Зиёдулло Шаҳидӣ

Зиёдулло Шаҳидӣ (Зиёдулло Муқаддасович Шаҳидӣ майи 1914, Самарқанд, Империяи Русия — 25 феврали 1985, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — арбоби ҷамъиятию фарҳангӣ, оҳангсоз. Ҳунарпешаи халқии ҶШС Тоҷикистон, дорандаи Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ, раиси раёсати Иттифоқи коомпозиторони Тоҷикистон. Зиндагинома Аз ҷумлаи шинохтатарин чеҳраҳои ҳунарии тоҷик аст, ки дар Самарқанди бостонӣ дар хонаводаи ҳунарпеша, мутриби шинохтаву варзида Муқаддасхон дида ба олам кушодааст. Соли 1939 ба Сталинобод. Студияи миллии дусолаи назди Консерваторияи Москва ва шуъбаи миллии Консерваторияи мазкурро хатм кардааст. Зиёдулло Шаҳидӣ ба омӯзиши касбу ҳунар худро маъмур ҳисобид ва тадриҷан пеши хунёгарони номии Иттиҳоди Шӯравӣ дарси ҳунару маҳорат омӯхт. Соли 1957 баъди хатми Консерваторияи ба номи Чайковскийи шаҳри Москва аввалин барномаи консертии худро доир кардааст, ки аз ҷониби мухлисони созу наво хуш пазируфта шудааст. Аз нимаи дуюми солҳои 60-ум Зиёдулло Шаҳидӣ бештар ба жанри симфонӣ мароқ зоҳир менамояд. Бояд зикр намуд, ки охири солҳои 60-ум 70-ум бисёр композиторони тоҷик ба Шашмақом рӯ меоварданд. Новобаста аз он, ки дар ибтидо ӯ касбияти мусиқии суннатии тоҷик, аз ҷумла Шашмақомро эътироф накард (ниг.: Ҷамъбасти мубоҳиса доир ба масъалаҳои инкишофи мусиқии тоҷик (ҷавоб ба З. Шаҳидӣ Тоҷикистони Советӣ, 6 май, 1957), баъдтар ӯ муносибати хешро нисбат ба ин шоҳасар тағйир медиҳад ва дар ҷодаи мақоми симфонӣ достони "Бузрук" ва "Симфонияи мақомҳо"-ро меофарад. Асари "Симфонияи мақомҳо" дар съезди Иттифоқи композиторони СССР ва симпозиуми байналмилалии мусиқишиносон бахшида ба мақомот (Самарқанд, 1983) садо дод ва дорои тақризҳои хеле хуб гашт. Охири солҳои 70-ум ва ибтидои солҳои 80-ум марҳилаи пуравҷи фаъолияти эҷодии композитор мебошад. Ӯ асарҳои калонҳаҷми достони симфонии "Ба хотираи М. Турсунзода", операи "Ғуломон" аз рӯи асари С. Айнӣ, ораторияи "Дар васфи Ленин"-ро бар шеърҳои С. Айнӣ ва М. Турсунзода эҷод мекунад. Зиёдулло Шаҳидӣ дар корҳои раёсати Иттифоқи композиторон ҳам фаъол буда, солҳои ба ҳайси раиси Иттифоқи композиторон кор кардааст. 1 Осор Асарҳои саҳнавӣ Асарҳои симфонӣ Достонҳои вокалӣ-симфонӣ Кантатаву ораторияҳо Асарҳои камеравӣ-созӣ Мусиқӣ барои намоишномаҳои театрӣ Мусиқӣ барои кино Мерос Зиёдулло Шаҳидӣ аз ҷумлаи аввалин афроде буд, ки мусиқии миллии тоҷикиро бо созу навои симфонии аврупоӣ омезиш дод ва дар навиштани опера чира шуд. Нахустин асари калонҳаҷми ӯ операи "Комде ва Мадан" буд, ки барояш шуҳрати ҷаҳонӣ овард. Ин опера, ки соли 1961 дар Театри академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ ба саҳна гузошта шуд, аз ҷониби мухлисон хуб пазироӣ шуд ва аз ҷониби мунаққидони санъати мусиқӣ баҳои арзишманд гирифт. 3 Гузашта аз ин барои ин опера муаллиф ба дарёфти ҷоизаи давлатӣ мушарраф гардид. "Комде ва Мадан" аз ҷумлаи машҳуртарин ва маъруфтарин асарҳоест, ки тақрибан ҳар сол мавсими театриро дар Театри академии опера ва балети ба номи С. Айнӣ ифтитоҳ мекунад. "Комде ва Мадан" ҳамчунин дар саҳнаи театрҳои Ӯзбекистон, аз ҷумла дар зодгоҳи оҳангзоз шаҳри Самарқанд ба саҳна гузошта шудааст. Дар бораи шуҳрати операи "Комде ва Мадан" мусиқишиносони аврупоӣ чунин нигошта буданд: "То ҳанӯз аврупоиён операе эҷод накардаанд, ки мавзӯяш мусолиҳаи ду дин ва ду фарҳанг бошад. Дар ин опера ҳамчунин мусиқии исломӣ ва мусиқии ҳиндӣ ҳамоҳанг шудаанд. Он чиро, ки мо меҷӯем, шумо (манзур — халқи тоҷ.) барвақт ёфтаед ва ба он комёб гардидаед". Бузургтарин сарвати Шаҳидии марҳум асарҳои ҷовидона, шогирдон ва пайравонаш мебошанд. Ҳамчунин дар иҷрои Оркестри калони симфонии радио ва телевизиони Москва дар солҳои 70 сабт шудаву солҳои 80 дар қалби Иттиҳоди Шӯравӣ интишор ёфтааст. Зиёдулло Шаҳидӣ асарҳое дорад, ки замоне машҳуртарин ҳунармандони кишвар Муқаддас Набиева, Шоиста Муллоҷонова, Ҳанифа Мавлонова ва дигарон сароидаанд ва ҳоло ин сурудаҳо фонди тилоии радио ва телевизиони Тоҷикистонро зиннат мебахшанд. 3 Ҷоизаҳо Чор маротиба вакили Шӯрои Олии СССР интихоб шуда, дар ҳамаи даҳаҳои адабиёт ва санъати Тоҷикистон дар Москва солҳои (1941, 1949, 1957) иштирок намудааст. Ёдбуд Оҳангсози шинохта соли 1985 дар шаҳри Душанбе дида аз олам барбаст ва тибқи васияташ хонаи ӯ ба осорхонаи эҷодиёташ табдил ёфт. Яке аз кӯчаҳои шаҳри Душанбе ва Мактаб-интернати миёнаи махсуси мусиқии ҷумҳуриявии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ ба номаш гузошта шудаанд. Дар шаҳри Душанбе аз соли 1996 осорхонаи ҷумҳуриявии фарҳанги мусиқии ба номи Зиёдулло Шаҳидӣ ва Бунёди байналмилалии З. Шаҳидӣ таъсис ёфтааст. Ба муносибати 20-умин солгарди Истиқлоли давлатии Тоҷикистон маҷмӯъаи асарҳои мусиқии ӯ интишор ёфтанд. Таронаҳои Шаҳидӣ мухлисонашро як бори дигар ба ёди ӯ бурданд ва фазои солҳои 70-80 қарни гузаштаро дар гӯшаи хотири худ зинда карданд. Миёни ин асарҳо таронаҳои ба дидаву дили мардум наздики "Муҳаббат", "Хонаи мо", "Ситораи ман", романси "Зӣ сузи сина" ва ғайраҳо, ки замоне аз пуршунавандатарин таронаҳо дар барномаҳои радио ва телевизиони кишвар буданд, ҷо дода шуданд. Ҳунарпешаҳои имрӯзаи кишвар таронаҳои Зиёдулло Шаҳидиро аз нав эҳё намуда сароиданду аз ҷониби мухлисон хуб пазироӣ шудаанд. Соли 2014 бузургдошти 100-солагии устод Зиёдулло Шаҳидӣ бо Қарори ЮНЕСКО дар сатҳи ҷаҳонӣ баргузор гардид. 4 Яке аз пайгирони оҳангсоз фарзанди баруманди ӯ Толиб Шаҳидӣ ва дигар наберааш Табрез Шаҳидӣ аст. Толиб Шаҳидӣ аз пайравони ростини роҳи падар аст ва заҳамоташ бо Ҷоизаи давлатии Тоҷикистон ба номи Абӯабдуллоҳ Рӯдакӣ қадр шудааст. Табрез низ аз ҷумлаи оҳангсозони насли навини кишвар аст, ки дар шаҳри Москва кору эҷод мекунад.