Забони эсперанто

Эсперанто — забони байналмилалӣ. Заменгоф Л. Л. Дар замони ҳозира дар ҷаҳон бо зиёда аз 5 ҳазор забону лаҳҷаҳо гуфтугӯ мекунанд. Шумораи хеле зиёди забонҳо, ки инсоният бо онҳо мубодилаи афкор мекунад ва адабиёти худро нашр менамояд, заруратеро ба миён овардааст, ки забони ёридиҳандаи байналхалқии барои хар як кас дастрас ба вуҷуд ояд. Ба миён омадани ин гуна забон ба халқияту миллатҳои гуногуни ҷаҳон имконият медод, ки озодона бо хамдигар муносибат карда тавонанд, таҷрибаи истеҳсолӣ ва илмии ҳамдигарро омӯзанд ва ривоҷу равнақ диҳанд. Ин барои тараққиёти маданияти инсоният аҳамияти калон медошт. Таърих Забони байналхалқӣ Идеяи тартиб додани забони байналхалқиро нахустин бор файласуфи машҳури Юнони қадим Платон пешниҳод мекунад. ӯ мегуяд, ки Парвардигор ба инсоният некӯкорӣ мекард, агар он ба ҷои ҳазор забон якто забони умумӣ туҳфа мекард. Ин ақидан файласуф дар қиссаи сохтмони манораи Вавилон инъикос ёфтааст. Барои он ки сохтмончиён як дигарро нафаҳманд ва манораро то осмон набардоранд, гӯё Худованд забонҳои сохтмончиёнро гуногун кард. Дар асрҳои — бузургтарин олимони Аврупо тамоми қувваи худро барои ҳалли ин масъала бахшиданд. Олимони зиёд борҳо пешниҳод карданд, ки яке аз забонҳои миллии мавҷуда ба сифати забони ягонаи байналхалқӣ эътироф карда шавад. Бештар ба ин вазифа забони англисиро пешниход мекарданд. Лекин ин тавр ҳал шудани масъала нисбат ба мақому мароми миллатҳои дигар беҳурматӣ мебуд. Солҳои охир садҳо забонҳои сунъӣ ба вуҷуд омаданд (шумораи онҳо ҳозир қариб 900-то мебошад). Аз ин қатор забонҳои Солресол, Универсал, Волапюк, Идо, Интерлингва машҳур мебошанд. Лекин ҳамаи ин забонҳо ба як забоне, ки Эсперанто ном дошт ва дар охири асри арзи вуҷуд кард, муқобилият карда натавонистанд. Сохтани Эсперанто 14-уми июли соли 1887 як духтури чашм, ки дар шаҳри Варшаваи Польша истиқомат мекард (он вақт Польша тобеи Россияи подшоҳӣ буд), китоби "Забони байналхалқӣ"-ро бо тахаллуси "Доктор Эсперанто" аз чоп баровард. Калимаи эсперанто маънои "умедвор"-ро дар бар мегирад. Ин духтур Людвиг Заменгоф буд, ки аз хурдиаш забонҳои зиёдеро медонист. ӯ барои офаридани чунин забон солҳои зиёд заҳмат кашид. Ин забони ёрирасони байналхалқӣ дар асл сунъӣ набуд. Олим ин забонро мувофиқи қонуну қоидаҳои илмию мантиқӣ дар асоси забонҳои миллатҳои Осиёю Аврупо бунёд кард. Таърихи баъдина олҳои 90-уми асри Х Заменгоф Л., Грабовский., Некрасов Н. В. барин олимону адибон аз асарҳои классикии адабиёти ҷаҳон ба ин забон намунаҳо тарҷума намуданд. Албатта, ин ҳодисаи хеле аҷиб ва ҳатто ҳаяҷоноваре буда, он фикру ақидаҳои оид ба номуътамад будани забони эсперанторо пурра барҳам дод. Толстой Л. Н., Горький А., Луначарский., Циолковский.Э., Барбюс А., Роллан Р. ва дигар шахсони бузург тарафдори гарму ҷушони забони эсперанто буданд. Ба вуҷуд омадани фашизм дар бисёр мамлакатҳои Аврупо ва саршудани ҷанги ҷаҳонии дуюм ҳаракати эсперантӣ ва худи забонро ба гӯшаи фаромушӣ бурд. Баъди ҷанг эсперанто бо дар кураи Замин фаро гирифт. Бояд гуфт, ки дар Иттифоқи Шӯравӣ низ дар солҳои тамоми эсперантодононро, чун душманони халқ мехисобиданд ва қариб нест карда буданд. Истифодаи расмӣ Эсперанторо дар мактабҳои бисёр мамлакатҳо меомӯзанд. Ба ин забон тақрибан 50 хел маҷаллаю рӯзномаҳои гуногун ва 7-то маҷаллаи илмӣ чоп мешавад. Дар ҳар се рӯз бо ин забон як китоб аз чоп мебарояд. Нашриёти "Энсиклопедияи Тоҷик" луғати пурраи "Русӣ-Эсперантӣ"-ро соли 1989 нашр кард, ки ҳоло хеле камёфт шудааст. Ин китоб на танҳо барои эсперантодонони ҷумхуриамон, балки барои дӯстони забон дар тамоми Иттиҳоди давлатҳои соҳибистиқлол туҳфаи хеле арзанда буд. Тақрибан дар 10 мамлакати дунё ба ин забон барномаҳои радиою телевизион бурда мешаванд. ҳар сол садҳо семинарҳо, конграҳои байналхалқӣ, вохӯрӣ дарлагерҳо ва дигар чорабиниҳо бо забони эсперанто барпо мегардад. Хаар рӯз дар ягон гӯшаи кураи Замин вохӯрии байналхалқии эсперантодонон мегузарад, ки мақсади асосии он мубориза бурдан барои сулҳ дар руи Замин мебошад. Дар ин вохӯриҳо забони эсперанто вазифаи забони байналхалқиро иҷро мекунад. Нидои сулҳхохонаи эсперантодонон минбаъд баландтар садо хоҳад дод. Имрӯз миллионҳо одамон бо ин забон гуфтугӯ мекунанд. Забони эсперанто бисёр нафису зебо мебошад ва баъзан забонҳои испанию итолиявиро ба хотир меорад. Аз худ кардан ва харф задан ба ин забон нисбат ба ҳар гуна забонҳои хориҷии дигар 10-15 маротиба осонтар мебошад. Бинобар ин миллионҳо нафар одамон дар зиёда аз 100 мамлакати дунё ин забони байналхалқиро меомӯзанд. Шӯҳрат ва густариши васеъи забони эсперанто махсусан дар омӯзиши нисбатан осони вай мебошад. Баъд аз омӯзиши чандҳафтаъйина ба ин забон мукотибаи дӯстӣ Анҷом додан, дар вохӯриҳои байналхалқӣбо одамони тамоми дунё иштирок намудан мумкин аст. Сабаби воқеан осон будани забони эсперанто ба таври муфассал маънидод мекунем. Хосиятҳои лингвистӣ Алифбо Алифбои эсперанто лотинӣ аст. Он аз 28 ҳарф иборат буда 28 садоро дар бар мегирад:,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,. Грамматика Грамматикаи забони эсперанто истисно надорад. Асоси онро 16-то қоида ташкил медиҳад. Калимаҳо аз забонҳои гуногун гирифта шудаанд ва бо як тарз хонда мешаванд. Ақсарияти калимаҳо байналхалқианд. Фонология Ба ҳар як ҳарф як садо мувофиқ аст. Калимаҳо тавре ки навишта мешаванд, ҳамон хел хонда мешаванд. Талаффузи онҳо ҳеч душворие надорад. Зада дар калимаҳои бисёрхиҷо хамеша дар хиҷои пеш аз охирин гузошта мешавад:,,. Бо талаффузи худ танҳо миқдори ками харфҳо дар забони тоҷики фарқ доранд: ғайр аз ин чанд харфи хоси забони эсперанто мавҷуданд: Танҳо як артикли муайян мавҷуд аст:. Артикли номуайянӣ вуҷуд надорад. Масалан: — (ягон) миз, — (ин) миз. ҳамаи исмҳо бо пасванди -, ва ҳамаи сифатҳо бо пасванди - тамом мешаванд: — хонаи калон, — одами хуб. Дар шумораи ҷамъ исм ва сифат дар охири калима пасванди - -ро мегиранд: - хонаҳои калон, — одамҳои хуб. ҳамаи феълҳо дар шакли тасрифнашаванда соҳиби пасванди - мебошанд. Зарфҳои сохта танҳо як пасванди - доранд. Шаклҳои феълӣ системанок сохта мешаванд. Феълҳои нодуруст вуҷуд надоранд. Се намуди бандак барои сохтани замонҳои ҳозира, гузашта ва ояндаи феъл мавҷудаст. Падежҳо Дар забони эсперанто танҳо ду падеж ҳаст: Падежҳои дигар бо воситаи пешояндҳо сохта мешаванд: Рақамҳо Шумораи миқдорӣ: Ҷонишинҳо Дараҷаҳои сифат бо воситаи пешояндҳои — -тар аз (дараҷаи қиёсӣ), — -тарин (аз ҳама) (дараҷаи олӣ) сохта мешаванд. Масалан: Замонҳо ё ин ки ман туро дӯст дошта будам; ту худатро дӯст дошта будӣ; вай туро дӯст дошта буд., — ман суруд мехондам, агар;, — вай мерафт, агар.! — кор кун (ед)!,! — хур (ед)!,! — навис (ед)! Саволҳои тасдиқӣ ва инкорӣ бо воситаи ҳиссачаи сохта мешаванд.? — Оё шумо маро мефаҳмед?,. — ҳа, ман шуморо мефаҳмам. ё ин ки:,. — Не, ман шуморо намефаҳмам. Якчанд суруд ба забони эсперантӣ..о. оҳанги Ш.Сайфитдинов шеъри Б.Раҳимзода ва М.Фарҳод..,,, ",., " —. 2.,,., ". " " —,. 2. шеъри Саъдии Шерозӣ. оҳанги Залонд Эй, сорбон, оҳиста рон, ороми ҷонам меравад, Он дил, ки бо худ доштам, бо дилситонам меравад. Маҳмил бидор, эй, сорбон, тундӣ макун бо корвон, Аз ишқи он сарви равон рӯҳи равонам меравад. 2б Дар рафтани ҷон аз бадан гӯянд ҳар навъе сухан, Ман худ бо чашми хештан дидам, ки ҷонам меравад. Саъдӣ, фиғон аз дасти мо лоиқ набуд, эй бевафо, Токқт намеорам ҷафо, кор аз фиғонам меравад. 2б,., -, —.:,,, -.,. -,,. тарҷумаи Фирдавс Шукуров Боз шаҳрҳои гуногун Ва дар ҳавояшон борон. Дар анбӯҳ ман гум шудам Ва худро мехохам ёфтан. Дар куҷо ошиқам ту? - Ман ҳама вақт ҳастам ҳайрон Ва борони ғам барин Ман шудам тоза хомӯшранг. Нақарот: Дар ёдам, дар ёдам, Дар ёдам, ошиқам ту. Афсус ки ошиқам Парвоз кард мисли парасту. Дар кӯҳсор шуд барфи нав, Умедамро тармаи раъд шикаст, Шаби пеш ман хоб дидам - Дар пешат нишаста будам. Мехостам оғӯш кунам Ва як бӯсаи дилбари гирам, Лекин ин лаҳзаи бахт гузашт Ва ман бедор шудам. Нақарот Пайвндҳои беруна ЭСПЕРАНТО — ЗАБОНИ байналмилалӣ.