ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Аҳдномаи Маастрихт

Аҳдномаи Маастрихт ((расмӣ Аҳдномаи таъсиси Иттиҳоди Аврупо), инчунин бо номи Аҳдномаи Иттиҳоди Аврупо маълум аст аҳдномаест, ки фаъолияти Иттиҳоди Аврупоро оғоз кардааст. Аҳднома 7 феврали соли 1992 дар шаҳри Маастрихти Нидерланд байни аъзои Иттиҳоди Аврупо ба имзо расида, 1 ноябри соли 1993 эътибор пайдо кард. Аҳднома дар натиҷаи машваратҳои алоҳида оид ба иттифоқҳои сиёсӣ ва асъорӣ ба даст омад. Муқаррароти Аҳднома Аҳдномаи Маастрихт муомилоти пули муштараки Евро ва сохтори Иттиҳодияи Аврупоро дар асоси се муқаррарот пешбинӣ мекард. Иттиҳоди Аврупо ҷомеаҳои Аврупо ва ду рукни дигари ҳамкориҳои сиёсиро муттаҳид кард: сиёсати умумии байналмилалӣ, амният ва ҳамкорӣ дар соҳаи адлия ва корҳои дохилӣ. Аҳднома инчунин мавқеъҳои Омбудсмани аврупоӣ, Нозири ҳифзи иттилоотҳои аврупоӣ, Кумитаи минтақавиро муаррифӣ намуда, дар бораи тартиби қабули қарорҳои муштарак мувофиқа карда, доираи расмиёти овоздиҳии аксариятро васеъ намуд. Тасдиқи Аҳднома дар бораи Иттиҳоди Аврупо ба монеаҳои ҷиддӣ рӯ ба рӯ шуд. Аз ҷумла, раъйпурсӣ дар Дания дар соли 1992 онро рад кард; танҳо раъйпурсии дуюми соли 1993 барои тасдиқи Аҳднома роҳ кушод. Дар аввал танзим дар дохили иттиҳодияҳои Аврупо асосан ба масъалаҳои соҳаи иқтисод ва тиҷорат дахл мекард. Дар байни ниҳодҳои давлатӣ, Комиссияи Аврупо ва Додгоҳи адлияи Аврупо дорои ваколатҳои васеътарин мебошанд, ки ҳардуи онҳо расман аз ҳукуматҳои кишварҳои ин ҷомеа мустақил буда, дар дохили кишварҳои узв (Иттиҳоди Аврупо) салоҳиятҳои зиёд доранд. Порлумони Аврупо бевосита аз ҷониби шаҳрвандони Иттиҳоди Аврупо интихоб карда мешавад. Муассисони Иттиҳоди Аврупо ният доранд, ки минбаъд ба созмон ваколатҳои васеъро дар сиёсати байналмилалӣ, бахши низомӣ ва судӣ вогузор кунанд, ки ин дар таҳаввулоти минбаъдаи Порлумони Аврупо инъикос ёфтааст. Ин ниятҳо бо зарурати гуфтушунидҳои тӯлонӣ бо ҳукуматҳои миллӣ бархӯрд карданд. Кишварҳое, ки Аҳдномаи Маастрихтро имзо кардаанд, 5 меъёрро барои кишварҳои довталаб барои шомил шудан ба Иттиҳоди Аврупо муайян карданд: Натиҷаҳо Мақсадҳои Иттиҳоди Аврупо, ки дар Аҳдномаи Маастрихт сабт шудаанд, доираи хеле васеи масъалаҳоро дар бар мегирифтанд. Ташкилоти нав барои мусоидат ба пешрафти иқтисодӣ ва иҷтимоии халқҳои Аврупо, сатҳи баланди шуғл ва ноил шудан ба рушди мутавозин ва устувор, мусоидат ба таъсиси ҳувияти Иттиҳод дар арсаи байналмилалӣ тавассути татбиқи сиёсати умумии берунӣ ва амният пурзӯр намудани муҳофизати ҳуқуқҳои шаҳрвандон. Тасдиқи Аҳдномаи Маастрихт ҷомеа и Аврупо ро ба сатҳи интегратсияи сиёсӣ расонд. Қишрҳои аъзои Иттиҳоди Аврупо роҳи саъю кушиши якҷояро дар татбиқи сиёсати умумии берунӣ ва амният пеш гирифтанд; шаҳрвандии Аврупо; ҳамоҳангсозии системаҳои ҳуқуқӣ ва сиёсии кишварҳои узв дар фазои бидуни сарҳад. Аҳдномаи Маастрихт ба пешравии сифатии интегратсияи аврупоӣ мусоидат карда, динамикаи ҷамъиятро ба роҳи барпо намудани иттиҳоди иқтисодию асъор, ҷорӣ намудани воҳиди ягонаи асъор, инчунин мустаҳкам намудани ваҳдати иҷтимоию иқтисодӣ равона кард. Фаъолияти ҷомеа дар соҳаи иҷтимоию иқтисодӣ ҳам самарабахштар ва ҳам рушди демократияи бевосита мусоидат намуд, инчунин, дар бахши сиёсӣ сохторҳои байниҳукуматӣ ин кӯшишҳо бартарӣ доранд. Адабиёт Пайвандҳо.
Созмони Аҳдномаи Марказӣ

СЕНТО — Созмони Аҳдномаи Марказӣ, Созмони паймони марказӣ,, дар солҳои баъзан бо номи Пакти Бағдод (Аҳдноми Бағдд) корбурд мегардид, иттиҳодияи ҳарбию сиёсӣ дар Шарқи Наздик ва Миёна. Таърих 24 феврали 1955 баъди дар Бағдод баста шудани аҳдномаи байни Ироқ ва Туркия таъсис ёфта, ҳамон сол 4 апрел Британияи Кабир, 23 сентябри Покистон, 3 ноябр Эрон ба он ҳамроҳ гардиданд. Ироқ соли 1958 аз Аҳдномаи Бағдод баромад. Соли 1959 ИМА бо Эрон, Покистон ва Туркия оид ба ҳамкории зидди "таҳдиди коммунистӣ"-и бевосита ё бавосита шартномаи дутарафа баст, ки асоси фаъолияти Аҳдномаи Бағдод гардиданд. Мақоми асосии онро Шӯрои доимии вазирон ташкил медод, ки соле як бор ҷаласа доир менамуд. Шӯро котибот ва 4 кумита — ҳарбӣ, мубориза бар зидди амалиёти харобиовар, иқтисодӣ ва алоқаро муттаҳид месохт. Ситоди муттаҳидаи банақшагирии ҳарбӣ, зеркумитаҳо ва гурӯҳи техникиро низ дар ихтиёри худ дошт. Аъзои Аҳдномаи Бағдод мунтазам машқҳои ҳарбӣ мегузаронанд, ба ҳамкории байниҳамдигари иқтисодӣ ҳам таваҷҷуҳ зоҳир мекунанд. Қароргоҳаш аввалан дар Бағдод (то соли 1958) буд ва минбаъд дар Анқара ҷойгир шуд. Баъди ғалабаи инқилоби исломӣ дар Эрон (феврали 1979) ва аз он хориҷ гардидани Покистон Аҳдномаи Бағдод фаъолияташро (августи 1979) расман қатъ намуд.
Аҳдномаи никоҳ

Аҳдноми никҳ — созишномаи шахсоне, ки издивоҷ мекунанд ё созишномаи зану шавҳар, ки ҳуқуқ ба амвол ва уҳдадориҳои онҳоро дар давраи заношӯӣ ва (ё) дар ҳолатҳои бекор кардани он муайян менамояд 1. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Аҳдномаи никоҳ мафҳуми нав аст ва он аввалин бор дар Кодекси оилаи ҶТ дохил шудааст. Мутобиқи аҳдномаи никоҳ ҳамсарон имкон пайдо мекунанд, ки ҳуқуқҳои амволии худро дар давраи зиндагии якҷо ва мавриди бекор шудани никоҳ ба таври амалӣ анҷом диҳанд. Аҳдномаи никоҳ аз рӯйи табиати ҳуқуқии худ аҳди дутарафа мебошад. Дар он ду тараф – шахсоне, ки нияти ба никоҳ даромадан доранд, ё ин ки зану шавҳаре, ки дар никоҳи расмӣ ҳастанд иштирок менамоянд. Яъне дар қонун субъектҳои (тарафҳои) аҳдномаи никоҳ махсус нишон дода шудааст. Мард ва зане, ки ба таври воқеӣ бе қайди давлатии никоҳ зиндагӣ доранд ва дар оянда нияти ба расмият даровардани никоҳашонро, ҳамон тавр ки Кодекси оилаи ҶТ пешбинӣ намудааст, надошта бошанд, аҳдномаи никоҳ баста наметавонанд. Ин ҳолат вобаста ба он аст, ки асоси аҳдномаи никоҳ молу мулки якҷояи зану шавҳар ё амволи дар оянда бадастмеовардаи онҳо мебошад. Ғайр аз ин, муносибатҳои амволии шахсони дар никоҳи воқеӣ буда, танҳо дар асоси қонунгузории гражданӣ ба танзим дароварда мешавад. Дар ҳолати набастани аҳдномаи никоҳ муносибатҳои амволии зану шавҳари дар никоҳи расмӣ буда, дар асоси талаботи Кодекси оилаи ҶТ (моддаҳои 34–39) ба танзим дароварда мешавад. Ҳангоми бастани аҳдномаи никоҳ баҳсҳои нисбат ба он пайдошуда аз тариқи қонунгузории оила ва ҳам қонунгузории шаҳрвандӣ ба танзим дароварда мешаванд. Аҳдномаи никоҳ яке аз навъҳои аҳд ва қонунгузорӣ барои ҳамсарони оянда мебошад, ки ҳамсарон дар давраи никоҳ ҳуқуқи мустақилонаи худро муайян месозанд, лекин дар айни замон онҳоро барои бастани ин навъи аҳд уҳдадор намекунад. Аҳдномаи никоҳ танҳо дар шакли хаттӣ тартиб дода мешавад. Ин аҳднома ба шуъбаи нотариус пешниҳод мешавад. Мувофиқи талаботи Қонуни ҶТ "Дар бораи нотариати давлатӣ" (моддаи 39) сарнотариусҳои давлатӣ, нотариусҳои калони давлатӣ дар идораҳои нотариалии давлатӣ, ки дар шаҳру ноҳияҳо фаъолият доранд, аҳдномаи никоҳро яке аз онҳо бо иштироки ҳатмии тарафҳо тасдиқ менамоянд.
Аҳдномаи зидди коминтерн

Италия Венгрия Манчукуо Испания Финляндия Руминия Булғористон Китайская республика — режим Ван Цзинвэя Хорватия Дания (оккупационное правительство) Словакия Салвадор Туркия (наблюдатель) "Аҳдноми зидди коминтерн" — аҳдномае, ки 25 ноябри 1936 байни Олмон ва Ҷопон ба имзо расидааст, мақсадаш — мубориза бар зидди коминтерн. Моддаҳои аҳднома Аҳдномаи зидди коминтерн аз се модда ва "протокол" таркиб ёфта буд. Дар моддаи 1 омадааст, ки тарафҳо якдигарро дар бораи фаъолияти Интернатсионали коммунистӣ огоҳ намуда, дар пайвастагӣ ва ҳамкориҳо ба муқобили он муборизаи қатъӣ мебаранд. Дар моддаи 2 тарафҳо уҳдадор шудаанд, ки давлатҳои дигари манфиатдорро барои муборизаи якҷояи зидди Интернатсионали коммунистӣ даъват намуда, бо онҳо ҳамкории бевосита ва доимӣ дошта бошанд. Ин гуна давлатҳо метавонанд ба Аҳдномаи зидди коминтерн ҳамроҳ гарданд ва ё дар радифи моҳият ва мазмуни он бар зидди коммунизм ва хатари он мубориза баранд. Моддаи 3 муҳлати амали Аҳдномаи зидди коминтернро 5 сол муқаррар намуда буд. Аҳдномаро Риббентроп ва Кинтомо Мусякодзи бо имзои худ ҳукми расмӣ бахшида буданд. Дар "протокол" дар баробари ҳамдигарро воқиф намудан аз амалҳои Интернатсионали коммунистӣ ҳимоя аз фаъолияти онро ба таври махсус таъкид менамуданд. Талаб карда мешуд, ки ба муқобили касоне ва нерӯҳое, ки ба манфиати Коминтерн амал менамоянд ва онро ҷонибдорӣ мекунанд, чораҳои қатъӣ дида шавад. Комиссияе таъсис дода мешуд, ки асосан мубориза бар зидди Коминтернро роҳбарӣ менамуд. Давлатҳои гуногун, ки хусусиятҳои фашизмро то андозае дар фаъолияти хеш ифода менамуданд, ба аҳдномаи мазкур ҳамроҳ гардиданд. Аҳдномаи зидди коминтерн соли ба иттифоқи Олмон, Итолиё ва Ҷопон табдил ёфт. 6 ноябри 1937 Итолиё, 24 феврали 1939 Венгрия, 27 марти 1939 Испания. 25 ноябри 1941 аҳдномаро ба муҳлати 5 соли дигар дароз намуданд ва ба он Булғория, Финландия, Руминия, Дания, Словакия, Хорватия, Нанкин ҳамроҳ гардиданд. Барои Аҳдномаи зидди коминтерн мубориза ба муқобили коминтерн маънии мубориза алайҳи ИҶШС ва мамлакатҳои пайрави онро дошт. Ҳодисаҳое, ки баъди имзои аҳднома ба амал омаданд, ҳадафҳои асосии бунёдгароёни онро собит намуданд. Итолиё ва Олмон ҳамраъйии худро нисбат ба сиёсати Ҷопон дар Шарқи Наздик иброз доштанд. Ҷопон аннексияи Эфиопияро табрик кард. Ба таври расмӣ Олмон ва Итолиё ҳукумати нави Манчжурияро, ки Ҷопон таъсис дода буд, эътироф намуданд. Сипас, амалҳои таҷовузкорона пайи ҳам ба вуқӯъ пайвастанд.
Аҳдшиканӣ

Аҳдшиканӣ, паймоншиканӣ —дар илми ҳуқуқшиносӣ аз амалҳое ба ҳисоб меравад, ки шахс, гурӯҳи мардум ё давлате душман ё мухолифинро моил ва ё маҷбур ба бовар мекунонад. Навъҳои аҳдшиканӣ Навъҳои аҳдшиканӣ амалҳои зерин ба ҳисоб мераванд; Аҳдшиканӣ аз ҳилаҳои ҳарбӣ фарқ мекунад, зеро ҳилаҳои ҳарбӣ аз ҷониби меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ манъ карда нашудаанд.
Аҳдҳои рӯякӣ

Аҳдҳои рӯякӣ - аҳде, ки танҳо руякӣ, бидуни нияти пайдо намудани оқибати дахлдори ҳуқуқӣ баста шудааст. Аз ин сабаб ҳам беэътибор аст (м.195 КГ) - Масалан, шартномаи қарз вучуд надорад, байни тарафҳо аҳду паймон нест. Аммо мегӯяд, ки гӯё гражданин А. аз ӯ қарздор асг. Ё мисоли дигар, барои хонаро аз мусодира нигоҳ доштан хона бардурӯғ туҳфа карда шудааст, кӯшиш мекунад исбот намояд, ки гӯё хонаро ба туҳфа гирифтааст ва ғайра.. низ Қонун.
Аҳдҳои беэътибор

Аҳдҳои беэътибор - аҳдҳое мебошанд, ки амали ба монанди аҳд содиркардашуда, сифати юридикӣ пайдо накарда, оқибатҳои ҳуқуқие, ки тарафҳо мехостанд ё дар назар доштанд, ба вуҷуд намеоянд. Зеро ҷузъҳо ва таркибе, ки барои эътибории ахд заруранд, риоя карда намешавад. Аҳд беэтибор дониста мешавад бо асосҳои пешбининамудаи қонун ё дигар меъёрҳои ҳуқуқӣ ё дар асоси беэтибор эътироф намудани суд ё новобаста аз чунин эътироф. Аҳдҳои беътибор ду хел мешаванд: аҳдҳои тамоман беэътибор ва баҳснок.. низ Қонун.
Аҳдофи рушди устувор

Аҳдофи Рушди Устувор ва ё Санади 2030 ЮНЕСКО маҷмуаъи аз аҳдофе ҳастанд, ки ба оянда марбут мешаванд. Руасои давлатҳо, намояндагони баландпояи ниҳодҳои тахасусии Созмони Миллали Муттаҳид ва ҷомеаъи маданӣ дар сентябри соли 2015 гирди ҳам омаданд ва дар Маҷмуаъи Умумии Созмони Миллали Муттаҳид, Дастури Кории Рушди Устувори 2030-ро тасвиб карданд. Ин дастури кори, ки ҷойгузини Аҳдофи Рушди Ҳазора шуд. Аҳдоф.
Аҳдҳои қалбакӣ

Аҳдҳои қалбакӣ - аҳде, ки бо мақсади рӯпуш намудани аҳди дигар баста шудааст. Чунин аҳд эътибор надорад. Дар чунин ҳолат ду аҳд ҷой дорад. Яке аҳди рӯпӯшкунанда ва дуюм аҳде, ки дар воқеъ тарафҳо дар назар доранд. Аҳди якум асос надорад, бинобар он беэътибор аст. Аммо баъзан тарафҳо надониста ба талаби қонун сарфаҳм нарафта, чунин аҳд содир мекунанд. Бинобар ин, мазмуни аҳдро таҳлил намуда, пас ба хулоса омадан лозим аст. Нисбати аҳде, ки тарафҳо воқеан дар назар доштанд, бо назардошти хусусияти аҳд қоидаҳои ба он дахлдор истифода карда мешаванд.. низ Қонун.
Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон

Аҳдномаи ризоияти ҷомеъаи Тоҷикистн — яке аз ҳуҷҷатҳои сиёсие, ки баҳри сулҳ, ваҳдат ва таҳкими истиқлоли Тоҷикистон дар таърихи 9 марти соли 1996 дар шаҳри Душанбе ба имзо расидааст. Баимзорасии аҳднома Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистонро Президенти Тоҷикистон, Раисони палатаҳои парламенти кишвар (Маҷлиси Олӣ) ва роҳбарони 32 ҳизби сиёсӣ, ҳаракатҳои ҷамъиятию динӣ, илмию эҷодӣ ва иттиҳодияҳои ҷамъиятии маданию миллӣ имзо намудаанд. Мақсади Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистонро бунёди иттиҳоди иҷтимоию сиёсӣ ва миллии тамоми бошандагони Тоҷикистон, ҷомеаи кушода, озод ва гуногунандешӣ ташкил медод. Вазифаҳои асосии Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон ба таври зайл муайян гардида буданд: ба даст овардани сулҳ миёни шаҳрвандон, ризояти миллӣ ва ҷамъиятӣ дар ҷомеа; таъмини бартарии ҳуқуқу озодии инсон нисбат ба ҳама арзишҳои дигар; таъмини бартарии Сарқонун ва меъёрҳои ҳуқуқии маъмул. Инчунин дар матни Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон қоидаҳои асосӣ, уҳдадориҳои ширкатдорони он, тартиби амалӣ сохтани шартнома, масъулияти ширкатдорони Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон дар амалӣ гаштани он ва тартиби ба воқеият табдил ёфтани мақсадҳо ва вазифаҳои Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон бо низоми муайян мавриди таҳлил ва таркиб қарор гирифтаанд. Дар аввал ба Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон, асосан роҳбарони ташкилотҳои сиёсӣ ва ҷамъиятие имзо гузоштанд, ки бо ҳукумат дар муқовимат қарор нагирифта буданд ва онҳо аз бисёр ҷиҳатҳо бо мақомоти ҳокимияти давлатӣ дар ҳамбастагӣ фаъолият доштанд. Инчунин роҳбарони ташкилотҳои зиёди ғайрисиёсӣ ба Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон имзо гузоштанд. Баъдтар, дар раванди амалисозии ҳадафҳои Созишномаи барқарор намудани сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ва таъмини минбаъдаи ваҳдати миллӣ иттиҳодияҳои мухолифини ҳукумат низ ба Аҳдномаи ризоияти ҷомеаи Тоҷикистон шарик гардиданд. Онҳо кӯшишҳо ба харҷ медиҳанд, ки ризоят ва ваҳдати ҷомеаи Тоҷикистон таъмин бошад.
Аҳл

Аҳл — касоне, ки дар як ҷой зиндагӣ мекунанд ва ё муддате дар ҷое гирд омада бошанд, ба монанди аҳли хонавода, аҳли маҷлис ва ғайра. Агар ин калима ва ё сиғаи ҷамъаш бошад.
Аҳком

Аҳком (— ҳукм) — ҷамъи калимаи ҳукм. Дар шариати исломӣ (фиқҳ) аҳком ба арзёбии аъмоли инсон аз нуқтаи назари ҷоиз будани он ишора мекунад. Истилоҳоти аҳком ба дихотомияи Қуръонии "ҳаром-ҳалол" рост намеояд ва рушди минбаъдаи афкори исломӣ мебошад 1. Намудҳои ҳукмҳо Таърих Истилоҳоти иҷоза тақрибан дар миёнаҳои асри ташаккул ёфтааст; ва масалан, дар осори Шофеъӣ вожаи "макруҳ" барои ифодаи амалҳои ошкори ҳаром истифода шудааст, ки баъдан бо вожаи "ҳаром" таъйин хоҳад шуд.
Аҳегао

Аҳэгао, ҳамчунин машҳур бо номи - 1 2 — истилоҳ дар порнографияи ки ифодаи ҳангоми оргазмро дар рӯй нишон медиҳад. Бисёр дар бозиҳои компютерӣ (эрог), манга ва анимеҳои эротикӣ истифода мешавад. Аҳегао равияи муд барои дӯстдорони эротика дар Ҷопон шудааст. Дар чеҳраи қаҳрамонони афсонавӣ либосҳои зиёде мавҷуданд, ки аҳегао доранд. Этимология Қисми дуюми калима, као канҷӣ аст, ки маънояш чеҳра мебошад 3. Қисми якуми калима, аҳэ, онро бо канҷӣ навиштан мумкин нест, аммо ихтисораи калимаи аҳэҳэ мавҷуд аст, ки дар навбати худ садои нафаскашӣ ё ноларо тавсиф мекунад. Тавсиф Истилоҳи "аҳэгао" ифодаи чеҳраи духтареро, ки алоқаи ҷинсӣ мекунад, тавсиф мекунад. Тасвири классикии чеҳраи аҳегао одатан арақкунӣ ва оби даҳонбарории бисёри духтари аксшударо, рухсораҳои сурх, чашмони якпаҳлу шуда, ашкҳо, ва ҳамчунон даҳони кушодаву нафасгиршуда ва забони берун баровардашударо нишон медиҳад 4 5. Одатан, чунин ифодаҳои мушоҳадашуда, қасдан барои эҷоди таъсири ҳаҷвӣ ва фаровоқеи эҷод мешаванд.
Аҳкому-р-рамй ва-с-сибоқ

"Аҳкму-р-рамй ва-с-сибқ" (— Аҳкоми тирандозӣ ва мусобиқот) — рисолаи шайх Тоҷуддин Аҳмад ибни Усмон ибни ат-Туркмонӣ (вафот 1343-44) дар баёни ҳукмҳои шаръии тирандозӣ ва мусобақаи аспдавонӣ ба мазҳаби ҳанафӣ. Ба забони арабӣ навишта шудааст.
Аҳкоми дин

Аҳкми дин (– ҷамъи ҳукм, амр, қоидаҳои дин;) — аҳкоми шаръ, аҳкоми шариат, нуқтаҳои асосии таълимоти динӣ, ки муқаррароти илоҳии собиту абадӣ ва барои тамоми диндорон ҳатмӣ шумурда мешаванд. Аҳкоми динҳои дигар Ҳар як дини ташаккулёфтаи муосир маҷмӯи аҳкоми худро дорад, ки дар ҷараёни баҳсҳои тӯлонӣ ва муборизаи дохилии мазҳабӣ таҳия гаштаанд. Дар ибтидо масеҳият ҳамагӣ 12 аҳкоми дин дошт (ваҳдати салосаи Худо, таҷассуми Илоҳӣ, каффорат, таъмид, ҷовидонии ҷон ва ғайра), минбаъд ба он дигар аҳкоми дин (сиришти Илоҳӣ ва инсонии Масеҳ, ибодати ҳатмии уқнум ва ғайра) афзуда шуданд. Аҳком дар Ислом Дар ислом аҳкоми дини панҷгона (фарз, суннат, мубоҳ, макруҳ ва ҳаром) маъмуланд, ки дар таълимоти фирқаву ҷараёнҳои динию мазҳабӣ ба таври гуногун таъбир мешаванд. Бархе муҳаққиқони таърихи ислом ихтилофоти дохили аҳкоми динро ро яке аз сабабҳои асосии пайдоиши равияву фирқаҳои динӣ ва бидъат, инчунин манбаи пайдоиши ақоиди озодандешию модернизм медонанд. Аҳком дар даврони муосир Дар шароити имрӯза бисёр уламои ислом, инчунин аксари илоҳиётшиносони масеҳию яҳудӣ ба аҳкоми дин нисбатан озодона муносибат карда, онҳоро бо ҳаёти инсони муосир мутобиқ гардонданӣ мешаванд. аҳкоми дин баробари динҳо ба вуҷуд наомада, балки баъдан аз тарафи рӯҳониён мураттаб гардида, ба расмият шинохта шудааст. Баробари ба расмият даромадани аҳкоми дин ҳамин гуна рафтори берун аз он куфр дониста ва таъқиб карда мешуд. Ҳомиёни дин аҳкоми динро абадӣ ва тағйирнопазир эълон мекунанд, вале он аз сабаби ба ҳаёти воқеӣ мутобиқат накарданаш маҷбуран тағйиру табдил меёбад. Зиддиятҳои аҳкоми дин боиси пайдо шудани мазҳабҳо, бидъат, модернизм, озодфикрӣ ва ғайра мегарданд.
Аҳли зимма

ҳли зимм ё зиммӣ — мафҳуми динӣ-ҳуқуқӣ, номи шаҳрвандони ғайримусулмон дар кишвари исломӣ, ки ҳифзи амният ва таъмини кафолатҳои ҳуқуқии онҳо бар зиммаи давлат ва уммати ислом аст. Вақте сокинони сарзамине аз дари мусолиҳа бо мусулмонон ворид мешаванд ва мехоҳанд дар ҳимояи давлат ва уммати ислом ба сар баранд ва ҳамзамон бар дину ойини худ боқӣ бимонанд, ислом ин пешниҳоди онҳоро мепазирад ва барояшон ба унвони ақаллиятҳои динӣ тамоми ҳуқуқҳои шаҳрвандиро кафолат медиҳад. Зимма аз решаи зимомат гирифта шуда, дар луғат ба маънои аҳду паймон ва кафолат додан аст ва барои он онҳоро аҳли зимма меноманд, ки дар аҳд ва амони мусулмонон дохил мешаванд. Вожаи аҳли зимма дар аҳодиси Пайғамбар (с), номаҳои хулафои чаҳоргона, луғатномаҳо ва ҳамчунин дар китобҳои фиқҳ ба маънои фавқ тавзеҳ шудааст. Донишманди англис Рум Лонде дар китоби худ бо номи "Ислом ва арабҳо" дар ин бора менависад: Дар баробари ин шаҳрвандони ҳамешагии кишвари исломӣ аз ғайри мусулмонон – гурӯҳи дигар бо номи паноҳандагон – мустаъминин низ вуҷуд доштанд, ки бо сабаби сиёсие ва ё барои муҳоҷирати корӣ ба кишвари исломӣ паноҳ мебурданд ва онҳоро зиммии паноҳанда ва ё зинҳорӣ мегуфтанд. Онҳо низ комилан аз кафолатҳои ҳуқуқии Аҳли зимма бархурдор мегаштанд.
Аҳли бидъат

Аҳли бидъат — истилоҳи динӣ-каломӣ ба маънои навовар, ки дар ақида ва дин бо афзудан ва ё костан тағйир ва дигаргуние ба вуҷуд меоварад ва дар фарҳанги фирқашиносӣ ин гурӯҳро аҳли ҳаво низ мегуфтанд. Истилоҳ Истилоҳи аҳли бидъат бар тоифаи хавориҷ, муътазила, ботиния ва ғайра итлоқ мегардад, ки пешвоёни онҳо бинобар бардоштҳои хоссе, ки аз арзишҳои эътиқодӣ ва аҳкоми амалии ислом доштанд, корҳо ва андешаҳои барояшон писандидаро ба дин нисбат дода, чизҳоеро, ки дар сарчашмаҳои шаръ вуҷуд надоранд, бар он афзудаанд. Бидъат ба маънои маъмул дар истилоҳи диншиносӣ ба он бахше аз зиндагонии фард ва ҷомеа тааллуқ мегирад, ки зери пӯшиши арзишҳои эътиқодӣ, барномаи ибодатӣ ва аҳкоми амалии дини ислом қарор гирифта, таъйини ҳукми он аз салоҳиятҳои қонуни шаръ ба шумор меравад. Аммо навоварӣ ва ибтикор дар он бахше аз зиндагӣ, ки ба салоҳиятҳои фикрӣ ва сохтори амалӣ дар ҳаёти инсон бастагӣ дорад ва асосан аз такмили васоили зиндагӣ, тавсиаи васоити пешбурди ҳадафҳои дин, имконоти пешрафтаи таълимӣ, таъмини рафоҳияти ҳаёти инсон ва ғайра иборат аст, вақте бо ҳадафҳои шаръ дар тазод қарор надошта бошад, шаръан хуб ва таъйидшуда аст. Ҳамчунин нигаред.
Аҳли куфр

Аҳли куфр — шахсоне, ки паёмҳои осмонӣ, ҳақоиқи динӣ ва ё яке аз аркон ва ҳатмиёти диниро ба гунае бовар ва қабул надоранд. Гурӯҳҳо Аҳли куфр ба панҷ гурӯҳ тақсим мешаванд: Агар касе ба бештар аз як Худо муътақид бошад, мушрик ва ё аҳли ширк, агар ба як Худо имон дошта ва аз яке аз динҳои дорои китоби осмонӣ, ғайр аз ислом, пайравӣ намояд, аҳли Китоб ва ё кофири китобӣ, агар ба зоҳир мусулмон, вале дар ботин кофир бошад, мунофиқ ва ё аҳли нифоқ, агар пас аз қабули ислом кофир шавад, муртад ва аз дин баргашта ва агар Худо ва офаридгореро куллан қабул надошта бошад, пас, даҳрӣ ва мулҳид аст. Аҳли куфр аз лиҳози бархӯрд бо даъвати дини илоҳӣ ва мавзеъгириҳои амалии худ дар баробари пайравони дини Худо ба ду гурӯҳи асосӣ ҷудо мешаванд. Яке кофирони одӣ мебошанд, ки бо вуҷуди напазируфтани даъвати дини Худо ва ихтиёр кардани куфр бар имон ба ҷараёни пешрафти даъвати дини Худо ва фаъолиятҳои динии пайравони он аз худ чандон ҳассосияте нишон намедиҳанд. Ин куфру худоношиносии онҳо дар назди Худованд кори зишт ва нобахшуданӣ мебошад ва он, умуман, дар муқобили имон ва ислом меистад, аммо онҳо амалан дар муқобили дини Худо ва пайравони он аксуламал ва зиддияте нишон намедиҳанд. Ин як марҳалаи куфр аст. Гурӯҳи дуюм кофироне мебошанд, ки куфри онҳо бо саркашию ташаддуд, душмании ошкор бо арзишҳои дини Худо ва ҷабҳагирию мухолифат бо пайравони он ҳамроҳ гаштааст. Инҳо умуман ҷабҳаи куфрро дар муқобили имон ташкил дода, дар таъбироти қуръонӣ кофири муонид (анид) ва ё аимма (пешвоён)-и куфр номида мешаванд ва дар истилоҳи фиқҳӣ онҳоро кофирони ҳарбӣ мегӯянд. Бар пояи таълимоти ислом корҳое, ки Аҳли куфр дар ҳаёти дунё анҷом дода ва харҷу сарфе, ки дар он намудаанд, ба монанди боди сардест, ки ба ҳар киштзоре бивазад, онро нобуд месозад.
Аҳли Китоб

ҳли китб — дар Қуръон касоне, ки дар байни мусулмонон ва мушрикон (бутпарастон) қарор доранд. Аҳли китоб пеш аз ҳама яҳудиёну насрониён буда, фақат дар як оят собитиён низ бо онҳо якҷо зикр карда шудаанд. Дар ибораи Аҳли китоб манзур аз вожаи "Китоб" Таврот ва Инҷил мебошанд. Дар замони футӯҳоти исломӣ бо зардуштиён низ ҳамчун ба аҳли Китоб муносибат карда мешуд. Минбаъд дар баъзе кишварҳо давлати исломӣ барпо мегардад, вале қисме аз аҳолӣ ғайримусулмон мемонданд (масалан дар Ҳиндустон) ва муносибати давлат бо ин қисми аҳолӣ низ аз рӯйи аҳкоми муносибат бо Аҳли китоб анҷом меёфт. Ақидаи исломӣ дар бораи Аҳли китоб чунин аст, ки китобҳои осмонӣ – Таврот, Забур, Инҷил ба онҳо фиристода шуд, вале онҳо ин китобҳоро, бахусус он ҷойҳоеро, ки дар васфи пайғамбари ислом (с) ва пешгӯии омадани ӯ буданд, ҳамчунин оятҳоеро дар бораи пайғамбар будани Исо – писари Марям (а), фарҷоми кор ва меъроҷи ӯ ва дигарро таҳриф карданд. Муносибати мусалмонон бо аҳли Китоб Масъалаҳои алоқаманд бо муносиботи мусулмонон ва Аҳли китоб дар дохили кишварҳои исломӣ, аз қабили ҳаром ё ҳалол будани хӯроки Аҳли китоб, издивоҷ бо онҳо, ҷоиз будан ё набудани сохтмонҳои маъбадҳои нави онҳо ва ғайра дар асоси аҳкоми фиқҳ ба низом дароварда мешавад. Дар замони Хилофат Аҳли китоб ҳамчун аҳли зимма ё зиммиён зери ҳимояи давлат қарор доштанд, озодона ба ибодот, муомилот ва таълими динии худ мепардохтанд, маъбадҳо доштанд, ҳамчун зиммӣ ҷизя медоданд ва мақому ҳолоти онҳо дар шаҳру деҳот ҳамон буд, ки онро фиқҳ барои мардуми ҷизядеҳ муайян кардааст. Ба ҳар ҳол вазъияту шароити Аҳли китоб дар кишварҳои исломӣ нисбат ба вазъияту шароити аҳолии ғайринасронии кишварҳои насронӣ, ҳатто нисбат ба насрониёни ғайрикатоликӣ дар кишварҳои католикӣ басо беҳтар буд. Ислом аз оғози таърихи худ то кунун бо кишварҳои ғайриисломӣ, бахусус Ғарб муносибатҳои худро дар асоси аҳкоми марбут бо Аҳли китоб ба роҳ мегузорад. Дар асоси назария ва амалияи аҳкоми марбути Аҳли китоб имрӯз давлатҳои исломии Шарқ бо давлатҳои ғайриисломии ҷаҳон муносибатҳои сиёсӣ-дипломатӣ, иқтисодӣ, ҳарбӣ, фарҳангӣ ва ғайра барқарор мекунанд, дар созмонҳо ва анҷуманҳои расмӣ ва ғайрирасмӣ ширкати фаъол доранд.