ArabovMK/tajik-wikipedia-corpus huggingface dataset:
Исмоил Гаспринский

Исмоил Гаспринский (қирим., март 1851 (1851-03-20) — 11 сентябри 1914) —яке аз равшанфикрони тотори Қрим, ходими сиёсӣ, маорифпарвар, рӯзноманигор, адиб ва ношир, яке аз поягузорони ҷараёнҳои ҷадидия ва пантуркизм дар императории Русия. Зиндагинома Дар Симферопол, Маскав, Истамбул ва Порис таҳсил карда, маълумоти диниву дунявӣ ба даст овард. Таҳти таъсири мутафаккирону ислоҳотталабони исломӣ – ҳамчун муаррихи тотор Шаҳобуддини Марҷонӣ мутафаккири барҷастаи олами ислом Ҷалолуддини Асадободӣ ва дигарон, қарор гирифт. Солҳои 1874–75 хабарнигори нашрияҳои руссӣ дар Истамбул буд. Пас аз бозгашт ба Русия бо равшанфикрони минтақаҳои Поволже, Қафқоз ва Туркистон робита пайдо кард; ҷонибдори эҳёи фарҳангию миллии ҷаҳони ислом ва раҳоӣ бахшидани он аз "султаи Ғарб" буд. ӯ 10 апрели 1883 нахустин рӯзномаи туркию славянии "Перводчикъ-Тарҷумон"-ро ба нашр расонд, ки дар тӯли 35 сол ғояҳои ҷадидизми туркиро дар Қрим, Самарқанду Бухоро, Тошканду Хива, Эрону Миср, Туркияву Булғория интишор мекард. Исмоил Гаспринский инчунин солҳои 1883–1914 маҷаллаҳои "Олами насвон" -ро бо забони арабӣ дар Миср мунташир мекард, ки дар кишварҳои мусулмонии Шарқ, аз ҷумла дар Осиёи Миёна, ҳаводорони зиёд доштанд. Исмоил Гаспринский аз бунёдгузорону пешбарандагони ҷунбиши ҷадидия бар пояи маорифпарварӣ дар олами ислом ҳисобида мешавад. Дар соли 1884 Исмоил Гаспаринский бо роҳандозии усули савтии омӯзиши забони арабию таълими улуми дақиқ ва табиӣ дар мадрасаи Боғчасарой ба ислоҳоти маорифи исломӣ дар Русия оғоз кард. Муаллифи як силсила китобҳои дарсию раҳнамоӣ барои макотиби мусалмонон ва илмию оммавӣ мебошад, ки "Хоҷа ва сибён" ("Омӯзгори кӯдакон") аз ҷумлаи онҳост. Соли 1910 моҳномаи фаронсавии " " ("Муруре бар ҷаҳони ислом") номзадии Исмоил Гаспринскийро ба хотири фаъолиятҳои фарҳангию маърифатияш ба ҷоизаи сулҳи Нобел пешниҳод кард. Фаъолияти адабии Исмоил Гаспринский бо нашри романи "Номаҳои Фарангистон" мебошад. Исмоил Гаспринский дар замони Инқилоби солҳои 1905–07-и Русия дар кори Анҷуманҳои 1–3 Умумируссии мусулмонон ширкат дошта, яке аз муасисон. Андешаҳои Гаспринский ба равшанфикрони мусулмони Русия, Қафқозу Осиёи ибтидои Марказӣ дар оғози садаи таъсири чашмгир доштанд. Як идда адибону донишмандони тоҷик, ба мисли С. Айнӣ, М. Беҳбудӣ, А. Мунзим, А. Фитрат ва дигарон навгароиҳои Гаспринскийро дар омӯзишу парвариш писандиданд. Ҷоизаву орденҳо Гаспринский бо нишонҳои "Ордени тилоии Тулӯъи Ситора" (дараҷаи)-и Аморати Бухоро, "Маҷидия" (дараҷаи -и Туркия), "Шер ва Хуршед" (дараҷаҳои ва)-и Эрон ва медали биринҷии Ҷамъияти техникии Санкт-Петербурги Русия сарфароз гардида буд. Некдошт Дар Боғчасарой (макони дафни ӯ) ва шаҳри Симферопол муҷассамаҳои Гаспринский барпобуда, дар шаҳрҳои Қазон, Симферопол, Боғчасарой, Евпатория кӯчаву хиёбонҳо ва муассисаҳои фарҳангӣ номи ӯро доранд.
Гастингсит

Гастингсит — минерал аз гурӯҳи амфиболҳо, формулаи кимиёиаш ((4 2+) 4 3+ (6 2) 22 2. Сингонияаш моноклиналӣ. Кристаллҳояш маншуршакл, сутунмонанд, сӯзаншакл. Дар намуди донаҳои анбӯҳ ва ҷудогона вомехӯранд. Рангаш сиёҳ, сабзи сиёҳтоб, дорчинии сабзтоб, зард, хокистарранги сабзтоб. Ҷилояш шишагӣ. Сахтиаш 5–6. Зичиаш 3,17–3,59 гсм 2. Дар магматитҳо (гранодиоритҳо, диоритҳо, диоритҳои кварсӣ, монсонитҳо), сиенитҳо нефелинӣ ва гранитҳои ишқорӣ дучор меояд.
Ҳерберт Спенсер Гассер

(9 май 1946). (14 ноябр 1953) Ҳерберт Спенсер Гассер (июли 1888, Платтевил, Висконсин, ИМА — 11 майи 1963, Нйю-Йорк, ИМА) — физиологи амрикоӣ. Зиндагинома Хатмкардаи Университети Висконсин. Фаъолияти кориаш ҳамчун ассистенти кафедраи физиологияи Университети Висконсин ва Университети Вашингтон оғоз ёфта, баъдан профессор фармакологияи Универсиситети Вашингтон, профессори физиологияи Университети Корнелл, директори Институти Рокфеллер буд. Оид ба падидаҳои биоэлектрӣ дар ҳуҷайра ва торҳои асаб, инчунин усулҳои таҳқиқи нейрофизиологӣ пажӯҳишҳои назаррас анҷом додааст. Чанд гурӯҳи торҳои асабро аз рӯйи шиддати ҷунбаи онҳо ҷудо намудааст. Соли 1944 ҳамроҳи Ҷ. Эрлангер барои омӯзиши торҳои ҷудогонаи асаб сазовори ҷоизаи Нобел гардид.
Гастон Буэно

Гастон Матиас Буэно Ссиутто (феврали 1985, Монтевидео, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, муҳофиз.
Гастон Агуирре

Гастон Дэмиан Агуирре (11 ноябри 1981) — футболбози аргентинӣ, муҳофизи марказӣ.
Гастон Амадео Росси

Гастон Амадео Росси (31 январи 1990) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгари ҳуҷумкуни канорӣ.
Гастон Алварес Суарес

Гастон Максмиляно Алварес Суарес (5 апрел 5 апрели 1993) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Гурусеага

Гастон Гурусеага Фернандес (марти 1995, Артигас, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, дарвозабон.
Гастон Гил Ромеро

Гастон Гил Ромеро (6 майи 1993) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Бругман

Гастон Бругман Дуарте (сентябри 1992, Росарио, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, нимҳимоятгари Ҳамлагар.
Гастон Дел Кастило

Гастон Александер Дел Кастило (10 июни 1997) — футболбози аргентинӣ, ҳамлагар.
Пйер Гассенди

Гассенди, ё Гассенд — файласуф, риёзидон ва ахтаршинос и Зиндагинома Дар коллеҷи шаҳри Дин, сипас дар Университети Экс-ан-Прованс таҳсил кардааст. Проф. соҳаи илоҳиёт дар Дина (аз 1613), фалсафа дар Экс (аз 1616) ва математика дар Порис (аз соли 1645). Ҷонибдори ақидаи атомистии Эпикур буд. Доктори илоҳиёт (аз 1617). Дар Донишгоҳҳои Экса (Прованс аз соли 1616) аз фалсафа ва дар Омӯзишгоҳи подшоҳии Порис (аз соли 1645) аз математика дарс додааст. Таҳқиқоти асосии Пйер Гассенди "Маҷмӯаи фалсафа" (" " 1658), ба физика ва мантиқ (муқарраркунандаи нишонаҳои ҳақиқат ва роҳҳои маърифати он), физика ва этика бахшида шуда буд. Мувофиқи таълимоти Пйер Гассенди (баъди Эпикур), тамоми мавҷудоту Коинот аз атом ва фазои холӣ (халоъ) иборат буда, тамоми ҳодисаҳо дар табиат дар фазову вақт (макону замон) рӯй медиҳанд, танҳо ҷисм андозагирӣ шуда, фазо бо ҳаҷм, вақт бо ҳаракат чен карда мешаванд. Ҷисмҳо аз атомҳои зиёди майдатарин иборатанд. Атомҳо аз рӯйи хосиятҳо, бузургӣ, шакл ва вазнашон фарқ мекунанд. Маҳз атомҳо нахустсабаби асосии ҳамаи сифатҳои ҷисмҳо ва ҳаракати онҳо мебошанд. Азбаски атомҳо тавлид ва ё гум намешаванд, миқдори ҳаракати онҳо дар олам бетағйир мемонад. Таъсир ба масофа мавҷуд нест. Дониши инсон дар бораи олами берунӣ дар асоси ҳиссиёт ба вуҷуд меояд: дарки эҳсосотӣ ҳеч гоҳ дурӯғ нест. Хушбахтиро Пйер Гассенди чун қаноатмандии ба саломатии ҷисмонӣ ва оромии ақл вобаста мефаҳмид ва хайрхоҳию эҳсонкориро чун воситаи хушбахт шудан баррасӣ мекард. Бар хилофи Эпикур, Пйер Гассенди беохир будани оламҳоро инкор ва мавҷудияти Худои беҷисму абадияти рӯҳро эътироф мекард. Ба ақидаи ӯ атомҳо офаридаи Худо буданд. Шумораи атомҳо бо вуҷуди зиёд буданашон маҳдуд аст. Пйер Гассенди, асосан дар соҳаи физика дар бораи атомистика, гармо, акустика, оптика ва механика таҳқиқот кардааст. Пйер Гассенди тарғиботи оптикии атомистикаи мавҷудотро ба роҳ монда, фазои беинтиҳоии ҳаракати дохилии атомҳоро мушоҳида кард. Асосгузори назарияи рӯшноии корпускулавӣ буд. Пйер Гассенди нахустин шахсест, ки суръати садоро дар ҳаво муайян кард. Пйер Гассенди соли 1641 таҷрибаи нисбияти Галилейро исбот намуд. Пйер Гассенди муаллифи ҳолномаи Эпикур, Н. Коперник, Г. Браге, Пурбах, Региомонтан ва дигарон буд. Ақидаҳои Пйер Гассенди ба ҷаҳонбинии Р. Бойл, Малйер, Сирано де Бержерак таъсир гузоштаанд. Ба ифтихори Пйер Гассенди танӯрае дар тарафи намоёни Моҳ номгузорӣ шудааст.
Гастон Диас

Гастон Рикардо Диас (13 марти 1988) — футболбози аргентинӣ, муҳофизи рост, вингери рост, муҳофиз.
Гастон Корадо

Гастон Корадо — футболбози аргентинӣ.
Гастон Кампи

Гастон Матиас Кампи (6 апрел 6 апрели 1991) — футболбози аргентинӣ, муҳофиз.
Гастон Кастанйо

Кристиан Гастон Кастанйо (8 июл 1985) — футболбози аргентинӣ, ҳамлагар.
Гастон Капрари

Гастон Николас Капрари.
Гастон Магнетти

Гастон Орландо Магнетти (19 январи 1985) — футболбози аргентинӣ, ҳамлагар.
Гастон Касас

Ангел Гастон Касас Ҷорҷ.
Гастон Лоса

Гастон Родриго Лоса (20 августи 1977) — футболбози аргентинӣ, дарвозабон.
Гастон Думерг

Гастон Думерг (августи соли 1863, Эг-Вив - 18 июни соли 1937, Эг-Вив) - ходими давлатии Фаронса ва сиёсатмадор, президенти Фаронса (Ҷумҳурии Сеюм, дар соли 1924 - 1931). Баъди ба истеъфо рафтани президенти кишвар А. Милйеранд президенти Фаронса интихобшуда як даври пурра (дар солҳои 1924 - 1931) дар ин вазифа буд. Думерг ягона президенти Фаронса буд ки аз афроди масеҳии ҷараёни (протестантӣ)аст ва ягона сарвари давлати Фаронса аз замони Хлодвиг мебошад, ки ба калисои католикии румӣ тааллуқ надошт. Думерг узви ҷамъияти франкмасонӣ ва узви ложаи "Ехо"-и Шарқи Бузурги Фаронса буд. Гастон Думерг яке аз ду президентони Фаронса буд (дуюмаш Николя Саркозӣ), ки дар даврони мансаби президентӣ издивоҷ кард. 1 июни соли 1931 президенти 68-солаи Фаронса, ки қаблан муҷаррад буд, бо Жанна-Мари Госсал издивоҷ кард. Ҳамчун Николя Саркозӣ издивоҷро раиси ноҳияи баста буд, ӯ махсус ба қасри Елисей омада буд.
Гастон Де Лос Сантос

Гастон Фернандо де Лос Сантос — футболбози уругвайӣ, муҳофиз.
Гастон Минутило

Гастон Минутило — футболбози аргентинӣ.
Гастон Лескано

Гастон Адриан Лескано (21 ноябри 1986) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгари ҳуҷумкуни канорӣ.
Гастон Итурриэта

Гастон Нелсон Итурриэта (25 майи 1985) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Отрерас

Оскар Гастон Отрерас (24 августи 1985) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Макин

Гастон Макин (20 феврали 1983) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгари марказӣ.
Гастон Монсон

Гастон Монсон (13 майи 1987) — футболбози аргентинӣ, дарвозабон.
Гастон Мерло

Себастян Гастон Мерло.
Гастон Олвейра

Гастон Эрнан Олвейра Эчеверрия (апрели 1993, Монтевидео, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, дарвозабон.
Гастон Пессути

Гастон Фернандо Пессути Карро (9 июни 1976) — футболбози аргентинӣ, дарвозабон.
Гастон Пуэрари

Леонардо Гастон Пуэрари Торрес (январи 1986, Пайсанду, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, ҳамлагар.
Гастон Рикардо Лиэндо

Гастон Лиэндо (29 майи 1974) — футболбози аргентинӣ, ҳамлагар.
Гастон Раполо

Гастон Раполо Силва (25 январи 1986) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Сесса

Гастон Алехандро Сесса (15 апрел 15 апрели 1973) — футболбози аргентинӣ, дарвозабон.
Гастон Сауро

Гастон Сауро (23 феврали 1990) — футболбози аргентинӣ, муҳофиз.
Гастон Силва

Гастон Алексис Силва Пердомо (марти 1994, Салто, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, муҳофиз.
Гастон Сирино

Леандро Гастон Сирино (феврали 1991, Монтевидео, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Фабер

Гастон Фабер Чевалиер (апрели 1996, Монтевидео, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Писани

Гастон Мигел Писани (6 декабри 1983) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгар.
Гастон Перейро

Гастон Родриго Перейро Лопес (июни 1995, Монтевидео, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, нимҳимоятгари Ҳамлагар.
Гастон Фернандес

Гастон Николас Фернандес (12 октябри 1983) — футболбози аргентинӣ, ҳамлагар.
Гастон Рамирес

Гастон Эсекиел Рамирес Перейра (декабри 1990, Фрай Бентос, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, нимҳимоятгари Ҳамлагар.
Гастон Селерино

Гастон Андрес Хавйер Селерино Грассо.
Гастон Турус

Гастон Турус — футболбози аргентинӣ.
Гастон Филгейра

Гастон Филгейра Мендес (январи 1986, Монтевидео, Уругвай) — футболбози уругвайӣ, муҳофиз.
Гастон Эдуардо Молина

Гастон Эдуардо Молина.
Гастон Сангой

Гастон Максмиляно Сангой.
Гастон Эсмерадо

Гастон Рубен Эсмерадо (8 феврали 1978) — футболбози аргентинӣ, нимҳимоятгари пойгоҳӣ.
Гастроскопия

Гастроскопия (аз — "меъда" ва — "мебинам"); номи аниқтараш — эзофагогастродуоденоскопия (ЭГДС) — муоинаи девораи даруни меъда ба воситаи асбоби махсус — гастроскоп. Гастроскоп ба меъда аз даҳону сурхрӯда ворид карда мешавад. Гастроскопияро духтури мутахассис бо мақсади ташхиси бемориҳои меъда (реш, қарҳа — эрозия, илтиҳоб, омос) ва ошкор намудани манбаи хуншорӣ анҷом медиҳад. Гастроскоп найчаи нарм, линза ва чароғак дорад.
Гастроэнтерит

Гастроэнтерит (аз, — "меъда" ва — "рӯда") — илтиҳоби меъда ва рӯдаи борик. Гастроэнтерит дар натиҷаи заҳролудӣ аз хӯрок, сирояти бактерияҳо, ошомидани оби бадсифат, бемориҳои грипп, пневмония, сурхакон ва уфунат, заҳролудӣ аз филиззоти вазнин, кислотаҳо, ишқорҳо, доруҳои руҳ ва ғ. рух менамояд. Гастроэнтерит шадид ва музмин мешавад. Беморӣ бисёр вақтҳо ҳамроҳи гастроэнтероколит пайдо мешавад. Гастроэнтеритро бо парҳезу дору табобат мекунанд.
Гастрол

Гастрол, сафарҳои ҳунарӣ — ҳунарнамоии ҳунарпеша ва ё гурӯҳи ҳунарпешагон берун аз ҷойи корашон дар дигар ноҳия, шаҳр, кишвар. Аз садаи ва хусусан аз нимаи 2-юми садаи шурӯъ карда (чи дар мамлакаташон ва чи дар хориҷа) ҳунарпешагони маъруф Сара Бернар, Э. Дузе, Т. Салвини, П. Н. Орленов, В. Ф. Комиссаржевская, Э. Карузо, А. Патти, Ф. И. Шаляпин бо фаъолияти гастролӣ машғул буданд. Аз охири садаи ва садаи гастроли театрҳо бо ҳайати ҳунарпешагони асосии театр ва ороишоти комили саҳна оғоз гардид. Барои рушди фарҳанги умумиҷаҳонии театрӣ сафарҳои Театри давлатии Мейнингени С. П. Дягилев (дар он А. П. Павлов, Е. В. Гелтсер, М. М. Фокин ва дигарон ширкат доштанд), Театри давлатии бадеии Маскав аҳаммияти бузург доштанд. Дар замони шӯравӣ намоиши беҳтарин намоишномаҳо дар фестивалҳо, азназаргузарониҳо, олимпиадаҳо ва ғ. инкишоф ёфт. Дар Тоҷикистони шӯравӣ аз солҳои аввали ташкилёбиаш дастаҳои ҳунарӣ созмон дода шуданд, ки барои заҳматкашон консертҳо намоиш дода, табъи онҳоро болида менамуданд. Ҳунармандони тоҷик дар солҳои ҶБВ борҳо ба ҷабҳаҳо сафарҳои ҳунарӣ намуда, ҷанговаронро бо шеъру суруд ва рақсҳои тоҷикӣ шод гардонида буданд. Сафарҳои ҳунарии ҳофизони номии Тоҷикистон А. Ҷӯраев, З. Нозимов, О. Ҳошим, Ҷ. Муродов ва дигарон ҳамеша ба мардум шодиву фараҳ мебахшиданд. Ҳоло дар ҷумҳуриамон ансамблҳои рақсии "Лола", "Зебо", "Фирӯза", "Ҷаҳоноро", "Падида", Ансамбли эстрадии "Гулшан", Ансамбли давлатии "Шашмақом"-и ба номи Ф. Шаҳобов, Ансамбли бонувони рубобнавози "Чаман"-и Филармонияи давлатии Тоҷикистон, ансамблҳои фолклорию этнографии "Фалак", "Ганҷина", Ансамбли созӣ-овозии "Дарё" ва ғ. амал доранд, ки ба шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ ва берун аз Тоҷикистон сафар карда, ҳунари волои мардуми тоҷикро ба ҷаҳониён муаррифӣ менамоянд. Ҳамчунин ҳунарпешагони маъруфи тоҷик ба давлатҳои хориҷии дуру наздик сафарҳои ҳунарӣ карда, консертҳо намоиш медиҳанд.
Гастринома

Гастринома — омосе, ки гастрин ҷудо мекунад. Гастрин ба ихроҷи барзиёди асиди хлорид мусоидат карда, боиси пайдоиши захми рӯдаҳои дувоздаҳангушта ва борик мегардад. Дар 85 дарсади мавридҳо гастринома дар ғадуди зери меъда пайдо мешавад. Дар баъзе ҳолатҳо онро дар сипурз, ҷигар, талхадон, тухмдон ва сифоқ низ пайдо кардан мумкин аст. Бештар мардҳо (60%) бемор мешаванд. Бино ба баъзе маълумот тақрибан дар 90 дарсади ҳолатҳо гастринома ба омоси бадфарҷом табдил меёбад. Гастринома нишонаҳои гуногун дошта бошад ҳам, дар аксар мавридҳои он дар меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта захм пайдо мешавад. Муолиҷаи чунин захмҳо бо давоҳои хосса хеле душвор аст. Ҳангоми сӯрох шудани захм аз меъдаву рӯда хун меравад. Пайдоиши дарди шадид дар сари дил, оруғи турш, зардаҷӯшӣ аломатҳои гастринома мебошанд. Баъзан эзофагит низ ба мушоҳида мерасад, ки дар натиҷаи он сурхрӯда танг мешавад. Ба рӯда гузаштани миқдори зиёди асиди хлорид ба осеб ёфтани луобпарда, ҳаракати пурзӯри рӯдаи борик ва заъфи ҷабиши моддаҳо мусоидат мекунад. Агар гастринома бадфарҷом шуда бошад, бемор харобу лоғар мешавад. Гастриномаро бо доруҳои гуногун ва ҷарроҳӣ муолиҷа мекунанд.
Гастроптоз

Гастроптоз (аз гастро ва юн. — афтидан) — фуромадани меъда. Гастроптоз буниявӣ ва иктисобӣ (ғайримодарзодӣ) мешавад. Гастроптози буниявӣ асосан дар одами лоғару заиф вомехӯрад. Сабаби гастроптози иктисобӣ суст гаштани мушакҳои девораи пеши шикам аст. Дар ин ҳолат онҳо меъдаро устувор нигоҳ дошта наметавонанд. Дар натиҷа вазни меъда комилан ба дастгоҳи пайванд меафтад. Пайҳо тадриҷан васеъ мешаванд ва ҳамин тавр, гастроптоз падид меояд. Гастроптоз мумкин аст бар асари якбора лоғар шудани одам, дар як ҷо бисёр нишастану бисёр таваллуд кардан низ пайдо шавад. гастроптоз дар аксар ҳолатҳо бидуни ҳеч як нишонаи хос пайдо мешавад. Гоҳе бемор аз дарди дил, гурда ва миён шикоят мекунад. Ҳисси вазнинӣ дар сари дил, оруғ, дамиши шикам, дилбеҳузурӣ низ аз аломати Гастроптоз мебошанд. Гастроптозро бо роҳи рентгеноскопӣ ташхис мекунанд. Ба гастроптоз бештар занҳо (баъди 30-солагӣ) гирифтор мешаванд. Барои пешгирӣ ва муолиҷаи гастроптоз машқҳои ҷисмонии махсус, ки мушакҳои шикамро қавӣ мегардонанд, ҳамчунин обшифоӣ муфид аст. Одамони лоғару бетавон бояд хӯроки серғизо истеъмол намоянд, ба истироҳатгоҳу санаторияҳо раванд. Дар давраи ҳомилагӣ ва баъди таваллуд риояи қоидаҳои беҳдошт муҳим аст.
Гастростомия

Гастростомия (от — меъда ва — даҳон, сурох) — як навъ амалиёти ҷарроҳӣ, ки ҳангоми он меъдаро аз девораи пеши шикам сӯрох карда, ба бемор ғизо медиҳанд. Гастростомия ҳангоми бемории саратон ё сӯхтагӣ, ки ғизо аз сурхрӯда намегузарад, амалӣ мешавад. Гастростомияро соли 1837 ҷарроҳи норвегӣ К. Эгемберг пешниҳод кардааст. Соли 1842 профессор рус В. А. Басов онро дар саг таҷриба кард. 13 ноябри 1849 ҷарроҳи фаронсавӣ Седилло гастростомияро дар одам роҳандозӣ кард. Феълан зиёда аз 100 тарзу усули гастростомия вуҷуд дорад, вале асосан ду шакли он — усулҳои Витсеп ва Кадер истифода мешаванд. Вақти Гастростомия ба девораи меъда найчаи резинӣ ё силиконӣ дӯхта, як нӯги онро ба даруни меъда медароранд ва нӯги дигарашро аз ҷойи буридаи девораи шикам берун меоранд. Рӯзҳои аввал барои аз сӯрох набаромадани найча он бо тасма ё лейкопластир устувор карда мешавад. Ба бемор баъди ду рӯзи ҷарроҳӣ ғизо медиҳанд. Бо ин мақсад ба нӯги найча қиф гузошта, ба он баъди ҳар 2-3 соат мл ғизои обакӣ мерезанд. Ба беморони беҳолу табоҳгашта ҳамон замон баъди гастростомия метавон омехтаю маҳлулҳои ғизоиро қатра-қатра (75-100 қатрадақ.) фиристод. Баъди 5-7 шаборӯз миқдори ғизои рақиқ ё шавламонандро то мл (рӯзе 4-5 бор) мерасонанд. Баъди анҷоми тағзия қифро мегиранд, найчаро дуқат карда мебанданд. Ҳангоми чиркин шудани найча онро шустан мумкин аст. Дар ҳолати беҷо шудааш найчаро тоза карда, дар об меҷӯшонанд ва равғани вазелин ё ванилин молида боэҳтиёт ба сӯрохи меъда (5-6 см) равон месозанд. Ба пӯсти атрофи сӯрох марҳами руҳ молида мешавад.
Гастрофилёз

Гастрофилёз — касалии сироятии ҳайвоноти тоқсум. Ангезандааш кирминаҳои ғурмагас аз ҷинси –.,.,.,.,.,.,.,. Хусусан. (ғурмагаси калони меъда),. (ғурмагаси рӯдаи дувоздаҳангушта),. (алафмагас) хавфнок мебошанд. Ранги ғурмагас зардтоб аст; дарозиаш 10–20 мм; танашро мӯякчаҳо пӯшидаанд. Баданаш аз се қисм – сар, сина ва шикам иборат мебошад. Кирминаҳои гастрофилёз ба ҷавфи даҳон ворид шуда, луобпардаи онро захмнок месозанд, боиси пайдоиши илтиҳоб мешаванд. Дар натиҷа фурӯ бурдани ғизо мушкил мегардад, дар меъдаву рӯда чуқуричаҳои танӯрамонанд падид меоянд, бофтаҳо дурушт ва меъда хуншор мешавад. Гастрофилёз дар тамоми дунё, аз ҷумла дар Тоҷикистон, дучор меояд. Асосан дар аспу хар ва хачирҳо ба мушоҳида мерасад. Манбаи гастрофилёз ҳайвони касал мебошад. Модинаҳои ғурмагас дар пашми ҳайвонот тухм мегузоранд. Баъди 4–10 рӯз аз тухм кирминаҳо баромада, ба луобпардаи ҷавфи даҳон роҳ меёбанд. Онҳо аз он ҷо тавассути оби даҳон ба луобпардаи меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта мегузаранд ва 9–10 моҳ зиндагӣ мекунанд. Баҳорон бо наҷосат хориҷ гашта, дар хок ба ғунбак (зоча) табдил меёбанд. Барои муолиҷаи гастрофилёз хлорофос, универм ва дигар инсектитсидҳоро истифода мебаранд. Баҳри пешгирии гастрофилёз аспҳоро шабона чарондан лозим аст. Ҳамчунин ҳафтае як бор бо нӯги корди тез аз мӯйи аспҳо тоза кардани тухми гастрофилёз ё бо доруҳои неостамазан, бутокс, протеид, эктотсин–5 ва ратсидол шустани ҳайвонот аҳаммияти бузург дорад.
Гастродуоденит

Гастродуоденит — — бемории роҳҳои меъдаву рӯда, ки ҳангоми он ду узви асосии гувориш – меъда ва рӯдаи дувоздаҳангушта илтиҳоб пайдо мекунанд. Гастродуоденит аз газаки луобпардаи меъда (гастрит) шурӯъ шуда, тадриҷан ба рӯдаи дувоздаҳангушта (дуоденит) паҳн мегардад. Гастродуоденит шадид ва музмин мешавад. Ҳангоми гастродуоденит-и шадид дард аҳён-аҳён хурӯҷ карда, бемор онро қариб ҳис намекунад. Дар ҳолати гастродуоденит-и музмин дарди чанголзанандаи даврӣ падид омада, боиси ихтилоли фаъолияти луобпардаи меъда мегардад. Пайдоиши гастродуоденит ба омилҳои берунӣ (экзогенӣ) ва дохилӣ (эндогенӣ) вобаста аст. Ба омилҳои берунӣ истеъмоли осемасару номураттаби ғизо, хӯрокҳои тунду серравған ё хушк, машруботи спиртӣ, тамокукашӣ, изтироби рӯҳӣ, афсурдарӯҳӣ, таъсири моддаҳои кимиёӣ ва ғ. мансубанд. Барзиёд ҳосил шудани туршӣ, кам ба вуҷуд омадани луоб (шира), халал ёфтани кори ғадудҳои дарунрез (эндокринӣ), бемориҳои талхароҳа ва ҷигар аз ҷумлаи омилҳои дохилзоди гастродуоденит мебошанд. Ба меъдаву рӯда роҳ ёфтани ҳеликобактерия низ мӯҷиби пайдоиши гастродуоденит мешавад. Бино ба ақидаи мутахассисон 60 дарсади аҳолии рӯйи Замин аз бактерияи мазкур сироят ёфтааст. Он бо роҳи бӯсидан, истифодаи ашёи рӯзгор ва воситаҳои беҳдошт ба андомгон (организм) ворид мешавад. Аломатҳои асосии гастродуоденит дарди хурӯҷвори шикам, харобӣ, камиштиҳоӣ, бехобӣ, ҳалолати норанҷӣ пайдо кардани рӯйи забон, тез задани дил, оруғ, ҳисси гаронӣ дар сари меъда ва ғ. мебошанд. Азбаски чунин аломатро дигар бемориҳои аъзои ҳозима низ доранд, ташхиси гастродуоденит душвор аст. Барои муқаррар кардани гастродуоденит аз усулҳои эндоскопӣ, ҳистологӣ, манометрӣ, ултрасадоӣ ва ғ. истифода менамоянд. Барои пешгирӣ ва муолиҷаи гастродуоденит риояи парҳез, ҳаёти солим, иҷрои машқҳои шифоӣ ва ғ. муҳим аст.
Гастроэнтероколит

Гастроэнтероколит (аз — меъда, — рӯда, — рӯдаи ғафс) — дар як вақт газак гирифтани меъда ва рӯдаҳои борику ғафс. Гастроэнтероколити шадид дар натиҷаи сирояти бактерияву вирусҳо, таъсири аллергия, ҳассос будан ба дору ё хӯрок, заҳролудӣ аз филиззоти вазнин, ишқор, кислота, спирт ва доруҳо ба вуҷуд меояд. Бактерияҳо сабабгори асосии гастроэнтероколит мебошанд. Кам шудани туршии шираи меъда, витаминкоҳиш, таҳмили ҷисмонӣ ва суистеъмоли нӯшокиҳои спиртдор ба инкишофи гастроэнтероколит мусоидат мекунанд. Гастроэнтероколит ногаҳон оғоз меёбад. Бемор қай ва сару шикамаш дард мекунад, ҳарорати баданаш баланд, дарунрав ва бемадор мешавад. Баъзан беҳуш гаштани ӯ низ мумкин аст. Дар натиҷаи саривақт табобат накардан Гастроэнтероколити шадид ба гастроэнтероколити музмин табдил ёфта, боиси илтиҳоби меъда (нигар Гастрит), рӯдаи борик (нигар Энтерит) ё рӯдаи ғафс (нигар Колит) мешавад. Ба одамони гирифтори Гастроэнтероколити шадид ёрии таъҷилии духтур ҳатмист.
Гаструлятсия

Гаструлятсия — раванди рушди бармаҳали ҷанини мавҷудоти серҳуҷайра, ки боиси пайдоиши пардаи дуқабата ва дар бештар мавридҳо пардаи сеқабатаи тани ҳайвонот мегардад. Ҳангоми гаструлятсия маводди ҳуҷайра ҷой иваз карда, дар натиҷа як қисми он ба ҷанини якқабата (бластула) ворид мегардад ва дар девора (тан)-и он қабати дуюмро ба вуҷуд меорад (гаструла). Гаструлятсия аз 4 усули асосӣ иборат аст. Инвагинатсия ё фурӯхамидагӣ — як қисми девораи ҷанини якқабата тадриҷан ба дарун фурӯ рафта, баргаки дохилиро ҳосил мекунад. Эпиболия ё фарогирӣ — ҳуҷайраҳои нисбатан калон ва серзардӣ ҳуҷайраҳои хурдро фаро гирифта, баргаки дохилиро ба вуҷуд меоваранд. Кӯчиш — ҷойгирии ҳуҷайраҳои алоҳида андаруни ҷанин ва дар зери қабати сатҳӣ маскан гирифтани онҳо. Деламинатсия — мувозӣ нисбат ба сатҳ тақсим шудани ҳуҷайраҳо, ки дар натиҷа девораи якқабатаи ҷанин ба девораи дуқабата табдил меёбад. Бо усули деламинатсия ва кӯчиш гаструлятсия асосан дар рӯдаковокҳо ба вуқӯъ меояд. Дар аксарияти ҳайвонот тарзҳои гуногуни гаструлятсия ба мушоҳида мерасанд. Зардии тухм ҳар қадар бештар бошад, раванди эпиболия ҳамон қадар дертар идома меёбад. Гаструлятсияи сӯзанпӯстон, пардадорон, бекосаисарон ва муҳрадорони дараҷаи паст (гирддаҳонҳо, моҳиҳо ва обхокиҳо) умумиятҳо дорад. Дар муҳрадорони дараҷаи олӣ (хазандаҳо, парандаҳо ва ширхӯрҳо) энтодерма бармаҳал ташаккул ёфта, дорои маводди баргаки миёнаи оянда нест. Охирӣ аз баргаки берунӣ ҷудо шуда, байни эктодерма ва энтодерма қарор мегирад. Дар нахустдаҳонҳо (кирмҳо, нармбаданҳо, бандпойҳо) мезодерма дар натиҷаи афзоиши чанд ҳуҷайраи алоҳида — телобластҳо ташаккул меёбад, ки ҳосилаҳои онҳо дар байни эктодерма ва энтодерма ҷой мегиранд. Усулҳои гаструлятсия, аз ҷумла пайдоиши мезодерма, хеле гуногун ва ниҳоят мураккаб мебошанд.