ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Гармиивазшавӣ дар хок

Гармиивазшавӣ дар хок — раванди мубодилаи гармии байни сатҳи хок ва қабатҳои он. Гармиивазшавӣ ба гармигузаронӣ, ки дар натиҷаи тағйирёбии ҳарорати қабатҳои гуногуни хок ба вуҷуд меояд ва ба гармигунҷоиши хок зич вобаста аст. Сели гармӣ аз қабати нисбатан гарм ба қабатҳои нисбатан сард ҳаракат мекунад: дар тобистон ба умқи хок, дар зимистон аз қабати замин ба сатҳи он равона мешавад. Ба гармиивазшавӣ асосан қабати барф, рустаниҳо, релеф таъсири калон мерасонанд (мас., қабати ғафси барф, ки гармигузаронии хурд дорад, талафи гармии хокро кам мекунад). Суръати мубодилаи гармӣ ба намии хок вобаста аст. Масомаҳои хоки хушк аз ҳаво пур шуда, гармигузарониро суст мекунанд, яъне, мубодилаи гармӣ суст ҷараён мегирад. Бо афзоиши намии хок гармигузаронӣ афзуда, суръати мубодилаи гармӣ баланд мешавад. Тағйирёбии мубодилаи гармӣ дар давоми шабонарӯз низ мушоҳида мегардад: рӯзона сели гармӣ ба дохили хок ва шабона аз умқи хок ба сатҳи он равона мешавад. Дар гармиивазшавии солона то 10-20 м-и қабати замин ва дар Гармиивазшавӣ-и шабонарӯзӣ то 100 см қабати хок саҳм мегузоранд. Омӯзиши гармиивазшавӣ, инчунин мубодилаи гармии байни хок ва атмосфера барои истифодаи ин раванд дар хоҷагии халқ (мелиоратсияи гармоӣ), ки барои ба танзим даровардани ҳарорати хок, мубориза алайҳи сармои бемаҳал, яхбандӣ, хушксолӣ ва ғ. ёрӣ мерасонад, муфид аст.
Гармиён (навъи ангур)

Гармиён – навъи ангури дар маҳлули ишқор тар карда, сипас дар офтоб хушконидаи ангури каттақурғонӣ, султонӣ ва нимранг; барои рангдор шуданаш онро бо сулфур буғ дода, дар чиғбастҳо мехушконанд.
Гармишифоӣ

Гармишифоӣ, термотерапия — муолиҷа бо гармӣ. Дар гармишифоӣ аз гармкунак, гармибандӣ, обзанҳои гарм, ваннаҳои офтобӣ, афканишоти ионзо, душ, лойқаи гарм, парафин, озокерит, реги тафсон, барқ ва амсоли инҳо истифода бурда мешавад. Дар натиҷаи таъсири гармӣ гардиши хун беҳтар шуда, моддаҳои фаъоли биологӣ бештар ҳосил мегарданд. Гармӣ мубодилаи моддаҳоро тақвият дода, дардро кам ва ба сабзиши бофтаҳо мусоидат мекунад. Гармишифоӣ (хусусан, гармишифоии умумӣ) бояд эҳтиёткорона амалӣ карда шавад. Ҳангоми гармишифоӣ вазъияти бемор ва синну соли ӯ, ҳамчунин, бемориҳои "ҳамсафар"-ро ба эътибор гирифтан лозим аст. Духтур гармишифоиро дар аснои бемориҳои силсилаи асабҳои канорӣ, узвҳои дарун, дастгоҳи такяву ҳаракат, узвҳои таносули занҳо, амрози пӯст таъйин мекунад. Худсарона табобат кардан бо гармӣ хавфнок аст, зеро бемориҳои дилу раг ва хунравиро вазнин мегардонад. Қабл аз гармишифоӣ ва баъди он 15 дақ. истироҳат бояд кард. Дар ҳавои сард баъди гармишифоӣ ҳатман либоси гарм бояд пӯшид.
Гармича

Гармича, гармоб, арақобила — як навъ иллати пӯст. Дар натиҷаи аз ҳад зиёд арақ кардан ва суст бухор шудани арақ ба амал меояд. Бештар дар кӯдакони ширмаку хурдсол ба мушоҳида мерасад. Ба инкишофи гармича тафсидани бадан ва гарм печондану гарм пӯшондани кӯдак мусоидат мекунад. Калонсолон ҳангоми бемориҳои сироятии шадид, гармбандӣ ва фарбеҳӣ гармича мебароранд. гармича шакли обилачаҳоро дошта, дар тамоми бадан ё қисми он (бештар дар тахтапушт, сурин, гардан, чинҳои пӯсти байни сурин, зери каш, дар чинҳои зери ғадуди сина, қадкашак) медамад. Агар гармича дер пояд, доначаҳо якҷо шуда, ба ҷароҳат (хусусан, дар чинҳои пӯст) табдил меёбанд. гармича-ро духтур табобат мекунад. Бартараф намудани омилҳое, ки гармича-ро ба вуҷуд меоранд, хеле муҳим аст. Сайругашт дар ҳавои тоза, шамол додани хона, истифодаи обзан (бо маҳлули перманганати калий), ба чинҳои пӯст пошидани хокаи талқ ва оксиди руҳ, молидани равғани офтобпараст ё маҳлули 1-фоизаи спирти салитсилат, омехтаи шароб бо оби ҷӯшида (ним ҳисса об, ним ҳисса арақ) аҳаммияти калон дорад. Дар фаслҳои гарми сол бояд либоси пахтагин пӯшид. Нигоҳубини дурусти бемори бистарӣ омили муҳимми пешгирии гармича мебошад (таҳпӯши ӯро зуд-зуд иваз карда, ба баданаш маҳлули 1-2-фоизаи спирти салитсилат ё борат, лосёни спиртдор молидан лозим). Ба кӯдакони хурдсол либоси бисёр пӯшондан ё онҳоро сахт парпеч кардан ҷоиз нест; ҳамчунин ваннаҳои ҳавоӣ ва обӣ муфид аст.
Гармо (пирях)

Гармо — пирях дар болооби дарёи Хингоб, дар байни қаторкӯҳҳои Пётри, Академияи илмҳо ва Дарвоз. Аз 4 шохаи калони мураккабу хӯрҷинмонанди морфологӣ (Липский, Беляев, Вавилов ва Шокалский) таркиб ёфта, дарёҳои водиҳои Вахё ва Ванҷро сероб мекунад. Дарозиаш 30,4 км, бараш то 2 км, масоҳаташ 114 км 2. Баландии минтақа ва зиёд будани миқдори бориш сабаби пайдо шудани пирях гаштаанд. Миқдори бориши солона 1800 см (дар баъзе маҳалҳо бештар). Манбаи захирааш — боридани барф ва тармаҳои хобида. Таҳқиқоти солҳои охир собит менамоянд, ки ҳаҷми баъзе пиряхҳо хурд мешавад. Аз хатти барфӣ поинтар фуромадани забонаи пиряхҳо аз ин шаҳодат медиҳанд. Аз ҷумла, пиряхи Гармо аз хатти барфӣ то баландии 2800-3000 поин фуромадааст. Қисми поёнии Гармо бо моренаҳо (таҳнишастҳои пиряхӣ) пӯшида шуда, пастию баландиҳо ва кӯлчаи бисёре пайдо намудааст. Қуллаи баландтаринаш — 6595 м.
Гармобардорӣ

Гармобардорӣ — қобилияти ба шиддати ҳарорат (таъсири ҳарорат), ки ба тағйир ёфтани ҳарорат (ҳангоми гарм ё хунук кардан) вобаста аст, тоб овардану ихтилол наёфтани маснуоти оташбардор ё дигар масолеҳи мурт. Гармобардорӣ ба зариби васеъшавии ҳароратӣ, гармогузаронии масолеҳ, чандирӣ ва хосиятҳои дигари он, инчунин ба шаклу андозаи маснуот вобастагӣ дорад. Дар асоси ин вобастагиҳо муодилаҳои ҳисобу китоби зарибҳо ва меъёрҳои гармобардорӣ таҳия гардидаанд. Дар амалия, маъмулан Гармобардорӣ-ро бо адади ивазшавии ҳарорат (давраҳои гарму сардшавӣ), ки ба он маснуот то пайдо шудани тарқишҳо (нақсҳо), тамоман ё қисман ихтилол ёфтан тоб оварда метавонад, инчунин бо градиенти ҳарорат, ки ҳангоми он нақсҳо пайдо мешаванд, муайян мекунанд.
Гармогир

Гармогир, гамохӯр, гармокоҳ, гармобар — василае барои хунукикорӣ бо ҳаво аст, ки ба манзури табодули ҳароратии як қитъа бо муҳит ба кор меравад.
Гармкунак

Гармкунак, грелка — василаест барои гарм кардани ҷой ё узви бадан. Зери таъсири гармӣ дар ҷойе, ки гармкунак гузошта шудааст, гардиши хун беҳтар ва дард кам мешавад. Рафъи дард на танҳо ба ҳарорат, балки аз муддати истифодаи гармкунак низ вобаста аст. Гармкунакҳо аз рӯйи андоза, гунҷоиш, шакл ва тариқи муолиҷа гуногун мешаванд. Гармкунаки резинӣ халтаро мемонад. Онро бо оби гарм пур мекунанд. Гунҷоишаш то 3 л аст. Барои истифода хеле мувофиқ мебошад. Сараввал аз се ду ҳиссаи гармкунакро бо об пур карда, ҳавои дохили онро боэҳтиёт мебароранд. Сипас даҳанакро хуб мебанданд ва гармкунакро бо дастмол печонида, ба ҷойи зарурӣ мегузоранд. Гармкунаки беҳад гармро аввал рӯйи кампал, баъди каме хунук шудан рӯйи ҷойпӯш ва сипас ба бадан гузоштан лозим аст. Пеш аз истифодаи гармкунак барои насӯхтан ё доғ пайдо накардан ба пӯст вазелин ё марҳам мемоланд. Гармкунакро бояд бо тавсияи духтур истифода кард. Ҳангоми дарди шадиди шикам (мас., аппендитсит, холетсистит ва ғайра), лат ёфтан, иллати пӯст, сирояти захм ва омосҳои бадфарҷом истифодаи гармкунак мамнӯъ аст. Ба гармкунак оби хунук низ пур мекунанд. Истифодаи он барои илоҷи рагкашии мушак, латхӯрӣ, хуномос (ҳематома) нафъ дорад. гармкунаки барқӣ гармии хушк дошта, иқтидораш 40 Вт аст. Онро ба шакли кампал, миёнбанд, намадмӯза ва гиребон истеҳсол ва бо матоъи махсуси барқногузар ҷилд мекунанд. Ҳарорати чунин гармкунакро танзим кардан мумкин аст. Гармкунаки барқиро барои табобати радикулит, невралгия, неврит, артрит, миозит ва ғ. истифода мебаранд. Гармкунаки кимиёӣ ба обу барқ ниёз надорад. Онро бо андаке ғиҷим кардан метавон ба кор даровард. Дохили гармкунаки кимиёӣ бо оҳаки ношукуфта, оҳанреза, намак ва ғ. пур карда шудааст. Аз ҳисоби вокуниши дохилии онҳо гармӣ (то 70-80°С) ҳосил мешавад. Дар мавриди зарурат шишаҳои пластикии даҳонашон маҳкамро низ метавон чун гармкунак истифода кард. Гоҳе барои гарм кардани узви бадан рег ё тухми тафсондаи баъзе рустаниҳоро ба кор мебаранд. Онҳоро дар халтача гирифта ба ҷойи дардманд мегузоранд. Сӯистифода аз чунин гармкунак оқибати ногувор дорад. Нигар низ Гармишифоӣ.
Гармобаи Муллошайх

Гармобаи Ҷавонӣ, Гармобаи Муллошайх — чашмаи маъданӣ дар ноҳияи Роғун. Мушаххасот Дар водии дарёи Гармоба (шохоби чапи дарёи Обигарм), 6 км шимолу ғарбтар аз маркази ноҳияи Роғун воқеъ аст. Пайдоиши он ба хатти шикастаи байни қабати таҳнишастҳои палеозойи Тоҷикистони Марказӣ ва мезокайнозойи ҷанубии Тоҷикистон вобаста мебошад. Он аз ғарб ба шарқ ба самти Қаратоғ – Файзобод – Обигарм, Рашт – Тоҷикобод тӯл кашидааст. Қад-қади ин хат аз умқҳои зиёд обҳои гарм ба рӯйи замин мебароянд. Оби Гармоба аз умқи бештар аз 300 м тавассути ҷинсҳои кӯҳии давраи бӯр (мезозой) ба сатҳи замин ҷорӣ мешавад. Баландиаш аз с. б. 1520 м. Обаш гарм (42°С), таркибаш ионҳои сулфат, хлорид, натрий, калсий, манган, молибден, волфрам, инчунин метаборат (2мгл) ва бром (1,06 мгл) дорад. Маъданнокиаш 0,5 гл. Дебиташ 1,3 лс. Дар бораи Гармоба бори нахуст Э. Э. Карстенс таҳқиқот анҷом додааст. Обаш барои табобати узвҳои ҳозима муфид аст. Нигористон Эзоҳ Адабиёт.
Гармо

Гармо, гармӣ, миқдори гармо — миқдори энергияе, ки система (ҷисм) ҳангоми гармотабодул (дар вақти тағйирнопазир будани бузургиҳо ё параметрҳои берунии система – ҳаҷм ва ғайра) медиҳад ё фурӯ мебарад. Ба мисли кор миқдори гармо низ меъёри тағйирёбии энергияи дохилии система мебошад. Ҳангоми мубодилаи гармӣ дар натиҷаи таъсири мутақобилаи мустақими (бархӯрди) молекулаҳои система бо молекулаҳои ҷисмҳои атроф энергияи дохилии ҷисм тағйир меёбад. Бар хилофи – функсияи якқимматаи бузургиҳои ҳолат, миқдори гармо, ки яке аз ҷузъҳои тағйирёбии комили дар раванди физикӣ мебошад, дар шакли фарқи байни қиматҳои функсияҳои бузургиҳои ҳолат ифода карда намешавад. Пас, миқдори камтарини гармо (ки ба тағйирёбии содатарини ҳолати ҷисм мувофиқ аст) дар мавриди умумӣ дифференсиали функсияи бузургиҳои ҳолат буда наметавонад. Миқдори гармои ба ҷисм интиқолшаванда ба монанди кор А ба он вобаста аст, ки ба кадом усул система аз ҳолати ибтидоӣ ба ҳолати ниҳоӣ мегузарад. Дар равандҳои баргарданда, мувофиқи ибтидои дуюми термодинамика, миқдори камтарини гармо аст, ки ин ҷо – ҳарорати мутлақи система, – тағйирёбии энтропияи он мебошанд. Ҳамин тариқ, интиқоли гармо ба система ва интиқоли миқдори муайяни энтропия ба система бо ҳам муодил мебошанд. Ихроҷи гармо аз система бо камшавии энтропия баробарвазн аст. Дар мавриди умумии равандҳои барнагарданда мебошад.
Гармои гудозиш

Гармои гудозиш — миқдори гармое, ки модда дар раванди мувозинатии изобарию изотермӣ барои аз ҳолати сахт (кристаллӣ) ба ҳолати моеъ гузаштан фурӯ мебарад (ҳамин миқдор гармо барои аз ҳолати моеъ ба ҳолати сахт гузаштани модда ҷудо мешавад). Гармои гудозиш яке аз навъҳои гармои гузариши фазавии ҷинси 1 мебошад. Гармои гудозиши хос (бо Ҷкг, ккалкг чен мекунанд) ва гармои гудозиши молярӣ (ченакаш Ҷмол) мавҷуд аст. Дар ҷадвал қиматҳои гармои гудозиши хос (гуд)-и баъзе моддаҳо дар фишори муътадили атмосферӣ (760 мм сут. сим. ё 1013,25 г Па) ва дар ҳарорати гудозиш гуд оварда шудааст. ккалкг Ҷ кг.
Гармои гузариши фазавӣ

Гармои гузариши фазавӣ — миқдори гармое, ки ҳангоми гузариши мувозинатии изобарию изотермӣ барои аз як ҳолат ба ҳолати дигар гузаштани модда (гузариши фазавии ҷинси – ҷӯшиш, гудозиш, кристаллбандӣ, табодули полиморфӣ ва ғайра) ба он додан ё аз он хориҷ кардан зарур аст. Барои гузаришҳои фазавии ҷинси гармои гузариши фазавӣ ба сифр баробар мебошад. Гузариши мувозинати фазавӣ дар фишори додашуда ҳангоми доимӣ будани ҳарорат – ҳарорати гузариши фазавӣ ба амал меояд. Гармои гузариши фазавӣ ба ҳоси-ли зарби ҳарорати гузариши фазавӣ бар фарқи энтропияҳои ду фаза, ки дар байни онҳо гузариш ҷараён мегирад, баробар аст. Гармои гузариши фазавӣ хос ва молярӣ мешавад, ки мувофиқан ба 1 кг ва 1 мол модда мансубанд.
Гармонигаҳдории бино

Гармонигаҳдории бино — қобилияти ҳатталимкон дар як сатҳ нигоҳ доштани ҳарорати ҳавои дохили бино ҳангоми мунтазам тағйир ёфтани ҳарорати ҳавои беруна ва сели гармӣ, ки ба тавассути деворҳо (конструксияҳои иҳотавӣ) интиқол меёбанд. Гармонигаҳдории бино ба гармогузаронӣ, гармогунҷоиш ва дигар хосиятҳои гармоии деворҳо (конструксияҳои иҳотавӣ), инчунин ба гармоғунҷоиши таҷҳизоти даруни бино вобаста аст. Гарминигаҳдории биноҳое, ки тирезаи бисёр ва деворҳои тунук доранд, кам мебошад.
Гармозанӣ

Гармозанӣ — беморгунае, ки дар натиҷаи сахт тафсидани бадан падид меояд. Сабаби гармозанӣ кор дар сехҳои гарм, роҳгардии тӯлонӣ дар зери офтоб, пӯшидани либосҳои ҳавоногузар ва ғ. аст. Дар натиҷаи беҳад тафсидани бадан аз андомгон оби бисёр хориҷ шуда, хун ғафс мегардад, мувозанати намак халал меёбад. Маъмулан гармозаниро бо офтобзанӣ яке медонанд, ҳол он ки офтобзанӣ нишонаҳои дигар дорад. Аломатҳои асосии гармозанӣ: сурх шудани рӯй ва пӯсти бадан, беҳолӣ, арақи васеъшавии гавҳараки чашм, оруғ, хоболудӣ, сиёҳӣ задани пеши чашм, хунравӣ аз бинии кӯдакон, табу тафс (то 40°С). Оқибатҳои ногувори гармозанӣ беҳушӣ, дилбеҳузурӣ ва сарду кабудтоб шудани пӯст мебошанд. Гармозаниро одамони солхӯрда ва кӯдакон, инчунин ашхоси гирифтори бемориҳои ғалаёни хун, камхунии дил (ишемия) ва лоғарандом хеле вазнин паси сар мекунанд. Ҳангоми гармозанӣ то омадани духтур беморро дар ҷойи сояву шамолрас хобонда, ба сар, паҳлуи гардан, зери бағал ва қадкашак ях ё оби сард мегузоранд. Беморро бараҳна карда бо ҷойпӯши тар печонидан низ муфид аст лозим нест. Ба сар гирифтани чатр ё пӯшидани кулоҳ, нӯшидани об (1,5-2 л), алалхусус морс, квас ва чойи гарм, кушодани тирезаҳо, истифодаи боддиҳак ва кондитсионер муфид аст. Аз пурхӯрӣ ва истеъмоли нӯшокиҳои спиртӣ худдорӣ кардан лозим аст.
Создаҳанӣ

Создаҳанӣ — сози нафасии мусиқиест иборат аз қуттичаи начандон паҳни дароз бо сӯрохиҳои зиёди қубураки чоккардашуда, ки дар 1 ё 2 қатор ҷойгиранд. Дар қубуракҳои чоккардашуда забонакҳои филизӣ (аз 6 то 128) сахт карда шудаанд. Навозанда созро бо лабонаш дошта, онро ба тарафи росту чап медавонад ва бо нафас гирифтан ё баровардан, овозҳои ҳархеларо ҳосил мекунад. Сифати (тембри) соз садои гармоникаро ба ёд меорад. Гармоникаи лабиро соли 1821 устои олмонӣ Ф. Бушман ихтироъ кардааст, ки то ҳол дар Русия ва хориҷ аз он маъмул аст.
Гармонизатсия (мусиқӣ)

Гармонизатсия — рабт, ҳамовозӣ, мувофиқат, ҳамоҳанг сохтан, ҷӯр сохтани аккордҳо. 1).Асари мусиқие, ки дар он зинаҳо мувофиқкунанда шудаанд. Як оҳанг метавонад аз ҷиҳати овозҳои мусиқӣ ҳар навъ Гармонизатсия шавад (тағйирёбии гармонӣ). Ҷузъиёти умдатарини (услуби умумӣ, вазифа, модулятсияи тағйироти тадриҷӣ) Гармонизатсияи табииро худи оҳанг муайян месозад. 2).Таснифи ҷӯрии аккордӣ ва бисёровоз (хор) ба ягон оҳанг ё наво аз рӯйи қонунҳои гармония; ба навои асосӣ ба мувофиқат овардани иловаи мусиқӣ. 3).Такмили бадеии оҳанге, ки аз манбаи дигар гирифта шудааст (мас., такмили сурудҳои халқӣ). Омӯзиши Гармонизатсияи оҳанг дар курси гармония дар муассисаҳои таълимии мусиқӣ дарс дода мешавад.. низ.
Гармоника

Гармоника (юн.) — сози мусиқии нафасиест, ки дар як қатор кишварҳо (аввал дар Хитой, баъдтар дар Ғарбу Русия – садаи) паҳн гардидааст. Гармоника мисли баян аз ду қуттича иборат буда, қуттичаҳо бо дам ба якдигар пайваст карда шудаанд. Дар клавиатураи дасти рости гармон 23 забонакҳои филизӣ (дар ду қатор) ва дасти чап 12 тугмачаҳо мавҷуданд. Дар байни ҳама намуди гармоникаҳо, Гармоникаи русӣ бо созаш, ки ба оҳангҳои халқӣ мувофиқ аст, фарқ мекунад. Вале мутаасифона, Гармоника аз с.- ҳои 60-уми асри инҷониб якқадар аз байн дур шуда монд (ҷои онро баян танг кард). Бо вуҷуди ин Гармоника ҳоло ҳам барои мардуми деҳот дар Федератсияи Русия қимати худро тамоман гум накардааст. 1 Гармоникаи дастӣ Гармоникаи дастӣ - аз оилаи сершумори гармоникаҳо мебошад. Нигаред:.
Гармои сӯзиш

Гармои сӯзиш — қобилияти гармоофарӣ, гармоофарандагӣ, гармоистеҳсолкунандагӣ, калориянокӣ, миқдори гармое, ки ҳангоми тамоман сӯхтани сӯзишвории сахт, моеъ ё газмонанд хориҷ мешавад; бо ҷоул ё калория чен мекунанд. Гармои сӯзиш поёнӣ ва болоӣ, хос ва ҳаҷмӣ мешавад. Гармои сӯзише, ки ба воҳиди масса ё ҳаҷми сӯзишворӣ нисбат дорад, гармои сӯзиш-и хос (кҶкг, ккалм 3) номида мешавад. гармои сӯзиш нишондиҳандаи муҳимтарини иқтидор (қимати ҳақиқӣ)-и сӯзишворӣ аст, зеро он миқдори гармоеро муайян мекунад, ки ҳангоми сӯхтани 1 кг сӯзишвории сахт ё моеъ ё 1 м 3 сӯзишвории газмонанд (дар кҶкг ё ккалкг) ҳосил мешавад. Гармои сӯзишро бо калориметр чен мекунанд. Агар оби таркиби сӯзишворӣ ҳангоми сӯхтани ҳидрогени сӯзишворӣ дар шакли моеъ ҳосил шавад, гармои сӯзиш болоӣ (Ԛ б) ва агар об дар шакли газ ҷудо шавад, гармои сӯзиш поёнӣ (п) мешавад. Гармои сӯзиши болоӣ ва поёнӣ ба ҳам бо таносуби: п Ԛ б — (+ 9) вобастаанд, ки дар ин ҷо — зариби баробари 25 кҶкг (6 ккалкг), — миқдори оби сӯзишворӣ, % (аз рӯйи масса), Н — миқдори ҳидружени сӯзишворӣ, бо % (аз рӯйи масса) мебошанд.
Гармочандирият

Гармочандирият — фасли механикаи ҷисми деформатсияшаванда (шаклтағйирдиҳанда)-и сахт, ки вобастагии байни шиддатҳо, майдонҳои деформатсия ва ҳароратро омӯхта, дар асоси термодинамикаи равандҳои барнагарданда назарияи чандирият ва назарияи гармигузарониро ба ҳам алоқаманд менамояд. Ҳарорати ҷисм на танҳо зери таъсири гармии манбаъҳои берунӣ, балки дар натиҷаи деформатсия низ тағйир меёбад. Усулҳои математикии ҳисобу китоби шиддатҳо ва деформатсияҳои ҳароратӣ дар асоси гармочандирият омода гардида, дар таҳияи лоиҳаи мошину сохторҳое, ки дар реҷаҳои гуногуни ҳарорат кор мекунанд, васеъ истифода мешаванд. Ҳангоми номунтазам гармшавии ҷузъи дастгоҳҳо хосиятҳои физикию механикии онҳо тағйир ёфта, градиенти ҳароратии бавуҷудомада боиси васеъшавии ҷузъҳо мегардад. Ин ҳолат дар навбати худ шиддати ҳароратиро ба вуҷуд меорад, ки ба устувории сохтори дастгоҳ таъсир мерасонад. Шиддати гармӣ якҷо бо шиддати механикӣ боиси дар ҷузъҳои дастгоҳ пайдо шудани тарқишҳо ва мӯртшавии онҳо мегардад. Равандҳои гармочандирӣ дар асоси қонунҳои термодинамикӣ омӯхта мешаванд, мас., физики англис, яке аз асосгузорони термодинамика К. У. Томсон аввалин шуда қонунҳои термодинамикаро барои омӯзиши хосиятҳои ҷисми чандир истифода бурдааст. Физикҳои шӯравӣ Л. Д. Ландау ва И. М. Лифшис бо ёрии усулҳои термодинамикаи классикӣ муодилаҳои гармочандирият-ро ҳосил намудаанд.
Гармоҷуфт

Гармоҷуфт — табдилдиҳандаи электрии ҳароратӣ, афзор барои чен кардани ҳарорат дар саноат, таҳқиқотҳои илмӣ, тиб ва системаҳо (силсилаҳо)-и автоматӣ. Гармоҷуфт аз ҷуфти ноқилҳои аз масолеҳи гуногун сохташудаи як нӯгашон пайваст иборат буда, қисми афзореро ташкил медиҳад, ки тавассути падидаи электрии гармоӣ ҳароратро чен мекунад. Гармоҷуфт дар асоси падидаи Зеебек (падидаи электрии ҳароратӣ) амал мекунад. Байни ноқилҳои пайваст фарқи потенсиалҳои тамосӣ ба амал меояд; агар ҷойи ҳалқапайвасти ноқилҳо ҳарорати яксон дошта бошад, ҳосили ҷамъи потенсиали онҳо ба сифр баробар мешавад. Дар ҳолати дар ҳароратҳои гуногун қарор доштани ҳалқапайвасти гармоҷуфт фарқи потенсиалҳои байни ноқилҳо ба фарқи ҳарорат вобаста мегардад. Зариби мутаносибии ин вобастагиро зариби гармоқэҳ меноманд. Филиззоти гуногун зариби гармоқэҳии гуногун доранд, бинобар он фарқи потенсиалҳои ноқилҳои гуногун мувофиқан ҳархела мешавад. Ду усули пайвасти гармоҷуфт: сода ва дифференсиалӣ маъмул аст.
Гармсор

Гармсор — шаҳрест дар устони Симнон, Эрон аст. Шумораи аҳолии ин шаҳр дар саршумории соли 2006, 51,673 нафар будааст.
Гармсер

Гармсер — даштистоне дар ҷануби Эрон ва ғарби Покистон. Дар халиҷи Уммон ва соҳили гулӯгоҳи Ҳурмуз, дар доманаи кӯҳҳои Зогрус. Ҳарорати миёнаи моҳи январ 19,40, моҳи июл 32,50. Хокаш биёбонии шаклнагирифта, баъзе ҷойҳо шӯрахок. Дар Гармсер рустаниҳои биёбонӣ мерӯянд. Дар зимистон бо рустаниҳои эфемери сабзпӯш мешавад. Дар дарозои соҳилҳо туғайзорҳои рустании мангра дида мешаванд. Чорводории айлоқӣ дар Гармсер хеле ривоҷ ёфтааст. Гармсер вилояти таърихие дар Сиистон, ки дар поёноби дарёи Ҳилманд қарор дошт. Мавзеи Буст баъди харобшавӣ ба ҳудуди Гармсер дохил шуд. Дар ҳудуди Гармсер аслан халаҷҳо зиндагӣ мекарданд. Гармсер имрӯз шаҳр ва вулусволӣ дар вилояти Ҳилманди Афғонистон аст. Масоҳаташ 20,2 км2, аҳолиаш 60 ҳазор нафар. Дар соҳили чапи дарёи Ҳилманд воқеъ мебошад. Сокинони Гармсер асосан паштунҳо, тоҷикҳо, балучҳо ва ғ. мебошанд. Машғулияти асосии мардуми Гармсер зироаткорӣ, молдорӣ ва боғдорӣ аст. Заминҳо аз дарёи Ҳилманд обёрӣ мешаванд.
Гармотабодул

Гармотабодул, мубодилаи гармо — раванди беихтиёронаи барнагардандаи интиқоли гармо дар фазо, ки ба ғайриякҷинса будани майдони ҳароратӣ вобаста аст. Умуман (дар мавридҳои умумӣ) ба интиқоли гармо якҷинса набудани майдони бузургиҳои дигари физикӣ, мас., фарқи байни ғилзатҳо ё консентратсияҳо (термоэффекти диффузионӣ) низ мусоидат мекунад. Се намуди гармотабодул — гармоноқилият (гармогузаронӣ), конвексия ва гармотабодули шуоӣ (дар амал, одатан, ҳар се намуди гармотабодул якбора ба амал меояд) мавҷуд аст. Гармо ҳангоми гармогузаронӣ, аз як молекула ба молекулаи дигар дар дохили ҷисм (мас., дар сихи оҳанини дар оташ гузошташуда), ҳангоми конвексия дар натиҷаи гардиши (сиркулятсияи) моеъ ё газ (мас., ҳангоми ҷӯшиш), ҳангоми афканишот дар шакли мавҷҳои электромагнитӣ (ба мисли шуои Офтоб) интиқол меёбад. Гармотабодул бисёр равандҳо (мас., ҷараёни таҳаввули ситораву сайёраҳо, равандҳои метеорологии рӯйи Замин ва ғайра)-ро дар табиат, техника ва рӯзгор муайян ё ҳамроҳӣ мекунад.
Гармсел

Гармсел — боди тафсону хушки ноҳияҳои иқлимашон хушк. Гармселро дар Миср "хамсин", дар Алҷазоиру Тунис ва Ситсилия "сирокко", дар Испания "левеге", дар Арабистон "самум" меноманд. гармселбодест, ки ҳарораташ баланд ва нами нисбиаш паст буда, аксар вақтҳо бо суръати муътадил (6–9 мс) ё сахт (10–20 мс) мевазад. Ҳангоми вазидани гармселрӯзона нами нисбии ҳаво 30% (баъзан то 5%) паст фуромада, ҳарорати ҳаво ба 25–30°С (баъзан то 40°С ва аз ин ҳам баландтар) мерасад. Дар натиҷаи ҳарорати баланди гармселоби хок ва обанборҳо босуръат бухор мешавад. Аз гармселзироати кишоварзӣ бештар зарар мебинад. Аз таъсири гармселнизоми обу мубодилаи моддаи рустанӣ вайрон шуда, мехушкад. Рустаниҳои ноҳияҳои иқлимашон хушк ба гармселтобоваранд. Ҳарорати баланд ва намии пасти ҳаво ҳангоми гармселнатиҷаи гармшавии массаи ҳавои арктикӣ дар сатҳи сахт тафсидаи замин ва камшавии ҳаракати ҳаво дар антисиклонҳо мебошад. гармселдар биёбонҳои Африқо, Осиёи Хурд ва Осиёи Марказӣ (аз ҳаракати ҳавои тафсони Қизилқуму Қароқум) ба вуҷуд меояд. гармселдар ноҳияҳои марказии Русия, Сибири Ғарбӣ, Қазоқистон, ҷануби Украина, Тоҷикистон (асосан дар ноҳияҳои гурӯҳи ҷанубу шимол ва марказӣ) мевазад. Усулҳои муҳимми пешгирии Гармсел: бунёди бешазори муҳофиз, обёрии дашту биёбон, борони сунъӣ ва ғ.