Mabaraza ya Kiswahili yataimarisha usawazishaji wa leksikoni katika EAC
Language: Swahili | Genre: News

Mabaraza ya Kiswahili yataimarisha usawazishaji wa leksikoni katika EAC
"Bila shaka mabaraza haya yatasaidia sana katika kuimarisha mchakato mzima wa upanuzi wa lekiskoni ya Kiswahili"
Juma lililopita, nilizungumza na mwalimu, na rafiki yangu Dkt John Kirimi Raiji wa Chuo Kikuu cha Masinde Munro. Mwalimu Rais alinifundisha katika bewa la Maseno wakati huo ikiwa chini ya Chuo Kikuu cha Moi mnamo miaka ya 1990. Baadaye alikwenda Botswana kusomea shahada ya uzamivu alikosimamiwa na marehemu Prof Euphrase Kezilahabi, Mazungumzo yetu yalihusu mambo mbalimbali lakini yaliionekana kuegemea suala la istilahi upanuzi wa leksikoni ya Kiswahili, usawazishaji na usambazaji wake Dkt Raiji aliniuliza iwapo kuna tofauti baina ya istilahi zinazotumika nchini Tanzania na Kenya.
Je, kuna tofauti katika mchakato wa kuunda istilahi mpya nchini Kenya na Tanzania? Isitoshe, nchi nyingine katika Jumuiya ya Afrika ya Mashariki (Uganda, Rwanda n.k.) zimeanza kujiundia istilahi zozote (za kiswahili) au wasomi wa mataifa hayo wanafuata Kenya au Tanzania? Akaniuliza. Nami kwa maoni yangu, nilimjibu kwamba kwa hakika kuna istilahi na msamiati tofauti unaotumika Tanzania na Kenya. 
Aidha nilijibu kwamba pia kuna mikabala na utofauti wa michakato katika kubuni istilahi nchini Kenya na Tanzania. Tanzania ina Baraza la Kiswahili la Tanzania (BAKITA) ambalo baadhi ya majukumu yake ni kusawazisha na kusambaza istilahi.
Mchakato wa karibuni istilahi nchini Kenya kwa muda mrefu umekuwa uendeshwa na watu binafsi kama Mzee Sheikh Ahmad Nabhany. Ustadh Wallah Bin Wallah. Prof Rocha Mzungu Chimerah na Prof Kyallo Wadi Wamitila wa Chuo Kikuu cha Nairobi. Vyombo vya habari kama vile KBC Redio na Taifa Leo vimekuwa vikitoa mchango muhimu katika kubuni na kusambaza istilahi mpya za Kiswahili. Nlimijibu mwalimu wangu kwamba sina habari iwapo Uganda na nchi nyingine zilizojiunga na Jumuiya ya Afrika Mashariki zimeanza kujiundia istilahi zao.
Mwalimu wangu ni mtaalamu anayependa kuhojihoji si kwa minajili ya kukera, bali kwa kutaka kufahamu zaidi. Tafadhali nitajie mifano mitatu minne ya baadhi ya istilahi ni msamiati zinazotofautiana nchini Kenya au Tanzania. Ninaomba pia unifahamishe iwapo kuna uwezekano wa vyuo vya hapa nchini Kenya kutumia istilahi tofauti tofauti kutajia dhana ile ile moja.
Nami nilimtajia istilahi zifuatazo: Jinsia (Tanzania), Uana (Kenya) kwa maana gender Utandawazi (Tanzania) na utadaridhi (Kenya) kwa maana globolization, Ufeministi (Tanzania),Uuke (Kenya) kwa maana ya feminism. Mbabe(Tanzania) Jagina/Shujaa(Kenya) kwa maana  ya hero. Mmachinga (Tanzania) Mchuuzi(Kenya) kwa maana ya hawker. Nilimwambia mwalimu wangu kwamba hata katika vyuo vya kenya, istilahi zitumiwazo kufundishia isimu hazifanani. Katika mdahalo wetu, mwalimu Raji aliuliza iwapo Muungano wa Afrika ya Mashariki unaweza kuchangia kwa njia yomote katika juhudi za kubuni kusawazisha na kusambaza istilahi katika taaluma za Kiswahili.
Nilimjibu mwalimu wangu kwamba kamisheni ya kiswahili ya Afrika Mashariki imependekeza kwamba kila nchi mwanachama wa Jumuiya abuni Baraza la Kiswahili. Mabaraza haya yatakuwa ni asasi za serikali zitakazofadhiliwa na serikali za nchi husika. Bila shaka mabaraza haya yatasaidia sana katika kuimarisha mchakato mzima wa upanuzi wa lekiskoni ya Kiswahili.
Mwalimu wangu aliniuliza iwapo vyuo vikuu nchini Kenya na nchi nyingine Afrika ya Mashariki zinafanya juhudi gani katika kuhakikisha kwamba wanafunzi hawarudufishi(duplicate) utafiti unaofanyika katika vyuo hivyo.
Nillimjibu Dkt Raiji kwamba hivi sasa, vyuo vikuu vimeanzisha mchakato wa kubuni kanzi (repository) ya tansifu na kazi nyingine zinazoandikwa na hatimaye kazi hizo kuwekwa mtandaoni. Aidha kuna programu ya Turnitin ambayo inachunguza wizi wa mawazo na kazi za watu wengine katika akademia.