Njaa kubwa
Language: Swahili | Genre: Creative_writing

NJAA KUBWA

Katika Kijiji kimoja kiliishi familia Moja. Kijiji hii kiliitwa
Soko.Familia hii ilikuwa ni ya mume ma mkewe. Bwana huyu alijulikana Kwa
jina Juma. Mama huyu alikuwa ni Fatuma. Walikuwa na watoto wawili.
Watoto Hawa walikuwa wa kike na wa kiume. Wa kiume aliitwa Idi. Dadake
ambaye ndiye mdogo wake alijulikana Kwa jina ya Hamisi. Jamii hii
ilikuwa ni maskini Sana. Juma ambaye alikuwa ndiye mlezi alipungukiwa
kifedha. Yeye alikuwa akifanya kazi duni Kwa wengine. Malipo yake
yalikuwa ya chini mno. Kwa hivyo hakuweza kukidhi mahitaji ya familia
yake kikamilifu. Fatuma kulingana na utamaduni alifaa Kukaa you
nyumbani. Kazi yake ikiwa ni kulea watoto. Vile vile alitarajiwa kufanya
kazi za nyumbani. Isitoshe, alikuwa anatakikana kufanya ipasavyo ili
kumfurahisha mumewe arudipo kutoka mawindoni. Hii ndiyo ilikuwa ratiba
ya Kila siku maishani mwao. Hamisi kama mtoto wa kike alifaa kumsaidia
mama. Idi ambaye ndio mtoto wa pekee wa kiume hakufanya chochote. Jamii
ilitarajia kuwa angefanya kazi ya shamba au mifugo. Kwa bahati mbaya
hawakuwa na mifugo. Vile vile walikosa shamba. Idi aliendelea tu kucheza
na watoto wengine Kwa sababu hakuwa na kazi.

Wakati mmoja kulitokea mambo ya kushangaza. Jua ilipoanza kuwaka
haikukoma. Msimu wa jua ikawa sio ya kawaida. Mara nyingi Kuna misimu
miwili au zaidi. Kuna wakati wa mvua na ule wa kiangazi. Mvua inapoanza
huashiria majira ya upanzi. Jua vile vile ni ishara ya kufanya kitu
fulani. Wakati huo Jua iliwaka kweli kweli. Wakulima waliotarajia majira
ya upanzi wakashangaa. Miezi zikapita. Baada ya mwaka mmoja mji huo
haukuoma mvua hata kidogo. Hatimaye wakuu wa kijiji hicho wakaamua.
Watengenezaji mvua wakaitwa kuingilia kati. Wazee hao walijaribu yote
bali hakuna kilichofanyika. Mbinu zao zote ziliambulia patupu. Taharuki
ikatanda kote. Watu wasijue la kufanya. Chakula kikawa nadra Sana.
Kipindi Cha kiangazi kilipoendelea, watu wengi walipoteza matumaini ya
kuishi. Watu walihofia maisha Yao na ya mifugo. Kadri muda ulipoenda,
mifugo yakaanza kufa.Vidimbwi vya Maji na nyasi yalikuwa yanaisha.
Mizoga ya wanyama yakaanza kutapakaa Kila mahali. Jinsi watu
walivyoendelea kuteseka, wengine wakaanza kufa. Watu wengi walipoteza
maisha. Wengine nyumbani na wengine mashambani. Waliokufa kwanza wakawa
ni waru fukara. Hii ni Kwa sababu hawakuwa na chakula Cha akiba msimu
huo. Hata wale matajiri nao wakaanza kufa. Moja Kwa mwingine. Watu wa
kijiji hili Cha soko walikufa wote ila jamii ya Juma. Haya hivyo
walikuwa wadhaifu mno. Miili Yao haikuwa na nguvu. Ila Kuna jambo la
busara walikuwa wamefanya. Wazazi Hawa walihakikisha ya kwamba chakula
walichokuwa nacho kidogo kilikuwa kimetengwa Kwa ajili ya Idi na Hamisi.
Hii ni Kwa sababu walijua watoto hao hawangeweza kustahimili njaa huo
Kwa muda mwingi. Hivyo wakati huo walikuwa na nguvu kiasi. Wakati huo
Kila mtu katika kijiji hiyo alikuwa ameaga.

Kwa muda watoto Hawa wawili walifikiria. Wakafanya maamuzi. Hawakuwa
wamekata tamaa. Waliamua kuenda kutafuta msaada. Moja Kwa Moja
waliandamana. Hawakujua wanakoenda. Kilichowasukuma kutimiza uamuzi huo
ni hali ya wazazi wao. Kijiji chao kilikuwa kimesalia mahame. Waliamua
kuacha wazazi nyuma na kuenda safarini. Kiguu na njia walienda. Ndugu na
dada wakijipea motisha wao wenyewe. Waliamua kuenda misituni ili
kutafuta angalau matunda. Idi na Hamisi walitembea muda mrefu bila kuona
mtu yeyote. Hakukuwa hata na wanyama. Kimya kilitanda kote. Wakatembea
usiku na mchana bila kusita. Mchana na usiku walizidi kutembea. Walienda
mwendo mrefu Sana. Baada ya siku kadhaa wakafika kwenye msitu mmoja.
Msitu huu ulikuwa mkubwa Sana. Huu uliwaogopesha Sana. Walihofia maisha
Yao kwani waliogopa kwamba wanaweza kutana na wanyama hatari. Wanyama
kama simba au chui wangewavamia na kutishia maisha Yao. Ijapokuwa
waliogopa, hawakuwa na budi ila kuingia ndani. Huu ndio ulikuwa lengo
muhimu. Waliingia ndani ya msitu huo. Wakaendelea na safari Yao bila
mafanikio. Hawakupata hata tunda Moja. Kwa hivyo waliingia ndani ndani
kabisa. Walipokaribia katikati mwa msitu huo, wakaona kitu. Hawakuamini
macho Yao. Katikati mwa msitu huu kulikuwa na nyumba. Nyumba hii ilikuwa
ya kupendeza mno. Walipokaribia waliona Kuna mwangaza. Walijificha na
kusubiri ili waone ikiwa Kuna mtu. Hawakusikia sauti hata. Waliamua
kusogelea karibu ili kuchungulia ndani. Hawakuona mtu. Kuangalia Kwa
kina, jumba hili la kifahari kilikuwa kajengwa Kwa mikate. Wakati huo
walikuwa na njaa Sana. Waliamua kuanza kukula lile jumba. Walipogusa tu
hivi, mara sauti kikatokea kule nyuma Yao." Wanangu, msiweze kuniharibia
nyumba", sauti ya mwanamke ilisema. "Ingieni ndani mkale ya kuwatosha",
aliendelea. " Humu Kuna chakula chungu nzima". Bado alinena. Kwa butwaa
walikoma kugusa nyumba. Wakaandama na huyu mama Hadi ndani ya nyumba.
Walipoingia pale ndani, walidhani macho ilikuwa inawachezea shere. Kila
mahali kulikuwa kumepambwa vilivyo. Chakula nayo kilikuwa kingi Sana.
Tena vilikuwa vya aina mbalimbali. Wakajawa furaha furi furi. Baada ya
kupewa chakula, walikula wakashiba Sana. Baada ya maankuli wakauliza
iwapo wangepewa chakula kidogo Cha ziada. Mama huyu kawaambia wakae Kwa
muda. Kabla ya giza kutamba, mzee wa nyumba akarudi.

Mzee Bakari anapoingia na kupata wageni alipigwa na mshtuko. "Nyinyi
mwatoka wapi", aliwauliza baada ya salamu. Walikaa pamoja Kwa muda
wakikabiliana na kujuana. Kisha wakati wa kulala ilipofika wakapelelwa
kwenye chumba kimoja. Chumba hiki kilikuwa na vitu vya kifahari.
Maishani mwao yote, hawakuwa wameona chumba kama hiki. Kutokana na
uchovu na shibe waliokuwa nayo, walilala usingizi mwanana. Hawakujali
chochote kile. Kesho yake ilipofika, mama mwenye nyumba aliamka asubuhi
na mapema. Idi alipoamka alijipata taabani. Alikuwa amefumgiwa na
minyororo asipojua aliko dadake Hamisi. Hamisi naye kuamka akamkosa
nduguye katika chumba Cha kulala. Hamisi kutoka nje akamwona kakake
kafungwa Kwa minyororo. Alipigwa na butwaa asijue la kufanya.
Alishauriwa kwenda kuleta maji mtoni mara kadhaa. Kisha akatumwa Kuni.
Alipokuwa akifanya shughuli zake, moyoni alikuwa akisali. Maombi yake
kwake Maulana ilikuwa tu Kwa wakati huo ni kwamba nduguye aachiliwe
huru. Alipomaliza kazi, aliitwa na yule Bakari, baba mwenye nyumba.
Bakari alimwambia kwamba kakake alikuwa anawekwa tayari kuwa mlo wa yule
mama. Mshangao mwingine ukampata. Alifikiria Sasa atafanya Nini. Baadaye
akatumwa kutengeneza moto uliokuwa umewashwa Kwa ajili ya kuchemsha maji
ya kutengeneza kitoweo ya Idi. Alifanya jinsi alivyoelekezwa. Baada ya
muda, yule mama mla watu akaenda kuangalia kama Ile maji ishakuwa
tayari. Maji haya yalikuwa yamejaa debeni. Hamisi alikuja nyuma yake Kwa
mwendo wa aste aste. Alimsukuma huyu mwanamke Kwa kishindo kikubwa naye
akatumbukia kwenye debe Hilo lililokuwa na maji moto kweli kweli.
Aliungua na akafa papo hapo. Hamisi alienda kuchungulia iwapo yule
Bakari Yuko kwenye nyumba. Kumbe Bakari alikuwa ametoka kuenda ziara
zake kama kawaida. Alimfungulia ndugu yake. Kisha wakachukua kamba na
kufunga lile jumba lililokuwa kajengwa Kwa mikate. Walianza mwendo, huku
wakivuruta lile jumba Hadi nyumbani. Walipofika walipatwa wazazi wao
hawajiwezi. Waliwapea chakula wakala na wakashiba. Huu ndiyo ulikuwa
mwanzo mpya wa maisha wa jamii hii.

Njaa sio chochote zaidi ya athari za kisaikolojia za upungufu wa mara
kwa mara wa lishe. Wakati wa njaa, kuna utapiamlo ulioenea. Wakati wa
njaa kama kipindupindu, mwili wa binadamu huambukizwa na magonjwa
mbalimbali. Inasababishwa na bakteria Vibrio cholerae, ambayo
husababisha kutolewa kwa maji zaidi kutoka kwa seli zinazo ukuta wa
matumbo. Kuharisha kwa maji, maumivu ya tumbo, utando kavu wa kamasi,
mdomo, na ngozi, kiu nyingi, na uchovu ni baadhi ya dalili. Kushuka kwa
damu, ambayo sasa inajulikana kama edema, husababishwa na maji kupita
kiasi chini ya ngozi, na kusababisha mwili kukua. Baada ya kubanwa kwa
sekunde chache, eneo lililoathiriwa mara nyingi huweka shavu shimo.

Ugonjwa mwingine wa bakteria unaoenea kupitia maji, kinyesi, na chakula
ni kuhara damu. Kuhara husababishwa na hali duni ya usafi wa mazingira,
chakula na maji yaliyochafuliwa, na hali ya maisha ya watu wengi. Damu
kwenye kinyesi, maumivu ya tumbo, kuhara, na homa ni dalili zote. Anemia
ni ugonjwa mwingine muhimu. Njaa zina uwezo wa kusababisha magonjwa
mbalimbali. Njaa husababisha kupungua kwa viwango vya uzazi, hali duni
ya maisha, uwezekano mdogo wa kifedha, na aina mbalimbali za changamoto
za kijamii na kisiasa, miongoni mwa mambo mengine. Njaa ni ngumu kuzuia
kwa sababu kimsingi inasababishwa na sababu za asili. Walakini, kuna
hatua za kupunguza athari za njaa.

Ziada ya mazao ya kilimo inapaswa kuwepo zaidi ya mahitaji ya wakazi wa
vijijini. Kati ya maeneo ya vijijini na mijini, mfumo wa usafiri
unapaswa kuendelezwa vizuri. Ili kuepuka maambukizo, huduma za afya za
kutosha, maji safi ya kunywa, na vifaa vya vyoo vinapaswa kuwepo.
Ufafanuzi wa msingi zaidi wa njaa ni ukosefu mkubwa wa chakula. Hata
hivyo, uharibifu unaoleta una matokeo makubwa zaidi ya njaa. Mahitaji
fulani mahususi lazima yakamilishwe ili janga la njaa kuhukumiwa kuwa
mbaya vya kutosha kuainishwa kama njaa. Njaa inatangazwa katika eneo
ambalo moja kati ya kila kaya tano inakosa chakula cha kutosha na
mahitaji mengine ya kimsingi, na utapiamlo mkali ni mkubwa zaidi ya
asilimia thelathini - ikimaanisha kuwa watu wana uzito mdogo na hawawezi
kupata na kula chakula cha kutosha chenye lishe.

Njaa na kifo ni dhahiri katika matukio haya. Watu tayari wanakufa kwa
njaa wakati njaa inatangazwa. Kila siku, kuna vifo viwili kwa kila watu
elfu kumi, au vifo vinne kwa watoto elfu kumi. Aina hatari zaidi ya njaa
iliyoenea ni njaa. Ingawa njaa lazima itimize masharti yaliyotolewa hapo
juu, Umoja wa Mataifa unafafanua njaa kuwa ukosefu wa lishe unaoendelea
angalau mwaka mmoja na kusababisha watu washindwe kudumisha uzani mzuri
au kufanya mazoezi ya kutosha ya mwili. Migogoro, kulingana na Umoja wa
Mataifa, itakuwa kichocheo kikuu cha migogoro inayoendelea ya usalama wa
chakula katika mwaka wa elfu mbili na ishirini na mbili. Watu wengi
wamelazimika kuhama makwao kutokana na migogoro inayodumaza katika kila
nchi. Wakulima wameshindwa kulima mazao kwenye mali zao, na mazao ya
kilimo yameshuka.

Zaidi ya hayo, hata kama soko litaendelea kuwa wazi, familia huenda
zisiweze kupata chakula wanachohitaji sikuzote bila kukutana na watu
waliojihami kwa bunduki wanaowazuia. Masoko mengi ya ndani hufungwa
kabisa wakati wa vurugu, na kuwakataza watu kutoka kwa vyanzo vyao vikuu
vya chakula. Njaa pia huathiriwa na mifumo ya hali ya hewa na mabadiliko
ya hali ya hewa. La Nino imeleta hali mbaya ya hewa katika maeneo yale
yale yaliyoharibiwa na El Nino mwaka jana, na matokeo ya kinyume katika
kila eneo: maeneo ambayo yalikuwa yamekumbwa na ukame sasa yanakumbwa na
mafuriko, na kinyume chake. Zote mbili ni mbaya kwa wakulima na watu
wanaozitegemea. Mabadiliko ya hali ya hewa yanapozidi kuwa mbaya, kuna
uwezekano kuwa hali hizi zinaweza kuwa mbaya zaidi, na kufanya njaa kuwa
na uwezekano mkubwa zaidi.

Mamilioni ya watu wana njaa na wanahitaji sana chakula na maji katika
maeneo yaliyoathiriwa na njaa. Mamilioni ya watu wako katika harakati za
kutafuta rasilimali hizi, pamoja na malisho ya ng'ombe wao na maeneo ya
kupanda mazao mapya. Watu, haswa akina mama walio na watoto wenye njaa,
wanaruka milo ili kunyoosha chakula chao zaidi. Watu wengine wanaweza
kula mara moja au mbili tu kwa wiki. Wote wanakufa, haswa walio maskini
zaidi na waliodhoofika. Njaa inapotokea, watu ambao tayari wana njaa
ndio walio hatarini zaidi. Watoto, pamoja na wanawake wajawazito na
wanaonyonyesha, ni hatari zaidi kati yao. Ingawa vijana huhitaji lishe
ili kujenga miili yao na akina mama wajawazito na wanaonyonyesha
huhitaji lishe ili kusaidia watoto wao, baadhi ya kaya hupendelea
kulisha mpokeaji mshahara kwanza. Ingawa chakula cha kutosha kinatolewa
kulisha kila mtu Duniani mara kadhaa, watu katika maeneo yaliyoathiriwa
na njaa hawawezi kupata chakula cha ziada kwa sababu tofauti.

Kuna aidha hakuna chakula cha kutosha kwao kutokana na bei ya juu, au
wazalishaji wa chakula hawawezi kulima mazao yao kutokana na masuala
kama vile ukosefu wa rasilimali au ardhi inayoweza kutumika kutokana na
mabadiliko ya hali ya hewa. Mzozo umesababisha watu kukimbia makazi yao
huko Somalia, Sudan Kusini, Yemen na Nigeria, na kufanya usalama wa
chakula kuwa hatari zaidi. "Rasilimali ni mojawapo ya matatizo makubwa
katika kukabiliana na njaa," McMahon anasema. "Kuna chakula kwenye
sayari, lakini tunahitaji hamu na fedha ili kukipeleka kwa watu." Watu
katika nchi zilizoathiriwa na njaa na njaa huanza kwa kuruka mlo mmoja
au miwili kwa siku, na hatimaye kula kila siku nyingine ili kunyoosha
ugavi wao wa chakula. Akina mama, haswa, wanaweza kupendelea kuwalisha
watoto wao kuliko wao wenyewe.

Familia zinaweza kuwinda mimea mwitu, mizizi, majani, na hata gome ili
kuchemsha kwa chakula. Ikiwa wana vifaa vinavyofaa, watu wengine
wanaweza kuwinda au kuvua samaki. Wote wanaishi siku hadi siku,
wakitarajia chakula zaidi siku inayofuata. Watu zaidi watakabiliwa na
njaa na utapiamlo ikiwa njaa itaendelea, na walio hatarini zaidi kati
yao watakufa kwa njaa. Kutakuwa na vifo vingi katika maeneo fulani. Kila
siku, watu wawili kwa kila watu elfu kumi hufa katika maeneo ambayo njaa
tayari iko. Tayari tumetuma nchini Nigeria, Sudan Kusini, Somalia na
Yemen, na kuwasilisha vifaa muhimu kama vile chakula, maji na vyoo.

Ikiwezekana, tunatoa usaidizi wa kifedha ili familia ziweze kununua
bidhaa wanazohitaji kwa haraka zaidi huku pia tukisaidia kuchangamsha
uchumi kwa kuingiza pesa taslimu zaidi katika soko na biashara za ndani.
Wafanyakazi wetu wanafanya kazi bila kuchoka kusaidia watu wengi
iwezekanavyo. Tunalenga katika kupunguza njaa na kuboresha hali kwa
jamii hizi zinazoteseka, kutoka kwa kutoa vocha kwa familia kwa ajili ya
kununua bidhaa hadi kutoa mafunzo ya lishe. Pia tunasaidia katika kuzuia
njaa siku zijazo kwa kushughulikia sababu kuu za njaa. Utafiti wetu wa
uthabiti umepata ushahidi wa kuahidi kwamba mbinu ya muda mrefu ya
kushughulikia uhaba wa chakula huboresha jamii na kuzilinda dhidi ya
matishio ya njaa.

Tunahitaji msaada wako sasa kuliko wakati mwingine wowote ili
kuwasilisha rasilimali muhimu kwa idadi inayoongezeka ya watu
wanaohitaji. Gharama ya kutofanya lolote mbele ya mahitaji ya sasa ya
njaa itatathminiwa kila mara kulingana na maisha yaliyopotea. Kisha kuna
athari za muda mrefu za kiuchumi, kama vile kupungua kwa tija na
kuongezeka kwa matumizi ya afya. Kwa yale ambayo tayari ni miongoni mwa
nchi maskini zaidi duniani, gharama ya kufuja uwezo wa binadamu wa
vizazi vyote ni kubwa sana. Njaa ni aina kali ya utapiamlo unaodhoofisha
mfumo wa kinga, na kuufanya mwili kuwa hatarini kwa magonjwa ya
kuambukiza kama kipindupindu, malaria, nimonia na surua. Utapiamlo una
matokeo ya muda mrefu, ikiwa ni pamoja na kupungua kwa ukuaji wa kimwili
na kiakili, kiwango cha chini cha elimu na tija ya kazi, na ongezeko la
hatari ya magonjwa na vifo, hata katika hali yake ndogo. Kutoa lishe ya
kutosha sio tu kupunguza mateso na kuokoa maisha, lakini pia kuzuia
matatizo ya muda mrefu ya afya. Hii ni muhimu sana katika maeneo ya
shida, wakati kufikia familia zinazohitaji kunaweza kuwa ngumu. Ndiyo
maana, kupitia chakula kilicholengwa, lishe, na usaidizi wa fedha
taslimu, mashirika ya misaada ya chakula duniani kote yanatafuta kuepuka
na kupunguza njaa. Inasaidia watu katika kukidhi mahitaji yao ya haraka
huku pia ikiimarisha ustahimilivu wao wa muda mrefu kwa majanga ya njaa
yajayo.

Matokeo yake, ni lazima tuchunguze vifo na urefu kwa wakati mmoja.
Kwanza, njaa ina athari ya muda mfupi kwa vifo: watu wengi hufa kutokana
na ukosefu wa chakula au kwa magonjwa ambayo huchukua fursa ya miili yao
dhaifu. Njaa, kwa upande mwingine, huwa na matokeo ya muda mrefu kwa
kuzuia ukuaji wa kimwili wa waathirika. Hata wale wanaoepuka njaa
watapata matokeo kwa muda kutokana na ukosefu wa lishe wa kikatili na
mbaya wa mwili wakati wa njaa. Pili, athari zote mbili zimeunganishwa
bila kosa. Kwa upande mmoja, wale waliosalia huchaguliwa, ambayo inaweza
kuwa na upendeleo juu. Ikiwa watu walioangamia kwa sababu ya njaa
wangekuwa wadogo zaidi, tungeweza kuona watu warefu ajabu wakifuata
njaa. Kwa upande mwingine, kila mtu, ikiwa ni pamoja na wale
walionusurika, waliteseka kwa kukosa chakula, na kutufanya tuamini kuwa
kutokana na njaa hiyo, watu binafsi wangekuwa wafupi kwa wastani.