Translate the text from English to Welsh.



 
The Welsh Government is committed to updating Members about actions to create vibrant communities by tackling large numbers of second homes in some communities across Wales, and about the Dwyfor pilot. This work is part of the Co\-operation Agreement with Plaid Cymru.


The radical package of measures includes giving local authorities the ability to introduce higher council tax premiums on second homes and long\-term empty properties; changes to the letting thresholds for holiday lets to be listed for non\-domestic rates; ground\-breaking changes to the planning framework and a Welsh language communities housing plan.


I have also announced a two\-year, £50m National Empty Homes Grant scheme, which will help bring up to 2,000 long\-term empty homes back into occupation.


We are monitoring the impact of all these policies and interventions across Wales, but we also have the pilot in Dwyfor, where we are working closely with Cyngor Gwynedd, Eryri National Park, Grwp Cynefin and Adra housing associations, and local communities to introduce and evaluate these measures. The area was chosen because of its geographic size, the concentration of second homes and the impact on the Welsh language.


Unprecedented changes to the national planning framework have come into effect. I set out these in my January update. Cyngor Gwynedd is pioneering their practical implementation, with financial support from Welsh Government to enable the council to explore and build a robust evidence base.


Cyngor Gwynedd has decided to proceed to steps necessary to introduce a direction across the county. Whilst the scope of the direction is a matter for local government, Welsh Government funding will support the operational costs related to the pilot area only. This will provide a valuable source of evidence including identification of the local inputs and level of resources necessary to implement an Article 4 direction, as well as the monitoring of progress and effects.


The pilot has focused on the practical steps to support local affordability. This includes trialling changes to the Homebuy scheme. Working with Grwp Cynefin and Cyngor Gwynedd, there has been a marked increase in Homebuy approval numbers during the pilot – 13 in Dwyfor, compared to just one in the previous five years. A marketing group, working with estate agents, is raising awareness of Homebuy, offering training and awareness\-raising about the scheme across communities and with major employers.


The pilot will also explore how the Self\-Build Wales scheme could support local residents to build their own affordable homes in the area, as well as bringing back more empty homes and long\-unused town centre properties into habitable use. Multi\-partner discussions about the potential intervention in the private rental sector have also started.


We have facilitated community and practitioner workshops with Cwmpas and others, learning from projects and approaches elsewhere to help bring communities together. A number of community enterprises are looking to develop new affordable homes to meet local needs.


Across all of this work, the pilot is a joint endeavour and opportunity. There are now multi\-partner working groups at strategic and operational levels. A data group and shared online resource is considering the effects these changes are having on the housing stock and its affordability in the area. This will help to underpin the evaluation of the pilot.


The evaluation contract is being awarded following an open tender process and work has started to establish the specific research approach. The evaluation will be made up of three core elements – an initial scoping and data mapping phase to develop the evidence base; a process evaluation phase to learn from the implementation of pilot activities and an impact evaluation phase to assess the outcomes.


The emerging findings from the Dwyfor pilot will be shared with delivery partners and wider stakeholders across Wales. This will help local authorities to manage numbers of second homes and short\-term lets and improve housing affordability. The next update will provide further detail about the approaches being implemented.


Beyond the Dwyfor pilot, we continue to make progress on the wider package of reforms, including:


* Progressing the development of a national framework for land transaction tax within which local authorities can request increased rates to apply to second homes and short\-term lets
* The Deputy Minister for Arts, Sport and Tourism published an update yesterday about our commitment to introduce a statutory licensing scheme for all visitor accommodation
* The Commission for Welsh\-speaking communities, which was set up in August 2022, published its preliminary findings in June 2023\.


Although many of the issues relating to second homes are common in different parts of Wales, there are particular challenges in our Welsh\-speaking communities. Prosiect Perthyn, delivered in partnership with Cwmpas, forms part of the Welsh Language Communities Housing Plan. Perthyn has awarded grants to 21 community groups to develop new community\-led co\-operatives and community\-led housing. Five of the projects are in the Dwyfor pilot area.


We are working with Plaid Cymru to explore gaps in the mortgage market and homeownership support where there is a high prevalence of second homes. Further details will follow at the appropriate point.


I look forward to updating Members about further progress in our radical programme in six months’ time.







Translation:


 
Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am gamau i greu cymunedau bywiog drwy fynd i'r afael â’r niferoedd mawr o ail gartrefi mewn rhai cymunedau ledled Cymru, ac am gynllun peilot Dwyfor. Mae'r gwaith hwn yn rhan o'r Cytundeb Cydweithredu gyda Phlaid Cymru.


Mae'r pecyn radical o fesurau yn cynnwys rhoi'r gallu i awdurdodau lleol gyflwyno premiymau treth gyngor uwch ar ail gartrefi ac eiddo gwag hirdymor; newidiadau i'r trothwyon gosod ar gyfer rhoi llety gwyliau ar y rhestr ardrethi annomestig; newidiadau arloesol i'r fframwaith cynllunio a chynllun tai cymunedau Cymraeg.


Rwyf hefyd wedi cyhoeddi cynllun Grant Cartrefi Gwag Cenedlaethol gwerth £50m am ddwy flynedd, a fydd yn helpu i feddiannu hyd at 2,000 o gartrefi gwag hirdymor.


Rydym yn monitro effaith yr holl bolisïau ac ymyriadau hyn ledled Cymru, ond mae gennym y cynllun peilot yn Nwyfor hefyd, ble rydym yn gweithio'n agos gyda chymdeithasau tai Cyngor Gwynedd, Parc Cenedlaethol Eryri, Grwp Cynefin ac Adra, a chymunedau lleol i gyflwyno a gwerthuso'r mesurau hyn. Dewiswyd yr ardal oherwydd ei maint daearyddol, y crynodiad o ail gartrefi a'r effaith ar y Gymraeg.


Mae newidiadau digynsail i'r fframwaith cynllunio cenedlaethol wedi dod i rym. Amlinellias y rhain yn fy niweddariad ym mis Ionawr. Mae Cyngor Gwynedd yn arloesi wrth eu rhoi ar waith yn ymarferol, gyda chymorth gan Lywodraeth Cymru i alluogi’r Cyngor i archwilio ac adeiladu sylfaen dystiolaeth gadarn.


Mae Cyngor Gwynedd wedi penderfynu bwrw ymlaen â'r camau angenrheidiol i gyflwyno cyfeiriad ar draws y sir.  Er mai mater i lywodraeth leol yw cwmpas y cyfarwyddyd, bydd cyllid Llywodraeth Cymru yn cefnogi'r costau gweithredu sy'n gysylltiedig â'r ardal beilot yn unig. Bydd hyn yn darparu ffynhonnell dystiolaeth werthfawr gan gynnwys nodi'r mewnbynnau lleol a lefel yr adnoddau sy'n angenrheidiol i weithredu cyfarwyddyd Erthygl 4, yn ogystal â monitro cynnydd ac effeithiau.


Mae'r peilot wedi canolbwyntio ar y camau ymarferol i gefnogi fforddiadwyedd lleol. Mae hyn yn cynnwys treialu newidiadau i'r cynllun Cymorth Prynu. Gan weithio gyda Grŵp Cynefin a Chyngor Gwynedd, bu cynnydd amlwg yn y nifer gafodd eu cymeradwyo ar gyfer y cynllun Cymorth Prynu yn ystod y cynllun peilot \- 13 yn Nwyfor, o'i gymharu â dim ond un yn y pum mlynedd blaenorol. Mae grŵp marchnata, sy'n gweithio gydag asiantau tai, yn codi ymwybyddiaeth o Cymorth Prynu, gan gynnig hyfforddiant a chodi ymwybyddiaeth o’r cynllun ar draws cymunedau a gyda chyflogwyr mawr.


Bydd y cynllun peilot hefyd yn edrych sut y gallai cynllun Hunanadeiladu Cymru gefnogi trigolion lleol i adeiladu eu cartrefi fforddiadwy eu hunain yn yr ardal, yn ogystal â sicrhau bod modd defnyddio mwy o gartrefi gwag ac eiddo segur yng nghanol trefi.  Mae trafodaethau aml\-bartner am yr ymyrraeth bosibl yn y sector rhentu preifat hefyd wedi dechrau.


Rydym wedi hwyluso gweithdai cymunedol ac ymarferwyr gyda Cwmpas ac eraill, gan ddysgu o brosiectau a dulliau gweithredu mewn mannau eraill i helpu i ddod â chymunedau ynghyd. Mae nifer o fentrau cymunedol yn edrych ar ddatblygu cartrefi fforddiadwy newydd i ddiwallu anghenion lleol.


Ar draws yr holl waith hwn, mae'r peilot yn ymdrech ar y cyd ac yn gyfle. Erbyn hyn mae gweithgorau aml\-bartner ar lefelau strategol a gweithredol. Mae grŵp data ac adnodd ar\-lein a rennir yn ystyried yr effeithiau y mae'r newidiadau hyn yn eu cael ar y stoc dai a'i fforddiadwyedd yn yr ardal. Bydd hyn yn sail i'r gwerthusiad o'r rhaglen beilot.


Mae'r contract gwerthuso yn cael ei ddyfarnu yn dilyn proses dendro agored ac mae gwaith wedi dechrau i sefydlu'r dull o ymchwilio. Bydd y gwerthusiad yn cynnwys tair elfen graidd – cyfnod cychwynnol o gwmpasu a mapio data i ddatblygu'r sylfaen dystiolaeth; cyfnod o werthuso’r broses i ddysgu o roi gweithgareddau peilot ar waith a chyfnod gwerthuso effaith i asesu'r canlyniadau.


Bydd y canfyddiadau sy'n dod i'r amlwg o beilot Dwyfor yn cael eu rhannu â phartneriaid cyflawni a rhanddeiliaid ehangach ledled Cymru. Bydd hyn yn helpu awdurdodau lleol i reoli niferoedd ail gartrefi a llety tymor byr a gwella fforddiadwyedd tai. Bydd y diweddariad nesaf yn rhoi rhagor o fanylion am y dulliau sy'n cael eu gweithredu.


Y tu hwnt i gynllun peilot Dwyfor, rydym yn parhau i wneud cynnydd ar y pecyn ehangach o ddiwygiadau, gan gynnwys:


* Datblygu fframwaith cenedlaethol ar gyfer y dreth trafodiadau tir ble y gall awdurdodau lleol ofyn am gyfraddau uwch yn gysylltiedig ag ail gartrefi a llety tymor byr
* Mae Dirprwy Weinidog y Celfyddydau, Chwaraeon a Thwristiaeth wedi cyhoeddi diweddariad ddoe am ein hymrwymiad i gyflwyno cynllun trwyddedu statudol ar gyfer pob llety i ymwelwyr
* Cyhoeddodd y Comisiwn Cymunedau Cymraeg, a sefydlwyd ym mis Awst 2022, ei ganfyddiadau rhagarweiniol ym mis Mehefin 2023\.


Er bod llawer o'r problemau sy'n gysylltiedig ag ail gartrefi yn gyffredin mewn gwahanol rannau o Gymru, mae heriau penodol yn ein cymunedau Cymraeg. Mae Prosiect Perthyn, a gyflwynir mewn partneriaeth â Cwmpas, yn rhan o’r Cynllun Tai Cymunedau Cymraeg. Mae Perthyn wedi dyfarnu grantiau i 21 o grwpiau cymunedol i ddatblygu cwmnïau cydweithredol a chynlluniau tai dan arweiniad y gymuned. Mae pump o'r prosiectau yn ardal beilot Dwyfor.


Rydym yn gweithio gyda Plaid Cymru i edrych ar fylchau yn y farchnad morgeisi a chymorth gyda pherchentyaeth mewn ardaloedd ble y ceir nifer fawr o ail gartrefi.  Bydd rhagor o fanylion i ddilyn pan fydd hynny’n briodol.


Edrychaf ymlaen at roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am gynnydd pellach yn ein rhaglen radical ymhen chwe mis.