Translate the text from Welsh to English.



 
Cynhaliwyd yr 21ain Gynhadledd Partïon Confensiwn Fframwaith y Cenhedloedd Unedig ar y Newid yn yr Hinsawdd (COP21\) ym Mharis rhwng 30 Tachwedd a 12  Rhagfyr. Cafodd yr uwchgynhadledd ei disgrifio fel ein cyfle olaf i sicrhau cytundeb rhyngwladol i gyfyngu ar y newid yn yr hinsawdd byd\-eang i ddwy radd Celsius.  Bydd effeithiau unrhyw beth mwy na hynny yn ôl Panel Rhynglywodraethol y Cenhedloedd Unedig ar y Newid yn yr Hinsawdd (IPCC) yn fygythiad i ddynoliaeth a gallai arwain at newid hinsawdd di\-droi'n ôl. Oherwydd ei bwysigrwydd, roedd COP21 ar raddfa ddigynsail o fawr, gydag 20,000 o gynrychiolwyr swyddogol, 195 o lywodraethau a bron i 150 o arweinwyr y byd yn bresennol.

Mae Rhaglen Lywodraethu Llywodraeth Cymru yn nodi ein hymrwymiad i arwain ar newid hinsawdd a thrwy wneud hynny, yn cyfrannu at gytundeb byd\-eang, gyda Chymru yn dangos esiampl i daleithiau a rhanbarthau eraill. Yn unol â hyn, mynychais COP21 rhwng 2 ac 8 Rhagfyr i gyfrannu fel rhan o ddirprwyaeth y DU, i adeiladu ar fomentwm sylweddol gwaith y Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol ac ychwanegu at yr ymdrech aruthrol i sicrhau cytundeb. Roeddwn hefyd wedi amlygu’r gwaith rydym yn ei wneud yma yng Nghymru.

Am y tro cyntaf, cafodd rôl hanfodol llywodraethau is\-genedlaethol – yr haenau o lywodraeth o dan y genedl\-wladwriaeth \- ei chydnabod trwy eu cynnwys yn nhrafodaethau ffurfiol yr uwchgynhadledd, gan gynnwys diwrnod penodol i gynrychiolwyr is\-genedlaethol. Ar gyfer Cymru, mae hyn yn dilyn dros 10 mlynedd o waith a fu’n greiddiol i fudiad y Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol.  Fel Is\-Lywyddion y Rhwydwaith rhyngwladol o Lywodraethau Rhanbarthol dros Ddatblygu Cynaliadwy (nrg4SD), mae gennym rôl allweddol wrth ddod â phartneriaid ynghyd, sbarduno cydweithredu a chynrychioli'r rôl arweiniol allweddol y mae Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol eisoes yn ei chwarae ar lefel fyd\-eang. Gyda'n gilydd, rydym yn gallu sbarduno, dangos cyrhaeddiad ac arweiniad a chyflawni ar raddfa sy'n gwneud rôl y Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol yn hanfodol i weithredu dros yr hinsawdd.  Er enghraifft, mae Cymru a Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol eraill wedi gwneud ymrwymiad uchelgeisiol i liniaru newid hinsoddol, hynny drwy’r Memorandwm Cyd\-ddealltwriaeth rhwng Arweinwyr Is\-genedlaethol ar yr Hinsawdd Fyd\-eang (y CM o dan 2 fel y’i gelwir), sy'n cynnwys 65 o awdurdodaethau o 20 o wledydd a phum cyfandir sydd ar y cyd yn cynrychioli mwy na $17\.9 triliwn o GDP a 588 miliwn o bobl \- mwy na'r Unol Daleithiau. Yn ogystal, rydym rhyngom fel Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol wedi addunedu i leihau mwy o allyriadau na’r holl allyriadau y mae Tsieina’n eu cynhyrchu mewn blwyddyn. 

Yn COP21, roeddem yn un o’r llofnodwyr a sefydlodd y fenter RegionsAdapt, sy'n canolbwyntio ar y camau addasu y gallwn eu cymryd fel Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol ac sy'n ategu ein hymrwymiadau rhyngwladol  .

Yn ogystal â thanlinellu bod gweithio ar y lefel daleithiol a rhanbarthol yn gallu arwain at weithredu ar raddfa fyd\-eang, sy’n chwalu’r myth na allwn ni yng Nghymru effeithio ar bethau ar lefel fyd\-eang, mae’r enghreifftiau hyn yn dangos y dystiolaeth gynyddol sy’n awgrymu bod y gwaith a wneir ar y lefel hon yn fwy effeithiol ac yn gallu cael ei wneud yn gynt. 

Roedd yn anrhydedd cael fy gwahodd i gyfarfod preifat gyda Ban Ki\-moon a grŵp bychan o Lywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol eraill sydd yn cael eu cydnabod fel arweinwyr byd\-eang. Cynhaliwyd y cyfarfod i gydnabod yr arweiniad y mae’r llywodraethau yn ei roi i’r byd ac i drafod sut y gellir gwneud mwy. Yn ystod y cyfarfod hwn, dywedodd Ban Ki\-moon bod ein heffaith gyfunol yn newid yr amodau. Mae’r ffaith bod Ysgrifennydd Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig wedi rhoi o’i amser yn ystod y gynhadledd bwysicaf ers degawdau i siarad â grŵp dethol o Lywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol yn tanlinellu'r effaith allweddol fyd\-eang y mae Cymru a'n partneriaid yn ei chael.

Yn ogystal â thynnu sylw at effaith gyfunol y Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol, cefais siarad am y gwaith sy'n cael ei wneud yma yng Nghymru. Yn ogystal â disgrifio llwyddiannau Cymru mewn meysydd megis gwastraff ac arbed ynni, tynnais sylw hefyd at ein deddfwriaeth arloesol, fel Deddf Llesiant  Cenedlaethau'r Dyfodol, y Ddeddf Cynllunio a  Bil yr Amgylchedd. Gyda chymaint o wladwriaethau, rhanbarthau a busnesau’n bresennol, roeddwn hefyd yn awyddus i ddysgu o brofiadau pobl eraill ac felly trefnais gyfres o gyfarfodydd gyda Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol allweddol eraill fel De Awstralia, Quebec a California. Hefyd, fodd bynnag, o ystyried y rôl bwysig a chwaraewyd gan y sector preifat yn COP21 a'r alwad gan fusnes am gytundeb uchelgeisiol, cynhaliais gyfarfodydd dwyochrog hefyd gyda Banc Buddsoddi Ewrop a Chyngor Busnes y Byd ar Ddatblygu Cynaliadwy.

Ddydd Llun 7 Rhagfyr, yng Nghynulliad Cyffredinol Cynghrair y Taleithiau a Rhanbarthau, lansiais y Memorandwm Cyd\-ddealltwriaeth rhyngwladol hanesyddol ar weithredu ar sail natur dros yr hinsawdd.  Rwy’n falch bod Llywodraeth Cymru wedi datblygu’r Memorandwm hwn, sy'n seiliedig ar y gwaith polisi yr ydym wedi'i wneud wrth ddatblygu Bil yr Amgylchedd ac sy’n cefnogi confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Amrywiaeth Fiolegol a’r UNFCC. Yn ogystal â Chymru, llofnodwyd y Memorandwm gan bump o lywodraethau blaenllaw eraill COP21 (sef Catalonia, Gwlad y Basg, Manitoba, Sao Paulo a Quebec).

Mae'r Memorandwm Cyd\-ddealltwriaeth yn ymrwymo’r Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol sy’n ei lofnodi i sicrhau bod gweithredu ar sail natur yn elfen bwysig o unrhyw weithredu dros yr hinsawdd, hynny’n ogystal â gweithredu i liniaru ac addasu. Mae hynny’n golygu y bydd yn adeiladu ar y memoranda rhyngwladol allweddol eraill a lofnodwyd gan Gymru (Compact y Taleithiau a’r Rhanbarthau, MC o dan 2 a'r fenter RegionsAdapt). Wrth fynd â’r Memorandwm hwn yn ei flaen, rydym wedi ychwanegu ymhellach at ein record ar weithredu rhyngwladol a’n nod i fod yn Gymru gyfrifol fyd\-eang.

Mae'r cytundeb byd\-eang ar yr hinsawdd a lofnodwyd ym Mharis yn golygu ein bod wedi cymryd cam sylweddol ymlaen, gyda phob gwlad yn ymrwymo i weithredu gyda'i gilydd i frwydro yn erbyn y newid yn yr hinsawdd, gyda Llywodraethau Taleithiol a Rhanbarthol fel Llywodraeth Cymru yn chwarae rôl hanfodol yn y gwaith. Felly, mae'n fargen hanesyddol a phwysig sy'n gosod cyfeiriad clir at ddyfodol cynaliadwy, gan ddangos bod y newid i economi lân a chymdeithas garbon isel yn awr yn digwydd trwy’r byd, yn anochel ac yn ddi\-droi’n ôl. Yng Nghymru, trwy Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, y Ddeddf Cynllunio a Bil yr Amgylchedd, mae’r gwaith i sicrhau newid i ddyfodol carbon isel eisoes yn rhan ganolog o’n fframwaith cyfreithiol. Wrth wneud hynny, rydym yn gosod llwybr buddsoddi clir wrth weithredu er mwyn sicrhau ein bod yn lleihau'r risgiau sy'n gysylltiedig â hinsawdd sy’n newid a'u heffaith ar y rhai mwyaf bregus.

Caiff y datganiad ei gyhoeddi yn ystod y toriad er mwyn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i aelodau. Os bydd aelodau eisiau i mi wneud datganiad pellach neu ateb cwestiynau ynglŷn â hyn pan fydd y Cynulliad yn dychwelyd, byddwn yn hapus i wneud hynny.

  
   





Translation:


 
 


The 21st Conference of the Parties to the United Nations Framework Convention on Climate Change (COP21\) took place in Paris between 30 November and 12 December. The summit had been hailed as our last chance to secure an international agreement to limit global climate change to two degrees Celsius, above which the UN’s Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) advises that the impacts pose a threat to humanity and could lead to irreversible climate change. Due to its importance COP21 was on an unprecedented scale with 20,000 official delegates in attendance, 195 governments and with nearly 150 world leaders represented at the summit.


The Welsh Government’s Programme for Government sets out our commitment to leadership on climate change and in doing so to contributing to a global deal on climate change, with Wales acting as an exemplar to other smaller states and regions. In line with this I attended COP21 between 2 and 8 December to contribute as part of the UK delegation and to build on the significant momentum of the work of State and Regional Governments and add to the overwhelming drive for an agreement. I also showcased the work we are undertaking here in Wales.


For the first time, the crucial role played by subnational governments – those tiers of government beneath the nation state \- was recognised as part of the formal UN summit proceedings, including a specific day dedicated to delivery at the subnational level. For Wales, this follows more than 10 years of work at the heart of the State and Regional Government movement. As Vice Presidents of the international Network of Regional Government for Sustainable Development (nrg4SD) we have a key role in binging partners together, driving collaboration and representing the key leadership role that State and Regional Government are already playing globally. Collectively we are able to demonstrate drive, reach, leadership and scale of delivery that makes the role of State and Regional Governments crucial to delivering climate action. For example, Wales and other State and Regional Government have made a commitment to ambitious mitigation through the Memorandum of Understanding on Subnational Global Climate Leadership (also known as the Under 2 MoU), which covers 65 jurisdictions from 20 countries and five continents and collectively represents more than $17\.9 trillion in GDP and 588 million people – this is bigger than the United States of America. In addition the total emissions reduction pledges we have made as State and Regional Governments (and reported through the Compact of States and Regions) are now greater than the annual emissions of China.


At COP21 we also became a founding signatory to the RegionsAdapt initiative, which focuses on the adaptation actions we can deliver as State and Regional Governments and which complement our existing international commitments.


These examples not only underline that partnership working at the state and regional level can deliver action on a global scale, contrary to the myth that our action in Wales has no impact globally, but increasingly current evidence suggests that it can be done at this level more effectively and more rapidly.


It was an honour to be invited to a private meeting with Ban Ki\-moon, along with a small group of other State and Regional Governments who are acknowledged as global leaders. The meeting was convened in recognition of the global leadership of those governments present and to discuss how further progress can be made. During this meeting Ban Ki\-moon referred to our collective impact as a game\-changing. The UN Secretary General taking the time, at the most significant summit in decade, to speak to a select group of State and Regional Governments underlines the global impact Wales and our key partners are having.


In addition to highlighting the collective impact of State and Regional Governments, I also discussed the work being delivered here in Wales. I not only showcased Wales’ achievements in areas such as waste and energy efficiency, but also highlighted the pioneering legislation we have brought forward through the Well\-being of Future Generations Act, the Planning Act and the Environment Bill. With the attendance of so many states and regional governments and business I was also keen to learn from the experiences of others and I therefore held a series of bilateral meetings with other key partner State and Regional Governments such as South Australia, Quebec and California. In addition, however, given the significant role played by the private sector at this COP and the call from business for an ambitious agreement I also held bilaterals with the European Investment Bank and the World Business Council for Sustainable Development.


On Monday 7 December I launched an historic international Memorandum of Understanding on Nature Based Climate Action at the States and Regions Alliance General Assembly. I am proud that the Welsh Government has developed this Memorandum, which draws on the policy work we have undertaken in developing the Environment Bill and supporting the delivery of the UN convention on Biological Diversity and UNFCCC. In addition to Wales, five other leading governments signed the Memorandum at COP21 (Catalonia, Basque Country, Manitoba, Sao Paulo and Quebec).


The Memorandum of Understanding commits signatory Regional and State Governments to ensuring that along with mitigation and adaptation, a nature based approach is acknowledged as a key pillar of climate action. This means it will build on the other key international memoranda signed by Wales (the Compact of States and Regions, the Under 2 MoU and the RegionsAdapt initiative) to put in place a strong suite of commitments that will be the foundation of State and Regional Government action going forward. In taking forward this Memorandum we have further added to our track record on international action and our goal to be a globally responsible Wales.


The global climate agreement struck in Paris means that we have taken a significant step forward, with all countries committing to act together to combat climate change, with State and Regional Government, like the Welsh Government, playing a critical role in its delivery.  It is therefore an historic and momentous deal that sets a clear direction to a sustainable future, demonstrating that the shift to a clean economy and low carbon society is now global, inevitable and irreversible.  In Wales, through the Well\-being of Future Generations Act, the Planning Act and the Environment Bill we have already set about placing that transition to a low carbon future at the heart of our legal framework.  In doing so we are setting out a clear pathway for investment whilst acting to ensure that we reduce the risks associated with climate change and their impact on the most vulnerable.


This statement is being issued during recess in order to keep members informed.  Should members wish me to make a further statement or to answer questions on this when the Assembly returns I would be happy to do so.