медиҳад, ки он сӯи хатти истиво инқилобин (хуристон) оғоз гаштааст. Пайванд.
Иқлими мартуб

Иқлими мартуб ё иқлими намнок (аз лотинӣ — рутубат) — як навъи иқлим дар минтақаҳое мебошад, ки рутубати зиёдатӣ дорад, ки дар он миқдори боришот аз бухоршавӣ ва ҷорӣ шудан ба хок зиёдтар аст. Ин маҷрои фаровони рӯизаминии дарёҳо ва дарёҳоро ба вуҷуд меорад, ки ба ташаккули релефҳои эрозиявӣ, шабакаи зичи гидрографӣ ва шукуфоии шаклҳои намӣ дӯстдоштаи растаниҳо мусоидат мекунад. Истилоҳи "иқлими мартуб" аз ҷониби Албрехт Пенк ҳангоми таҳияи таснифоти геоморфологии иқлим пешниҳод шудааст.
Иқлими уқёнусӣ

Иқлими баҳрӣ ё иқлими уқёнусӣ — иқлими уқёнусӣ иқлиме аст, ки бештарини парокандагиро дар савоҳили ғарбии қораҳо дар арзҳои ҷуғрофиёии миёнӣ дорад. Тавсиф Аз вижагиҳои маъмули он тобистонҳои гарм аст. Ба хотири тӯдаҳои ҳавои дарёии пойдор ва ҳамешагӣ, ки аз миёни иқлими уқёнусӣ убур мекунад ва бидуни ҷабҳаҳои хеле гарм ва хеле сард аст, ихтилофи миёнгини дамои солонаи он нисбат ба иқлимҳои дигари ҳамарз нисбатан кам аст. Ин иқлим маъмулан бидуни фасли хушк аст ва бориш дар тӯли сол дар ҳамаи фаслҳо тақрибан ба як андоза аст. Иқлими уқёнусӣ иқлими ғолиби бештари манотиқи Аврупо аст ва дар ин қора нисбат ба қораҳои дигар пешравии бештаре дар хушкӣ дорад. Ин иқлим ҳамчунин бахшҳое аз риштакӯҳи Ополош ва ҷануби ғарбии Амрикои Ҷанубӣ, ҷануби шарқии Австралия ва Зеландияи Нав ва бахшҳои кӯчаке аз Африқоро дар бар мегирад.
Иқлими қораӣ

Иқлими қораӣ — иқлими қораӣ иқлиме аст, ки вижагии он тағйироти муҳимми солона дар дамо (ҳарорат) ба хотири дӯр будан аз дарё ё уқёнус аст. Тавсиф Дар ин иқлим дамои замистон он қадр поин ҳаст, ки бориш барфи солиёна дошта бошад ва дамои тобистон низ мулоиму дорои борандагӣ аст. Истисное низ вуҷуд дорад, ки аз ҷумла метавон ба навоҳии соҳили шимоли шарқии Амрикои Шимолӣ дар Канада ишора кард. Иқлими савоҳили шарқи Канада иқлими қораии мартуб ном дорад, вале иқлими қораии хушк низ вуҷуд дорад. Манотиқи бо иқлими қораӣ дар бахшҳое аз қораҳои Нимкураи Шимолӣ (ба вижа, Амрикои Шимолӣ ва Осиё) вуҷуд дорад. Дар иртифоъоти боло низ ин иқлим дар дигар нуқоти ҷаҳон ба чашм мехӯрад.
Иқлимшиносӣ

Иқлимшиносӣ - илм оид ба иқлим. Хелҳои иқлим, сабаби пайдоиш, тағйирёбӣ ваа паҳнашавии иқлимродар рӯи Замин меомӯзад. Иқлимшиносӣ ба илмҳои ҷуғрофӣ мансуб буда, бо метеорология зич алоқаманд аст. Нигаред.