ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Арфа

Сози сол Арфа – сози тории қадимии мусиқӣ, ки шакли секунҷа дошта, ба чанги амудӣ монанд аст. Аз поён то болои ин соз торҳои ҷӯрашон гуногуни дарозиашон ҳархела гузаронда мешаванд. Арфа яке аз созҳои қадима буда, аввввали садаи 19 такомул ёфтааст. Арфа 46 тор (зеҳ) дошта, қаторовози хроматикиаш (бо бемол) бо ёрии 7 фишанги пой ҳосил карда мешавад. Ҳар фишанг метавонад овозҳои номбаршударо дар ҳама октаваҳо ним парда ё як парда бардорад. Меъёри овози арфа аз то 4 (аз до-бемоли контроктава то фа-диези октаваи 4) мерасад. Партияи арфа дар партитураи окестрӣ дар ду нотагоҳ навишта мешавад. Садои арфа маҳину форам буда, дар оркестр ва ансамблҳои мусиқӣ, дар якканавозӣ ва яккахонӣ истифода мешавад. Арфа имконияти зиёди иҷроӣ дорад ва дар он аккорд (якҷоя садодиҳии овозҳо), арпеҷио (пайиҳам садодиҳии овозҳо), глиссандо (лағжиш додани панҷаҳо болои торҳо) ва ғ-ро иҷро кардан мумкин аст. Дар фарҳанги қадимаи халқҳои Осиёи Миёна арфа ҳамчун сози мусиқӣ бо номи чанги амудӣ машҳур буд. Ҳангоми ҳафриёти археологии соли 1938 дар минтақаи Айритом (соҳили Амударё) арақае пайдо карданд, ки дар он сурати навозандае бо арфаи 13-тора акс ёфтааст. Номҳои арфанавозони чирадаст М. Гранжани (франсуз), К. Салседо (амрикоӣ) ва мутрибони замони Шӯравӣ К. Эрдели, В. Дулова дар таърихи арфанавозӣ маълуму машҳуранд. 3.
Архангелск

Архангелск — шаҳр, маркази маъмурии вилояти Архангелски Федетратсияи Русия. Яке аз калонтарин бандарҳои баҳрӣ ва дарёӣ, муҳимтарин узели нақлиётии қисмати шимоли ғарбии мамлакат. Дар ҳар ду соҳили рӯди Двинаи Шимолӣ ҷойгир аст. Соли 1584 бунёд ёфта, Новохолмогорӣ ном дошт. Аз соли 1613 шаҳри Архангелск. Аҳолиаш — 298 617 тан 3. Таърих Архангелск аввалин бандари баҳрии давлати Рус буд. То авв. садаи 18 маркази асосии тиҷорат бо давлатҳои Аврупо ҳисоб меёфт. Соли 1762 ҳуқуқи тиҷоратии Архангелск бо Санкт-Петербург баробар эълон шуд. Дар садаи 20 Архангелск яке аз марказҳои асосии азхудкунии Арктика гардид. Иқтисоди Архангелск асосан бар ду соҳа — баҳрӣ ва саноати ҷангал асос ёфтааст. Соли 1693 бо фармони Петри 1 ин ҷо корхонаи киштисозӣ ва таъмири он, инчунин адмиралтейство — маркази истеҳсоли киштиҳои ҳарбии баҳрӣ бунёд ёфта буд. Иқтисод Архангелск маркази калонтарини саноати чӯбу тахта ва содироти он аст. Дар шаҳр 7700 корхонаҳои саноатии калону миёна ва хурд ба қайд гирифта шудаанд. Комбинатҳои селлюлозаю коғаз, дарахтбурию чӯбгарӣ, заводҳои мошинсозии саноати ҷангал дорад. Истеҳсоли масолеҳи бинокорӣ, хӯрокворӣ, пойафзор, трикотаж, ашёи ҳунармандӣ низ ривоҷ ёфтааст. Илму фарҳанг Дар Архангелск Донишгоҳи давлатии Поморйе, Донишгоҳи давлатии техникии Архангелск, Донишгоҳи давлатии тиббии Шимол, шӯъбаҳои Академияи давлатии баҳрӣ ва мактабҳои олии Москваю Санкт-Петербург, кӯҳантарин Омӯзишгоҳи баҳрнавардии Русия (таъсисаш 1771) фаъолият доранд. Архангелск се театр, филармония, ду қасри маданият, марказҳои фарҳангӣ, китобхонаҳо, Осорхонаи вилоятии кишваршиносӣ (таъсисаш 1859), Осорхонаи баҳрии Шимол, Осорхонаи санъати тасвирию бадеӣ, Осорхонаи санъати меъмории чӯбини Шимоли Рус дорад. Осори таърихиаш: меҳмонсарои (Гостиный двор,, меъмор Д. М. Старсев) қадимии мусалсал, ки қад-қади соҳил дар дарозии 7,5 км бино шудааст (аввалин иншооти сангини Шимол), маъбади Троитса (Салоса, 1745)) ва ғ.
Архангелск (ноҳияи Россошан, Воронеж)

Архангелск — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Россошан, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Архангел (ноҳияи Меленков)

Архангел — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Меленков, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (Плясоватское с/п ноҳияи Верхнехав, Воронеж)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Верхнехав, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелский, Александр Александрович

Архангелский Александр Александрович (17 29 декабр 1892, Қазон 1 — 18 декабр 1978, Маскав) — авиаконструктор, доктори илмҳои техникӣ. Зиндагинома Баъди хатми Омӯзишгоҳи олии техникии Москва ва АНТ-6 аз с. 1942 муовини аввали сарконструктори Бюрои конструкторӣ (бо сарварии Туполев) буд. Александр Архангелский ба ташкили истеҳсоли як зумра самолётҳои бамбаандози Ту-2 саҳм гузоштааст. Баъди ҷанг дар лоиҳакашии самолётҳои ҳарбӣ ва мусофирбари Ту-104, Ту-114, Ту-124, Ту-134, Ту-154 иштирок кард. Ҷоизаҳо Дорандаи Мукофоти сталинӣ (1941, 1949, 1952), Мукофоти ленинӣ, Қаҳрамони Меҳнати Сотсиалистӣ.
Архангелская (ноҳияи Шенкур)

Архангелская — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Шенкур, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, дохил мешавад 2. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Аннин, Воронеж)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Аннин, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Рамон, Воронеж)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Рамон, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (Верхнеплавитское с/п ноҳияи Верхнехав, Воронеж)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Верхнехав, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелский, Андрей Дмитриевич

Архангелский Андрей Дмитриевич (26 ноябр 8 декабр 1879, Рязан 1 — 16 июн 1940 1, Маскав 1) — заминшиноси узви пайвастаи АИ СССР, узви шӯрои машваратии коллегияи Комиссариати маорифи халқи СССР, раиси Филиали қазоқистонии АИ СССР, директори Институти геологияи АИ СССР. Пажщишщо Оид ба масъалаҳои стратиграфия, лотология, тектоника, палеогеография ва сарватҳои зеризаминӣ тадқиқот бурдааст. Андрей Архангелский доир ба геологияи қисми европоии СССР ва Осиёи Миёна бештар аз 180 асари илмӣ навиштааст. Дар китоби худ "Таҳнишастҳои давраи табошири болоии Туркистон" Андрей Архангелский тарҳи стратиграфии ҷинсҳои таҳшини давраи табошири болои Осиёи Миёнаро тартиб дода, методикаи таҷдиди палеогеографиро боз ҳам инкишоф дод. Андрей Архангелский харитаҳои геологии ноҳияҳои ҷудогонаи СССР-ро мураттаб сохтааст. "Сохти геологӣ ва таърихи геологияи СССР" ном асари ӯ машҳур аст. Андрей Архангелский ноҳияҳои нефтдор ва конҳои сулфури ҷануби ғарбии ӯзбекистон, инчунин водии Фарғонаро тадқиқ намуда, дар ин ҷойҳо мавҷуд будани нефту газро муайян кард. Барои тадқиқоти нефти минтақаи назди Баҳри Сиёҳ сазовори Мукофоти Ленинӣ гардид. Тарқиши калони қишри Замин, ки дар ҷануби ғарбии Баҳри Арал ҷой дорад, ба номи Андрей Архангелский гузошта шудааст.
Архангелская Мелнитса (ноҳияи Великоустюг, Вологда)

Архангелская Мелнитса — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Великоустюг, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Хохол, Воронеж)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Хохол, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Губкинск)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Губкинск, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Бабаев, Вологда)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Бабаев, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Шебекин)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Шебекин, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Архара (деҳа)

Архара — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Архаринский вилояти Амур медарояд.
Архар (ноҳияи Балхаш)

Архар Арқар) — деҳа дар ноҳияи Балхаши вилояти Алмаатои Қазоқистон.
Архангельский (ноҳияи Вигонич)

Архангельский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Вигонич, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Архангелское (ноҳияи Старооскол)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Старооскол, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Ғурм

Ғурм ё меши кӯҳӣ — як навъ ҳайвони ҷуфтсумро гӯянд. Ҷуссаи калон ва пойҳои дарози боқувват дорад. Дарозии баданаш см (модинааш нисбатан хурдтар аст), кадаш 65-125 см, вазнаш (модинааш 90-100) кг. Шохаш каҷак ва сахту мустаҳкам, зарди сафедтоб, дарозиаш 67-190 см, вазнаш то 30 кг: шохи модинааш нисбатан борик ва кӯтоҳ (то 160 см). Пашмаш дурушту кӯтоҳ ва вобаста ба фасли сол тағйир меёбад (зимистон зич ва тобистон нисбати тунук мешавад). Ғурмҳо ранги гуногун (масалан: бӯр, зарди сурхча, қаҳваранг) доранд. Рангаш қаҳваги зардтоб буда, таҳи шикамаш бо мӯйинаи сафедранг пӯшида шудааст. Андомҳои биноӣ, шунавоӣ ва бӯёии ғурмҳо нағз рушд кардааст. Ғурмҳо дар 2,5-солагӣ болиғ ва то 8-10-солагӣ калон мешаванд. Давраи ҳамлашон 5-6 моҳ аст. Дар Тоҷикистон гунае аз ғурм дар кӯҳсорҳои Помир (дар баландии 3500-5000 м) зиндагӣ мекунанд, ки ғурми помирӣ ном дорад. Хӯроки ғурм алаф (рӯзе қариб 18-18,5 кг модинааш то 16 кг) аст. Баъзе пажӯҳишгарон сарнасли гӯсфандони хонагии Осиёро гӯсфанди ваҳшӣ, ғурм мушуморанд, ки то ҳол дар қаторкӯҳҳои Осиёи Марказӣ дучор меояд. Ғурм яке аз калонтарин гӯсфандони ваҳшӣ мебошад. Солҳои охир саршумори архар хеле кам шудааст. Ғурм моҳҳои май ё июн як ва гоҳе ду барра мезояд. Ғурм ҳамчун намуди беҳамтои гӯсфанди ваҳшӣ ниёз ба муҳофизати ҷиддӣ дорад. Нигаред.
Архангелское (ноҳияи Сокол, Вологда)

Архангелское — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Сокол, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Арханка (ноҳияи Александров)

Арханка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Александров, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Ғурми помирӣ

Ғурми помирӣ ё гӯсфанди Марко Поло — зергунае аз ғурм аст, ки дар кӯҳсорони Помир (дар баландии 3500-5000 м) зиндагӣ мекунад. Ин ҷонвар ҷуссаи калон ва пойҳои дарози боқувват дорад. Дарозии баданаш см (модинааш нисбатан хурдтар аст), қадаш см, вазнаш (модинааш кг) аст. Шохаш каҷак ва сахту мустаҳкам, зарди сафедтоб, дарозиаш 67-190 см, вазнаш то 30 кг: шохи модинааш нисбатан борик ва кӯтоҳ (то 160 см). Пашмаш дурушту кӯтоҳ ва вобаста ба фасли сол тағйир меёбад (зимистон зич ва тобистон нисбати тунук мешавад). Ғурмҳо ранги гуногун (масалан: бӯр, зарди сурхча, қаҳваранг) доранд. Рангаш қаҳваги зардтоб буда, таҳи шикамаш бо мӯйинаи сафедранг пӯшида шудааст. Андомҳои биноӣ, шунавоӣ ва бӯёии ғурмҳо нағз рушд кардааст. Ғурмҳо дар 2,5-солагӣ болиғ ва то 8-10-солагӣ калон мешаванд. Давраи ҳамлашон 5-6 моҳ аст. Хӯроки ғурм алаф (рӯзе қариб 18-18,5 кг модинааш то 16 кг) аст. Дар бадани ғурми помирӣ 9 навъи гелминт, саркоспоридияҳо ва магасҳои хунмак паразитӣ мекунанд. Ғурми помирӣ барои дурага кардани гӯсфандон истифода шудааст. Масалан, дар натиҷаи ҷуфтӣ кунондани ғурми помирӣ ва гӯсфанди меринос архармериноси қазоқиро рӯёндаанд 1. Муҳофизат Солҳои пеш ғурми помирӣ барои гӯшт ва пӯсташ бисёр шикор карда мешуд. Бинобар ин саршумори он алҳол хеле кам гаштааст. Шикори ғурми помирӣ дар Тоҷикистон манъ мебошад. Ғурми помирӣ ба Китоби Сурхи Тоҷикистон дохил карда шудааст 1. Нигаред низ.
Архей

Архей (— "бостон") — эраи қадимтарин дар таърихи заминшинохтии Замин. Бо индекси ишорат мешавад. Тахмин меравад, ки бештар аз 1,8 млрд сол давом доштааст. архей бо усули радиометрӣ муайян карда шудааст. Қадимтарин ҷинсҳои архей ба замони 3, млрд сол пеш тааллуқ доранд. Дар давоми эраи архей қабатҳои ғафси ҷинсҳои таҳшин ба вуҷуд омадаанд. Эраи архей бо ҳаракатҳои пурзӯри тектоникӣ — чиндоршавии ҷинсҳои таҳшин, оташфишонии вулқонҳо ва пайдо шудани интрузияҳои калон анҷом меёбад. Аз ин эра ҷинсҳои ниҳоят тағйирёфтаи метаморфӣ — гнейс, варақсангҳои кристаллию графитӣ, мармару кварситҳо боқӣ мондаанд. Архей ба 4 давра тақсим мешавад: Неоархей, Мезоархей, Палеоархей ва Эоархей.
Архарлӣ (н. Алокӯл)

Архарлӣ Арқарлы) — деҳа дар ноҳияи Алокӯли вилояти Алмаатои Қазоқистон. Тобеи ҳавзаи ҷамоаи Архарлӣ.
Архармериноси қазоқӣ

Архармериноси қазоқӣ Қазақтың арқар-мериносы) — зоти гӯсфанди маҳинпашми гӯшту пашмдеҳ. Солҳои бо роҳи дурагакунии байнинамудӣ (мериноси навкавказӣ, ғурми помирӣ ва ғ.) дар Ҷумҳурии Қазоқистон ба вуҷуд оварда шудааст. Архармериноси қазоқӣ ҷуссаи калон дорад; ба шароити чарогоҳҳои баландкӯҳӣ тобовар аст. Вазни зиндаи қӯчқораш кг, мешаш кг мешавад. Аз ҳар сар қӯчқор кг ва аз меш 3,,5 кг пашм метарошанд. Аз 100 сар меш сар барра мегиранд. Вазни барраҳои навзод 4,,2 кг, чормоҳа кг ва якунимсола то 50 кг аст. Гӯсфандони архармериноси қазоқӣ бештар дар вилоятҳои Алмаато, Павлодар ва Қазоқистони Шарқӣ парвариш меёбанд.
Архангелское На Саре (ноҳияи Череповетс, Вологда)

Архангелское На Саре — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Череповетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Архегоний

Архегоний, ё Архегония (— "оғоз", — "насл") — узви ҷинсии модинаи ушнаҳо, сарахсшаклҳо ва лучтухмҳо, ки онҳоро аз рӯи ин аломаташон баъзан растаниҳои архегонӣ меноманд. Архегоний кӯзашакл буда, аз қисми "шикам" (дар он ҳуҷайратухм ва найчаҳуҷайра ҷойгиранд) ва гардана (чанд найчаҳуҷайра дорад) иборат аст. Найчаҳуҷайраҳо аз луоб пур гашта, варам ва гарданаи архегонийро боз мекунанд. Дар натиҷа сперматозоидҳо ба ҳуҷайратухм ворид шуда, раванди бордоршавӣ ба вуҷуд меояд.
Архенис Морейра

Эрвин Архенис Морейра Алсивар (июни 1987, Манта, Эквадор) — футболбози эквадорӣ, муҳофиз.
Архенис Фернандес

Архенис Фернандес Запата (апрели 1987, Сиудад Неилй, Коста Рика) — футболбози коста рикагӣ, ҳамлагар.
Бостониён

Бостониён ё археҳо — қаламраве аз мавҷудоти рези такёхтаӣ ҳастанд.
Археспорий

Археспорий (аз — оғоз ва — хонавода) — як ё якчанд ҳуҷайраҳои субэпидермиро гӯянд, ки аз онҳо макро- ё микроспораҳо инкишоф меёбанд. Ҳуҷайраҳои археспорий аз ҳуҷайраҳои дигар бо калонии ядро ва ғилзати ситоплазма фарқ мекунанд. Археспорий якумин ва дуюмин мешавад. Ҳангоми археспорийи якумин ҳуҷайраҳо дар вақти тақсимшавӣ ду қабат ҳосил мекунанд, ки қабати поёнӣ бофтаҳои археспорийи сонианд. Археспорийи сонӣ ё ҳуҷайраҳои модарӣ гард (дар гарддон) ё як ҳуҷайраи археспоравӣ — макроспора (дар тухммуғча) ҳосил мекунад, ки минбаъд аз он ҷанинхалта ташаккул меёбад.
Археоптерикс

Ниёпаранда, деринамурғ, археоптерикс 3 4 5 — парандаи қадимтарини мунқариз аз зерсинфи калтакалосдумҳо. Андозааш ба қадри андозаи зоғи ало буд. Шакли бадан, сохти пой ва болу пар аз паранда будани археоптерикс шаҳодат медиҳад, вале сохти косахонаи сар, вуҷуд доштани дандонҳо, думи дароз (аз 20 мӯҳра иборат буд), чанголи пойҳои пеш, мавҷудияти қабурғаҳои шикам онро ба хазандаҳо наздик мекунад. Археоптерикс дар таҳаввулоти мӯҳрадорон аъзои муҳимтарин аст, зеро он аз хазандаҳо ба вуҷуд омадани парандаҳоро исбот мекунад. Боқимондаи археоптерикс соли 1860 дар варақсангҳои литографии давраи Юраи боло (дар Бавария) дарёфт шудааст (ҳамагӣ се скелет ва нақши болу пари археоптерикс); яке аз ин скелетҳо археорнис номида шуд, аммо минбаъд археоптерикс будани он низ исбот гардид.
Бойгонӣ

Бойгонӣ ё Архив ба кули собиқ ва аснод ва мадраки умумӣ ё таърихе, ки тавассути давлат ё як созмони давлатӣ ё идора ё муасисса ва ё тасисоте аз ин қабил нигоҳдорӣ мешавад. Ва ниёзи аснод ва мадораке ки хонавода ё фард дар иртибот бо кори худ таҳия ва ё дарёфт мекунад ва онҳоро таҳти назари худ муҳофизат ё нигоҳдоӣ менамояд, гуфта мешавад 1. Нигаред низ.
Архикарп

Архикарп — ҷинси модинаи бештари занбӯруғҳои халтадор (аскомисетҳо). Архикарп аз аскогон (қисми поёнӣ) ва трихогина (қисми болоӣ) иборат аст. Ба воситаи трихогина нутфа (антеридий) ба аскогон мегузарад ва бордоршавӣ ба вуқӯъ меояд.
Археография

Археография (аз — бостон ва — менигорам) — соҳаи илми таърих, ки назарияву амалияи нашри манбаъҳои хаттӣ, ташкили нашр, аниқ ва ҷамъ кардани ёдгориҳои таърихӣ, муайян намудани услуб ва шаклҳои нашр, қоидаҳои нашри илмию интиқодии маъхазҳо ва ғайраро меомӯзад. Археография бо филология, манбаъшиносӣ, палеография, матншиносӣ, дипломатика, бойгонишиносӣ ва ғайра алоқаи зич дорад. Таърих Таърихи археография куҳан аст. Дар давлатҳои Дунёи Қадим ҳангоми тартиб додан ва нусхабардории санадҳо усулҳои гуногуни тасдиқ намудани ҳақиқӣ будани ҳуҷҷатҳо, пешгирӣ намудани қалбакӣ будани онҳо, ишора намудани хусусияти матнҳо истифода мешуданд. Маҳорати аз нав барқарор кардани матнҳо ва ба онҳо зам намудани маълумоти иловагӣ меафзуд. Мас., дар колофонҳо ба баъзе қисмҳои "Достон дар бораи Гилгамеш" навишта шудааст: "Мувофиқи нусхаи аслии қадимӣ рӯйнавис ва муқоиса карда шудааст". Хатоиҳои ошкоргардида қайд ва ислоҳ карда мешуданд. Матнҳоро на танҳо нусхабардорӣ, балки адади нашрашонро муайян мекарданд. Усулҳое, ки ҳангоми тартиб додан ва рӯйнавис кардани ҳуҷҷатҳо, асарҳои адабӣ ва ғ. истифода мешуданд, намунаи фаъолияти археографӣ буданд. Бо инкишофи тадқиқоти илмии ёдгориҳои хаттӣ усулҳои нусхабардорӣ ва талабот нисбат ба онҳо хусусиятҳои хоси археографӣ пайдо карданд. Дар ташаккули археография ва матншиносӣ фаъолияти Зенодоти Эфессӣ, Аристофани Византиягӣ, Аристархи Самофракӣ аз Искандария ва "Судебник 1550" ва дигар ташкилотҳо аҳамияти калон доштанд. Асрҳои як силсила манбаъҳои хаттӣ, тасвирӣ, картографӣ, археологӣ ва ғ. оид ба таърихи Русиянашр шуданд. Баъзе ёдгориҳои алоҳида, маҷмӯаҳои ифтихорномаҳо, "Куллиёти солноманависии рус" (аз с. 1841 нашр мешавад), маҷмӯаҳои мавзӯӣ ("Ҳаракатҳои коргарӣ дар Русиядар садаи 19"), маҷмӯаи асарҳо, албомҳои нусхаҳои чопии асарҳои рассомӣ ва ғ. ба табъ расиданд. Онҳо нашрияҳои илмӣ, илмӣ — оммавӣ ва таълимӣ буданд. Дар қисми амалии археография ҷойи асосиро нашри сарчашмаҳои калонҳаҷм, ки бо меъёрҳои гуногун таҳия шудаанд, ташкил медиҳанд. Баъзан ин корҳо муддати хеле дароз давом мекунанд. Мас., "Ёдгориҳои таърихии Германия" аз с. 1824, "Мактубҳо ва коғазҳои император Пётри Бузург" аз с. 1887 нашр мешаванд. Археография ва матншиносии форс-тоҷик ҳам таърихи қадим дорад. Дар инкишофи он хизмати Абдулҳай Абдураҳим Хилватӣ, Абдуллоҳи Сайрафӣ, Иброҳими Исфаҳонӣ, Мавлоно Абдулвосеъ, Ҷаъфари Бойсунқар ва дигарон калон аст. Бо кӯшиши гурӯҳи калони хаттотону матншиносони форс-тоҷики садаҳои дар ш-ҳои Бухоро, Самарқанд, Ҳирот, Балх, Марв, Нишопур, Хуҷанд китобҳои гаронбаҳо тартиб дода шуданд. Азҳари Табрезӣ, Баҳруддини Котиб, Мирабдулбоқӣ, Ҳасани Заринқалам, Ҳусайни Ҳиравӣ аз ҷумлаи онҳоянд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои археографӣ дар Ин-ти забон ва адабиёт, шарқшиносӣ ва мероси хаттии ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ, Ин-ти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Аҳмади Дониш ва дар бойгониҳо анҷом дода мешаванд.
Архимисетҳо

Архимисетҳо — синфи занбӯруғҳои дараҷаи паст, ки бештари онҳо дар дохили ҳуҷайраи обсабзҳо, занбӯруғҳои обӣ ва растаниҳои гулдор ҳаёт мегузаронанд. Ҷисми нашвии архимисетҳо аз протоплазма ё митселия иборат аст. Дар мавриди афзоиши ғайриҷинсӣ дар аксари архимисетҳо як ё якчанд спорангийҳо ташаккул меёбанд (дар онҳо зооспораҳое ба вуҷуд меоянд, ки як қамчинак доранд). Ҳангоми афзоиши ҷинсӣ гаметаҳо омехта мешаванд. Аксар архимисетҳо систа дошта, аз он баъди давраи оромӣ зооспораҳо мебароянд.
Архиереевка (ноҳияи Усолск, Иркутск)

Архиереевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Усолск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Галаҷазира

Галаҷазира — гурӯҳи ҷазираҳое, ки дар масофаи ба якдигар наздик воқеъ гашта, асоси умумӣ, пайдоиши яксон ва сохти заминшинохтии ба ҳам наздик доранд. Пайдоиши баъзе ҷазираҳои галаҷазираҳо гуногун аст. Вобаста ба ин галаҷазираҳо материкӣ ва марҷонӣ (ҷазираҳои Маршалл) мешаванд. Калонтарин галаҷазираҳои олам: Азор, Аланд, Антил, Бисмарк, Ҳавайӣ, Гебрид, Замини Франс-Иосиф, Замини Нав, Зеландияи Нав, Каролин, Кергелен, Замини Шимол, Норманд, Фолкленд, Чили, Шантар, Шотландияи Ҷанубӣ, Шписберген, Ҷопон.
Архиповка (ноҳияи Мглин)

Архиповка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Мглин, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Архипов (ноҳияи Краснояруж)

Архипов — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Краснояруж, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Архиповка (ноҳияи Савин, Иванов)

Архиповка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Савин, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Архитектоника

Архитектоника (аз — сохтмони аслӣ) — ифодаи бадеии қонунияти сохтмон, ки ба системаи сохти бино, инчунин ҳайкалҳои мудаввар ва асарҳои калонҳаҷм хос аст. Архитектоника умуман сохти объект мебошад. Дар маънои васеътар архитектоника дар рассомӣ, мусиқӣ, адабиёт ва кинематография таъсири мутақобилаи қисмҳои композитсионии асар ва санъати бунёди системаи бадеиро ифода мекунад. Дар адабиёт мафҳуми архитектоника ба мафҳуми композитсия наздик аст. Дар бунёди асари бадеӣ мафҳуми архитектоника дар худ таносуби қисмҳои асар, ҷойгиршавӣ ва робитаи мутақобилаи қисматҳои онро, ки дар якҷоягӣ то андозае ягонагии бадеиро ташкил медиҳанд, муттаҳид месозад (ниг. Композитсия). Архитектоникаи китоб хусусиятҳои ба худ хос дорад. Зери мафҳуми архитектоникаи китоб ҳам сохти берунии асар ва ҳам тартиби дохилии он фаҳмида мешавад. архитектоникаи китобҳои бадеӣ, дарсӣ ва илмӣ аз ҳамдигар фарқ мекунанд. Дар асари бадеӣ мафҳуми архитектоника ғайр аз сохти берунӣ тартиби сужет: тақсими асар ба ҷузъҳо, навъи нақл (аз муаллиф ё аз номи ровии махсус), нақши муколама, ин ё он муттасилии ҳодисаҳо, дар нақл ворид намудани мазмуни гуногуни тасвир, мулоҳизаҳои муаллиф, руҷӯи лирикӣ, гурӯҳбандии шахсони амалкунанда ва ғ-ро дар бар мегирад. Равишҳои архитектоника яке аз унсурҳои асосии услубро (ба маънои васеъ) ташкил дода, якҷоя бо он ба вазъи иҷтимоӣ вобаста аст. Аз ин рӯ, онхо вобаста ба вазъи иҷтимоию иқтисодии ҷомеа бо пайдо гардидани синфу гурӯҳҳои нав дар саҳнаи таърих тағйир меёбанд. Дар геология архитектоника манзараи умумии сохти геологӣ, хусусиятҳои хобиши ҷисмҳои кӯҳӣ дар ин ё он маҳал мебошад.
Архипелаг Земля Франса-Иосифа (ноҳияи Приморск)

Архипелаг Земля Франса-Иосифа — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Архиповка (ноҳияи Россошан, Воронеж)

Архиповка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Россошан, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Архипово (ноҳияи Приморск)

Архипово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Архитектура

Меъморӣ — санъати лоиҳакашӣ ва сохтмони биноҳо ва иншоот (боз нигар комплексҳо). Меъморӣ муҳити ҳастие, ки барои кор ва зиндагонии мардум зарур аст, меофарад, ки он мувофиқи имкониятҳои техникӣ ва зарурияти маънавии ҳозиразамон мебошад. Меъморӣ гуфта намуди зоҳирии бино ва дигар иншоот, чи алоҳида ва чи якҷоя, низ дар назар доранд. Корҳои меъмори ҳамчун нишони фарҳанг ва сиёсати халқ, ҳамчун санъаткорӣ қабул мешаванд. Тамаддуни ҷаҳони аз рӯи дастовардҳои меъморӣ низ баҳо дода мешавад. Меъмори имконияти амали гаштани фаъолияти ҳаёти ҷомеа медиҳад ва баробари ин, раванди онро муайян месозад. Вале меъморӣ мувофиқи имконият ва зарурияти мардум амалӣ мегардад Этимологияи меъморӣ Меъмор Меъморӣ ҳамчун санъат Меъморӣ.