ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Басомадсанҷ

Гурӯҳ:::Википедия:Статьи с малым количеством внутренних ссылок БАСОМАДСНҶ, асбобест барои андоза кардани басомади равандҳои даврӣ ё басомади ташкилдиҳандаҳои гармоникии спектри сигнал. Аз рӯйи тарзи ченкунӣ Басомадсанҷҳои ченкунии бевосита (қиёсӣ) ва муқоисавӣ (масалан, резонансӣ, гетеродинӣ, электронии ҳисобкунанда) мавҷуданд. Вобаста ба андозагирии навъи бузургии физикавӣ Басомадсанҷҳоро барои андоза кардани лапишҳои синусоидалӣ (қиёсӣ), басомадҳои ташкилдиҳандаҳои гармоникӣ (гетеродинӣ, резонансӣ ва вибратсионӣ) ва басомадҳои ҳодисаҳои дискретӣ (электронӣ, ҳисобкунанда, конденсаторӣ) истифода мебаранд. Басомадсанҷ аз рӯйи тарзи ба ҳисоб гирифтани шумораи даврҳои лапиши андозашаванда, ки ба як даври генератори эталонии басомадаш устувор мувофиқ меоянд ё аз рӯйи усули муқоиса бо басомади маълуми резонатор ё генераторҳои эталонӣ амал мекунад. Басомадсанҷҳои ферродинамикӣ, электромагнитӣ ва росткунакдор, лавҳагӣ, манқул ва ғайриманқул мешаванд. Басомадсанҷ бо фосилаи басомадҳои андозашаванда, хатоҳои ҷоиз ва ҳассосият тавсиф дода мешавад. Бо ёрии Басомадсанҷ басомадҳои аз якчанд Ҳс то даҳҳо МҲ-ро андоза мекунанд. Басомадсанҷ барои ба танзим даровардан, хидматрасонӣ ва ташхиси таҷҳизоти радиоэлектронии таъйиноташон гуногун, назорати кори радиосистемаҳо ва равандҳои технологӣ, таҷҳизоти ирсолкунанда ва қабулкунанда, танзими таҷҳизоти пастбасомад, назорати шабакаи манбаи ҷараён ва ғ. истифода мешавад.
Бассано

Гурӯҳ:::Википедия:Статьи с малым количеством внутренних ссылок БАССНО ва Леандро Бассано (10.6. 1557–15.4.1622) бо услуби манеризм расм мекашиданд ва дар Венетсия муваффақият пайдо карда буданд. Ҷамбаписта Бассано (4.3.1553–9.3.1613) ва Ҷероламо Бассано (1566–8.11.1621) асосан асарҳои падарашонро, ки бозоргир буданд, нусхабардорӣ мекарданд. Адабиёт Смирнова И. А. Якопо Бассано и Позднее Возрождение в Венеции. М., 1976; Новая российская энциклопедия. Т. 2. М., 2005.
Бассоми Курд

Бассоми Курд, Бассоми Гурд — шоир ва аз нахустин гӯяндагони шеъри ҳамзамони Саффориён. Зиндагинома Дар баъзе манбаъҳо номаш ба шакли Бассоми Курд омадааст ва "курд" на ба маънои яке аз халқҳои эронии Ғарби Эрон, балки чун "чӯпон" маънидод шудааст. Аслан, Бассоми Курд аз аҳли Сиистон буд, ки дар ҷанги хориҷиён ба муқобили Яъқуби Лайси Саффорӣ иштирок кард. Пас аз шикасти ин гурӯҳ, ки сарварашон Аммор буд, Бассоми гурд ба мулозимати Яъқуб даромад ва дар васфи ӯ қасидаҳо мегуфт. Азбаски аз нахустин шоирони порсигӯй аст, забони ашъораш суфтаву равон, вазни онҳо баъзан сактадор аст. Аз навиштаҳои ӯ панҷ байт қасида дар мадҳи Яъқуб дастрас гардидааст: Ҳар кӣ набуд ӯ ба дил муттаҳам, Бар асари даъвати ту кард наам. Амр зи Аммор ба-дон шуд барӣ, К-ӯй хилоф овард то лоҷарам. Дид бало бар тану бар ҷони хеш, Гашт ба олам тани ӯ дар алам. Макка ҳарам кард арабро Худой, Аҳди туро кард ҳарам дар Аҷам. Ҳар кӣ даромад, ҳама боқӣ шуданд, Боз фано шуд, ки надид ин ҳарам.
Баста (ноҳияи Лиман)

Баста — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Лиман, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Баста (мусиқидон)

Василий Михайлович Вакуленко, муҷрии телевизиюн ва родию, ҳунарпеша, филмноманавис, коргардон ва таҳиякунанда. Аз соли 2007 — ҳаммуаллифи нишони " 1. Аз моҳи октябри соли 2019 — молики юошгоҳи футболи СКА (Ростов дар Дон) 2 3 4 5. Ба тахаллуси эҷодӣ ва лоиҳаҳои Баста, Ноггано, 130 (Нинтндо); пештар — Баста Хрю, Баста Бастилио. Узви собиқи гурӯҳҳои "Садои кӯча", "Психолирик", "Минтақаи озод" 6,.
Оҳангсоз

Оҳангсоз, композитор — шахсест, ки осори мусиқиро таълиф менамояд. Оҳангсоз дар ҳақиқат нависандаи мусиқӣ аст, ки бо иҳотаи комил ба илми мусиқӣ идеяҳои фикрии худро дар қолаби мусиқӣ ба риштаи нигориш дирамеоварад. Касби "Композитор" дар Италия то асри паҳн гардидааст. Барои композитори комил шудан доштани истеъдоди мусиқӣ-эҷодӣ ва омӯзиши махсуси композитсия ҳатмист. Аксари вақтҳо композитор ҳамчун иҷрокунанда баромад мекунад. Дар мамолики мухталифи дунё иттифоқҳои композиторони эҷодкор вуҷуд доранд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон соли 1940 Иттифоқи композиторони Тоҷикистон ташкил шудааст. 1 Одатан таълиф намудани мусиқӣ аз рӯи қонунҳои муайяни назарияи мусиқӣ мутобиқ карда мешавад. Фарқ байни композитор ва сароянда дар он аст, ки композитор асари мусиқиро эҷоду таълиф менамояд, вале сарояндае, ё мутрибе бошад онро иҷро мекунад.
Бастеппа

Бастеппа Бастөбе) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Қаратол ҷойгир аст. Дар соли 2009 3316 нафар аҳолӣ дошт.
Бастанигор

Бастанигор - гӯшаест дар шуъбаи "Муҳайяр"-и мақоми "Ҳусайнӣ"-и "Дувоздаҳмақом". Аз алҳони баланди "Муҳайяр" ҳосил шуда, бо усули (зарби) "Барафшон" иҷро мегардад. Ҳакимон ва мусиқидонони гузашта "Бастанигор"-ро аз овози хурӯс гирифта, сипас таркиби пардавиашро чунин мураттаб сохтанд: аз аввалин нағмаи шуъбаи "Моҳур" оғоз ёфта, ба шуъбаҳои "Сегоҳ" ва "Нуҳуфт" меравад, сипас ба овозаи "Моя" омада, хотима меёбад. Бастанигор (Баста, Бастаи нигор) - оҳанги бостонӣ дар мусиқии устодонаи тоҷик, ки ихтирои онро ба Борбади Марвазӣ (589-90-628-38) мансуб донистаанд. Шуъбаи маъмул дар таркиботи Дувоздаҳмақом (садаҳои 12 -17 ва ибтидои ас.18). 1 "Бастанигор" суруди на он қадар шӯх буда, таъсири муфарраҳ доштааст, аз ин рӯ онро дар гузашта дар маҳфили толибилмон, дар назди подшоҳону амирон ва инчунин дар маҷлиси писарону духтарон иҷро мекардаанд. Аз рӯйи таъсирнокиаш "Бастанигор"-ро вақти ғуруби офтоб ва дар тирамоҳ дар таркиби "Ҳусайнӣ" мехондаанд) дар "Шашмақом" дар қисми Мушкилот (созӣ)-и мақоми "Сегоҳ" бо номи "Сақили бастанигор" омадааст. Бо ин ном дар мақомҳои хоразмӣ (мақоми "Сегоҳ") низ ҷой дорад) яке аз гӯшаҳои машҳури мусиқии "Ҳафтдастгоҳ"-и Эрон, ки дар таркиби дастгоҳҳои (мақомҳои) "Моҳур" (гӯшаи сиючорум), "Сегоҳ" (гӯшаи нуҳум), "Чаҳоргоҳ" (гӯшаи нуҳум), "Рости Панҷгоҳ" (гӯшаи нуздаҳум) иҷро мешавад) яке аз оҳангҳои давраи Сосониён, ки бо номи "Баста" дар маъхазҳо қаламдод шудааст. Адабиёт Нигаред низ Шашмақом Эзоҳ Энсиклопедияи миллии тоҷик, ҷилди 2.
Басра

Басра (— Бассора) — шаҳр дар қисми ҷанубу шарқии Ироқ, маркази маъмурии музофоти Басра. Аҳолиаш 191420 нафар торумор гардид. Асрҳои 16–19 маркази музофотии империяи Усмонӣ буд. Солҳои 1917–30 аз тарафи лашкариёни англис забт гардид, дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳонӣ, бомбаборони Қувваҳои ҳарбию ҳавоии ИМА ва Британияи Кабир зарари бисёр дид. Бинои корхонаҳои истеҳсолӣ хароб гардиданд. Басра маркази истихроҷ ва коркарди нафти Ироқ буда, хатти қубурҳои нафт то конҳои аз-Зубайр ва ар-Румайл кашида шудаанд. Саноати киштисозӣ, нассоҷӣ, нафту кимиё ва хӯрокворӣ (хусусан коркарди хурмо) ривоҷ ёфтааст. Басра донишгоҳ, осорхонаҳои таърихӣ ва флоти ҳарбию баҳрӣ дорад. Аз ёдгорҳои таърихӣ боқимондаҳои девори қалъаи асримиёнагӣ маҳфуз мондааст.
Бастилия

БАСТЍЛИЯ (– яке аз бурҷҳои Парижро фарогиранда бо номи), қалъа ва ҳабсхонаи шаҳрӣ дар Париж (асрҳои 14–18). Аз с. 1369 то с. 1383 дар даромадгоҳи ш. Сент–Антуан сохта шудааст. Бастилия пойгоҳи васеъ ва 8 бурҷи бузург дошт, ки деворҳои баландаш 24 м ва бараш 3 м онҳоро бо ҳам мепайваст. Атрофаш бо хандак печонида шуда буд. Сохтмони Бастилия ҳанӯз ба охир нарасида, асосгузори он хидматгори шоҳ Гуго Обрио маҳбуси аввалини он шуд. Бастилия вазифаи ҳимояи шаҳр аз тарафи шимолро иҷро мекард ва аз ин рӯ он мавриди тасхири истилогарон – бургинонҳо, лигерҳо, фрондёрҳо қарор гирифт. Аз а. 17 Бастилия ба ҳабсхонаи давлатӣ табдил ёфт. 14 июли 1789 шӯришгарони Париж Бастилияро дар натиҷаи шӯриш ба даст дароварданд, ки он ибтидои Инқилоби Кабири Фаронса шуд. Бастилия баъд аз як сол пурра ҳамвор гардид. Аз с. 1880 рӯзи озодшавии Бастилия ҳамчун иди миллии Фаронса ҷашн гирифта мешавад. Дар солҳои охир ба ҷойи қалъаи вайроншудаи Бастилия майдони калони наве бо номи Бастилия сохта шудааст.
Яхмос

Яхмос ё бастани - як навь ширинии яхкардашуда, ки асосан аз ширу шакар сохта мешавад. Яхмос одатан аз маҳсулоти зерин тайер карда мешавад: Намудҳои гуногуни яхмос вучуд дорад, ба монанди крем-брюле, е ин ки пломбир. Яхмос — маводи сергизо аст. Баьзе намудҳои яхмос то 20 % равганхо ва то 20 % карбогидратхоро доро мебошанд. Таърих Саломатӣ.
Бастян Арсе

Бастян Алексис Арсе Рамирес (августи 1989, Чили) — футболбози чилигӣ, муҳофиз.
Бастер

Бастер — шаҳр дар соҳили ҷанубии ҷазираи Сент-Китс. Пойтахти Сент-Китс ва Невис. Яке аз шаҳрҳое ки, соли 1627 таъсис ёфтааст. Аҳолӣ — 11 ҳаз. нафар.Пайванд.
Бастян Сан Хуан

Бастян Сан Хуан (апрели 1994, Талка, Чили) — футболбози чилигӣ, муҳофиз.
Бастур

Бастур, Баставаирӣ — паҳлавони эронӣ, писари Зарир ва бародарзодаи Гуштосп. Саргузашти Бастур ва диловариҳои ӯ дар майдони разм яке аз достонҳо ва ҳамосаҳои размӣ аст, ки дар "Шоҳнома" ва "Ёдгори Зарирон" омадааст.
Бат

БАТ, воҳиди пули Шоҳигарии Таиланд. 30,6 бат 1 доллари амрикоӣ, яъне 4 сомониву 80 дирами тоҷикӣ аст. Дар муомилот аз 15 апрели 1928. ҷорӣ шудааст. Айни замон дар муомилот пулҳои коғазии 1000, 500, 100, 50 ва 20 бат гардиш доранд.
Бастом

Бастом Бистом, Бустом — шаҳри таърихӣ, дар шаҳристони Шоҳрӯд воқеъ дар Устони Симнон. Маркварт бунёдгузори ин шаҳрро "Вистаҳм" (Бистом) донистааст. Вистаҳм тағои Парвизи Сосонӣ (590–628) буд, ки муддате дар Хуросон, Кумиш (Қумис), Табаристону Ҷурҷон фармонравоӣ доштааст. Баъди исён бар Хусрави Парвиз худро шоҳ эълон кард. Аз Вистаҳм сиккаҳое то рӯзгори мо расидаанд, ки дар онҳо ӯ худро "Пирӯз Вистаҳм" хондааст. Фирдавсӣ Бастомро бо номи "Густаҳам" ёд карда, ҳамчунин номи ш. Бастомро ҳангоми зикри рафтани Хусрави Анӯшервон (531–579) ба Хуросон ва аз ин шаҳр гузаштани ӯ овардааст. Абудулаф Бастомро рустои шаҳракгуна қаламдод кардааст. Дар рӯзгори ӯ бар рӯйи теппаи рӯбарӯи ш. Бастом қарордошта кохе бузург бо деворҳои баланд, сохтмонҳо ва ғурфаҳои бисёр барпо будааст, ки мегуфтаанд: "Онро Шопури Зулактоф сохтааст". Истахрӣ ва Ибни Ҳавқал Бастомро аз Домғон ободтар донистаанд. Соли 856 дар Бастом заминларзае рӯй дод, ки сеяки сохтмонҳои Бастомро вайрон кард. Соли 875 Аҳмади Абдуллоҳи Хузистонӣ, ки нахуст аз тарафдорони Яъқуби Лайси Саффор буд ва сипас бар ӯ шӯрид, Бастомро гирифт ва куштори бузурге кард. Бо вуҷуди чунин вайронию куштор Бастом дар а. 10 ҳанӯз шаҳри ободу пурравнақ будааст. Дар рӯзгори Оли Буя (934–1056) Бастом дар шумори 50 шаҳре будааст, ки ин давлат дар он ҷо сикка мезадааст. Адабиёт.
Басяновский

Басяновский — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Верхнесалдинский, вилояти Свердловск медарояд.
Бат Лидия Григоревна

БАТ Лидия Григоревна (18.5.1900, шаҳри Одесса – 1980), нависанда, мунаққид ва мутарҷими Зиндагинома Ходими хизматнишондодаи маданияти ҶШС Ӯзбекистон. Дар факти таъриху филологияи Курсҳои олии занонаи Одесса таҳсил кардааст (1916–20). Навиштаҳои нахустинаш соли 1926 ба табъ расидаанд. Осор Муаллифи силсилаи повестҳои тарҷумаиҳолӣ дар бораи Фритоф Нансен, Тарас Шевченко (1939; ҳамроҳи А. И. Дейч), Алишери Навоӣ, Ойбек ва дигар соли 1970 китоби ёддоштҳояш бо номи "Вохӯриҳои фаромӯшношуданӣ" ба табъ расид. Бат оид ба эҷодиёти С. Айнӣ, М. Турсунзода, Ҷ. Икромӣ, М. Миршакар, Ф. Муҳаммадиев мақола, очерк ва тақризҳо навиштааст. Дар ҳамкорӣ бо В. Смирнова, М. Явич "Духтари оташ", "Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро" ва "Тахти вожгун"-и Ҷ. Икромиро ба русӣ тарҷума кардааст.
Басшӣ

Басшӣ Басшы) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Қарбулоқ ҷойгир аст. Дар соли 2009 1831 нафар аҳолӣ дошт.
Басқинчӣ

Басқинчӣ Басқұншы) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Панфилов ҷойгир аст. Дар соли 2009 1725 нафар аҳолӣ дошт.
Бат (гармоба)

БАТ, (англиси.– гармоба), шаҳри қадимие дар ҷанубу ғарби Англия, дар соҳили дарёи Эйвон. Аҳолиаш 84 ҳазор нафар. Аз қадим ҳамчун макони осоишгоҳи гармобашифоӣ машҳур буд. Дар Бат 4 чашмаи маъданӣ мавҷуд аст, ки ҳарор. то 460 С буда, барои табобати бемориҳои дарди мафосил (ниқрис), тарбод (ревматизм) ва фалаҷ истифода мешавад. Дар Бат корхонаҳои мошинсозӣ, дӯзандагӣ ва табъу нашр мавҷуданд. Осорхонаи костюмҳо, калисои готикӣ, нигористони бадеӣ ва маҷмааи биноҳои бо услуби класситсизм бунёдгашта дорад. Адабиёт Новая российская энциклопедия. Т. М., 2005;. Настольная энциклопедия. Т. 1. М., 2009.
Батаевка (ноҳияи Ахтубинск)

Батаевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Ахтубинск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Баталиони пастгард

БАТАЛИНИ ПАСТГРД, баталионе, ки ҳангоми юриш, ҳуҷум ё ақибнишинӣ қувваҳои асосиро аз ақибгоҳи онҳо муҳофизат мекунад. Боздоштани ҳуҷуми душман ва фароҳам овардани шароит барои иваз намудани мавқеи сипоҳҳои асосӣ яке аз вазифаҳои асосии Баталион пастгард мебошад.
Батайск

Батайск — шаҳрест дар вилояти Ростов дар Русия аст. ҳолиаш 107438 нафар аст.
Батагово (ноҳияи Брянск)

Батагово — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Брянск, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Батама (ноҳияи Зиминск, Иркутск)

Батама — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Зиминск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Баталаева (ноҳияи Черемховск, Иркутск)

Баталаева — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Черемховск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Батакҳо

БАТАКҲ, мардуме дар Индонезия, ки дар қисми шимимолу ҷазираҳои Суматра умр ба сар мебаранд. Шумораашон зиёда аз 4,5 млн нафар. Аз нигоҳи забонӣ ва этникӣ Батакҳо ба 6 гурӯҳ тақсим шудаанд: тоба, каро, тимор, пакпак, ангкола ва мандайлинг. Ба забонҳои батакӣ ҳарф мезананд. Дини Батакҳо, асосан, ислом буда, қисме аз Батакҳои тоба ба дини христианӣ эътиқод доранд. Батакҳои каро ба дини анъанавии Индонезия содиқ мондаанд. То ҳол Батакҳо мутеи анъанаҳои авлодӣ ва ниёпарастӣ буда, онҳоро сахт риоя мекунанд. Шуғли асосиашон – зироаткорию деҳқонӣ (кишти шолӣ, ҷуворӣ, батат ва ғайра). Бофандагию кулолӣ, дуредгарию кандакорӣ, филиззгудозию бинокориро хеле хуб медонанд. Аз аввалин рӯзҳои ба мустамликаи Ҳолландия табдил ёфтани Суматра (а. 17), муборизаро барои озодӣ ва истиқлол сар карданд. Аз а. 19 Батакҳоро ро "шоҳи муқаддас" идора мекард. Баъд мустамликаи Ҳолландия шуд ва муносибаташ бо дигар давлатҳо маҳдуд буд. То солҳои 20 а. 20 ғуломии давраи патриархалӣ ҳукмрон буд. Асоси хоҷагидории онҳо рӯёндани зироатҳои гуногуни обӣ мебошад. Аз а. 20 сар карда муносибатҳои молию пулӣ бо нигаҳдории унсурҳои хоҷагидории табиии миллӣ вусъат ёфт.
Бати Тайландӣ

Баҳти Тай, — воҳиди пули Тайланд аст.
Оташбор

Оташбор — ягоне роҳкунишӣ ва иҷроӣ дар воҳидҳои оташборгон, ки дар ягонҳои пиёда ва дигар растаҳои низомӣ баробар бо вашт аст ва маъмулан чаҳор тӯпро дар бар мегирад 1. БАТАРЀЯ, ҳарбӣ, қисми ҳарбии асосии оташфишони артиллерӣ. Батареяҳо алоҳида (масалан, Батареяи полк, Батареяи артиллерияи соҳилӣ) ва ё дар ҳайати дивизион (полк)-ҳои артиллерӣ буда метавонанд. Дар ибтидо мафҳуми Батарея миқдори муайяни тӯпҳои дар як мавқеъ ҷойгирифтаро ифода мекард (масалан, Раевский дар Муҳорибаи Бородино). Дар Россия ҳамчун воҳиди штатии оташфишонӣ аз соли 1833 (бар ивази ротаи артиллерӣ) ҷорӣ шуд. Батареяи артиши замони ҳозира аз 2–3 взводи оташфишон, взводи идоракунӣ ва 2–6 тӯп (миномёт) иборат аст. Қисмҳои инктишофоти топографӣ, садометрӣ ва оптикиро низ Батарея гӯянд. Намудҳои оташбор Манбаъ.
Батан (деҳа)

Батан Батан) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Қаросой ҷойгир аст. Дар соли 2009 1485 нафар аҳолӣ дошт.
Гурдон

Гурдон — ягоне тактикӣ дар нерӯҳои мусаллаҳ, ки аз як ситоди фармондеҳӣ ва ду ё чанд вашт ва ягонҳои хурдтар ташкил мешавад ва бахше аз ҳанг ё гунд ва ё ягоне ҷудогона аст 1; баталион 2 3. Вожашиносӣ "Гурдон" ба маънии "сипоҳиён, лашкариён, ҷанговарон" дар "Шоҳнома" бисёр ба кор рафтааст. Чунончи, Фирдавсӣ гуфта: Бирав бо сипоҳе ба кирдори кӯҳ, Гузин кун зи гурдони лашкар гурӯҳ 8. Истилоҳи "гурдон"-ро соли 1935 Фарҳангистони забони Эрон бо пешниҳоди Анҷумани вожагузинии Артиш ҷойгузини истилоҳи фаронсавии "баталион" кардааст. Ин истилоҳ, зоҳиран, бо равиши пасинсозӣ аз вожаи "саргурд" (") сохта шуда, ки дар фарҳангҳо "фармондеҳи дастае аз лашкар" таъриф шуда 9 10 11 ва сохташуда аз ду вожа — "сар" (сардор) + "гурдон" пиндошта шудааст. Ин вожа бо пешниҳоди Анҷумани вожагузинии Артиш ба маънои "фармондеҳи гурдон" ҷойгузини дараҷаи "ёвар" шуд, ки баробари дараҷаи "майор" буд 12. Саргурд ҳамакнун яке аз дараҷаҳои афсарӣ дар Нерӯҳои мусаллаҳи Эрон ва баробар бо майор дар Нерӯҳои мусаллаҳи Тоҷикистон аст 13. Аз ин рӯ, истилоҳоти "гурдон" ва "саргурд" барои ҷойгузин кардани вомвожаи русии "баталион" ба Вазорати мудофиаи Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод шудаанд 14. Пешина Ягони размии баробар бо гурдон нахустин бор дар сипоҳи Сосониён (милодӣ) ташкил шудааст. Дар замони Сосониён сипоҳ (") аз чанд "гунд" (" 15 ташкил мешуда, ки 5 000 сарбозро дар бар мегирифта ва фармондеҳашро "гундсолор" ("-") мехонданд 16. Ҳар гунде аз чанд "дирафш" (") ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 1 000 сарбоз дошт. Ҳар дирафше аз ду "вашт" (") ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 500 сарбоз дошт ва камобеш баробар бо гурдон дар артишҳои кунунӣ буд. Ҳар ваште аз чанд "таҳм" (") 17 созмон меёфт, ки ҳар кадоме 100 сарбоз доштанд. Ҳар таҳме аз чанд "рада" (") 18 ташкил мешуд, ки ҳар кадоме 10 сарбозро дар бар мегирифт. Фармондеҳи дирафш "дирафшсолор" ("-") 16, фармондеҳи вашт "ваштсолор" ("-") 16, сардори таҳм "таҳмдор" (") 19 ва сардори рада эҳтимолан "радабон" (") номида мешуд. Фармондеҳи сипоҳ "сипаҳбад" (") хонда мешуд 20. Сарфармондеҳи нерӯҳои мусаллаҳи шоҳаншоҳии Сосонӣ "артишдоронсолор" ("-") номида мешуд 21 22. Хешкорӣ Баталион — қисми ҳарбии асосии тактикии полку бригадаҳо аст. Агар Баталион бевосита ба ҳайати қисми ҳарбӣ дохил шавад, воҳиди мустақили маъмурӣ ба шумор меравад ва Баталиони алоҳида номида мешавад. Аз асрҳои қисмҳои сипоҳи пиёдагард (ё савора), ки дар шакли чоркунҷаҳои алоҳида саф ороста, ба ҷанг омода мешуданд, Баталион ном гирифтанд. Дар Россия тақсим кардани полк ба Баталионҳо ва таъсиси Баталионҳои алоҳида аз ибтидои садаи шурӯъ шудааст. Инкишофи навъҳои минбаъдаи лашкар ва сипоҳҳои махсус боиси ташкил ёфтани Баталионҳои танкӣ, парашютию десантӣ, сапёрӣ, мотосиклӣ, алоқа, худрав, сохтмонӣ ва ғ. гардид. Ҳоло Баталиони мототирандоз ё танкӣ аз ситод, 3-4 рота ва взводҳои гуногун: миномётӣ, зиддитанкӣ, гулӯлаҳои идорашавандаи реактивӣ, алоқа ва ғ. иборат аст. Шумораи ҳайати Баталион дар артиши кишварҳо гуногун мебошад.
Батискаф

БАТИСКФ (юнони – жарф ва – киштӣ), дастгоҳи худгардест, ки дар умқи об барои таҳқиқи уқёнус ва дигар омӯзишҳои зериобӣ истифода мешавад. Батискаф аз танаи сабук – шиноварак, ки бо моддаи аз об сабук (бензин) пур карда шудааст ва кӯраи пӯлодӣ (гондола) иборат аст. Дар шиноварак зарфҳои сарборӣ дошта (балластдор) ва батареяҳои аккумуляторӣ ҷойгиранд. Дар гондола одамон, дастгоҳи идоракунӣ, дастгоҳи ҳаводиҳӣ, радиостансия барои робита дар мавқеи болоиобӣ, телефони ултрасадо, камераи телевизион ва асбобҳои илмии таҳқиқотӣ ҷойгиранд. Аз беруни он муҳарррикҳои барқӣ бо чархҳои шинокунӣ ва фонусҳо насб карда шудаанд. Батискафи ҳозиразамон бо таҷҳизот барои гирифтани намунаи хок, аксбардорӣ муҷаҳҳаз мебошад. Қобилияти шиноварии Батискаф бо сарбории аз маводди сахт тайёршуда (одатан, оҳанмайдаҳои пӯлодӣ) ва рехтани бензин аз зарфи ҳаракатдеҳ ба танзим дароварда мешавад. Нахустин Батискафро олими шветсиягӣ О. Пиккар сохтааст. Ҳоло Батискаф ягона воситаест, ки бо ёрии он дар умқҳои зиёда аз 4000 м зери оби уқёнус таҳқиқот анҷом додан мумкин аст.
Батик

БТИК (малайӣ, яваии – навиштан, нигоштан), усули ҳосил кардани нақш ё тасвир дар рӯйи матоъ: муми гудохтаро ба рӯйи порчаи матоъ мерезанд, баъд онро ба маҳлули ранг меандозанд, ҷойҳои аз мум холии матоъ рангро ба худ меҷабад ва дар натиҷа нақш ё тасвири матлуб ҳосил мешавад. Батик аввал дар байни мардуми Индонезия, Ҳиндустон, Африқо маъмул буд. Онҳо либос ва ашёи манзилҳои худро бо нақшҳои ҳандасӣ ва ё тасвири набототу ҳайвонот оро медоданд. Асрҳои 16–17 тоҷирони ҳолландӣ намунаҳои Батики ин кишварҳоро ба Аврупо оварданд ва ин усули нигориш дар ин ҷо низ интишор ёфт (махсусан дар а. 20). Дар Тоҷикистон рассомон М. Носирова ва М. Ӯлҷабоева дар офаридани Батик даст доранд ва ин ҳунарро дар Омӯзишгоҳи ҷумҳуриявии рассомии ба номи М. Олимов ба ҷавонон меомӯзонанд.
Батат

Батат, ямс, картошкаи ширин, як навъ гиёҳи бисёрсола. Дар шароити кишту кор Батат зироати яксола аст. Пояаш чун палак дароз Бататро Х. Колумб овардааст. Батат яке аз хӯрокиҳои асосии аҳолии як қатор кишварҳои тропикӣ ва субтропикӣ мебошад. Онро дар Индонезия, Итолиё, Испания, Португалия, Фаронса, ИМА, Ҷопон, Хитой, Корея, Ҳиндустон ва диг. давлатҳо парвариш мекунанд. Батат ба Тоҷикистон соли 1936 оварда шуд. Баъди санҷишу дарёфти омилҳои агротехникӣ соли 1944 ба кишти Батат сар карданд. Барои парвариши Батат хусусан иқлими водии Вахш мусоид аст. Батат зироати нам ва гармидӯст буда, дар хоки ҳосилхез дар ҳарор. 20–30°С хеле хуб месабзад. Бататро аз лундак ва кӯчат зиёд мекунанд. Кӯчатро вобаста ба обу ҳаво дар гармхона ё ҷӯякҳо месабзонанд. Он баъди 25–30 рӯз 12–15 см навда меронад. Кӯчатро 10–25 апрел бо усули чоркунҷаи тоқатоқа (7070; ба ҳар га 25–35 ҳазор бех) мешинонанд. Давраи нашви Батат дар шароити ҷумҳурӣ 120–200 рӯз аст. Дар ин муддат ба кишти Батат 13–15 маротиба об монда, пору меандозанд. Дар хоҷагиҳои таҷрибавии Тоҷикистон аз ҳар га то 55 т лунда ва 25 т баргу поя ғундоштаанд. Лундаи Бататро дар хандақҳои умқашон 1–1,2 м ё хушконда, нигоҳ медоранд. Лундаи Бататро тару тоза ва пухта истеъмол мекунанд. Аз он орд, ярма, вермишел, оҳар, пиво, квас, ҷем, спирт ва ғ. тайёр менамоянд. Оҳари Батат дар қаннодӣ ва саноати консерв истифода мешавад. Батат нисбат ба картошка 1,5 ва нисбат ба лаблабу 3 баробар ғизонок аст. Дар таркиби он 31,9% моддаҳои хушк, 27,9% моддаҳои бенитроген, 10,5–20% оҳар, 8,9–12,7% қанд, 1,6% протеин, 0,5% равған, витаминҳои А, В, С, намакҳои минералӣ (0,5–1%) ва ғ. мавҷуданд. Батат ғизои чорво низ мебошад. Хошоки Батат сершира буда, 12,5% сафеда, 5% равған, 55,7% карбогидрат, 12% клетчатка дорад. Феълан Бататро дар Тоҷикистон кишт намекунанд.
Батареяҳои офтобӣ

Батареяҳои офтобӣ — истилоҳи маъмули табдилдиҳандаҳои фотоэлектрикии баҳампайваста (фотоэлементҳо) – таҷҳизоти нимноқилие, ки энергияи Офтобро ба ҷараёни электрикии доимӣ табдил медиҳад. Бар хилофи коллекторҳои офтобӣ, ки ҳарор. мавод – ҳомили гармиро баланд мекунанд, Батареяҳои офтобӣ бевосита энергияи электрикӣ ҳосил менамоянд. Истеҳсоли унсурҳои фотоэлектрикӣ ва коллекторҳои офтобӣ бо суръати баланд дар самтҳои мухталиф тараққӣ меёбад. Батареяҳои офтобӣ бо андозаҳои гуногун истеҳсол карда мешаванд: хурд истифодаи Батареяҳои офтобӣ мушкил мегардад, зеро сели энергияи офтобӣ ба квадрати масофа то Офтоб чаппа мутаносиб аст. Баръакс, ҳангоми парвоз кардан ба сӯйи Зуҳра ва Уторид иқтидори Батареяҳои офтобӣ хеле баланд (дар наздикии Зуҳра 2 маротиба ва дар қарибии Уторид 6 маротиба зиёд) мешавад. Истеҳсоли электромобилҳо – автомобилҳое, ки энергияи Офтобро истифода мекунанд, сол аз сол афзоиш меёбад. Иқтидори сели афканишоти Офтоб дар масофаи 150 млн км бе назардошти талафот дар атмосфераи замин қариб 1350 Вт-ро дар 1 км2 ташкил медиҳад. Дар саноат нархи истеҳоли 1 кВтсоат қувваи барқ бо ёрии фотоэлементҳо тақр. 0,25 доллари ИМА мебошад. Дар айни замон дар баъзе лабҳои илмӣ унсурҳои офтобии самараашон то 43%-ро ҳосил кардаанд. Соли 2011 дар бозор унсурҳои офтобии самаранокиашон то 39% ба фурӯш бароварда шуданд. Аксар вақт фотоэлементҳои алоҳида иқтидори заруриро ҳосил намекунанд, бинобар он миқдори муайяни онҳо ба ҳам пайваст карда мешаванд. Калонтарин ширкатҳои истеҳсоли Батареяҳои офтобӣ,,, мебошанд. Дар Тоҷикистон, ки зиёда аз 300 рӯзи офтобӣ дорад, истифодаи Батареяҳои офтобӣ торафт маъмул мегардад. Феълан дар таҷҳизоти қабули пардохтҳо дар қӯчаҳо, равшан кардани хона ва обгармкунӣ Батареяҳои офтобиро истифода мебаранд.
Батисфера

БАТИСФЀРА (юнони – амиқ ва – кура), камераи мустаҳками курашакл, ки барои мушоҳидаҳои зериобӣ хидмат мекунад ва ба воситаи симтаноб аз киштӣ ба қаъри об фуроварда мешавад. Бар хилофи батискаф худгард нест. Батисфера низоми тозакунии ҳаво, телефон, таҷҳизоти андозакунӣ ва люк (дариҷаҳои мудаввари биниш) дорад. Батисфера. имкон медиҳад, ки дар умқи бештар аз 1000 м таҳқиқот анҷом дода шавад. Умқи калонтарине, ки бо ёрии Батисфера таҳқиқ шудааст, 1371,6 м-ро ташкил медиҳад (пилот – Отис Бартон, 1948).