Translate the text from English to Welsh.



 
Addressing the large number of second homes and short\-term lets in many communities is one of the commitments outlined in the Welsh Government’s Programme for Government and the Co\-operation Agreement with Plaid Cymru.

To achieve this, a range of action has been taken to help manage future numbers of second homes and short\-term lets.

From April 2023, local authorities have had the powers to introduce higher discretionary council tax premiums on second homes and long\-term empty properties – up to 300%. 

From April this year, 18 will be applying premiums on one or both of these types of properties.

Several local authorities have also indicated they intend to increase the percentage charged year\-on\-year over a three\-year period, up to the new maximum, particularly for long\-term empty properties.

Support has also been put in place for struggling homeowners. 

Addressing the Senedd, Climate Change Minister Julie James said:


> We are acutely conscious of the challenge in finding affordable property, but also of being able to afford to remain in it. 
> 
> As part of the Co\-operation Agreement, we considered gaps in the mortgage market and our current support for homeownership.
> 
> This work will help all parts of Wales better understand the implications and processes involved in taking forward this groundbreaking work.

An immediate priority was considering a gap in the market for those struggling to afford mortgage payments and at serious risk of losing their home due to the cost\-of\-living crisis.

In that context, the Help to Stay Wales scheme was developed and launched in November 2023, with up to £40 million available over two years to help keep people and families in their homes.

Last year, the £50 million Empty Homes Grant scheme was also introduced, helping bring up to 2,000 long\-term empty homes back into occupation. 

The Welsh Government also protected the £25 million budget for 2024/25 and deferred £19 million of the 2023\-24 budget to 2025\-26 to maximise the scheme’s impact. 

The Minister also provided an update on the tailored Homebuy offer, working with Cyngor Gwynedd and Grwp Cynefin as part of the Dwyfor second homes and affordability pilot.

The HomeBuy scheme in the pilot is already proving to be a success with homeownership already becoming a reality for 13 families.

This is a significant increase on the one completion in the five years preceding the introduction of the pilot.

The pilot also actively supports community\-led housing capacity and works with existing groups, as well as encouraging new ones to form.

Designated Member, Sian Gwenllian, said:


> Through the Co\-operation Agreement we are taking action to help people live in their local communities, addressing the high numbers of second homes and short\-term lets. Unaffordable housing must be addressed if everyone is to have the ability to live and work in the communities in which they grew up.
> 
> We have introduced a range of measures that will make a real difference, from new powers on how much council tax can be levied on second homes, to changes to the planning system. We will continue to work together to tackle a problem that is evident across Wales.

The Welsh Government has introduced ground\-breaking changes to the planning framework. Last summer, Cyngor Gwynedd consulted broadly on a proposed direction which would mean that those wishing to change residential properties to either second homes or short\-term lets would, in future, need planning permission to do so. 

More than 4,000 responses were received and will now be analysed to develop a Consultation Report.

Cyngor Gwynedd is committed to sharing ongoing learning throughout this process.

Eryri National Park will also consult on this direction from May.







Translation:


 
Mae mynd i'r afael â'r nifer fawr o ail gartrefi a llety gosod tymor byr mewn llawer o gymunedau yn un o'r ymrwymiadau a amlinellir yn Rhaglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru a'r Cytundeb Cydweithio â Phlaid Cymru.

Er mwyn cyflawni hyn, gweithredwyd cyfres gynhwysfawr o fesurau i helpu i reoli niferoedd ail gartrefi a llety gosod tymor byr yn y dyfodol.

Ym mis Ebrill 2023, cafodd awdurdodau lleol y pwerau i gyflwyno premiymau treth gyngor dewisol uwch ar ail gartrefi ac eiddo gwag hirdymor \- hyd at 300%. 

O fis Ebrill eleni ymlaen, bydd 18 yn gosod premiymau ar un neu'r ddau o'r mathau hyn o eiddo.

Mae nifer o awdurdodau lleol hefyd wedi nodi eu bod yn bwriadu cynyddu'r ganran a godir flwyddyn ar ôl blwyddyn dros gyfnod o dair blynedd, hyd at yr uchafswm newydd, yn enwedig ar gyfer eiddo gwag tymor hir.

Mae cefnogaeth hefyd wedi'i rhoi ar waith ar gyfer perchnogion tai sy'n ei chael hi'n anodd. 

Wrth annerch y Senedd, dywedodd y Gweinidog Newid Hinsawdd, Julie James:


> Rydym yn ymwybodol iawn o'r her o ran dod o hyd i eiddo fforddiadwy, ond hefyd o allu fforddio aros yn yr eiddo hwnnw. 
> 
> Fel rhan o'r Cytundeb Cydweithio, fe wnaethom ystyried bylchau yn y farchnad forgeisi a'n cefnogaeth bresennol ar gyfer perchenogaeth cartrefi.
> 
> Bydd y gwaith hwn yn helpu pob rhan o Gymru i ddeall yn well y goblygiadau a'r prosesau sy'n gysylltiedig â datblygu'r gwaith arloesol hwn."

Blaenoriaeth uniongyrchol oedd ystyried bwlch yn y farchnad i'r rhai sy'n ei chael hi'n anodd fforddio taliadau morgais ac sydd mewn perygl difrifol o golli eu cartref oherwydd yr argyfwng costau byw.

Yn y cyd\-destun hwnnw, datblygwyd a lansiwyd y cynllun Cymorth i Aros Cymru ym mis Tachwedd 2023, gyda hyd at £40 miliwn ar gael dros ddwy flynedd i helpu i gadw pobl a theuluoedd yn eu cartrefi.

Y llynedd, cyflwynwyd y cynllun Grant Cartrefi Gwag gwerth £50 miliwn hefyd, gan helpu i ailddefnyddio hyd at 2,000 o gartrefi gwag hirdymor. 

Fe wnaeth Llywodraeth Cymru hefyd ddiogelu'r gyllideb o £25 miliwn ar gyfer 2024/25 ac fe ohiriodd £19 miliwn o gyllideb 2023\-24 hyd at 2025\-26 i wneud y mwyaf o effaith y cynllun. 

Rhoddodd y Gweinidog hefyd y wybodaeth ddiweddaraf am y cynnig Prynu Cartref wedi'i deilwra, gan weithio gyda Chyngor Gwynedd a Grŵp Cynefin fel rhan o gynllun peilot ail gartrefi a fforddiadwyedd Dwyfor.

Mae'r cynllun Prynu Cartref yn y peilot eisoes yn llwyddiannus, gyda pherchentyaeth eisoes wedi dod yn realiti i 13 teulu.

Mae hyn yn gynnydd sylweddol ar yr un tŷ a gwblhawyd arno yn ystod y pum mlynedd cyn cyflwyno'r peilot.

Mae'r peilot hefyd yn cefnogi capasiti tai dan arweiniad y gymuned ac yn gweithio gyda grwpiau presennol, yn ogystal ag annog grwpiau newydd i ffurfio.

Meddai’r Aelod Dynodedig, Siân Gwenllian:


> Drwy’r Cytundeb Cydweithio rydym yn gweithredu er mwyn helpu pobl i fyw yn eu cymunedau lleol, yn mynd i’r afael â’r nifer fawr o ail gartrefi ac eiddo gosod tymor byr. Rhaid mynd i’r afael â thai na ellir eu fforddio os yw pawb am allu byw a gweithio yn y cymunedau lle gwnaethon nhw dyfu i fyny.
> 
> Rydym wedi cyflwyno amrywiaeth o fesurau a fydd yn gwneud gwir wahaniaeth, o bwerau newydd ar faint o dreth gyngor y gellir ei chodi ar ail gartrefi, i newidiadau i’r system gynllunio. Byddwn yn parhau i gydweithio er mwyn mynd i’r amlwg â phroblem sy’n amlwg ledled Cymru.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyflwyno newidiadau arloesol i'r fframwaith cynllunio. Yr haf diwethaf, ymgynghorodd Cyngor Gwynedd yn fras ar gyfarwyddyd arfaethedig a fyddai'n golygu y byddai angen caniatâd cynllunio ar y rhai sy'n dymuno newid eiddo preswyl i naill ai ail gartref neu lety gosod tymor byr yn y dyfodol. 

Cafwyd dros 4,000 o ymatebion a byddant nawr yn cael eu dadansoddi i ddatblygu Adroddiad Ymgynghori.

Mae Cyngor Gwynedd wedi ymrwymo i rannu dysgu parhaus drwy gydol y broses hon.

Bydd Parc Cenedlaethol Eryri hefyd yn ymgynghori ar y cyfarwyddyd hwn o fis Mai ymlaen.