Translate the text from Welsh to English.



 
Mae’r cynnydd mewn cyfraddau yfed diodydd egni uchel mewn caffein ymhlith pobl ifanc hefyd yn arwain at bryderon am yr effaith ar eu haddysg.


Siaradodd y Dirprwy Weinidog Iechyd Meddwl a Llesiant, Lynne Neagle gyda disgyblion ac athrawon yn Ysgol Uwchradd yr Eglwys Newydd am y syniadau newydd ar gyfer deddfwriaeth sy’n destun ymgynghoriad gan Lywodraeth Cymru i fynd i’r afael â chyfraddau cynyddol o ordewdra yng Nghymru.


Mae hi hefyd yn dymuno clywed barn pobl ar gyfyngu ar yr hawl i hyrwyddo bwydydd uchel mewn braster, siwgr neu halen, atal ail\-lenwi diodydd llawn siwgr am ddim ac ehangu’r arfer o gyhoeddi calorïau ar fwydlenni.


Yng Nghymru, mae oddeutu 1\.5 miliwn o oedolion yn ordrwm ac mae 600,000 o bobl yn ordew. Yn ogystal, mae mwy nag un o bob pedwar o blant yng Nghymru yn ordrwm neu’n ordew pan maent yn dechrau yn yr ysgol gynradd. Amcangyfrifir bod gordewdra yn costio £6\.1 biliwn i’r GIG bob blwyddyn ar draws y DU.


Dywedodd y Dirprwy Weinidog Iechyd Meddwl, Lynne Neagle:



> Rydym eisiau clywed barn pobl am sut y gallwn gefnogi’r genedl i fod yn iachach a lleihau nifer y bobl sy’n ordew ne’n ordrwm. Yn aml, mae bwydydd llawn siwgr neu fwydydd sy’n uchel mewn braster neu halen ar gael yn haws ac yn cael eu hyrwyddo’n ehangach, sy’n ei gwneud yn anoddach i bobl wneud y dewis iach.
> 
> 
> Gwyddom fod hwn yn gyfnod anodd i bobl, gyda chostau byw cynyddol uchel yn rhoi pwysau enfawr ar bobl yn ariannol. Fodd bynnag, gwyddom hefyd os bydd y tueddiadau gordewdra yn parhau, y bydd mwy o bobl yng Nghymru yn marw cyn eu hamser o ganser, clefyd y galon, clefyd yr afu a diabetes math 2\. Mae angen inni gael sgwrs agored a gonest am sut y gallwn newid ein dewisiadau a’n hymddygiadau yn sylweddol. Mae hyn yn cynnwys gwrthdroi materion arwyddocaol sydd wedi datblygu dros genedlaethau yn ein hamgylchedd bwyd. Rwy’n lansio’r ymgynghoriad heddiw i ddechrau’r sgwrs hon.


Mae’r Arolwg Deiet a Maeth Cenedlaethol diweddaraf yn dangos bod pobl yn bwyta gormod o siwgr, braster dirlawn a halen, a gormod o galorïau, ond dim digon o ffeibr, ffrwythau a llysiau. Mae’r arolwg yn dangos bod pobl ifanc rhwng 11 ac 18 oed yn bwyta hyd at dair gwaith y cyfanswm o siwgr a argymhellir.


Fel rhan o'r strategaeth Pwysau Iach: Cymru Iach, y strategaeth hirdymor i atal a lleihau gordewdra, mae Llywodraeth Cymru heddiw yn ymgynghori ar wahardd gwerthu diodydd egni i bobl ifanc o dan 16 oed. Mae rhai diodydd egni yn cynnwys 21 llwy de o siwgr a’r un faint o gaffein â thair cwpanaid o goffi. Mae ymchwil yn dangos bod plant sy’n yfed o leiaf un ddod egni bob wythnos yn fwy tebygol o roi gwybod am broblemau fel cur pen, problemau cwsg a phroblemau stumog yn ogystal â thymer isel ac anniddigrwydd. Mae tystiolaeth hefyd sy’n cysylltu yfed diodydd egni yn rheolaidd gydag ymrwymiad isel mewn addysg.


Bydd yr ymgynghoriad hefyd yn gofyn sut y gall ein cymunedau fod yn amgylcheddau iachach. Mae’n awgrymu y dylai’r broses gynllunio ar gyfer siopau tecawê bwyd poeth ystyried pa mor agos ydynt at ysgolion a cholegau ac y dylid sicrhau bod y broses yn ystyried ac yn adlewyrchu ar ffactorau fel y nifer o siopau sydd yno ar hyn o bryd, cyfraddau gordewdra yn lleol a demograffeg gymdeithasol. 


Ychwanegodd y Dirprwy Weinidog



> Mae’n amlwg nad yw plant ac oedolion yng Nghymru yn bwyta deiet gytbwys. Rydym wedi syrthio i batrwm lle mae bwydydd uchel mewn braster, siwgr neu halen ar gael yn hawdd.
> 
> 
> Mae ymddygiadau dietegol yn ein plentyndod yn cael dylanwad sylweddol ar beth a sut rydym yn bwyta ac yn yfed yn nes ymlaen yn ein bywydau. Mae’r ymgynghoriad yn canolbwyntio ar blant a phobl ifanc a sut y gall yr amgylchedd ger eu hysgolion a’u colegau gael effaith enfawr ar sut maent yn bwyta. Roedd yn bleser cwrdd â’r bobl ifanc yn Ysgol Uwchradd yr Eglwys Newydd i glywed eu barn a’u safbwyntiau, a oedd yn ddiddorol dros ben.
> 
> 
> Byddai’r cynigion yn yr ymgynghoriad hwn yn cefnogi iechyd a llesiant hirdymor ein cenedl. Os byddwn yn parhau fel yr ydym yn awr, yn anffodus bydd effaith niweidiol ar ragor o fywydau o ganlyniad i salwch, yn gorfforol ac yn feddyliol.


Bydd yr ymgynghoriad yn parhau hyd 1 Medi 2022\.







Translation:


 
The rising consumption of high\-caffeine energy drinks among young people is also causing concern about the effects on their education.


Deputy Minister for Mental Health and Wellbeing, Lynne Neagle spoke to pupils and teachers at Whitchurch High School about the new ideas for legislation the Welsh Government is consulting on to address the rising rates of obesity in Wales.


She also wants to hear people’s views on restricting the promotion of foods high in fat, sugar or salt, ending free refills on sugary drinks and expanding the publication of calories on menus.


In Wales, approximately 1\.5 million adults are overweight and 600,000 people are obese. In addition, more than one in four of children in Wales are overweight or obese when they start primary school. It is estimated obesity costs the NHS £6\.1 billion per year across the UK.


The Deputy Minister for Mental Health, Lynne Neagle said:



> We want to hear  people’s views on how we can support the nation to be healthier and to reduce the number of people who are obese or overweight. Often, foods that are sugary or high in fat or salt are more readily available and promoted, making it harder for people to make the healthy choice.
> 
> 
> We know this is a difficult time for people with the growing cost of living crisis putting huge pressure on people financially. However we also know If current obesity trends continue, more people in Wales will die prematurely from cancer, heart disease, liver disease and type 2 diabetes. We need an open and frank conversation about how we can create a step change in our choices and behaviours. We are talking about reversing significant issues which have built up over generations in our food environment. I am launching the consultation today to start that conversation.


The latest National Diet and Nutrition Survey shows people are consuming too much sugar, saturated fat and salt and too many calories, but not enough fibre, fruit and vegetables. The survey shows that young people aged between 11 \- 18 years consume up to three times the recommended maximum amount of sugar.


As part of Healthy Weight: Healthy Wales, the long\-term strategy to prevent and reduce obesity, the Welsh Government is today consulting on banning the sale of energy drinks to young people under 16\. Some energy drinks have 21 teaspoons of sugar and the same caffeine as three cups of coffee. Research shows that children who drink at least one energy drink per week are more likely to report symptoms such as headaches, sleep problems and stomach problems as well as low mood and irritability. There is also evidence to link regular energy drink consumption with low educational engagement.


It will also ask how our communities can be healthier environments, suggesting that planning for new hot food takeaways takes into account how close they are to schools and colleges and ensures factors such as existing saturation, local obesity rates and social demographics are considered and reflected.


Deputy Minister added


It’s clear that children and adults in Wales are not eating balanced diets, we have fallen into a pattern where foods high in fat, sugar or salt are readily available.


Dietary behaviours in our childhood have a significant influence in what and how we eat and drink in later life. The consultation has a focus on children and young people and how the environment near their school and colleges can have a huge impact on how they eat. I was pleased to meet the young people at Whitchurch High to hear first\-hand their views and opinions, which was incredible insightful.


The proposals set out in this consultation would support the long\-term health and wellbeing of our nation. If we continue as we are, then sadly more lives will be adversely affected by ill health, both physically and mentally.


The consultation will run until September 1st 2022\.