Ufahamu
Language: Swahili | Genre: Exam

Andika insha ya mazungumzo kati ya mzazi na mwanawe kuhusu madhara ya dawa za kulevya.

Baba:		 Karibu nyumbani mwanangu.
Mwana:	 Asante baba.
Baba:		 Safari imekuwaje? 
Mwana:	 Njema ninashukuru Rabuka kwa kutulinda na ajali za barabarani.
Baba:		 Alhamdullilahi! Masomo yamekuwa vipi? Ni wakati mrefu tangu utoke shuleni. 
Mwana:	Masomo yamekuwa mema. Niliupita mtihani tulioufanya mwishoni mwa muhula
                huu. Kutokana na juhudi zangu za mchwa ajengaye kichuguu nimeibuka nambari 
    mosi katika darasa letu. Pia nimetuzwa zawadi kochokocho kwani kidole chema
     huvishwa pete.
Baba:    	Hongera mwanangu. Bila shaka nilijua ungefua dafu kwani mimi na mama yako 
    tulikuwa wenye bidii. Inna mwana hufuata kisogo cha nina. Je, wenzako 
    walifanya vipi? 
Mwana:	Karanja hakufanya vyema. Alijihusisha na kikundi ambacho hutumia.


    mihadarati. Baadaye alitumwa nyumbani kwa muda wa majuma mawili.
Baba:		Lo! Dawa za kulevya? 
Mwana:	Naam baba!
Baba:		Visa vya matumizi ya dawa za kulevya vimekithiri miongoni mwa vijana. 
    Wamechelea kujua kwamba madhara ya dawa hizi ni makubwa sana na 
    ya kutisha.
Mwana:	Lakini baba si baada ya kuzitumia mtu hulewa tu na baadaye kurudia hali 
    yake ya kawaida?
Baba:		La hasha! Madhara ya dawa hizi ni mengi sana la mno huua. Dawa hizi za
    kulevya hulemeza bongo na anayezitumia hubaki zuzu ama kama kacha la yai.
Mwana:	Mm! 
Baba:		Naam, dawa hizi huathiri jinsi ambavyo ubongo hufanya kazi baadaye mtu
     hubadilika na hata kuwa mwendawazimu. Madhara haya hutofautiana kulingana 
    na aina ya dawa zinazotumiwa na muda amboo zimetumiwa. Kwa mfano 
    matumizi ya bangi hulemeza ubongo. Kokeni huleta maradhi ya moyo na 
    mengine mengi.
Mwana:	Dawa hizi huvutwa kama vile sigara au bangi. 
Baba:		La, kuna dawa ambazo hunuswa kama vile ugoro na tumbako. Tumbako pia 
    hunuswa, nyingine hutafunwa kama vile miraa na nyingine huongezwa 
mishipani. Wanaojidungia dawa hizi wamo hatarini ya kuambukizwa ugonjwa wa ukimwi kwani wengi wao hutumia sindano moja
Mwana:	Mbona wanakubali kutumia sindano moja?
Baba:		Dawa hizi ni ghali mno na si wote wanaweza kuzigharamia. Kwa ajili hiyo aliye
     na uwezo wa kuzinunua dawa hizi hujidunga kisha huwadunga wengine.
Mwana:	Siamini! Ninajiona kama ningali katika ndoto. Ni vipi mtu anaweza kujidunga kwa 
    sindano ambayo mwingine amejidunga nayo? 
Baba:		Uwezo wa kutumia akili na kufikiria vyema. 
Mwana: 	Ni kwa nini hawawezi kuacha maisha yale ya kutumia dawa za kulevya?
Baba:		Kwa sababu wamekuwa waraibu wa dawa zile. Mtu akisha zoesha mwili wake
 kutumia dawa zile huwa vigumu sana kuacha kuzitumia. Itachukua muda tena chini ya usaidizi wa wataalamu wa dawa hizi kuwanasua kutokana na mazoea hayo. 
Mwana:	Tuliambiwa kwamba dawa hizi hutumiwa hata na akina dada. Je, huu ni ukweli? 
Baba:		Naam! Wanawake pia huzitumia dawa hizi. Lakini madhara yake huwa hatari 
    sana. Mara nyingi waraibu hujipata mikononi mwa wabakaji. Hapo huwa katika
     hatari ya kupachikwa mimba, kuambukizwa ukimwi au hata magonjwa ya zinaa. 
    Wanawake wajawazito wanapozitumia dawa hizo huugua maradhi ya shinikizo la
 damu na hujifungua watoto walemavu. Ni vizuri kujihadhari na matumizi haya kuliko kujipata katika mashaka hayo. Ni yakini kinga ya shinda tiba. 
Mwana:	Baba, sikujua unaelewa mambo mengi hivi kuhusu mihadarati. Umenifungua
 macho sasa ninaweza kuelimisha wenzangu na kuwatahadharisha kuhusu matumizi ya 
dawa hizi haramu. Daima dawamu sitajihusisha na matumizi ya dawa hizi. Ahsante kwa kunifahamisha.
Baba:		Ni wajibu wangu kukupa mwelekeo. Hata hivyo nimefurahi kusikia uamuzi wako
    ni ahadi ambayo umeahidi. Kibarua ni kwako. Basi msubiri mama yako alienda 
    sokoni. Nami nielekee malishoni nikamfungue ng'ombe. 
Mwana:	Sawa baba.