Translate the text from Welsh to English.



 
Mae pandemig y coronafeirws yn parhau i gael effaith ar bob agwedd ar ein bywydau, yn enwedig ar ein hiechyd meddwl a'n llesiant.


Mae'r datganiad hwn yn amlinellu'r camau yr ydym wedi'u cymryd i ymateb i effeithiau uniongyrchol y coronafeirws a sut y byddwn yn cefnogi pobl a chymunedau drwy fisoedd yr hydref a’r gaeaf sydd o’n blaenau.  


Rydym wedi gwneud gwaith dadansoddi gofalus ar nifer o fathau gwahanol o ddata er mwyn deall sut mae’r coronafeirws a'r ymateb cenedlaethol iddo wedi effeithio ar iechyd meddwl a llesiant cyffredinol pobl. Ymateb cyffredin gan bobl yw eu bod yn teimlo’n fwy pryderus ers i’r cyfyngiadau ddechrau ym mis Mawrth. Lleddfwyd y pryder wrth i’r cyfyngiadau gael eu codi yn ystod yr haf, ond mae perygl gwirioneddol y gallem weld lefelau pryder y boblogaeth yn cynyddu eto wrth inni ymateb i don newydd o’r coronafeirws y gaeaf hwn.


Mae nifer o arolygon a gynhaliwyd yn ystod y cyfyngiadau yn dangos rhai o achosion posibl y pryder cynyddol hwn, gan gynnwys pryder am iechyd personol ac iechyd anwyliaid; pryder am gyllid personol; poeni am les plant a theimladau o unigrwydd ac o fod yn ynysig.


Mae'r pandemig wedi cael effaith anghymesur ar grwpiau penodol yn ein cymdeithas, yn enwedig y rhai ar incwm isel; pobl â chyflwr iechyd meddwl sy'n bodoli eisoes, plant ac oedolion ifanc, a phobl o gymunedau Pobl Dduon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME).


Nid oes un ffordd o ymateb i’r materion hyn – mae gofyn cael dull gweithredu amlochrog ac amlasiantaethol sydd wedi’i ddatblygu drwy gydweithio ar draws sectorau, ar draws adrannau'r llywodraeth ac ar draws gwasanaethau.  Nid yw atal a chefnogi anghenion iechyd meddwl a llesiant y boblogaeth yn rhywbeth y gall – nac y dylai – y GIG ei wneud ar ei ben ei hun.


Mae ein hymateb i effaith y pandemig ar iechyd meddwl yn canolbwyntio ar dri maes allweddol:


* Cynnal gwasanaethau iechyd meddwl ac ymateb i anghenion iechyd meddwl uniongyrchol;
* Cryfhau ffactorau amddiffynnol a lleihau effeithiau economaidd\-gymdeithasol y pandemig ar iechyd meddwl a llesiant;
* Cefnogi’r GIG i ddiwallu'r anghenion iechyd meddwl sy'n newid yn eu hardaloedd, gan gynllunio ar gyfer ail don a sicrhau y gall gwasanaethau iechyd meddwl sefydlogi ac adfer ar gyfer y tymor hir.


Cafodd gwasanaethau iechyd meddwl eu dynodi’n 'wasanaeth hanfodol' yn ystod camau cynnar y pandemig. Maent wedi parhau i fod yn hygyrch ac yn ymatebol drwy gydol y pandemig a’r cyfyngiadau.


Ar ddechrau'r pandemig, cafodd y cyllid arfaethedig o £3\.5m i wella'r gwasanaeth iechyd meddwl ei ryddhau i’r byrddau iechyd i gefnogi'r gwaith o gynnal gwasanaethau iechyd meddwl hanfodol tra'n ymateb i'r pwysau uniongyrchol oherwydd y pandemig. At hyn, darparwyd £2\.2m yn ychwanegol i greu capasiti ar gyfer cynnydd mewn cleifion mewnol i sicrhau bod gan unedau iechyd meddwl hyblygrwydd i reoli galwadau ychwanegol ac i ddelio ag unrhyw achosion o’r feirws yn yr amgylcheddau hyn.


Ehangwyd llinell gymorth iechyd meddwl CALL hefyd a buom yn gweithio gydag Iechyd Cyhoeddus Cymru i ddarparu gwybodaeth ar\-lein wedi'i theilwra i gefnogi pobl i reoli eu hiechyd meddwl yn ystod cyfnod y cyfyngiadau.   


Gan adeiladu ar hyn, rydym wedi darparu £1\.3m i gefnogi’r gwaith o gyflwyno Silvercloud, sef cynllun peilot therapi gwybyddol ymddygiadol ar\-lein. Mae cynllun Monitro Gweithredol MIND Cymru, y Pecyn Cymorth Iechyd Meddwl i Bobl Ifanc a llinell gymorth Anhwylderau Bwyta BEAT ar gael hefyd. Nid yw'r gwasanaethau haen 0 hyn yn disodli gwasanaethau arbenigol ond maent yn darparu mynediad hawdd at gymorth ac yn anelu at leihau'r galw ar wasanaethau iechyd meddwl sylfaenol lleol. Rydym hefyd wedi darparu cyllid ar gyfer amrywiaeth o ddulliau rhanbarthol o leihau hunanladdiad a hunan\-niwed gan gynnwys cymorth, hyfforddiant a chodi ymwybyddiaeth o ran profedigaeth.


Mae gan y GIG a'r gwasanaethau cymdeithasol rôl bwysig iawn i'w chwarae wrth ymateb i anghenion iechyd meddwl newidiol ein cymunedau, ond mae wedi dod yn amlwg mai mewn meysydd y tu allan i iechyd y mae angen i ni gryfhau gwasanaethau – er enghraifft, cymorth cyflogaeth, atal digartrefedd a chymorth dyledion. Dim ond drwy ddull trawslywodraethol ac amlasiantaethol effeithiol y gellir cyflawni hyn. Mae’r Gweinidog Iechyd wedi ysgrifennu at holl Weinidogion y Cabinet i dynnu sylw at y dystiolaeth sy'n sail i'r dull hwn ac mae swyddogion wedi bod yn gweithio ar draws adrannau i gryfhau camau gweithredu i ymateb i'r niwed economaidd\-gymdeithasol ehangach a'r niwed arall i’r gymdeithas.


Nodir y camau gweithredu newydd hyn mewn fersiwn wedi’i diweddaru o'n Cynllun Cyflawni Law yn *Llaw at Iechyd Meddwl 2019\-22**.* Mae’r cynllun wedi cael ei ddiweddaru i sicrhau bod y camau gweithredu'n ymateb i'r pandemig. Rydym wedi cyflymu nifer o gamau gweithredu i ymateb i'r anghenion iechyd meddwl uniongyrchol. Mae'r rhain yn cynnwys ymestyn cymorth haen 0, Menter Gwella Ansawdd Straen Trawmatig Cymru a chyflwyno Iechyd i Weithwyr Iechyd Proffesiynol i gefnogi staff y GIG. 


Mae'r cynllun wedi’i ddiweddaru yn nodi camau gweithredu newydd arwyddocaol yn y meysydd hynny sy'n ffactorau amddiffynnol pwysig i gefnogi iechyd meddwl a llesiant.  Mae cymorth a gwydnwch yn y meysydd hyn yn rhan hanfodol o ymateb ar draws y system i leihau effaith economaidd\-gymdeithasol y pandemig ar lesiant a lleihau'r angen i droi at wasanaethau iechyd meddwl. Mae hyn yn cynnwys, ymysg meysydd eraill, addysg, cyflogaeth, cynhwysiant ariannol a chymorth digartrefedd. 


Byddaf yn parhau i weithio ar y cyd â'r Gweinidog Addysg ar ein Dull Ysgol Gyfan o ymdrin â llesiant emosiynol. Yn ddiweddar cyhoeddwyd £5m o arian ychwanegol gennym ar gyfer iechyd meddwl mewn ysgolion. Ochr yn ochr â £450,000 tuag at gefnogi iechyd meddwl a llesiant gweithlu'r ysgol, darperir cyllid hefyd i ddatblygu darpariaeth bellach ar gyfer cwnsela mewn ysgolion a chymorth meddyliol ac emosiynol i blant iau na blwyddyn 6\. Rydym hefyd wedi datblygu'r Pecyn Cymorth Iechyd Meddwl Ieuenctid, a lansiwyd ym mis Mehefin ac a gynhelir ar HwB.


Fis Gorffennaf, cyhoeddodd y Gweinidog Trafnidiaeth, yr Economi a’r Gogledd fuddsoddiad o £40m yn yr Ymrwymiad Covid i gefnogi swyddi a sgiliau. Caiff hyn ei dargedu i helpu'r rhai yr effeithir arnynt fwyaf gan covid\-19, gan gynnwys pobl ifanc. Bydd yr arian newydd yn ymestyn y cymorth sydd ar gael drwy ein Gwasanaethau Cymorth Mewn Gwaith ac Allan o Waith.


Mae'r gwaith y mae'r Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol wedi'i arwain i gefnogi'r boblogaeth ddigartref yn ystod y pandemig wedi rhoi cyfle inni gyflawni ein hymrwymiad i ddarparu gwell cymorth cofleidiol i rai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymunedau.


Drwy waith caled partneriaid yn nhimau tai yr awdurdodau lleol, yn y gwasanaethau iechyd meddwl ac yn y gwasanaethau camddefnyddio sylweddau, rydym wedi gweld cymorth iechyd a gwasanaethau cymdeithasol yn cael eu hintegreiddio’n llawer gwell, gyda rhai unigolion agored i niwed yn cael eu cyrraedd am y tro cyntaf er mwyn rhoi iddynt y cymorth a'r gefnogaeth y mae arnynt eu hangen.   Mae'r cynllun cyflawni diwygiedig hefyd yn cynnwys camau gweithredu newydd i gefnogi tenantiaid sy'n cael trafferth gydag ôl\-ddyledion rhent a bydd yn cynnwys mynegbyst/atgyfeiriadau at wasanaethau cynghori eraill neu gymorth lle bo angen.  Rydym hefyd yn ymestyn ymhellach y cyfnodau rhybudd ar gyfer troi allan o denantiaethau sicr a thenantiaethau byrddaliadol sicr, i chwe mis,  gan gydnabod yr effaith andwyol y mae ansicrwydd ynglŷn â chartref yn ei chael ar iechyd meddwl.


Rydym yn pryderu am yr effaith anghymesur y mae'r pandemig wedi'i chael ar grwpiau penodol yn y gymdeithas, yn enwedig y rheini a allai fod mewn sefyllfa ariannol fregus, ar incwm isel ac o grwpiau BAME.


Mae'r cynllun cyflawni diwygiedig yn adlewyrchu camau gweithredu newydd ar y Gronfa Gynghori Sengl a'r buddsoddiad pellach o £1\.4m mewn cysylltiadau â chymorth iechyd meddwl er mwyn helpu i leihau effaith dyled ar iechyd meddwl.  Er gwaethaf y gwelliannau yr ydym yn eu gwneud i raddfa ac argaeledd gwasanaethau iechyd meddwl a chymorth, nid yw pob grŵp yn defnyddio darpariaeth o'r fath mewn ffordd gyfartal.  Rwyf yn pryderu'n arbennig am lefelau uwch o bryder ymhlith cymunedau BAME a thystiolaeth fod llai o bobl o’r grwpiau hyn yn manteisio ar gymorth iechyd meddwl.


I fynd i’r afael â hyn, rydym yn darparu cyllid ychwanegol i Diverse Cymru i sicrhau bod y Cynllun Ardystio Arferion Da yn y Gweithle o ran Iechyd Meddwl BAME yn cael ei sefydlu ymhellach yng Nghymru. Byddwn yn parhau i weithio gyda Diverse Cymru a rhanddeiliaid allweddol eraill i sicrhau bod gwasanaethau iechyd meddwl yn hygyrch ac yn ddiwylliannol briodol. Rydym hefyd yn cryfhau ein hymgysylltiad ag asiantaethau'r trydydd sector er mwyn sicrhau bod gan bob un lais ym mhenderfyniadau polisi wrth symud ymlaen.


Cyhoeddwyd Cynllun Diogelu'r Gaeaf fis diwethaf, yn nodi ein cynllun a'n blaenoriaethau cyffredinol ar gyfer iechyd a gofal cymdeithasol tan fis Mawrth 2021\. Mae'n atgyfnerthu'r angen i barhau ddynodi iechyd meddwl yn 'wasanaeth hanfodol' ac rydym yn annog pobl i droi at wasanaethau iechyd meddwl pan fydd eu hangen arnynt.


Mae cyfres o egwyddorion lefel uchel i lywio'r gwaith o ddarparu gwasanaethau iechyd meddwl yn cael eu llunio ar hyn o bryd ar y cyd â’r trydydd sector, defnyddwyr gwasanaethau a phartneriaid eraill. Bydd hyn yn helpu i lywio'r gwaith o gynllunio gwasanaethau ac yn sicrhau bod cyfathrebu a dealltwriaeth gliriach o'r hyn y mae defnyddwyr gwasanaethau yn ei weld yn bwysig a a pha wasanaethau fydd yn gallu eu darparu dros y misoedd nesaf.


Mae nifer o newidiadau y mae llawer o ddefnyddwyr gwasanaethau wedi'u croesawu – yn enwedig y cyfleoedd cynyddol i ymgysylltu'n ddigidol.   Hyd yn oed pe bai popeth yn mynd yn ôl i’r hen drefn ‘arferol’ yfory y byddem yn penderfynu ar y cyd bod rhai o'r newidiadau cyflym yr ydym wedi’u rhoi ar waith i reoli pwysau’r coronafeirws yn rhai cadarnhaol ac y dylent gael eu cadw.  Bydd gweithio gyda'n gilydd i gynllunio ar gyfer amodau'r gaeaf a’r ymateb parhaus i’r coronafeirws hefyd yn ein helpu i sefydlu egwyddorion ar gyfer gwasanaethau yn y tymor hwy.


Byddwn yn parhau i weithio ar draws y GIG a'i bartneriaid fel rhan o'n dull adfer i'n galluogi i ddiwallu anghenion iechyd meddwl newidiol y boblogaeth. Bydd hyn yn cynnwys mynediad at fuddsoddiad ychwanegol ar gyfer gwasanaethau haen 0, cymorth iechyd meddwl lefel is, yn ogystal ag ymrwymiad i'r meysydd blaenoriaeth fel y'u nodir yng Nghynllun Cyflawni Iechyd Meddwl 2019\-22, gan gynnwys mwy o fynediad at therapïau seicolegol, gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed (CAHMS), cymorth ag anhwylderau bwyta a gwasanaethau amenedigol.


Rydym yn buddsoddi tua £700m bob blwyddyn yng ngwasanaethau iechyd meddwl y GIG ac yn diogelu'r buddsoddiad hwnnw drwy neilltuo arian ar gyfer iechyd meddwl. Yn 2020\-21, darparwyd £3\.5m o gyllid, a oedd wedi’u gynllunio ar gyfer gwella gwasanaethau, ar ddechrau'r pandemig i gefnogi gwasanaethau iechyd meddwl ac ar hyn o bryd rydym yn rhyddhau'r £3\.5m sy'n weddill o gyllid gwella gwasanaethau i fuddsoddi yn unol â blaenoriaethau'r cynllun cyflawni.


Cyfanswm y buddsoddiad ychwanegol i gefnogi gwasanaethau iechyd meddwl eleni yw £8\.5m, sy'n cynnwys:


* £5m ar gyfer y dull ysgol gyfan
* £1\.3m i gyflymu cymorth haen 0/1
* £2\.2m i greu capasiti ar gyfer ymchwydd yn y galw.


Nid oes modd inni ragweld yn union sut y bydd y pandemig yn effeithio ar iechyd meddwl, ond yr hyn sy'n amlwg yw bod angen dull cydweithredol a phartneriaeth i ymateb i anghenion iechyd meddwl a llesiant y genedl – ac mae gan bob un ohonom rôl i'w chwarae yn hyn.







Translation:


 
The coronavirus pandemic continues to have an impact on all aspects of our lives, particularly on our mental health and wellbeing.


This statement outlines the actions we have taken to respond to the immediate mental health\-related effects of coronavirus and how we will support people and communities through the autumn and winter months ahead.


We have carefully analysed a range of data to understand how coronavirus and the national response has affected people’s general mental health and wellbeing. People have commonly reported feeling raised levels of anxiety since before lockdown started in March. This has eased as the restrictions were lifted through the summer months, but there is a real risk we could see population anxiety levels increase again as we respond to a new wave of coronavirus this winter.


A number of surveys carried out over the course of the lockdown reveal some of the potential causes of this increased anxiety, including concern about personal health and the health of loved ones; concern about personal finances; worry about the wellbeing of children and feelings of loneliness and isolation.


The pandemic has had a disproportionate impact on particular groups in society, particularly those on a low income; people with an existing mental health condition; children and young adults and people from Black, Asian and Minority Ethnic (BAME) communities.


There is no single response to these issues – they require multifaceted and multi\-agency approaches, developed through collaboration across sectors, across government departments and across services.  Preventing and supporting the mental health and wellbeing needs of the population is not something the NHS can – or should – do alone.


We have focused our response to the mental health impact of the pandemic on three key areas:


* Maintaining mental health services and responding to immediate mental health needs;
* Strengthening protective factors and reducing the socioeconomic impacts of the pandemic on mental health and wellbeing;
* Supporting the NHS to meet the changing mental health needs in their areas, while planning for a second wave and ensuring mental health services can stabilise and recover for the long term.


Mental health services were classified as an ‘essential service’ during the early stages of the pandemic. They have remained accessible and able to respond throughout the pandemic and lockdown.


At the onset of the pandemic, we released the planned mental health service improvement funding of £3\.5m to health boards to support the maintenance of essential mental health services while responding to the immediate pandemic pressures. We also provided an additional £2\.2m for inpatient surge capacity to ensure mental health units had flexibility to manage additional demands and to deal with any outbreaks of the virus.


We also expanded the CALL mental health helpline and worked with Public Health Wales to provide tailored online information to support people to manage their mental health during the lockdown period.


Building on this, we have provided £1\.3m to support the rollout of Silvercloud, an online cognitive behavioural therapy pilot; MIND Cymru’s Active Monitoring; the Young Person’s Mental Health Toolkit and BEAT’s Eating Disorders helpline are also available. These tier 0 services do not replace specialist services but provide easy access to support and aim to reduce demand on local primary mental health services. We have also provided funding for a range of regional approaches to reduce suicide and self\-harm including bereavement support, training and awareness raising.


The NHS and social services have a very important role to play in responding to the changing mental health needs of our communities, it has become clear the areas we need to strengthen lie in areas outside health – for example, employment support, homelessness prevention and debt support. This can only be achieved through an effective cross\-government and multi\-agency approach. The Health Minister has written to all Cabinet Ministers to highlight the evidence underpinning this approach and officials have been working across departments to strengthen actions to respond to the wider socioeconomic and other societal harms.


These new actions are set out set in a refreshed version of our *Together for Mental Health Delivery Plan 2019\-22*. The plan has been updated to ensure the actions respond to the pandemic. We have accelerated a number of actions to respond to the immediate mental health needs. These include extending tier 0 support, the Wales Traumatic Stress Quality Improvement Initiative and the rollout of Health for Health Professionals to support NHS staff. 


The refreshed plan sets out significant new actions in those areas that are important protective factors to support mental health and wellbeing. Support and resilience in these areas is a critical part of a system wide response to lessening the socio\-economic impact of the pandemic on well\-being and reduce the need to access mental health services. This includes, but is not exclusive of, education, employment, financial inclusion and homelessness support. 


I will continue to work jointly with the Minister for Education on our Whole School Approach to emotional well\-being. We recently announced an extra £5m for mental health in schools. Alongside £450,000 to go towards supporting mental health and well\-being of the school workforce, funding is also provided for developing further provision for schools counselling and mental and emotional support to children younger than year 6\. We have also developed the Youth Mental Health Toolkit, which launched in June and is hosted on HwB.


In July, the Minister for Transport, Economy and North Wales announced a £40m investment in the Covid Commitment to support jobs and skills. This will be targeted to help those most affected by covid\-19, including young people. The new funding will extend existing support through our In Work and Out of Work Support Services.


The work the Minister for Housing and Local Government has led to support the homeless population during the pandemic has provided an opportunity for us to deliver on our commitment to provide better mental health and substance misuse wrap\-around support for some of the most vulnerable people in our communities.


Through the hard work of partners in local authority housing teams, mental health and substance misuse services we have seen a much better integration of health and social services support with some vulnerable individuals being reached for the first time with the help and support that they need. The refreshed delivery plan also includes new actions to support tenants who are struggling with rent arrears and will include signposting/referral to other advice services or support where necessary. We are also further extending notice periods for eviction from assured and assured short hold tenancies to six months recognising the devastating mental health impact of home insecurity.


We are concerned about the disproportionate impact the pandemic has had on particular groups in society, particularly those who may be financially vulnerable, on low incomes and from BAME communities. 


The refreshed delivery plan reflects new actions on the Single Advice Fund and the further investment of £1\.4m links with mental health support to help reduce the impact of debt on mental health. Despite improvements we are making to the scale and availability of mental health services and support, not all groups access such provision in an equitable way. I am particularly concerned about higher levels of anxiety among BAME communities and evidence of lower levels of take up of mental health support. 


To address this, additional funding is being provided to Diverse Cymru to further embed the BAME Mental Health Workplace Good Practice Certification Scheme in Wales. We will continue to work with Diverse Cymru and other key stakeholders to ensure mental health services are accessible and culturally appropriate. We are also strengthening our engagement with third sector agencies to ensure all have a voice in policy decisions going forward.


The Winter Protection Plan was published last month, setting out our overarching plan and priorities for health and social care until March 2021\. It reinforces the need to continue to position mental health as an ‘essential service’ and we encourage people to access mental health services when they need them.


A set of high\-level principles to guide the delivery of mental health services are currently being co\-produced with the third sector, service users and other partners. This will help guide service planning and ensure there is clearer communication and understanding of what service users find important and what services will be able to deliver over the coming months.


There are a number of changes many service users have welcomed – particularly the increased opportunities to engage digitally. Even if everything went back to the “old normal” tomorrow, we would collectively decide that some of the rapid changes we have put in place to manage the coronavirus pressures have been positive and should remain.  Working together to plan for the coming winter conditions and ongoing coronavirus response will also help us to establish service principles that inform the longer term.


We also continue working across the NHS and its partners as part of our recovery approach to enable us to meet the changing mental health needs of the population. This will include access to additional investment for tier 0 services, lower level mental health support as well as a commitment to the priority areas set out in the 2019\-22 Mental Health Delivery Plan, including increased access to psychological therapies, CAMHS services, eating Disorders support and perinatal services.


We invest around £700m every year in NHS mental health services and protect that investment through the mental health ring\-fence. In 2020\-21, we provided £3\.5m of planned service improvement funding at the start of the pandemic to support mental health services and we are currently releasing the remaining £3\.5m service improvement funding to invest in line with the priorities of the delivery plan.


Additional investment supporting mental health services this year amounts to £8\.5m, which comprises:


* £5m for the whole school approach
* £1\.3mto accelerate tier 0/1 support
* £2\.2m for surge capacity


We are unable to predict exactly how the pandemic will impact on mental health, what is clear is that a collaborative and partnership approach is needed to respond to the nation’s mental health and wellbeing needs – and we all have a role to play in this.