ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Биолюминессенсия

Биолюминессенсия (аз, "ҳаёт" и — "нур") — аз худ нур баровардани организмҳо. Биолюминессенсияро дар бактерияҳо, рустаниҳои дараҷаи паст (мас., занбӯруғҳо), баъзе ҳайвоноти бемуҳра (содатаринҳо, ҳашарот) ва моҳиҳо мушоҳида кардан мумкин аст. Биолюминессенсия асосан дар байни ҷонварони баҳру уқёнусҳо дучор мешавад. Баъзан онҳо чунон бисёр афзоиш мекунанд, ки гирду атроф равшан мешавад. Агар дар муҳит оксиген кифоя бошад, организмҳо (мас., бактерияҳо, содатаринҳо, харчангшаклҳо, занбӯруғҳо ва ғайра) мунтазам нур мебароранд. Биолюминессенсия ба хемолюминессенсия тааллуқ дорад: нурбарорӣ бинобар оксидшавии ферментативии лютсиферинҳо зери таъсири оксигени ҳаво ба амал меояд. Дар натиҷаи энергияи кимиёии ҳосилшуда молекулаи лютсиферин қисман ангезиш меёбад ва ҳангоми ба ҳолати аввала баргаштан, нур мебарорад. Лютсеферинҳо мисли ферментҳое, ки оксидшавии онҳоро метезонанд (лютсеферазаҳо), дар организмҳо гуногун мебошанд, мас., лютсеферини бактерияҳо фламинмононуклеотид (рибофлавин-5-фосфат) аст. Хосияти умумии ҳамаи лютсиферинҳо — флуорессенсия ҳосил кардани онҳо мебошад. Аз рӯйи дараҷаи мураккабӣ 3 силсилаи биолюминессенсияи организмҳо маълум аст. Биолюминессенсияи нисбатан сода фақат аз лютсеферин ва лютсефераза иборат мебошад. Ин тарзи биолюминессенсия дар ба мушоҳида мерасад (ин харчанг нури сабзи кабудтоби дарозии мавҷаш нм мебарорад). Тарзи нурбарории бактерияҳо мураккаб аст. Дар ин маврид ба ғайр аз лютсиферин ва лютсифераза ҳамчунин алдегиди силсилаи карбонаш дароз — (— аз 7 то 14 атоми карбон иборат аст) вуҷуд дорад. Бактерияҳо аз худ нури сабз (дарозии мавҷаш 560 нм) мебароранд. Тарзи биолюминессенсияи ҳашарот ҳам хеле мураккаб аст. Онҳо нури сабзи зардтоб (қариб 560 нм) меафкананд. Барои реаксияи биолюминессенсияи ҳашарот ба ғайр аз лютсиферин ва лютсифераза АТФ (аденозинтрифосфат) ва магний лозим аст. Энергияе, ки ҳангоми гидролизи АТФ ҳосил мегардад, эҳтимол силсилаи лютсиферин-лютсиферазаро фаъол намуда, оксидшавии лютсеферин ва нурбарориро таъмин менамояд. Тахмин мекунанд, ки биолюминессенсия дар зинаи гузариш аз шакли анаэробии ҳаёт ба ҳаёти аэробӣ (вақте ки дар атмосфераи нахустини Замин оксиген ҷамъ гашт) ба вуҷуд омадааст. Биолюминессенсия аҳаммияти гуногуни биологӣ дорад. Мас., дар ҳашарот он барои ҳамдигарро ёфтани фардҳои наринаю модина чун сигнал истифода мешавад; моҳиҳо ба воситаи биолюминессенсия ғизо меёбанд, рӯдапоҳо худро аз душман ҳимоя мекунанд ва ғ.
Бионавигатсия

Бионавигатсия — қобилияти самти ҳаракатро ҳангоми кӯчиши (мигратсия) мавсимӣ (ҷойҳои зимистонгузаронӣ ё афзоиш) муқаррар кардани ҳайвонот. Бионавигатсия бо ёрии аъзои ҳис ва аксуламали ирсӣ (ғариза) ба амал меояд. Бионавигатсия хусусан дар вақти парвози парандаҳои ҷавон, ки бори аввал ба ҷойи зимистонгузаронӣ парвоз мекунанд, аҳаммияти бузург дорад. Баъзе ширхӯрҳо (мас., гавазни шимолӣ, гурбаи обӣ ва китҳо) ва хазандаҳо (мас., сангпушти баҳрӣ) низ қобили бионавигатсия мебошанд. Дар интихоби самт ва роҳ якҷоя амал кардани ҳайвоноти кӯчӣ хеле муҳим аст, масалан, парандаҳо села-села парвоз мекунанд. Тариқаи бионавигатсия гуногун буда, пурра омӯхта нашудааст (масалан, астронавигатсия, навигатсияи аз рӯйи нишонаҳои замин ва ғайра).
Бионика

Бионика (аз "барҳаёт") — як фасли кибернетика, ки имконияти истифодаи сохту фаъолияти организми зиндаро меомӯзад. Таърихи рушд Асосгузори бионика Леонардо да Винчи аст. Ӯ аввалин шуда барои сохтани дастгоҳе, ки бояд чун паранда бол мезад (орнитоптер), кӯшиш намуд. Ба вуҷуд омадани кибернетика барои омӯзиши нисбатан пурраи умумияти сохту вазифаи силсилаҳои зинда ва техника, инчунин истифодаи маълумоти бадастоварда барои ба вуҷуд овардани асбобу олот, механизм ва маводди нав замина гузошт. Симпозиуми якум оид ба бионика (1960, Дайтон, ИМА) бионикаро чун илми мустақил ба расмият даровард. Дар рафти таҳаввулоти мавҷудоти гуногуни биологӣ дар онҳо узву бофтаҳои басо мувофиқ ба вуҷуд омадаанд. Дар баробари ин андозаи он узвҳо ниҳоят хурд ва барои истифодаи ҷонварон қулай мебошанд. Аз ин сабаб афзудани талабот ба бузургиҳои системаҳои техникӣ.
Биопсия

Биопсия (аз — ҳаёт + — дидан, таҳқиқ) — бо мақсади ташхиси беморӣ бурида гирифтани порчае аз бофтаи организми зинда. биопсия имкон медиҳад, ки тағйироти нонамоёни организм муайян ва дар асоси он хусусиятҳои беморӣ. Биопсияро бо роҳи "тарошида" гирифтани сатҳи бофта низ мегузаронанд. Ин гуна усули биопсия дар мавриди муоинаи луобпарда ва гарданаи бачадон корбаст мешавад. Биопсияи оҷил, ки барои бевосита гирифтани парчаҳои луобпардаи меъда, рӯда, бронхҳо, пешобдон ва ғ. шароити мусоид фароҳам меорад, зиёд гаштанд. Биопсия дар муассисаҳои тиббӣ ба ҷо оварда мешавад. Ҳангоми биопсия ба қоидаҳои тозагӣ қатъӣ риоя менамоянд. Бофтаи аз организм гирифтаро барои ташхис омода месозанд. Биоспия дар Тоҷикистон Дар Тоҷикистон дар кори татбиқи биопсияи ҷигар саҳми олимони Институти гастроэнтерология назаррас мебошад. Кормандони институт зери роҳбарии акад. АИ ҶТ Ҳамид Мансуров дар ИҶШС яке аз аввалинҳо шуда ба ин амал даст заданд. Онҳо дар робита ба биопсия "Атласи таҳқиқи гистологии ҷигар"-ро ба табъ расондаанд.
Биооптика

Биооптика (аз био.. ва оптика) — як фасли биология, ки маҷмӯи ҳодисоти аз тарафи организмҳои зинда барои ёфтани самт истифода бурдани рӯшноиро меомӯзад. Биооптика масъалаҳоеро, ки одатан морфология, физиология, нейрофизиология, оптика, экология ва этология ҳаллу фасл менамоянд, дар бар мегирад. Самтгирӣ нисбат ба манбаи рушноӣ на фақат ба ҳайвонот, балки ба наботот ва содатаринҳо низ хос аст. Баъзе содатаринҳо узви махсуси қабули рӯшноиро доранд. Дар ҳайвоноти олиташаккул чашм на фақат рӯшноиро ҳис мекунад, балки ашёро низ мебинад. Чашм сохтори гуногун дорад. Чашми ҳашарот ва харчангшаклҳо мураккаб буда, аз омматидийҳо таркиб ёфтааст. Қарния ва зуҷоҷияи чашми ҷонварони муҳрадор, нармбаданҳои шикампо, тортанакҳо ва баъзе кирмҳо дар қаъри чашм акси ашёро тасвир менамоянд. Биооптика дар баробари сохтор, вазифаи оптикӣ, механизмҳои ретсепторию асабии чашм ва марказҳои босираи ҳайвонот ҳамчунин нишонаҳои рушноӣ, ранг, забони имою ишора ва қиёфасозӣ, рангҳои огоҳсозанда ва хӯсонанда, ранги гулу меваҳо ва ғ-ро меомӯзад.
Биомасса

Биомасса (биоматерия) — массаи умумии фардҳои як ё чанд намуд ва ё кулли ҷамоа (рустанӣ, ҳайвонот ва микроорганизмҳо), ки ба воҳиди сатҳ ё ҳаҷми маҳалли сукунат рост меояд. Биомассаро аз рӯйи массаи моддаи хушк бо гм 2, кгга, гл, гм 3 ва ғ. ифода мекунанд. Биомассаи бактерияҳо, планктонҳои наботӣ ва ҳайвонӣ, организмҳои наботӣ (фитомасса) ва ҳайвонӣ (зоомасса) вуҷуд доранд. Биомасса аз муҳит, суръати афзоиш ва маҳви мавҷудот вобастагӣ дорад. Дар баҳру уқёнус биомасса асосан аз организми ҳайвонот, дар хушкӣ аз организми наботот ташаккул меёбад. Биомассаро бо роҳи баркаш ё ба вазни миёнаи насл зарб задани миқдори организмҳои зинда муайян мекунанд. Масалан, биомассаи узвҳои рӯизаминии ток ба 100 тга, биомассаи микроорганизмҳо ба 4 тга ва биомассаи кирми лойхӯрак ба 500 кгга баробар шуданаш мумкин аст. Дар майкашӣ биомассаи микроорганизмҳои ғайр (моя, бактерияҳо, занбӯруғҳо, мағор), ки ба шираи ангур аз тухми он дохил мешаванд ва биомассаи микроорганизмҳои худӣ (хамирмоя, бактерияҳои туршифарор, ки барои ҷӯшиши спирт ва паст кардани туршии шираи ангур ва май ҳамроҳ карда мешаванд) аҳаммияти калон доранд. Миқдори биомассаи микроорганизмҳо суръати ҷӯшиш ва сифати майро муайян мекунад. Дар мавриди зиёд будани биомассаи моя ҷараёни расиши май тезтар мегузарад. Дар баробари афзоиши миқдори биомассаи микроорганизмҳои зарарнок сифати май паст мешавад.
Биосенология

Биосенология (аз биосеноз ва юн. — омӯзиш, илм) — илмест, ки ҳамзистии набототу ҳайвонот, сохт, инкишоф ва робитаи онҳоро бо омилҳои берунӣ меомӯзад. Ҳамзистии организмҳо ва таъсири ҳамдигарии онҳо бо табиати ғайризинда мавзӯи омӯзиши биогеосенология аст. Қисмати ба наботот алоқаманди биосенологияро фитотсенология меноманд. Фитосенозҳоро фақат дар якҷоягӣ бо ҳамзистии ҳайвонот ва микроорганизмҳо меомӯзанд. Дар Тоҷикистон дар асоси биосенология биосенозҳои табиӣ ва агробиосенозҳо, ташкили муҳофизати ҳайвонот ва наботот, мубориза бар зидди ҳашароти зараррасони пахта ва ғайра омӯхта шудаанд. Павловский Е. Н. дар Тоҷикистон пажӯҳишҳо анҷом дода, таълимотро дар бораи паразитосеноз ба вуҷуд овардааст.
Биополимерҳо

Биополимерҳо — пайвастҳои табиии калонмолекула, ки асоси сохтори ҳамаи организмҳои зинда буда, дар ҷараёни ҳаёт аҳаммияти бузург доранд. Гурӯҳи хеле муҳимми моддаҳои органикиро полимерҳо ташкил медиҳанд. Массаи молекулавии онҳо ба даҳҳо ҳазор ва ҳатто ба миллионҳо мерасад. Саноат полимерҳои хеле гуногун (полиэтилен, полипропилен, поливинилхлорид, капрон ва ғайра)-ро истеҳсол мекунад, ки дар хоҷагии халқ фаровон истифода мешаванд. Аз онҳо барои рагҳо, банду буғум, дил, чашм ва бофтаҳо протез тайёр мекунанд. биополимерҳо дар раванди биосинтез дар ҳуҷайраҳо ҳосил мешаванд. Солҳои охир оид ба муайян кардани сохти фазогии биополимерҳо, ки фаъолияти биологии онҳо маҳз ба ҳамин алоқаманд аст, муваффақиятҳои назаррас ба даст оварда шудаанд. Тадқиқи сохти онҳо барои дарки равандҳои биологӣ муҳим аст. Мас., биополимерҳои омехта, ки аз қисмҳои сафедавӣ ва ғайрисафедавӣ таркиб ёфтаанд (гликопротеидҳо), дар бунёди иммунитет, шахшавӣ ва муайян кардани гурӯҳҳои хун аҳаммияти бузург доранд. Вазифаи биологии биополимерҳоро фанҳои тиббию биологӣ, хусусан биохимия меомӯзад. Ба биополимерҳо сафедаҳо, кислотаҳои нуклеинат, полисахаридҳо, гликопротеидҳо, липопротеидҳо, гликолипидҳо ва ғ. мансубанд. Сафеда чун асоси мавҷудоти зинда дер боз дар мадди назари олимон қарор дорад. Сафеда — ин пӯст, мушак, нохун, антибиотик, гормон, витамин ва ғ. аст. Дар рушди химияи сафеда олимон А. Я. Данилевский, Н. Д. Зелинский, Э. Фишер, М. Бергман, Ф. Шорм, Ф. Сенгер ва диг. саҳми арзанда гузоштаанд. Кимиёи сафеда соҳаи махсус буда, ғоя ва усулҳои биологӣ, тиббӣ, кимиёӣ ва физикавии таҳқиқотро бо ҳам мепайвандад. Сафеда асоси моддии фаъолияти кимиёии ҳуҷайра буда, вазифаи гуногун дорад. Карбогидратҳо пайвастҳои органикии табиӣ буда, ба таркиби ҳуҷайра ва бофтаҳои организми рустаниву ҳайвонот дохил мешаванд. Онҳо дар табиати зинда аҳаммияти калон доранд, зеро манбаи энергияи захиравӣ (дар рустанӣ — крахмал, дар ҳайвонот — гликоген), қисми таркибии сохти девораи ҳуҷайраи рустаниҳо (селлюлоза), бактерияҳо (мурамин), занбӯруғҳо (хитин), ҳамчунин унсури таркибии як қатор моддаҳои ҳаётан муҳим (кислотаҳои нуклеинат, коферментҳо, витаминҳо) мебошанд. Глюкоза, ки дар таркиби меваҳо мавҷуд аст, карбогидрати маъмул мебошад. Меъёри он дар хун 0,08-0,11%-ро ташкил медиҳад. Дар баъзе ҳолатҳои маризӣ, мас., диабети қандӣ, миқдори глюкоза дар хун меафзояд. Карбогидратҳо ба моносахаридҳо ва полисахаридҳо ҷудо мешаванд. Кислотаҳои нуклеат якҷоя бо сафедаҳо унсурҳои асосии ядрои ҳуҷайраҳои зинда ва вирусҳоро ба вуҷуд меоранд. Онҳо дар протоплазмаи ҳуҷайра низ мавҷуданд. Кислотаҳои нуклеат дар интиқоли аломатҳои ирсӣ (ахбори генетикӣ) муҳим буда, раванди биосинтези сафедаро идора мекунанд. Силсилаи полимерии кислотаҳои нуклеат аз мононуклеатидҳо сохта шудаанд. Кислотаҳои нуклеате, ки дар таркибашон рибоза доранд, кислотаҳои рибонуклеат (КРН) ва кислотаҳои рибонуклеате, ки таркибашон аз дезоксирибоза иборат аст, кислотаҳои дезоксирибонуклеат (КДН) номида мешаванд.
Биосинтез

Биосинтез (аз био ва синтез) — ҷараёни аз моддаҳои сода ҳосил шудани моддаҳои мураккаби органикии барои организм зарур. Биосинтез дар ҳуҷайраҳои зинда зери таъсири ферментҳо мегузарад. Биосинтез дар ниҳоли дарахтони мева ҳангоми мавҷуд будани кислотаи аденозинфосфат аз ҳисоби энергияи шуои офтоб, ки онро барг дар рафти нафасгирӣ, фотосинтез, ассимилятсия аз худ мекунад, ба амал меояд. Тарзи биосентезии як қатор моддаҳо (қандҳо, аминокислотаҳо, ферментҳо, витаминҳо ва ғайра) аз рӯйи ахбори ирсӣ муайян карда мешавад. Барои омӯзиши Биосентези изотопҳои радиоактив, усули кишти бофтаҳо, гидролизи ферментии мураккаби органикиро истифода мебаранд.
Зисткуш

Зисткуш, биосид — моддаи кимиёӣ ё микрооргонизм, ки метавонад ҳар гуна микрооргонизми зиёноварро бо истифода аз равишҳои кимиёӣ ё биологӣ аз байн бибарад. Зисткуш метавонад маснуъӣ ё табиӣ бошад. Корбурд Зисткушҳо маъмулан дар пизишкӣ, кишоварзӣ, ҷангалдорӣ ва санъат корбурд доранд. Маводди нигоҳдоранда монанди нигаҳдорнда чӯб, паластик, рангҳо, ва низ маводди гандзудову зидди русуб зисткуш ҳастанд. Зисткуш метавонад офаткуш бошад; Монанд занбӯруғкуш, алафкуш, ҳашароткуш ё зидди микроб бошад. Монанд маводди шӯянда ва поккунандаи бадан ва мӯй, антибиотик, зиддибактерӣ, зиддивирус, зиддизанбӯруғ, ё зиддипаразит бошад.
Биостратиграфия

Биостратиграфия (аз — зист + — қабат + — менависам) — як фасли стратиграфия, ки тақсимшавии боқимондаи организмҳои мунқаризро дар қабатҳои таҳшин бо мақсади муайян кардани синни нисбии онҳо ва таносуби қабатҳои синнашон яксон дар мавзеъҳои гуногун меомӯзад. Вазифаи биостратиграфия таҳияи ҷадвали қиёсии синни қабатҳо аст. Мураттабии минтақаҳои биостратиграфӣ иваз гаштани боқимондаҳои организмҳои мунқаризро дар давраҳои геологӣ ифода мекунад. Барои гурӯҳбандии биоминтақаҳо хусусан организмҳои мунқаризе, ки муддати кӯтоҳ вуҷуд дошта, айни замон хеле паҳн шуда буданд (Масалан., нуммулитҳо, граптолитҳо, динозаврҳо ва ғайра), аҳаммияти зиёд доранд. Бисёр вақтҳо минтақаҳо дар заминаи давраҳои таҳаввулоти баъзе организмҳои бо мурури вақт тағйирёфтаи мунқариз (Масалан., марҷонҳои ругаз) гурӯҳбандӣ карда мешаванд. Барои Биостратиграфия хусусан таҳқиқи боқимондаи организмҳои микроскопии қадими муҳим аст, Масалан., боқимондаи планктонҳо (фораминиферҳо, обсабзҳо ва ғайра), ки ҷараёни об онҳоро ба масофаи дур бурдааст ё спораҳо ва гарди гули рустаниҳо, ки ба тавассути шамол паҳн гаштаанд. Биостратиграфия аз усулҳои палеонтология васеъ истифода мебарад.
Биосеноз

Биосеноз (аз био ва юн. — умумӣ) — маҷмӯи организмҳое, ки дар муҳити шароиташ яксон ҳамроҳ зиндагӣ мекунанд (наботот, ҳайвонот, микроорганизмҳо). Истилоҳи "биосеноз"-ро биологи олмонӣ К. Мёбиус кашф кардааст. Мафҳуми биосеноз олами зиндаи биогеотсенозро ифода менамояд. биосеноз ба фитотсеноз ва зоотсеноз ҷудо мешавад. Қисми зиндаи биосеноз бо қисми ғайризиндаи он ҳамеша дар алоқамандии моддию нерӯист. Моддаҳои аввалини органикиро организмҳои автотрофӣ – рустаниҳои сабз дар ҷараёни фотосинтез ҳосил мекунанд. Ин гуна моддаҳоро дар ҷараёни реаксияҳои мубодилаи кимиёӣ (хемосинтез) баъзе микроорганизмҳо низ ба вуҷуд меоранд. Организмҳои гетеротрофӣ (ҳайвонот, занбӯруғ, баъзе бактерияву вирусҳо) моддаҳои органикиро дар рафти ғизогирӣ, нафаскашӣ, рушди тана ва ғ. дигаргун месозанд. Фаъолияти хоҷагии инсон метавонад биосенозро ба манфиати худ тағйир диҳад. Муносибати байни намудҳоеро, ки барои ду ва ё чанд намудҳои дигар шароити мусоид фароҳам меоранд, ёрии тарафайн меноманд. Масалан, рустаниҳое, ки бо ёрии ҳашарот гардолуд мешаванд, ба ҳашароте муҳтоҷанд, ки гарди як рустаниро ба рустании дигар бурда, боиси гардолудӣ мегарданд. Дар ҳолати дигар муносибати тарафайни намудҳо нисбат ба ҳам муқобиланд (мас., ҳамдигарро хӯрдани ҳайвонҳои даранда). Агар ду намуд аз шароити яксони муҳит ғизо гиранд ва ғизо тадриҷан кам гардад, он гоҳ муносибати байни намудҳо рақобати байни якдигар мешавад. Мас., рустаниҳо барои рӯшноӣ ва намакҳои минералии таркиби хок байни ҳам рақобат мекунанд, рустаниҳое, ки шоху пояашон инкишоф ёфтааст, рӯшноиро бештар гирифта, зуд месабзанд ва баръакс, рустаниҳое, ки дар зери сояи шоху барги онҳо мондаанд, нобуд мешаванд ё суст месабзанд. Дар байни ҳайвоноти даранда низ чунин рақобат вуҷуд дорад. Антибиози микробҳо низ яке аз шаклҳои ҳамин гуна рақобат аст. Мас., занбӯруғи пенитсиллиум ҳангоми дарёфти ғизо сабзишу афзоиши бисёр бактерияҳоро бозмедорад. Омӯзиши биосеноз аҳаммияти зиёд дорад. Мас., донистани қонунияти биосеноз ҳангоми ба шароити нав муқимӣ намудани ҳайвоноти серпашм, мубориза бо зараррасонҳои кишоварзӣ, истифодаи самарабахши замин, об ва ғ. муҳим аст.
Биотелеметрия

Биотелеметрия (аз био, теле ва метрия) — усули аз дур муоина кардани ҳодисаҳои биологӣ. Ҳангоми биотелеметрия ба объекте, ки мавриди таҳқиқ қарор дорад (ҳайвон ё одам), институтиқола (датчик) мемонанд. Сингалҳои институтиқол, ки ин ё он раванди биологӣ ё физиологӣ (ҳаракат, набз, нафаскашӣ ва ғайра)-ро тавсиф мекунанд, ба воситаи роҳҳои алоқа (радио ё алоқаи телефонӣ) институтиқол ёфта, дар нуқтаи қабули ахбор сабт мегарданд. Истифодаи телеметрия барои дар масофаи хеле дур таҳқиқот бурдан имконият медиҳад. Ба тавассути Биотелеметрия дар бораи амалиёти узвҳои дарунӣ низ маълумот гирифтан мумкин аст. Барои ин ба ҷавфи бадан (Масалан., ба меъда ё рӯда) як ё чанд радиоинститутиқолаи майда ворид мекунанд. Биотелеметрия дар биологияи кайҳонӣ ва тибби кайҳонӣ, физиологияи меҳнат ва варзиш, экология ва физиологияи ҳайвонот аҳаммияти бузург пайдо кардааст.
Биотип

Биотип — гурӯҳи организмҳое, ки ба таркиби популятсияи маҳаллии генотипашон якхела ворид шуда, аломатҳои монанд доранд. Аз рӯйи ақидаи биологи даниягӣ В. Иогансен Биотипи гомозиготӣ дар рустаниҳои худгардолуд ҷузъи одитарини сохтори популятсия мебошад. Дар популятсияҳои рустаниҳое, ки гулашон аз гарди дигар рустаниҳо гардолуд мешавад, Биотип дар натиҷаи институтихоби пай дар пай ва афзоиши чандкаратаи организмҳои дараҷаи қаробаташон наздик ба вуҷуд омадааст. Ибтидои садаи бисёр биологҳо, аз ҷумла Н. И. Вавилов Биотипро воҳиди хурдатарини таксономӣ мешумурданд. Аз рӯйи маълумоти онҳо намуд аз маҷмӯи Биотип дар натиҷаи институтихоб ба вуҷуд меояд. Гурӯҳи калони организмҳо, ки аз намудҳои бисёр иборат буда, аз рӯйи мутобиқат ба шароити зист монанданд, ба тип дохил карда мешавад. Ба тип, Масалан., хояндаҳои зеризаминӣ, рустаниҳои эфемерии биёбон ва ғ. мансубанд.
Биотехния

Биотехния (аз био- ва юн. — маҳорат) — маҷмӯи тадбирҳои афзун намудани захира ва беҳтар кардани маҳсули ҳайвоноти муфид. Истилоҳи Биотехния солҳои 30 а. 20 пайдо шудааст. Ба он муҳофизат ва парвариши ҳайвоноти шикорбоб дар шароити табиӣ замина гузошт. Андешидани тадбирҳои муҳофизатӣ (бо роҳи бунёди мамнӯъгоҳҳо, қӯруқҳо, муқаррар намудани муҳлати шикор ва ғайра) барои барқарор гаштани саршумори ҳайвоноти муфид, парандаҳо ва моҳиҳо имкон фароҳам овард. Биотехния иҷрои тадбирҳои зеринро дар назар дорад: афзун намудани саршумори ҷонварони шикорӣ — беҳтар сохтани базаи хӯрок (коштани рустаниҳои хӯроки ҳайвонот дар чарогоҳҳои табиӣ ва обанборҳо); беҳтар кардани шароити муҳофизат ва лонасозӣ (шинондани дарахту буттаҳо, коштани алафҳои пояашон баланд барои панаҳ шудани ҳайвонот); маҳви ҳайвонҳои дарандаи хавфнок; мубориза бар зидди касалиҳои ҳайвонот; беҳтар кардани самараи ҳайвоноти шикорӣ; барпо намудани шароити мусоид барои афзоишу инкишофи онҳо.
Биотехнологический сентр (ноҳияи Шебекин)

Биотехнологический сентр — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Шебекин, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.
Зистфанноварӣ

Зистфанноварӣ 1, биотехнология — илмест, ки имконияти истифодаи организми зинда, системаҳо ва ё натиҷаи фаъолияти онро барои ҳалли масъалаҳои технологӣ меомӯзад. Инчунин имконияти сохтани организмҳо бо хусусияти муайян бо усули муҳандисии генетикӣ яке аз мавзӯҳои асосии он ба шумор меравад. Биотехнология гуфта асосан истифодаи муҳандисии генетикиро дар асрҳои — мефаҳманд, вале худи истилоҳ хело мафҳуми васеътар буда, комплекси равандҳои дигаргун намудани организмҳои биологӣ барои таъмин намудани зарурияти одамро дарбар мегирад. Комплекси мазкур аз дигаргун сохтани рустани ва хонагӣ кардани ҳайвонҳоро тавассути яккачинкунии сунъи ва гибридизатсия сар мешавад. Тавассути усулҳои ҳозира истеҳсолоти анъанавии биотехнологии имконияти баланд бардоштани сифати маҳсулоти хӯрокаро ва истеҳсолнокии организмҳои зиндаро пайдо намуданд. То соли 1971 истилоҳи "биотехнолгия" асосан дар истеҳсолоти хӯрока ва хоҷагии деҳот истифода мешуд. Аз соли 1970 сар карда олимон истилоҳро барои ишораи усулҳои лабораторӣ, ба мисли клонсозӣ ва маҷмӯи ҳуҷайраҳо, ки бо тарзи калон карда мешаванд. Биотехнология дар генетика, ҳаётшиносии молекулавӣ, биохимия, ҷаниншиносӣ, ҳаётшиносии ҳуҷайравӣ ва инчунин дар илмҳои амалӣ, ба мисли кимиё, технологияҳои иттилоотӣ ва роботсозӣ асос ёфтааст.
Биосфера

Биосфера (аз — зист — кура, қишр) — табақаи махсуси кураи Замин, ҷойи зисти ҷонварон. Биосфера қисми атмосфера (тропосфера), тамоми гидросфера ва қисми болоии қишри Замин (литосфера)-ро то қаъри 2-3 км дар бар мегирад. Биогеотсеноз таркиби мабдаи фаъоли биосфера кунунӣ мебошад. Истилоҳи "биосфера"-ро аввалин бор с. 1875 геологи австриягӣ Э. Зюсс ҷорӣ кард. Таълимоти умумиро оид ба Биосфера акад. В. И. Вернадский офарид. Аз 105 унсурҳои кимиёӣ барои ташаккули организмҳои зинда шаш унсур ҳатмист:,,,,,. 99 дарсади массаи зиндаи организмҳоро,,,,,,,,,,, ташкил медиҳанд. Бино ба пажӯҳишҳои олимон мавҷудияти Коинот ба 20 млрд сол баробар аст. Замин 4,7 млрд сол қабл пайдо шудааст. Аввалин организмҳои зинда 3,8 ва мавҷудоти серҳуҷайра 1 млрд сол пеш ба вуҷуд омадаанд. Нахустин ҳайвоноти муҳрадор 500, рустаниҳои хушкӣ 400, ширхӯрҳо 200 ва приматҳо 70 млн сол қабл ташаккул ёфтаанд. Аввалин намояндагони ҷинси 20 ҳазор сол пеш умр ба сар бурдаанд. Биосфера на фақат соҳаи ҳаёт, балки дигар қисматҳои Заминро, ки аз ҷиҳати генетикӣ бо моддаҳои зинда вобастаанд, дар бар мегирад. Мувофиқи таълимоти Вернадский Биосфера аз ҳафт моддаи гуногун, вале аз ҷиҳати генетикӣ бо ҳам алоқаманд иборат аст. Дар ҳудуди Биосфера моддаҳои зинда ё осори фаъолияти биокимиёии онҳо вомехӯранд. Газҳои атмосфера (оксиген, нитроген, гази карбонат), оби табиат, нафт, ангиштсанг, оҳаксанг, гил ва ҳосилаҳои метаморфози онҳо (варақсанг, мармар, хоро ва ғайра) дар асоси моддаҳои зиндаи Замин ба вуҷуд омадаанд. Фаъолияти истеҳсолии инсон якҷо бо тағйироти босуръати табиати зинда ва ғайризинда (истифодаи сарватҳои зеризаминӣ, кам шудани ҷангалзор, корам кардани заминҳои партов, сохтмони обанборҳо, тағйири маҷрои дарёҳо, нест кардани намудҳои рустанию ҳайвонот, аз маҳсули фаъолияти инсон ифлос гаштани об, хок ва фазо, истифодаи нуриҳои минералӣ, обшӯю хоксели замин, сохтмони шаҳрҳо, дарғот ва ғайра) вусъат меёбад. Дар рӯйи Замин қитъаи хушкӣ ё баҳре нест, ки дар он осори фаъолияти одам набошад. Дар атмосфера, уқёнус ва хушкӣ ҳамаҷо маҳсули сӯхтани нафт, ангишт, газ, партовҳои саноатӣ, пестисидҳо, нуриҳо ва ғ. мушоҳида мешавад. Ифлос гаштани Биосфера ба ҳаёти худи одамон зарари калон мерасонад. Муҳофизати Биосфера аз таъсироти манфии антропогенӣ вазифаи аввалиндараҷаи ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Нигаред низ Адабиёт.
Биотит

Биотит — минерал, абрақи калий-алюминий-магний-оҳандор. Дар табиат хеле зиёд буда, 2,5–3 дарсади қишри Заминро ташкил медиҳад. Ба ифтихори физикадони фаронсавӣ Жан Батист Био (1774–1862) номгузорӣ шудааст. Формулаи кимиёвиаш 3310,2. Рангаш сиёҳ (лепидомелан), ҷигарӣ (рубеллан) ё хокистарӣ (мероксен), ҷилояш шишагун буда, шаффоф, нимшаффоф ва тира мешавад. Сахтиаш аз рӯйи ҷадвали Моос 2–3, зичиаш 2800–3400 кгм. Таркиби кимиёвиаш тағйирёбанда аст,5–8,5% оксиди калий (К2О), 0,3–28% оксиди магний, 2,8–27,5% оксидҳои оҳан ва 0,3–20,5% (2О3), 9,5 – 31,5% оксиди алюминий (2О3), 33–45% оксиди силитсий, 6–11,5% об ва ғашҳои,,,,,, дорад. Ҳарорати булӯрбандиаш аз 600 то 700°С. Биотит минерали ҷинсофарандаи санги хоро, гарондиоритҳо, трахитҳо, минеттаҳо буда, дар таркиби ҷинсҳои тафтавӣ (магмавӣ) ва метаморфӣ васеъ паҳн шудааст. Биотитро дар маснуоти изолятсионӣ, хокаашро барои тайёр кардани ранги зарҳал, ба сифати маводди ҷилодеҳ барои бозичаҳо ва ороиши саҳна истифода мебаранд.
Биофабрика

Биофабрика — муассисаест, ки барои ташхис, пешгирӣ ва муолиҷаи касалиҳои сироятии ҳайвонот доруҳои биологӣ (Масалан ваксина, зардоб ва ғайра) тайёр мекунад. Биофабрикаҳои аввалин иқтидори зиёди истеҳсолӣ надоштанд. Солҳои 70 садаи аксарияти биофабрикаҳо ба корхонаҳои пуриқтидор табдил ёфта, 8-10 навъи доруҳои биологӣ истеҳсол мекарданд. Биофабрика аз коргоҳҳои истеҳсол (Масалан коргоҳҳои ваксина, зардоб, доруҳои ташхиси касалӣ ва ғайра), тайёрӣ (Масалан матбахибактериологӣ, шустушӯ ва ғайра), бастабандӣ ва ғ. иборат аст. Барои тайёр кардани доруҳои биологӣ муҳити ғизои сунъӣ, ҳайвонот (Масалан асп, барзагов, заргӯш, гӯсфанд, буз ва ғайра) ва ҷанини мурғ истифода мешавад. Ҷараёни технологии истеҳсоли доруворро бо ёрии реакторҳо, суперсентрифугаҳо, компрессор ва ғайра идора мекунанд. Дар озмоишгоҳи Биофабрика ҳар як доруро пеш аз истифода дақиқ месанҷанд.