Matumizi ya methali
Language: Swahili | Genre: Creative_writing

Matumizi ya Methali

Methali ni mkusanyiko wa tajriba. Ya watu na baadhi ya tajriba hizo huwa
zimeshuhudiwa . Kwa matatizo Fulani. Methali huonyesha ni nini
kinachokusudiwa. Au kushutumiwa na wanajamii husika. Kwa jumla.
Huonyesha mtazamo wa hisia za wanajamii kuhusu maisha. Methali hufunza.
Huonya. Na hushutumu kuhusu tabia na vitendo fulani. Methali hupokezanwa
kutoka kizazi kimoja. Hadi kingine.

Methali hufanya kazi mbalimbali. Kwanza. Huwasilisha hoja kwa uzito. Na
undani zaidi kuliko lugha ya kawaida. Pili. Hufichua Hali na falsafa ya
watu fulani. Kuhusu maisha kwa ujumla. Tatu. Huchota muundo wa uhalisi
kutoka. Kwa mazingira au jamii maalum.

Kwa kawaida methali hufunza falsafa ya jamii . Na hekima ya wale
wanaozitumia katika mazungumzo yao. Wanajamii huelimishwa kwa mambo
kadhaa. Wanapaswa kulizingatia ili kuwa na uelewa. Wanafaa kujielimisha
. Pia wanafaa kuwafunza watoto wao. Na vizazi zijazo kuhusu hekima haya.
Hii ina maana kuwa. Methali inawasilisha fikra za jamii kuhusiana na
maswala mengi.

Kwa hivyo. Tunaweza kusema kuwa. Methali ni mukhtasari ya maneno kuhusu
tukio Fulani. Mwanajamii hupiga maisha darubini. Ili akate kauli
kuhusiana . Na mambo anayoyaona. Badala ya kutumia lugha dahiri na wazi.
Huwa anaainisha maoni yake na methali. Labda ameshuhudia. Kisa cha
majisifu ya tajiri ambaye anaendelea kimaisha. Huku akiwadharau
wachochole. Huenda akampigia methali badala ya kumwambia wazi. Kuwa
anaweza kupoteza mali yake. Hii huweza kumfunza tajiri huyo. Kuwa asiwe
na majivuno. Na asiwadharau watu walio chini yake. Pia itamfahamisha
tajiri kuwa mnyenyekevu. Na kuangazia maisha yajayo.

Methali hutumia taswira kutoka kwa muktadha mbalimbali. Kam ya watu.
Mila. Kazi zao. Imani yao. Mwingiliano wao wa kijamii nakadhalika.
Inayotokana na methali hujengeka kwa namna. Maneno machache
yanayotumiwa. Huelezea jambo kubwa.

Wataalamu walioitafitia fani ya methali. Wamedokeza kuwa baadhi ya
methali. Hasa katika lugha ya kiswahili. Zina sifa mbalimbali. Miongoni
mwa sifa hizi ni pamoja na. Kuwa msamiati wa kale. Kwa mfano. Mtu mkuu
ukigwa. Wana wa nyuni huyumba. Ni methali inayomaanisha kuwa mti mkubwa
ukianguka. Wana wa nyuni walio kwenye viota. Huwa mashakani. Kwa sababu
hawana uwezo wa kujiokoa. Kwa kuruka kwa mabawa yao wenyewe.

Methali hii hutumiwa kurejelea tukio ambalo. Limetokea na kuishia
kuwadhuru wachochole. Au wanyonge. Kwa mfano. Mzazi anapopata shida.
Bika shaka wanawe wataathiriwa. Methali nyingine yenye maana sawa na hii
ni. Mti ukifa shinale. Na tanzule hukauka. Msamiati kama ndege hautumiki
sana katika kiswahili cha sasa. Kwa hivyo. Ni muhali kudai kuwa methali
ni dafina. Mwafaka ya kuhifadhi lugha. Baadhi ya methali pia zina sifa
ya kiistari. Au istiara . Kwa mfano. Ujana ni moshi ukienda haurudi. Hii
methali unamithilisha ujana na moshi kwa misingi kwamba. Ujana ukienda
kamwe. Hauwezi kurudi. Methali hii hutumiwa kutoa tahadhari kwa vijana.
Kuwa wajivunie wao. Na kutenda maazimio ya nyoyo zao. Wakiwa wangali .
Na nguvu nyingi. Kaida ya maumbile ya binadamu. Ni kwamba mtu akiishi
leo. Umri unaongezeka kadiri jua linapotua. Na kuchomoza. Mambo
yakishapita. Huwa yamepita kweli. Binadamu hana uwezo. Wa kusimamisha
muda.

Sifa nyingine ya methali. Za kiswahili ni kuwa na vibadalia. Lakini
maana na matumizi yao huwa ni sawa. Kwa mfano. Mtaka cha mvunguni.
Sharti ainame. Hii methali huweza kutumiwa sambamba. Na mgaa gaa na
upwa. Hali wali mkavu. Methali hizi mbili zina maana kuwa. Ikiwa kwa
mfano. Unataka kuzoa kitu kilichoko chini ya kitanda. Itakulazimu
uiname. Kuwa mtu akitaka kitu. Lazima atie bidii . Na afanye kila
awezavyo. Ili akipate. Vivyo hivyo. Mtu anayeenda huku na huko kwenye
ufuo wa bahari. Hawezi kukosa kitoweo. Methali hizi hutumiwa. Kwa mtu
anayejitayarisha. Kukabiliana ba jambo lililomshinda mtu mwingine. Aliye
na uwezo zaidi.

Aidha baadhi ya methali za kiswahili Zina sifa ya uwili. Kwa kawaida.
Kuna maana ya juu ys methali. Na maana fiche. Au maana ya ndani. Kwa
mfano. Asiye na mwana na aeleke jiwe. Maana ya juu ni kuwa. Mtu
asiyekuwa na mwana. Basi abebe jiwe mgongoni kama mwana wake. Maana ya
ndani ni kuwa. Mtu anapotaka kitu Fulani. Anafaa kujitahidi kukitafuta.
Hakitajileta chenyewe. Sifa nyingine ya baadhi ya methali. Ni ile ya
kugawika katika sehemu mbili kama ilivyo. Katika mshororo wa mashairi
jadi. Ambayo hufuata. Au kanuni za pote la wanamapokeo. Kwa mfano.
Haraka haraka Haina baraka.methali nuini pia zina sifa. Ya kuwa na
kisababisho. Na hatimaye matokeo. Kwa mfano. Wapiganao fahali wawili.
Nyasi ndizo ziumiazo. Maana ya methali hii ni kwamba. Watu wenye
mamlaka. Na uwezo mkuu wanapozozania kitu Fulani. Wanyonge ndiyi
wanaoumia.

Sifa nyingine ni kuwa methali nzuri. Kwa kawaida huwa na maana zaidi. Ya
moja ambayo inaweza kusadifu. Muktadha na Hali mbalimbali. Kulingana na
hoja ya matumizi. Kuna maana ya mtumiaji kwa namna yake. Kulingana na
mazingira na wakati. Wake lakini bado hekima ya methali hiyo hiyo
itaendelea kuwa na maana hata kwa mazingira. Na nyakati nyingine
tofauti. Kwa hivyo falsafa na mantiki ya maana iliyomo. Katika methali
inabakia. Haifungiki na utamaduni ilimochimbuka. Kwa mfano. Methali
inayotaja bahari inaweza kumaanisha. Ukweli wa maisha ya mwanadamu. Kwa
ujumla wake. Si kwa wasafiri wa bahari. Au mabaharia tu. Kwa mfano.
Usisahau ubaharia kwa sababu ya unahodha. Inalenga mwanajamii yeyote
yule.