ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Фарҳанги Осиё

Маданияти Осиё ё Фарҳанги Шарқ — мафҳум ва муаррифии оммавии этнографӣ ва фарҳангӣ (дар адабиётшиносӣ, санъатшиносӣ ва дигар соҳаҳо) мебошад, ки як қатор хусусиятҳои хосро, ки онро бо ҷанбаи иҷтимоию этно-фарҳангии мансуб ба як қисмати муайяни ҷаҳон Осиё ё Шарқ, ки ин навъи азми қавиро дар назар дорад. Аммо, тавре ки маълум аст, зуҳуроти фарҳанги мутааллиқ ба тамоми минтақаи васеи Африқои Шимолӣ, алахусус ба Мағриб шарқшиносӣ номида мешавад. Вай фарҳанги шарқшиносиро, ки онро шарқшиносӣ низ меноманд, меомӯзад, аммо охирин бо анъанаҳо бештар бо равияҳо, сабкҳо ва дигар хусусиятҳои меъморӣ, мусиқӣ ва санъат — шарқшиносӣ ҳамчун як фанни санъат алоқаманд аст. Осиёи Шарқӣ Истилоҳи соҳаи фарҳангии Осиёи Шарқӣ доираи умумии фарҳангии Чин, Ҷопон, Кореяи Шимолӣ, Кореяи Ҷанубӣ дар Осиёи Шарқӣ ва Ветнамро дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ муайян мекунад. Шабакаҳои этникӣ ва забонӣ, анъанаҳои муштараки бадеӣ, забони хаттӣ ва арзишҳои ахлоқӣ аз он шаҳодат медиҳанд, ки аксари мардуми Осиёи Шарқӣ наслҳои тамаддуни дарёи Хуанҷ мебошанд, ки дар даштҳои зериобмонии шимоли Чин тақрибан 10 ҳазор соли пеш аз милод ба вуҷуд омадаанд. Одамонро дар ин бахш баъзан ҳамчун Авруосиёи Шарқӣ меноманд ва забонҳои асосии ин минтақа (аз ҷумла Чину австроосиёӣ, олтойӣ, австронезӣ, Кра-Дай) аз минтақаҳои Чин.
Мадатбек Тоҷибеков

Мадатбек Тоҷибеков (28 сентябри 1949, ноҳияи Ванҷ) — заминшинос, доктори илмҳои геология ва минералогия, профессор, профессори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Холнома Баъд аз хатми ДДТ ба номи В. И. Ленин аз соли 1966 то 1972 дар вазифаҳои гуногун дар ҳамин Донишгоҳ фаъолият намудааст. Сипас ба кори Академияи илмҳои ҶТ гузашт ва солҳои 1972 1992 ходим, ходими калони илмии пажуҳишгоҳи геологияи Академияи илмҳои ҶТ буд. Аз соли 1992 омӯзгор, профессори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон аст. Муаллифи зиёда аз 160 асару китоби илмӣ ва таълимӣ мебошад.
Мадеевка (ноҳияи Погар)

Мадеевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Погар, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Маддоҳӣ

Маддоҳӣ (Маддоҳ) — як навъи мусиқӣ- адабии халқӣ, ки дар байни мардуми Кӯҳистони Бадахшон, махсусан, Шуғнону Рӯшон, густариш ёфтааст. Ин жанр дар байни сокинони Ишкошим бо номи "қасоид" ва миёни исмоилимазҳабони Дарвоз бо истилоҳи "ҳайдарӣ" низ маъруф аст. Маддоҳ хусусияти динӣ-мазҳабӣ дошта, мундариҷаи матнҳои он аз муноҷот ба Худо, расули ӯ, васфу ситоиши дигар пайғамбарону анбиё, имомони замону пирон ва махсусан, тавсифи корнамоиҳои ҳазрати Алӣ ва ёрони ӯ иборат мебошад. Маддоҳиро бештар дар рӯзҳои аввали азодорӣ, нишасти шабҳои ҷумъа, истиқболу таҷлили ягон ҳодисаи муҳими мазҳабӣ, маҳфилҳои ифтитоҳии ҷойҳои муқаддас, маросимҳои ёдбуди гузаштагон иҷро мекунанд. Махсусан, маддоҳӣ дар маросимҳои азодории мардуми исмоилии Кӯҳистони Бадахшон мавқеъ дорад. Дар ин гуна мавридҳо тавассути сурудҳо сабру таҳаммул, ғанимат донистани умр, шукргузорӣ аз рӯзгори хеш, парҳез кардан аз корҳои зишт, пеша кардани адлу адолату инсоф, некию накӯкорӣ ва ғ. тарғибу таблиғ карда мешавад. Пайдоиши маддоҳиро, тибқи ривоятҳо, ба мутафаккири бузурги тоҷик Носири Хусрав нисбат медиҳанд. Аммо возеҳан пайдоиш ондар байни сокинони гуногунлаҳҷаи Бадахшон ба густариши адабиёти китобии форсӣ-тоҷикӣ рабт дорад. Ба репертуари мадҳиясароён бештар ғазалу қасидаҳо аз эҷодиёти шоирони аҳли тасаввуф, аз ҷумла, Саноӣ, Аттор, Ҳофиз, Аҳмади Ҷомӣ, Мавлонон Ҷалолиддини Балхӣ ва баъзе шоирони маҳаллӣ дохил мешаванд. Инчунин маддоҳон аз достонҳои динию фалсафии "Панҷ киштӣ", "Ҷамҷама", "Фатҳи қалъаи Хайбар", "Саховати Муртазо Алӣ" ва ғайра пораҳоро ба оҳанг дароварда, месароянд. 1 Мадҳия - як навъи сурудхониест, ки бо оҳанги ба наътмонанд суруда мешавад. Матни сурудҳо мазмуни ахлоқию таскинӣ дошта бештар аз ғазалиёти шоирони форсу тоҷик – Ҳофизи Шерозӣ, Абдурањмони Ҷомӣ, Ҷалолиддини Румӣ, Носири Хусрав ва дигарон иборат мебошанд. 2 Нигаред Пайвандҳо.
Мадеевка (ноҳияи Стародуб)

Мадеевка — деҳа, яке аз маҳаллаҳои аҳолинишини Федератсияи Русия мебошад. Деҳа, дар ҳайати ноҳияи Стародуб, ки дар вилояти Брянск қарор дорад, дохил мешавад.
Мадейра (ҷазира)

Ҷазираи Мадейра (порт. – ҷангал) – гурӯҳи ҷазираҳои вулканӣ. Ҷуғрофиё Дар уқёнуси Атлантик (калонтаринаш ҷаз. Мадейра, баландияш то 1862 м, кӯҳи Пику-Руйву), дар наздикии соҳилҳои ҷанубу ғарбии Африқо ҷойгир аст. Ҳудуди Португалия. Масоҳаташ 797 км 2. Иқлимаш уқёнусию баҳримиёназаминӣ. Ҳарорати миёнаи январ тақр. 16 0 С, июл 25 0 С. Боришоти солона 740 мм. М.- ро асосан гармдаштҳои субтропикӣ ва кӯҳҳои онро бешаҳои дарахтони ғор (лавр) фаро гирифтаанд. Дар М. кишоварзии гармсерӣ рушд кардааст: токпарварӣ, шаробпазӣ. Осоишгоҳҳои зимистонаи Фуншал, Камаша ва ғ. дорад. Шаҳр ва бандари асосии М. – Фуншал (дар ҷаз. Мадейра). Соли 1419 ҷаз. Порту Санту ва галаҷаз. Мадейраро баҳрнавардони португалӣ Ж. Гонсалвиш Зарку ва Т. Ваш Тейшер кашф кардаанд. Футболбози машҳур – Криштиану Роналду дар ш. Фуншали ҷаз. Мадейра таваллуд шудааст. Қайдҳо Пайванд.
Мадин Гиш

Мадин Азаматович Гиш — футболбози русӣ, нимҳимоятгар.
Мадид

Мадид яке аз баҳрҳои панҷгонаи мхсуси арӯзи Ин баҳрро барои он Мадид номидаанд,ки онро аз рукнҳои баҳри Тавил баровардаанд. Халил ибни Аҳмад Мадидро аз ҷузви дуюми доираи якуми арӯзи араби Мухталифа ҷудо кардааст.
Мадиброҳим Норматов

Мадиброҳим Норматов — (1 феврали соли 1938 ноҳияи Ашт) — доктори илмҳои филолгия, профессори кафедраи забони адабии муосири тоҷикӣ Донишгоҳи миллии Тоҷикистон. Корманди шоистаи Тоҷикистон. Зиндагинома Мадиброҳим Норматов хатмкардаи Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ва аспирантураи он. Аз соли 1961 устоди Донишгоҳи миллии Тоҷикистон: ассистент, муаллим, муаллими калон ва аз соли 1968 дотсент то ҳол. Дар давоми фаъолияти илмию омӯзгорӣ зиёда аз 80 мақола ва барои донишҷӯён маводи илмию методии худро дар саҳифаҳои маҷаллаву рӯзномаҳо ва маҷмӯаҳои илмӣ ва илмиву оммавӣ ба табъ расонидааст. Дорандаи нишони сарисинагии "Аълочии маорифи халқи Тоҷикистон", медалҳои "Барои меҳнати шуҷоатнок", "Ветерани меҳнат" ва инчунин чандин ифтихорномаҳои Донишгоҳи миллии Тоҷикистон мебошад. 1 соли 2019 дар шаҳри Душанбе забоншиноси маъруф, профессор Мадиброҳим Норматов дар синни 81 солагӣ аз олам даргзашт. 1. Фаъолияти илмӣ М. Норматов нахуст соли 1991-ум ва бо сабаби эҳтиёҷи зиёди хонандагон такроран соли 2008-ум китоби "Таҳлили синтаксисӣ ва навъҳои он"-ро ба нашр расонид. Китобҳое, чун "Муқаддимаи забоншиносӣ" ва "Забоншиносии умумӣ" (дар ҳаммуаллифӣ бо профессор Ф. Қ. Зикриёев) аз ҷумлаи ҳамин гуна асарҳоянд, ки ҳар ду бино ба эҳтиёҷмандии сахти толибилмони макотиби олӣ ду маротиба ба нашр расидаанд. аз ҷониби ӯ як даста рисолоти илмиву таълимии марбут ба наҳви ҷумлаҳои содаву мураккаб ба нашр расонида шуда, осоре чун "Омӯзиши ҷумлаҳои содаи яктаркиба", "Усули таҳлили синтаксисӣ", "Ҷумлаҳои сода дар забони адабии ҳозираи тоҷик", "Таҳлили синтаксисӣ ва навъҳои он", "Муқаддимаи забоншиносӣ", "Забоншиносии умумӣ", "Забони адабии муосири тоҷик" (синтаксис) ва даҳҳо мақолаҳои илмии ба масоили мухталифи забоншиносии тоҷик бахшидашуда ба дасти хонандаи тоҷик расид. 1 Осори илмӣ Пайвандҳо.
Мадина Акназарова

Мадина Акназарова — овозхони тоҷик. Зиндагинома Мадина Акназарова 15 феврали соли 1998 дар шаҳри Хуҷанд ба дунё омадааст 1. Падару модараш зодагони Бадахшон мебошанд. Мадина дар хонавода фарзанди ягона мебошад. Замони чорсола буданаш хонаводаи ӯ ба шаҳри Санкт-Петербурги Русия мекӯчанд. Пас аз ду сол онҳо ба Тоҷикистон бармегарданд ва Мадина ду соли аввали таҳсилро дар яке аз мактабҳои шаҳри Чкаловски вилояти Суғд хондааст. Дар замоне, ки ӯ мактаби ибтидоӣ мехонд, волидонаш аз ҳам ҷудо шуданд. Пас аз хатми синфи 2 онҳо дубора ба Санкт-Петербург кӯчиданд. Мадина то синфи 9 дар мактаби 596 ин шаҳр таҳсил кардааст. Дар даврони таҳсил дар мактаб яке аз муаллимонаш мутаваҷҷеҳи истеъдоди ӯ дар заминаи овозхонӣ шуд ва ба тавсияи муаллимаш дар маҳфилҳои мусиқӣ ширкат кардааст 2. Дар соли 2014, пас аз хатми синфи 9 хонаводаи Мадина ба шаҳри Душанбе бар гаштаанд. Мадина бо маслиҳати бобояш ба Коллеҷи санъати ба номи Аҳмад Бобоқулов ба шуъбаи академӣ (опера) рафт ва онро бо хубӣ хатм кард. Пас аз он ба таври ҳирфаӣ шурӯъ ба фаъолият дар заминаи мусиқӣ кард ва таҳсилашро дар Донишкадаи давлатии фарҳанг ва санъати Тоҷикистон идома дод. Феълан ӯ донишҷӯи соли чоруми ин донишкада мебошад. То имрӯз Мадина Акназарова консертҳояшро дар шаҳрҳои Душанбе, Хуҷанд, Маскав ва Санкт-Петербург баргузор кардааст 3. Овозхонӣ Мадина Акназарова соли 2017 дар саҳнаи тоҷик бори аввал баромад кард. Тембрҳои ғайриодии овоз, сабки иҷро, матни хуб ва нерӯ зуд ӯро дар дили мухлисон ҷо кард 4. Албомҳо Таронашиносӣ.
Мадина Искандарова

Мадина Набиевна Искандарова (24.12.1971) шаҳри Хуҷанд, вилояти Суғд) — олим, омӯзгор, номзади илмҳои педагогӣ, дотсент. Зиндагинома Соли 1994 факултети забон ва адабиёти русӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров -ро хатм кардааст. Ихтисос омӯзгори забон ва адабиёти рус Солҳои 1995-1996 – Дар вазифаи лаборанти калони кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумӣ Солҳои 1996 – 2008 – Муаллимаи кафедраи забони муосири рус ва забоншиносии умумӣ Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров Солҳои 2008-2014 – Муаллима кафедраи инкишофи нутқи шифоҳӣ ва хаттии забони русии Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров Аз соли 2014-2018 – мудири кафедраи инкишофи нутқи шифоҳӣ ва хаттии забони русии факултети филологияи руси Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров Аз 05. 2018 то ҳол — И.в. мудири кафедраи инкишофи нутқи шифоҳӣ ва хаттии забони русии факултети филологияи руси Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров.
Мадина Набизода

Мадина Набизода (Мадина Набизода Раҳмат, 13 декабр 1974, ноҳияи Б. Ғафуров, ҶШС Тоҷикистон) — омӯзгор, арбоби давлатии тоҷик, вакили Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон. Зиндагинома Мукофот.
Мадори пойинии Замин

Мадори пойинии Замин  — мадори фазоӣ ба даври Замин, ки дорои баландии аз сатҳи сайёра дар маҳдудаи 160 км (давраи гардиш ҳудудан 88 дақиқа) то 2000 км (давраи ҳудудан 127 дақиқа). Аҷсоми дар баландии камтар аз 160 км башиддат таҳти таъсири ҷавв қарор мегиранд ва нопойдор ҳастанд 1.
Мадовра

Мадовра — деҳа дар ҷамоати деҳоти Рӯдакии ноҳияи Панҷакент. Аз Мадовра то маркази шаҳр 65 км. Аҳолиаш 582 нафар, тоҷикон.
Мадори баробарзамин

Мадори баробарзамин, мадори заминисто 1, мадори заминсобит (ё,), мадори Кларк 2 — мадори моҳворае дар сафҳаи истиво, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши Замин баробар аст. Ин мадор дар иртифоъ 35 786 км болотар аз сатҳи дарё ва дақиқан бар фарози хатти истивои Замин қарор дорд. Суръати давронии лозим барои истиқрори як моҳвора дар ин мадор, бо суръати чархиш замин ба даври худ баробар буда ва дар фазо дар маконе собит қарор доранд ва ҳамроҳ бо даврони Замин ба даври худ мегарданд, бинобарин моҳвораҳое, ки дар ин мадор қарор доранд аз нигоҳи фарде, ки рӯйи замин истодааст собит ба назар мерасанд ва ҳамвора дорои сояе собит (маъруф ба "ҷойпо") бар Замин ҳастанд. Аз ин хусусияти боризи мадори заминисто, ба манзур мухобираи амвоҷ родиюӣ ва телевизиюнӣ истифода мекунанд ва тамоми моҳвораҳои мухобиротӣ ва телевизиюнӣ бар рӯйи ин мадор қарор мегиранд. Ба ҳамин далел аст, ки лаълиҳои онтенҳои гирандаи амвоҷ аз моҳвораҳо, ба сурат собит насб шуда ва ба муҳаррик барои ҳаракат додани мудовим ниёз надоранд.
Мадонна

ҷоизаи "Грэмми" барои беҳтарин сабти (мусиқӣ) рақсӣ Беҳтарин нақши занона дар сериали телевизионӣ – мазҳака ва мюзикл Беҳтарин саундтрек Мадонна ҳунарпеша ва овозхони амрикоӣ. Албомҳои эҷодшуда.
Мадор

Мадор (аз "роҳ, пайраҳа") — маҳруки ҳаракати нуқтаи моддӣ дар системаи додаи координатҳои фазоӣ барои шакли додаи майдони қувваҳое, ки дар нуқта амал мекунанд. Истилоҳро Иоган Кеплер дар китоби "Астрономияи нав" ворид кардааст. Дар системаи координатаҳои росткунҷа, ки пайдоиши он бо маркази масса рост меояд, маҳрук метавонад шакли қисмати конусӣ дошта бошад (доира, эллипс, парабола ё ҳипербола) 1. Дар ин ҳолат, фокуси он бо маркази массаи система мувофиқат мекунад. Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Адабиёт.
Мадоргон

Мадорагон 1, минтақаи гармсерӣ, минтақаи тропикӣ — минтақаҳои ҷуғрофиёии Замин, ки дар Нимкураҳои Шимолӣ ва Ҷанубӣ байни Минтақаҳои субтропикӣ (Ҷанбимадоргон) ва субэкваторӣ воқеъ гардидаанд. Вижагиҳо Ҳарорати баланди ҳаво, зуд-зуд вазидани бодҳои хушкӣ пассатӣ (бодҳои басмонӣ) ва камии боришот ба мадоргон хос аст. Қисми зиёди мадоргон-и қитъаҳо аз биёбону нимабиёбонҳо иборат буда, дар шарқ ва ноҳияҳои нисбатан сернам ландшафтҳои саваннагӣ (гармдаштӣ) ва бешагӣ воқеъ гардидаанд. Оби уқёнусҳо дар ҳудуди мадоргон хеле гарм (18,5–23) ва шӯранд (то 37‰). Агарчи дар материкҳо афканишоти солонаи Офтоб зиёд аст (588–924 кЧсм 2 – зиёдтарин дар рӯйи Замин), аммо ҳангоми афканишот аз сабаби талафоти зиёди гармӣ тавозуни афканишотии солона нисбатан кам мегардад (252–294 кҶсм 2). Дар баробари ин, амплитуда (домана)-и ҳарорати ҳаво калон аст: солона қариб 20 °С, шаборӯзӣ то 40°С. Ҳарорати миёнаи моҳҳои гармтарин дар ҳамвориҳо 30–36 °С, моҳҳои сардтарин беш аз 10 °С; баландтарин 61 °С, камтарин 0 °С ва аз он пасттар. Боришоти солона 50–200 мм (танҳо дар бахши шарқии наздиуқёнусии мавсимӣ 1000–2000 мм). Вобаста ба хусусиятҳои иқлимӣ, Мадоргон-и қитъаҳоро ба чор бахш тақсим мекунанд: шарқии наздиуқёнусӣ (сернам, ландшафтҳои бешагӣ бартарӣ дорад), шарқии васатӣ (ландшафтҳояш асосан бешаҳои сирак ва буттазорҳо), дохилиқоравӣ ва ғарбии наздиуқёнусӣ (ландшафтҳояшон асосан биёбонию нимабиёбонӣ; дар бахши ғарбии наздиуқёнусӣ ҳаво сернамтар, зуд-зуд туман (меғ) рӯй медиҳад, фарқи ҳарорати ҳавои шабу рӯз кам аст). Дарёҳо, хок, олами наботот ва ҳайвонот Дарёҳо дар мадоргон нобаробар тақсим шудаанд. Онҳо дар бахшҳои шарқӣ доимӣ ва пуроб буда, дар бахшҳои ғарбӣ ва дохилиқоравӣ муваққатианд. Қариб тамоми дарёҳои доимӣ берун аз ҳудуди Мадоргон.
Мадраса (филм)

Мадраса — филми драмаи 2013 дар Афғонистон, бо таҳия ва коргардонии Асад Сикандар. Ин филм бар асоси достони воқеии хонавода паноҳандагони афғон аст, ки дар Эрон пас аз ҷанг дар Афғонистон зиндагӣ мекунанд. Ин филм дар таърих 6 июли 2013 дар Кбул ва дар таърих 14 октябри 2014 дар Мумбай мунташир шуд.
Мадохил

МАДОХИЛ, яке аз бостонтарин навъҳои нақш дар санъати ороиши амаливу меъмори Осиёи Миёна. Дар Хуросону Мовароуннахр Мадохил шаклҳои гуногун дошта дар кандакории рӯи чӯб асрҳои 19 ва ибтодои садаи наълинҳоро ба усули "яккамадохил" ва ё "кушмадохил"-оро медоданд. "Яккамадохил" ба шакли нимлола ва "Кушмадохил" ба шакли ду нимлолаи чапу рост ме-бошад. Чунин нақшхо дар масчид ва айвони мадрасаҳои водии Фарғона, Зарафшон ва дигар шаҳрҳои Осиёи Миёна фаровон ба кор рафтаанд.
Мадори заминҳамгом

Мадори заминҳамгом 1, мадори ҳамгом — мадори моҳворае, ки давраи гардиши он бо давраи чархиши Замин баробар аст Ба иборате дигар: мадорҳое ҳастанд, ки барои паймудани масири комил онҳо ба як рӯзи нуҷумӣ, (дар ҳудуди 23 соату 56 дақиқаву 4,1 сония) ниёз аст. Яке аз муҳимтарини ин мадорҳо мадори заминисто аст. Вижагиҳои мадор Ҳамаи мадорҳои заминҳамгом (ҳам доираӣ ва байзӣ) дорои як меҳвари нимааслии баробар бо 7004421640000000000 42 164 км ҳастанд 2. Барои ҳар давраи мадори, андозаи меҳвари нимааслии бо формулаи муҳосиба мешавад, ки дар он — собити гироншии заминмарказӣ, баробар бо 7005398600441800000 398 600.4418 кмс аст.
Низомия (мадраса)

"Низомия" — номи мадорисест, ки дар замон Салҷуқиён дар даврони тилоии ислом барои омӯзиши улум ва фунуни рӯз дар шаҳрҳои бузурги он давра, Нишопур, Бағдод, Қоҳира, Исфаҳон, Омул, Балх ва Ҳирот таъсис шуд.
Мадраса (Қирғизистон)

Мадраса (Медресе) — деҳа дар ҳайати деҳистони Шарқи ноҳияи Қаросуви вилояти Ӯш, Ҷумҳурии Қирғизистон. Аҳолӣ — 2515 нафар дар соли 2023.
Мадрасаи Абдулазизхон

Мадрасаи Абдулазизхон, ёдгории меъморӣ дарр асри 17 дар Бухоро. Соли 1652 дар аҳди Абдулазизхон сохта шудааст. Дар он анъана ва комёбиҳои санъати меъмории тоҷик истифода шудааст. Мадрасаи Абдулазизхон аз ҷиҳати бандубаст ва ороиш аз мадрасаҳои анъанавии Бухорост. Мадрасаи Абдулазизхон пештоқи калон, гулдастаҳо, ҳуҷраҳои дуошёнаи пешашон равоқбандӣ, айвонҳои барҳаво ва дарсхонаҳои калон дорад. Барои ҳашаматнок шудани Мадраса пештоқро хеле баланд бардоштаанд, ки таносуби композитсионии он халалдор шудааст. Ду бурчи онро токчаҳои заминашон хо-тамкориву кошикорӣ оро додаанд. Косабағали пештоқ мукарнаокорӣ буда, дар поёнаш се токи даричадор ва поёнтар боз се токи нисбатан калонтар дорад, ки токи марказиаш даромадгоҳ аст. Қоши он бо нақшҳои майдаи печ дар печи рангоранг қошию хошиякорӣ шудааст. Байни нақшҳои мураккаб симуррҳои ба сӯи офтоб парвозкунанда тасвир ёф-таанд, ки ин кӯшиши навоваронаи устоҳои ороишдиҳанда аст. Дохили Мадрасаи Абдулазизхон (махсусан дарсхонаҳо) бо фаровонии нақшунигораш аз дигар мадрасаҳо фарқ мекунад. Дар ин ҷо гулдонҳо бо дастаи гулҳои рангоранг, манзара, борот, каерҳои афсонавӣ тасвир ёфтаанд, гаҷкориву усули наққошии кундал васеъ истифода шудааст. Девори намоҳои ҳавлӣ низ бо тасвири гулдону дастаҳои гул оро ёфтаанд. Дар катибаи Мадрасаи Абдулазизхон номҳои сармеъмор Муҳаммадсолеҳ, кошикор Мимхокон ибни Хоҷа Муҳаммадамин сабт ёфтаанд. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.
Мадрасаи Мирраҷаб Додхоҳ

Мадрасаи Мирраҷаб Додхоҳ — ёдгории таърихии меъмории асри дар мавзеъи Ҷӯи Лабиҷари Конибодом. Сохтмонаш солҳои анҷом ёфтааст. Ёдгорӣ дар баробари хусусиятҳои умумӣ доштан, ҷиҳатҳои хоси мактаби меъмории маҳаллиро низ таҷассум намудааст. Аз хишти пухта, дар ҷои барҳаво бино ефта, намои шимолиаш рӯ ба ҷониби роҳи калони шаҳр аст. Ин наморо пештоқи баланд ва гулдастаҳои қафасадор оро додаанд. Асоси ёдгориро ду толори гуногунҳаҷми байнашон даҳлездор ташкил мекунанд. Ин даҳлези калон дар марказ, дар паси пештоқ ҷойгир буда, як долони васеаш ба ҳавлӣ ва ду долони хурди дигараш ба толорҳо мебарад. Як толор ҳамчун намозгоҳ ва дигараш ба сифати дарсхона истифода мешуд. Намозгоҳ бо гунбази қафасадор пӯшида шуда, шарафаҳои ғайриоддиаш ҷолибанд. Дарсхона нисбатан калонтар буда,,13 ҳисоби тоқҳо васеъ гардонда шудааст. Гунбази он дар болои устувонаи ҳашттарки на он қадар баланд воқеъ гаштааст. Атрофи ҳавлиро ҳуҷраҳои гунбазпӯши муаллақадори андозашон 4,653,20 м ишғол кардаанд. Дар маркази тарафи ғарбии ҳавлӣ айвон (намозгоҳи тобистона)-и даҳсутунаи муҳташам бино ёфтааст. Мувофиқи таърихи дар он сабтшуда айвонро соли 1335 ҳиҷрӣ (м.) Муҳаммадшукури Наҷҷор сохтааст. Ин усули дар байни ҳуҷраҳо ҷой додани айвон, инчунин ба як композиции тобеъ кунондани се бинои номутавозӣ (ду толор ва даҳлез) дар ягон амалияи меъморӣ вонамехӯрад. Мадрасаи Мирраҷаб Додхоҳ аз намунаҳои нодири мадрасаҳои Тоҷикистон мебошад. Бинои вайронаи ин мадраса бо қарори комиҷроияи шаҳри Конибодом аз 3 августи соли 1977 пурра таъмир гардид ва аз 7 июли соли 1983 барои истифода ба ихтиёри осорхонаи таърихию кишваршиносии шаҳр дода шуд. Имрӯз ин мадраса ҳамчун осорхонаи шаҳри Конибодом хидмат мекунад.
Мадрасаи Хоҷамашҳад

Мадрасаи Хоҷамашҳад — ёдгории меъморӣ дар деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритуси Тоҷикистон (асрҳои —). Ҳоло аз ин ансамбли муҳташам ду бинои гунбазу равоқдори ба ҳампайваст (аз хишти пухта) боқӣ мондааст. Бннои тарафи рост, ки аз тарафи шарқию ғарбй даромадгоҳ доштааст, қисми қадимтарини ин ёдгорист (асрҳои —). Сохти гунбазу равоқҳо ва нижвонхо, ки аз хиштҳои моил чидашуда бино ёфтаанд, хоси меъмории ҳамин давраанд. Дертар аз тарафи ғарбии бинои дуюм равоки пештокдори мунаккаше илова гардидааст, ки дар шафати он толори гунбаздоре комат афрохта буд. Ин бино айнан ба биной якум монанд буда, вазифаи масчид ва баъдтар мадрасаро адо мекард. Танхо дарунаш бо усули Мадрасаи Хоҷамашҳад. Деҳаи Сайёди ноҳияи Шаҳритус. Асрҳои — ороишии асрҳои — гаҷкорӣ шудааст. Накшунигори руи иморат ҳам дар ҳамин давр анҷом ёфтааст. Дар ду гушаи ин биноҳо гулдастаҳои начандон калон сохтаанд. Дар тарафи муқобил (шимолй) низ ду бинои гунбаздори на он қадар калон (аз хишти хом ва похса) пушида шуд, ки мисли бинои қисми чап ва асосии ансамбл буд. Даромадгоҳи он низ пештоқ, др.шт. Мадрасаи Хоҷамашҳад ҳамчун мадрасаи қадимтарини Осиёи Миёна аҳамияти таърихй дорад ва яке аз маркази илму маданият будани Қубодиёни қадим шаҳодат медиҳад, Мадрасаи Хоҷамашҳад дар муҳофнзати давлат аст.
Мадори қутбӣ

Мадори қутбӣ — хати хаёлӣ дар сатҳи Замин. Дар арзи тақрибан 66°33 (шимол ва ҷануб) ҷойгир аст. Берун аз ин хат, падидаҳои қутбӣ ба монанди рӯзи қутбӣ ва шаби қутбӣ дар тӯли сол мушоҳида мешаванд. Дар руи замин Дар рӯи Замин мадорҳои қутбӣ дар арзҳои 66°3344 (66,562°) ҷойгир шудаанд. Радиусҳои онҳо тақрибан 2585 км (2610 км дар сатҳи Замин) ва дарозии онҳо тақрибан 16,250 км аст. Ба забони тоҷикӣ минтақаи аз мадори қутбӣ то қутби шимолӣ "Арктика" номида мешавад. Минтақаҳое, ки аз онҳо доираҳои қутбӣ мегузаранд (Ба самт аз меридиан ибтидоӣ ба шарқ) Шимол: Ҷанубӣ: Аломатҳои рамзӣ ҳангоми гузаштан аз мадори қутбӣ Дар Миррих Ҳамчунин нигаред Эзоҳ Пайвандҳо Мадори қутби шимолӣ.
Мадрасаи Абдуллоҳхон

МАДРАСАИ АБДУЛЛОХОН, ёдгории меъморӣ дар Бухоро. Дар аҳди Абдуллохони солҳои бино ёфтааст. Рӯ ба рӯи Мадрасаи Модари Хон вокеъ аст. Сохтмонаш аз дигар мадрасаҳои анъанавӣ тафовут дорад. Атрофи ҳавлиро ҳуҷраҳо иҳота намудаанд. Ду пештоқ дошта, пештоқи калони он, ки рӯ ба ҷануб аст, кошикорӣ шудааст. Дарсхонаву масчид асоси мадрасаро ташкил дода, дар атроф хонакоху иморатҳои дигари гуногунҳаҷм ҷой гирифтаанд. Ду тарафи пештоқ ва гулдастаҳо хеле хуб оро ёфтаанд. Дар сохтмони ёдгорӣ пӯшишҳои мураккаби гунбазиро ба кор бурдаанд. Дарвозааш бо усули "гиреҳ" кандакорӣ шудааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.
Мадрасаи Арабмуҳаммадхон

МАДРАСАИ АРАБМУҲАММАДХОН, ёдгории меъморӣ дар Хева. Бинои начандон калони но-мавзун, ки дохили Ичанқалъа ҷой гирифтааст. Усули синҷбандиаш 6а меъмории халқӣ наздик аст. Ҳуҷраҳои он бо гунбазҳои "балхӣ" пӯшонида шудаанд. Мадрасаи Арабмуҳаммадхон сақфу сутунҳои кандакорӣ дорад. Мадраса чандин маротиба таъмир шуда, шакли аввалаашро гум кардааст. Замони Оллоҳқулихон дар шафати он аз хишти пухта Мадрасаи Оллоҳқулихон бино ёфтааст. Ёдгорӣ ҳоло дар муҳофизати давлат аст.
Мадрасаи Говкушон

Мадрасаи Говкушон — ёдгории меъмории асри дар Бухоро. Солҳи дар маркази шаҳр бино шудааст. Бинобар шакли номавзун доштани ҷои сохтмон, ёдгорӣ шакли номутаносиб гирифтааст ва бандубасташ низ аз мадрасаҳои анъанавӣ фарқ дорад. Қанотҳои паҳлуии намои асосӣ, ки дуқабата аст, аз якдигар аз ҷиҳти андоза ва шакл фарқ мекунанд. Паҳлӯи ростро толори росткунҷае ишғол кардааст, ки ҳамчун масҷид ва дарсхона истифода мешуд. Қаноти чапи иморатро пӯшишҳои бисёргунбаза ва хонаҳои дарунбадарун ташкил додаанд. Атрофи ҳавлиро ҳуҷраҳои якқабата ишғол кардаанд. Дар тарафи чапи бино манораи начандон баланде (19,5 м) воқеъ аст. Дар тарафи муқобили бинои асосӣ айвони зебое қомат афрохтааст. Дар давраи советӣ якчанд бор таъмиру тармим шудааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.
Мадрасаи Кӯкалтош (Бухоро)

Мадрасаи Кӯкалтош — ёдгории меъмории асри дар Бухоро. Аз бузургтарин мадрасаҳои дуқабатаи Бухорост. Солҳои таҳти раёсати яке аз мансабдорони дарбори Абдуллоҳхон — Қулбобои Кӯкалтошӣ сохта шудааст. Шакли боҳашаму ороишоти пурдабдаба дорад. Бандубасташ мураккаб ва мукаммал аст. Мадрасаи Кӯкалтош дорои 160 ҳуҷра, дарсхонаву масҷид ва даҳлези барҳавост. Намои асосии мадраса анъанавӣ буда, даромадгоҳаш бо пештоқи бузург, ду гӯшааш бо гулдастаҳо оро ёфтааст. Дар ду паҳлӯи пештоқ дарсхона ва масҷид ҷойгиранд. Дар ҳалли сохтани намоҳои дигар бинокорони мадрасаи Кӯкалтош аз услуби анъанавӣ берун рафтаанд. Агар дар мадрасаҳои оддӣ ғайр аз намои асосӣ се тарафи дигар девори яклухти маҳкам дошта бошад, дар ин ҷо қатори ҳуҷраҳо бо дариҷаҳои панҷараашон гулгаҷ (табақаи якум) ва пешайвонҳои равоқбандӣ (табақаи дуюм) рӯ ба кӯча нигаронида шудаанд, ки ин шукӯҳи мадрасаро афзуда, аз ҷустуҷӯҳои навоваронаи меъморони он давр шаҳодат медиҳад. Тарроҳии дохили мадрасаи Кӯкалтош низ хеле назаррабо буда, махсусан гаҷкориву гулнақшҳои сақфи даҳлез ва дарсхонаву масҷид намунаи нодири ороиши меъморианд. Нақшҳо бо усули "ислимӣ" ва "гиреҳ" иҷро гардидаанд. Дарҳои мадрасаи Кӯкалтош намунаи олии санъати кандакорӣ дар рӯи чӯб аст. Дар тарафи муқобили даромадгоҳи асосӣ айвони равоқбандӣ воқеъ аст, ки деворҳои он кошикорӣ шудаанд. Мадрасаи Кӯкалтош дар давраи шӯравӣ таъмиру тармим гардида, шакли аввалиаш барқа карда шудааст. Ёдгорӣ дар муҳофизати давлат аст.