Сураи Бақара

Бақара (— Гов) — дувум сураи Қуръон. Бақара аз ҷумлаи аввалин сураҳои маданӣ буда, дарозтарин сураи Қуръон – дорои 286 оят мебошад. Дар мусҳаф дувумин сураи Қуръон ва яке аз ҳафт сураи дароз (ассабъ-ут-тивол) аст. Мутобиқи ривоятҳо ва баъзе қаринаҳо, дар муддати даҳ соли пас аз ҳиҷрат ба муносибатҳои гуногуне ба Пайғамбар (с) нозил шудааст. Масалан, оятҳои 190-ум то 194-ум дар ҳукми қитол дар ҳарими Каъба, дар охирҳои соли шашуми ҳиҷрӣ, пас аз сулҳи Ҳудайбия, ояти 183-юм, ки ҳукми фаризаи рӯзаро баён месозад, дар ибтидо ва ё пеш аз моҳи Рамазони соли дувуми ҳиҷрӣ, ояти 281-ум соли даҳуми ҳиҷрӣ дар ҳаҷҷат-ул-вадоъ дар сарзамини Мино нозил шудааст. Ба манзури эҳёи хотираи муъҷизае, ки дар замони Мусо (ъ) ба вуқӯъ пайваставу дар оятҳои 67–71 зикр гардидааст, сура ба номи Бақара (гов) номгузорӣ шудааст (ҳамон гуна ки сураҳои дигари Қуръон ҳам ба номи муҳимтарин мавзӯи худ номгузорӣ шудаанд). Банӣ Исроил дар замони Мусо (ъ) барои ёфтани қотили номаълуме ба куштани гове амр мешаванд ва дар анҷоми ин амри илоҳӣ ба ҳар гуна баҳонаҷӯиҳо даст мезананд. Достони "Гов" дар Қуръон баёнгари намунае аз баҳонаҷӯиҳо ва бархӯрди манфии яҳудиён ба амрҳо ва силсилаи пайғамбарони илоҳист 1. Мундариҷа Аҳком ва мавзӯъот Бақара аҳкому мавзӯъҳои гуногунеро фаро гирифта, услуби он бештар ҷанбаи ташреъӣ – қонунгузориро дорад. Дар ибтидо, дар бист ояти аввали он, ба гунаи муқаддима, дар бораи парҳезгорон ва сифатҳои эшон, кофирон ва равшантарин аломатҳои онҳо, аз мунофиқон, воқеияти дарунӣ ва нишонаҳои нифоқи онҳо сухан ба миён омадааст. Мардум, умуман, дар муҳити Мадина дар муносибат бо даъвати Ислом ба се гурӯҳ тақсим мешуданд. Гурӯҳи аввал ҳамон муъминони содиқ ва пайравони парҳезгори ойини илоҳӣ ва Қуръони карим буданд. Бинобар ҷойгоҳи боазамат ва арзиши бандагие, ки дар пешгоҳи Худованд доштанд, Қуръон васфи онҳоро дар ибтидо ва дар оғози калонтарин сураи худ зикр кардааст. Васфи онҳо панҷ ояти аввали сураро дар бар мегирад. Пас аз онҳо сухан дар бораи кофирон меравад, ки ду ояти баъдӣ ба баёни ҳоли онҳо бахшида шудаанд. Дар сездаҳ ояти боқимондаи ин қисмат воқеияти дарунӣ ва нишонаҳои нифоқи мунофиқон баён гардидаанд. Пас аз ин, оятҳои Бақара, аз нигоҳи баъзе муфассирон, ба се маҷмӯаи бузург ҷудо гашта, ҳар маҷмӯа барои таҳқиқ ва таъкиди ҳадафи асосии он мавзӯъҳои меҳварӣ ва хурдтареро фаро гирифтааст. Баёноти сура бештар ба танзими масоили иҷтимоӣ ва назми зиндагонии мусулмонон дар давлати навбунёди исломӣ дар Мадина пардохта, аксари матолиби онро арзишҳои эътиқодӣ ва аҳкоми шариат дар бахшҳои гуногуни ақида, ибодатҳо, макорими ахлоқ, муомилот ва муносибатҳои хонаводагӣ ташкил медиҳанд. Муҳимтарин мавзӯъҳои Бақара мухтасар иборатанд аз: Саргузашти пайғамбарон ва ақвоми пешин Қонунгузории исломӣ ва барномаи ибодатҳо Арзишҳои эътиқодӣ ва ахлоқи исломӣ Ишораҳои илмӣ ва ҳақоиқи кавнӣ Фазоили сураи Бақара Дар фазилати ин сура омадааст, ки Пайғамбар (с) фармуд: "Қуръонро бихонед, ки он дар рӯзи қиёмат шафоаткунандаи аҳли худ бошад. Ду сураи дурахшон – "Бақара" ва "Оли Имрон"-ро бихонед, зеро рӯзи қиёмат ба сурати ду абрпора ва ё ду селаи парандагони болкушода ва сафбаста ба суроғи аҳли худ оянд ва аз онҳо ҳимоят намоянд. Сипас фармуд: "Сураи Бақараро бихонед, ки дар гирифтани он баракат ва дар тарки он ҳасрат асту ҳеч гоҳ соҳирон ба он роҳ наёбанд". Дар ҳадиси дигаре фармуда: "Сураи Бақара куф ва баландтарин қуллаи Қуръон мебошад. Ҳамроҳи ҳар ояти он ҳаштод фаришта фуруд омадааст ва "Ояталкурсӣ" аз хизонаи зери Арши Худованд берун оварда, ба ин сура васл карда шудааст..". — Саҳеҳи Муслим Тафсир Эзоҳ Адабиёт.