Ufahamu
Language: Swahili | Genre: Exam

VYAMA VYA KISIASA HAPA NCHINI KENYA

Chama ni mkusanyiko wa kikoa cha watu wenye lengo moja. Kuna aina nyingi za vyama ambavyo vyote hujisitiri kwenye maisha ya binadamu. Maisha ya binadamu nayo hujikita kwenye uchumi, siasa, dini, kijamii, na pengine kielimu. Jamii nyingi za hapa nchini Kenya zilitawaliwa na mabaraza ya wazee. Kikundi cha Wanga kilitawaliwa na wafalme. Baraza la wazee la Ameru lilijulikana kama 'Njuri Njeke.'

Katika majilio ya wakoloni, walikumbana na upinzani mkali kutoka kwa makabila ya hapa kwetu. Kwa mfano, Wanandi walitoa upinzani mkali kwa wakoloni. Baada ya wazungu kukalia ardhi yetu, vyama mbalimbali viliundwa. 'Young Kikuyu Association', chake Harry Thuku kiliundwa mwaka wa 1921. 'Kikuyu Central association', kikabuniwa mwaka wa 1924. EAA kilipoundwa kilijumulisha Afrika Mashariki, Sudan na Malawi.

Mwaka wa 1944, wasomi wa Nairobi walibuni chama cha 'Kenya Africa Study Union' (KASU). Chama hiki kilikuwa na lengo la kumuunga mkono Eliud Mathu aliyeteuliwa mwafrika wa kwanza katika bunge la wakati huo. Mwaka wa 1946, chini ya uenyekiti wa James Gichuru, kiliondoa jina 'study', hivyo basi kikawa KAU Mwaka wa 1947, James Gichuru aliukabidhi uenyekiti huo kwa Jomo Kenyatta. Mwaka wa 1960, chama cha KANU kiliundwa chini ya James Gichuru. Vyama kama 'Kenya African Democratic Union' na APP viliundwa wakati huo, punde tu, kabla ya uhuru.

Baada ya uhuru, KANU kilibaki pekee hadi mwaka wa 1991. Wakati huu vyama vingi vya kisiasa viliruhusiwa. Baadhi ya vyama vilivyobuniwa wakati huu ni kama vile: Democratic Party, chini ya mwenyekiti Mwai Kibaki, FORD, ambacho kiligawanyika na kikawa FORD-Asili na FORD Kenya. FORD Asili kiliongozwa na Kenneth Matiba, nayo FORD Kenya kikaongozwa na marehemu Jaramogi Oginga Odinga. 'Kenya Social Congress' na George Anyona, PICK na John Harun Mwau, Charity Ngilu na Social Democratic Party na vinginevyo.

Mnamo mwaka wa 1992, vyama vinane viliwania urais, ubunge na udiwani. Chama cha KANU chini ya Rais Moi ndicho kiliibuka mshindi. Mnamo mwaka wa 1997, KANU kilibwaga wapinzani wake tena.

KANU kiliongoza nchi hii kwa muda wa miaka thelathini na tisa. Vyama vilivyong'ang'ania mamlaka mwaka wa 2002 ni KANU chini ya Uhuru Muigai Kenyatta (huyu ni mwana wa hayati Jomo Kenyatta), Muungano mkuu wa upinzani (NARC) ‘National Rainbow Coalition' chini ya Mwai Kibaki. Huu ulikuwa muungano wa vyama kumi na sita. Hii ni historia kubwa na kuonyesha kukomaa kwa siasa na demokrasia. Aidha walielewa kuwa kila baharia akipiga makasia upande wake chombo huenda mrama. Wamechanga bia kwa lengo moja la ushindi dhidi ya chama tawala. FORD People kiliongoza na Simeon Nyachae. Social Democratic Party kikaongozwa na James Orengo. Chama cha Umma kikaongozwa na David Waweru Ng'ethe.
Chama cha KANU kiliimarisha maendeleo na kudhibiti amani kwa muda wa miaka mingi. Navyo vyama vya upinzani viliimarisha demokrasia kutoka mashinani hadi katika ngazi za juu. Vuta nikuvute hutokea mara kwa mara, lakini hali hii yote ni wajibu wa uthabiti wa nchi na maendeleo yake.

Vyama huwaletea wananchi na kuwapa haki zao. Hivyo ni wajibu wa kila mwananchi kukichagua chama na kiongozi anayemtaka. Vyama huwa na kampeni zao kabla ya uchaguzi. Wananchi huahidiwa mengi. Mengine hutimizwa ilhali mengi hutupwa katika mava ya sahau mara tu viongozi washikapo hatamu za uongozi.
Kenya ina zaidi ya vyama arubaini vilivyosajiliwa. Vingine ni mashuhuri na vingine ni makunzu tu.

Tunapozidi kukuza demokrasia na kuyainua maendeleo yetu, sharti kama ibada tujiepushe na kujikita kwenye mizizi ya kikabila. Mwananchi asiwe kabila wa viongozi chini ya ukabila. “Nitachagua chama fulani kwa sababu kinaongozwa na mtu wa kabila letu”, Dhana kama hii ni potovu na tujiepushe nayo. Sisi sote ni Wakenya chini ya kabila moja la Kenya lenye azma moja.

Vyama vijieupushe na uchochezi ambao waweza kuleta umwagikaji wa damu. Mwaka wa 2007, Desemba na Januari 2008, utabaki kwenye kumbukizi za watu daima. Watu zaidi ya elfu moja walipoteza maisha yao. Wengine laki nyingi waliachwa bila makao.

Fujo hii ililetwa na uchaguzi uliotibuka wa 2007. Wakenya walioegemea upande wa chama cha chungwa (ODM) au PNU. Ni kweli kuwa fahali wawili wapiganapo nyasi huumia.Baadaye viongozi hao wote waliunda serikali mahuluti. Miungano ya CORD na Jubilee miongoni mwa mingine ilishiriki uchaguzi wa mwaka wa 2013 bila ghasia.

Tukumbuke kuwa japo miungano ya kisiasa ni mingi, sisi tu Wakenya. Tukae kwa атапі, цpendo па umoја.