Translate the text from Welsh to English.



 
Bydd Coffáu Cyhoeddus yng Nghymru: Canllawiau i Gyrff Cyhoeddus yn helpu cyrff cyhoeddus i greu perthynas fwy deallus â hanes Cymru wrth ymdrin â chofebau ac ati sy’n bod eisoes, lle mae gwaddol y fasnach mewn caethweision a’r ymerodraeth Brydeinig yn weladwy o hyd mewn mannau cyhoeddus.  Gallai helpu cyrff cyhoeddus hefyd wrth gomisiynu cofebau cyhoeddus newydd.


Mae’r canllaw yn gwireddu’r ymrwymiad yn y Rhaglen Lywodraethu i fynd i’r afael yn llawn ag argymhellion “Y Fasnach mewn Caethweision a’r Ymerodraeth Brydeinig: archwiliad o Goffáu yng Nghymru” a gyhoeddwyd gyntaf ym mis Tachwedd 2020 ac a ailgyhoeddwyd gyda newidiadau flwyddyn yn ddiweddarach.


Mae’r canllaw yn cefnogi’n uniongyrchol un o amcanion Cynllun Gweithredu Cymru Wrth\-hiliol Llywodraeth Cymru “Gweithio gyda chyrff cyhoeddus i gydnabod yn llawn eu cyfrifoldeb am gyflwyno’r naratif hanesyddol priodol, gan hyrwyddo a chyflwyno disgrifiad cytbwys, dilys ac wedi’i ddatrefedigaethu o’r gorffennol.


Dywedodd y Dirprwy Weinidog y Celfyddydau a Chwaraeon, Dawn Bowden:



> “Mae coffáu cyhoeddus yn ganolog i’r ffordd rydym yn cynrychioli’n hanes, yn hyrwyddo’n gwerthoedd ac yn dathlu’n cymunedau.  Ond gall weithiau fod yn ddadleuol a bydd wastad o ddiddordeb aruthrol i’r cyhoedd.
> 
> 
> “Bwriad y canllaw hwn yw helpu cyrff cyhoeddus i wneud penderfyniadau sy’n lleihau’r risg o droi’n bwnc llosg, gan gymryd cyfleoedd i greu perthynas fwy deallus â’n hanes, ac sy’n wir ddathlu amrywiaeth ein cymunedau.”


Mae’r canllaw yn nodi’r arfer gorau ar gyfer gwneud penderfyniadau ac nid yw’n orfodol. Ei ffocws yw sut i wneud penderfyniadau da yn hytrach na pha benderfyniadau i’w gwneud ac mae wedi’i rannu’n ddwy ran:


* Mae Rhan 1 yn cyflwyno pwnc coffáu cyhoeddus a’i effaith;
* Mae Rhan 2 yn nodi’r pedwar cam y dylai cyrff cyhoeddus eu cymryd wrth fynd i’r afael â’r materion hyn a sylweddoli cyfraniad coffáu cyhoeddus at sicrhau Cymru wrth\-hiliol.


Dyma’r pedwar cam:


* Creu fframwaith ar gyfer gwneud penderfyniadau cynhwysol
* Pennu’n glir beth yw nodau coffáu cyhoeddus
* Creu meini prawf ar gyfer gwneud penderfyniadau
* Cymryd camau i wireddu’r nodau a mynd i’r afael â’r problemau sy’n codi wrth goffáu’n gyhoeddus.


Ychwanegodd y Dirprwy Weinidog:



> “Nid yw’r coffadwriaethau rydym wedi’u hetifeddu o reidrwydd yn adlewyrchu ein gwerthoedd heddiw. Ond gallant fod yn deilwng o’u lle o hyd o’u defnyddio’n effeithiol i ddysgu am fyd\-olwg y cenedlaethau o’n blaenau; i ystyried y ffordd wahanol yr ydym ni’n gweld y byd; ac i sbarduno meddwl yn hytrach na rhaniadau. 
> 
> 
> “Fel yr ydym ninnau wedi etifeddu’r waddol hon sy’n dweud rhywbeth wrthym am werthoedd y gorffennol, dylem ninnau ystyried rhoi rhywbeth i genedlaethau’r dyfodol sy’n dangos ein gwerthoedd ni wrth i ni weithio at greu Cymru fwy cyfartal.”


Mae’r ail\-ddehongli fu’n ddiweddar ar Thomas Picton, trwy baneli gwybodaeth wrth y gofeb iddo yng Nghaerfyrddin, a thrwy ail\-fframio ei bortread yn Amgueddfa Cymru, yn enghraifft ddiweddar o hyn.


Dywedodd y Dr Kath Davies, Cyfarwyddwr Casgliadau ac Ymchwil Amgueddfa Cymru:



> “Mae prosiect Ail\-fframio Picton yn ganlyniad perthynas waith adeiladol rhwng Amgueddfa Cymru a Rhwydwaith Arweinwyr Ifanc y Panel Cynghori Is\-Sahara a Chynhyrchwyr Amgueddfa Cymru.  Mae’n dangos pwysigrwydd a’r canlyniadau positif a ddaw o weithio gyda’n gilydd a gwrando ar ein gilydd.
> 
> 
> “Fel amgueddfa genedlaethol Cymru, mae dyletswydd arnom i gyfleu hanes mor gywir ag y medrwn, i gyflwyno persbectif cytbwys o’r gorffennol, ac i bwyso a mesur ein dealltwriaeth pan dynnir ein sylw at ffeithiau a safbwyntiau. 
> 
> 
> “Yn achos portread Thomas Picton, mae taro ar y persbectif cytbwys hwnnw yn golygu gwrando’n ofalus ar leisiau pobl Ddu a chymunedau sydd wedi’u lleiafrifoli sy’n aml wedi’u hallgau
> 
> 
> “Mae Amgueddfa Cymru’n cydnabod bod amgueddfeydd, eu casgliadau a’u diwylliannau’n aml â’u gwreiddiau mewn gwladychiaeth a hiliaeth. Dim ond un agwedd ar waith Amgueddfa Cymru i wneud y casgliadau cenedlaethol yn fwy cynhwysol a chynrychioli naratifau amrywiol a chyfoethog cymdeithas Cymru yw Ail\-fframio Picton.”


Mae’r canllaw’n rhagdybio y dylai penderfyniadau gael eu gwneud yn lleol, trwy drefniadau cynhwysol sy’n annog cyrff cyhoeddus i wrando ar holl amrywiaeth ein cymunedau ac ymateb iddynt.


Cafodd y canllaw ei ddatblygu trwy gyfres o weithdai gydag amrywiaeth eang o randdeiliaid â phrofiadau perthnasol o fywyd yn aelodau ohonynt.


Rydym yn gofyn am eich sylwadau ar fersiwn ddrafft Coffáu Cyhoeddus yng Nghymru: Canllawiau i Gyrff Cyhoeddus.







Translation:


 
Public Commemoration in Wales: Guidance for Public Bodies will help public bodies create a more informed relationship with Wales’ history when dealing with existing commemorations, where the legacies of the slave trade and the British empire may still be visible in public places. It will also help public bodies when commissioning new public commemorations.


The guidance fulfils a commitment in the Programme for Government to address fully the recommendations of ‘The Slave Trade and the British Empire: An Audit of Commemoration in Wales’, which was first published in November 2020, and re\-issued with amendments a year later.  

The guidance also directly supports one of the goals of the Welsh Government’s Anti\-racist Wales Action Plan, ‘to work with public bodies to fully recognise their responsibility…for setting the right historic narrative, promoting and delivering a balanced, authentic and decolonised account of the past’.


Deputy Minister for Arts and Sport, Dawn Bowden, said:



> “Public commemoration is central to the way in which we represent our history, promote our values and celebrate our communities. But it can sometimes be controversial and will always be an issue of considerable public interest.
> 
> 
> “This guidance is intended to help public bodies make good decisions that manage the risks of controversy, that take opportunities to create a more informed relationship with our history, and that genuinely celebrate the diversity of our communities.”


The guidance sets out best practice for decision\-making, and is not mandatory. Its focus is on how to make good decisions rather than on what decisions to make and is in two parts:


* Part 1 introduces the issues around public commemoration and its impact;
* Part 2 sets out four steps that public bodies should take in order to address these issues and realise the contribution of public commemoration to the achievement of an anti\-racist Wales.


These four steps are:


* establishing a framework for inclusive decision\-making
* setting clear objectives for public commemoration
* establishing criteria for decision\-making
* taking action to meet objectives and address the issues raised by public commemoration.


The Deputy Minister, added:



> “The commemorations we have inherited don’t necessarily reflect our values. But they may still be able to earn their place if we use them actively to learn about how earlier generations viewed the world; to reflect on the different way we view the world today; and to provoke thought rather than division.
> 
> 
> “And just as we have inherited these legacies that tell us something about the values of the past, so we should consider bequeathing something to future generations that presents what we value as we strive to achieve a more equal Wales.”


The recent re\-interpretations of Thomas Picton, through information panels adjacent to the monument in Carmarthen, and through the re\-framing of his portrait in Amgueddfa Cymru are recent examples of this work.


Dr Kath Davies, Director of Collections and Research for Amgueddfa Cymru, said:



> “The Reframing Picton project is a result of a positive working relationship between Amgueddfa Cymru and the Sub Sahara Advisory Panel’s Youth Leadership Network and the Amgueddfa Cymru Producers. It highlights the importance and the positive outcomes that result from working together and listening to one another
> 
> 
> “As Wales’ national museum, we have a duty to represent history as accurately as we can, to present a balanced perspective on the past, and to review our understanding when different facts and viewpoints are brought to our attention.
> 
> 
> “In the case of the portrait of Thomas Picton, achieving that balanced perspective means listening carefully to the voices of Black and minoritised communities who are often excluded.
> 
> 
> “Amgueddfa Cymru recognises that museums, their collections and cultures, are often rooted in colonialism and racism.  Reframing Picton is just one aspect of Amgueddfa Cymru’s work to ensure that the national collections are more inclusive and represent the varied and rich narratives of Welsh society.”


The guidance assumes that decisions should be made locally, grounded in inclusive practices that encourage public bodies to listen and respond to the full diversity of our communities. 


Development of the guidance fully informed by a series of workshops attended by a broad spectrum of stakeholders with relevant lived experience.


We are seeking your views on our draft Public commemoration in Wales: guidance for public bodies.