Translate the text from English to Welsh.



 
On 29 March 2022, I made a statement setting out the Welsh Government’s plans for the reform of non\-domestic rating (NDR) during the current Senedd term. Today, I am taking the next step in this reform programme by launching a consultation on a range of proposals which will make essential and positive changes to NDR in Wales.


For more than 30 years, NDR has been an important part of the way we fund public services in Wales, with all revenue generated from NDR being distributed to local government to help pay for the vital local services we all use.


Our Programme for Government sets out the ambition for a fairer, greener and stronger Wales. These principles form the basis for any potential changes to the NDR system. We also have a clear commitment to make the case for clear and stable tax devolution and, where possible, to legislate to ensure decisions are taken and scrutinised in Wales.


The NDR tax\-base is unique to Wales and any reforms to the system need to reflect this. Our immediate aim is to make changes that improve the overall system and meet emerging challenges that are specific to Wales, whilst maintaining the strengths and benefits of the existing local tax.


The Welsh Government has a number of levers available to change the way the NDR system operates in Wales, but the range and flexibility of these levers is still limited in practice through legislative and operational constraints. Our agenda for NDR reform seeks to address these limitations, providing the Welsh Government with opportunities to adapt and renew the system for Wales, designing components to reflect our tax\-base.


The consultation covers a wide range of improvements to the NDR system in Wales. Our proposals include the following.


* **More frequent revaluation cycles**, a change which many stakeholders have been calling for to ensure that rates valuations more accurately reflect up\-to\-date market conditions, along with additional measures necessary to support this.
* **Improving the flow of information** between government and ratepayers, taking advantage of digital services.
* Providing the Welsh Government with **more flexible legislation** to amend reliefs and exemptions in future years.
* A **review of reliefs and exemptions** to ensure the arrangements align with our Programme for Government commitments and the available support is targeted in the most effective way.
* Providing greater scope to **vary the multiplier** to help align annual increases with our economic development priorities.
* Improving the **administration of valuation functions and rating lists** to streamline processes and reduce the burden on government and ratepayers.
* Further measures to ensure we can continue tackling **avoidance**.


Some proposals would make specific improvements in the short to medium\-term, while others relate to policy levers that would enable the Welsh Government to better adapt and customise NDR as conditions change. The consultation also outlines our continued work to explore the scope for more radical reform through **alternative approaches** to raising local taxes over the longer\-term.


Many of the proposals that are the focus of this consultation would require primary legislation to deliver. In a statement on the legislative programme on 5 July 2022, the First Minister announced plans to bring forward a local government finance bill towards the end of 2023\. Subject to the outcome of the consultation, the Bill could provide an opportunity to take forward some of our proposals for NDR.


I recognise that we are launching this consultation at a time when the cost\-of\-living crisis is already affecting businesses and their employees, through the rising prices of goods, services and energy costs. These challenges will remain at the forefront of our considerations, although the changes outlined in this document will need time to implement and take effect.


All the proposals in the consultation will require a coordinated and cooperative approach between the Welsh Government, the Valuation Office Agency, local government and other stakeholders. We have been working closely with our delivery partners to ensure our plans are practical and will continue to do so.


The consultation is open for a 12\-week period and will close on 14 December 2022\. I look forward to hearing the views of all stakeholders.


The consultation can be found at the following link: https://gov.wales/reforming\-non\-domestic\-rates\-wales







Translation:


 
Ar 29 Mawrth 2022, cyhoeddais ddatganiad yn nodi cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer diwygio ardrethi annomestig yn ystod tymor y Senedd hon. Heddiw, rwy'n cymryd y cam nesaf yn y rhaglen ddiwygio hon drwy lansio ymgynghoriad ar ystod o gynigion a fydd yn gwneud newidiadau hanfodol a chadarnhaol i ardrethi annomestig yng Nghymru.


Ers mwy na 30 mlynedd, mae ardrethi annomestig wedi bod yn rhan bwysig o'r ffordd rydym yn cyllido gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, gyda'r holl refeniw a gynhyrchir gan ardrethi annomestig yn cael ei ddosbarthu i lywodraeth leol er mwyn helpu i ariannu'r gwasanaethau lleol hanfodol y mae pob un ohonom yn eu defnyddio.


Mae ein Rhaglen Lywodraethu yn nodi'r uchelgais i sicrhau Cymru decach, wyrddach a chryfach. Dyma'r egwyddorion sy'n sail i unrhyw newidiadau posibl i'r system ardrethi annomestig. Rydym hefyd wedi ymrwymo'n glir i bledio'r achos dros ddatganoli trethi mewn modd clir a sefydlog a, lle y bo'n bosibl, ddeddfu i sicrhau y caiff penderfyniadau eu gwneud yng Nghymru, ac y creffir arnynt yng Nghymru.


Mae sylfaen drethu’r ardrethi annomestig yn unigryw i Gymru, ac mae angen i unrhyw ddiwygiadau i'r system adlewyrchu hyn. Ein nod uniongyrchol yw gwneud newidiadau a fydd yn gwella'r system gyffredinol ac yn ymateb i heriau sy'n dod i'r amlwg sy'n benodol i Gymru, wrth gadw cryfderau a buddion y dreth leol bresennol ar yr un pryd.


Mae nifer o ddulliau ysgogi ar gael i Lywodraeth Cymru i newid y ffordd y mae'r system ardrethi annomestig yn gweithredu yng Nghymru, ond mae ystod a hyblygrwydd y dulliau ysgogi hyn wedi eu cyfyngu'n ymarferol o hyd drwy gyfyngiadau deddfwriaethol a gweithredol. Nod ein hagenda ar gyfer diwygio ardrethi annomestig yw mynd i'r afael â'r cyfyngiadau hyn, gan roi cyfleoedd i Lywodraeth Cymru addasu ac adnewyddu'r system i Gymru, a chynllunio elfennau a fydd yn adlewyrchu ein sylfaen drethu.


Mae'r ymgynghoriad yn trafod amrywiaeth eang o welliannau i'r system ardrethi annomestig yng Nghymru. Mae ein cynigion yn cynnwys y canlynol.


* **Cylchoedd ailbrisio mwy rheolaidd**, sef newid y mae llawer o randdeiliaid wedi bod yn galw amdano er mwyn sicrhau bod prisiadau ardrethi yn cynnig adlewyrchiad mwy cywir o amodau cyfredol y farchnad, ynghyd â'r mesurau ychwanegol sydd eu hangen ei gefnogi hyn.
* **Gwella'r llif gwybodaeth** rhwng y llywodraeth a thalwyr ardrethi, gan fanteisio ar wasanaethau digidol.
* Darparu **deddfwriaeth fwy hyblyg** i Lywodraeth Cymru ddiwygio rhyddhadau ac esemptiadau yn y dyfodol.
* Cynnal **adolygiad o ryddhadau ac esemptiadau** er mwyn sicrhau bod y trefniadau yn cyd\-fynd ag ymrwymiadau ein Rhaglen Lywodraethu ac y caiff y cymorth sydd ar gael ei dargedu yn y ffordd fwyaf effeithiol
* Darparu rhagor o gwmpas i **amrywio'r lluosydd** er mwyn helpu i sicrhau bod codiadau blynyddol yn cyd\-fynd â'n blaenoriaethau datblygu economaidd.
* Gwella prosesau **gweinyddu swyddogaethau prisio a rhestrau ardrethu** er mwyn symleiddio prosesau a lleihau'r baich ar y llywodraeth a thalwyr ardrethi.
* Mesurau pellach i sicrhau y gallwn barhau i fynd i'r afael ag achosion o **osgoi talu ardrethi**.


Byddai rhai o'r cynigion yn gwneud gwelliannau penodol yn y tymor byr i ganolig, ac mae eraill yn ymwneud â dulliau ysgogi polisi a fyddai'n galluogi Llywodraeth Cymru i addasu a theilwra ardrethi annomestig yn well wrth i amodau newid. Mae'r ymgynghoriad hefyd yn amlinellu ein gwaith parhaus i ystyried cyfleoedd ar gyfer diwygiadau mwy radical drwy **ddulliau amgen** yn hytrach na chodi trethi lleol yn y tymor hwy.


Byddai angen deddfwriaeth sylfaenol er mwyn cyflawni nifer o'r cynigion sy'n destun yr ymgynghoriad hwn. Mewn datganiad ar y rhaglen ddeddfwriaethol ar 5 Gorffennaf 2022, cyhoeddodd y Prif Weinidog gynlluniau i gyflwyno Bil cyllid llywodraeth leol tuag at ddiwedd 2023\. Yn amodol ar ganlyniad yr ymgynghoriad, gallai'r Bil gynnig cyfle i roi rhai o'n cynigion ar gyfer ardrethi annomestig ar waith.


Rwy'n sylweddoli ein bod yn lansio'r ymgynghoriad hwn ar adeg pan fo'r argyfwng costau byw eisoes yn effeithio ar fusnesau a'u cyflogeion drwy brisiau nwyddau a gwasanaethau sy'n codi, a chostau ynni uwch. Bydd yr heriau hyn yn parhau wrth wraidd ein hystyriaethau, ond bydd angen amser i roi'r newidiadau a nodir yn y ddogfen hon ar waith ac iddynt gael effaith.


Mae pob un o'r cynigion yn yr ymgynghoriad yn galw am ddull cydgysylltiedig a chydweithredol rhwng Llywodraeth Cymru, Asiantaeth y Swyddfa Brisio, llywodraeth leol a rhanddeiliaid eraill. Rydym wedi bod yn gweithio'n agos gyda'n partneriaid cyflawni er mwyn sicrhau bod ein cynlluniau'n ymarferol, a byddwn yn parhau i wneud hynny.


Mae'r ymgynghoriad ar agor am gyfnod o 12 wythnos a bydd yn cau ar 14 Rhagfyr 2022\. Rwy’n edrych ymlaen at glywed barn pob rhanddeiliad.


Mae'r ymgynghoriad ar gael drwy’r ddolen hon: https://llyw.cymru/diwygio\-ardrethi\-annomestig\-yng\-nghymru