ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Забонҳои олмонӣ

Забонҳои Олмонӣ яке аз забонҳои гурӯҳи забонҳои ҳиндуаврупоӣ аст. Олмонии шимолӣ Скандинавии ғарбӣ Скандинавии шарқӣ Олмонии ғарбӣ.
Забонҳо

Ҳинду-Аврупоӣ Нигер-Конго Туркӣ Африкои-Осиёӣ Семитӣ Дигар забонҳо Инҷоро ҳам нигаред.
Забонҳои Иттиҳоди Шӯравӣ

Иттифоқи Советӣ давлати сермиллата буд, ки зиёда аз саду бист забон дошт. Расман, рӯйхати забонҳои халқҳои Иттиҳоди Шӯравӣ вуҷуд доштанд, ки одатан ҳамчун забонҳои халқҳои анъанавии дар қаламрави Иттиҳоди Шӯравӣ зиндагӣ мекардагӣ ва берун аз он давлате надошта буданд, истифода мешуданд. Расман, дар ИҶШС то соли 1990 забонҳои расмӣ ё давлатӣ вуҷуд надоштанд (ба истиснои Арманистон ва Гурҷистон) ва де-юре ҳамаи забонҳои ИҶШС дар ҳуқуқҳои худ баробар буданд. Қонуни ИҶШС аз 04.24.1990 Дар бораи забонҳои халқҳои ИҶШС забони русиро ҳамчун забони расмии ИҶШС муқаррар кардааст. Таърих Ҳатто пеш аз ба сари қудрат омадан дар мубориза бо режими подшоҳии Русия, болшевикҳо принсипҳои баробарӣ ва рушди озодонаи ҳама ақаллиятҳои миллӣ ва миллатҳои Русияро ҳимоя мекарданд. Гузашта аз ин, дар муқоиса бо либералҳо, марксистҳои рус зидди забони ҳатмии давлатӣ буданд. Ҳамин тавр, В.И.Ленин, аз ҷумла, қайд карда буд: 1 Забони ҳатмии давлатӣ чӣ маъно дорад? Ин дар амал маънои онро дорад, ки забони русҳои бузург, ки ақаллияти аҳолии Русияро ташкил медиҳанд, нисбати боқимондаи аҳолии Русия мавриди истифода қарор мегирад. Дар ҳар як мактаб бояд таълими забони давлатӣ ҳатмӣ бошад. Ҳама сабтҳои расмӣ бояд бо забони давлатӣ сурат гиранд, на ба забони аҳолии маҳаллӣ.. Мо тарафдори ҳар як шаҳрванди Русия ҳастем, ки имкони омӯхтани забони бузурги русиро дорад. Мо танҳо як чизро намехоҳем: унсури маҷбуркунӣ. Мо ба биҳишт маҷбурӣ намебарем. Зеро, новобаста аз он ки чӣ қадар ибораҳои зебо дар бораи "фарҳанг" мегӯед, забони ҳатмии давлатӣ бо маҷбурсозӣ, рондан алоқаманд аст. Мо чунин мешуморем, ки забони бузург ва тавонои русӣ ба ор ниёз надорад, ки онро аз зери чӯб омӯзанд. Пас аз фармонҳои Ленин, расман забони давлатӣ дар ИҶШС то соли 1990 ворид карда нашуд 2. Дарҳол пас аз Инқилоби Октябр Конгресси дуюми Советҳо Эъломияи ҳуқуқи халқҳои Русияро, ки он бекор карда шудани ҳама ва ҳама имтиёзҳо ва маҳдудиятҳои динӣ ва миллӣ ва рушди озодонаи ақаллиятҳои миллӣ ва гурӯҳҳои этнографӣ, ки дар қаламрави Русия зиндагӣ мекунанд қабул кард анд. 3 Дар солҳои 1920 дар Иттиҳоди Шӯравӣ як маъракаи сиёсӣ барои ба ном решакунонӣ - иваз кардани забони русӣ бо забонҳои миллии маҳаллӣ дар маъмурият, маориф ва фарҳанг оғоз ёфт. Алифбо Аксарияти забонҳои кириллӣ истифода мешуданд ва бисёр забонҳо ба забони кирилӣ танҳо дар солҳои 30-юм тарҷума шуда буданд зиндагӣ мекарданд, инчунин графикаи лотиниро истифода мекарданд. Забонҳои ҳинду-аврупоӣ Забонҳои балтикӣ Забонҳои олмонӣ Забони арманӣ - ду забони адабии асосӣ фарқ мекунанд: забони армании шарқӣ (ҳамчун забони давлатии Арманистон эътироф мешавад) ва забони армании ғарбӣ. Забонҳои эронӣ Забонҳои романӣ Забонҳои славянӣ Забонҳои семитӣ Забонҳои олтоӣ Забонҳои муғулӣ Забонҳои туркӣ Забонҳои тунгус-манчжурӣ Забони кӯриёӣ Тақрибан 439 ҳазор кореягӣ дар ҷумҳуриҳои собиқ Иттиҳоди Шӯравӣ, аз ҷумла дар Русия тақрибан 107 ҳазор нафар зиндагӣ мекарданд. Забонҳои уралӣ Забонҳои финнӣ-угорӣ Забонҳои самодӣ Забонҳои картвелӣ Эзоҳҳо Бинед низ.
Забонҳои келтӣ

Забонҳои Келтӣ яке аз забонҳои гурӯҳи забонҳои Ҳинду-Аврупоӣ аст.
Забонҳои славянӣ

Забонҳои славянӣ — яке аз забонҳои гурӯҳи забонҳои ҳиндуаврупоӣ аст. Славянии ғарбӣ Славянии шарқӣ Славянии ҷанубӣ.
Забонҳои симнонӣ

Забонҳои кумишӣ ё забонҳои симнонӣ гурӯҳе аз забонҳои Эронии шимолу ғарбӣ 1 ва зермҷамуъаи забонҳои каспиёӣ ҳастанд 2, ки дар устони Симнони Эрон тавассути мардуми кумиши гӯиш мешавад. Забонҳои кумиши марзи интиқоли миёни забонҳои каспиёӣ бо забонҳои Эрони марказӣ мебошанд. Бархе аз ин гӯишҳо монанд сангсарӣ ва афтари таҳт таъсири забони табарӣ (мозандаронӣ) ҳастанд. Ба гуфтаи Ҳабиби Бурҷиён забонҳои кумишӣ зермаҷмуъаи забонҳои Эронии шимолу ғарбӣ аст, ба эътиқоди вай забонҳои кумишӣ дар зумраи ҳавзаи забонҳои каспиёӣ дастабандӣ мешаванд ва бо забонҳои тотӣ-толишӣ ва озари бостон аз яксу ва гӯишҳои марказии фалоти Эрон дар дигар су хешовандӣ доранд. Дар манобеъ шаш забон ҷузъи ин гурӯҳ зикр шудааст, ки бар сари гӯиш будани бархе аз онон ихтилоф вуҷуд дорад: Грамматика Ҷонишинҳо Дар лаҳҷаи афтарӣ ҷонишин се ҳолат дорад: фаъол, ғайрифаъол ва соҳибӣ. мушаххаскунанда Дар забони порсӣ ду тоифаи мушаххаскунанда дорем: гузашта ва ҳозира. Аммо дар лаҳҷаи ифторӣ мо панҷ категорияи мушаххаскунанда дорем: гузашта (феъли гузар), гузашта (феъли зарурӣ), ҳозираи содда, ҳозираи тобеъ (феъли гузар) ва гузаштаи гузар. (Мисоли дар поён овардашуда ба лаҳҷаи Баъдӣ асос ёфтааст) замони феъл (зарурӣ) Дар ҷадвали зер феъли (зарурӣ) хобидан дар шеваҳои мухталиф дар асоси лаҳҷаи ифторӣ истифода шудааст. (Мисоли зер бар асоси лаҳҷаи ифторӣ оварда шудааст) замони гузашта Дар ҷадвали зер феъли (гузариши) гуфтан мувофиқи лаҳҷаи эфтӣ дар замонҳои гуногун истифода шудааст. (Мисоли зер бар асоси лаҳҷаи ифторӣ оварда шудааст) Сарчашмаҳо.
Забонҳои помирӣ

Забонҳои бадахшонӣ — забонҳое, ки дар ҳудуди Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон роиҷанд, ба забонҳои шарқии эронӣ шомиланд. Ин забонҳоро шарқшиносон шартан "забонҳои помирӣ" ном ниҳодаанд ва дар солҳои охир ҷойи ин ибораро таркиби "забонҳои бадахшонӣ" ишғол намудааст. Забонҳои бадахшонӣ инчунин дар миёни мардуми Бадахшони Афғонистон ва дар минтақаи Тошқӯрғони ноҳияи худмухтори ӯйғуристони Чин мустаъмал аст. 1 Забонҳои бадахшони (помири) шимолӣ Забонҳои шуғнонӣ – рушонӣ Гурӯҳи забонҳои шуғнонӣ –рушонӣ асосан дар соҳили дарёи Панҷ дар қаламрави Тоҷикистон ва Афғонистон густариш ёфтааст ва забонҳои ин гурӯҳ ба ҳамдигар қаробату шабоҳати зиёд доранд. Теъдод ва макони густариши забонҳои ин гурӯҳ чунин аст: Забонҳои бадахшони (помири) ҷанубӣ Забонҳои бадахшонӣ (помирӣ) мисли забони пушту, осетинӣ, яғнобӣ ба гурӯҳи забонҳои шарқии эронӣ шомиланд ва ба забонҳои қадимаи сакоӣ, бохтарӣ, суғдӣ, хоразмӣ ва диг. қаробати наздик доранд. Нигаред низ Адабиёт.
Забонҳои эронӣ

Забонҳои эронӣ — гурӯҳи забонҳои ҳинду-эронӣ аст. Забонҳои эронии ғарбӣ Забонҳои эронии шарқӣ Забонҳои эронии дастабандӣнашуда ё баҳсбарангез.
Забонҳои Тоҷикистон

Забонҳои Тоҷикистон — забонҳои миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд аз он истифода мекунанд. Забони давлатӣ Забони давлатии Тоҷикистон забони тоҷикӣ аст. Забони русӣ ҳамчун забони муоширати байни миллатҳо амал мекунад. Ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди ҷумҳурӣ зиндагӣ мекунанд, ҳуқуқ доранд аз забони модариашон озодона истифода кунанд 1. Забонҳои модарӣ Дар Тоҷикистон баробари забони давлатӣ барои истифодаи озоди забонҳои модарии намояндагони дигар миллату халқиятҳои сокини кишвар шароит ва заминаҳои ҳуқуқӣ муҳайё гардидаанд 2. Ҳамаи миллатҳо ва халқиятҳое, ки дар ҳудуди Ҷумҳурии Тоҷикистон зиндагӣ мекунанд, ба истиснои ҳолатҳое, ки қонуни мазкур пешбинӣ намудааст, ба истифодаи озоди забони модариашон ҳуқуқ доранд 3. Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ҳимоя ва инкишофи забонҳои бадахшонӣ (помирӣ) ва яғнобӣ шароит фароҳам меорад 3. Забонҳое ки дар Тоҷикистон роиҷ мебошанд 4: Забонҳои дар ҳоли азбайнравӣ Дар ҳоли ҳозир дар шарқи Тоҷикистон ҳафт забони ирони шарқии қадим ва инчунин забони яғнобӣ дар шимоли кишвар ба гурӯҳи забонҳое дохил мешаванд, ки барои зинда мондан ба пуштибонӣ ниёз доранд. Дар Қонуни забони давлатии Тоҷикистон таъкид шудааст, ки давлат барои ҳимоят ва ин гурӯҳи забонҳо мусоидат мекунад. Ин забонҳо, ки дар Тоҷикистон ҳудудан 200 ҳазор нафар бо онҳо такаллум мекунад, дорои хат нестанд. Дар замони сиёсати бозсозии Горбачев ва бо қабули аввалин Қонуни забони Тоҷикистон дар соли 1989, таваҷҷуҳе ба вазъияти ин забонҳо сурат гирифт ва барномаи мухтасари таълими ин забонҳо барои кӯдакони бадахшӣ ва яғнобӣ ҳам роҳандозӣ шуд.
Забонҳои корӣ

Забонҳои корӣ — ҳамчун забонҳои расмй дар фаъолияти ҳаррӯзаи ташкилотҳои байналхалқӣ қабул гардидаанд. Забонҳои корӣ — ҳамчун забонҳои расмй дар фаъолияти ҳаррӯзаи ташкилотҳои байналхалқӣ қабул гардидаанд. Ҳамин тариқ, ба ҳайси забонҳои расмии Ассамблеяи Генералии Созмони Милали Муттаҳид забонҳои зерин эътироф шудаанд: забони англисӣ, забони франсавӣ, забони испанӣ, забони русӣ ва забони хитойӣ ва забони арабӣ. Ба ҳайси забонҳои корӣ бошад, забони англисӣ ва забони франсавӣ истифода мешаванд.. низ.
Забонҳои олтоӣ

Забонҳои олтоӣ — яке аз оилаҳои забонҳо аст.
Забонҳои оғузӣ

Забонҳои оғузӣ (ӯғузӣ) ё ҷанубу ғарбии туркӣ яке аз шаш шохаи забонҳои туркист. Асосан дар Осиёи Ғарбӣ ва Марказӣ ва инчунин дар Аврупои Шарқӣ паҳн шудаанд. Пайдоиш Забонҳои муосири оғузӣ аз оилаи забонҳои олтойӣ, аз забони қадимаи оғузӣ пайдо шудаанд. Таркиб Мувофиқи энсиклопедияи Эроник, забонҳои Оғуз шомили инҳоянд: туркӣ, озарбойҷонӣ, хуросонӣ- туркманӣ ва лаҳҷаҳои афшарӣ. Забонҳои оғузӣ, тибқи энсиклопедияи Британника, одатан ба се гурӯҳ тақсим мешаванд: ғарбӣ, шарқӣ ва ҷанубӣ. Гурӯҳи ғарбӣ туркиро дар бар мегирад дохил мешаванд. Гурӯҳи ҷанубӣ забони афшарӣ ва лаҳҷаҳои марбутро дар бар мегирад (дар Эрону Афғонистон суҳбат мекунанд). Таснифи дохилӣ Гурӯҳбандии дохилии забонҳои ба гурӯҳи оғузӣ дохилшуда душвор аст. Муқобилияти забони саларӣ нисбат ба дигар забонҳои оғузӣ ба миён меояд.
Забонҳои галлии итолиёӣ

Забонҳои галлии итолиёӣ (инчунин забонҳои галло-итолиёӣ, лаҳҷаҳои галло-итолиёӣ, лаҳҷаҳои галлии итолиёӣ; -) - забонҳо ё лаҳҷаҳои ба ҳам наздик (аз забони итолиёӣ), ки аз қисми зергурӯҳҳои забонҳои итолиёии шимолӣ фарқ мекунанд 1 2. Забонҳои галлии итолиёӣ давоми забонҳои лотинии галлии нимҷазираи Апенин мебошанд, ки асосан дар асоси шеваи Келти ба миён омадаанд. Ба ташаккули онҳо забонҳои олмонӣ - Остготӣ ва Лангобардӣ таъсир расондаанд 3. Забонҳои галлии итолиёӣ бо якчанд забонҳои галло-романӣ монанди дошта тавсиф карда мешаванд 1. Байни забонҳои галлии итолиёӣ ягон сарҳади аниқ мавҷуд нест, онҳоро бо гурӯҳҳои гӯишҳои лаҳҷавии гузаранда ҷудо мекунанд, ки хусусиятҳои ду, се ва ё ҳатто чаҳор забони ҳамҷаворро муттаҳид кардаанд 4. Гурӯҳбандӣ Дар байни забонҳои галлии итолиёӣ забонҳои лигурӣ, ломбардӣ, пйемонтӣ ва эмилиано-романолианӣ дохил мешаванд 5 6 7: Минтақа Ба ғайр аз вилоятҳои дар шимоли Итолиё буда, як қисми зисти забонҳои галлии итолиёӣ аз нигоҳи ҷуғрофӣ дар кишварҳои ҳамсоя ҳастанд: инҳои манотиқи ҷанубии кантонҳои Тичино ва Граубюнден дар Швейтсария (забони ломбардӣ), гӯиши Ментони дар Фаронса ва гӯиши Монгасӣ дар Монако, гӯишҳои дигар, дар шаҳри аз Бонифачо дар Корсика, ҷазираҳои Сан- Пиетро ва Сан Антиокко дар соҳили Сардиния (забони лигурӣ), гӯиши Сан Марино (забони эмилиании романйолӣ), лаҳҷаҳои шимолу шарқии Ситсилия, баъзе минтақаҳои Лукания ва Кампания (маҷмӯи хусусиятҳои Пйемонт, Лигурия ва Ломбард) мебошанд.
Забонҳои нави оромӣ

Забонҳои нави оромӣ — гурӯҳи хронологии забонҳои оромӣ мебошанд, ки дар давраи муосир ҳамчун забонҳои гуфтугӯӣ истифода мешуданд (ё то ба наздикӣ истифода мешуданд). Тасниф Забонҳои оромии (арамеии) нав мисли забонҳои оромии миёна одатан аз рӯи хусусиятҳои забонӣ ба гурӯҳҳои ғарбӣ ва шарқӣ ҷудо мешаванд. Гурӯҳи ғарбӣ бо се лаҳҷаи як забон муаррифӣ мешавад, ки аксар вақт се забони гуногун ҳисобида мешаванд. Гурӯҳи шарқӣ аз ҷониби шумораи зиёди забонҳои нави оромӣ, ки дар ибтидои асри 20 дар ҳудуди Империяи Усмонӣ ва Эрон, асосан дар байни гӯяндагони забонҳои курд паҳн шуда буданд, намояндагӣ мекунанд: дар ҷанубу шарқи Туркияи муосир, дар шимоли Ироқ, дар кисми шимолу гарбии Эрон ва шимолу шарки Сурия. Ҷазираҳои инфиродии муҳоҷир берун аз Курдистон, бахусус дар шарқи Арманистон, Озарбойҷон, Гурҷистон, Хузистон ва ҷануби Ироқ ҷорӣ карда шуданд. Сухангӯёни арамейи нави шарқӣ аз аксарияти аҳолии гирду атроф бо он фарқ мекунанд, ки онҳо ба ақаллиятҳои динии Ховари Миёна: масеҳиён, яҳудиён ва мандаиён тааллуқ доранд. Дар давоми асри 20 Аксари гӯяндагони забонҳои нави арамейии шарқӣ ё нобуд карда шуданд ё маҷбур шуданд, ки пеш аз ҳама ба Аврупо (Шветсия, Олмон), ИМА ва Русия (аз ҷумла Закавказе), инчунин ба Исроил (яҳудиён) кӯч банданд. Шумораи гӯяндагони забонҳои нави арамейӣ дар охири асри 20, тибқи баъзе ҳисобҳо, тақрибан 400 ҳазор нафар буд. Шумораи умумии забонҳои нави арамейии шарқӣ маълум нест. Онҳо ба се зергурӯҳ тақсим мешаванд: Хат Солҳои 1920 ва 30-ум барои ассуриёни (ашӯриҳо, ассириҳо) ИҶШС алифбои аввал дар асоси кириллӣ ва баъд дар асоси графикаи лотинӣ сохта шуд. Хати сириллик (солҳои 1920-ум): б в г е ә ж з и к м н о п р с т у х ч ш ы ж Хати лотин (солҳои 1930-ум): в ә ь. Мутобиқати алифбо: Эзоҳ Адабиёт.
Забонҳои чинӣ-тибетӣ

Забонҳои чинӣ-тибетӣ — оилаи калони забонҳо, ки дар Осиёи Шарқӣ, Ҷанубӣ-Шарқӣ ва Ҷанубӣ паҳн аст. Миқдори умумии гӯяндагон бо ин забонҳо зиёда аз 1,3 млрд нафар аст — ҳамин тавр, аз рӯи шумораи гӯяндагон пас аз забонҳои ҳиндуаврупоӣ дар ҷои дуюм меистад.
Забонҳои эронии шарқӣ

Забонҳои эронии шарқӣ як зергурӯҳи забонҳои эронӣ мебошанд, ки дар замони Эрони Миёна (аз асри 4 пеш аз милод) ба вуҷуд омадаанд. Забони авестоӣ аксар вақт ба эронии аввали шарқӣ тасниф мешавад. Дар муқоиса бо лаҳҷаҳои Эрони Ғарби Миёна, Эрони Ховари Миёна ҳиҷоҳои ниҳоии вожаро нигоҳ медорад. Бузургтарин забони зиндаи эронии шарқӣ забони пашту аст, ки бо он дар байни рӯдхонаи Ому дар Афғонистон ва дарёи Ҳинди Покистон ҳудуди 40-60 миллион нафар ҳарф мезананд. Забони дуввуми калонтарин осетинӣ бо тақрибан 600 000 нафар сухангӯён мебошад. Ҳама забонҳои дигар дар маҷмӯъ камтар аз 200 000 сухангӯ доранд. Аксари забонҳои эронии шарқӣ дар як минтақаи ҳамсоя, дар ҷануб ва шарқи Афғонистон ва инчунин дар манотиқи ҳамшафати ғарби Покистон, Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон дар шарқи Тоҷикистон ва ғарби дури вилояти Шинҷони Чин гуфтугӯ мешаванд. Дар минтақаҳои аз ҳам ҷудошуда низ ду узви зинда мавҷуданд: забони яғнобии шимолу ғарби Тоҷикистон (аз забони суғдӣ) ва забони осетинии Қафқоз (аз скифӣ-сарматӣ). Инҳо боқимондаҳои як континууми азими этнологӣ мебошанд, ки дар ҳазораи 1 пеш аз милод дар аксари Осиёи Марказӣ, Аврупои Шарқӣ ва қисматҳои Қафқоз ва Осиёи Ғарбӣ паҳн шудаанд, ки ба таври дигар бо номи Скифия маъруфанд. Давомнокии бузурги з. эронии шарқӣ дар Аврупои Шарқӣ то асри 4-и мелодӣ бо ворисони скифҳо, яъне сарматҳо идома хоҳад дошт. 1 Таърих Гумон меравад, ки забони эронии шарқӣ аз Эрони ғарбӣ дар охири ҳазораи 2 пеш аз милод ҷудо шуда, эҳтимолан дар фарҳанги Яз зоҳир шудааст. Бо ҳузури юнонӣ дар Осиёи Марказӣ, баъзе аз шарқтарин забонҳои ин забонҳо дар марҳилаи эронии миёнаи онҳо сабт шуда буданд (аз ин рӯ таснифи шарқӣ), дар ҳоле ки тақрибан ҳеҷ сабти континууми скифҳо-сарматӣ, ки аз Қазоқистон дар ғарби дашти Понтикӣ то Украина тӯл мекашад зинда намонданд. Баъзе муаллифон чунин мешуморанд, ки мардуми Эрони Шарқӣ ба маданияти халқии рус таъсир расондаанд. 2 Тасниф Эронии шарқӣ дар қисмате як идомаи лаҳҷае боқӣ мемонад, ки таҳти навовариҳои умумӣ қарор дорад. 3 4 Забонҳо инҳоянд: 5 "Авестоӣ"-ро баъзан ба унвони эронии шарқӣ тасниф мекунанд, аммо дар таснифоти ахир ба ин шоха шомил нашудааст. Хусусиятҳо Минтақаи Эрони Шарқӣ хоси тағироти густурдаи садоро дорад, масалан,.
Забонҳои ҳиндуаврупоӣ

Албанӣ Анатолӣ Арманӣ Балтикӣ Келтӣ Дасӣ Германӣ Юнонӣ Ҳинду-Эронӣ Итолиёӣ Славянӣ Срасиянӣ Тохариҳо.
Забонҳои ҳиндуэронӣ

Забонҳои ҳинду-эронӣ — яке аз забонҳои гурӯҳи забонҳои Ҳинду-Аврупоӣ аст. Шохаи махсуси оилаи забонҳои ҳинду-аврупоӣ, ки забонҳои гуруҳи ҳиндӣ (ҳиндуориёӣ), эронӣ ва дариро дар бар мегирад. Сабаби ба шохаи махсус муттаҳид шудани ин се гуруҳи забонҳо ин аст, ки дар онҳо умумияти забони ҳинду-эронӣ вуҷуд дошта, як қатор архаизмҳои умдаи давраи ҳинду-аврупоӣ маҳфуз мондаанд. Тахмин аст, ки ин умумият аввал дар даштҳои Руссияи Ҷанубӣ (шимоли баҳри Хазар) ба вуҷуд омада, сипас дар ҳудуди Осиёи Миёна ва мавзеъҳои ба он наздик такомул ва инкишоф ёфтааст. Забонҳои гуногуни ҳинду-эронӣ дорои аломатҳои якхела ва калимаҳои умумии зиёде мебошанд. Хусусан сохти грамматикӣ, фонди асосии луғавӣ ва синтаксиси забони қадими ҳиндуӣ (авестоӣ, форсии қадим, ведӣ, санскрит) ба ҳам хеле наздик аст. Забонҳои Эронӣ Забонҳои эронии ғарбӣ Забонҳои эронии шарқӣ Забонҳои ҳинду-ориёӣ.
Забонҳои туркӣ

Забонҳои туркӣ оилаи забонҳои калоне аст, ки шомили сӣ забон узв мебошад. Ин забонҳо дар минтақаи васеъи аз Аврупои Шарқӣ то Сибир ва ғарбе Чин истифода мешаванд. Шумораи бо ин забонҳо чун забони асл ҳарфзананда дар ҳудуди 140 миллион тамин зада шудааст, вале даҳҳо миллион нафари дигар ба ин забонҳо ошноӣ доранд. Забонҳои туркӣ зершохае аз оилаии забонҳои олтойӣ ҳастанд. Ин гурӯҳе забонҳо олтоӣ астанд яъне каламот ва феълҳо бо изофа шудани пасванд маънии дигари ё ҳолате замоние мутафовитеро ба уд мигиранд. Ҳамчунин яке аз мушаассоти забонҳои туркӣ ҳамнавоии асвот аст. Таснифот: Тақсимоти ҷуғрофӣ Таърих.
Забонҳои ҳомӣ-сомӣ

Забонҳои ҳомӣ-сомӣ — яке аз оилаҳои забонҳо аст.
Забор (ноҳияи Тулун, Иркутск)

Забор — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Тулун, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (Нижнеенангский с/с ноҳияи Кичменгско-Городетс, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кичменгско-Городетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (Белково ноҳияи Холмогор)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 2. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Заборе (Нижнеенталский с/с ноҳияи Кичменгско-Городетс, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Кичменгско-Городетс, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Виноградовский)

Заборе — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Виноградовский, вилояти Архангелск медарояд.
Заборе (Ракульский с/с ноҳияи Холмогор)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 2. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Бабушкин, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Бабушкин, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Киренск, Иркутск)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Киренск, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (Рато-Наволок ноҳияи Холмогор)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 2. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Красногор)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Красногор, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Бабаев, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Бабаев, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (Никола ноҳияи Холмогор)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Холмогор, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 2. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Пинежск)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Пинежск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Нюксен, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Нюксен, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Савин, Иванов)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Савин, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (ноҳияи Юрев-Полский)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Юрев-Полский, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Заборе (русто дар ноҳияи Уст-Кубин, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Уст-Кубин, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Заборная (ноҳияи Тотем, Вологда)

Заборная — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Тотем, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Забти ҳарбӣ

Забти ҳарбӣ — реҷаи ҳуқуқи байналхалқӣ мебошад, ки дар низоъҳои байналхалқӣ нерӯҳои мусаллаҳи тарафи даргир қаламрави кишвари муқобилро дар ҷараёни бурдани амалиётҳои ҳарбӣ забт намудааст. Тафовути забти ҳарбй аз дигар намудҳои будубоши нерӯҳои мусаллаҳ дар қаламрави хориҷй дар хусусияти муваққатӣ ва ҳолати ҷангй қарор доштани кишваре, ки қаламраваш забт шудааст, ифода мегардад.. низ.
Заборе (ноҳияи Уст-Кубин, Вологда)

Заборе — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Уст-Кубин, ки дар вилояти Вологда қарор дорад, дохил мешавад.
Забороче (ноҳияи Вязников)

Забороче — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Вязников, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Забузан (ноҳияи Красноярск)

Забузан — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Красноярск, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Забугоре (ноҳияи Верхнехав, Воронеж)

Забугоре — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Верхнехав, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Забрама (ноҳияи Климов)

Забрама — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Климов, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Заброди (ноҳияи Калачеев, Воронеж)

Заброди — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Калачеев, ки дар вилояти Воронеж қарор дорад, дохил мешавад.
Забур

Забур — китоби Муқаддас дар ислом аст, ки ба пайғамбари яҳудӣ Довуд нозил шудааст. Пас аз нозил шудани Қуръон, муқаррароти диние, ки дар Забур буд аз ҷониби Аллоҳ комилан инкор карда шуд 1. Китоб дар Қуръон зикр шудааст. Тавсиф Дар ислом Забур дуввумин китобе ҳисобида мешавад, ки Аллоҳ пас аз Таврот нозил кардааст. Забур аз нигоҳи ҳаҷм хурдтарин китоби илоҳӣ аст. Бар хилофи Таврот ва Қуръон, Забур дастурҳои нави динӣ надорад.
Забурдяевский (ноҳияи Урюпинск, Волгоград)

Забурдяевский — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Урюпинск, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Забурунное (ноҳияи Лиман)

Забурунное — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Лиман, ки дар вилояти Астрахан қарор дорад, дохил мешавад.
Заважерес (ноҳияи Коношский)

Заважерес — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Коношский, вилояти Архангелск медарояд.
Зав

Зав, Завтҳмосп, (Зоб ё Узов бар асоси Авесто) — дар Шоҳномаи Фирдавсӣ писари Таҳмосб аст. Пас аз онки Афросиёб, Нӯзарро кушт, Зав ба шоҳӣ расид. Зав панҷ сол подшоҳӣ кард ва ба ёрии Тӯс ва Густаҳм бо Афросиёб ҷангид. Пас аз хушксолиӣ дар Эрон ва Турон, Афросиёб ва Зав сулҳро пазируфтанд. Зав дар 86 солагӣ даргузашт. Пас аз марги ӯ, ба ривояте Гаршосб ба подшоҳи расид, аммо бар асоси Шоҳнома ба тасҳеҳи дуктур Холиқии Мутлақ пас аз Завтҳмосб силсилаи каёниён шурӯъ шуда ва Кайқубод подшоҳ шуд.
Забурунний (ноҳияи Олхов, Волгоград)

Забурунний — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Олхов, ки дар вилояти Волгоград қарор дорад, дохил мешавад.
Завал (ноҳияи Красноборский)

Завал — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Красноборский, вилояти Архангелск медарояд.
Завал (ноҳияи Куйтун, Иркутск)

Завал — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Куйтун, ки дар вилояти Иркутск қарор дорад, дохил мешавад.
Завале (ноҳияи Красногвардейск)

Завале — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Красногвардейск, ки дар вилояти Белгород қарор дорад, дохил мешавад.