ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Тобиши гармоӣ

Гармиафканӣ — шуоъафкании ҳароратӣ, шуоъафкании электромагнитӣ, ки модда аз ҳисоби энергияи дохилии худ хориҷ мекунад. Гармиафканӣ тайфи яклухт дошта, нишондоди калонтарини он ба ҳарорати модда вобаста аст. Бо афзудани ҳарорат энергияи умумии гармиафканӣ-и ихроҷшаванда зиёд шуда, нишондоди калонтарин ба қисмати дарозии мавҷаш кӯтоҳ ва ҳам ба таври сунъӣ (мас., дар тафслампаҳо) гузаронидан мумкин аст. Ҳангоми мувозинати термодинамикии комил ҳамаи қисматҳои системаи ҷисмҳо ҳарорати якхела дошта, энергияи гармиафканӣ, ки ҳар як ҷисм ихроҷ мекунад, аз ҳисоби энергияи гармиафканӣ-и аз дигар ҷисмҳо фурӯбурдаи ҷисми мазкур ҷуброн карда мешавад. Дар ин маврид гармиафканӣ бо модда дар мувозинати термодинамикӣ қарор дорад, ки онро афканишоти (нурафкании) мувозинатӣ меноманд (гармиафканӣ-и ҷисми мутлақ сиёҳ дар мувозинат аст). Тайфи афканишоти мувозинатӣ ба табиати модда вобаста набуда, бо қонуни афканишоти Планк муайян карда мешавад. Гармиафканӣ-и ҷисмҳои гармшударо бо Қонуни афканишоти Кирхгоф муайян менамоянд, ки мувофиқи он қобилияти шуоъафканӣ ва шуоъфурӯбурди ҷисмҳо бо қобилияти шуоъафкании ҷисми мутлақ сиёҳ вобаста дониста мешавад. Ҳангоми мавҷуд будани мувозинати термодинамикии маҳдуд қонунҳои афканишоти Кирхгоф ва Планкро барои афканишу фурӯбурди гармиафканӣ дар газу плазма истифода бурда, раванди интиқоли афканишотро омӯхтан мумкин аст. Ин усул дар астрофизика, мас., дар назарияи атмосфераи ситораҳо васеъ истифода мешавад.
Гармидиҳии динамикӣ

Гармидиҳии динамикӣ — шабакаи гармидиҳӣ, ки аз кӯра, ҷузъҳои (унсурҳои) гармкунанда ва дастгоҳи сардкунанда (яхдон) иборат аст. Гармидиҳии динамикӣ имкон медиҳад, ки ба ҳаво бештар гармӣ интиқол ёбад, зеро ба он гармии муҳити атроф низ мегузарад. Ҳангоми гармидиҳии динамикӣ як қисми гармӣ, ки дар кӯра ҳосил мешавад, ба бинои гармшаванда интиқол ёфта, қисми боқимондаи он ба коре, ки мошини гармоӣ (муҳаррик) иҷро мекунад, сарф мегардад. Дар муҳаррик кӯра чун гармкунанда ва бинои гармшаванда чун яхдон амал мекунанд. Коре, ки муҳаррик иҷро мекунад, барои амал намудани мошини сардкунанда (насоси гармоӣ), ки дар байни муҳити атроф ва бино ҷойгир аст, истифода мегардад. Дар ин ҳолат мошини сардкунанда гармиро аз муҳити атроф гирифта, ба бино медиҳад. Бо ин роҳ бино ҳам аз кӯра ва ҳам аз муҳити сарди атроф гармӣ мегирад. Дар ин вақт миқдори умумии гармӣ аз миқдори гармие, ки ҳангоми гармидиҳии муқаррарӣ ба бино интиқол меёбад, зиёд аст. Шабакаи гармидиҳии динамикӣ дар асоси кори мошини абсорбсионии сардкунанда, ки сохти шабакаро хеле сода мегардонад, амал мекунад.
Занҷабил

Занҷабил, гармдору — рустаниест бисёрсола ва доруӣ. Дар баъзе маҳалҳои Тоҷикистон қаламфурро низ "занҷабил" меноманд. Паҳншавӣ Занҷабил аз кишварҳои Осиеи Ҷанубӣ баромадааст. Дар айни замон дар Чин, Ҳиндустон, Индонезия, Австралия, дар Африқои Ғарбӣ, дар Ямайке, дар Барбадос парвариш карда мешавад. Тавсифоти биологӣ Баландиаш то 1 метр; решапояи сергӯшт, барги нештаршакл, гули бунафштоби зард, хӯшагули саракмонанд дорад. Бех Гунаи бех Бехи занҷабил хушбӯй ва тунд буда, аз равғани эфир ва пайвасти фенолии гингерол иборат аст. Бехи хушки занҷабилро дар саноати хӯрокворӣ истифода мебаранд. Он вобаста ба тарзи истеҳсол сафед (аз пӯст тоза карда дар офтоб хушконда шудааст) ва сиёҳ (бо пӯсташ ҷӯшонда мехушконанд) мешавад. Хосиятҳои шифоӣ Бехи занҷабил дар дорухонаҳо, дар намуди тозакардашуда ё тозанашуда аз пусташ мавҷуд аст. Занҷабилро Абӯалии Сино дар табобати нуқси чашм ва аъзои ҳозима кор мефармуд. Ба ақидаи табибони халқӣ истеъмоли занҷабил нерӯи ҳофиза ва узвҳои ҳозимаро афзун мегардонад, гиреҳи ҷигарро мекушояд, бодҳои ғализи меъда ва рӯдаҳоро таҳлил медиҳад, зардпарвин ва чакмезакро, ки аз сустии олатҳои пешоб ҳодис шуда бошанд, шифо мебахшад. Занҷабил исҳолеро, ки аз вайрон шудани ғизо ба амал омада бошад, манъ менамояд, заҳрҳои ҳайвониро аз бадан дафъ мекунад, ташнагиро таскин медиҳад. Занҷабилро бо зардаи тухми мурғро ҳамроҳ карда бихӯранд, маниро зиёд мегардонад ва ғафсии онро ислоҳ менамояд. Занҷабили хушкро маҳин соида, чун сурма ба чашм кашанд, пардаи ба он афтодаро дафъ мекунад, кӯфта гузошта банданд, узвҳоро қавӣ мегардонад, кузоз ва бавосирро шифо мебахшад. Вале истеъмоли занҷабил ба ҳалқ зарар дорад (дар ин ҳолат асал ва равғани бодоми ширин бихӯранд, ислоҳи зарар менамояд). Миқдори як бор хӯрдан аз занҷабил рӯзе то 7 грамм аст.
Гармалаф

Гармалаф, гармича, хори сагак, сагакхор — гиёҳест яксола. Тавсифоти гиёҳшинохтӣ Пояаш рост, сершохаи сурхтоб, аз 30 то 150 см қад мекашад. Баргаш 3–5- парра (дарозиаш 3–7 см), гулаш майдаи зард; мевааш хоракҳои каҷ дорад, ки ба либос ё пашми ҳайвонот мечаспанд (вазни 1000-тоаш 2–3,5 г). Гармалаф аз июн то сентябр гул мекунад. Дар тамоми қисми аврупоии Русия, Осиёи Марказӣ, Қафқоз ва Шарқи Дур паҳн гардидааст. Дар шибарзамин, ҷойҳои сернами соҳили дарё, ҷӯй, обанбор ва марғзори серрутубат мерӯяд. Дар Тоҷикистон дар мавзеи дарёи Сир, қ-кӯҳҳои Туркистон, Ҳисору Дарвоз ва ноҳияҳои ҷанубӣ (дар баландии 800–2000 м аз с. б.) вомехӯрад. Гармалаф рустании обталаб аст. Онро дар ҷойҳои сернам (ҳавзаи дарё ва соҳили обанборҳо) парвариш мекунанд. Аз тухмаш зиёд карда мешавад. Тухми гармалаф дар муддати 5–7 сол қобилияти сабзишашро нигоҳ медорад. Пеш аз кишти гармалаф заминро шудгор ва мола карда, ба ҳар га 30–40 т пору ва нурии минералӣ (30 кг, 25, 2) меандозанд. Тухмиро тирамоҳ 10–15 рӯз пеш аз оғози сармо (ба чуқурии 1 см) ва аввали баҳор ба чуқурии 2–3 см (байни қаторҳо 45–60 см) мекоранд. Меъёри кишт ба ҳар га 10–12 кг аст. Давраи нашви гармалаф 120–140 рӯз идома меёбад. Хосиятҳои шифоӣ Гармалаф гиёҳи доруист. Бо мақсади табобат баргу навдаи наврустаи онро меғундоранд (то давраи гулшукуфт) ва дар ҷойи шамолрас тунук карда нигоҳ медоранд (то 2 сол). Дар таркиби гармалаф равғани эфир, моддаҳои даббоғӣ, флавоноидҳо, витамини С, каротин, микроэлементҳо мавҷуданд. Ҷӯшоби гармалаф барои муолиҷаи бемориҳои зангила, бронхит, иллати ҷигар, узвҳои ҳозима, амрози пӯст (хоришак, шукуфа, экзема) истифода мешавад. Бо нақуи он бемории ниқрис, диабети қандӣ, тарбод, радикулит ва илтиҳоби банду буғумро табобат мекунанд, чун давои пешоброн низ ба кор мебаранд. Табибони тибетӣ бо нақеи гармалаф камхунӣ, сӯхтанӣ, атеросклероз, табибони чинӣ бемории силро даво мебахшанд. Табибони халқии тоҷик нақеи баргу пояи гармалаф-ро барои муолиҷаи вараҷа, нақеи решаашро ҳангоми бемории обхӯра тавсия медиҳанд. Марҳами алафи гармалаф-ро ба гармича мемоланд. Дар соҳаи саноат аз барг ва гулҳои гармалаф рангҳои зарди равшан, зардтоб ва ҷигарӣ ҳосил карда, онро барои рангпардозии матоъҳои абрешимӣ ва пашмин истифода менамоянд. Дар байторӣ низ ба кор бурда мешавад.
Гармидиҳии инфрасурх

Гармидиҳии инфрасурх — яке аз навъҳои системаи гармидиҳӣ, ки дар он нурафкани инфрасурх чун манбаи гармӣ истифода мешавад. Гармидиҳии инфрасурх ҳамчун гармидиҳии ёрирасон ва асосӣ истифода мегардад. Ба туфайли хосиятҳои афканишоти инфрасурх гармидиҳии инфрасурхи ҷузъиро низ ба роҳ мондан мумкин аст, яъне, дар ин маврид гармӣ фақат ба минтақаҳои дилхоҳи хонаи бузург ва сақфаш баланд дода мешавад. Ғайр аз ин, гармидиҳии инфрасурх шакли ягонаи гармидиҳист, ки барои самаранок гарм кардани фазои кушод (аз ҷумла дар кӯча) имкон медиҳад. Азбаски нурҳои гармӣ аз гармкунандаи инфрасурх хориҷшаванда амалан фурӯ бурда намешаванд ва дар ҳаво пароканда намегарданд, тамоми энергияи афкананда бевосита то одам ва ашё омада мерасад. Дар навбати худ объектҳо гарм шуда, гармиро ба ҳавои атроф медиҳанд. Аз ин ҷост, ки гармидиҳии инфрасурхро гармидиҳии мустақим меноманд. Тафовути асосии гармкунандаҳои инфрасурх аз дигар навъҳои гармидиҳӣ низ дар ҳамин аст.
Гармигузаронӣ

Гармигузаронӣ — яке аз шаклҳои интиқоли гармӣ; раванди интиқоли энергияи дохилӣ (энергияи ҳаракати ҳароратии зарраҳои хурдтарин) аз қисми ҷисм (ё ҷисмҳо)-и баландҳарорат ба қисми пастҳарорати ҷисм (ё ҷисмҳо), ки боиси баробар шудани ҳарорати ҷисм (ё ҷисмҳо) мегардад. Гармиро зарраҳои ҷисм (молекулаҳо, атомҳо, электронҳо, ионҳо ва ғайра) мегузаронанд (яъне дар натиҷаи ҳаракати худ зарраҳои баландэнергия ба зарраҳои пастэнергия гармиро интиқол медиҳанд). Чунин мубодилаи гармӣ дар ҳар ҷисме, ки тақсимоти ҳарораташ гуногун аст, ба амал меояд. Механизми интиқоли гармӣ ба тағйирёбии ҳолатҳои физикии модда вобаста мебошад. Тавсифи миқдории қобилияти гармиро гузаронидани ҷисм низ Гармигузаронӣ номида мешавад. Қобилияти гармигузаронии ҷисмро зариби Гармигузаронӣ (гармигузаронии хос) муайян мекунад. Воҳиди андозагирии Гармигузаронӣ дар Системаи байналмилалии воҳидҳо ВтмК мебошад. Гармигузаронӣи ҷисмҳои гуногун ҳар хел аст. Гармигузаронии ҷисмҳои сахт ё моеъ аз Гармигузаронӣи газ бештар мебошад. Зариби Гармигузаронӣи вакуум (хало) тақр. ба сифр баробар аст, зеро дар хало миқдори зарраҳое, ки гармиро мегузаронанд, хеле каманд. Бо вуҷуди ин дар хало ҳарорат тавассути афканишот интиқол меёбад. Аз ин рӯ, барои нигоҳ доштани гармӣ (сардӣ) термосро дуқабата сохта, қабатҳои онро бо нуқра андуда (чунин сатҳ афканишотро хуб инъикос мекунад), ҳавои байни онҳоро берун мекунанд. Гармигузаронӣи графиту алмос бештарин (мувофиқан 4840-5300 ва ВтмК) буда, Гармигузаронӣи пахтаву ҳаво камтарин (мувофиқан 0,055 ва 0,026 ВтмК) аст.
Гармидиҳии буғӣ

Гармидиҳии буғӣ — шакли гармидиҳии мутамарказ, ки дар он буғ ҳамчун ноқили гармӣ истифода мегардад. Буғ ба шабакаи гармидиҳӣ аз шабакаи таъмини гармӣ ё аз деги буғӣ, ки дар дохили бинои гармшаванда ё дар беруни он ҷойгир шудааст, интиқол меёбад. Вобаста ба фишори ибтидоии буғ гармидиҳии буғӣ вакуумию буғии фишораш нисбатан паст (аз 100 кНм 2 ё 1 кгқсм 2), фишораш паст (аз 100 то 170 кНм 2) ва фишораш баланд (аз 170 то 600 кНм 2) мешаванд. Дар шабакаи гармидиҳии буғӣ радиаторҳои гармидеҳ, конвекторҳо, қубурҳои рӯядор (қирадор) ва ҳамвор ҳамчун асбобҳои гармидиҳанда хидмат мерасонанд. Дар гармидиҳии буғӣ хусусияти бо буғ интиқол додани гармӣ истифода мегардад; конденсат (об)-и дар ин маврид ҳосилшуда тавассути интиқолдиҳанда ба деги буғӣ ё ба шабакаи мутамаркази таъмини гармӣ бармегардад. Вобаста ба ҷойгиршавии буғбарҳо нисбат ба таҷҳизоти гармидиҳанда ва тарзи пайвандшавии онҳо гармидиҳии буғӣ-и дуқубурдор ва якқубурдор мавҷуд аст. Камбудии асосии гармидиҳии буғӣ аз он иборат аст, ки асбобҳои гармидиҳанда хеле гарм шуда, танзими ҳарорати бино номумкин мегардад ва ҳангоми бо буғ пур шудан таҷҳизоти гармидиҳанда садо мебарорад. Ин тарзи гармидиҳӣ барои гарм кардани биноҳои иқоматӣ, муассисаҳои томактабиву таълимӣ, биноҳои маъмурӣ ва ғ. аз солҳои 30–40 садаи истифода намешавад. гармидиҳии буғӣ-ро дар биноҳои саноатӣ, ки равандҳои технологиашон ба истифодаи буғ вобаста буда, ба буғи истифодашуда эҳтиёҷ доранд, истифода бурдан мумкин аст.
Гармидиҳии конвективӣ

Гармидиҳии конвективӣ — навъи гармидиҳие, ки дар он гармӣ дар натиҷаи омехташавии ҳавои гарм ва сард (конвексияи ҳаво) интиқол дода мешавад. Камбудии гармидиҳии конвективӣ фосилаи калони пасту баландшавии ҳарорат дар дохили бино (ҳарорати баланди ҳаво дар боло ва ҳарорати паст дар қисми поёни бино) ва ғайриимкон будани вентилятсияи ҳаво бе талафи энергияи гармо мебошад. Гармидиҳии конвективиро гармидиҳии ғайримустақим низ меноманд. Гармидиҳии конвективии биноҳо ва иншоот бо системаи гармидиҳии асбобҳои гармидиҳандаи амудӣ бештар маъмул аст.
Гармигунҷоиш

Гармиғунҷоиш — миқдори гармие, ки ҷисм ҳангоми ба 1 дараҷа боло рафтани ҳарорат фурӯ мебарад; дақиқтараш гармиғунҷоиш бузургиест (С), ки ба нисбати миқдори гармии ба ҷисм (система) додашаванда (ҳангоми беҳад кам тағйир ёфтани вазъи он) ва тағйирёбии ҳарорати ҳамин ҷисм баробар мебошад: С. Воҳиди гармиғунҷоиш дар Системаи байналмилалии воҳидҳо, вале дар вақти доимӣ будани ҳаҷм тамоми гармӣ фақат барои афзоиши энергияи дохилӣ сарф мешавад; аз ин сабаб Ср ҳама вақт аз С зиёд аст. Барои газҳо (чунон тунукшудае, ки онҳоро гази идеалӣ ҳам ҳисобидан мумкин аст) фарқи гармиғунҷоишҳои молярӣ Ср – С (8,314 Ҷ мол, К (собитаи универсиалии газ) аст. Дар ҷисмҳои моеъ ва сахт фарқи байни Ср ва С нисбатан кам аст. гармиғунҷоиш-и моляриро дар омори классикӣ аз рӯи энергияи дохилӣ А Т2 (– адади дараҷаҳои озодӣ, – собитаи Болсман, А – адади Авогадро ва Т – ҳарорати мутлақ) ҳисоб мекунанд, яъне: 2; мас., гармиғунҷоиши гази идеалии якатома 12,5 Ҷмол. К, дуатома 20,8 Ҷмол. К ва ғ. мебошад. Ҳаракати ҳароратии атомҳо дар ҷисмҳои сахт аз лаппиши атомҳои панҷараи кристаллӣ иборат аст. Ҳар як атом се дараҷаи озодии лаппиш дорад ва аз ин рӯ, гармиғунҷоиш-и молярии ҷисми сахт бояд ба 3 баробар бошад (– адади атомҳо дар молекула). гармиғунҷоиш-и ҷисмҳои сахт дар ҳароратҳои баланд то ба 25,41 Ҷмол. К мерасад (нигар Қонуни Дюлонг ва Пти). гармиғунҷоиш-и ҷисмҳои сахт ҳангоми паст шудани ҳарорат кам мешавад, ки инро назарияи квантӣ шарҳ медиҳад. Назарияи квантии гармиғунҷоиш-ро А. Эйнштейн ва П. Дебай инкишоф доданд, ки он ба квантонии ҳаракати лапишноки атомҳо дар кристалл асос ёфтааст. Барои ҳар як модда ҳарорати Дебай мавҷуд аст, ки аз рӯи он ҳарорати баланд ва пастро муайян мекунанд.
Гармидиҳии обӣ

Гармидиҳии обӣ — тарзи нисбатан маъмули шабакаи гармидиҳӣ, ки дар биноҳои иқоматӣ, ҷамъиятӣ ва саноатӣ истифода мегардад; дар шабака гармӣ бо ёрии оби гарм (ҷӯшон) тавассути асбобҳои гармидиҳанда интиқол меёбад. Шабакаи гармидиҳии обӣ аз дегҳои обгармкунанда, асбобҳои гармидиҳанда (радиаторҳо, конвекторҳо, пеналҳо, қубурҳои рӯядору ҳамвор ва ғайра), инчунин аз қубурҳо (трубопровод), зарфҳои васеъшаванда (барои қабул кардани оби аз гармӣ васеъшуда), арматураҳои танзимдиҳанда иборат аст. Шабакаҳои гармидиҳии обӣ-и ангезишашон табиӣ (дар он гардиши об аз ҳисоби фарқи ҳарорату зичиҳои оби дар деги гармкунанда гармшуда ва дар асбобҳои гармидиҳандаву қубурҳо хунукшуда ба амал меояд) ва ангезишашон механикӣ (дар он об асосан аз ҳисоби амали насоси даврзанандаи дар қубурҳо ҷойгиршуда, ки оби гармшударо ба деги обгармкунанда равона мекунад, ба гардиш медарояд) мавҷуданд. Азбаски дар шабакаи гармидиҳии обӣ ҳарорат вобаста ба ҳарорати берунӣ танзим карда мешавад, он ба талаботи санитарию гигиенӣ бештар ҷавобгӯ мебошад. Норасоии гармидиҳии обӣ дар он аст, ки баъди баровардани оби шабака (ҳангоми таъмир) танбаҳои ҳавоӣ пайдо мешаванд. Барои нест кардани танбаҳои ҳавоӣ ба шабака клапанҳои махсуси ҳавобарор пайваст менамоянд.
Гармии Ӯротеппагӣ

Гармии Ӯротеппагӣ — шоири тоҷик (асри 16). Зиндагинома Дар бораи Гармии Ӯротеппагӣ Мутрибӣ дар "Тазкирату-ш-шуаро" маълумоти мухтасар оварда, аз вохӯриаш бо ӯ иттилоъ додааст. Шоири хушсухан ва хушадо будааст. Ба сабаби гарм доштани маҳфилҳои адабиву базмҳои шеърхонӣ тахаллуси "Гармӣ" гирифта буд. Намунаҳои ашъораш дар тазкираҳо то замони мо расидаанд. Аз ашъори боқимондааш бармеояд, ки ӯ норозигиашро аз беадолатиҳои замон кушоду ошкоро баён мекардааст. Абёти зерин аз ӯст: Заҳроби ғам зи рӯзи азал шуд ба коми мо, Набвад ба ғайри заҳри ҳалоҳил ба ҷоми мо. Ҳар ҷо, ки буд кӯҳи бало, ҷамъ оварид, Ин чархи каҷниҳод рақам зад ба номи мо. Доми умеди хеш ба ҳар ҷо, ки мениҳем, Ҷуз мурғи ҳаҷр сайд нагардад ба доми мо. Аз шарбати висол нашуд ҷуръае насиб, Алмосреза гашт дамодам ба доми мо. Аз оташи фироқ чу Гармӣ гудохтем, Ку бахт, то ба дӯст барад ин паёми мо? Эзоҳ Адабиёт.
Гармидиҳӣ

Гармидиҳӣ — бо роҳи сунъӣ гарм кардани дохили бино ва дар сатҳи муътадил (18-22°С) нигоҳ доштани ҳарорат, ки бояд ба талаботи беҳдошти аҳолӣ ва равандҳои технологӣ ҷавобгӯ бошад. Шабакаи гармидиҳӣ бояд он миқдори гармиро диҳад, ки тавассути деворҳо талаф шудани онро ҷуброн карда тавонад. Генератори гармӣ, асбобҳои гармкунанда ва унсурҳои интиқоли гармӣ ҷузъҳои асосии сохтори шабакаи гармидиҳӣ мебошанд. Шабакаи гармидиҳӣ мувофиқи манбаи гармӣ газӣ, геотермалӣ, мазутӣ, ангиштӣ, офтобӣ, электрӣ ва ғ., вобаста ба навъи ноқили гармӣ обӣ (маҳлулӣ), ҳавоӣ, буғӣ, маҷмӯӣ, мувофиқи шакли асбобҳои истифодабаранда шуоӣ, конвективию шуоӣ, конвективӣ ва вобаста ба гардиши ноқили гармӣ (унсури гармигузаронанда) табиӣ ва сунъӣ (техникӣ, бо истифодаи насосҳо) мешавад. Шабакаи маҳаллӣ ва марказии гармидиҳӣ мавҷуд аст. Дар шабакаи маҳаллӣ ҳамаи ҷузъҳои сохтории гармидиҳӣ-ро дар як таҷҳизот муттаҳид сохта, бевосита дар бинои гармшаванда ҷойгир мекунанд. Дар ин шабака бухор, газ, қувваи электр истифода мешавад. Ҳангоми гармидиҳӣ-и марказӣ на фақат як хона ё бино, балки тамоми шаҳрро аз як генератори умумӣ гарм кардан имкон дорад. Барои биноҳои иқоматӣ бештар гармидиҳӣ-и обӣ ва барои биноҳои саноатӣ гармидиҳӣ-и буғӣ истифода мегардад.
Гармии бухор

Гармии бухор, гармии бухоршавӣ (буғҳосилшавӣ) — миқдори гармое, ки модда дар раванди мувозинатии изобарию изотермӣ барои аз ҳолати моеъ ба ҳолати газӣ гузаштан фурӯ мебарад (ҳамин миқдор гармӣ барои аз ҳолати газӣ ба ҳолати моеъ гузаштани модда ҷудо мешавад). Гармии бухор яке аз навъҳои гармии гузариши фазавии ҷинси 1 мебошад. Гармии бухори хос (бо Ҷкг, ккалкг чен мекунанд) ва Г. б.-и молярӣ (ченакаш Ҷмол) мавҷуд аст. Дар ҷадвал қиматҳои гармии бухор хос (бух)-и баъзе моддаҳо дар фишори муътадили атмосферӣ (760 мм сут. сим. ё 101325 а) ва дар ҳарорати ҷӯшиш ҷӯш оварда шудаанд. ккал. кг.
Гармидиҳии ҳавоӣ

Гармидиҳии ҳавоӣ — шабакаи гармидиҳӣ, ки тавассути он бино бо ҳаво гарм карда мешавад. Гармидиҳии ҳавоӣи ресиркулятсионӣ ё бозгардишӣ (ҳавои гарми истифодашуда барои истифодаи дуюмбора ба гармкунанда баргардонда мешавад) ва гармидиҳии ҳавоӣи вентилятсиядор (ҳаво қисман аз бинои гармшаванда ва қисман аз берун истифода мешавад) мавҷуд аст. Дар системаҳои муосири гармидиҳии ҳавоӣ калорифер ё генераторҳои гармдиҳанда истифода мегарданд. Ҳаворо дар системаи гармидиҳии ҳавоӣ бо роҳи табиӣ (аз ҳисоби фарқи ҳарорат ва зичиҳои ҳаво дар дохили бино) ё бо роҳи иҷборӣ ё сунъӣ (бо ёрии вентиляторҳо) интиқол медиҳанд. гармидиҳии ҳавоӣ бо агрегатҳои гармидиҳанда ва гармидиҳандаву вентилятсионии дар дохили биноҳои гармшаванда воқеъгардида, инчунин бо агрегатҳои марказӣ (барои гарм кардани чанд бино) ба амал бароварда мешавад. Афзалияти асосии гармидиҳии ҳавоӣ сарфи ками филиззот (аз ҳисоби истифода набурдани қубурҳои интиқолдиҳандаи гармӣ) мебошад. Гармидиҳии ҳавоӣ аз замонҳои қадим, аз ҷумла дар Руми Қадим маъмул буд ва онро ҳипокауст тавсиф дода шудааст. Он замон дар термаҳо (ҳаммомҳо) бо ёрии бухорӣ ҳавои берунӣ гарм шуда, дар долонҳои зери фаршу тарқишҳои девор давр мезад. Дар Швейтсия (Воуллерим) боқимондаҳои шабакаи содаи гармкунии фарш (ҳазорсолаи 4 то м.) ёфт гардидаанд, ки дар он ҳавои гарм тавассути долонҳо ба ҷойи зисти одамон интиқол меёфт. гармидиҳии ҳавоӣ дар қасрҳои асримиёнагии Олмон низ истифода мешуд, ки ҳангоми он ҳавои гарм аз тарқишҳои фарш ворид мегардид. Дар Русия гармидиҳии ҳавоӣро бори аввал солҳои барои гарм кардани Қасри Грановитии Кремли Маскав истифода намудаанд. гармидиҳии ҳавоӣро бештар барои гарм кардани биноҳои саноатӣ, тиҷоратӣ, анборҳои калон ва гармхонаҳо ба кор мебаранд.
Гармиивазшавӣ дар баҳр

Гармиивазшавӣ дар баҳр — мубодилаи гармии байни сатҳи баҳру атмосфера (Гармиивазшавӣи беруна) ва байни сатҳу қабатҳои поёнии баҳр, инчунин байни минтақаҳои алоҳидаи баҳрҳо ва уқёнусҳо (Гармиивазшавии дохилӣ). Гармиивазшавии радиатсионӣ, турбулентию конвективӣ, равандҳои бухоршавӣ ва конденсатсияи буғҳои об дар ҳавои атмосфераи баҳр ба гармиивазшавии беруна саҳми худро мегузоранд. Гармиивазшавии дохилӣ дар баҳр дар натиҷаи омехташавии турбулентӣ ва конвективӣ ва ҷараёнҳои арзию тӯлӣ ба вуҷуд меояд. Дар мавсими тирамоҳу зимистон сардшавии сатҳи баҳр, асосан, аз поин ба боло, дар давраи гармшавии баҳору тобистон аз боло ба поин равона мешавад. Ба гармшавии уфуқии байни минтақаҳои гуногуни баҳр ҷараёнҳои уфуқӣ таъсири асосӣ мерасонанд.
Гармидиҳии электрӣ

Гармидиҳии электрӣ — тарзи гармидиҳӣ, ки ҳангоми он манзил (хона) бо ёрии асбобҳо (таҷҳизот)-и электрии гармидиҳанда гарм карда, дар он ҳарорати зарурӣ нигоҳ дошта мешавад. Дар ин маврид асбоби электрӣ энергияи электриро ба энергияи гармӣ табдил медиҳад. Шабакаи маҳаллӣ (вақте ки асбобҳои гармидиҳандаро дар ҷойҳои гармшаванда ё дар наздикии онҳо ҷой медиҳанд) ва марказии гармидиҳии электрӣ мавҷуд аст. Гармидиҳии электрӣ шуоию конвективӣ (бо истифодаи радиаторҳову конвекторҳои электрӣ, гармидеҳҳои бо қувваи электр гармкунанда, инчунин кабелҳои электрии гармшавандаи ба фарш насбгардида), электроҳавоӣ (бо истифодаи калориферҳои электрӣ), шуоӣ (бо истифодаи шуоъдиҳандаҳои инфрасурхи электрӣ) мешавад. Ҳангоми гармидиҳии электрӣ бештар таҷҳизоти гармидиҳандаро истифода мебаранд, ки ноқили гармшавандааш муқовимати электрии зиёд дошта, шаклаш кушодаву пӯшида аст. Ноқили кушода бевосита бо ҳавои гармшаванда дар тамос аст. Ноқили пӯшида дар дохили найчаҳо ҷойгир буда, ба воситаи маводди гармибар (мас., равғани моеъ) гармиро ба сатҳи асбоби гармидеҳ интиқол медиҳад. Гармидиҳии электрӣ. баробари афзалият (содагии сохту танзими автоматии ҳарорат, мавҷуд набудани ғубор ё маводди сӯзиш, хурду муъҷаз будани асбобҳои гармидеҳ ва ғайра) аз норасоиҳо (ҳарорати баланди сатҳи асбобҳои гармидеҳ, ҳавои хонаро сӯзондани спиралҳои кушода, аз ҷиҳати сӯхтор хатарнокии он, нархи баланду нокифоягии қувваи электр ва ғайра) низ орӣ нест. Ҳангоми мавҷуд будани энергияи арзони электрӣ истифодаи гармидиҳии электрӣ ба мақсад мувофиқ хоҳад буд.
Гармиён (навъи мавиз)

Гармиён — як навъи мавиз. Аз ангурҳои навъи нимранг, султонӣ ва каттақӯрғонӣ тайёр мекунанд. Гармиён хушхӯр ва сершира аст. Барои хушсифатӣ, хушрангӣ ва кирм назадан гармиёнро бо гази сулфат буғ дода, баъд аз он мехушконанд.
Гармиивазшавӣ дар атмосфера

Гармиивазшавӣ дар атмосфера — дар самти уфуқӣ ва амудӣ ивазшавии ҳаво дар атмосфера. Ҷараёни гармо аз минтақаҳои нисбатан гарм ба минтақаҳои нисбатан сард интиқол меёбад ва ҳар қадар фарқи ҳарорат зиёд бошад, шиддати интиқол зиёд мешавад. Дар тропосфера ҳарорат аз самти экватор ба тарафи қутбҳо дар ҳар як арз баробари афзоиши баландӣ паст мешавад. Дар натиҷаи гармиивазшавии байни арзҳо атмосфера дар арзҳои тропикӣ ва субтропикӣ (дар Нимкураи шимолӣ то 40°) гармиро гум мекунад ва дар арзҳои нисбатан баланд онро қабул менамояд. Ғайр аз ин гармиивазшавӣ дар натиҷаи гуногунтаркибии хосиятҳои гармоии қабати рӯпӯшкунанда (мас., хушкӣ ё баҳр) дар самти арзҳо низ ба амал меояд. Ҳангоми гармиивазшавии амудӣ ҷараёни гармӣ, асосан, аз сатҳи замин ба боло ҳаракат мекунад. Интиқоли гармӣ дар атмосфера бо роҳи конвексия (аз ҷумла адвексия), яъне, интиқоли уфуқӣ ва амудии ҳаво; гармиивазшавии шуоӣ, гармиивазшавӣ дар натиҷаи бухоршавии об ва конденсатсияи буғи об ва камтар дар натиҷаи гармигузаронии молекулавӣ ба амал меояд. Гармиивазшавии конвективӣ (адвективӣ)-и байни арзҳои ҷанубӣ ва шимолӣ дар натиҷаи интиқоли массаҳои ҳаво ба вуҷуд омада, 1019 калшабонарӯзро ташкил медиҳад. Гармиивазшавии конвективӣ дар самти амудӣ дар натиҷаи ҳаракати муназзами амудии ҳаво дар соҳаҳои сиклонҳо ва антисиклонҳо ва инчунин турбулентият (Нигар Турбулентият дар атмосфера ва гидросфера) ба амал меояд. Ба ҳисоби миёна дар Нимкураи шимолӣ сели амудии гармӣ қариб 50 калсм х шабонарӯзро ташкил медиҳад. Гармиивазшавии шуоӣ дар натиҷаи чанг, гази карбон, абрҳо ва дигар газҳо, аэрозолҳои атмосфераро фурӯ бурдани газ ва афканишоти радиатсияи дарозмавҷ ба амал меояд. Бар асари гармиивазшавии шуоӣ ниҳоят интиқоли гармо аз атмосфера ба фазои олам рух медиҳад; миқдори гармои интиқолёбанда ба ҳисоби миёна 400 калсм х шабонарӯзро ташкил медиҳад. Талафи гармо дар фазои олам, умуман, аз арзҳои паст ба сӯи арзҳои баланд кам мешавад. Гармиивазшавие, ки раванди бухоршавӣ ва конденсатсия ба вуҷуд меоранд, боиси интиқоли гармӣ аз сатҳи замин ба атмосфера, ба ҳисоби миёна қариб 120 калсм шабонарӯзро ташкил медиҳад. Миқдори зиёдтарини гармӣ бо ин роҳ дар арзҳои паст интиқол меёбад. Вобаста ба амали тағйирёбии солона ва шабонарӯзии ҳарорат ва тағйирёбии шабонарузии суръати шамол тағйирёбии солона ва шабонарӯзии шиддати гармиивазшавӣ мушоҳида мегардад.