Translate the text from Welsh to English.



 
Yn dilyn cyhoeddi Cyllideb Derfynol Llywodraeth Cymru 2024\-25, rwyf yn cyhoeddi manylion y dyraniadau cyllid craidd i'r awdurdodau lleol ar gyfer y flwyddyn ariannol nesaf drwy setliadau refeniw a chyfalaf terfynol llywodraeth leol ar gyfer 2024\-25\.

Wrth baratoi'r setliad terfynol, rwyf wedi ystyried yn ofalus yr ymatebion a gefais i'r ymgynghoriad ar y setliad dros dro, a ddaeth i ben ar 31 Ionawr. Ni nododd yr ymatebion unrhyw faterion penodol a oedd yn gofyn am newid dull gweithredu wrth ddosbarthu'r setliad terfynol. Rwyf yn cydnabod y pwysau ariannol sylweddol a wynebir gan yr awdurdodau lleol. 

Wrth inni ddatblygu Cyllideb derfynol 2024\-25, rydym wedi blaenoriaethu diogelu gwasanaethau cyhoeddus craidd rheng flaen cyn belled â phosibl; cefnogi'r aelwydydd hynny sydd wedi cael eu taro fwyaf a blaenoriaethu swyddi, lle bo modd. Rwyf wedi defnyddio dyraniadau cyllid ychwanegol i Gymru, a ddaeth i law o ganlyniad i benderfyniadau gwario Llywodraeth y DU mewn meysydd datganoledig yn Lloegr, i gynyddu £14\.4m ar setliad llywodraeth leol. Rwyf hefyd yn gwrthdroi gostyngiad o £10m i grant y gweithlu cymdeithasol ar gyfer 2024\-25\. Mae hyn yn adlewyrchu pwysigrwydd y gwasanaethau cyhoeddus craidd hyn ac yn ymateb i alwadau gan Arweinwyr yr awdurdodau lleol ac Aelodau'r Senedd i flaenoriaethu llywodraeth leol os bydd adnoddau pellach ar gael.

Gan addasu ar gyfer trosglwyddiadau, bydd y cyllid refeniw craidd ar gyfer llywodraeth leol yn 2024\-25 yn cynyddu 3\.3%, ar sail tebyg at ei debyg, o'i gymharu â 2023\-24\. Ni fydd unrhyw awdurdod yn cael cynnydd o lai na 2\.3%. Yn 2024\-25, bydd yr awdurdodau lleol yn cael £5\.7bn gan Grant Cynnal Refeniw (RSG) Lywodraeth Cymru ac ardrethi annomestig (NDR) i ddarparu gwasanaethau allweddol. 

Mae tabl cryno sy'n nodi'r dyraniadau setliad (Cyllid Allanol Cyfun (AEF)) yn ôl awdurdod ynghlwm wrth y datganiad ysgrifenedig hwn. Pennwyd y dyraniadau gan ddefnyddio'r fformiwla a gytunwyd gyda llywodraeth leol. 

Yn ogystal â'r setliad craidd, rwyf yn cyhoeddi gwybodaeth am grantiau refeniw a chyfalaf penodol sydd wedi'u cynllunio ar gyfer 2024\-25, sy'n dod i dros 1\.3 biliwn ar gyfer refeniw a thros £956 miliwn ar gyfer cyfalaf. 

Fel rhan o'n Rhaglen Lywodraethu rydym wedi ymrwymo i leihau'r baich biwrocrataidd ar lywodraeth leol. Mae'r awdurdodau lleol wedi tynnu sylw at reoli a gweinyddu grantiau fel y maes lle ceir y cyfle mwyaf ar gyfer newid. Mae gwaith ar y gweill i leihau nifer y grantiau unigol a delir i'r awdurdodau lleol  ac i ystyried symud grantiau i'r setliad sydd wedi'i ddadneilltuo os bydd y cyd\-destun ehangach yn golygu bod hynny yn briodol.  Byddwn yn parhau â'r gwaith hwn, ond yn 2024\-25 mae £6\.6m o grantiau refeniw wedi eu trosglwyddo i'r RSG.

Bydd rhagor o fanylion y setliad yn cael eu hanfon i bob awdurdod lleol ac yn cael eu cyhoeddi ar wefan Llywodraeth Cymru.

Rwyf yn darparu pecyn o gymorth ardrethi annomestig a fydd o fudd i bob talwr ardrethi yng Nghymru. Cadarnheais y pecyn hwn fel rhan o'r Gyllideb Ddrafft. Byddwn yn rhoi cap o 5% ar y cynnydd yn y lluosydd ardrethi annomestig ar gyfer 2024\-25, ar gost flynyddol gylchol o £18m. Mae hyn yn is na'r cynnydd o 6\.7% a fyddai'n gymwys fel arall. Byddwn hefyd yn buddsoddi £78m yn ychwanegol i ddarparu pumed flwyddyn yn olynol o gefnogaeth i fusnesau manwerthu, hamdden a lletygarwch gyda'u biliau ardrethi annomestig. Rydym hefyd yn parhau i gefnogi talwyr ardrethi y mae eu hatebolrwydd wedi cynyddu yn dilyn yr ymarfer i ailbrisio ardrethi annomestig yn 2023\. Mae ein cynllun rhyddhad trosiannol yn parhau i gyflwyno newidiadau yn raddol ar gyfer talwyr ardrethi cymwys ar gost o £38m yn 2024‑25\. Mae hyn yn ychwanegol at ein cynlluniau rhyddhad ardrethi parhaol.

Rwyf wedi cadw'r cyllid cyfalaf cyffredinol ar gyfer yr awdurdodau lleol yn £180m – sef y lefel ddangosol a bennwyd y llynedd. Gyda chostau chwyddiant cynyddol yn y sector adeiladu, gwn y bydd hyn yn golygu y bydd rhaid i'r awdurdodau lleol flaenoriaethu eu rhaglenni cyfalaf yn ofalus.  Rwyf hefyd wedi parhau i ddarparu £20m ym mhob blwyddyn i alluogi'r awdurdodau i ymateb i'n blaenoriaeth ar y cyd o ddatgarboneiddio, er mwyn parhau â'r pwyslais ar gyfrannu at gynllun Cymru Sero Net. 

Cyfrifoldeb pob awdurdod lleol yw pennu cyllidebau, ac yn ei dro'r dreth gyngor. Bydd angen iddynt ystyried yr ystod lawn o ffynonellau cyllid sydd ar gael iddynt, yn ogystal â'r pwysau sy'n eu hwynebu, wrth bennu eu cyllidebau ar gyfer y flwyddyn i ddod.

Rydym wedi gweithio'n agos gyda llywodraeth leol drwy gydol y flwyddyn, ac rydym yn deall y pwysau y mae llywodraeth leol yn eu hwynebu. Rwyf yn falch o'r berthynas weithio rhwng Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol yng Nghymru a byddwn yn parhau i ymgysylltu'n agos drwy Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. 

Bwriedir trafod y cynnig i Gynulliad Cenedlaethol Cymru gymeradwyo Adroddiad Cyllid Llywodraeth Leol (Rhif 1\) ar gyfer 2024\-25 ar 05 Mawrth 2024\.

Tabl Cryno

AEF terfynol 2024\-25 o'i gymharu ag AEF terfynol wedi'i addasu 2023\-24



| **Awdurdod Unedol** | **Cyllid Allanol Cyfun Terfynol 2023\-241** | **Cyllid Allanol Cyfun Terfynol 2024\-25** | **Newid (£000\)** | **% y newid** | **Safle** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ynys Môn | 124,147 | 127,586 | 3,439 | 2\.8% | 17 |
| Gwynedd | 228,180 | 233,317 | 5,136 | 2\.3% | 22 |
| Conwy | 199,025 | 203,526 | 4,501 | 2\.3% | 21 |
| Sir Ddinbych | 193,351 | 200,795 | 7,443 | 3\.8% | 4 |
| Sir y Fflint | 252,255 | 258,527 | 6,273 | 2\.5% | 20 |
| Wrecsam | 225,021 | 232,865 | 7,843 | 3\.5% | 8 |
| Powys | 228,852 | 235,865 | 7,013 | 3\.1% | 11 |
| Ceredigion | 131,569 | 135,286 | 3,717 | 2\.8% | 14 |
| Sir Benfro | 212,918 | 218,870 | 5,952 | 2\.8% | 16 |
| Sir Gaerfyrddin | 338,755 | 350,646 | 11,892 | 3\.5% | 7 |
| Abertawe | 417,919 | 435,021 | 17,102 | 4\.1% | 3 |
| Castell\-nedd Port Talbot | 277,211 | 285,594 | 8,383 | 3\.0% | 12 |
| Pen\-y\-bont ar Ogwr | 250,853 | 258,925 | 8,071 | 3\.2% | 10 |
| Bro Morgannwg | 202,925 | 209,781 | 6,856 | 3\.4% | 9 |
| Rhondda Cynon Taf | 471,369 | 485,567 | 14,198 | 3\.0% | 13 |
| Merthyr Tudful | 119,170 | 123,492 | 4,322 | 3\.6% | 5 |
| Caerffili | 340,339 | 348,864 | 8,524 | 2\.5% | 19 |
| Blaenau Gwent | 140,094 | 144,044 | 3,949 | 2\.8% | 15 |
| Torfaen | 172,572 | 178,733 | 6,160 | 3\.6% | 6 |
| Sir Fynwy | 122,844 | 126,019 | 3,175 | 2\.6% | 18 |
| Casnewydd | 289,622 | 304,045 | 14,423 | 5\.0% | 1 |
| Caerdydd | 597,291 | 623,158 | 25,866 | 4\.3% | 2 |
| **Cyfanswm yr awdurdodau unedol** | **5,536,285** | **5,720,524** | **184,239** | **3\.3%** |  |

Noder: Efallai na fydd y rhifau'n cyfansymio'n gywir o ganlyniad i dalgrynnu

1\. AEF 2023\-24 wedi’i addasu ar gyfer sylfaen drethu ddiweddaraf 2024\-25 a throsglwyddiadau.







Translation:


 
Following the publication of the Welsh Government’s Final Budget 2024\-25, I am publishing details of the core funding allocations for local authorities for the next financial year through the final local government revenue and capital settlements for 2024\-25\.

In preparing the final settlement, I have given careful consideration to the responses I received to the consultation on the provisional settlement, which closed on 31 January. The responses did not identify any specific matters which required a change of approach in distributing the final settlement. I acknowledge the considerable financial pressures faced by local authorities. 

As we have developed the 2024\-25 Final Budget, we have prioritised protecting core frontline public services as far as possible; supporting the hardest hit households and prioritising jobs, where we can. I have used additional funding allocations for Wales, received as a consequence of UK Government spending decisions in devolved areas in England, to increase the local government settlement by £14\.4m. I am also reversing a £10m reduction to the social workforce grant for 2024\-25\. This reflects the importance of these core public services and responds to calls from local authority Leaders and Senedd Members to prioritise local government if further resources became available.

Adjusting for transfers, the core revenue funding for local government in 2024\-25 will increase by 3\.3% on a like\-for\-like basis compared to 2023\-24\. No authority will receive less than an 2\.3% increase. In 2024\-25, local authorities will receive £5\.72bn from the Welsh Government Revenue Support Grant (RSG) and non\-domestic rates (NDR) to deliver key services. 

A summary table setting out the settlement allocations (Aggregate External Finance (AEF)) by authority is attached to this written statement. The allocations are derived using the formula agreed with local government. 

In addition to the core settlement, I am publishing information about specific revenue and capital grants planned for 2024\-25, which amount to more than £1\.3bn for revenue and more than £956m for capital. 

As part of our Programme of Government we are committed to reducing the bureaucratic burden on local government. Local authorities have highlighted grants management and administration as the area with the greatest opportunity for change. Work is underway to reduce the number of separate grants paid to local authorities, and to consider moving grants into the de\-hypothecated settlement if the wider context makes this appropriate. We will continue with this work, but in 2024\-25, £6\.6m of revenue grants have been transferred into the RSG.

Further details will be sent to all local authorities and published on the Welsh Government’s website.

I am providing a package of non\-domestic rates support which will benefit every ratepayer in Wales. I confirmed this package as part of the Draft Budget. We will cap the increase to the non\-domestic rates multiplier for 2024\-25 to 5%, at a recurring annual cost of £18m. This is lower than the 6\.7% increase that would otherwise apply. We will also be investing an additional £78m to provide a fifth successive year of support for retail, leisure and hospitality businesses with their non\-domestic rates bills. We also continue to support ratepayers with increased liabilities following the 2023 non\-domestic rates revaluation. Our transitional relief scheme continues to phase in changes for eligible ratepayers at a cost of £38m in 2024‑25\. This is in addition to our permanent rate relief schemes.

I have maintained the general capital funding for local authorities at £180m – the indicative level that was set last year. With soaring inflationary costs in the construction sector, I know this will mean local authorities will have to carefully prioritise their capital programmes.  I have also continued to provide £20m in each year to enable authorities to respond to our joint priority of decarbonisation, to continue the focus on contributing to the Net Zero Wales plan. 

The setting of budgets, and in turn council tax, is the responsibility of each local authority. They will need to take account of the full range of funding sources available to them, as well as the pressures they face, in setting their budgets for the coming year.

We have worked closely with local government throughout the year and I understand the pressures local government is facing. I am proud of the working relationship Welsh Government and local government have in Wales and we will continue to engage closely through the Welsh Local Government Association. 

The motion for the Senedd to approve the Local Government Finance Report (No.1\) for 2024\-25 is scheduled for debate on 5 March 2024\.

###### Summary Table

###### 2024\-25 Final AEF compared to 2023\-24 adjusted final AEF



| **Unitary Authority** | **2023\-24 Final Aggregate External Finance1** | **2024\-25 Final Aggregate External Finance** | **Change (£000\)** | **% change** | **Rank** |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Isle of Anglesey | 124,147 | 127,586 | 3,439 | 2\.8% | 17 |
| Gwynedd | 228,180 | 233,317 | 5,136 | 2\.3% | 22 |
| Conwy | 199,025 | 203,526 | 4,501 | 2\.3% | 21 |
| Denbighshire | 193,351 | 200,795 | 7,443 | 3\.8% | 4 |
| Flintshire | 252,255 | 258,527 | 6,273 | 2\.5% | 20 |
| Wrexham | 225,021 | 232,865 | 7,843 | 3\.5% | 8 |
| Powys | 228,852 | 235,865 | 7,013 | 3\.1% | 11 |
| Ceredigion | 131,569 | 135,286 | 3,717 | 2\.8% | 14 |
| Pembrokeshire | 212,918 | 218,870 | 5,952 | 2\.8% | 16 |
| Carmarthenshire | 338,755 | 350,646 | 11,892 | 3\.5% | 7 |
| Swansea | 417,919 | 435,021 | 17,102 | 4\.1% | 3 |
| Neath Port Talbot | 277,211 | 285,594 | 8,383 | 3\.0% | 12 |
| Bridgend | 250,853 | 258,925 | 8,071 | 3\.2% | 10 |
| The Vale of Glamorgan | 202,925 | 209,781 | 6,856 | 3\.4% | 9 |
| Rhondda Cynon Taf | 471,369 | 485,567 | 14,198 | 3\.0% | 13 |
| Merthyr Tydfil | 119,170 | 123,492 | 4,322 | 3\.6% | 5 |
| Caerphilly | 340,339 | 348,864 | 8,524 | 2\.5% | 19 |
| Blaenau Gwent | 140,094 | 144,044 | 3,949 | 2\.8% | 15 |
| Torfaen | 172,572 | 178,733 | 6,160 | 3\.6% | 6 |
| Monmouthshire | 122,844 | 126,019 | 3,175 | 2\.6% | 18 |
| Newport | 289,622 | 304,045 | 14,423 | 5\.0% | 1 |
| Cardiff | 597,291 | 623,158 | 25,866 | 4\.3% | 2 |
| **Total unitary authorities** | **5,536,285** | **5,720,524** | **184,239** | **3\.3%** |  |

Note: Total may not sum correctly due to rounding

1\.  2023\-24 AEF adjusted for the latest 2024\-25 tax base and transfers.