ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Австон

Австон (юн.,? — 329 то мелод) — сипаҳсолори бохтарӣ, ҷонибдори Спитамен, роҳбари муборизаи мардумӣ бар зидди ҳамлаи сипоҳиёни Искандари Мақдунӣ. Таърих Квинт Курсий — таърихнигори Юнони Қадим, шоҳиди воқеоти ҷангҳои Искандар — Австонро дар радифи ёрони Спитамен ва Катон борҳо ёд кардааст. Тобистони соли 327 дар Парайтакен (ба эҳтимоли қавӣ Қаротегин ё Хутталон бояд бошад) шӯриши навбатӣ ба зидди Искандар таҳти роҳбарии Катон ва австон авҷ гирифта буд; Искандар алайҳи онҳо сипаҳсолори ботаҷриба ва ниҳоят бераҳми худ Кратерро фиристод. Ниҳоят Катон дар корзор кушта шуд ва австон асир афтода бо фармони Искандар ба қатл расид.
Нимҷазираи Балкан

Нимҷазираи Балкн (хорватӣ:, бусниёӣ:, юн.,,,) — нимҷазира воқеъ дар ҷанубу шарқи Аврупо. Масоҳат — тақрибан 505 ҳазор км. Дар нимҷазираи Балкан қисман ё пурра ҷойгиранд: Давлати қисман эътирофшуда: Шаҳрҳо Шаҳрҳои бузургаш – София, Загреб, Скопйе, Белград, Истанбул, Афина. Табиат Соҳил Соҳилҳои ғарбиаш бо баҳрҳои Адриатика, Ион, шарқиаш бо Баҳри Сиёҳ, Баҳри Мармар, гулӯгоҳи Босфор ва Дарданелл, Баҳри Эгей ҳамсарҳад аст. Дар нимҷазираи Балкан Булғория, қисми зиёди Югославия, Албания, Юнон, Босния ва Ҳерсеговина, Македония, Черногория, Сербия, қисми ҷанубии Руминия, қисми ғарбии Туркия ва як қисми ноҳияи шимолу шарқии Итолиё ҷойгиранд. Дар атрофи Балкан ҷазираҳои бисёре ҳастанд, ки масоҳати умумиашон 21,5 ҳазор км-ро ташкил медиҳад. Релеф Қисми бештари Балканро кӯҳҳои Стара-Планина, Родоп, Рила, кӯҳсори Динор, массиви Проклетие, кӯҳи Панд ва ғайра ишғол кардаанд. Релйефи Балкан асосан кӯҳист. Кӯҳҳояш ба чиндоршавии алпӣ нисбат доранд. Дар ҳудуди он се массиви қадимӣ (токембрий): қ-кӯҳҳои Сербияву Македония ва Родопу Пелагония воқеъ аст, ки аз варақсангҳои кристаллӣ, гнейсҳои давраи токембрий иборатанд. Қисми массивҳо, хусусан Сербияю Македония, бо таҳнишастҳои мезозоӣ, кайнозоӣ, дар баъзе ҷойҳо палеозоӣ, яклухт пӯшида шудаанд. Балкан серзилзила аст (дар шимол, қисми ҷанубии Дунайи Миёна). Иқлим Иқлим дар марказ ва шимол континенталии муътадил, дар минтақаҳои дигараш баҳримиёназаминист. Ҳарорати миёнаи январ аз –1 то 11°С, дар кӯҳҳо то –5°С ва пасттар, июл дар шимол 22–23°С, дар ҷануб 25–27°С. Миқдори бориши солона дар фасли сармо 1000–1500 мм, дар навоҳии Халиҷи Котор то 5000 мм аст. Гидрография Дарёҳои калонаш: Мариса, Морава, Искир, Струма, Дунай ва Сава. Кӯлҳояш: Шкодер, Охрид, Преспа ва ғайра, асосан дар пастхамиҳои тектоникӣ ҷойгир буда, аз пиряхҳо ҳосил мешаванд. Дар кӯҳҳои Рила кӯлҳои аз пиряхҳо ҳосилшаванда бисёранд. Чашмаҳои маъдании гарму хунук зиёд вомехӯранд. Ҳайвоноту наботот Хокаш асосан ҷигаррангу карбонатӣ. Дар мавзеи Баҳри Миёназамин олами набототи Балкан ғанитарин буда, қариб 6,5 ҳазор навъи рустаниро дар бар мегирад. Аз ҳайвонот оҳу, рӯбоҳ, гурба, гуроз, хирс, шағол, гавазн, сагобӣ, аз хазандаҳо калтакалос, мор, сангпушти юнонӣ, аз обхокиҳо тритон, қурбоқа, инчунин моллюскҳо вомехӯранд. Навъу ҷинсҳои камшудаи набототу ҳайвонот дар мамнӯъгоҳҳо ҳифз мешаванд. Ландшафти Балкан аз фаъолияти инсон хеле тағйир ёфтааст. Канданиҳои фоиданок Балкан аз сарватҳои зеризаминӣ (махсусан дар ҳудуди Булғория, Сербия, Боснии ва Герцеговины) ғанӣ мебошад. Дар Балкан ангиштсанг, филиззоти ранга, оҳан, нафт, симоб ва боксит мавҷуд аст. Истихроҷи бокситҳо, оҳан, мис, руҳ, никел, хром, симоб, молибден ба роҳ монда шудааст. Кишоварзӣ Бештар ҷуворимакка, гандум, тамоку кишт мекунанд. Боғу токпарварӣ низ тараққӣ кардааст. Дар ҷануб ситрусиҳо, зайтун, анор парвариш мекунанд. Саёҳӣ Балкан маркази бузурги туризми байналмилалӣ мебошад. Тандурустӣ Табобатгоҳҳои машҳураш дар соҳилҳои Баҳри Адриатика, дар Юнон ва Булғористон ҷойгиранд.
Австралия (қитъа)

Австралия (аз — "ҷанубӣ") — қитъаест, ки дар нимкураи шарқиву ҷануби Замин ҷойгир шудааст. Ҳамаи сатҳи замини қитъа ба кишвари Австралия дохил мешавад. Қитъа як воҳиди қисмати ҷаҳонии Австралия ва Уқёнусия аст. Топонимика Происхождение названия материка связано с тем, что уже в античное время ӯ географов сформировалось устойчивое убеждение о существовании в южном полушарии гипотетической суши, занимающей значительную его часть. Этот материк на картах подписывался по-разному: Неизвестная Земля, Неизвестная Южная Земля, Южная Земля. В поисках этого материка голландские мореплаватели в в. открыли территорию современной Австралии и отчленили её от Южного материка под названием сначала Зёйланд ("южная земля"), а затем Новая Голландия. Когда в результате второго кругосветного плавания Джеймса Кука в годах стало ясно, что Южного материка в средних южных широтах не существует и, как ошибочно считал Кук, не существует и в высоких южных широтах, ставшее уже привычным на картах название оказалось "свободным". Этим воспользовался английский мореплаватель Мэтью Флиндерс, который в 1814 году предложил Новую Голландию называть Терра-Австралис или Австралия. Но его предложение не сразу было принято, а лишь в 1817 году губернатор штата Южный Уэльс Лаклан Маккуори стал употреблять название "Австралия" в официальных документах и предложил Министерству по делам колоний Британской империи принять, что и было сделано в 1824 году.
Австралопитекҳо

Австралопитекҳо — приматҳои олиташаккули одаммонанд, ки бо ду пой ва қомати рост роҳ мегаштанд. Мағзи сари австралопитекҳо калонҳаҷм набуд (300 – 570 мл – 600 см 3), баландии қоматашон 100 – 160 см, дандонҳои калон доштанд. Маҳали будубоши австралопитекҳо ландшафтҳои саваннавии саҳроӣ буданд. Таърихи пайдоиши австралопитекҳо Бори нахуст соли 1924 археолог – бостоншинос Р. Дарт боқимондаҳои бачаи 3 – 4-солаи приматро дар ҷануби шарқии Трансваали Ҷумҳурии Африқои Ҷанубӣ пайдо карда, ба он номи -ро гузошт. Дар даҳсолаҳои минбаъда боқимондаҳои чандин австралопитекҳои дигар дар Африқои Ҷанубӣ ва Шарқӣ ёфт шуданд. Аксари австралопитекҳои ёфтшуда аз 4 млн то 1 млн сол пеш зиндагӣ кардаанд. Бостоншиносон австралопитекҳоро ба чанд намуд ҷудо кардаанд: аз ҷумла австралопитекҳои қадимтарин (ва) дар Африқои Шарқӣ ва австралопитекҳои баъдӣ (ва) дар Африқои Шарқӣ ва Ҷанубӣ зиндагӣ мекарданд. Австралопитекҳои охирӣ бузургҷуссаву нерӯманд буданд ва ҷоғи пурқувват доштанд, зеро алаф, мева ва решаи рустаниҳоро истеъмол менамуданд. Австралопитекҳои хурдҷусса бошанд, дар баробари истеъмоли рустанӣ гӯшти ҳайвонотро низ мехӯрданд, зеро мағзи сарашон бештар тараққикарда буд, вале то ҳол маълум нест, ки онҳо худашон сайд мекарданд ё лошахӯр будаанд.
Австралия (филм)

"Австралия" — ҷанги драмавии режиссёр Баз Лурман бо нақшбозии Никол Кидман ва Хю Ҷекман. Наворгирии расм алакай дар марти 2007 дар шаҳри Кимберлии Австралия шурӯъ шуда буданд ва ноябри ҳамон сол тамом шуданд. Премераи филм 26 ноябр 2008 дар ИМА. Дертар дар дигар давлатҳо низ баромад 4. Сужа Кастинг Дар нақшҳо Созиш Бюҷет Бюҷети филм 130 млн. ташкил дод. Дар авал 14,800,723 ҷамъ кард (ҷои панҷум). Дар прокат аз 26 ноябри 2008 то 26 марти 2009, нишондоди баландтарин дар 2,721 кинотеатр яквақта. Дар вақти прокат 211,342,221 ҷамъ намуд (31 ҷой аз рӯи сол) аз он 49,554,002 дар ИМА (58 ҷои аз рӯи сол) ва 161,788,219 дар дигар давлатҳо. Дар давлатҳои ИДМ филм аз 12 феврал то 29 март 2009 мерафт ва 3,318,540 ҷамъ намуд. Ҷоизаҳо Номинатсия ба "Оскар -2009" барои беҳтарин дизайни либоса. Саундтрек Композитори филм — Дэвид Хиршфелдер. Ба ғайр аз ин, дар расм садоҳои ҷаз номер " ", " ", " " ва " сабт шудаанд. Дар саҳни марбутии филм месарояд "Нимрод" аз "Загадочных вариаций" композитори Амрико - Эдвард Элгара.
Австриягиҳо

Австриягиҳо (худашон остеррайхер мегӯянд), халқ, аҳолии асосии Австрия. Шумораи умумиашон дар ибтидои садаи – 8, 8 млн. нафар. Дар Австрия 7, 15 млн. нафар, боқӣ дар Италия, Канада, ШМА ва кишварҳои ҳамсояи Австрия зиндагӣ доранд. Ба шеваи австриягии забони немисӣ сухан мекунанд. Алифбояшон лотинист. Аксарияташон эътиқодманди католик ва боқӣ протестантанд. Мусулмонҳо низ ҳастанд. Таркиби этникии Австриягиҳо аз қабилаҳои германиягиҳои қадим – баварҳо, алеманнҳо ва инчунин келтҳо, ретамҳо ва иллириҳо ба вуҷуд омадааст. Аксарияти Австриягиҳо дар шаҳрҳои саноатӣ зиндагию кор мекунанд, қисмати камтарашон ба чорводорию кишоварзӣ машғуланд. Навъи оила – нуклеарӣ. Адабиёт Полтавский М. А., Становление и развитие австрийской народности, "Вопросы истории", 1983, 3; Новая Российская Энциклопедия, т. 2, М.,.
Бумиёни Австралия

Бумиёни Австралия, Австралиягиҳо-абориганҳо — аҳолии аслии муқимии Австралия. Асосан дар ноҳияҳои дурдасти Шимолӣ, Шимоли Ғарбӣ ва Марказии Австралия зиндагӣ доранд. Забонҳои аборигенҳо (тақрибан 250 лаҳҷа) мутобиқи таҳқиқи лингвистӣ аз 12 оилаи як ирқ иборат буда, қисмати бештарини лаҳҷаҳо аз оилаи забони пама – нюнга мебошанд. Ҳафриёти археологӣ, ҳамчунин таҳқиқоти антропологӣ, этнографӣ ва лингвистӣ нишон додаанд, ки ҳамаи қабилаҳои австралиягиҳо – абориганҳо аз як нажоданд. Шумораи умумии аборигенҳо дар ибтидои садаи тақрибан 410000 нафар буда, аксари онро қабилаҳои аррернте, пинтупи, валпири, кариера, нӣол – нӣол, йолнгу, какаду валмункан, йир – йоронт, курнай, арабана, вакка ташкил медиҳанд. Аввалҳо асоси динашон тотемизм ва шаклҳои гуногуни афсунгарӣ буд, вале тадриҷан эътиқодманди дини насронӣ (протестантҳо ва католикҳо) гардиданд. Таърихи пайдоиш Андешаҳо доир ба пайдо шудани насли одам дар ин қитъа гуногунанд, вале аксарияти олимон бар ин ақидаанд, ки аҷдоди австралиягиҳо – абориганҳо дар охири давраи палеолит аз қитъаи Осиё ба Австралия кӯчида муқимӣ шудаанд. Аз давраи ба мустамликаи европоиён табдил ёфтани Австралиягиҳо – Абориганҳо қисми аҳолии муқимӣ нобуд ва қисми дигараш ба минтақаҳои барои зиндагӣ номусоиди қитъа ронда шуданд, ки дар натиҷа шумораи аҳолӣ то 60 ҳазор нафар коҳиш ёфт. Аз охири садаи нисбати австралиягиҳо – абориганҳо ҳукуматдорон сиёсати протексионизмро (таъсиси резерватсияҳо – маҳалҳои махсусе, ки аҳолии таҳҷойӣ маҷбуран муҳоҷир карда мешаванд ва ба онҳо мадади моддиву тиббӣ расонда мешавад) татбиқ намуданд ва то садаи (аз ҳисоби таваллуд) шумораи аҳолӣ зиёд шуд. Аз соли 1967 австралиягиҳо – абориганҳо соҳиби ҳуқуқҳои гражданӣ гардиданд. Таъминоти анъанавии рӯзгузаронӣ (шикор, моҳидорӣ, гиёҳу мевағундорӣ ва кишоварзии дастӣ) қариб тамоман аз байн рафтааст. Аксарияти аҳолии Австралия аз ҳисоби давлат ва ё ягон навъи эҳсонкорӣ умр ба сар мебаранд. Қисми ками аҳолӣ дар шаҳрҳо сукунат дорад. Адабиёт Эзоҳ.
Утришиҳо

Утришиҳо — — халқе, ки дар зергурӯҳи забонҳои олмонӣ ҷой гирифта ба гурӯҳи забонҳои ҳиндуаврупоӣ дохил мешаванд. Аҳолии асосии кишвари Утриш мебошанд.
Авто

Авто — (аз — худ) — қисми таркибии калимаҳои мураккаб, ки маъноҳои зеринро ифода мекунад:.
Австрияи Поён

Иёлати Утриши Паёнӣ — яке аз иёлатҳои Австрия аст.Бургенланд Каринтия Австрияи поёнӣ Австрияи болоӣ Залтсбург Штирия Тирол Форарлберг Вена.
Автоблоконӣ

Автоблоконӣ — ба таври автоматӣ тағйир додани реҷаи кори мошин, асбоб, система (ҳатто то пурра қатъ намудани фаъолият), ки дар натиҷаи ногаҳон вайрон шудани шароити мӯътадили амалашон ба вуҷуд меояд; маҷмӯи воситаҳои техникӣ, ки чунин тағйироти реҷаи кориро амалӣ месозанд. Автоблоконӣ дар корхонаи саноатӣ ва нақлиёт барои муҳофизати кормандон, таҷҳизот ва муҳити зист дар ҳолати ба вуҷуд омадани вазъияти садамавӣ ё нодуруст амал кардани ашхоси хидматрасон, барои пешгирӣ намудани истеҳсоли моли нуқсондор, ҳангоми нодуруст кор кардан ё шикастани мошинҳо, таъминоти бехатарии ҳаракат дар нақлиёт, ҳифзи объектҳои муҳофизатшаванда истифода мешавад.
Австрияи Боло

Иёлати Австрияи болоӣ — яке аз иёлатҳои Австрия аст.Бургенланд Каринтия Австрияи поёнӣ Австрияи болоӣ Залтсбург Штирия Тирол Форарлберг Вена.
Автовокзали Душанбе

Автовокзали марказии шаҳри Душанбе — автовокзал дар шаҳри Душанбеи Тоҷикистон, ки соли 1976 сохта шудааст 1. Он дар Осиёи Миёна аз нигоҳи сохтмон нодир ва калонтарин иншоот ҳисоб ёфта, аз ин ҷо ба аксари шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ, шаҳрҳои Ҷумҳурии Узбекистон ва дигар ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ рафтуомади нақлиёт сурат мегирифт. Соли 2007 бинобар хусусигардонии Терминали мусофиркашии шаҳри Душанбе ҶММ "Автовокзали Душанбе" таъсис ёфт. Он дорои 24 хатсайр буда, дар як шабонарӯз ба 10 ҳазор мусофир хидмат мерасонад. Автовокзал бинои маъмурӣ, шуъбаҳои хидматрасонӣ, толори мусофирон барои 1200 кас, толори истироҳати ронандагон барои 180 кас, шуъбаи алоқа, нуқтаҳои чиптафурӯшӣ, нигоҳдошти борҳои дастӣ, ҷойи дастурӯшӯӣ, ҳуҷраи модару кӯдак, қаҳвахона, ошхона ва нуқтаҳои хидмати маишӣ дорад. Дар автовокзал 32 нафар коргар, 65 нафар ронандаи нақлиёти мусофиркаш ва 56 нафар соҳибкор фаъолият доранд.
Автогенез

Автогенез (аз авто ва юнонӣ – пайдоиш) — таълимоте, ки эволютсияи (таҳаввули) организм (инкишофи олами органикӣ)-ро фақат аз таъсири омилҳои дохилӣ (чун раванди новобаста ба шароити беруна) вобаста медонад. Автогенез дар назарияи Ж. Б. Ламарк ба мушоҳида мерасад. Ғояи автогенезро бештар олимони зоолог К. Бэр, А. Келликер, Л. С. Берг, ботаникҳо К. Негели ва С. И. Коржинский, палеонтолог Э. Коп, генетикҳо Х. де Фриз ва Ю. А. Филипченко тарғиб мекарданд. Аз рӯи консепсияи Автогенезӣ мавҷудоти зинда хусусияти пешакӣ маълум ва бомақсад дорад. Автогенез хилофи назарияи интихоби табиӣ аст. Автогенезро Ч. Дарвин, А. Вейсман, К. А. Тимирязев танқид карданд.
Автовокзал

Автовокзал — маҷмӯи иншоот барои хидматрасонии мусофирон ба воситаи автобусҳои байнишаҳрӣ ва наздишаҳрӣ. Дар шаҳрҳои калон автовокзалро дар мавзеи охирини хатсайри нақлиёт месозанд.
Автограф

Автограф (аз авто ва юн. – менависам), 1) соядаст барои хотира аз муаллифи асар) матни бо даст худи муаллиф навишташуда, дастнавис автограф маъхаз ва сарчашмаи муътабар буда, коргоҳи эҷодии ҳар як муаллиф ҳисоб меёбад. Дар асоси он матни саҳеҳ, боэътимод ва нусхаҳои аслии осори нависандагон санъаткорону олимон ва ходимони давлатӣ муайян ва ба чоп ҳозир карда мешаванд.Автогенез дар илми матншиносӣ яке аз маъхазҳои асосӣ ба шумор меравад.
Ассембли

Автокод, ассемблер (аз авто ва код) — забони содаи барномасозӣ. Автокоди навъи 1, ки ҳар як рамзи он ҳангоми ба забони мошинӣ гузаронидан ба як амри ҳисобмошини рақамӣ табдил меёбад, бештар маъмул аст. Нигар Забонибарномасозӣ.
Автобус

Автобус (мухтасар аз автомобил - омнибус) — худравест барои кашондани зиёда аз 8 нафар мусофир. Автобус дарозиаш аз 5,5 м кӯтоҳтарро микроавтобус меноманд. Таърих Бори нахуст Автобусро соли 1801 Ричард Тревитик дар Англия сохта, ба намоиш гузошт, ки он бо муҳаррики буғӣ ба кор андохта мешуд ва 8 мусофирро кашонда метавонист. Автобуси электрикӣ соли 1886 дар Лондон сохта шуд, ки суръати ҳаракаташ 11,2 кмсоатро ташкил медод. Автобуси муҳаррикаш дарунсӯзи бо бензин коркунанда бори нахуст дар Германия дар заводи "Бентс" сохта шудааст 32,2 м дарозӣ дошта, дар салони якуми он 110 ҷойи нишаст ва 140 ҷойи ист, дар салони дуюмаш 60 ҷойи нишаст ва 40 ҷойи ист мавҷуд аст. Лоиҳаи онро собиқ Президенти Заир Мобуту Сере Секо кашида буд. Вазни автобуси мазкур 28 тона аст. Автобуси калонтарини олам соли 1981 сохта шудааст, ки он дуошёна ва чортира мебошад; андозааш 174,54,5 м, 342 мусофир мекашонад. Он бо телетрап муҷаҳҳаз буда, барои кашондани мусофирон аз бинои фурудгоҳ то самолети "Боинг-747" пешбинӣ шудааст. Таснифот Вобаста ба ҷой ва мақсади истифода Аз рӯи дарозӣ Аз рӯи сохт Автобус дар Тоҷикистон Дар Тоҷикистон автобус барои мусофиркашонии байнишаҳрӣ ва дохилишаҳрӣ истифода мешавад. Феълан дар шаҳри Душанбе 280 Автобус ва 34 хатсайри автобуси мавҷуд аст, ки дарозтарини он (19,8 км) хатсайри 18 Майдони сарҳадчиён — шаҳраки Гипрозем мебошад. Истеҳсоли автобус дар зиёда аз 100 шаҳри дунё, аз ҷумла дар шаҳри Чкаловски Ҷумҳурии Тоҷикистон ба роҳ монда шудааст. Марти соли 1958 Вазорати мошинсозии миёнаи СССР, ки Комбинати кӯҳкорию химиявии Ленинобод тобеи он буд, истеҳсоли автобусҳоро барои кашондани коргарони объектҳои вазорат дар заводи таъмири автомобилҳои Чкаловск оғоз кард. Нахустин автобусе, ки аз қисмҳои аз Каунас овардашуда сохта шуд, "Тоҷикистон-1" ном гирифт. Соли 1960 теъдоди ин навъ автобусҳо ба 112 расонида шуд ва то соли 1978 истеҳсол карда мешуданд. Соли 1970 дар асоси шассии ГАЗ-52-01 ва кузови металлии бутун истеҳсоли автобуси навъи "Тоҷикистон-2" ба роҳ монда шуда, худи ҳамон сол 24 автобуси навъи мазкур истеҳсол гардид. Автобуси мазкур торафт такмил ёфта, соли 1973 навъи "Тоҷикистон-2А", соли 1974 "Тоҷикистон-2Б", соли 1975 "Тоҷикистон-5", соли 1982 "Тоҷикистон-3205" истеҳсол гардиданд. Соли 1986 барои бартараф кардани оқибатҳои садамаи Нерӯгоҳи атомии Чернобил зиёда аз 50 адад Автобуси махсуси "Тоҷикистон" бо системаи вентилятсияи маҷбурӣ, деворҳои сурбӣ, курсиҳои паст ва дарзҳои ҳавоногузар аз вақти гирифтани супориш дар муддати хеле кӯтоҳ — ҳамагӣ 15 рӯзсохта, ба мавзеи садама фиристода шуданд. Соли 1991 дар сехи таҷрибавии завод намунаи "Тоҷик 4309" сохта шуд. Аз соли 1992 истеҳсоли автобус дар завод коҳиш хӯрд, зеро харидори асосӣ — Россия бинобар дур будани ҷойи истеҳсол аз хариди автобусҳо даст кашид. Феълан дар завод соле то автобус истеҳсол карда мешавад.
Автол

Автол — равғани мотор, равғани минералие, ки барои равған кардани муҳаррикҳои дарунсӯзи карбюраторӣ истифода мешавад. Автолро равғани автотракторӣ низ меноманд. Автол дар об ҳал намешавад, дар бензин, карасин ва солярка нағз ҳал мешавад. Бо равған омехта мегардад. Автол аз рӯи ғализӣ ва тариқи тоза кардан ба навъҳои гуногун ҷудо мешавад. Намудҳои автол Автолро бо кислотаи сулфат тоза ва гурӯҳбандӣ мекунанд, масалан, АК-6, АК-15, АКЗп-6, АКЗп-10. Автол вобаста ба навъи муҳаррик худрав, тракторӣ ва ғайра, ҳамчунин баҳорӣ, зимистонӣ ва ғайра мешавад.
Шебсоз

Шебсоз 1, грейдер — мошини худгарди чархдор, ки барои ҳамвор кардани хоктӯда, ҷойгардон, шиббаю мусаттаҳ кардани замину масолеҳи роҳсозӣ, кофтани ҷӯй ҳангоми сохтмону таъмири роҳ, канали обёрӣ ва ғайра истифода мешавад. Грейдерҳо ядакӣ, худгард (автогрейдер), вазнин, миёна ва сабук мешаванд. Ҷузъи асосии кории грейдер хокгардон аст, ки болою поён ва чапу рост тоб мехӯрад. Бештар автогрейдерҳое маъмуланд, ки дорои таҷҳизоти ивазшаванда мебошанд (булдозер, мошини барфтозакунанда ва дигар мошинҳои роҳсозӣ). Грейдереро, ки бо конвейер таҷҳизонида шуда, барои хокро ба як сӯ партофтан ё ба воситаи нақлиёт бор кардан таъйин гардидааст, грейдер-элеватор меноманд. Грейдери бузургтарин дар ҷаҳонро ширкати итолиёии А баровардааст, ки 160 т вазн ва 2 муҳаррики С (иқтидори умумиашон 1700 қ. а.) дорад.
Автоклав

Автоклав (аз авто ва лотинӣ — калид) — дастгоҳи ҳавоногузарест, ки дар он равандҳои гуногуни физикию химиявӣ дар ҳарорат ва фишори баландтар аз ҳарорату фишори атмосферӣ гузаронида мешаванд. Дар чунин шароит суръати равандҳо афзуда, маҳсулоти онҳо меафзояд. Автоклав дар саноати химия, гидрометаллургия, резин, масолеҳи бинокорӣ, хӯрокворӣ (ҳангоми тайёр кардани консерву витаминҳо), дорусозӣ ва ғайра васеъ истифода мегардад. Автоклав вобаста ба соҳаи истифода бо ҳарорат ва фишори гуногун кор карда, бо манометр, термометр, соат ва ғайра таҷҳизонида мешавад. Автоклав дар фишори то 150 МПа ва ҳарорати то 500°С кор карда, ғунҷоишаш аз даҳҳо см 3 то садҳо м 3 -ро ташкил медиҳад.
Автоионизатсия

Автоионизатсия — ҳолатҳои ангехтаи молекулаҳо, атомҳо (А) ва ионҳо (А+), ки энергияи ангезиши онҳо барои ионизатсияи худ аз худ (спонтанӣ) имкон медиҳад, масалан, АА+е, (А+)– А+++е. Ин ҳолатҳо дар зарраҳои адади дараҷаи озодиҳояшон калон (атомҳову молекулаҳои бисёрэлектрона) ба вуҷуд меоянд. Вақти нимкоҳиши автоионизатсия аз даври хоси чархзании электрон дар мадори атомӣ (барои қишри электронии беруна – 10–16с) хеле бузург аст, чунки эҳтимолияти ҷамъшавии энергияи ангезиш дар як электрон дар системаи адади дараҷаҳои озодиашон калон кам мебошад. Автоионизатсия дар газҳо ва моддаҳои конденсатсияшуда зери таъсири намудҳои гуногуни афканишот (ултрабунафш, шуоъҳои рентгенӣ, дастаҳои электронӣ ва ионҳои энергияашон ба таври кофӣ баланд) ба вуҷуд меояд.
Автолиз

Автолиз, аутолиз (аз — худ ва — вайроншавӣ, таҷзия) — худ аз худ вайрон шудани бофтаҳои ҳайвонот, рустанӣ ва микроорганизмҳо. Ҳангоми автолиз аз таъсири ферментҳои гидролизии ҳуҷайра сафедаҳо, карбогидратҳо ва чарбҳо таҷзия мешаванд. Дар организмҳои зинда автолиз дар қисмҳои мавтгашта ва ҳуҷайраҳои омоси саратонӣ ба мушоҳида мерасад. Дар рустаниҳо автолиз дар натиҷаи аз ҳарорати паст мавт гаштани ҳуҷайраҳо, зери таъсири моддаҳои заҳрнок (хлороформ, толуол ва ғайра), хушкидан, инчунин ҳангоми осеб ёфтани бофтаҳо ба амал меояд. Автолиз ҳангоми пӯсидани ҷасад низ рӯй медиҳад. Автолизи ҳуҷайраҳои микроб бинобар аз омилҳои физикавӣ, химиявӣ ва биологӣ осеб дидани микроорганизмҳо ба амал меояд. Автолиз инчунин дар мавриди баъзе амалиёти технологӣ, масалан, ферментатсияи тамоку, чой, тайёр кардани силос ва ғайра рух медиҳад.
Автомат (худкор)

Автомат Модели математикии афзори реалӣ ва ё абстрактӣ, ки маълумоти дисперсиониро табдил медиҳад. Нигар низ Назарияи автоматҳо.
Автомакс

Автомакс — навъе аз асбобҳои дорупошӣ. Барои дезинсексия ва дезинфексия истифода мебаранд. Автомакс чанд хел мешавад: ОРП, ОРП-А, ОРП-В, ОРП-Г. Автомакси ОРП аз доругирак, насос, рӯдаи резинӣ (дар нӯгаш дорупошак дорад) ва тасма иборат аст. Доругирак устувонашакл буда, дар дарунаш насос дорад, ки он аз боло бо мурват устувор карда шудааст. Дар сарпӯш манометр (барои назорат кардани фишор) ҷой гирифтааст. Дар зери доругирак штутсер ҳаст, ки рӯдаи резинӣ ба он пайваст карда мешавад. Доругирак аз паҳлу барои назорат кардани дору сӯрохӣ дорад. Ҳангоми поён кардани насос ҳаво ба клапан фишор оварда, ба доругирак мегузарад. Барои ба кор омода сохтани автомакс насосро аз доругирак ҷудо карда, то сӯрохии назоратӣ дору мерезанд. Баъд насосро ба ҷояш монда, мурвати онро сахт ва автомаксро бо ҳаво пур мекунанд. Барои кори автомакс 2 – 3 атм. ҳаво кофист. Барои ин миқдор ҳаво насосро тақрибан 100 маротиба дам мекунанд. Автомаксро дар тахтапушт гирифта кор мефармоянд. Автомакс барои ба дарахтони мева пошидани доруҳои гуногун хеле мувофиқ аст. Асосан дар қитъаҳои хурд кор фармуда мешавад.
Автоматияи дил

Автоматияи дил - кобиляти бо танзим кашиш хӯрдани дил тавасути импулсҳо. Нигаред.
Автоматика

Автоматика (аз юн. — худкоркунанда) — соҳаи илму техника буда, назария ва қоидаҳои сохтани системаҳои идоракуниро, ки бе иштироки бевоситаи инсон амал мекунанд, дар бар мегирад. Пайдоиши назарияи автоматика Ҳамчун илм Автоматика дар асоси назарияи танзими автоматӣ ба вуҷуд омад. Ин назария дар заминаи корҳои Ҷ. К. Максвелл, И. А. Вишнеградский, А. Стодола ва дигарон пайдо шудааст. Автоматика ҳамчун фанни мустақил солҳои 40 садаи ташаккул ёфт. Инкишофи Автоматика чун соҳаи техника ба тараққиёти автоматҳо, олоти автоматӣ ва маҷмӯъҳои автоматонида марбут аст. Дар зинаи ташаккулёбии худ Автоматика ба механикаи назариявӣ ва назарияи занҷиру системаҳои электрикӣ такя мекард, ҳалли масъалаҳои танзими фишор дар дегҳои бухор, ҳаракати поршен дар мошинҳои буғӣ, суръати чархзании мошинҳои электрикӣ, идораи кори дастгоҳҳои автоматӣ ва ғайраро дар бар мегирифт. Дар нимаи дуюми садаи воситаҳои техникии автоматика бо роҳи татбиқи васеи олоти автоматонии идора ва ташаккули системаҳои боз ҳам мураккабтари автоматӣ инкишоф ёфт. Масалан, автоматика дар саноат аз автоматонии агрегатҳои ҷудогона ба автоматонии маҷмӯии сехи заводҳо гузашт. Барои идора кардани объектҳои аз ҳам дар масофаи дур воқеъгашта (масалан, маҷмаъҳои азими саноатию энергетикӣ, системаи идораи аппаратҳои париши кайҳонӣ ва ғайра) Автоматика аз принсипҳои телемеханика истифода менамояд. Дар зинаи ҳозираи инкишофи автоматика ҷойи назарияи танзими автоматиро назарияи таъмимшудаи идоракунии автоматӣ гирифтааст, ки ҳамаи ҷиҳатҳои назарияи Автоматикаро фаро мегирад ва асоси назарияи умумии идоракуниро ба вуҷуд меоварад.
Автоматонии барномасозӣ

Автоматонии барномасозӣ — аз навиштани рамзи барномавӣ қисман ва ё пурра озод кардани одам, ки бо роҳҳои зерин ба даст оварда мешавад: таҳияи олат барои ташаккул додан ва гузоштани масъала ба мошин (забони одам – мошин); пешниҳоди олати мазкур дар шакли истилоҳоти соҳаи тахассуси одам – амалгар; сохтани таҳлилгари маълумоти воридотӣ ва табдил додани маълумот ба забони мошин; ҷамъбаст намудани системаи баҳисобгирӣ ва таҳрири хатоҳои бавуҷудомада. Нигар низ Барномасозӣ.