ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Алок Натҳ

Алок Натҳ инчунин Санскарӣ Бабуҷӣ, (10 июли соли 1956, Кҳагария, иёлати Биҳар, Ҳиндустон) — ҳунарпешаи телевизион ва синамои Зиндагинома Алок Натҳ 10 июли соли 1956 дар Кҳагарияи иёлоти Биҳори Ҳиндустон таваллуд шудааст. Ӯ хоҳаре дорад, Винета Малик, вай бо тасвири хислати Бҳайравӣ дар силсилафилми телевизионии маъруф аст 5. Фаъолият Дар соли 1982 Алок Натҳ дар филми "Гандӣ" нақши камео бозид. Бо вуҷуди ин, ӯ ҳамчун актёр бо нақши худ дар силсилафилми телевизионии ҳиндии " машҳур гашт. Аввалин дебюти актёрии ӯ дар синамо дере нагузашта буд - дар филми бори аввал ва охирин нақши асосиро бозид 6. Минбаъд дар филмҳо ва сериалҳои телевизионӣ дар нақши падар ё амаки ғамхору меҳрубон 7 (филмҳои " ", "..!", " - " ва ғайра; силсилафилмҳои телевизионии " ", " ", " ", " " ва дигарон) нақш бозидааст. Дар байни нақшҳои ғайриоддӣ барои Алок Натҳ метавон нақши як бачаи шаҳрӣ дар ", " ҷудо кард. Моҳи декабри соли 2013 шӯхӣ ва ёддоштҳо дар асоси аломатҳои бозидаи Алок Натҳ дар шабакаҳои иҷтимоӣ тамоюл пайдо карданд ва зуд паҳн шуданд. "Ҳодисаи аҷиби Алок Натҳ" - "Чаро Алок Натҳ дар Твиттер тренд гашт?", як таҳқиқоти мисолӣ барои таҳлили мундариҷае, ки боиси таваҷҷуҳ ба Натҳ шуд, 4 январи соли 2014 маъмул шуд. Дар вокуниш ба шӯхиҳо, актёр иқрор шуд, ки аз ҳама бештар ба ӯ писанд омад 9. Ҳаёти шахсӣ Алок соли 1987 бо Ашу Сингҳ оиладор шуда, ду фарзанд доранд, Шиванг ва Ҷунҳай Натҳ 10. Баҳсҳо Моҳи октябри соли 2018, дар миёни ҷунбиши " " дар Ҳиндустон, Алок Натҳро барои таҷовуз ба номус аз ҷониби продюсери телевизион Винта Нанда, ки бо ӯ дар намоиши телевизионии дар миёнаҳои солҳои 90-ум кор мекард, муттаҳам карданд 11 12. Алок Натҳ ин иттиҳомро рад кард 13. Баъдан, ҳунарпешаҳо Ренука Шаҳане, Ҳиманӣ Шивпурӣ, Сандҳя Мридул, Дипика Амин ва як узви ҳунарпешаи номаълуми филми - иқрор шуданд, ки дар бораи рафтори ваҳшиёнаи Натҳ медонанд ё дар бораи ҳолатҳое навиштаанд, ки худи онҳо аз ҷониби ӯ мавриди ҳамла қарор гирифтаанд. 15 октябри соли 2018, Натҳ Нандаро барои тӯҳмат ба додгоҳ кашид, то бахшиш хаттӣ ва маблағ ҳамчун ҷуброн талаб кунад. Вай парвандаро якҷоя бо ҳамсараш Ашу Натҳ пешниҳод кардааст 14. 17 октябри соли 2018 Нанда шикоятро алайҳи Натҳ дар шӯъбаи полиси Мумбай Ошивара сабт кард 15 16. 1 марти соли 2019, хабар дод, ки Алок Натҳ дар филме, ки бар асоси ҷунбиши " " асос ёфтааст, доварро тасвир кардааст 17. 11 августи соли 2019, " " гузориш дод, ки парвандаи таҷовуз ба номуси Алок Натҳ аз ҷониби Винта Нанда бо сабаби набудани далел баста шудааст 18. Филмнома Филм Телевизион.
Аломатҳои роҳ

Аломатҳои роҳ — аломатҳои андозаву рангашон гуногун, ки дар кӯчаву роҳҳои автомобилгард гузошта мешаванд. Аломатҳои роҳ воситаи муҳими техникии тартиби ҳаракат буда, ронандаву пиёдагардонро аз қитъаҳои хатарноки роҳ, самти ҳаракат огоҳ менамоянд, оид ба нуқтаҳои хидматрасонӣ иттило медиҳанд, ҳаракати нақлиёту пиёдагардонро ба танзим меоваранд. Аломатҳои роҳ дар Иттиҳоди Шӯравӣ Дар СССР аввалин аломатҳои роҳ соли 1927 мураттаб шудаанд. Соли 1933 миқдори онҳо ба 22, соли 1953 ба 39, соли 1960 ба 55 расид. Аз 1 январи 1973 мувофиқи меъёри давлатӣ (ГОСТ-и 10807-71) 126 аломатҳои гуногун ва ҷадвалҳо дар амал ҷорӣ шуданд. Ин меъёр, ки мувофиқи талаботи Конвенсия дар бораи аломатҳо ва нишонаҳои роҳ (1968, Вена) ва Созишномаи Европоӣ (1971, Женева) тартиб дода шуда буд, шакл, андоза, ранг, тасвир, вазифа ва ҷои гузоштани аломатҳои роҳро муқаррар мекард. Гурӯҳи аломатҳои роҳ 5 гурӯҳи аломатҳои роҳ мавҷуд буданд: Рақами тартибӣ Ҳар яки ин аломатҳо рақами тартибӣ (индекс) дорад, ки аз ду-се адад иборат аст. Аломатҳои огоҳкунанда Аломатҳои огоҳкунанда ба шакли секунҷаи баробартарафи зард (то соли 1975), манъкунанда ба шакли доираҳои зард (то соли 1975), амрдиҳанда ба шакли доираи кабуд, ишоратӣ ба шакли росткунҷаи кабуд, оситаҳои иловагии иттилоотӣ ба шакли чоркунҷа ё росткунҷаи ҳарранга сохта мешуданд. Дар пайраҳаҳои кӯҳистони тоҷик аз қадим мисраи ғазал ё байтеро чун аломати огоҳкунанда ба кор мебурданд. Масалан, дар рӯи харсангҳои соҳилҳои пурхатари дарёҳои Яғноб, Фон, Зарафшон ва Панҷ катибаҳои зеринро пайдо кардаанд: "Як қадам роҳ аст, Бедил, аз ту то домони хок. Дар сари миҷгон чу ашк истодаӣ, ҳушёр бош!" ё худ "Эй сорбон, оҳиста рон!" ва ғайра Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои муайян намудани муносибатҳои ҷамъиятӣ дар соҳаи ҳаракат дар роҳ ва бехатарии он, танзими ҳуқуқҳо, вазифаҳо ва масъулияти иштирокчиёни ҳаракат дар роҳ 4 ноябри 1995 Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон "Дар бораи ҳаракат дар роҳ" қабул карда шуд. Аломатҳои роҳ дар Тоҷикистон Дар асоси талаботи қонуни мазкур, пас аз тайёр намудани лоиҳаи қоидаҳои ҳаракат дар роҳ ва мувофиқа намудани он бо вазорату кумитаҳои дахлдор 25 декабри 1997 "Қоидаҳои ҳаракат дар роҳҳои автомобилгарди Ҷумҳурии Тоҷикистон" таҳия ва тасдиқ карда шуд. Дар замимаи 1 қоидаҳо, нисбат ба қоидаҳои қаблӣ 10 аломатҳои роҳи нав.19 "Гурӯҳи бори хатарнок" илова шудаанд. Бо Қарори Ҳукумати ҶТ 28 аз 4 феврали 2003 ба қарори амалкунанда тағйироту иловаҳо дохил карда шудааст. Аломатҳои роҳ дар асоси меъёрҳои давлатӣ Аломатҳои роҳ дар асоси меъёрҳои давлатӣ (ГОСТ 10807 – 78 ва 23475-86) мураттаб гардида, ба 7 гурӯҳ тақсим мешавад ва шумораи умумии онҳо 275-ро ташкил медиҳанд, аз он ҷумла: Мутобиқи талаботи меъёрҳои зикр шуда шакли аломатҳо чун пештара бетағйир мондаанд, ранги аломатҳои огоҳкунанда ва манъкунанда сафед буда, дар атрофаш ҳошия (тасма)-и сурх кашида шудаст; аломатҳои дастурдиҳанда, иттилоотӣ-ишоратӣ ва хидматрасонӣ ранги кабуд доранд.
Аломатҳои астрономӣ

Аломатҳои астрономӣ — ишораҳои шартии Офтоб, Моҳ, сайёраҳо ва дигар ҷирмҳои осмонӣ, инчунин бурҷҳои дувоздаҳгона, шакли сайёраҳо, авзои Моҳ ва ғайра, ки дар адабиёти доир ба астрономия ва тақвимҳо ба сифати сурати рамзӣ истифода мешаванд. Аксари аломатҳои астраномӣ дар давраҳои қадим ба вуҷуд омадаанд. Дар асарҳои астрономии олимони тоҷики асрҳои миёна ду намуди ишораҳо вомехӯранд: аломатҳо ва ҳарфҳои алифбои Абурайҳони Берунӣ барои ишораи Офтоб, Моҳ ва сайёраҳо аломатҳои зеринро истифода кардааст: Аҳмади Дониш дар "Манозир ул-кавокиб" ("Манзараи ситораҳо") барои ишораи Офтоб, Моҳ, сайёраҳо, бурҷҳои дувоздаҳгона ва ҳодисаҳои астрономӣ як ё ду ҳарфи охирини он истилоҳро истифода кардааст. Аломатҳои ситораву сайёраҳо: Стандарти умумиҷаҳонии Юникод Аз соли 1991 барои ишораи аломатҳо стандарти умумиҷаҳонии Юникод (англис) қабул карда шудааст. Истифодаи ин стандарт имкон медиҳад, ки аломатҳои гуногуни алифбоҳо ба рамзҳо баргардон шуда, дар тамоми ҷаҳон як хел истифода шаванд. Ҳоло тибқи Юникод Аломатҳои астраномӣ. чунин ишора карда мешаванд. Аломатҳои Моҳ Аломатҳои сайёраҳо.
Аломатҳои китобат

Аломатҳои китобат — аломатҳои ист, пунктуатсионӣ, маҷмӯи васоити графикӣ, ишораҳо, аломатҳо, ки бар замми ҳарфҳо ба муназзамӣ, мантиқан дуруст будани сохтори забони хаттӣ, талаффузи солим, оҳанги гуфтор, хониши дурусти матн замина фароҳам меоваранд. Қоидаҳои корбурди Аломатҳои китобат мавзӯи омӯзиши яке аз соҳаҳои баёни хаттӣ пунктуатсия мебошад. Дуруст ва дар ҷойи худ ба кор бурдани ҳар як аломати китобатро нутқи хаттӣ тақозо менамояд. Дар хати имрӯзаи забони тоҷикӣ, ки ба алифбои русӣ асос ёфтааст, даҳ аломати китобат – нуқта, вергул, аломати савол, аломати хитоб, дунуқта (баён), сенуқта, нуқтавергул, қавс, тире, нохунак маъмуланд. Онҳо ба забони тоҷикӣ солҳои 30 садаи (давраи оғози истифода аз алифбои лотинӣ) бо таъсири забони русӣ гузаштаанд. Таърих Дар хатҳои қадимие, ки дар забони тоҷикӣ маъмул буданд: хати мехӣ, хати паҳлавӣ пас аз калимаҳо се нуқта мегӯянд. Ин аломатро як нишонае аз аломати китобат шумурдан мумкин аст. Ин гуна аломат дар баъзе дастнависҳои девони ашъори шоирони гузашта, баёзҳо, ҷунгҳо пас аз мисраъҳо ва байтҳо ба назар мерасад. Дар забони тоҷикӣ Дар забоншиносии тоҷик Аломатҳои китобатро ба гурӯҳҳои гуногун – ҷудокунанда (тире, қавс, нохунак), фарқкунанда (нуқта, вергул, нуқтавергул, аломати савол, аломати хитоб, дунуқта, баён, сенуқта), Аломатҳои китобати маъмул дар охири ҷумла (нуқта, савол, хитоб, сенуқта, нуқтавергул), Аломатҳои китобати маъмул дар дохили ҷумла (вергул, дунуқтабаён, нохунак, тире) ва муштаракмавқеъ тақсимбандӣ карда мешаванд. Инчунин Аломатҳои китобат се ҷанба доранд: маъноӣ ё мантиқӣ, грамматикӣ ё наҳвӣ ва оҳангӣ. Вазифаи асосии ин се ҷанба ба тариқи хаттӣ дақиқ ифода кардани мақсад ва аз тарафи хонанда равшан дарк намудани муҳтавои асосии матлаби нигошташуда аст. Дар ҷумлаҳои хабарӣ (ҳикоят) нигоранда дар бораи ҳодиса ё воқеае хабар медиҳад, бинобар ин дар охири чунин ҷумлаҳо аломати нуқта, мегузоранд. Дар ҷумлаҳои саволӣ нигоранда бо мақсади донистани фикре ё равшан намудани ягон паҳлуи он матлабро ба тариқи пурсиш ифода мекунанд, аз ҳамин сабаб дар охири чунин ҷумлаҳо аломати савол гузошта мешавад. Дар охири ҷумлаҳое, ки хитоб, амр, фармонро ифода мекунанд, аломати хитоб мегузоранд. Ҷанбаи наҳвии Аломатҳои китобат дар он зоҳир мегардад, ки ҳиссаҳои ҷумлаи сода ё ҷумлаи мураккаб, ки аз ҷиҳати маъно ва муносибати грамматикӣ алоқаманданд, ба андозаи гуногуни ист аз ҳамдигар ҷудо карда мешаванд. Агар ин талаботи наҳвии ифодаи фикр риоя нашавад, аз матн фаҳмидани асли матлаб имконнопазир мегардад. Он ҳиссаҳои наҳвии ҷумла бо ёрии оҳанг ба фосила ҷудо ва бо мароми хоса талаффуз мешаванд.
Аломатҳои сарҳадӣ

Аломатҳои сарҳадӣ - аломатҳои махсус мебошанд, ки хатти сарҳади давлатро дар маҳал ифода месозанд.
Аломатҳои топографӣ

Аломатҳои топографӣ — аломатҳои шартии хаританависӣ, ки тарҳ, андоза, мавқеъ, алоқамандии фазоиву мантиқии объектҳои маҳал, инчунин баъзе тавсифоти миқдорию сифатии онҳоро ифода мекунанд. Аломатҳои топографӣ аслӣ ва нисбӣ буда, ба гурӯҳҳои зерин ҷудо мешаванд: биноҳо, роҳҳои ҳамл (интиқоли лӯлаҳои газ, нефт, об ва ғайра) ва нақлиётӣ (роҳҳои автомобилгард, роҳҳои оҳан), киштзор, рустанӣ, хок (замин). Истифодаи аломатҳои топографӣ дар ҳама мавридҳои нақшабардорӣ ҳатмист. Аломатҳои топографӣ аз қисми графикӣ (тасвирӣ) бо нақша ва тавзеҳи он бо матн иборатанд.
Аломудин

Аломудин (Аламүдүн) — деҳа (айыл) дар ҳайати деҳистони Аломудини ноҳияи Аломудини вилояти Чуй, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 12282 нафар дар соли 2023.
Алонсо Солис

Алонсо Хорхе Солис Калдерон (октябри 1978, Музофоти Сан Хосе, Коста Рика) — футболбози коста рикагӣ, нимҳимоятгари Ҳамлагар.
Аломатҳои ҷинсӣ

Аломатҳои ҷинсӣ — маҷмӯи аломатҳое, ки мансубияти ҷинсии организмро муайян месозанд. Аломатҳои ҷинсӣ якумин, дуюмин (биологӣ) ва сеюмин (гендерӣ) мешаванд. Аломатҳои ҷинсии якумин ва дуюмин ирсӣ буда, сохтори онҳо ҳанӯз дар ҳуҷайратухми бордор ниҳода шудааст. Инкишофи баъдии аломатҳои ҷинсӣ бо иштироки гормонҳо рух медиҳад. Аломатҳои ҷинсии сеюмин тафовутҳои равонӣ ва иҷтимоию фарҳангиро дар назар доранд. Масалан, дар Шотландия либоси миллии мардҳо килт (юбка) аст, ҳол он ки дар дигар кишварҳо он як ҷузъи либоси занона мебошад.
Алонсо Зунйига

Алонсо Патритсио Зунйига Делгадо (марти 1980, Сантяго, Чили) — футболбози чилигӣ, муҳофизи чап, нимҳимоятгари пойгоҳӣ.
Алонсо Коласо

Алонсо Коласо — футболбози мексикагӣ.
Алонcо Пиола

Алоно Пиола — футболбози бразилӣ, ҳамлагар.
Алопӯчоқ

Алопӯчоқ — навъе аз харбузаҳои тирамоҳӣ. Алопӯчоқ баъди 95 – 100 рӯзи кишт мепазад. Аз ҳар га 250 – 300 сентнер ҳосил меғундоранд. Ҳосилаш тухмшакл, дарозиаш 28 – 35 см, вазнаш 4 – 6 кг. Пӯсташ сахт, тӯрдор, зард; рахҳояш сабзи баланд. Мағзаш (ғафсиаш 5 – 6 см) сероби ширин, сабзи кушод, то 10% қанд дорад. Бештар дар ноҳияҳои Зафаробод, Истаравшан, Мастчоҳ кошта мешавад.
Алонтсево (ноҳияи Киквидзен, Волгоград)

Алонтсево — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Киквидзен, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Алотау

Алотау Алатау) — деҳа дар вилояти Алмаатои Қазоқистон. Дар ноҳияи Қаросой (Бӯстондиқи Алмаато) ҷойгир аст. Дар соли 2009 7989 нафар аҳолӣ дошт.
Алотов

Алотов Алатау) — деҳа (ауыл) дар вилояти Туркистони Қазоқистон. Дар ноҳияи Тӯлебӣ ҷойгир аст. Дар соли 2009 тибқи барӯйхатгирии аҳолӣ 1874 нафар аҳолӣ дошт.
Ҳазораспи I

Алоуддавла Ҳазорасп пури Фахруддавлаи Намовар — фармонравои дудмони Подуспониён, падари Шаҳриваш.
Алоуддавла Симнонӣ

Алоуддавлаи Симнонӣ — сӯфӣ, ориф, зоҳид, файласуф, нависанда ва шоир и форс-тоҷик, қутби силсилаи заҳабия. Ашраф Ҷаҳонгир Симнонӣ 4 ва Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ аз шогирдони маъруфи ӯ буданд. Зиндагинома Алоуддавлаи Симнонӣ навиштаанд, дар Зилҳиҷҷа соли 659 ҳ. қ. дар Симнон ба дунё омад. Падараш аз сӯи Арғуншоҳи Муғул (690-683 ҳ.қ.), ҳокими Ироқи Аҷам ва амӯяш вазири ӯ буд. Ирфон Алоуддавла дар понздаҳсолагӣ дар пайи як илҳом, ба сӯи ҳикмат ва ирфон рӯй овард ва ба ҳамин далел хидмат дар ҳукуматро тарк намуд ва аз Симнон ба Бағдод рафт ва дар дарси Нуриддин Абдурраҳмони Исфароинӣ (м. 717 ҳ.қ.) ҳозир шуд. Кӯшиши дарбориён ва риҷоли Арғуншоҳ барои бозгашт вай ба дарбори муғул бефоида буд. Ӯ пас аз зиёрати амокини муқаддаси Макка ва Мадина, мадрасае дар Симнон бино кард. Алоуддавла пешгоми мухолифат бо назарияи ваҳдати вуҷуди Ибни Арабӣ буд ва китобҳое дар мавриди назарияи худаш, ки "ваҳдати шуҳуд" ном дошт нигошт. Ҷазабаи ҳолоти маънавӣ дар рафтору ҳолоти ӯ асар гузошт ва аз ин ҷиҳат дороии хешро байни мустамандон тақсим намуд ва ба ибодат ва тазкия пардохт. Вай мукаррар мегуфт: Эй кош, тарки мулозимати султон намекардам ва бо нуфуз дар ташкилоти ҳукуматӣ аз ранҷдидагон ва мазлумон дифоъ менамудам. Нуфузи маънавии ӯ дар давроне, ки ба ирфон рӯй овард, дар ҳадде буд, ки султон Абӯсаид ба ӯ илтиҷо кард ва ӯ дар боби вай назди султон васотат намуд, зеро сиояти душманон равобити Абӯсаид ва ин фардро тира сохта буд. Алоуддавлаи Симнонӣ ба ҳифзи шариат пойбандии тамом дошт. Ин орифи муташарреъ дар тарбият ва таълими Ҳамадонӣ нақши муассир дошт. Қабл аз фавти Симнонӣ, вай ва Сайид Муҳаммадашрафи Ҷаҳонгири Симнонӣ, маҳалли иқомати устоди хешро, ки Сӯфиободи Симнон буд тарк карданд ва озими Ҳинд шуданд 5. Даргузашт Симнонӣ дар 22 Раҷаби 736 ҳ.қ. даргузашт. Мазораш дар Симнон яке аз зиёратгоҳҳои ин шаҳр аст. Шайх Алоуддавлаи Симнонӣ аз тарафи модар бо нуздаҳ восита ба ҳазрат Алӣ (а) мансуб аст.
Алоуддин (хаттот)

Алоуддин ибни Аҳмад ибни Абдуллоҳ (соли таваллуд ва вафот номаълум) — хаттот ва кандакор тоҷик (асри 15). Зиндагинома Зодгоҳаш деҳаи Оббурдони Кӯҳистони Мастчоҳ. Ҳунари хаттотӣ ва кандакориро аз кандакорони машҳури диёраш Ҳоҷӣ Маҳмуд, Боқӣ ва дигарон омӯхтааст. Катибаҳои бо дасти Алоуддин кандашуда хеле зебову хоно буда, аксар аз ҳудуди деҳаҳои Оббурдон ва Роиҷ пайдо шудаанд. Санаи аввалини катибаҳои ӯ ба соли 1405 ва охиринаш ба соли 1446 тааллуқ дорад. Катибаҳои рӯйи шаху харсангҳо ва қабрҳо, ки то замони мо мондаанд, аз он шаҳодат медиҳанд, ки Алоуддин дар хаттотию кандакорӣ низ ба пояи устодонаш расидааст. Дар яке аз катибаҳояш байти зерин сабт аст: ӯ бештар аз 40 сол бо ин санъат машғул шуда, устоди машҳур мегардад. Дар катибаҳояш бештар намунаҳои хати сулс, таълиқ ва девониро хеле моҳирона истифода бурдааст. Бесабаб нест, ки кандакорон ва хаттотони баъдина ба ӯ пайравӣ кардаанд. Яке аз онҳо кандакор ва хаттоти садаи Боқӣ буд. Осори Алоуддин дар фонди Институти таърих, бостоншиносӣ ва мардумшиносии ба номи Алоуддин Дониши Академияи Илмҳои ҶТ (таҳти рақамҳои 32, 48, 52, 132, 149, 165) маҳфузанд.
Алоуддин (филм, 1992)

Алоуддин — филми мазҳакавии мусиқии аниматсионӣ дар соли 1992 мебошад, ки аз ҷониби истеҳсол шудааст ва аз ҷониби бароварда шудааст. Достон Аладдин камбағали кӯчагӣ аст, ки вақти худро бо дуздии хӯрок аз бозори шаҳри Агроба мегузаронад. Саргузаштҳои ӯ вақте оғоз мешавад, ки ӯ бо духтари ҷавоне, ки шоҳзода Ҷасмин аст, ки ӯро падари беақл, вале бегонааш маҷбуран издивоҷ мекунад, оғоз мешавад. Вақте ки ӯ чароғи ҷодугарро аз Ғори Мӯъҷизот меорад, бахти Аладдин ногаҳон тағйир меёбад. Он чизе ки ӯ нохост ба даст меорад, як ҷинне, ки шавқовар аст, танҳо мехоҳад озодии худро дошта бошад. Онҳо намедонанд, ки мушовири бадхоҳи Султон Ҷаъфар ҳам барои Аладдин ва ҳам барои чароғ нақшаҳои худро дорад.
Алоуддин Муҳаммади Хоразмшоҳ

Алоуддин;? — 1219) — ҳаштумин шоҳи Хоразм аз силсилаи хоразмшоҳони ануштегинӣ. Зиндагинома Солҳои ҳукуматаш. Алоуддин фарзанди Текеш буд, ки насаб аз қипчоқиён дошт. Алоуддин лақаби "Қутбиддин" ва баъдҳо "Искандари сонӣ"-ро ба худ гирифт. Вай баъзе шоҳзодагонро саркӯб намуда пас аз муборизаҳои муҳимтарин бахшҳои Хуросонро ба тасарруфоти худ даровард. Соли 1201 Ғиёсиддини Ғурӣ бархе аз навоҳии Хуросон (Марв, Насо, Балх, Сарахс ва Абевард)-ро фатҳ кард ва сипас Нишопурро ба муҳосира гирифт. Алоуддин алайҳи Ғиёсиддин равон шуд ва Ҳиротро ба муҳосира гирифт, вале натавонист муваффақ шавад, ночор ба Марв баргашт ва пас аз ду моҳ Нишопурро ишғол кард. Сипас Сарахс ҳам ба воситаи хоразмшоҳон тасарруф шуд. Дар ин миён Ғиёсиддин даргузашт (янв. 1203) ва Алоуддин Ҳиротро соҳиб шуд. Пас аз ин Бодғис низ тобеи Алоуддин шуд. Алоуддин алайҳи ғуриён лашкар кашид ва Марврудро дубора ба тасарруфи худ даровард. Дар ин байн Шиҳобиддини Ғурӣ даргузашт, давлати Ғуриён пош хӯрд ва навоҳии дигари Хуросон, ки таҳти ҳокимияти Ғуриён буданд, ба Алоуддин таслим шуданд. Ҳокими Самарқанд ва Бухоро Усмон аз Алоуддин барои ҷанги зидди қарахониён кумак хост, вале дар ҷанг Алоуддин шикаст хӯрд ва ба асорати қарохониён афтод. Овозаи шикасти Алоуддин ба тамоми Хуросон паҳн шуд ва волиёни навоҳӣ сарпечӣ кардан гирифтанд. Алоуддин бо мушкилоти бисёре тавонист дубора Хуросонро фатҳ кунад. Соли 1207 байни сипоҳиёни Алоуддин ва қарахониён набарди сахте рух дод ва Алоуддин ғолиб шуд. Тамоми шаҳру вилоёти Мовароуннаҳр ба тасарруфи Алоуддин даромад ва хоразмшоҳ лақаби "Искандари сонӣ"-ро бар худ гирифт. Ҳамин тавр, Алоуддин пас аз нобуд сохтани давлати Ғуриён ва Қарахониён мулкҳои Мозандарон, Кирмон, Систон ва атрофи ин манотиқро то соҳилҳои дарёи Уммон ба қаламрави худ даровард. Пас аз ин, хост то аз халифаи аббосӣ Носируддин таъйиди ҳукумат бигирад, чун то ин замон хутба ба номи Оли Буя хонда мешуд. Аммо халифа дархости ӯро рад намуд. Алоуддин соли 1218 бо мақсади барандохтани халифа ба сӯи Ироқ лашкар кашид ва озими Бағдод шуд, вале бар асари сармои шадид ногузир ба Хоразм баргашт. Дар Нишопур фармон дод, ки номи халифаро дар хутба ҳазф кунанд. Дар ин ҳангом дар ноҳияҳои марзӣ аз ҷониби шарқ қабилаҳои найманҳо бо сарварии Кучлукхон таҳдид оғоз карданд ва Алоуддин онҳоро шикаст дод. Ба ин тартиб хоразмшоҳиён фармонравои давлатдорие шуданд, ки аз марзҳои Ҳинд то саросари Осиёи Хурд густурда буд ва дар шим. шарқ то марзи Чин расид. Чоч ва Фарғона низ тобеи Алоуддин шуданд. Аммо ин пирӯзии султон Алоуддин дере напойид. Тирамоҳи 1219 Чингизхон ба Мовароуннаҳр ҳамла кард ва Алоуддин ба ҷониби Баҳри Каспий (Хазар) гурехт. Чингизхон сипаҳсолорони варзидаи хеш Субетой Баҳодур ва Ҷебенӯйинро ба таъқиби султон фиристод. Саранҷом Алоуддин дар ҷазира Ошур — Одаи кунунӣ, дар халиҷи Астаробод даргузашт. Тибқи дастури писараш Ҷалолуддин ҷасади Алоуддинро ба қалъаи Ардахон интиқол доданд. Аммо пас аз тасарруфи ин қалъа ба воситаи муғулон, колбуди султон Алоуддин ба Қароқурум интиқол дода ва бо дас тури ӯктойқоон дар ҳузури ашрофи муғул сӯзонда шуд.
Алоуддин Муфтии Бухороӣ

Алоуддин Муфтии Бухороӣ (ва вафот номаълум) — муаррих ва фақеҳи машҳури тоҷик (асри 13) Зиндагинома Алоуддин Муфтии Бухороӣ аввалин донишмандест, ки масъалаҳои шаръӣ ва шарҳу мисолҳои шариатро ба забони тоҷикӣ нигошта, дар ин замина бештар аз 250 масъалаи қонуну қоидаҳои шариатро эзоҳ ва шарҳу тафсир намудааст. Осори илмӣ Аз мероси илмии ӯ "Ҳайрат-ул-фуқаҳо ва хиҷлат-ил-фузало" (Ҳайрати фақеҳон ва хиҷолати фозилон) ва "Аъзо" ба мо расидаанд, ки китоби аввал роҷеъ ба масъалаҳои ҳуқуқӣ буда, китоби дуюм идомаи мантиқии китоби аввал мебошад. Алоуддин Муфтии Бухороӣ аксаран масоили ҳуқуқиро дар асарҳояш ба тариқи саволу ҷавоб зикр карда, кӯшидааст, ки доираи нуфузи исломро дар Осиёи Марказӣ васеътар ва манзалату мартабаи онро баландтар бардорад.
Атомалики Ҷувайнӣ

Алоуддин Атомалик ибни Муҳаммади Ҷувайнӣ (1226 1, Озодвор, устони Хуросони Разавӣ — 5 март 1283, Аррон) — адиб, нависанда ва таърихнигор и форс-тоҷик аз хонадони Ҷувайниён, муаллифи "Таърихи ҷаҳонгушой" ва "Таслияту-л-ихвон". Зиндагинома Алоуддин дар соли 623 ҳ. қ. дар шаҳри Озодвори вилояти Ҷувайни Хуросон ба дунё омадааст. Ӯ аз хонадони бузурги соҳибдевони Ҷувайнӣ аст. Ин хонивода, аз қадим дар рӯзгори Салҷуқиёну Хоразмшоҳиён дар дастгоҳи ҳукумат будаву маъмулан вазифаи соҳибдевониро уҳдадор будаанд ва дар замонии қадимтар, аҷдодашон мақоми ҳиҷобату вазорати хулафоии аббосиро бар уҳда доштаанд. Падару падарбузурги ӯ аз ҷумлаи соҳибдевононе буданд, ки дар садаҳои панҷум, шашуму ҳафтуми қамарӣ ҳамвора мутасаддии машоғили бузургу давлатӣ дар замони султон Ҷалолуаддин буданд. Алоуддин Атомалик аз ҷавонӣ вориди корҳои девонӣ шуду ба хидмати амири Арғун ҳукмрони Хуросон даромад ва ду бор ба ҳамроҳи вай ба пойтахти Муғулистон Қароқурум сафар кард. Дар ин сафарҳо бо аҳволи муғулон ошноӣ пайдо карду дар ҳамин мусофиратҳо шурӯъ ба навиштани китобе бо мавзӯъи футуҳоти муғулон кард, ки ба Таърихи ҷаҳонгушой шуҳрат дорад. Дар соли 654 ҳ. қ. ки Ҳулокухони муғул ба Хуросон омад Атомалик ба вай пайвасту дар ҷангҳои вай бо Исмоилиёни Аламут ва халифаи аббосӣ дар Бағдод ҳамроҳ ӯ буд. Ӯ бо ҷалби ризояти Ҳулоку тавонист қисмате аз китобхонаи Аламутро аз нобудӣ наҷот диҳад. Ӯ ҳамчунин дар суқути Бағдод тавассути Ҳулоку уро ҳамроҳӣ мекарду дар соли баъд ба унвони фармондори Бағдод, ҷануби Байнаннаҳрайну Хузистони мансуб шуд. Даргузашт Пас аз марги Ҳулокухону ба сиъоят Маҷдулмулки Яздӣ муддате гирифтор гардид. Чун озод гашт дар шаби шанбеи 4 зулҳиҷаи 681 қамарӣ дар Аррон даргузашт. Пайкари ӯро ба Табрез бурдаву дар мақбараи Чарандоб ба хок супурданд.
Алоуддини Бухорӣ

Алоуддини Бухорӣ — муфассир ва фақеҳи ҳанафии форс-тоҷик, муаллифи "Мулҷимату-л-муҷассима" ва "Фозиҳату-л-мулҳиддин ва насиҳату-л-муваҳиддин".
Алоуддин Баҳоуддинов

Алоуддин Баҳоуддинов (5 декабр 1911, Самарқанд, Вилояти Самарқанд, Русияи подшоҳӣ — 23 феврал 1970, Душанбе, ҶШС Тоҷикистон) — файласуф, академики АИ ҶШС Тоҷикистон, доктори илмҳои фалсафа, профессор, Ходими шоистаи илми Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абӯалӣ ибни Сино. Зиндагинома Алоуддин Баҳоуддинов соли 1931 Академияи омӯзгории шаҳри Самарқандро тамом карда, таҳсилро солҳои дар аспирантураи академияи мазкур давом дод. Дар Донишкадаи омӯзгории шаҳри Самарқанд кори илмӣ мебурд. Солҳои муаллими Академияи омӯзгории шаҳри Самарқанд, дотсенти кафедраи психологияи академияи мазкур буд. Соли 1934 ӯ вазифаи муовини раиси Шӯрои Комисарони халқии ҶШС Тоҷикистонро ба уҳда дошт. Солҳои дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ иштирок намудааст. Солҳои дар Шуъбаи фалсафаи АИ ҶШС Тоҷикистон фаъолият кардааст. Солҳои ва дар Донишгоҳи давлатии омӯзгории ба номи Т. Г. Шевченко дарс дода, солҳои мудири Шуъбаи фалсафаи АИ ҶШС Тоҷикистон ва дар як вақт солҳои вазифаи мудири кафедраи фалсафаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленинро ба уҳда дошт. Солҳои Алоуддин Баҳоуддинов директори Институти ҳизбии назди КМ Ҳизби Коммунистии Тоҷикистон ва филиали Институти марксизм-ленинизми назди КМ ҲКИШ буд. Ҳамзамон соли 1957 дар мактаби олии ҳизбии назди КМ Ҳизби меҳнаткашони Виетнам материализми диалектикӣ ва таърихиро дарс додааст. Фаъолияти илмӣ Алоуддин Баҳоуддинов барои тадқиқоти илмии "Ақидаҳои фалсафии Ибни Сино" ба унвони номзади илми фалсафа ва барои рисолаи илмии "Аз таърихи афкори ҷамъиятӣ ва сиёсии халқи тоҷик дар нимаи дуюми асри ва ибтидои асри " ба унвони доктори илми фалсафа мушарраф шудааст. Асарҳои асосии ӯ ба таърихи фалсафа ва афкори ҷамъиятию сиёсии халқи тоҷик бахшида шудаанд. Муаллифи асари "Доир ба масъалаи муттаҳидии миллати тоҷик", "Очеркҳои таърихи фалсафаи тоҷик". Яке аз муаллифони "Очеркҳои таърихи Ҳизби Коммунисти Тоҷикистон" (Душанбе, 1964, 1969) ва "Таърихи ташкилотҳои коммунистии Осиёи Миёна" (Тошкент, 1967). Тарҷума ва нашри асари Ибни Сино "Донишнома" ба забони русӣ саҳми босазои ӯст. Дар илм ӯ доир ба таҳлили ақидаҳои фалсафа ва иҷтимоии мутафаккирон Ибни Рушд, Ибни Боҷа, Ибни Халдун, инчунин фалсафаи ихвонуссафо асарҳои илмӣ таълиф намудааст. Тадқ. фалсафа ва афкори ҷамъиятӣ ва сиёсии халқи тоҷик дар асрҳои —, ақоиди фалсафи-иҷтимоиӣ асосгузори маорифпарварӣ Аҳмади Дониш, ҳамзамонон ва паӣравони ӯ — Шоҳин, Асирӣ, Сиддиқӣ, Айнӣ ва диг. Сафарҳои илмӣ Алоуддин Баҳоуддинов иштирокчии Конгресси умумиҷаҳонии сотсиологҳо дар Италия, сардори ҳайати вакилони файласуфони шӯравӣ дар конгресси сотсиологҳои Ҳиндустон ва Покистон. Дар Мактаби олии ҳизбии назди КМ ҳизби меҳнаткашони Ветнам аз материализми диалектикӣ ва таърихӣ дарс гуфтааст. Осор Ҷоизаҳо Некдошт Ба номи ӯ Пажуҳишгоҳи фалсафаи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон ва яке аз кӯчаҳои шаҳри Душанбе гузошта шудааст.