Mjadala kuhusu madhara yasababishwayo na janga la korona
Language: Swahili | Genre: Creative_writing

MJADALA KUHUSU MADHARA YANAYOSABABISHWA NA JANGA LA CORONA 

Uviko-19 ni ugonjwa unaosababishwa na virusi vya corona. Kunazo aina nne za virusi hivi vya corona: Alpha, Beta, Gamma na Delta. Dalili za corona ni homa kali, uchovu, kukohoa, tatizo la kupumua kuumwa  na misuli, koo, mafua, kuumwa na kichwa na kuharisha. Virusi hivi vilikuwepo hapo awali lakini havikuwa vikifahamika. Kwa mara ya kwanza, vilipatikana Wuhan, China mwezi Disemba, mwaka elfu mbili, kumi na tisa. Mlipuko wa corona unazidi kuibusha madhara maridhawa mengi. 

Awali, ueneaji wa virusi vya corona ulisababisha halaiki za watu kukata kamba. Kwa sababu ya Corona, watu wengi walienda jongomeo kwani Corona ni ugonjwa wa kuambukiza kwa haraka. Kufikia tarehe ishirini na tano mwezi Julai mwaka huu, ripoti ilitolewa na Shirika la Afya duniani kuwa watu milioni nne, laki moja elfu sabini na moja, mia tano na tisini na sita walifuata njia ya marahaba kwa sababu ya Corona kote ulimwenguni. Kwa hakika wengi walioenda kuzimuni na waliokumbana na virusi hivi ni wahasiriwa wa maradhi sugu kwa mfano, kisukari, 
pumu na saratani.  

Fauka ya hayo, janga la corona linaporomosha uchumi wa kitaifa na kimataifa kwa jumla. Pamoja na kuporomoka kwa kiwango cha uzalishaji, Shirika la Kongamano la biashara na maendeleo limeangazia pia kupungua kwa idadi ya shehena inayosafirishwa kwa meli kutoka bandari la Shanghai katika nusu ya mwezi wa Februari. Idadi hiyo imepungua kutoka shehena mia tatu kwa wiki hadi mia moja themanini na moja 

Tatu, janga la Corona linazidisha umaskini. Tatizo hili linaletwa na watu wengi kupigwa kalamu na makampuni kupunguza idadi ya wafanyikazi katika biashara zao. Kulingana na Benki Kuu ya Duniani, wafanyakazi walikuwa asilimia sabini na tano, mwaka jana asilimia hamsini na sita nukta nane mwaka jana . Haya yanatokea kwa kupungua kwa ajira na kudhoofika kwa biashara kubwa na ujasiriamali. 
Minghairi ya hayo, janga la corona linafanya ufisadi upae takalafi wanatafuta namna mbalimbali za kupambana na makali ya ufukara walianza kuuza na kutengeneza barakoa bandia. Watu wanaotiwa mbaroni kwa sababu ya kukiuka sheria ya kuvaa barakoa na kuwa ndani ifikapo wakati wa kafyu hutoa hongo kwa polisi na kuachiliwa papo hapo. Kulingana na Taifa Leo ya tarehe kumi na saba, mwezi Februari mwaka huu, Mchina aitwaye Kong alikamatwa na serikali kwa tuhuma ya kutengeneza chanjo bandia ya Uviko-19. Chanjo hio ilikuwa mchanganyiko wa chumvi na maji. Alitengeneza pakiti elfu hamsini na nane zenye thamani ya bilioni mia tatu na nne nukta tatu zilizosafirishwa nchi zingine. 

Vilevile, janga la corona lilisaidia kuzamisha kiwango cha elimu mwaka jana. Shule nyingi za kibinafsi zilifungwa kabisa kwa sababu ya Corona. Shule hizi zilijikuta katika matatizo ya kifedha wakati taasisi za elimu kufuatia janga la corona. Wanafunzi wengi walipoteza muda wao majumbani kwa miezi tisa. Zaidi ya shule mia moja nchini Kenya hazikufunguliwa tena. Madarasa katika shule za serikali yameongezwa ili yaweze kuhifadhi wanafunzi waliotoka shule kama hizi za kibinafsi zilizofungwa . 
Janga la corona lilisababisha watu kusimama kizimbani. Sheria kali ziliwekwa zikifanya kazi bega kwa bega na Wizara ya Afya na usalama. Msafiri akitua anapasa kuwekwa karantini kwa majuma mawili. Wanaokiuka sheria hutiwa mbaroni kama wafanyiwavyo wanaokiuka sheria ya kafyu na kutovalia barakoa.  
Mbali na hayo, janga la Corona lilichochea kuongezeka kwa ndoa za mikeka nchini Kenya na ndoa za mapema hasa kwa wanafunzi waliokuwa katika likizo ya corona miezi tisa. Wanafunzi wengi walikata tamaa ya kurudi shuleni na wakajitoa sabili kwa maisha ya ndoa. Wanafunzi wengine walijiingiza kwa uhalifu na utumiaji wa dawa za kulevya wizi na ufuska. Wanafunzi hawa walizitupilia mbali kalamu na wakachoma sare zao za shule. 
Kwa upande mwingine, ulaji wa nyama za wanyama pori ulipigwa marufuku kwa sababu inashukiwa kuwa corona ilitokana na ulaji wa popo. Wengine husema kuwa kitovu cha virusi vya corona vilitokana na ulaji wa tumbili, popo na nyoka. Utafiti unasema kuwa kakakuona ndiye aliyeleta corona kote duniani. Nyama ya wanyama hawa huliwa sana sehemu za China.
Janga la corona lilileta kitengo cha utalii kuzorota. Virusi vya corona vilisababisha usimamizi wa Sekta ya usafiri. Vyombo vya uchukuzi vilisimamishwa  na watalii kutoka nchi zingine hawakuweza kuingia nchini. Mipaka ya nchi nyingi ilifungwa. Kwa kipindi kirefu mwaka jana, Italia ilifunga mipaka yake yote baada ya malaki ya waitaliano kuaga dunia. 
Juu ya hayo, biashara nyingi ziliporomoka kwa sababu ya janga la corona. Mnamo mwezi Julai tarehe kumi na mbili mwaka huu, Taifa Leo ilitoa taarifa ya kuaminika kuwa kampuni ya uchukuzi ya Modern Coast, kampuni ya mabasi ya Mombasa, ilisitisha uchukuzi kutokana na upungufu wa abiria. Kampuni hii ilididimia baada ya Wizara ya Afya ya Kenya kuweka sheria inayotaka magari yabebe abiria kidogo kuliko awali. 
Isitoshe, janga la corona lilizorotesha uhusiano wa kimataifa na kusababisha ukosefu wa bidhaa muhimu kote nchini mwaka jana. Usimamizi wa sekta za usafiri umechangia sana katika janga hili, bidhaa mahuruji haziingii na maduhuli kutoka nchi zingine zilikuwa hazitoki. Hili janga lilisababisha ukosefu wa vyakula, dawa, mafuta na kadhalika. Hii pia ilisababishwa na kufungwa kwa mipaka ya nchi nyingi kama vile Uganda. 
Pia, janga la corona limeleta matatizo sugu ya kiafya. Hili limekuwa kama msumari wa moto juu ya kidonda. Taasisi ya tiba inasema wazee na watu wenye magonjwa ya kudumu ambao mfumokinga wao umedhoofika kama vile shinikizo la damu, kisukari, matatizo ya figo, ndio walio kwenye hatari zaidi ya kuathirika pindi wanapopatwa na virusi vya Corona. Watu wa umri wa wastani na wenye afya imara wanaweza kupata virusi vya corona na kupona bila kuhitaji matibabu. Hii ni kwa madhali ya nguvu za mfumokinga ambao husaidia kupigana na virusi hivi. Wazee wanaopatikana na corona hata baada ya kupata nafuu, afya zao huendelea kuwa hafifu na shinikizwa kwa kupata maradhi mengine haraka. 
Janga la corona limezua matatizo ya kisaikolojia. Wanaopelekwa karantini huenda kuona kama wapenzi wao wanawatenga ilhali ni kwa sababu wanahofia virusi hivi. Wanaopoteza enzi wao huenda wakaathirika kiakili. Watu waliopoteza wazazi wao, yaani yatima, hukumbana na shida nyingi hasa kama mtu alikuwa akimtegemea marehemu. Tendo hili huletea watu wengi madhara ya kisaikolojia. Wanafunzi waliokuwa nyumbani kwa miezi tisa pia waliathirika kisaikolojia kwani wengine walijiingiza katika utumizi wa mihadarati, uhalifu na ndoa za mapema. 
Shirika la Fedha Duniani liligharamia shughuli nyingi. Watu wa kuani nchi kama Kenya ambayo inatarajia pesa za shirika la Fedha Duniani. Nchi nyingi zinaomba pesa kwani ni nani asiyejua kuwa biashara zilisimamishwa na watu walipigwa kalamu. Uchumi ya kote ulimwenguni umezorota na nchi nyingi zilibaki zikitegemea Shirika la Fedha. 
Aghalabu, chenye ubaya kina uzuri wake. Ingawa Corona ilileta madhara mengi mabaya, ilileta manufaa pia. Manufaa yenyewe ni kama ajali kupungua barabarani kwa sababu ya kafyu. Magari yalipigwa marufuku ya kufanya kazi usiku. Pili, ni ukuzaji wa vipaji na ubunifu baina ya wanafunzi waliokuwa na wakati mwingi katika likizo ya corona. Vipaji venyewe vilikuwa kama uchoraji wa picha, uandishi wa insha, ushonaji wa barakoa za nyumbani na kadhalika. Tatu ni kuibuka kwa misamiati mbalimbali. Baraza la Kiswahili la Taifa nchini (BAKITA) liliibuka na misamiati mingi kwa mfano; vazigubiko, kitarishi, barakoa za kitabibu, kipumulishi, vilikizi, mfumo wa upumuaji na kadhalika. 
Tunaweza kujikinga na virusi vya corona ikiwa tutazingatia sheria zilizowekwa na Wizara ya Afya kama kuvalia barakoa, kuepuka misongamano ya watu, kuzingatia usafi wa mikono kwa kutumia maji vuguvugu, sabuni na kipukusi na kadhalika. Kwani, ni nani asiyejua kuwa kidole kimoja hakivunji chawa? Tutaweza kuona mwisho wa corona ikiwa tutazingatia niliyo orodhesha hapo awali na tukubali chanjo zilizotafutwa na shirika la Afya Duniani. Nasi tuungane pamoja kwani umoja ni nguvu utengano ni udhaifu ili utandavu wa corona ubaki kuwa historia.