ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Абдураҳмони Ҷомӣ (деҳа, н. Балхӣ)

Абдураҳмони Ҷомӣ — деҳа дар ҷамоати деҳоти Ҳалеварди ноҳияи Ҷалолиддин Балхӣ. Аз деҳаи Абдураҳмони Ҷомӣ то маркази ҷамоат 7 км, то маркази ноҳия 5 км, то маркази вилоят 30 км; роҳ асфалтпӯш. Аҳолиаш 3057 нафар, тоҷикон. Иқтисод Мактаби таҳсилоти миёнаи умумӣ, маркази саломатӣ, китобхона, 2 нуқтаи савдои хусусӣ дорад. Соҳаҳои асосии хоҷагӣ: рустанипарварӣ, сабзавоткорӣ. Заминҳо аз канали Кофирқалъа обёрӣ мешаванд.
Абдураҳмони Ҷомӣ (деҳа, н. Шаҳринав)

Абдураҳмони Ҷомӣ (то 2013 — Чамбул) — деҳа дар ҷамоати деҳоти Чусти ноҳияи Шаҳринав. Аз А. Ҷомӣ то маркази ҷамоат 4 км, то маркази ноҳия 13 км. Аҳолиаш 431 нафар, тоҷикон.
Абдурозиқ (овозхон)

Абдурозиқ Савриқул Муҳаммадрозиқӣ (Абдурозиқ Эгамов сентябри 2003, Ғиждарва, ноҳияи Панҷакент, Тоҷикистон) — овозхон, муштзан, блогер ва шоумени тоҷик. Зиндагинома Абдурозиқ 3 сентябри соли 2003 дар деҳаи Ғиждарваи ноҳияи Панҷакент ба дунё омадааст. Ӯ дар хонаводае бузург шуд, ки ба қавонини суннатии исломӣ пойбанд буданд 1. Абдурозиқ дар хурдсолӣ бемор мешаваду пас аз он дигар ҷисмаш бузург нашуд. Ӯ 1 метр қад ва ҳамагӣ 17 кило вазн дорад 2. Дар шоу-бизнес Абдурозиқ сурудҳои тоҷикӣ ва ҳиндиро бозхонӣ мекард, шавқ ва қобилияти овозхонӣ низ дошт. Пас аз дидани наворе дар шабакаи, ки дар он Абдурозиқ суруд мехонд, бо вай ҳамкориро оғоз кард ва ин боиси шуҳратёр шудани Абдурозиқ гардид 3 4. Ӯ пас аз нишасти матбуотии блогерон ба ҳамроҳии Хасбуллоҳ Магомедов шуҳрати бештаре касб кард.
Абдурраб Расули Сайёф

Ҷоизаи байнулмилалии малик Файсал барои хидмат ба ислом Устод Абдурраб Расули Сайёф — ҷангсолор 1, сиёсатмадор ва фармондеҳи собиқ муҷоҳидини Афғонистон. Ӯ дар ҷанг алайҳи давлати Ҳизби демукротики халқ дар даҳаи 1980 ширкат кард ва раҳбарии ҷиноҳи муҷоҳидини афғон Танзими даъвати исломии Афғонистонро бар уҳда дошт. Зиндагинома Абдурраб Расули Сайёф соли 1944 дар хонаводае аз қавми паштун дар дараи Пағмон дар вилояти Кобул ба дунё омад. Вай фориғуттаҳсили риштаи "шариъати исломӣ" аз Донишгоҳи Кобул дар соли 1967 аст. Дар соли 1971 барои идомаи таҳсил роҳии Миср шуд. Пас аз дарёфти мадрак фавқуллисонс аз донишкадаи ҳадиси Донишгоҳи Ал-Азҳар ба Афғонистон бозгашт. Сайёф дар даҳаи 1970 ба ихвонулмуслимини Афғонистон пайваст, ки Бурҳонуддин Рабонӣ ва Гулбидин Ҳикматёр ба тозагӣ онро таъсис карда буданд. Дар соли 1974 қасди сафар ба Амрикоро дошт, аммо ба иттиҳоми инки узви гурӯҳ "Неҳзат ҷавонони мусулмон" буд, тавассути пулиси Афғонистон боздошт шуд ва шаш сол дар зиндон буд. Дар 1979 ба таври ногаҳонӣ озод шуд. Соли 1980 риёсати Иттиҳодияи созмонҳои ҷиҳодии Афғонистонро бар уҳда гирифт. Пас аз фурӯпоши ин иттиҳодия, як ҳизби сиёсии нав ба номи "Ҳизби иттиҳоди исломии муҷоҳидини Афғонистон" таъсис кард.
Абдурозиқ Холиқов

Абдурозиқ Холиқов (17.12.1949, деҳаи Куҳдараи Роҳатии ноҳияи Ленин) — олим, номзади илмҳои физика ва математика, дотсент. Зиндагинома Солҳои 1966–1972 дар шуъбаи шабонаи факултети механика ва математикаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В.И. Ленин таҳсил кардааст. Солҳои 1972–1973 афсари Артиши Шӯравӣ, 1973–1978 ассистент, 1978–1981 аспирант, 1981–1985 муаллими калони кафедраи методикаи таълими математикаи Донишкадаи давлатии омӯзгории шаҳри Душанбе ба номи Т.Г. Шевченко буд. Солҳои 1985–1996 ҳамчун дотсенти кафедраи методикаи таълими математикаи Донишгоҳи давлатии омӯзгории Тоҷикистон ба номи Садриддин Айнӣ, 1996–1999 дотсенти кафедраи алгебра ва назарияи ададҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон кор кардааст. Аз соли 1999 дотсенти кафедраи математика ва информатика, раиси Комитети иттифоқҳои касабаи Донишкадаи иқтисодии Тоҷикистон мебошад. Оид ба масъалаҳои стреометрия, тадқиқ ва методикаи ҳалли онҳо кори илмӣ бурдааст. Муаллифи зиёда аз 35 номгӯи мақолаҳои илмию методӣ ва дастурҳои таълимию методӣ мебошад. Осор 5.
Абдурофеъ Рабиев

Абдурофеъ Рабизода (Шераки Ориён; зод. 1951, ноҳияи Кушониён) — рӯзноманигор, нависанда ва филмноманависи тоҷик, узви Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ва Иттифоқи журналистони Тоҷикистон. Зиндагинома Абдурофеъ Рабизода 7 ноябри соли 1951 дар ноҳияи Бохтари вилояти Хатлон ба дунё аст. Соли 1975 бахши журналистикаи факултаи филологияи тоҷиики Университети давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин -ро хатм намудааст. Ду сол мухбири суратгири рӯзномаи "Зарафшон"-и шаҳри Панҷакент, солҳои зиёде ҳамчун муҳаррири шуъбаи адабии радиои Кумитаи телевизион ва радиошунавонии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳаррири Киностудияи "Тоҷикфилм" кор кардааст. Солҳои дар Мактаби олии кинематографияи (синамогарии) шаҳри Москва таҳсил намудааст. Чанд муддат дар Киностудияи "Тоҷикфилм" ба сифати филмнигор (сенариянавис) фаъолият дошт. Солҳои сарварии Иттиҳодияи адибони водии Зарафшон ба зиммааш буд. Соли 1999 ба рӯзномаи "Садои мардум" ба кор гузашт ва то соли 2007 ба сифати хабарнигор, мудири шуъба ифои вазифа намуд. 1 Эҷодиёт Шераки Ориён, ки бо ному тахаллусҳои Абдурофеъ Рабиев, А. Рабизода, Рофеъи Рабизод, Дарвеши Бохтарӣ, Сайид Муҳаммади Рофеъ ва ғ. эҷод кардааст, муаллифи 68 китоби банашррасида, 40 филми ҳунарӣ буда, навиштаҳояш қариб ба чил забони мардуми дунё тарҷумаву чоп шудаанд. Филмҳояш дар кишварҳои зиёди олам ба намойиш гузошта, сазовори ҳафт ҷоизаи байналхалқӣ гардидаанд. Филмномаҳои ӯ "Марди мутааллиқи ду зан", "Вақте болои шаҳр борон мерехт", "Дӯстонро намефурӯшанд", "Афсонаи зиндагӣ", "Чор фасли умр" ва ғ. маъруфу машҳуранд. Филмномаҳои "Санги Сипар", "Амондара ва Сорбон", "Растагор", "Чил-меҳроб", "Хоки пайвандӣ", "Ғозӣ Ниёз" ва ғ. ба тасвири рӯзгори ибратбахши адибону ҳунармандони кишварамон ихтисос ёфтаанд. Ҳамчунин, таҳиягар (режиссёр)-и як миқдор филмҳо, монанди "Помпейи Машриқзамин", "Чакомаи дарахт", "Асрори тоқиҳои Варорӯд", "Зиндагиномаи як инсон" ва ғ. мебошад. Иддае аз нигоштаҳои ӯ ба китобҳои дарсии макотиби олии Русия ("Этика ва эстетикаи ҳаёти оилавӣ"), кишварҳои аврупойӣ (Анатомияи садоқату муҳаббати инсонӣ) ва як қатор мамолики Шарқу Тоҷикистон ("Эҷод чист? Эҷодгар кист?") ворид шудаанд. Чанде аз китобҳояш дар нашрияҳои бонуфузи Русия, монанди "Молодая гвардия", "Советский писатель", "Художественная литература", "Госкино", маҷаллаҳои "Студенческий меридиан", "Работница", "Дружба", "Советская литература", "Литературная учёба" ва зиёда аз 30 китоби дастҷамъӣ чоп шудаанд. Абдурофеъ Рабизода нависандаи сермаҳсул аст. Асарҳояш бо забонҳои гуногуни олам-англисӣ, японӣ, франсавӣ, ҳинду ва забонҳои мардуми собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ тарҷума ва нашр шуда, сазовори ҷоизаҳои байналмилалӣ, аз ҷумла ду Гран при ва як Ҷоми Лоҷувард гардидаанд. Бо ордени "Шараф" дараҷаи 2 мукофотонида шудааст.
Абдурраззоқ Дунбулӣ

Абдурраззоқбег Дунбулӣ, мутахаллис ба Мафтун (ё 1760, Хӯй — 1826, Табрез) — нависанда, шоири порсигӯй ва мутарҷими забони туркӣ ба Вай дар замони Оқомаҳмудхони Қоҷор дар девони иншои ноибуссалтана дар Табрез ба кор машғул буд.
Абдурраззоқи Кошонӣ

Абдурраззоқи Кошонӣ — ориф, сӯфӣ, зоҳид донишманд ва фақеҳи форс-тоҷик, муаллифи "Шарҳи Фусӯсу-л-ҳикам" ва "Истилоҳоту-с-сӯфия".
Абдурраззоқ Гурна

Ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт Абдурраззоқ Гурна — нависандаи тонзониёӣ, барандаи ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт. Яке аз романҳои ӯ Биҳишт, мебошад, ки сазовори ҷоизаи баргузидатарин осори мухтасари Букер ва ҷоизаи гардида аст;Ҳамчунин Биёбон; ва Дар соҳили баҳр, ки дар рӯйхати баргузидаҳои Букер қарор гирифтаанд барои муаллиф ҷоизаи китоби Лос Анҷелес Таймс ро ба армуғон оварданд. Ӯ 7 октябри соли 2021 "барои таҳқиқи оштинопазир ва дилсузонаи таъсири мустамликадорӣ ва сарнавишти паноҳандагон дар тақсимоти фарҳангҳо ва қитъаҳо" сазовори Ҷоизаи Нобел дар бахши адабиёт шуд. 8 9 10 Зиндагӣ ва пеша Абдурраззоқ Гурна 20 декабри соли 1948 11 дар Султонии Занзибар (ҳоло бахше аз Танзанияи имрӯза) таваллуд шудааст. 12 Вай ҳамчун донишҷӯ дар соли 1968 ба Бритониё сафар карда аст, 13 Ҳангоми 18-солагияш аз таъқиби шаҳрвандони араб аз Занзибар дар замони Инқилоби Занзибар фирор кардааст. 14 Вай дар ибтидо дар Коллеҷи Кристи Черч, Кентербери таҳсил кардааст, ки унвони илимияшро он замон аз ҷониби Донишгоҳи Лондон ба даст овардааст. 15 Сипас,ба Донишгоҳи Кент рафт ва дар он ҷо соли 1982 рисолаи докторияшро ҳимоя кард. 12 Аз соли 1980 то 1983, Гурна дар Донишгоҳи Байеро Кано дар Нигерия ба тадрис машғул будааст. Ӯ то замони бознишастагӣ профессори кафедраи забони англисии Донишгоҳи Кент буд. 14 Гурна ду ҷилди "Очеркҳо мактуба дар бораи Африқо" -ро таҳрир карда, дар бораи як қатор нависандагони муосири постколониалӣ мақолаҳо чоп кардааст, ки машҳуртарини онҳо В.С Найпал, Салмон Рушдӣ ва Зое Викомб мебошанд.Ӯ муҳаррири аст, ки соли 2007 аз Донишгоҳи Кембриҷ мунташир шудааст. Вай аз соли 1987 муҳаррир ва саҳмгузори Васафирӣ буд 16 Гурна довар оид ба мукофотҳо буд, аз ҷумла Ҷоизаи Кейн барои Навиштаҳои Африқо 17 ва Ҷоизаи Букер низ маҳсуб мешавад. 18 Гурна дар Британияи Кабир зиндагӣ мекунад 19 Ҷоизаҳо ва мукофотҳо Гурна соли 2006 узви Ҷамъияти Подшоҳии Адабиёт интихоб шуд 20 Рӯзи 7 Октябри 2021, ӯ "барои таҳқиқи оштинопазир ва дилсузонаи таъсири мустамликадорӣ ва сарнавишти паноҳандагон дар тақсимоти фарҳангҳо ва қитъаҳо" сазовори ҷоизаи Нобел дар соҳаи адабиёт гардид. 8 9 10 Мавзӯъҳои эҷодиёт Бисёре аз корҳои Гурна дар мавриди соҳили Африқои Шарқӣ мебошад. 21 Мунаққиди адабиёт Брюс Кинг чунин мепиндорад, ки романҳои Гурна қаҳрамонони Африқои Шарқиро дар заминаи васеи байналмилалии онҳо ҷойгир карда, чунин ба назар мерасад, ки дар афсонаи Гурна "африкоиҳо ҳамеша як қисми ҷаҳони бузургтар ва тағйирёбанда буданд". 22 Ба гуфтаи Кинг, қаҳрамонҳои Гурна аксаран барои решакан кардани, одоти номатлуби бегонагон талош мекнанд ва дар ин роҳ қурбон мешаванд. 22 Навиштаҳо Романҳо Ҳикояҳои кӯтоҳ Очеркҳо, нақдҳо ва асарҳои ғайрибадеӣ.
Абдурразоқи Маймандӣ

Абдурразоқи Маймандӣ — давлатмарди эронӣ, вазири Ғазнавиён дар аҳди Мавдуди Ғазнавӣ ва Абдуррашиди Ғазнавӣ, писари Аҳмади Маймандӣ.
Абдурраззоқи Самарқандӣ

Камолуддин Абдурраззоқ ибни Исҳоқи Самарқандӣ (7 ноябр 1413 1, Ҳирот — 1482, Ҳирот) — нависанда, таърихнигор ва шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Падари ӯ зодаи Самарқанд буда, дар қароргоҳи Шоҳрух (ҳукмр.) вазифаи қозигӣ ва имом иро адо мекард. Давраи ҷавонӣ ва донишомӯзии Абдурраззоқи Самарқандӣ, асосан, дар Ҳирот гузаштааст. Ӯ дар ин айём дар баробари анвои илмҳои анъанавӣ аз қабили Қуръон, ҳадис, тафсир ва фиқҳ у усул илмҳои таърих, забону адабиёт ва иншову шеърро ҳам меомӯхт. Аввалин дафъа дар синни 25-солагӣ ба дарбори Шоҳрух муаррифӣ гардид ва баамир шарҳи ба рисолаи забоншиносии Азудуддини Инҷу навиштаашро пешкаш намуд. Дар замони ҳукмронии Абулқосим Бобур, Абусаид мулозими онҳо ва дар замони султон Ҳусайн Бойқаро шайхи хонақоҳи Шоҳрух буд. Соли 1441 Шоҳрух сафорати расмии ҳукуматие бо сардории Абдурраззоқи Самарқандӣ ба Ҳиндустон фиристод. Мусофирон ба Калкатта ва шоҳигарии Ваҷаянагара рафтанд ва соли 1444 ба Ҳирот баргаштанд. Шоҳрух соли 1446 бори дигар дар ҳайати сафорат ӯро ба Гелон (Эрон) фиристод. Соли 1463 султон Абусаид Абдурраззоқи Самарқандиро шайхи хонақоҳи Шоҳрухи Ҳирот таъйин кард ва то охири ҳаёташ ба ҳамин вазифа машғул буд. Мероси адабӣ Абдурраззоқи Самарқандӣ муаллифи таърихномаест бо номи "Матлаъу-с-саъдайн ва маҷмаъу-л-баҳрайн" (иборат аз ду дафтар — ҷилд, анҷомаш солҳои 1467-70; такмилаш то соли 1480 идома ёфтааст). Асари Абдурраззоқи Самарқандӣ идомаи "Зубдату-т-таворих" ном асари таърихнигор Ҳофизи Абрӯ мебошад, ки ҳодисаҳову воқеаҳои то соли 1427 дар Мовароуннаҳру Хуросон рӯйдодаро дар бар мегирад. "Матлаъу-с-саъдайн ва маҷмаъу-л-баҳрайн" воқеаҳои таърихии байни солҳои -ро инъикос менамояд. "Матлаъу-с-саъдайн ва маҷмаъу-л-баҳрайн" симои Абдурраззоқи Самарқандиро дар назари хонанда на танҳо чун таърихнигори дақиқназар, балки чун насрнависи хуштабъ ҷилвагар месозад. Забонаш содаву равон мебошад. Ба ғайр аз осори мансур Абдурраззоқи Самарқандӣ инчунин дар навъҳои гуногун шеър гуфтааст, ки намунаашон ба воситаи тазкираҳо то замони мо расидаанд. Матлаи зерин аз ӯст:.
Абдурраззоқи Санъонӣ

Абдурраззоқи Санъонӣ (1 2 3 — 17 январ 827 ё 827 1 2 3) — муҳаддис ва қуръоншиноси эронитабори суннимазҳаб, муаллифи "Тафсири Абдурраззоқ" ва "Муснафи Абдурраззоқи Санъонӣ". Зиндагинома Абубакр Абдурраззоқ ибни Нофеи Ҳимярӣ яке аз устодони Имом Бухорӣ буд. Таълифот Аз ӯ осор ва таълифоти зиёде дар риштаҳои гуногун боқӣ мондааст, ки "Тафсиру-л-Қуръон" ва "ал-Мусаннаф" ("Мусаннафи Абдурраззоқ") аз машҳуртарини онҳо мебошанд.
Абдуррашиди Ғазнавӣ

Абдуррашид ибни Маҳмуд — амири Ғазнавиён. Зиндагинома Фармондеҳи сипоҳи Султон Масъуд буд. Рақибони аслии Ғазнавиён дар замони ҳукумати Абдуррашид дар Ғарб салҷуқиён ва дар Шарқ қарохониён буданд. Солҳои ҳукумати Абдуррашид ба ҷанг бо салҷуқиён барои тасарруфи Систон ва манотиқи ғарби Афғонистон гузашт. Сиёсати хориҷии Абдуррашид муваффақомез набуд, бинобар он нуфузи ғазнавиён дар Хуросон ва ҷанубии Мовароуннаҳр сахт коҳиш ёфт. Дар манбаъҳои таърихӣ Абдуррашидро подшоҳи истибдодгар ва дар бархе аз онҳо фозилу хирадманд васф кардаанд. Дар сиккаҳояш бо лақабҳои "Изуддавла" нақш шуда, ҳамзамононаш бар ӯ номҳои "Шамсуддавла", "Ҷамолуддавла", "Мазоҳири халифатуллоҳ"-ро гузошта буданд. Тибқи ривояти таърихӣ аз тарафи ғуломи турке бо номи Туғрул соли 1058 кушта шудааст.
Абдуррашиди Таттавӣ

Абдуррашиди Таттавӣ — фарҳангнавис ва шоир и 1 форсизабони Ҳиндустон. Зиндагинома Дар шаҳри Таттаи иёлоти Синди Покистон таваллуд ёфта ба камол расидааст. Абдуррашиди Таттавӣ замони салтанати Шоҳиҷаҳон тааллуқ доранд. "Фарҳанги Рашидӣ"-и Абдуррашиди Таттавӣ ба андешаи муаллифону муҳаққиқони соҳа яке аз беҳтарин фарҳангҳои тафсирӣ мебошад. Ризоқулихони Ҳидоят дар "Анҷуманорои Носирӣ" ва Муҳаммад Муин дар чопи интиқодии "Бурҳони қотеъ" "Фарҳанги Рашидӣ"-и Абдуррашиди Таттавиро мавриди истифода қарор додаанд. "Мунтахабу-л-луғот"-и Абдуррашиди Таттавӣ бо пешгуфтор, тавзеҳот ва феҳристи А. Нуров соли 2003 аз тарафи Сарредаксияи илмии Энсиклопедияи Миллии Тоҷик дар Душанбе ба табъ расид. Осор.
Абдурраҳими Сорбон

Абдурраҳими Сорбон — овозхон, бастакор ва шоири аҳли Афғонистон. Зиндагинома Абдурраҳими Сорбон "Маҳмудӣ" дар таърихи 27 марти 1929 дар шаҳри Кобул зода шуд. Сорбон омӯзиш ибтидоиро дар мадрасаи Қорӣ Абдуллоҳ ва ммиёнаро дар Лисейи меконикии Кобул ба поён расонд. Дар соли 1331 вориди корҳои ҳунарӣ шуд. Вай ошиқи духтаре аз наводаҳои Зоҳиршоҳ шуда буд вале ба висол нинҷомед. Қариб ба 20 сол овораи кӯҳу биёбон мешавад. Фаъолияти ҳунарӣ Нахустин фаъолиятҳои ҳунариашро, ки бозӣ дар театр ва овозхонӣ буд зери назари Устод Фаррух Афандӣ оғоз кард. Сорбон пас аз муддатзамоне дарёфт, ки пайвандаш бо мусиқӣ аст ва фаъолияташро бештар дар ростои мусиқӣ идома дод. Муҳоҷират Сорбон дар соли 1368 хуршедӣ дучор бемории фалаҷ шуд ба тавре, ки дигар наметавонист ба фаъолияти ҳунариаш идома диҳад. Пас аз сол 1371 хуршедӣ, ки даргириҳои гурӯҳе сабаби вайронии Кобул шуд, ҳамроҳ бо хонавода ба Пешовари Покистон муҳоҷират кард. Даргузашт Сорбон дар синни 65 солагӣ даргузашт. Дар ибтидо дар шаҳри Пешовари Покистон дафн шуд вале пасонтарҳо пайкари вай тавассути масъулини Телевизиони миллии Афғонистон ва шахси Наҷибуллоҳи Равшан ба Кобул интиқол ёфт. Мадфани ӯ инак дар оромгоҳи Шуҳадои солеҳини Кобул аст. Маъруфтарин сурудҳо.
Абдурраҳими Низорӣ

Абдурраҳими Низорӣ — шоир ва хаттоти уйғур. Зиндагинома Дар дарбори ҳокими Қошғар Зуҳуриддинбек котибӣ кардааст. Барои мактабу мадрасаҳои уйғурӣ дар асоси асарҳои Ҳофиз ва Навоӣ дастурҳои таълимӣ тартиб додааст: "Хоҷа Ҳофиз", "Навоӣ" -ро мураттаб намуда, ба ҳар яке аз достонҳо дебоча навиштааст. Мероси адабӣ Абдурраҳими Низорӣ беш аз 20 достон, 80 мухаммас, қасида ва қиссаҳо эҷод кардааст. Абдурраҳими Низорӣ инчунин шеърҳои Бедил, Навоӣ, Хайём, Ҳофиз, "Шоҳнома"-и Фирдавсӣ ва аз "Ҳазору як шаб" 370 ҳикояро ба забони уйғурӣ тарҷума намудааст. Куллиёти Навоиро китобат кардааст. Нусхаи нодири он дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии АИ Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфуз аст.
Абдурраҳими Биҳорӣ

Абдурраҳими Биҳорӣ — луғатнависи форсизабони Ҳиндустон. Зиндагинома Абдурраҳим ибни Аҳмади Сури Биҳорӣ (соли таваллуд ва вафот номаълум), луғатнависи форсизабони Ҳиндустон. Дар музофоти Биҳор умр ба сар бурдааст. ӯ ба воситаи фарҳанги худ "Кашф-ул-луғот ва-л-мусталиҳот" (таълифаш тақрибан 1608), ки баъзан дар маъхазҳо бо унвони "Фарҳанги шайх Абдурраҳими Биҳорӣ" низ ёд шудааст, маъруф гардидааст. Аз маълумоти дар дебочаи "Кашф-ул-луғот" дарҷгардида бармеояд, ки Абдурраҳими Биҳорӣ тартиб додани фарҳангро барои қонеъ гардонидани талаботи ёрон, бародарон ва фарзандону шогирдон, ки маънои калимоти хусусан истилоҳоти тасаввуфро донистан мехостанд ва пайваста аз ӯ мепурсиданд, оғоз намудааст. Абдурраҳими Биҳорӣ барои анҷоми чунин кор аз 15 фарҳанги форсӣ-тоҷикӣ ва 7 фарҳанги арабӣ истифода бурдааст. Дар ин фарҳанг Абдурраҳими Биҳорӣ ба ҳалли мушкилот, маъниҳою матолиби девони ашъори Қосими Анвор кӯшидааст ва зимнан калимаҳову истилоҳоти берун аз ин асарро низ мавриди шарҳу тавзеҳ қарор додааст. Аз асари Абдурраҳими Биҳорӣ фарҳангнависони баъдина чун сарчашмаи муътамад истфода бурдаанд.
Абдурраҳими Дамовандӣ

Абдурраҳим Муҳаммад ибни Юнуси Дамовандӣ (1 2;? — 1782, Карбало) — ҳаким ва орифи форс-тоҷик, шогирди Мулло Муҳаммадсодиқи Ардистонӣ. Зиндагинома Пас аз ронда шудани Ардистонӣ аз Исфаҳон Абдурраҳими Дамовандӣ ба Карбало ҳиҷрат карда, дар он ҷо сокин шуд. Бештари осори Абдурраҳими Дамовандӣ ба шарҳу тафсири фалсафӣ ва ирфонии оёти Қуръон бахшида шудааст. Муҳимтарин асари Абдурраҳими Дамовандӣ китоби "Мифтоҳи асрори ҳусайнӣ" соли 1792 дар Карбало таълиф гардида, дар шарҳи асмои илоҳӣ аст. Он масъалаҳои зерро дар бар мегирад: исботи сонеъ, айнияти воҷибулвуҷуд, фарқ миёни илму маърифат ва олиму ориф, мурооти мақом, таҳқиқи руъят ва анвои таҷаллиёти илоҳӣ, баёни исломи комил, таҳқиқи вуҷуди Маҳдӣ, муҳосабаи нафс, таваҷҷуҳ ва ғ. Он соли 1977 дар Теҳрон чоп шудааст. Абдурраҳими Дамовандӣ аз орифон ба Маҳмуди Шабистарӣ ва Ибни Арабӣ таваҷҷуҳи бештар доштааст. Асарҳои дигари Абдурраҳими Дамовандӣ: "ал-Қазо ва-л-қадар", "ал-Муъмин ва аломотуҳу ва сифотуҳу", рисолаи "Ваҳдату-л-вуҷуди ва-л-мавҷуди ло юнофӣ-л-мазҳаба-л-ҳаққа".
Абдурраҳими Кӯлобӣ

Шоҳ Абдурраҳим ибни Сайид Мирзо Муҳаммади Кӯлобӣ — шоир и форс-тоҷик. Зиндагинома Таҳсили улуми мутадовилаи даврашро дар зодгоҳаш — Кӯлоб оғоз карда, сипас барои идомаи таҳсил ба Бухоро рафт. Аз баъзе шеърҳои Абдурраҳими Кӯлобӣ бармеояд, ки ӯ дар ибтидо аз таҳсил ва зиндагӣ дар Бухоро хушнуду ризо будааст. Вале баъдан дурӣ аз зодгоҳу хешу табор, мувофиқи табъ пайдо накардани шуғл ва эҳтиёҷмандию ҳаёти бади моддӣ торафт ба ӯ фишор меоварданд. Ба ин вазъ тоб наоварда ба зодгоҳаш бармегардад. Дар охири умраш ба тасаввуф рӯй овард. Нусхаи дастнависи (аслии) девони ашъори шоир дар Шуъбаи дастхатҳои шарқии Китобхонаи миллии ҶУмҳурии Тоҷикистон нигоҳдорӣ мешавад. Мероси адабӣ Абдурраҳими Кӯлобӣ бо осори бисёре аз саромадони адабиёти форс-тоҷики даврони гузашта ошноӣ доштааст. Дар ғазалҳояш асосан ба Ҳофизи Шерозӣ пайравӣ кардааст. Девони ашъори Абдурраҳими Кӯлобӣ тамоми анвои ашъори лирикии шоир боқӣ мондааст, ки шомили 832 байт аст. Намунае аз ғазалиёти ӯ: Мабош зоҳиди зоҳирпарасту ошиқ бош! Чӣ қавлу феъл, ки дорӣ, биёву содиқ бош! Ба ҳар кӣ аҳд намоӣ, макун нифоқ ба дил, Саре матоб зи қавлаш, ба ӯ мувофиқ бош! Ба ростӣ бинамо хӯ, қабули ҷумла шавӣ, Ба содиқон бинишин, душмани мунофиқ бош! Зи хулқи хуш, раҳи таслиму аҷзу хушхӯӣ Қабули хотири шоиста бошу лоиқ бош!.
Абдурраҳими Пешкӯҳӣ

Абдурраҳими Пешкӯҳӣ — хаттот ва хушнависи тоҷик. Зиндагинома Абдурраҳими Пешкӯҳӣ зодгоҳаш Пешкӯҳ. Хаттоти моҳир ва устоди беҳамтои хати настаълиқи садаи будааст. Қитъаҳои зиёдеро китобат намудааст, ки намунаҳояш дар Ганҷинаи дастнависҳои шарқии Институти шарқшиносии Академия Илмҳои Ҷумҳурии Ӯзбекистон маҳфузанд. Табъи баланди шоирӣ низ доштааст.
Абдурраҳмон Бараки Муншӣ

Абдурраҳмон Бараки Муншӣ. Зиндагинома Аслан аз Бухорост. Асарҳои бисёреро китобату хаттотӣ намудааст. Соли 1464 бо супориши амир Субҳонқулихон "Баҳр-ул-хавос" ном асари Неъматуллоҳ Ҳокими Кирмониро бо хати хоною зебо китобат кардааст. Мутаассифона, асар аз рӯи нусхаи асл китобат нашуда, баъд тавассути ҳакимони нуқтадон Ҳоҷӣ Амин, Охунд Муллоғафур, Хоҷа Яъқуби Китобдор ва Мир Муҳаммади Муншӣ зимни нусхаи асл ислоҳ гардида, ки дар натиҷа ҳусни хати Абдурраҳмон қадре коҳидааст. Бо вуҷуди ин асар қимати худро гум накарда, дар хушхатӣ назир надорад. Дигар намунаҳои осораш то имрӯз маҳфуз намондаанд.
Насоӣ

Абуабдурраҳмон Аҳмад ибни Шуъайби Насоӣ (ё 830 1, Нисо — 28 август 915 2 3, Фаластин) — донишманди мусулмони форс-тоҷик, фақеҳ, сӯфӣ ва яке аз муҳаддисони маъруф, муаллифи "Сунани Насоӣ". Зиндагинома Аҳмад ибни Шуъайб соли 215 ҳиҷрӣ дар шаҳри Насо чашм ба ба дунё омадааст. Ӯ илмомӯзиро аз овони кӯдакӣ оғоз намуд ва дар синни понздаҳсолагӣ ба Бағлон рафта, як солу ду моҳ аз Қутайба ибни Саид ҳадис шунид. Сипас таҳсили илмро идома дода, ба Хуросон, Ҳиҷоз, Миср, Ироқ, Басра, Кӯфа, Бағдод, Ҷазира, Шом, Қазвин сафар карданд ва аз уламои ҳадис ривоят шунид 4. Бо Муҳаммад ибни Исмоил ва Муслим ибни Ҳаҷҷоҷ дар бисёре аз устодҳо шарик ҳаст. Сипас ба Миср рафта онро ватан қарор дод. Баъд ба Шом сафар кард ва дар он ҷо мавриди озмоиш қарор гириф ва сипас ба Рамла рафта, дар он ҷо то охири умр иқомат дошт. "Сунан"-и Насоӣ "Сунан"-и Насоӣ аз миёни осори Аҳмад ибни Шуъайб машҳуртарин асар ба шумор рафта, аз панҷ ҳазору ҳафтсаду ҳафтоду чор ҳадис иборат мебошад. Муаллиф дар тахриҷи чор ҳазору чорсаду чиҳилу чор ҳадиси он бо муаллифҳои китобҳои саҳеҳи панҷгона шарик буда, дар тахриҷи як ҳазору сесаду сӣ ҳадиси боқимонда танҳо мебошанд 5. Даргузашт Дар маҳалли вафоти Аҳмад ибни Шуъайб миёни уламо ихтилофи назар аст. Назари саҳеҳ он аст, ки рӯзе дар Димишқ аз ӯ дар бораи Муовия ва фазоили ӯ пурсида шуд. Ӯ фармуд, ки дар фазоили ӯ ба ҷуз ҳадиси "Ло ашбаъаллоҳу батнака" чизе намедонам. Ӯро аз масҷид берун карданд ва дар хар савор карда, ба тарафи Рамла фиристоданд. Ӯ дар Рамла рӯзи душанбе, 13 сафари соли 303 дар синни 88-солагӣ аз олам даргузашт.
Абдурраҳмон Бисвас

Абдурраҳмон Бисвас (сентябри 1926, Барисал — 3 ноябри соли 2017, Дакка) — ходими давлатй ва сиёсии Бангладеш. Зиндагинома Дар ноҳияи Барисал (ҳоло Банглодеш) таваллуд шудааст, ӯ Донишгоҳи Даккаро хатм карда, дар он ҷо бакалаври санъат ва магистри ҳуқуқро гирифтааст. Дар вазифаи раиси бонки кооперативии маҳаллӣ кор кардааст. Солҳои 1962 ва 1965 ӯ ба Маҷлиси қонунгузори Покистони Шарқӣ интихоб шуд. Соли 1967 дар Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид Покистонро намояндагӣ кард. Дар интихоботи парлумонии Бангладеш дар соли 1979 вакили Маҷлиси миллӣ интихоб шуд ва баъд аз он дар вазоратхонаҳо як қатор вазифаҳоро ба ӯҳда дошт. Дар интихоботи парлумонии соли 1991 дубора вакил интихоб шуд ва дере нагузашта раиси парлумон интихоб шуд. Моҳи октябри соли 1991 Президенти Бангладеш интихоб шуд ва то соли 1996 дар ин вазифа кор мекард. Дар давраи раисиҷумҳур буданаш дар муқобили артиш мавқеъи сахт гирифт.
Абдурраҳими Хоразмӣ

Абдурраҳими Хоразмӣ (? — баъди 1494) — хаттот, шоир ва донишманди форс-тоҷик, писари Абдурраҳмони Хоразмӣ ва бародари Абдулкарими Хоразмӣ. Зиндагинома Дар бораи зиндагии ӯ маълумоти кофӣ дар даст нест. Вай асосан дар Шероз ва Табрез зиндагӣ кардааст. Ҳунари хаттотиро дар овони бачагиаш аз падараш омӯхтааст. Фаъолияти хушнависии Абдурраҳими Хоразмӣ асосан ба солҳои рост меояд. Дар дарбори Яъқуб ибни Ҳасан Оққуюнлу (ҳукмронӣ) хушнавис будааст. Абдурраҳими Хоразмӣ девони Алишери Навоӣ (охири 1471), девони Анисӣ ва девонҳои шуарои дигарро бо хати зебо ва дилписанд китобат кардааст, ки ҳоло дар яке аз китобхонаҳои шаҳри Истанбули Туркия маҳфузанд. Сабк ва услуби хаттотии Абдурраҳими Хоразмӣ дар миёни хаттотон ва хушнависон то охири садаи ба унвони хати улгӯ (намунавӣ) маҳсуб мешуд. Муҳаққиқин ва пажӯҳишгарони осори Абдурраҳими Хоразмӣ бар ин ақидаанд, ки ҳунари Абдурраҳими Хоразмӣ ба мактаби хаттотии дарбори Сафавиён таъсири вижае доштааст. Ба ақидаи Қозӣ Аҳмад (дар "Гулистони ҳунар") теъдоди зиёди хаттотон ва хушнависони Шероз худро аз пайравон ва ҳаводорони сабки Абдурраҳими Хоразмӣ медонистанд. Абдурраҳими Хоразмӣ табъи шоирӣ низ дошта, бо тахаллуси "Анисӣ" шеърҳои хуб гуфтааст. Қозӣ Аҳмад дар китоби "Гулистони ҳунар" аз ашъори Абдурраҳими Хоразмӣ намунаҳо овардааст.
Абдурраҳмон Давлат ибни Толеъ

Абдурраҳмон Давлат ибни Толеъ (қарни — қарни) — муаррих, толеъшинос (астролог) ва нависандаи форс-тоҷик. Зиндагинома Муаррих ҳамасри Абулфайзхон охирин намояндаи силсилаи Аштархониёни Бухоро. Абдурраҳмон муаллифи асари таърихии "Таърихи Абулфайзхон" аст. Ин китоб шомили таърихи ҳукумати Абулфайзхон буда, иттилооти муҳиме дар робита бо таърихи сиёсӣ, иҷтимоӣ — иқтисодии садаи Осиёи Миёна гирд оварда шудааст.