ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Худкорсозӣ

Автоматонӣ — яке аз самтҳои пешрафти илму техника, истифодаи воситаҳои техникии худтанзимкунанда, усулҳои иқтисодию математикӣ ва системаҳои идоракунӣ, ки инсонро пурра ва ё қисман аз иштирок дар раванди бадастоварӣ, коркард ва истифодаи энергия, маҳсулот ё маълумот озод ва иштироки ӯро дар корҳои заҳматталаб хеле кам мекунад. Ҳадафи автоматонӣ: баланд бардоштани самараи меҳнат, беҳтар кардани сифати маҳсулот, озод кардани инсон аз шароитҳои ба саломатиаш хавфнок, инчунин иҷрои корҳое, ки шароиташон барои инсон дастнорас аст. Равандҳои технологӣ, энергетикӣ, нақлиётӣ, илмию таҳқиқотӣ, молиявӣ ва ғайра автоматонида мешаванд. Дар ҷараёни автоматонӣ истифодаи техникаи компютерӣ ва воситаҳои алоқа хеле муҳим аст.
Автомедон

Автомедон (тақрибан дар асри) - шоири Юнони Қадим аз Кизика, ки эпиграммаҳоро менавист. То ҳол 12 эпиграммааш мондааст. Яке аз шеърҳояш ба номи оратор дар ҳукумронии императори Нерв - Нитсест навишта шудааст. Бо ҳамин ёфтаҳо олимон ҳисоб мекунанд, ки ӯ дар асри зиндагӣ мекард.
Автометаморфизм

Автометаморфизм (юнонӣ – худ ва – мубаддалшавӣ) — тағйир ёфтани ҷинсҳои кӯҳии магмавӣ дар рафти сахтшавии он аз таъсири маҳлул ва моддаҳои бухоршавандаи магмаи сардшаванда.
Автоматҳои савдо

Автоматҳои Савдо — олотест барои фурӯши мол ва пардохтҳои хидматрасонӣ. Навъ ва сохти автоматҳои савдо Ба воситаи автоматҳои савдо (ки ду навъ мебошанд: барои молҳои донабайъ, масалан, рӯзнома, чиптаи нақлиёт ва барои шарбату обҳои ошомиданӣ) молҳои гуногун фурӯхта мешаванд. Сохти автоматҳои савдо гуногун, вале усули корашон ба ҳамдигар мушобеҳанд. автоматҳои савдо асосан аз тана, қуттии ашё, пулгирак, механизми молдиҳанда ва хазина иборат аст. Ҳангоми андохтани пул ба тавассути фотореле расиши электрикӣ ба амал омада, механизми молдиҳанда ба кор медарояд. Таърихи пайдоиши автоматҳои савдо Бори нахуст тавсифоти олоти автоматӣ барои фурӯши оби "муққаддас" ва дастшӯӣ дар асари Герон "Пневматика" оварда шудааст. Дар аввали садаи дар Англия олот барои фурӯши тамоку пайдо шуданд. Дар ибтидои садаи мошинҳои савдо сохта шуданд, ки усули корашон ба автоматҳои савдои ҳозира монанданд, вале онҳо механикӣ буда, бе қувваи электрик кор мекарданд. Истеҳсоли саноатии нахустин автоматҳои савдо дар ИҶШС соли 1956 оғоз шуд. Дар Тоҷикистон автоматҳои савдои барои фурӯхтани оби газдор ва рӯзномаҳо хеле маъмул буданд. Феълан дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ автоматҳои ғайрисавдо – автомати қабули пардохтҳо (пардохти хидматҳои коммуналӣ, телефон, аз ҷумла телефонҳои мобилӣ), банкоматҳо (ба таври автоматӣ гирифтани пул аз бонкҳо) зиёд гашта истодааст. Бартарии ин автоматҳо аз он иборат аст, ки онҳо бо таҷҳизоти гелиотехникӣ (рӯшноии Офтоб) низ кор карда метавонанд. Аз ин рӯ, ин хидматрасонӣ нисбатан арзон буда, ба энергияи электрки вобаста нест. Аппаратҳои электронии назоратии хазинавӣ низ Автоматҳои савдо ба ҳисоб мераванд. Автоматҳое, ки пул ва кортҳоро қабул мекунанд ва ба замми он соҳиби он бевосита аз мизоҷ пули нақд гирифта метавонад, автоматҳои савдо маҳсуб намешаванд.
Автомати Калашников

Автомати Калашников — силоҳи туфангии оташфишон, воситаи ҳарби наздикмасофа, ки барои маҳв намудани сипоҳи душман ё ҷинояткорони алоҳида дар мавриди зарурӣ истифода бурда мешавад. Таърихи Калашников Унвони ин навъи силоҳи оташфишон аз номи ихтирокунандаи аслиҳаи тирандозӣ, доктори илмҳои техникӣ Калашников М. Т. гирифта шудааст. Ин навъи силоҳашро Калашников М. Т. баъд аз Ҷанги Бузурги Ватанӣ соли 1947 ихтироъ карда, онро "7, 62 мм калибровый автомат Калашникова" (АК) номгузорӣ кард, ки худи ҳамон сол аксари қисмҳои низомии Армияи Советӣ бо он мусаллаҳ гардиданд. Дар асоси ин навъи силоҳ минбаъд танзими силоҳи калибри 7,62 оғоз шуд. Баъдтар Автомати Калашникови 7,62- калибраи такмилёфта (АКМ) ва 7,62-калибра Пулемёти дастии Калашников (РПК)-и дугаззадор, дастгоҳӣ пошнавӣ (ПКС) ва насби танку мошинаҳои зиреҳдор (ПКТ) ихтироъ ва ба артиш вогузор гардиданд. Ҳоло аксаран шакли комилан такмилёфта ва борикмилу қундоққатшавандаи 5, 45-калибраи Автомати Калашников маъмул мебошад, ки АКС номгузорӣ шудааст. Дар ин навъи силоҳи оташфишон нерӯи гази борутӣҳангоми тирпаронӣ на танҳо барои такон додани тир, яъне ҳаракати пешравандаи он, балки барои аз нав ба тирпаронӣ омода шудан истифода мегардад. Яъне аввал бо фишори гази аз сӯхтани (таркиш) борут баамаломада тир аз мил берун меҷаҳад ва гази боқимонда ба воситаи найчаи махсуси поршендор затворро бо суръат ба қафо ҳаракат дода, кортусро аз тирхона берун меандозад ва бо қувваи пружина кулангдон (затвор) бозпас баргашта аз тирдон тири навбатиро ба тирхона равона менамояд. Ҳамин тавр тирпаронии мусалсал (автоматӣ) ба амал меояд. Бо ин навъи силоҳ метавонад тирпаронии инфиродӣ (якка) ва мусалсал сурат гирад. Дурии парвози тири Автомати Калашников 1,5 – 2000 м буда, дар 800 – 1000 м ҳадафи зиндаро маҳв месозад. Зарфияти тирдонаш 25 ва 30 тир. Навъи тирҳояш одӣ, тарканда, рахшон, оташзо, зиреҳшикофанда.
Худрави варзишӣ

Худрави варзишӣ — худрави сабукрав, ки барои машғулиятҳои варзиши худрав ҷиҳозонида шудааст. Мушаххасоти худрави варзиши Мувофиқи таснифоти Федератсияи байнулмилалии худравҳо худрави варзишӣ аз рӯйи ҳаҷми кори муҳаррик (л) ба 15 синф (ҳаҷми зиёдтарин 6 л) тақсим мешавад; вазни камтарини автомобил аз 450 то 800 кг. худрави варзишӣ болопӯшида ва болокушод мешавад, 2 ё 4 ҷойи нишаст дорад. Дар худрави варзишӣ зарфи сӯзишвории бехатар аз таркиш, сӯхторхомӯшкунак, тасмаҳои амният ва ғайра насб мегарданд. Дар системаи тормози чархҳои пеш ва ақиби худрави варзишӣ ҳаракатовари ҷудогона истифода мешавад. Шаклҳои барои роҳҳо таъйиншуда ва махсуси худрави варзишӣ мавҷуданд. Худрави варзишӣ барои роҳҳо таъйин шударо дар асоси автомобилҳои сериявӣ месозанд. Онҳо барои иштирок дар пойга ва мусобиқаҳо дар роҳҳои кӯҳӣ, аз ҷумла гузоштани рекорди суръат пешбинӣ шудаанд ва нисбат ба мошинҳои сериявӣ хеле пурқувват мебошанд. Худрави варзишии махсус бо истифода аз баъзе қисмҳои худрави сериявӣ сохта мешавад. Масалан, аз муҳаррикҳо одатан зонунавард, блок ва сарпӯши силиндрро истифода мекунанд. Дар натиҷаи насби 2 наварди тақсимкунанда (барои ҳар қатори силиндрҳо), истифодаи клапанҳои қутрашон калонтар ва ғайра қудрати ин муҳаррикҳо нисбат ба ҳамин навъи худрави сериявӣ, 5 маротиба меафзояд. Асосан барои пойгаҳои масофаашон калон дар роҳҳои ҳалқавӣ истифода мешаванд.
Автомобилист (варзишгоҳ)

"Автомобилист" — варзишгоҳи Шӯрои ҷумҳуриявии ҷамъияти варзишии иттифоқҳои касаба. Соли 1969 дар шаҳри Душанбе кушода шуд. Масоҳаташ умумиаш 3, 6 га. Майдони алафпӯши футбол (105 х 72 м), нишастгоҳ барои 200 ҷой, ду майдони машқи футбол (60 х 40 м; барои футболи хурд истифода кардан мумкин аст), роҳи чорхатаи асфалтпӯш барои давидан, бахшҳои ҷаҳидан, майдонҳои волейболу баскетбол, ҷойи либоскашӣ, маркази барқароркунии саломатӣ, сауна дорад. Дар "Автомобилист" аз рӯйи намудҳои мухталифи варзиш мусобиқаҳо доир мегарданд, инчунин бо гурӯҳи "Тандурустӣ" ва коллективи Мактаби варзишии бачагону наврасон корҳои таълимиву машқдиҳӣ мегузаронанд. Дар як рӯз ба 400 нафар хидмат мерасонад.
Автомобилист (ноҳияи Лежнев, Иванов)

Автомобилист - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа дар ҳайати ноҳияи Лежнев, ки дар вилояти Иванов қарор дорад, дохил мешавад.
Худрави ҳамаҷогард

Худрави ҳамаҷогард — воситаи нақлиёти заминии қобилияти гузароишаш зиёд барои ҳаракат дар шароити мавҷуд набудани роҳ. Ба худрави ҳамаҷогард таҳвилнаворҳои тасмачарх, ботлоқгард, ядаки тасмачарх, барфу ботлоқгард, мотоҳамаҷогард, квадротсикл ва ғайра шомиланд. Автомобили ҳамаҷогард аз рӯи воситаи ҳаракат (чархдор, тасмачарх, ҳавоболин, шнеку роторӣ), муҳаррик (бензинӣ, дизелӣ), гузаштани монеа (хушкигард, дубаҳра), тарзи истифода (мусофиркаш, бору мусофиркаш, ядак) ва рамаашон (ягона, шарнирӣ, омехта) фарқ мекунад. Аввалин худрави ҳамаҷогардро соли 1903 Я. Спайкёри ҳолландӣ сохта буд. Ӯ ҳамроҳи лоиҳакаш Ф. Брандт барои иштирок дар пойгаи Париж — Мадрид худрави сабукраве сохт, ки ҳамаи чархҳояш баранда буданд. Корҳои сохтани худрави ҳамаҷогарди тасмачарх солҳои аз тарафи ихтироъкор А. Кегресс оғоз шуда буданд. Ӯ барои баланд кардани қобилияти гузароии автомобил аз болои барфу ботлоқ истифодаи тасмачархҳоро пешниҳод кард. Ғояи сохтани худрави ҳамаҷогардро дар ИҶШС соли 1936 Г. И. Покровский пешниҳод карда, соҳаҳои асосии истифодаи онҳоро нишон дод. Автомобили ҳамаҷогард, одатан, барои кашондани борҳои гуногун, гузарондани корҳои илмиву тадқиқотӣ, экспедитсияҳои геологӣ, амалиётҳои наҷотдиҳӣ ва ғайра дар шароитҳои дастнораси иқлимиву маҳаллӣ васеъ истифода мешавад.
Автомоновская (деҳа)

Автомоновская — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Верхнетоемский, вилояти Архангелск медарояд.
Худрави зиреҳпӯш

Худрави зиреҳпӯш — худрави чархдори ҷангии зиреҳпӯш ва мусаллаҳест, ки барои разведка, муҳофизат ва алоқа таъйин шудааст. Аввалин худрави зиреҳпӯши бо тӯпу пулемётҳо мусаллаҳ дар Англия сохта шуд бо 160 худрави зиреҳпӯш мусаллаҳ буд. Дар давраи Ҷанги ҷаҳонии дувум худрави зиреҳпӯшро артишҳои гуногун истифода бурданд. Аслиҳаи худрави зиреҳпӯш аз тӯпу пулемётҳо, экипажи он аз кас иборат аст. Суръати баландтарини худрави зиреҳпӯш — кмсоат, захираи гашт — км. Худрави зиреҳпӯши ҳозиразамон метавонад рӯ-рӯйи об шино кунад ё таг-таги об аз убургоҳе гузарад, ки то 1, 4 м чуқур аст. Чунин худрави зиреҳпӯш асбобҳои гуногуни оптикии мушоҳида ва биниши шабона, радиостансияҳо ва ғайра дорад.
Автомобилист (ноҳияи Приморск)

Автомобилист - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Приморск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Автоним

Автоним (юн. + у – ном) – номи аслии нависандае, ки бо тахаллус, лақаб ва ё номи мустаор менависад. Масалан, номи аслии Абулқосим Лоҳутӣ – Аҳмадзода, Ғаюрӣ - Мирзо Турсунзода, Бухороб - Абдуқодир Муҳиддинов мебошад.
Автономовка (деҳа)

Автономовка — деҳаест дар Русия, ки дар ҳайати ноҳияи Серишевский, вилояти Амур медарояд.
Автономия

Автономия — худидоракунии воҳиди сиёсию миллӣ дар доираи давлати ягона, ки он дар Конститутсия таҷассум ёфтааст. Автономия шакли худидоракунии қисми ҳудуди давлати унитарӣ ё федеративӣ мебошад ва ҳамчун мухторияти ҳудудӣ шинохта мешавад. Он дар ҳудудҳои маскуншудаи халқҳое, ки дорои хусусиятҳои махсуси умумияти забонӣ, маишӣ ва ҳаёти иқтисодӣ мебошанд, ба амал бароварда мешавад. Воҳидҳои маъмурию миллӣ дар ҳайати давлати федеративӣ ҳамчун автономияи субъекти федератсия амал менамоянд. Воҳиди ҳудудии автономӣ дар ҳалли масъалаҳои аҳамияти маҳаллидошта, ки ҳокимияти марказӣ ба он вогузор намудааст, мустақил аст. Мақомоти интихобии воҳиди маъмурии автономӣ манфиатҳои хоси аҳолии онро таҷассум менамояд. Дар Федератсияи Русия Чунин ҳолат дар конститутсияҳои ҳам давлатҳои федеративӣ ва ҳам давлатҳои унитарӣ ба таври махсус қайд карда мешавад. Масалан, дар Конститутсияи Федератсияи Русия моддаи 72 ваколатҳои якҷояи Федератсияи Русия ва субъектҳои онро ифода намудааст. Мувофиқи моддаи 73 ҳуқуқи автономии ҳамаи 89 субъекти федератсия эътироф карда мешавад. Вобаста ба сохтори давлатӣ ва раванди идораи сиёсӣ худидоракунӣ ва ё мухторияти воҳидҳои маъмурию сиёсӣ дар сатҳи мухталиф ба амал меояд. Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Дар шароити Тоҷикистон чунин ҳолатро Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон касб намудааст. Боби 7-уми Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон низоми мухториятро дар ҳудудҳо ва салоҳиятҳои воҳиди сиёсию маъмурии мазкур муайян намудааст. Ҳамин тариқ, автономия аз як тараф шакли худидоракунии умумиятҳои миллӣ-этникӣ ва аз ҷониби дигар сатҳи муайяни ғайримарказонидани идораи ҳудудҳои муайян мебошад. Моҳиятро танзими муносибатҳои байниҳамдигарӣ ва мувофиқгардонии манфиатҳои миллии умумиятҳои гуногун ташкил менамояд. Адабиёт Нигаред.
Автопоезд

Автопоезд — воситаи нақлиёти мураккаб, ки аз ядакмошин ва притсеп иборат аст. Автопоездҳо аз воситаҳои нақлиётии сабукрав, боркаш ва мусофиркаш таркиб ёфта метавонанд. Дар нақлиёти мусофиркаш ба сифати автопоезд автобус, троллейбус ва трамвайҳои ба ҳам пайвастшударо истифода мебаранд. Автопоезди боркаш, одатан, аз ядакмошин ва притсеп (ё систерна)-и ба он васлшуда таркиб ёфтааст. Бо автопоездҳо нисбат ба автомобилҳои одӣ шумораи зиёди мусофирон ё миқдори бештари борҳо кашонида мешаванд.
Автопилот

Автопилот олотест — барои автоматӣ идора кардани апарати париш. Фикри сохтан ва трхи автопилотро К. Э. Тсеолковский соли 1898 пешниход кардааст. Дар ИҶШС аввалин автопилот соли 1932 сохта шуд. автопилот даставвал барои стабилизатсияи харакатҳои кунчии ҳавопаймо хидмат мекард. Ин имконият медод, ки режими матлуби парвоз бе иштироки пилот нигоҳ дошт ашавад. Нақшаи сохтумони автопилот Ғояи сохтан ва тарҳи автопилотро К. Э. Сиолковский соли 1898 пешннход кардааст. Дар СССР аввалин соли 1932 сохта шуд. Автопилот сараввал барои устувории ҳаракатҳои кунҷии самолёт (ҳаракат нисбат ба маркази масса) хизамат мекард. Ин имконият медод, ки режими матлуби парвоз бе иштироки сарнишин (пилот) нигоҳ дошта шавад. Такомули минбаъдаи автапилот ба автоматонии тамоми реҷаҳои парвози аппарати париш (аз оғоз то анҷоми парвоз) имкон дод. Автопилот ҳам рул ва ҳам муҳаррикҳои аппарати паришро автоматӣ идора мекунанд. Дар натиҷаи кори автопилот барномаи парвоз бе дахолати сарнишин, аз ҳама муҳимаш дар парвозҳои дарозмуҳлат нигоҳ дошта мешавад. Бо мурури замон такмил ёфтани аппаратҳои париш ва автоматика автопилот бо дигар автоматҳои парвоз (париш, парвози барномавӣ, гузариш барои нишаст, гузаштан ба даври дуюми парвоз ва ғайра) тавъам карда мешавад. Маҷмӯи ин автоматҳо системаи идораи автоматиро ташкил медиҳад.
Автономовская (ноҳияи Устянск)

Автономовская - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Устянск, ки дар вилояти Архангелск қарор дорад, ва ба ҳамин вилоят итоат мекунад, дохил мешавад 1. Ҷуғрофия Ин деҳа дар ноҳияе қарор дорад, ки ба ноҳияҳои Шимолгони Русия дохил мешавад.
Автореферат

Автореферат (аз юнон. – худ ва — маълумот медиҳам) — баёни мухтасари асари илмӣ, ки худи муаллиф навиштааст (масалан Автореферати рисолаҳои илмии номзадӣ ва докторӣ). Нигаред.
Авторадиография

Авторадиография — радиоавтография, тарзи фотоэмулсионии тақсимоти моддаҳои радиоактив дар объекти тадқиқшаванда. Фотоэмулсияи ба нурҳои радиоактив ҳассосро дар рӯи объект молида муддати муайян мегузоранд. Моддаҳои радиоактиви таркиби объект гӯё тасвирашонро дар эмулсия худашон сабт мекунанд. Аз ин ҷост, ки равандро авторадиография номидаанд. Тасвири фотографии тақсимоти моддаҳои радиоактивро дар объекти тадқиқшаванда, ки бо усули авторадиография ҳосил карда мешавад, авторадиограмма ё радиоавтограф меноманд. Барои муайян кардани тақсимоти моддаҳои радиоактив дараҷаи сиёҳшавии фотонаворҳои объекти тадқиқшаванда ва намунаи эталониро муқоиса мекунанд (макрорадиография) ё адади изҳои дар фотоэмулсия гузоштаи зарраҳои ионзоро ба воситаи микроскопи оптикӣ ё электронӣ мешумуранд (микрорадиография). Усули авторадиографияро дар ҳама мавридҳои истифодаи индикаторҳои изотопӣ (дар физика, техника, биология, тиб, кишоварзӣ ва ғайра) татбиқ менамоянд. Усули мазкур на фақат дар таркиби объект чӣ хел ҷойгиршавии радиоизотопҳоро муқаррар мекунад, балки барои муайян кардани миқдори онҳо низ имкон медиҳад, зеро ададҳои донаҳои барқароргардидаи нуқраи таркиби эмулсия мутаносиб мебошанд. Авторадиография имкон медиҳад, ки дар бораи миқдори элементҳои радиоактиви таркиби намунаҳои маъданӣ, тақсимот ва ҳаракати элементҳои радиоактиви табиӣ дар бофтаҳои организми набототу ҳайвонот ва ғайра маълумоти аниқ ба даст оварда шавад. Масалан, истифодаи фосфори радиоактив ва авторадиография имкон дод, ки дар устухони сабзидаистода мавҷуд будани мубодилаи фаъоли моддаҳо муқаррар карда шавад; корбасти радиоиод ва Авторадиография баҳри аниқ намудани қонуниятҳои фаъолияти ғадуди сипаршакл мусоидат кард ва ғайра.
Авторемонтник (ноҳияи Киржач)

Авторемонтник - деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Киржач, ки дар вилояти Владимир қарор дорад, дохил мешавад.
Худнигора

Худнигора, автопортрет — нигораи рассом, як навъи жанри портрет, ки дар он рассом симои худашро меофарад (бо ёрии як ё якчанд оина). Дар автопортрет рассом, одатан, тимсоли маънавӣ ва шахсияти худро кушода, зимни робитаи фарду ҷамъият қисмати ҳамзамонон, синфҳо ва табақаҳои ҷудогона, инчунин афкору ғояҳои мухталифи эҷодиро таҷассум месозад. Аксар вақт рассом автопортретро барои ҳамтарафа донистани сирату сурати хеш бо мақсади таҷрибаю ҷустуҷӯҳои эҷодӣ меофарад. Таърих Офариниши автопортрет дар санъати атиқа (Фидий) ва асрҳои миёна (ҳайкалтароши новгородӣ Аврам) маълум буд. Рассомони италиявии давраи аввали Эҳё (Мазаччо, Доменикко, Гирландайо, Ботичеллӣ) шабеҳаи худро ба сужети композитсияҳои динӣҷой медоданд. Автопортрет чун жанри ҷудогонаи портретнигорӣ дар садаи шакл гирифт. Автопортрет дар санъати давраи Эҳё мақоми ҷамъиятӣ ва худшиносии рассом (Рафаэл, Автопортрет Дюрер) ва дар санъати манеризм таҳрикоти олами ботиниро (Титсиан, Тинторетто) ифода мекунад. Дар автопортретҳои садаи тасвири драматизм ва эҳтиросоти психологӣ инкишоф ёфта, симои иҷтимоии рассом, тарафҳои гуногуни муносибати ҷамъиятию шахсӣ ва ақидаю афкори эҷодии ӯро мекушояд (Н. Пуссен, П. П. Руббенс ва Рембрандт). Дар садаи тасвири ҷиҳатҳои маҳрамона, муҳити корӣ ва оилавӣ афзалият пайдо кард (Ж. Б. Шарден, Ҷ. Рейнолдс, Ф. И. Шубин). Бузургтарин рассомони садаи (Ж. Л. Давид, О. Рунге, И. Н. Крамской) дар тимсоли худ на танҳо қимати эҷодии шахс ва ҳаёти маънавии он, балки мақсаду мароми ҳамзамонон ва гурӯҳи иҷтимоии худро таҷассум кардаанд. Дар санъати реалистии пешқадами садаи (К. Колвите, Д. Ривера, Р. Гуттузо), ҳамчунин дар санъати тасвирии шӯравӣ (С. Т. Конёнков, М. С. Сарян, П. П. Кончаловский) автопортрети беҳтарин ягонагӣ ва равобити фарду омма ва афзудани мақоми ҷамъиятии рассомро ифода месохт. Рассомони тоҷик А. Ашӯров, Р. Абдурашидов, Н. А. Матасов низ А. офаридаанд.
Иқтидоргароӣ

Иқтидоргароӣ, авторитаризм (аз — ҳокимият, нуфуз) — сохти давлатдорӣ, шакли идоракунии мамлакат. Дар чунин тарзи идоракунӣ ҳокимияти давлатӣ новобаста аз ирода ва хоҳиши аксарияти мардуми кишвар аз ҷониби элитаи идоракунандаи сиёсӣ ташкил карда мешавад. Дар тарзи идоракунии авторитарӣ ҳокимият ба як мақоми давлатӣ, ё ки ба дасти як лидери сиёсӣ (президент, диктатор ва ғайра) мегузарад.
Худкор (навиштафзор)

Худкор, авторучка — қалами худнавис.
Авторитет

Авторитет, эътибор (лотинӣ – ҳокимият, нуфуз) — таъсири аз тарафи умум эътирофгардидаи шахс ё ташкилот. Ҳамчунин нигаред.
Автостоп

Автостоп олатест, барои автоматй боздоштани поезд дар мавриди гофил мондани машинист аз сигналҳои чарогаки рахнамо, ки боз доштани поезд ё кам кардани суръатро талаб мекунад. истифодаи автостоп фалокатхоеро ки дар натичаи ба сигналҳои чарогаки рахнамо диққат надодани машинисти локоматй руй доданаш мумкин аст, пешгирӣ мекунад.
Авторотатсия

Авторотатсия (аз авто ва лотинӣ – гардиш) — реҷаи гардиши винти ҳавоии аппарати париш ё турбинаи муҳаррик, ки ҳангоми он энергияи барои гардиш зарурӣ аз сели боди ба винт расанда гирифта мешавад. Таърихи авторотатсия Истилоҳи авторотатсия солҳои 1915 – 1920 дар давраи коркарди аввалин чархбол муҳаррики чархбол аз кор монд. Ӯ усули Авторотатсияро истифода бурда, чархболро бе осеб ба замин шинонд.
Автотропизм

Автотропизм (аз авто ва юнонӣ – гардиш, самт) — қобилияти рост шудани узвҳои рустанӣ баъди ба итмом расидани таъсироте, ки боиси хам (каҷ) шудани онҳо гардида буд. Автотропизм, масалан, дар ғаллазор, ки баъди борон пояҳои рустаниҳо хоб мераванд, ба мушоҳида мерасад.
Автотрансформатор

Автотрансформатор — намуди трансформаторест, ки дар он симпечҳои аввалӣ ва дуюмӣ мустақиман пайваст буда, аз ин ҳисоб на фақат алоқаи электромагнитӣ, балки алоқаи электрикӣ низ доранд. Барои ҳосил кардани коэф. хурди трансформатсия Автотрансформатор назар ба трансформаторҳое, ки симпечи бисёр доранд, сабук ва арзон аст. Автотрансформатор дар олати корандозии муҳаррикҳои электрикии пуриқтидори ҷараёни тағйирёбанда чун табдилдиҳандаи шиддати электрикӣ, дар схемаҳои ҳимояи релеӣ барои тадриҷан танзим кардани шиддат ва ғайра хидмат мекунад. Дар автотрансформатори танзимшаванда ба туфайли ҷойивазкунии механикии расиши симпечи дуюм, ҳангоми дар симпечи якум тағйир ёфтани шиддат, дар симпечи дуюм шиддати зарурӣ доимӣ нигоҳ дошта мешавад.
Авул

Авул – навъи маҳалҳои аҳолинишин (деҳа), асосан барои зимистонгузаронӣ дар халқиятҳои турктабор (дар Доғистон, Қирғизистон, Туркманистон ва Қазоқистон). 1 Ҳамчунин нигаред.
Ройгонсаворӣ

Ройгонсаворӣ, ё автостоп (-) — савор шудан бар худрав ё худравҳои боркаш ба қасди сафар ва бидуни пардохти кироя 1. Вежагиҳо Ройгонсаворӣ навъе мусофирати ройгон аст, ки фарди мусофир маъмулан бо истодан канори роҳ ва нишон додани сарангушт ё ишораҳои гуногун хоҳони он мешавад то ронандагоне, ки моил ба савор кардани ӯ бошанд мутаваққиф шаванд. Ин мусофират мумкин аст кӯтоҳмуддат ё тӯлони бошад. Бисёре аз афроди мухталиф ин корро анҷом медиҳанд вале ҳама муваффақ нестанд шумо бояд нишон бидиҳед, ки мехоҳед савори мошин бишавед ва бояд жест бигиред. Ин жест гирифтан чанд равиш дорад: дар Амрикои Шимолӣ як жести маъмули ҳаст, ки ба мошини убурӣ сарангуштро нишон медиҳанд ва мошин ҳам меистад ва мусофирро савор мекунад. Дар бахшҳои дигари ҷаҳон низ ин равиш шоеъ аст, ки ба сурати маъмулӣ меистанд ва сарангуштро ба самти мақсад ишора мекунанд ва ҳамзамон дасти дигарро ба самти поин такон медиҳанд. Албатта ин навъ фарҳанг то ҳудуде нишон медиҳад, ки автостоп задан дар кишварҳо ва нуқоти мухталиф бо ҳам каме фарқ дорад. Беҳтар аст номи шаҳреро, ки мехоҳед ба он биравед ҳам рӯйи як коғази дурушт бнависед, ки агар масири ронанда ба он шаҳр мехӯрад барои шумо таваққуф кунад. Вазъияти қонунӣ Ба далели хатарҳои эҳтимолӣ дар бархе кишварҳо ройгонсворӣ мамнӯъ мебошад ва ҳатто дар бархе аз роҳҳо тоблуҳои мабнӣ бар мамнӯъияти ин амал насб аст, ки дар сурати дархости сафари муфт дар ин масирҳо, мумкин аст шахс ҷарима шавад.
Автотомия

Автотомия (аз авто ва юнонӣ – партофтан) — аутотомия, беихтиёр партофтани пой, дум ва дигар узвҳои бадан, ки дар ҳайвонот бинобар якбора ба ангезиш омадан, масалан, ҳангоми задухӯрд бо дарандаҳо, рух диҳад. Истилоҳи "автотомия"-ро физиологи белгиягӣ Л. Фредерик ба илм ворид намудааст. Автотомия хоси ҷонварони бемуҳра мебошад. Баъзе полипҳо ва актинияҳо – ҳассосак, немертинҳо ва ҳалқакирмҳо – қисми охири бадан, лилияҳои баҳрӣ ва ситораҳои обӣ – сӯзанҳои тана, нармбаданҳо – гӯшмоҳӣ, харчангшаклон – чангол ва пояшонро мепартоянд. Автотомия аксуламали муҳофиз буда, асоси онро раванди рефлексӣ ташкил медиҳад. Масалан, дар калтакалосҳо автотомияро маркази асаб (воқеъ дар ҳароммағз) идора менамояд, вале ҳолати партофтани дум бошад, дар натиҷаи якбора кашиш хӯрдани мушаки он қитъаи сутунмуҳра, ки лавҳачаи тағоякии кӯндаланг ҷойгир аст, рух медиҳад. Автотомия, одатан, ба регенератсия вобаста аст.
Авчинтеппа

Авчинтеппа (Обчинтеппа) — ёдгории қадима, маркази яке аз воҳаҳои Марғиёни Қадим дар қисми шарқии резишгоҳи дарёи Мурғоб (Туркманистон). Ба нимаи дуюми ҳазорсолаи дуюми то мелод тааллуқ дорад. Масоҳаташ 150 х 100 м. Девори ҳимоявии он 12 бурҷ дорад. Авчинтеппа аз хишти хом сохта шудааст. Аз қалъа ва қабрҳои он ҷо асбоби гуногуни қиматбаҳо ёфт шудаанд. Дар қатори бозёфтҳо зарфҳои сафолии дар чархи кулолӣ тайёр кардашуда, миҷмарҳои сангин, нӯгҳои найза, дастпонаҳои мисин ва ғайра ҷолиби диққатанд. Бозёфтҳои Авчинтеппа дар омӯзиши таърихи қабилаҳои Маданияти Бохтар аҳамият доранд. Бошандагони авҷитеппа ва деҳаҳои атрофи он кишоварзу чорводор ва аз нажоди ориёӣ буданд.