ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абуколиҷор Марзбон

Имодуддавла, Абуколиҷор Марзбон ибни Султонуддавла аз хонадони Оли Бӯя.
Абулаббос Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Нӯҳ

Абулаббос Абдуллоҳ ибни Муҳаммад ибни Нӯҳ — писарамӯи Исмоили Сомонӣ, волии Табаристон.
Ибни Қос

Абулаббос Аҳмад ибни Абиаҳмади Табарӣ, маъруф ба Ибни Қос — фақеҳ и шофеъӣ, қозӣ, воиз ва муҳаддиси аҳли Табаристон, муаллифи "Адабу-л-қозӣ", "ал-Мафотеҳ" ва "ал-Мавоқит".
Абулаббос

Абулаббос Маъмун ибни Маъмуни Хоразмшоҳ (номаълум - 1017 Гурганҷ) — сеюмин фармонфармои Хоразм аз хонадони Маъмуниён. Зиндагинома Баъд аз вафоти бародараш ба тахти салтанат нишаст. Абулаббос сиёсати созишкоронае бо Ғазнаро пеш гирифт ва иртиботаш бо султони Ғазна мустаҳкамтар шуд. Абулаббос дар натиҷаи исёни гурӯҳҳои зидди Маҳмуди Ғазнавӣ, ки аз сиёсати Абулаббос норизо буданд, кушта шуд. Баъд аз марги Абулаббос шӯришиён бародарзодаи Абулаббос Абулҳорис Муҳаммад ибни Алиро ба тахт нишонданд. Ба ин тартиб ҳукмронии сиёсии хонадонҳои маҳаллӣ аз Хоразм барафтод.
Абукомили Мисрӣ

Абукомили Мисрӣ (Шуҷоъ ибни Аслам ибни Муҳаммад ал-Ҳосиб ал-Мисрӣ — 930) — риёзидони маъруфи араб Зиндагинома Фаъолияти илмии Абукомили Мисрӣ, асосан, ба илми ҳисоб бахшида шудааст ва аз ҳамин сабаб лақаби "ал-Ҳосиб"-ро соҳиб гаштааст. Абукомили Мисрӣ нахустин риёзидонест, ки баъд аз Муҳаммади Хоразмӣ доир ба алҷабр рисола навиштааст. Мероси илмии Абукомили Мисрӣ дар пешрафти илми математикаи замонаш нақши муайяне гузошта, рисолаҳои зеринаш дар китобхонаҳои гуногуни дунё маҳфузанд: "Китоб фӣ-л-ҷабр ва-л-муқобала" ("Китоб дар ҷабр ва муқобала"), "Зароиф-ул-ҳисоб" ("Тезфаҳмиҳои шумор (арифметика)"), "Мисаҳа ал-мухаммас ва-л-муъашар" ("Ҳисобкунии панҷкунҷа ва даҳкунҷа"), "Ал-васойа би-л-ҷузур" ("Васият ба воситаи решаҳо") ва "Китоб фӣ-л-ҷамъ ва-л-тафриқ" ("Китоб дар бораи ҷамъу тарҳ").
Абулаббос Масруқи Тӯсӣ

Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Масруқи Тӯсӣ 1 — сӯфӣ, ориф, зоҳид ва муҳаддиси бузурги аҳли Хуросон, муаллифи "Ҷузъу-л-қаноат".
Абулаббос Фазл ибни Аҳмади Исфароинӣ

Абулаббос Фазл ибни Аҳмади Исфароинӣ (— 1030) — дабири охири аҳди Сомониён ва вазири султон Маҳмуди Ғазнавӣ.
Абулаббос Фазл ибни Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ

Абулаббос Фазл ибни Муҳаммад ибни Музаффар ибни Муҳтоҷ — намояндаи Оли Муҳтоҷ, ки пас аз саркашӣ аз итоати Нӯҳ ибни Насри Сомонӣ бо ёрии бародараш Абуалии Аҳмад ба иморати Ҳамадону Ҷибол гумошта шуд.
Аҳмад ибни Муҳаммади Сарахсӣ

Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммади Сарахсӣ — ахтаршинос ва пизишки форс-тоҷик, муаллифи китоби "ал-Мадхал ила-л-илми-л-нуҷум".
Абулаббоси Аббосӣ

ААбулаббоси Аббосӣ. Зиндагинома Абулаббоси Аббосӣ аз аҳли Мовароуннаҳр буда, дар ҳамин диёр касби камол намудааст. Аз ӯ ҳамагӣ 66 байт боқӣ мондаанд, ки аз фарҳангҳо, "Луғати фурс"-и Асадии Тусӣ ва дигарон сарчашмаҳо ҷамъоварӣ шудаанд. Абёти боқимондаи Абулаббоси Аббосӣ пораҳо аз қасоид, ғазалҳо, қитъаҳо, рубоиҳо ва маснавиҳоянд. Мавзӯъ ва мундариҷаи ашъори ӯ васфи ёр – маъшуқа, баёни ҳасби ҳол, мадҳ, ҳаҷв ва ғайра мебошанд. Аз ҷиҳати сабк, тарзи нигориш, истифодаи вожаҳо ва ғайра ашъори Абулаббоси Аббосӣ ба нигоштаҳои Рӯдакӣ монанданд. Аз ин ҷост, ки фарҳангнависон дар асарҳои худ (масоли, "Луғати фурс", "Фарҳанги Ҷаҳонгирӣ") дар нисбат додани абёти ин ду шоир иштибоҳ кардаанд. Осори шоир Абёти зерин аз Абулаббоси Аббосӣ мебошанд: Гар кунун бори маро марг ҳаме хушк кунад, Бими он аст, ки маро ласк нахоҳад задан Зи хону мону қаробат ба ғурбат афтодам, Бимондам он ҷо бе созу баргу ангишто. Табоеъ гар сутуни ту, сутунро ҳам бипӯсад бун, Напӯсад он сутун ҳаргиз, к-аш аз тоат занӣ козасри Эзоҳ Адабиёт.
Абулаббос Фазл ибни Сулаймони Тӯсӣ

Абулаббос Фазл ибни Сулаймони Тӯсӣ — волӣ ва омили Хуросону Систон дар аҳди халифаҳои Аббосӣ - Маҳдӣ ва Ҳодӣ.
Абулаббоси Қассоб

Абулаббоси Қассоб. Зиндагинома Аз машоихи машҳури замонаш буд. Ба қассобӣ рӯз мегузаронид. Дар хонақоҳи ӯ, ки дар Омул ҷой гирифта буд, суфиёни машҳуре чун Абусаиди Абулхайр, Абулҳасани Харақонӣ рафтуомад доштаанд. Аз осори Абулаббоси Қассоб баъзе намунаҳо тавассути осори Айнулқуззоти Ҳамадонӣ ("Номаҳо", "Тамҳидот") боқӣ мондаанд. Порчаи зерин аз навиштаҳои ӯст: Дар дидаи дида дидае бинҳодем В-онро зи раҳи дида ғизо медодем. Ногоҳ зи сари кӯйи ҷамол афтодем, Аз дидаву диданӣ кунун озодем.
Абулаббоси Найрезӣ

Абулаббос Фазл ибни Ҳотими Найрезӣ — риёзидон ва ахтаршинос и форс-тоҷик, узви Дорулҳикама, муаллифи "Зиҷҷу-л-кабир", "Зиҷҷ-ус-сағир", "Самту-л-қибла" ва "Китоби тафсир". Зиндагинома Дар Бағдод, дар дарбори халифаи аббосӣ Муътазид ва асарҳои Батлимус (Птолемей) шарҳ навиштааст, ки онро Герардои Кремонӣ ба лотинӣ тарҷума кардааст. Як нусхаи ин тарҷума дар китобхонаи Лейпсиг маҳфуз аст.
Алӣ ибни Ҳасани Бохарзӣ

Алӣ ибни Ҳасани Бохарзӣ — шоир, адиб ва нависанда и арабизабони эронитабор, муаллифи "Думйату-л-қаср". Зиндагинома Омӯзгори нахустини ӯ падараш шайх Абуалӣ Ҳасан ибни Абутайиби Бохарзӣ буд. Бохарзӣ бо нияти илмомӯзӣ ва ҷамъоварии осори муосиронаш ба шаҳрҳо ва марказҳои илмию маданӣ (Зузан, Рай, Бужаҷ, Ҷурҷон, Астаробод, Марв, Ҳирот, Нишопур, Бағдод, Басра, Восит ва ғайра) сафар карда, бо адибони номдор ва ашхоси олимартаба вохӯрдааст ва дар девонҳои расоили баъзе ҳокимони Салҷуқӣ котиб будааст. Солҳои охири ҳаёташ дар зодгоҳаш шаҳри Бохарз гузашта, дар ҳамон ҷо дар маҳфиле ба қатл расидааст. Эҷод Бохарзӣ дар назму наср истеъдоди комил дошт. Ӯро асарҳои манзуму мансур аст. Машҳуртаринаш тазкираи "Думйату-л-қаср ва усрату аҳли-л-аср" мебошад, ки порчаҳо аз зиндагӣ ва намунаҳои эҷодиёти адибону шоироии музофотҳои мухталифи мамолики исломӣ, аз ҷумла кулли Эронзаминро фаро мегирад. Тазкира ба забони арабӣ буда, аз намояндагони илму адаби арабизабони асри 11 ёд мекунад. Бохарзӣ дар ин асараш аз осори ба забони арабӣ навиштаи шоирони форс-тоҷик низ намунаҳо овардааст. Теъдоде аз олимон ва ноқидони шеър дар асрҳои миёна ба лафзи балиғ ва маъниҳои нозуки осораш таҳсин гуфтаанд. Бохарзӣ бештарн асарҳояшро ба забони арабӣ таълиф намудааст, вале чунонки Муҳаммад Авфӣ дар "Лубобу-л-албоб" меорад, ӯ аз ҷумлаи адибон ва шоирони зуллисонайн буда, ба забони модариаш форсӣ-тоҷикӣ низ шеърҳо офаридааст. Бохарзӣ ба забони форсӣ "Тарабхона" ном маҷмӯаи рубоиёт доштааст, вале аз ашъори форсиаш чанд қасида ва порчаҳои парокандаи шеърӣ мондаасту бас. Бохарзӣ инчунин миқдори зиёди ашъори пешиниён ва муосирони худро ба забони арабӣ гардондааст.
Абулаббоси Аъмо

Абулаббоси Аъмо — шоир и эронитабори арабизабон. Ӯ дар навъҳои анъанавии назми араб шеър мегуфт ва дар назди халифаҳои Уммавӣ ва сарони Мадина обрӯву нуфуз дошт.
Абулаббоси Миколӣ

Абулаббоси Миколӣ (— 973) — давлатмард, адиб ва шоири арабизабони даврони Сомониён, намояндаи хонадони Миколиён.
Аҳмади Фарғонӣ

Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Касири Фарғонӣ ва дар Ғарб бо номи "Алфараганус" маъруф буда, дар пешрафти илмҳои номбурдаи замонааш саҳми бузург гузоштааст. Зиндагинома Аҳмади Фарғонӣ дар Бағдод ва Димишқ дар замони хилофати Маъмун дар бунёди расадхонаҳо ширкат варзидааст. Ӯ дар рисолаи "Мадхалу-н-нуҷум" ("Муқаддимаи ситорашиносӣ")-и худ илми ситорашиносии замонаашро мураттаб сохта, аз ҷумла ба ислоҳу танқиди Батлимуси юнонӣ пардохтааст. Аҳмади Фарғонӣ соли 812 кусуфи Офтобро дар Бағдод пешгӯӣ ва курашакл будани Заминро исбот кард. Ӯ "миқёси ҷадид" ном асбобе сохта буд, ки онро барои андоза кардани оби дарёи Нил истифода мекарданд ва ин асбоб имрӯз бо номи "нилометр" шинохта шудааст. Дар замони Мутаваккили Аббосӣ муҳандис, сарпарастии сохтмони нилсанҷи бузургро ба уҳда дошт. Фарғонӣ ахтаршиноси дарбори Аббосиён буд ва китоби "Ҷавомеъ"-ро навишт. Ин асар гузориши ғайририёзии ҷомеъе аст аз усули ахтаршиносии батлимусӣ, ки Қосибӣ шарҳе бар он навиштааст. Китоби ёдшуда дар Аврупои садаҳои миёна нуфузи густурдае ёфт. Фарғонӣ таълифоте низ дар бораи соъати офтобӣ, назарияи риёзии устурлобҳо ва ҷадовили нуҷумии Хоразмӣ дорад. Осор Рисолаҳои зерин аз намунаи осори Аҳмади Фарғонӣ мебошанд: "Китобу-л-комил фи-л-устурлоб", "Китобу-л-ҳаракати-с-самовия ва ҷавомеъи-н-нуҷум" ("Китоби ҳаракати ҷирмҳои осмонӣ ва маҷмӯи ситораҳо") ва ғайра. Қисме аз осори Аҳмади Фарғонӣ ҳанӯз дар асрҳои — ба лотинӣ тарҷума шуда буданд.
Абулаббоси Имомӣ

Абулаббоси Имомӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири форс - тоҷик охири садаи – ибтидои садаи. Зиндагинома Оид ба ҳаёт ва фаъолияти эҷодии ӯ маълумот хеле кам аст. Аз ашъори ӯ дар фарҳангҳою китобҳои шеър абёти пароканда боқӣ мондааст. Шамси Қайси Розӣ дар "Ал-Мӯъҷам" дар мавриди ҳарфи равии қофия ин ду байти ӯро мисол овардааст: Ду чашмак пур зи банди чашмбандон, Ду ёқут ҳамеша ханд-хандон. Яке мар тандурустонро ғаму дард, Якеро сӯи дарди дардмандон.
Абулаббоси Маъмун

Абулаббоси Маъмун, Маъмуни — севумин фармонравои Хоразм аз Оли Маъмун, писари Маъмун ибни Муҳаммад. Ӯ бо хоҳари Маҳмуди Ғазнавӣ, Ҳуррия Алхалҷӣ издивоҷ кард.
Абулаббоси Бахтиёр

Абулаббоси Бахтиёр (Устод Абулаббоси Мутриб, Марв — 920, Бухоро) — мусиқидон, овозхон ва навозандаи форс-тоҷик. Зиндагинома Заминаҳои ибтидоии илм, адаб ва ҳунарро дар зодгоҳаш омӯхта, дар мусиқии Юнону Ҳинд дониши мукаммал дошта, ба асарҳои Арасту Фишоғурас, Уқлидус, Буқрот ва диг. тафсиру такмилот ворид намудааст. Дар Бухоро сарварии мактаби мусиқиро ба уҳда дошт, зери сарпарастии ӯ мусиқидонону навозандагон, сарояндагон Ҳобони Нойӣ, Мундарники Нойӣ, Исои Барбатӣ, Лукарии Чангӣ ва Устод Рӯдакӣ мусиқиро омӯхтаанд. Махсусан, дар камолоти эҷодии Устод Рӯдакӣ нақши муассир дошта, масоили эҷодию иҷроии шеъру мусиқиро (Рӯдакӣ) аз Абӯлаббоси Бахтиёр фаро мегирад. Дар бахши тарҷумаю тафсири осори мусиқии Уқлидус ("Ритмиқус"), Аристоксен ("Қонунҳо"), Никомахус ("Ритмиқус") ва дигарон корҳои ҷолиберо анҷом медиҳад. Ин равиши таҳқиқии ӯро Абунасри Форобӣ, Ибни Сино ва дигарон идома медиҳанд. Адабиёт.
Абулаббоси Лукарӣ

Абулаббоси Лукарӣ (ё 1110) — ахтаршинос, файласуф ва шоир и форс - тоҷик Зиндагинома Дар Лӯкар (яке аз деҳоти Марви ҳамон давра) ба дунё омада, ҳамон ҷо касби камол намудааст. Мувофиқи маълумоти сарчашмаҳои адабӣ ва илмӣ Абулаббоси Лукарӣ шоири баркамоли давраш ба шумор мерафтааст ва девони ашъор доштааст, вале девони ашъораш то ҳол дастрас нагардидааст. Абулаббоси Лукарӣ донишманди маъруфу донандаи илмҳои ҳикмат (фалсафа), мантиқ, табииёт, риёзиёт, илоҳиёт, ахлоқ буд. Ба шарофати Абулаббоси Лукарӣ илми ҳикмат дар Хуросон ривоҷи бештаре ёфт ва ӯ дар ин бобат шогирдони зиёде дошт, ки яке аз онҳо Қаттони Марвазӣ буд. Осор Абулаббоси Лукарӣ осори илмиашро ба забонҳои форсӣ ва арабӣ эҷод мекард. Дар илми мантиқ ӯ асаре дорад бо номи "Баёну-л-ҳақ би-з-замон-ис-сидқ" ("Баёни ҳақиқат бо замонати ростӣ"). Дар қасидаи "Асрору-л-ҳикмат" (иборат аз 5 қисм) доир ба соҳаҳои илм — мантиқ, табииёт, риёзиёт, илоҳиёт, ахлоқ шарҳ навиштааст. Аз Абулаббоси Лукарӣ чун донандаи илми нуҷум низ ёд мешавад. Ӯ ҳам роҳи Умари Хайём дар таҳияи "Зиҷи Маликшоҳӣ" иштирок кардааст.
Абулаббоси Рабинҷанӣ

Абулаббоси Рабанҷанӣ. Зиндагинома Давраи ҷавонӣ ва ибтидои фаъолияти шоирии ӯ дар Рабанҷан ном мавзеи сарзамини онвақтаи Суғд гузаштааст. Низомии Арӯзии Самарқандӣ дар "Чаҳор мақола" зикр мекунад, ки Абулаббоси Рабанҷанӣ баъди дар шоирӣ ном баровардан ба доираи адабии дарбори Сомониён роҳ ёфт. Осор Аз мероси адабии ӯ то замони мо ҳамагӣ 6 байт боқӣ мондааст, ки пораи марсияе ба марги амири Сомонӣ – Наср ибни Аҳмад (914 – 943) мебошад: Подшоҳе гузашт хубнажод, Подшоҳе нишаст фаррухзод. З-он гузашта замониён ғамгин, З-ин нишаста ҷаҳониён дилшод. Бингар акнун ба чашми ақлу бигӯ Ҳар чӣ бар мо зи Эзид омад, дод. Гар чароғе зи пеши мо бардошт Боз шамъе ба ҷойи ӯ бинҳод, В-ар Зуҳал наҳси хеш пайдо кард, Муштарӣ низ доди хеш бидод.
Абулаббоси Саълуқӣ

Абулаббоси Саълуқӣ — волии Табаристон дар замони ҳукумати Аҳмад ибни Исмоили Сомонӣ.
Аҳмад ибни Таййиби Сарахсӣ

Аҳмад ибни Таййиби Сарахсӣ (номи комилаш Абулаббос Аҳмад ибни Муҳаммад ибни Марвон ат-Таййиб ас-Сарахсӣ; тақрибан 833 1, Сарас, устони Хуросони Разавӣ — 899 2 1) — таърихнигор, сиёсатдон, забоншинос, файласуф, мусиқишинос ва адиби эронитабор, шогирди ал-Киндӣ. Китобҳои зиёде дар мавриди мантиқ, ҷуғрофиё, мусиқӣ, таърих, адаб, фалсафа, риёзӣ, сиёсат ва нуҷум таълиф кардааст.
Абулаббоси Мустағфирӣ

Абулаббоси Мустағфирӣ (Насафии Самарқандӣ Ҷаъфар ибни Абуалӣ Муҳаммад ибни Абубакр) — 1041, Насаф) — таърихнигор, адиб, муҳаддис ва фақеҳи машҳур. Зиндагинома Муҳаммад ибни Абубакр (961 – 1041, Насаф), таърихнигор, адиб, муҳаддис ва фақеҳи машҳур. Дар "Китоб-ул-ансоб"-и Самъонӣ омадааст, ки Абулаббоси Мустағфирӣ муддате чанд дар Марв, Сарахс, Нишопур, Бухоро ва Самарқанд умр ба сар бурдааст. Аз соли 987 дар масҷиди ҷомеи Насаф амри маъруф мекардааст. Дар охири ҳаёташ пешвои имомхатибони Насаф буд. Осор. Асарҳои "Китоби таърихи Самарқанд", "Китоби таърихи Насаф ва Кеш" (2 ҷилд), "Китоб-уш-шеър ва-ш-шуаро", "Китоб-ул-вафо", "Китоби далоил ан-нубувва", "Китоб-уд-даъавот", "Китоб хутаб-ин-набиино", "Китоби тибб-ан-набиийа" аз таълифоти Абулаббоси Мустағфирӣ мебошанд.
Абулайси Табарӣ

Абулайси Табарӣ. Дар зодгоҳаш Табаристон (Эрон) улуми мутадовилаи замонро омӯхта, касби камол кардааст. Тазкиранависон Муҳаммад Авфӣ ("Лубоб-ул-албоб"), Ризоқулихони Ҳидоят ("Маҷмаъ-ул-фусаҳо") аз маҳорату истеъдоди баландаш дар иншои шеър, махсусан ғазал хабар додаанд. Аз намунаҳои боқимондаи осораш дар тазкираҳову баёзҳо бар меояд, ки Абулайси Табарӣ қасоиди фалсафӣ, иҷтимоӣ, шеърҳои шикоятӣ аз ҷабри фалак, номусоидии рӯзгор, нобаробарии иҷтимоӣ ва ғайра доштааст.
Ҳисомуддавлаи Тош

Ҳисомуддавлаи Тош, Абулаббоси Тош — сипаҳсолор ва волии Хуросон дар давраи Сомониён. Зиндагинома Пас аз азли Абулҳасани Симҷур бо раҳнамоӣ ва ҳимояти Абулҳусайни Утбӣ, бар маснади сипаҳсолории Хуросон расид ва лақаби "Ҳисомуддавла"-ро мушарраф гардид. Дар замони ҳукумати Фахруддавлаи Дайламӣ Абулаббоси Тош муддате волии Омул ва баъдан ҳокими Астарободу Гургон ва Деҳистону Обаскун буд. Фахруддавла пас аз ҳазимати Абулаббоси Тош дар набард бо Абулҳасани Симҷур Гургонро ба Абулаббоси Тош супурд ва худ ба Рай рафт. Талоши Абулаббоси Тош барои бозпас гирифтани ҳукумати Хуросон ба шикаст анҷомид ва ӯ баъд аз се соли истиқрор дар Гургон аз вабои сахте даргузашт.
Абулаббоси Эроншаҳрӣ

Абулаббоси Эроншаҳрӣ, Ҳакими Эроншаҳрӣ — риёзидон, файласуф, табиъидон ва ахтаршинос и форс-тоҷик 1 2, муаллифи "Масоилу-т-табиъия".
Абулаббоси Сайёрӣ

Абулаббоси Сайёрӣ (Қосим ибни Абдуллоҳ, 876 Марв 952, Марв) — фақеҳ, муҳаддис ва мутасаввифи тоҷик, муассиси силсилаи тасаввуфии сайёрия. Зиндагинома Ҷараёни зиндагӣ ва орои ӯро хоҳарзодааш Абдулвоҳид ибни Алии Сайёрӣ нақл намудааст. Мувофиқи он Абулаббоси Сайёрӣ дар оилаи сарватманд ва аҳли илм таваллуд шудааст. Тибқи иттилои Аттор дар "Тазкират-ул-авлиё" ӯ пас аз даргузашти падараш дороии бисёреро, ки барояш ба ирс расида буд, ба ду тори мӯи Пайғамбари акрам (с) иваз намуда аз баракиёти он тавфиқ ёфтааст. Бино ба маълумоти "Кашф-ул-маҳҷуб" Абулаббоси Сайёрӣ дар Марв мақоми баланд дошт, вале ба ин нигоҳ накарда ҳаёти суфиёнаро пеш гирифт. ӯ муриди Шайх Абубакри Воситӣ буд ва аксари ақидаҳои муршидаш ба воситаи ӯ то ба рӯзгори мо омада расидаанд. Худи Абулаббоси Сайёрӣ навишта, ки агар бо Абубакри Воситӣ мулоқот намекард, маҷусӣ аз ин дунё реҳлат мекард. Ҳамчунин нақл шуда, ки Воситӣ нахустин сӯфие буда, ки барои марвиён мақомоту аҳволи тааввуфро таълим додааст. Абулаббоси Сайёрӣ ҳамчунин дар маҳфилу ҷамъомадҳои бузурги муҳаддисон фаъолона ширкат мекард ва ҳамчун муҳаддис низ шуҳрат ёфта буд. ӯ дар натиҷаи кӯшиши бисёр дар назарияву амалияи тасаввуф даст ёфт ва дар ин соҳа ба мартабаи баланд расид. Тариқати ӯ бештар ба ҳифзи мабонии шариат асос ёфта буд ва дар зӯҳду риёзат низ ном баровард. Абулаббоси Сайёрӣ асҳоби саҳв буд, суқрро дар ибтидои ҳоли суфӣ ҷоиз медонист, ки дар интиҳо бояд ба тамкин табдил меёфт. Ҳаҷвирӣ Абулаббоси Сайёриро тарафдори мазҳаби ҷабария медонад ва муаллифи "Кашф-ул-маҷҳуб" гуфтааст, ки вай "каломи олӣ ва тасонифи сутуда" дорад. Тарафдори ҷабария будани ӯ аз чунин суханонаш бармеояд: "Инсон чӣ гуна метавонад тарки гуноҳ кунад, ки ин гуноҳ дар лавҳи маҳфуз"-и ӯ навишта шудааст". Роҷеъ ба масоили тавҳид низ асаре таълиф намудааст, ки то ба рӯзгори мо омада нарасидааст. Баъди маргаш ҳамон хоҳарзодааш тариқати ӯро бо номи сайёрия идома дод. Дар Марву Нисо пайравони бисёре пайдо кард. Байни пайравонаш роҷеъ ба баъзе масъалаҳои таълимоти тасаввуфӣ ихтилоф ба вуҷуд омада буд, ки бино ба маълумоти Чуллобии Ҳаҷвирӣ ба тавассути мубоҳисаву мукотиба рафъ гардида будааст. Абулаббоси Сайёрӣ дар масъалаи мушоҳида, ки яке аз рукнҳои асосии маърифати тасаввуфӣ мебошад, назари хос дошт. Асосҳои тариқати Абулаббоси Сайёриро "ҷамъ" ва тафриқа ташкил медоданд. Натиҷаи аввалӣ ба фикри ӯ солиқро ба "фано" ва натиҷаи дуюмӣ ба "бақо" оварда мерасонд. Эҷодиёти Абулаббоси Сайёрӣ ба инкишофи афкори ирфонӣ, махсусан бахши маърифатии он ба суфиёни Хуросон таъсири фаровон доштааст.
Абулайюби Надимӣ

Абулайюби Надимӣ (Абулайюби Мадинӣ, Хуросон — 897, ҳамон ҷо) — навозанда, овозхон ва мусиқишиноси форс-тоҷик. Зиндагинома Абулайюби Надимӣ дар оилаи санъатвару донишманд ба дунё омада, таълими ибтидоии мусиқӣ, махсусан сознавозиву сурудхонӣ ва асосҳои назариявии мусиқиро низ аз падараш омӯхтааст. Баъдтар барои такмили дониш ба Бағдоду Мадина, Димишқ ва марказҳои фарҳангии Мовароуннаҳру Хуросон сафар карда, бо аҳли фарҳангу санъат, таълифоти илмии соҳаи мусиқии юнониён ва тафсирҳои арабии илми мусиқӣ шинос мешавад. Сипас, сарварии яке аз мактабҳои мусиқии Бағдодро ба уҳда мегирад. Абулайюби Надимӣ дар таълими назария ва амалияи илми мусиқӣ сабку равияи хос дошта, бо бисёр ҷиҳатҳои таълими масоили назариявию амалии дигар мактабҳои мусиқии он давр, аз ҷумла мактаби мусиқии Мадина ва мактаби мавасилиҳо (Иброҳими Мавасилӣ, Исҳоқи Мавасилӣ, Ҳомиди Мавасилӣ) мухолиф будааст. Эроду дархостҳои илмиашро вобаста ба ин мавзӯъ дар рисолаҳои илмиаш "Китобу-н-нағам ва-л-иқоъ" ("Китоби сурудҳо ва зарбҳои мусиқӣ") ва "Китобу-т-тарранум" сареҳан овардааст.
Абуланбас Саймарӣ

Абуъанбас Муҳаммад ибни Исҳоқ — адиб, шоир, фукоҳинавис ва ахтаршинос и эронитабори дарбори Аббосиён.
Абулбаракаи Самарқандӣ

Абулбаракаи Фироқӣ (1;? — 1507) — шоир, нависанда, қозӣ ва донишманди форс-тоҷик. Зиндагинома Улуми мутадовилаи даврро дар зодгоҳаш омӯхта, дар Шаҳрисабз, Самарқанд, Ҳирот, Табрез қозигӣ кардааст. Мувофиқи маълумоти манбаъҳои адабӣ шоири тавоно, дорои истеъдоди баланд будааст. Ба ин ҳунари ӯ писаронаш Хоҷа Айюб ва Баҳоуддин пайравӣ кардаанд. Аз соҳибдевон буданаш манбаъҳои адабӣ иттилоъ додаанд, вале то ҳол девонаш дастраси муҳаққиқон нагардидааст. Осор Дар тазкираҳову баёзҳо, радоифулашъорҳо ғазалҳои бисёре аз ӯ (асосан дар мавзӯи ишқ) дарҷ шудаанд.
Абулайси Самарқандӣ

Абулайси Самарқандӣ — фақеҳ, муҳаддис, имом ва мутакаллими ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи "Баҳру-л-улум", "Бӯстону-л-орифин" ва "Танбеҳу-л-ғофилин би-л-ҳадиси-л-Сайиду-л-анбиёи ва-л-мурсалин".
Абулбаракоти Бағдодӣ

Абулбаракоти Бағдодӣ (Ҳуббатулло ибни Алӣ ибни Мулко;? - 1132, Балх) — файласуф ва табиби машҳури яҳудитабори мусулмон. Зиндагинома Дар овони ҷавонӣ аз Мавсил ба Бағдод омада, дар он ҷо монд. Абулбаракоти Бағдодӣ илми тибро дар назди Абулҳасани Саид омӯхт. Баъди касби маҳорати табибӣ ба хидмати дарбори хулафои Аббосӣ даромад ва дар муолиҷаи беморон чунон шуҳрат ёфт, ки ӯро ба дигар шаҳрҳо барои муолиҷаи аъён даъват менамуданд. Султони Салҷуқӣ ӯро барои муолиҷа ба Ҳамадон хонда буд ва ин ҳодисаи ягона набуд. Абулбаракоти Бағдодӣ дар пиронсолӣ ба бемории ҷузом гирифтор шуд ва муҳимтарин асари фалсафии худ – "Ал-муътабар фи-л-ҳикма"-ро бо имлои шогирдонаш дар бистари беморӣ таълиф кард. "Ал-муътабар фи-л-ҳикма" ягона асари муҳими фалсафии Абулбаракоти Бағдодӣ мебошад, ки аз се қисмат – мантиқ, табииёт ва илоҳиёт иборат аст. Осор Ба ҷуз ин асари фалсафӣ дар соҳаи илми тиб ва ҳайъат Абулбаракоти Бағдодӣ осори бисёре таълиф намуда, дар онҳо дастурҳои таҳияи доруҳои мураккаб ва ҷузъҳои таркибии онҳо, тарзи муолиҷаи беморон, сабаби зуҳури кавокиб ва дигар масоили илми ҳайъатро тадқиқу баррасӣ намудааст. Рисолае низ бо номи "Фи моҳият-ил-ақл" дорад. Абулбаракоти Бағдодӣ яке аз мунаққидони фалсафаи машшоъ низ буд. Дар бахши илоҳиёт дар бораи чигунагии падид омадани касрат аз ваҳдат ба назари машшоиён таъкид менамояд, ки назари машшоиён роҷеъ ба ақли фаъол мушавваш ва дарҳам барҳам аст. Абулбаракоти Бағдодӣ дар бораи таносуби ақли фаъол, ақли фалаки қамар ва вуҷуди нуфуси арзӣ ба машшоиён эрод гирифта, миқдори ақли даҳгонаи машшоиёнро низ намепазирад ва бо истинод ба фариштаву малоикаҳо шумораи ин ақлҳо ё худ фариштагонро беҳудуд мешуморад, ки ҳар яке навъе аз мавҷудоти олами моддиро ҳофизу нигаҳбон мебошад.
Абулбаракат

Абулбаракат (Муҳаммад Вақоятуллоҳи Бухороӣ; таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот, заргар ва муҳркани тоҷик (нимаи дуюми садаи – ибтидои садаи). Зиндагинома Дар хушнависӣ машҳури замонаш буда, тамоми анвои хати настаълиқро хеле зебо менавиштааст. Аз намунаи хати настаълиқ танҳо "Девони мунтахаб"-и Қорӣ Раҳматуллоҳи Возеҳ (китобаташ 1901) ба мо расида, ки дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии Академияи Илмщои Ҷумҳурии Ӯзбекистон таҳти рақами 1670 маҳфуз аст.
Абулбаракоти Козирунӣ

Абулбаракот Муҳаммади Козирунӣ, машҳур ба Ҳоҷӣ Ҳарроси Козирунӣ (1, Мадина — 1439, ҳамон ҷо) — муҳаддис, муфассир ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи "ал-Муғнӣ", "Шарҳу-т-Танбеҳ"-и Абуисҳоқ ва "Баҳру-с-саодат".
Абулбаракоти Насафӣ

Абулбаракот Ҳофизуддини Насафӣ (1240, Насаф — 1310, Бағдод) — муфассир, муҳаддис ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи "Мадорику-т-танзил", "Канзу-д-дақоиқ" ва "ал-Вофӣ".
Абулбашар

Абулбашар — дар асотири мусулмонон нахустин одам, ки аввалин кадхудои ҷаҳон ба шумор меравад. Муаллифи "Фарқ байн-ал-фирақ" Абдулқоҳири Бағдодӣ силсилаи тамоми пайғамбаронро аз 313 нафар иборат медонад, ки аввалини онҳо Абулбашар ва охиринашон Муҳаммад (с) аст. "Инсони қадим"-и Монӣ, "Одами кадмун"-и яҳудиён, "Ахнух"-и иброниён ва "Мардук"-и бобулиён низ Абулбашарро ифода мекунад.
Абулвайс Азизов

Абулвайс Азизов (8 марти 1939, деҳаи Яхсуи Даҳанакии Болои Кулоб) — нависандаи тоҷик. Узви ИН Тоҷикистон Зиндагинома Хатмкардаи УДТ. Муҳаррири нашриёти "Ирфон". Омӯзгори мактаби миёна, корманди газетаи "Комсомоли Тоҷикистон", муҳаррири нашриёти "Адиб". Аз соли 1994 нафақагир, машғули кори эҷодист. Фаъолияти эҷодӣ Нахустин ҳикояву очеркҳояш миёнаи солҳои 60 садаи ба табъ расидаанд (ҳикояи нахустинаш дар бораи С. Амиршоев соли 1968 чоп шуд). Маҷмӯаи нахустинаш "Сарбоз" қиссаҳо (киноповестҳо)-и "Абдукарим", "Ҳаким", "Ғӯл"-ро дар бар мегирад. Дар маҷмуаи дуюмаш "Рӯҳи замин" қиссаҳои "Модар", "Ятимони сарбоз" ҷой гирифтаанд. Азизов рисолаҳои хурди пандомӯз-ангораҳо менависад, ки чанде аз онҳо дар маҷмуаҳои "Офтоби Сарҷӯ", "Дили Сарҷӯ", "Бақо", "Муаммои мавҷудот" фароҳам омадаанд. Азизов дар бораи Абурайҳони Берунӣ, Убайди Зоконӣ, Ҷалолуддини Румӣ, Рӯдакӣ, Имоми Аъзам, "Тӯҳфат-ус-сурур"-и Дарвешалии Чангӣ, "Тӯтинома"-и Зиёуддини Нахшабӣ ва ғайра рисолаҳои хурди таърихиву бадеӣ, шарҳиҳолӣ, таълимӣ иншо намудааст. Узви ИН Тоҷикистон аз соли.
Абулвайси Азиз

Абулвайси Азиз — нависанда, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Зиндагинома Абулвайси Азиз 8 марти соли 1939 дар деҳаи Яхсуйи Даҳанаки Болои ноҳияи Кӯлоб ба ҷаҳон омадааст. Баъди хатми мактаби миёнаи деҳа таҳсилро дар факултаи таъриху филологияи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И.Ленин идома дода, соли 1963 ба итмом расондааст. Баъдан муаллими мактаби миёна, ходими адабии рӯзномаи "Комсомоли Тоҷикистон", муҳаррири нашриёти "Ирфон", "Адиб" будааст. Аз соли 1994 машғули кори эҷодист. Эҷодиёт Муаллифи китобҳои "Сарбоз", "Рӯҳи замин", "Офтоби сарҷӯ", "Дили сарҷӯ", "Баҳо", "Муаммои мавҷудот", "Шеди ниёгон" рисолаҳои хурди таърихӣ-бадеӣ мебошад, ки андешаҳои муаллифро дар боби сиришту сарнавишти инсон фароҳам овардаанд ва басо пандомӯзу ибратбахшанд.
Абулваҷд

Абулваҷд (соли таваллуд ва вафот номаълум) — шоири тоҷик (асри 16). Зиндагинома Аз зумраи шоирони Мовароуннаҳр аст. Хоҷа Ҳасани Нисорӣ дар тазкирааш "Музаккир-ул-аҳбоб" Абулваҷдро чун марди фозил ва хуштабъ васф кардааст. Дар дарбори шоҳ Бобур (ҳукмронӣ) хидмат намуда, ба обрӯю эътибори баланд ноил гашта буд. Аз осораш намунаҳо ба тавассути тазкираҳо расидаанд. Абёти зерин аз ӯст: Гирифт бурқаъ хато моҳи рӯи ҷононро, Ҳиҷоби куфр бипӯшид нури имонро. Ҳадиси лаъли лабаш, Фориғӣ, магӯ бо ғайр, Марез баҳри хасу хор Оби ҳайвонро.