ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Зарпечак

Зарпечак, зардпечак, заҳрпечак, афтимун 1 — ҷинси рустаниҳои яксолаи ангал (паразит); мансуби зарпечакҳост. З. береша ва бебарг аст. Вай ба танаю навдаи рустаниҳои дигар печида, шира ва моддаҳои ғизоии онҳоро ҷаббида мегирад. Пояаш борики дароз, ришта ё мӯякмонанд, зарди сабзтоб, гулобӣ ё бунафши тира. Гулаш хурд (2–7 мм), сафедча, гулобӣ ё сабзтоб, дар хӯшагул ҷойгир аст (моҳҳои июн – июл мешукуфад). Самараш ғӯзаи мудаввар, тухмшакл ё дарозрӯя, 2–6 тухм мебандад. Тухмаш хурд (дарозиаш 1–3 мм), ба тағйири ҳарорат ва таъсири моддаҳои кимиёӣ тобовар аст (он ҳатто ҳангоми аз узвҳои ҳозимаи ҳайвонот гузаштан низ қобили сабзиш мебошад). Як бех З., мас., С. то 3100, С. то 15500,. то 30 ҳазор тухм дорад. З. аз тухм ва пораҳои пояаш зиёд мешавад. Баъди неш задан барои гирифтани ғизо дар ҷустуҷӯи рустанӣ морвор тоб мехӯрад. Муқаррар кардаанд, ки З. дар ҷустуҷӯи рустании дигар то 35 см ва бештар аз он дароз мешавад. Дар сурати наёфтани ғизо З. баъди 16–25 шаборӯзи сабзиш мехушкад. З.-и аз як тухм рӯида метавонад то 6 м2 масоҳатро фаро бигирад. Бештар тавассути тухми зироат, ҳайвонот, мошин, об, шамол, пору ва ғ. паҳн мешавад. Тухмаш дар хоки гарму сернам (то умқи 1 см) нағз месабзад; ҳавои гарму хушк барои нумӯи он хеле мувофиқ аст. Дар Тоҷикистон 25 намуди З. (.,.,.,.,. ва ғ.) дучор меояд. З.-ҳо алафи бегонаи ниҳоят хавфнок буда, ба полизу обчакорӣ, гулпарварӣ, зироати хӯроки чорво ва дарахту бутта зарари калон мерасонанд. Мас., дар натиҷаи зарари З. (.) миқдори қанди лаблабу 2,66, зағирпоя 20–30 (тухмаш 70) ва ҳосили юнучқа (аз.) 50% кам шуда, сифати ғизоии рустаниҳои хӯроки чорво коҳиш меёбад. З.-ҳои. ва. буттаю дарахтони мева ва ороиширо мехушконанд. З. ба рустанӣ печида мубодилаи моддаҳои онро вайрон ва сабзишу инкишофашро суст мекунад. Он на фақат ҳосили рустаниро кам мекунад, балки сифати онро низ паст намуда, боиси бад шудани таъми мева мегардад. Хошоки олуда ба З. мағор мезанад, сифати ғизоии худро гум, чорворо касал ва ҳатто нобуд мекунад. З. паҳнкунандаи касалиҳои вирусии рустаниҳо низ мебошад. Бо мақсади пешгирии паҳншавӣ ва мубориза бо З. риояи қоидаҳои агротехникӣ, агрокимиёию биологӣ, шудгори амиқ, киштгардони хушсифат, дам додани замин ва ғ. муҳим аст. Ба заминҳое, ки З. пахш кардааст, пошидани гербитсидҳои нитрофен (20–25 кгга), ДНОК (10–15 кгга), маҳлули 10%-аи даҳани фаранг ва ғ. нафъ дорад.
Афшона

Афшона — деҳаи қадимӣ, ки дар масофаи 30 км дар қисми шимолу шарқии Бухоро, дар ҳудуди ноҳияи Пешку, вилояти Бухоро, дар Ӯзбекистони имрӯза қарор дорад ва зодгоҳи Ибни Сино мебошад. Афшона ҳамчун зодгоҳи олими бузурги форсу тоҷик Ибни Сино машҳур аст. Модари Ибни Сино, Ситора аз Афшона буданд, соли 980 Ибни Сино ва бародараш дар Афшона таваллуд шудаанд. То панҷсолагӣ Ибни Сино дар Афшона зиндагӣ карда буданд ва баъд оилаашон ба Бухоро кӯч бастанд. Афшона дар китоби Наршахӣ "Таърихи Бухоро" (солҳои) чунин оварда шудааст: Дар Афшона осорхонаи Ибни Сино вуҷуд дорад. Таърих Ёқут аз он ҳамчун яке аз деҳаҳои Бухоро ёд кардааст. Ас-Самъонӣ онро дар шакли "Фашна" овардааст. Мувофиқи маълумоти Мақдисӣ: "Афшона дар ҷониби ғарбии Бухоро воқеъ аст. Дар он ғозиён зиёданд. Масоҳаташ бузург ва тозаву зебост". Мувофиқи маълумоти Наршахӣ Афшона дорои арк, ҳисори мустаҳкам ва шаҳристони бузург буда, дар он ҳар ҳафта як маротиба бозор мешуд. Дар Афшона Қутайба ибни Муслим масҷиди ҷомеъ бино карда буд. Ба муносибати ҷашни ҳазорсолагии Ибни Сино дар Афшона соли 1980 чойхонаи бошукӯҳ бо ду гунбади кошикорӣ, дару сутунҳои кандакорӣ ва нигораҳои рӯйидеворӣ бино ёфт.
Афъии регзор

Афъии регзор мори заҳрдори аҷиб ва хоси Тоҷикистон буда, дарозиаш ба 50-80см мерасад ва рангаш регтобу хокистарранг мешавад. Ранги афъӣ онро дар регзор ва ҷойҳои кушод ноаён мекунад, ки ин дар ҳаёти мор аҳамияти калон дорад.
Тарзии Афшор

Тарзии Афшор — шоир и порсигӯ ва озаригӯ.
Ордени Шуҷоат (Абхозистон)

Ордени Шуҷоат (абх. Афырхаҵаразы аорден) — ҷоизаи давлатии Абхозистон. Орден моҳи октябри соли 2007 аз ҷониби Маҷлиси Халқии Ҷумҳурии Абхазия барои Рӯзи Ғалаба дар Ҷанги Ватании солҳои 1992-1993 таъсис дода шудааст. Низомнома Ордени Шуҷоат ҷоизаи давлатии ҳарбии Ҷумҳурии Абхозистон аст. Ордени Шуҷоат барои мукофотонидани хизматчиёни ҳарбии Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Абхазистон, кормандони дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ҷузъу томҳо (аз ҷумла шаҳрвандони хориҷӣ ва шахсони бешаҳрванд) таъсис дода шудааст: барои далерии махсус, садоқат ва ҷасорат ва дигар хизматҳое, ки дар иҷрои вазифаҳои ҳарбӣ ва хизматӣ. Ордени Шуҷоат бо фармони Президенти Ҷумҳурии Абхазистон бо тавсияи фармондеҳони қисмҳои ҳарбӣ ва зерсохторҳо, бо тасдиқи Вазири мудофиаи Ҷумҳурии Абхозистон (роҳбарони дигар мақомоти ҳифзи ҳуқуқ) супорида мешавад. Ордени Шуҷоат дар тарафи чапи сина пӯшида мешавад; дар ҳузури ордени Ахдз-Апша пас аз он ҷойгир аст. Тасма пас аз лентаи ордени Леон ҷойгир аст.
Афшуракашак

Афшуракашк — афшурагирак, асбобест барои ҷудо кардани афшураи меваҷот ва сабзавот. Намудҳо Афшуракашак махрутӣ, тобдиҳанда, фишангдор, шнекӣ ва барқӣ мешавад. Афшуракашаки махрутӣ нисбатан сода буда, онро аз шиша ё пластмасса месозанд; барои гирифтани оби меваҳои ситрусӣ (лиму, афлесун) истифода мешавад. Лиму ё афлесунро аз байн бурида, як ҳиссаашро бо тарафи буридашуда рӯйи махрут мегузоранд ва ин тараф он тараф гардонда, то пурра баромадани об пахш мекунанд. Ҳангоми истифодаи афшуракашаки тобдиҳанда тилфи меваи аз турбтарошак гузаронда ё ғуҷуммеваро ба рӯйи симтӯр ниҳода, бо мангана пахш мекунанд ва обашро мегиранд. Афшуракашаки фишангдор шаклан ба чойкаш монанд буда, ба воситаи даста (мангана) бо часпак васл шудааст. Ба даруни чойкаш зарфи устувонашакл гузошта, ба он тилфи аз турбтарошак гузаронидаи сабзавот ва ғуҷуммеваро меандозанд. Баъд болояшро бо мангана-сарпӯш маҳкам карда, дастакро пахш мекунанд. Афшуракашаки шнекӣ шабеҳи гӯштқимакунак буда, ба канораи миз устувор карда мешавад. Тарзи коркард Барои гирифтани оби ғуҷуммева (қот, тамашк, қулфинай, ангур ва ғайра) пешбинӣ шудааст. Меваи шустаро ба афшуракашак меандозанд, афшура аз симтӯр гузашта, ба зарфи зери он мешорад (тилфаш алоҳида ҷудо мешавад). Бо афшуракашаки барқӣ афшураи меваву сабзавоти сахтро ҷудо мекунанд. Солҳои охир асосан афшуракашакҳои барқиро, ки дар як вақт чанд корро иҷро мекунанд ва истифодаашон низ осон аст, кор мефармоянд.
Афшура

Афшур — афшурда, асир, оби мева, нӯшобаест, ки аз мева ва ғуҷуммеваи тару тоза тайёр карда мешавад. Истеҳсол Вобаста ба тарзи истеҳсол ва сифати мева афшура соф, тира ва ғализ мешавад. Барои гирифтани афшураи соф ва тира меваро шуста, реза мекунанд. Баъд онро фишурда, шираашро мегиранд ва соф менамоянд. Афшураи тира, маъмулан, такшон ё бо полован (сепарат) тоза карда мешавад. Ҳангоми тайёр кардани афшураи тилфдор меваро то нарм шуданаш гарм мекунанд ва баъд аз элак соида мегузаронанд (дар натиҷа донак, думчаи мева, пӯст ва диг. қисмҳои нодаркори он ҷудо мешавад). Сипас тилфи аз элак гузарондаро бо мақсади яксон шуданаш бо асбобҳои махсус (гомогенизаторҳо) майда мекунанд. Афшура аз як ё якчанд навъи мева ҳосил карда мешавад. Таркиб Афшураҳои таркиби кимиёишон гуногунро бо ҳам омехта, хуштаъму гуворо мегардонанд. Дар таркиби афшура тамоми моддаҳои муҳимми ғизоии меваҷот (қанд, кислотаҳои органикӣ, витаминҳо, намакҳои маъданӣ, моддаҳои пектинӣ ва хушбӯй) мавҷуданд. Афшураҳое, ки тилфи мева доранд, нисбатан серғизо буда, хуштаъму гуворо мебошанд. Афшураҳои соф ва тира 5–15% қанд, 0,3–80% кислотаҳои органикӣ ва афшураҳои қанддор 10–15% қанд ва 0,2–2,0% кислотаҳои органикӣ доранд. Дар таркиби бештари афшураҳо витамин, алалхусус витамини С, инчунин намакҳои калий, калсий, натрий, магний, оҳан, фосфор, хлор, алюминий, манган, мис ва бисёр аносири зарравӣ (микроэлементҳо) мавҷуданд. Шифобахшӣ Афшураҳо бинобар дар таркиби худ надоштани клетчатка дар организм зуд ҳал мешаванд ва шифобахшанд. Дар афшураи себ миқдори қанд, пектин ва намакҳои оҳан хеле зиёд аст; ҳангоми бемории роҳҳои ҳозима ва исҳоли хунин судманд буда, ғалаёни хунро паст мекунад. Каротини афшураи зардолу барои сабзиш ва инкишофи муътадили организм муфид аст. Афшураи олу ташнагиро шикаста, хӯрокро зуд ҳазм менамояд. Афшураи ангур нӯшокии пурқимати табиист ва хусусияти басо муфиди парҳезӣ дорад. Афшура алалхусус барои кӯдакон, модарон ва шахсони ҷисмашон заиф муфид аст.
Афғон-Тало

Афғон-Тало (Оогон-Талаа) — деҳа дар вилояти Ҷалолобод, Ҷануби Қирғизистон. Маъмуран шомили ноҳияи Бозор-Қӯрғони ҳамон вилоят мебошад. Аҳолӣ Аҳолӣ — 3349 нафар дар соли 2022.
Афъӣ

Афъӣ — мори афъӣ, афъо, эфа — як навъ мори заҳрнок. Мавзеъҳои дучоршавӣ Дар Африқои Шимолӣ, Эрон, Ироқ, Афғонистон, Ҳиндустон,, Осиёи Марказӣ ва дигар мавзеъҳо дучор меояд. Дар Тоҷикистон асосан дар ноҳияҳои ҷанубу ғарбӣ вомехӯрад. Дар шароити мусоид миқдори афъӣ хеле зиёд мешавад. Масалан, дар водии дарёи Мурғоб аз масоҳати 1,5 км2 моргирҳо дар тӯли 7 сол зиёда аз 2 ҳазор адад мори афъӣ гирифтаанд. Дар Осиёи Марказӣ аз охири феврал то июн рӯзона ва тобистон шабона фаъол мешавад. Шакл Дарозиаш 50–60 (баъзан 70–80) см; нарина аз модинааш дарозтар аст. Сараш пулакчаҳои майдаи нуқратоб дорад (дар фарқи сараш нақши салибшакл мавҷуд аст), рангаш хокистарӣ. Макони зист Маъмулан дар хомаҳои рег, даштҳои зардхок, буттазорҳо, харобазор ва дигар ҷойҳо зиндагӣ мекунад. Моҳҳои июл–август насл медиҳад (3–15 бача мезояд; дарозиашон 10–16 см). Ғизои афъӣ асосан хояндаҳои хурд, калтакалос, парандаҳои хурд ва қурбоқа мебошад. Заҳри мори афъӣ барои ҳайвоноти хурд (муш, калламуш, калтакалос ва ғайра) марговар аст. Аз заҳри афъӣ доруҳои гуногун тайёр мекунанд.
Эраҷ Афшор

Эраҷ Афшор (8 октябр 1925 (1925-10-08) Теҳрон — 9 марти 2011 Теҳрон) — таърихнигор, муҳаққиқи дастхатҳо ва библиографи эронӣ 4. Яке аз муҳаққиқони пурмаҳсул дар эроншиносӣ ва муаллифи садҳо мақола, очерк, шарҳ ва китобҳо. Маҷмӯаи пурраи осори ӯ соли 2003 ба табъ расид. 5. шор 8 октябр 1925, ки дар он китобҳо бо забонҳои шарқӣ созмон дода шуд, Донишгоҳи Швейтсария дар Берн ва Китобхонаи миллии Австрия ва Архивҳои давлатии Вена). Афшор узви ҷамъиятҳои сершумори илмӣ буда, ба таъсис додани бисёр пажӯҳишгоҳҳо кумак расонд ва конфронсҳои зиёди илмӣ баргузор кард. Ба ифтихори ӯ ду маҷмӯаи мақолаҳо нашр шуданд: "Эрон ва Эроншиносӣ: Очеркҳо дар васфи Эраҷ Афшор" (Принстон, 1998) ба забони англисӣ ва "Арҷноми Эраҷ" (ду ҷилд, Теҳрон, 1998).
Мулло Гулмуҳаммади Афғон

Мулло Гулмуҳаммади Афғон — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома "Афғон" ҳам тахаллус ва ҳам ишора ба зодгоҳаш — кишвари Афғонистон мебошад. Дар синни камолот барои идомаи таҳсили мадраса ба Бухоро омад. Пас аз хатми таҳсил ба хидмати дарбори ҳукмронон дохил гардид. Дар замони ҳукмронии амир Шоҳмурод яке аз сарлашкарони боэътимоди Аморати Бухоро буд ва ба лақаби "Муқаррабулхоқон" соҳиб шудааст. Дар аҳди амир Ҳайдар (ҳукмронӣ) ва солҳои аввали ҳукмронии амир Насруллоҳ муддате ҳокими шаҳрҳои Хатирчӣ ва Нурато будааст. Дар охири умр аз хидмати давлат даст кашида, ба эҷоди осори бадеъ машғул шуд. Мувофиқи маълумоти тазкираҳо тақрибан дар соли 30 а. 19 дар Бухоро вафот кардааст. Аз Афғон девони ашъор боқӣ мондааст, ки дар он қасоид, ғазалиёт, рубоиёт, қитъаҳо, тарҷеъбанду таркиббандҳо фароҳам омадаанд. Аксари ашъори Афғон дар мавзӯи ишқи орифона суруда шудаанд. Аз мазмуну мундариҷаи баъзе ашъораш бармеояд, ки вай ба Бедил пайравӣ намуда, дар татаббуи ашъори ӯ шеърҳо гуфтааст. Маснавие дорад бо номи "Одили афғон". Дар тазкираҳо ва баёзҳои садаи аз эҷодиёти Афғон чанд ғазалу рубоӣ ба забони пушту низ сабт гардидаанд. Мукаммалтарин нусхаҳои дастнависи девони Афғон дар Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакии АИ ҶТ маҳфузанд. Абёти зерин намуна аз ашъори ӯст: Бувад сайри чаман аз давлати мижгони хунборам. Надорам дар баҳори муфлисиҳо зинати дигар, Ба гирди хеш гардидан бувад чун ғунча дасторам. Ба сад гарди кудурат гашта табъи равшанам пинҳон, Шарори сангаму оина шуд дар зери зангорам. Ҷудо з-он сарви гулрухсор ҳамчун булбулу қумрӣ Ба чандин нолаи ҷонсӯз бо Афғон бувад корам.
Афғонанҷир

Афғонанҷѝр — навъе аз анҷир. Буттааш сершохубарг, навдаҳояш сиёҳтоб ва суфта, 3–4 метр қад мекашад. Навдаҳои наврустааш зардчаи пашмакдор. Баргаш (дарозиаш 12–25 см, бараш 12–19 см) 3–5-парра, гирдаи дилшакл ва сермӯяк. Асосан дар бехи барг мева мебандад. Мевааш хурд (қутраш 1,5–4 см), гирда ё нокшакли зард ва бунафш. Апрел гул карда, мевааш июл–авуст мепазад (баъди пухтан намерезад). Меваашро асосан тар мехӯранд, мураббо мепазанд ва қисман мехушконанд. Мевааш шифобахш ва парҳии хуб аст. Онро дар тибби мардумӣ барои табобати нақси ҷигар, испурч, рӯда, узвҳои нафас ва ҳозима истифода мебаранд. Бештар ба анҷири муқаррарӣ монанд аст. Асосан дар Афғонистон мепарваранд. Дар Осиёи Марказӣ афғонанҷири худрӯй танҳо дар ҷануби Туркманистон вомехӯрад. Дар Тоҷикистон афғонанҷир бештар дар ҳотаи сокинони ноҳияҳои ҷанубии вилояти Хатлон парвариш меёбад. Дарахташ ба сармо (–17–18°С) тобовар аст, бинобар ин зимистон зери хок намекунанд. Ниҳолаш ба камобӣ тоб меорад. 1 Адабиёт.
Афғонобод

Афғонобод — деҳа дар ҷамоати деҳоти Сомони ноҳияи Ҳисор. Аз Афғонобод то маркази ҷамоат 5 км, то маркази ноҳия 3 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 692 нафар 1, тоҷикон. Ном Сабаби "Афғонобод" ном гирифтани деҳа он аст, ки аввалин ободкунандагони он халқияти паря, ки забонашон ба гурӯҳи ҳиндии забонҳои ҳиндуаврупоӣ дохил мешавад ва худро миллати афғон меҳисобанд, мебошанд. Иқтисод Ҳоло дар Афғонобод мактаби асосӣ, бунгоҳи тиббӣ, осиёби обӣ, мағоза, 2 осиёби барқӣ, ҷувози обӣ, панҷ ҷувози барқӣ ва масҷид фаъолият доранд. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: пахтакорӣ, боғдорӣ ва сабзавоткорӣ. Заминҳо аз дарёи Хонақоҳ обёрӣ мешаванд.
Афюн

Афюн — шираи ғӯзаи норасидаи кӯкнор, ки дар ҷои қаламкардаи он хушк шудааст. Таърих Истеъмоли афюн мастию беҳушӣ меоварад. Маълумоти нахустин оид ба афюн соли 500 то милод вуҷуд дошт. Бино ба бозёфтҳои бостоншиносӣ одамон ҳанӯз дар асри санг бо мақсади таскин бахшидани дард аз афюн истифода мекарданд. Хосиятҳои афюн ба мисриёни қадим маълум буд. Дар бораи афюн дар асарҳои олимони Юнони Қадим, масалан, Буқрот маълумот дода шудааст. Табибони қадим афюнро чун доруи хобовар кор мефармуданд, вале нависанда ва олими Рум Плиний қайд кардааст, ки истеъмоли афюн одамро ба ҳалокат мерасонад. Афюнро садаи ба Ҳиндустон, сипас аз Эрон ва Ҳиндустон ба Аврупо бурдаанд. Соли 1669 табиби англис Т. Сайденгейм вояи муолиҷавии афюнро муқаррар кард. Дар гузашта афюн бо мақсади табобат фаровон кор фармуда мешуд. Дар Хитой маълумоти нахустин оид ба афюн соли 973 ба вуҷуд омадааст. Хитойиҳо афюнро асосан чун маводди мухаддир истифода мекарданд. Дар натиҷа он ба саломатии аҳолӣ таъсири марговар расонд. Соли 1839 ҳукуматдорони Хитой дар бораи нест кардани афюн дар ҳудуди давлати худ қарор содир намуданд. Дар ИМА ба афюнмандӣ бунёди роҳи оҳан, ки дар сохтмони он коргарони хитойӣ ширкат доштанд, асос гузошт. Дар як муддати кӯтоҳ одамони бисёр ба афюн дилбастагӣ пайдо намуданд. Вазъи ҳуқукӣ Соли 1913 Думаи Россия лоиҳаи қонунро дар бораи ҷавобгарӣ барои истеъмолу истифодаи афюн қабул намуд. Дар асоси қонуни мазкур гунаҳкорон ба муҳлати 1,5 сол аз озодӣ маҳрум мешуданд. Соли 1923 Комиссариати Халқии Тандурустӣ ба дорухонаву бемористонҳо гирифтани афюн, морфий, кокаин ва намакҳои онҳоро бидуни рухсатномаи махсус, ки ташкилотҳои дахлдор медоданд, манъкард. Дар ИҶШС нақеи афюн (доруи меъда) то соли 1952 истеҳсол мешуд. Зарар Афюн организмро заҳролуд мекунад. Одаме, ки афюн истеъмол кардааст, дигарбора аз он наметавонад дил канад. Одамони тарёкиро бо як нигоҳ метавон шинохт. Ранги рӯйи онҳо зард буда, чашмони бенурашон ба косахона фурӯ меравад, калавида ҳаракат мекунанд, дасташон меларзад. Дар бисёр мавридҳо хоб халал ёфта, иштиҳо нест мешавад, организм билкул заиф мегардад. Афюн ба қобилияти насловарии занҳо таъсири манфӣ расонда, онҳоро безурёт менамояд. Нашъамандон умри зиёд намебинанд. Хусусиятҳои табобатӣ Дар тиб аз алкалоидҳои тозакардаи кӯкнор фақат дору тайёр карда мешавад. Дар таркиби афюн қариб 20 алкалоид мавҷуд аст: морфин, кодеин, наркотин, неопин, псевдоморфин, тебаин, парфироксин, папаверин ва ғайра. Афюн сафеда, қанд, равған, пектин ва намакҳои ғайриорганикӣ низ дорад. Хусусиятҳои фармакологии афюнро аз рӯйи морфини таркиби он (10–11%) муайян мекунанд. Доруҳои афюн дар шакли хока, қиёми хушк, нақеъ истеҳсол карда мешаванд.. Аналгетикҳо.
Афқар

Афқар (Мулло Маҳмудхоҷаи Бухороӣ, соли тавввалуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (нимаи дуюми садаи – ибтидои садаи). Шарҳи ҳол Дар тазкираҳои Афзал Махдуми Пирмастӣ, Муҳтарам ва дигарон дар бораи ин шоир маълумот дода шудааст. Дар замоне, ки онҳо бо ӯ ошноӣ пайдо кардаанд, ба синни пирӣ расида будааст. Ба замми илмҳои расмии мадрасаӣ Афқар аз наққошӣ, лаввоҳӣ, хаттотӣ огоҳӣ дошт. Ҳангоми сафари ҳаҷ дар Ҳиҷоз ва дигар шаҳрҳои Арабистон ба аҳли фазлу ҳунар мулоқот кардааст. Мероси адабӣ Аз мероси адабии Афқар то замони мо ғазалҳо ва абёти пароканда ба тавассути тазкираҳову баёзҳои садаи расидаанд. Мувофиқи маълумоти Пирмастӣ Афқар маснавие доштааст, ки дар он якчанд ҳикояту ривояти иборат аз 15 байт фароҳам омада буданд. Намуни ашъор Абёти зерин намунае аз ашъори Афқар мебошанд:.
Паштунҳо

Афғнҳо, паштунҳо, пуштунҳо, пухтунҳо; — халқ дар Ҷумҳурии Исломии Афғонистон ва қисми шимолии ғарбии Покистон. Ҳамчунин дар Эрон ва Ҳиндустон зиндагӣ мекунанд. Афғонҳо гуруҳҳои этникии гуногун доранд: афридӣ, вазирӣ, ғилзуйӣ, дурронӣ, мумандӣ, хаттакӣ, шинварӣ, юсуфзайӣ ва амсоли инҳо. Ба лаҳҷаҳои ҷанубу ғарбӣ ва шимолу шарқии забони пашту ва лаҳҷаи дарии забони форсӣ такаллум мекунанд. Бо алифбо — хатти арабӣ менависанд. Шумораи умумиашон дар ибтидои садаи 00 тақрибан 1500 нафар, аз ҷумла дар Афғонистон наздики 2, Покистон 100 Эрон бештар аз 3 млн ва дар Ҳиндустон 8 ҳазор нафар зиндагӣ доранд. Эътиқодмандон мусулмонони аҳли суннату ҷамоатанд, қисми кам ба мазҳаби шиъа гаравидаанд. Этногенези Афғонҳо дақиқан таҳқиқ нашудааст, вале ба эҳтимоли қавӣ дар он тоҷикон, ҳиндуҳо ва унсурҳои туркӣ ширкат доштаанд. Ватани аслиашон куҳдоманҳои Сулаймон, Ғазнӣ — Қандаҳор ва Кветта — Пишин мебошад. Решашиносӣ ва таърих Истилоҳи "афғон" бори нахуст дар маъхазҳои таърихии аҳои 6-7 мелодӣ ёд мешавад. Тибқи ривоёт чор иттиҳоди қабилавии Афғонҳо вуҷуд доштаанд, ки бо номи асосгузорони ин қабоил маъруфанд: батанҳо, гаргуштҳо, карларнҳо ва сарбонҳо. Шумораи умумии қабоили Афғонҳо ба 400 адад мерасад. Аз оғози садаи ба баъд Афғонҳо соҳиби давлатдории хеш (ҳокимияти қабилавӣ) мегарданд (Ахора, Ғилзуйӣ, Абдолӣ, Дурронӣ ва ғайра) Британияи Кабир борҳо кӯшид, ки Афғонистонро ба худ тобеъ кунад (1838-42,, 1919), вале ин мардумон дар натиҷаи муқовиматҳои шадид тавонистанд, ки дар иттиҳод бо мардумони дигар, аз ҷумла тоҷикон истиқлоли давлатию миллии аҳли мамлакаташонро ҳифз намоянд. Ҷанги шаҳрвандии солҳои 70 асрҳои 20 ба муҳоҷирати сершумори Афғонҳо ба Покистону Эрон мусоидат намуд. Асоси хоҷагидории Афғонҳо деҳқонӣ (ғалла, лӯбиёиҳо, сабзавот, пахта), боғдорӣ ва чорвопарварӣ (гӯсфанд, буз, зебу, говмеш, шутур, асп) мебошад. Афғонҳо аслан мардуми бадавиянд — баҳорон бо галлаҳояшон ба кӯҳҳо рафта, тирамоҳ ба бошишгоҳҳои зимистонӣ бармегарданд. Ҳамчунин ба шикор, оҳангарӣ, наҷҷорӣ, даббоғӣ, қолибофӣ ва заргарӣ машғуланд. Дар афғонҳо ҳанӯз ҳам аломатҳои сулолавӣ — авлод, хайл, қавм, ки аз тарафи доҳии (хон) қабила ва ҷирга (шӯрои обрӯмандон) сарварӣ мешаванд, мавҷуд мебошанд. Оилаҳо падаршоҳӣ буда, аксаран бо хешу табори наздик (бо фарзандони хола, амак ва амма) издивоҷ мекунанд. Афғонҳои муқимӣ дар хонаҳои хиштию похсагӣ ва афғонҳои бодиянишин дар хаймаҳо зиндагӣ доранд.
Афғонӣ

АФҒОНӢ — воҳиди пули Ҷумҳурии Исломии Афғонистон. 1 афғонӣ 100 пул. Дар муомилот аз соли 1926, ба ҷойи рупияи Кобул ҷорӣ шудааст. 1 доллари ИМА 57.3 Афғонӣ.
Ахбору-л-ахёр фӣ асрори-л-аброр

"Ахбру-л-ахёр фӣ асрри-л-абрр", "Хабарҳои некмардон дар баёни асрори накӯкорон") — китоби Абдулҳақ ибни Сайфуддини Деҳлавии Бухороӣ (ваф. 1442) дар баёни зиндагӣ ва ҳолату каромати машоихи тариқат. Мундариҷа "Ахбору-л-ахёр фӣ асрори-л-аброр" солҳои ба забони форсӣ таълифу такмил шудааст. Китоб аҳволи бештар аз 230 нафар суфӣ ва машоихи шибҳи қораи Ҳиндро аз оғоз то садаи дар бар мегирад ва бо зикри шарҳи ҳоли Муҳийюддин Абдулқодири Гелонӣ (ваф. 1166) ва Муъинуддини Чиштӣ (ваф.1235) шурӯъ мешавад. Муаллиф аввал дар Маккаи мукаррама ба таълифи ин китоб пардохта, сипас дар Ҳиндустон онро такмилу таҳрир карда, ба анҷом расондааст. Нусхаҳо Ду нусхаи хуб ва комили дастхати ин асар мутааллиқ ба садаи дар Захираи дастнависҳои Институти забон, адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии АИ Тоҷикистон зери рақамҳои 262 ва 1940 маҳфуз аст.
Афғонҳо дар Тоҷикистон

Аҳолии афғонҳо дар Тоҷикистон асосан аз гурезагон аз ҷангҳои мухталифе иборат аст, ки Афғонистонро азият додаанд. Онҳо аксарияти кулли гурезаҳоро дар Тоҷикистон ташкил медиҳанд; дигар гурезагон дар ин кишвар чанд уйғур ва ироқиро дар бар мегиранд. Таърихи муҳоҷират Тоҷикистон бори аввал қонун дар бораи гурезаҳоро соли 1994 қабул карда, онҳоро ба Конвенсияи соли 1951 дар бораи мақоми гурезагон ва протоколи соли 1967, ки ба он тағйирот ворид кард, қисман мутобиқ кард. Аммо, дар давоми солҳои 90-ум, чанд гурезаи афғон Тоҷикистонро макони зист интихоб карданд; аксарият шахсоне буданд, ки бо афтодани Ҷумҳурии Демократии Афғонистон ва маъмурияти Ҷумҳурии Афғонистон Муҳаммад Наҷибуллоҳ робита доштанд. Ғайр аз ангезаҳои сиёсӣ, хушксолӣ як омили дигари муҳоҷират буданд. То моҳи майи соли 2001, Кумитаи паноҳандагони афғон изҳор дошт, ки танҳо дар Душанбе 4000 гуреза ҳаст, дар ҳоле ки ҳукумати Тоҷикистон ин рақамро аз се то чаҳор маротиба афзоиш додааст. Ин гурезагони барвақт асосан ӯзбекҳо ва тоҷикони шимоли Афғонистон буданд. Бо оғози ҳамлаҳои таҳти раҳбарии ИМА ба Афғонистон дар соли 2001, хуруҷи гурезагон шиддат гирифт. Аммо, Тоҷикистон марзи ҷанубии худро баст ва гурезаҳои зиёдеро дар ҷазираҳои дарёи Панҷ, ки марзи байни ду кишварро ташкил медиҳанд, мононданд. Пас аз иқдомоти шабеҳи Эрону Покистон, ки ҳарду аллакай беш аз як миллион гурезаро қабул карда буданд, Тоҷикистон охирин кишвари ҳаммарз бо Афғонистон буд, ки марзҳои худро барои мардуми бидуни раводид расман баст. Ҳукумати Тоҷикистон вазъи бетартиби дохилии худро, ки дар натиҷаи ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992-1997 ба вуҷуд омадааст ва набудани маблағ барои таъмин намудани гурезагон ҳамчун далел овардааст. Ҳамватанони сарватманди шӯравии собиқи шӯравии Осиёи Марказии Тоҷикистон Ӯзбекистон ва Туркманистон низ марзҳои худро барои гурезаҳои афғон бастанд. То аввали соли 2002 то ҳол 14000 нафар дар Тоҷикистон боқӣ монданд. Дар охири ҳамон сол тамоми гурӯҳ ба Афғонистон баргардонида шуданд. Аз соли 2006 тахминҳои шумораи онҳое, ки дар Афғонистон боқӣ мондаанд, аз 1000 то 20000 нафарро ташкил медиҳад. Дар байни гурезагон шумораи афзояндаи англисзабонҳо буданд, ки аз таъқибот барои робитаҳояшон бо ташкилотҳои ҷамъиятии ғарбии Афғонистон метарсиданд; Покистон бинобар афзоиши ноустувории сиёсӣ дар он кишвар, як макони камтар маъмул гашт. Инчунин дар пайдоиши ҷуғрофӣ ва этникии гурезаҳо тағйирот ба амал омада, шумораи одамоне, ки аз шаҳрҳои марказӣ ва ҷанубии Афғонистон, ба монанди Ҳилманд, Қандаҳор ва Кобул буданд, меафзуд. Бо вуҷуди ин, тоҷикони этникӣ то ҳол як ҳиссаи калон — тақрибан 70% — мавҷи охирини гурезаҳоро ташкил медиҳанд. тахмин медошт, ки дар соли 2010 аз ҳафт то ҳашт ҳазор афғони дигар дар Тоҷикистон паноҳ бурда метавонанд. Гурезаҳои афғон дар Тоҷикистон ба сурати умум умедворанд, ки дар кишварҳои аз ҷиҳати иқтисодӣ муосир кӯчонида шаванд ё ба ватан баргарданд, на дар қаламрави Тоҷикистон бимоганд. То соли 2005, 720 чунин гурезаҳоро дар Иёлоти Муттаҳида ва Канада ҷойгир карда буд ва нақшаи кӯчонидани онҳо дар маҷмӯъ 1500 нафарро дошт. Адабиёт Хониши иловагӣ.