Translate the text from English to Welsh.



 
This Government is clear that everyone should have a decent home, an aim that has been brought into sharp focus during the pandemic. Our long\-standing commitment to increasing the supply of affordable homes has been matched by our record investment and reflected in the 20,000 affordable homes that will have been built this term.


We are, however, acutely aware of growing concern in some parts of Wales about the impact of second homes on communities, access to housing and affordability and the impact this has on the Welsh language. Whilst not a pan\-Wales issue, it is one that is affecting communities and provokes strong feeling at local or hyper\-local levels.


The Welsh Government has already taken decisive action \- providing local authorities with the significant flexibility to use a number of different Welsh Government schemes, including Social Housing Grant (SHG), to help address their local housing needs. Indeed, we have pre\-empted and responded to the current situation in a number of ways:


* **Through taxation and ensuring a fair contribution.** We are the only UK administration which has enabled council tax premiums to be levied on second homes.


Local authorities in Wales have been able to use these discretionary powers to levy higher rates of council tax on second homes – and long\-term empty properties – since 2017\.


The discretionary nature of the powers reflects the highly localised challenges


and I welcome the creative use by some local authorities of these powers to stimulate the better use of the dwelling stock in their areas and utilise the additional funding to underpin housing plans and the development of affordable housing.


Eight councils are currently charging premiums on second homes, and from the next financial year one will levy the full 100% currently available.


* Other administrations, in other parts of the UK, chose to extend the temporary relief introduced for the main residential rates in July to purchases of additional properties, including second homes.  We did not do this in Wales.


We increased by one percentage point the higher rate of **Land Transaction Tax** which applies to the purchase of additional properties, including second homes.


Crucially, the additional tax receipts generated by this change will be invested to support public services, in particular the development of more social housing.


* We are working with the Valuation Office Agency to review the frequency **self\-catering businesses** are reappraised and exploring options and costs for monitoring more closely this aspect of the **non\-domestic rates list.**


We are aware of claims that some owners are gaming the system, with a suggestion that they have had their properties listed as non\-domestic, self\-catering accommodation to avoid liability for council tax premiums.  The available evidence indicates that properties listed as self\-catering accommodation meet the required legal criteria and are being used as short\-term lets. We have invited local authorities to identify any cases where they believe properties do not meet the criteria so that they can be re\-examined: that invitation still stands.  


We continue to support local authorities, and are **delivering training** to enable a better understanding and use of their compulsory purchase powers, relevant in respect of empty homes.


There is not just one question to solve here, and there is certainly not a single answer.


We have heard a range of views first\-hand and we have formed a cross\-party group to work together across the Senedd, to help shape solutions.


We are committed to evolving how we address the issues, and we are already doing just that in a number of ways:


* **Research.** Making an evidenced case is essential to achieving the right outcomes. In that vein I welcomed the report prepared for Gwynedd and Cardiff Councils by the Gwynedd and Anglesey Joint Planning Service.  We also anticipate the imminent release of a paper by Dr Seimon Brooks commissioned for the Hywel Teifi Academy by the Coleg Cymraeg Cenedlaethol.  Both of these papers will help our understanding of the current situation and recommendations for further action.


* Much of the extant research tends to *describe* what has been done, rather than make an assessment of interventions’ impact. With that in mind, we are  commissioning a further, complementary, piece of **research to make a more qualitative assessment of interventions** elsewhere. This will help us understand the impact of interventions in other parts of the UK and beyond.


* As I have indicated before, the term ‘second homes’ encompasses a myriad of property issues, both personal and in a business sense. Certainly, there is currently no satisfactory definition that covers the range of ways in which owners use their properties. **We continue to work to strengthen and understand data and its uses.**


* One of the key contributions planning can make is ensuring that there is adequate supply of sites for new homes for local people. **We are developing a new methodology for understanding the need for local market and affordable housing** which will introduce consistency into the process.


* We are exploring the potential for a **statutory registration scheme** for all holiday accommodation, including short\-term lets. We are working with stakeholders to identify the costs and benefits of such a scheme in Wales, not just in the context of better monitoring and control of self\-catering, but to ensure a level playing field for all accommodation providers. As part of that, we are monitoring the Scottish system now being rolled out.  The Ministerial Tourism Taskforce reviewed an initial paper earlier this month ahead of considering the commission of further work and consultation with industry, local authority and other stakeholders.


* We have set out our programme of work to reform the local government finance system in Wales. We have already made a series of short and medium term improvements to both the council tax and non\-domestic rates systems and we have **set out our ambitions to explore more fundamental reforms** over the longer term. We do not rule out further legislative changes but only with a full understanding of their potential impact. The local tax system generates £3billion from over 1\.5 million properties across Wales. This revenue is vital to the delivery of all our local services and it is essential that the system can continue to operate sustainably across the country.


Some of this work is longer\-term and beyond the scope of the current Senedd term.


But our commitment is clear.


Welsh Ministers have taken significant steps in this Senedd term and we will continue to work across the Senedd and with local authorities and others as we seek to develop the right solutions.







Translation:


 
Mae'r Llywodraeth hon yn glir y dylai fod gan bawb gartref addas ac mae’r pandemig wedi tynnu mwy o sylw at hyn nag erioed. Mae ein hymrwymiad hirsefydlog i gynyddu'r cyflenwad o dai fforddiadwy yn cyd\-fynd â'n buddsoddiad mwyaf erioed yn y maes ac fe gaiff ei adlewyrchu gan yr 20,000 o dai fforddiadwy a fydd wedi'u hadeiladu yn ystod y tymor Seneddol hon.


Fodd bynnag, rydym yn ymwybodol iawn o bryder cynyddol mewn rhai rhannau o Gymru am effaith ail gartrefi ar gymunedau, mynediad at dai a fforddiadwyedd, ac effaith hyn oll ar y Gymraeg. Er nad yw'n broblem i Gymru gyfan, mae'n fater sy'n effeithio ar gymunedau ac sy’n ysgogi teimladau cryf ar lefelau lleol neu hyperleol.


Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi cymryd camau pendant – gan roi hyblygrwydd sylweddol i awdurdodau lleol ddefnyddio nifer o wahanol gynlluniau Llywodraeth Cymru, gan gynnwys y Grant Tai Cymdeithasol, i helpu i fynd i'r afael â'u hanghenion tai lleol. Yn wir, rydym yn gweithredu yn y maes ers tro gan ragweld rhai datblygiadau ac wedi ymateb i’r sefyllfa bresennol mewn nifer o ffyrdd:


* **Drwy drethiant a sicrhau cyfraniad teg**. Ni yw'r unig weinyddiaeth yn y DU sydd wedi caniatáu i bremiwm treth cyngor gael eu codi ar ail gartrefi.


Mae awdurdodau lleol yng Nghymru wedi gallu defnyddio'r pwerau disgresiwn hyn i godi cyfraddau treth cyngor uwch ar ail gartrefi – ac eiddo gwag tymor hir – ers 2017\.


Mae elfen “yn ôl disgresiwn” y pwerau yn adlewyrchu'r heriau lleol iawn, ac rwy'n croesawu defnydd creadigol rhai awdurdodau lleol o'r pwerau hyn i ysgogi gwell defnydd o'r stoc anheddau yn eu hardaloedd a defnyddio'r arian ychwanegol i gefnogi cynlluniau tai a datblygu tai fforddiadwy.


Ar hyn o bryd, mae wyth cyngor yn codi premiymau ar ail gartrefi, ac o'r flwyddyn ariannol nesaf, bydd un yn codi'r 100% llawn sydd ar gael ar hyn o bryd.


* Ym mis Gorffennaf, dewisodd gweinyddiaethau mewn rhannau eraill o'r DU, ymestyn y cymorth dros dro a gyflwynwyd ar gyfer cyfraddau prif eiddo preswyl i gynnwys pryniant eiddo ychwanegol ac ail gartrefi. Ond ni wnaethom hynny yng Nghymru.


Yr hyn a wnaethom ni oedd cynyddu’r gyfradd uwch **Treth Trafodiadau Tir** o un pwynt canran sy'n berthnasol i brynu eiddo ychwanegol, gan gynnwys ail gartrefi.


Yn y bôn, bydd y derbyniadau treth ychwanegol a gynhyrchir gan y newid hwn yn cael eu buddsoddi i gefnogi gwasanaethau cyhoeddus, yn enwedig i ddatblygu mwy o dai cymdeithasol.


* Rydym yn cydweithio ag Asiantaeth y Swyddfa Brisio i adolygu pa mor aml y caiff **busnesau hunanarlwyo** eu hailarfarnu. Rydym hefyd yn archwilio opsiynau a chostau monitro'r agwedd hon ar **restri ardrethu annomestig** yn fanwl.


Rydym yn ymwybodol o honiadau bod rhai perchnogion yn camddefnyddio'r system, ac awgrymir eu bod wedi rhestru eu heiddo fel llety hunanarlwyo annomestig er mwyn osgoi talu premiymau'r dreth gyngor.  Mae'r dystiolaeth sydd ar gael yn dangos bod eiddo a restrir fel llety hunanarlwyo yn bodloni'r meini prawf cyfreithiol gofynnol a'u bod yn cael eu defnyddio fel eiddo gosod tymor byr. Rydym wedi gwahodd awdurdodau lleol i nodi unrhyw achosion lle credant nad yw eiddo'n bodloni'r meini prawf fel y gellir eu hailarchwilio: ac mae'r gwahoddiad hwnnw'n parhau ar agor.


Rydym yn parhau i gefnogi awdurdodau lleol, ac yn **darparu hyfforddiant** i sicrhau gwell dealltwriaeth a defnydd o'u pwerau prynu gorfodol, sy'n berthnasol i gartrefi gwag.


Nid un cwestiwn yn unig sydd i'w ddatrys yma, ac yn sicr nid oes un ateb.


Rydym wedi clywed amrywiaeth o safbwyntiau o lygad y ffynnon ac wedi ffurfio grŵp trawsbleidiol i gydweithio ar draws y Senedd i helpu i lunio datrysiadau.


Rydym wedi ymrwymo i barhau i ddatblygu'r ffordd yr ydym yn mynd i'r afael â'r materion hyn, ac rydym eisoes yn gwneud hynny mewn nifer o ffyrdd:


* **Ymchwil**. Mae cyflwyno achos sy'n seiliedig ar dystiolaeth yn hanfodol i gyflawni’r canlyniadau iawn. I'r perwyl hwnnw, croesewais yr adroddiad a baratowyd ar gyfer Cynghorau Gwynedd a Chaerdydd gan Wasanaeth Cynllunio ar y Cyd Gwynedd ac Ynys Môn.  Rydym hefyd yn deall y bydd papur yn cael ei ryddhau cyn hir gan Dr Seimon Brooks a gomisiynwyd ar gyfer Academi Hywel Teifi gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.  Bydd y ddau bapur yn gwella ein dealltwriaeth o'r sefyllfa bresennol ac yn gwneud argymhellion ar gyfer camau gweithredu pellach.


* Mae llawer o'r ymchwil sydd ar gael yn dueddol o *ddisgrifio*'r hyn sydd wedi'i wneud, yn hytrach na gwneud asesiad o effaith ymyriadau. Gyda hynny mewn golwg, rydym yn comisiynu darn pellach ac ategol o **waith ymchwil i gynnal asesiad mwy ansoddol o ymyriadau** mewn mannau eraill. Bydd hynny'n ein helpu i ddeall effaith ymyriadau mewn rhannau eraill o'r DU a’r tu hwnt.


* Fel imi sôn o’r blaen, mae’r term ‘ail gartrefi’ yn cynnwys myrdd o faterion sy’n ymwneud ag eiddo – o safbwynt personol ac mewn ystyr busnes. Yn sicr, nid oes diffiniad boddhaol ar gael ar hyn o bryd sy’n cwmpasu’r amrywiaeth o ffyrdd y mae perchnogion yn defnyddio’u heiddo. **Rydym yn parhau i weithio i gryfhau a deall y data a’r defnydd a wneir ohono**.


* Un o'r cyfraniadau allweddol y gall cynllunio ei wneud yw sicrhau bod digon o safleoedd ar gael ar gyfer cartrefi newydd i bobl leol. **Rydym yn datblygu methodoleg newydd ar gyfer deall yr angen am farchnad leol a thai fforddiadwy** a fydd yn sicrhau cysondeb yn y broses.


* Rydym yn ystyried potensial **cynllun cofrestru statudol** ar gyfer pob llety gwyliau, gan gynnwys eiddo gosod tymor byr. Rydym yn gweithio gyda rhanddeiliaid i nodi costau a manteision cynllun o'r fath yng Nghymru, nid yn unig yng nghyd\-destun monitro a rheoli hunanarlwyo'n well, ond i sicrhau chwarae teg i bob darparwr llety. Fel rhan o hyn, rydym yn monitro system yr Alban sy'n cael ei chyflwyno ar hyn o bryd. Adolygodd y Tasglu Gweinidogol ar gyfer Twristiaeth bapur cychwynnol yn gynharach y mis hwn cyn ystyried comisiynu gwaith pellach ac ymgynghori â'r diwydiant, yr awdurdodau lleol a rhanddeiliaid eraill.


* Rydym wedi trefnu ein rhaglen waith i ddiwygio system gyllid llywodraeth leol yng Nghymru. Rydym eisoes wedi gwneud cyfres o welliannau tymor byr a thymor canolig i systemau'r dreth gyngor ac ardrethu annomestig, ac wedi **nodi ein huchelgais i archwilio diwygiadau mwy sylfaenol** dros y tymor hwy. Nid ydym yn diystyru newidiadau deddfwriaethol pellach – ond byddai’n rhaid cael dealltwriaeth lawn o'u heffaith bosibl cyn gwneud hynny. Mae'r system dreth leol yn cynhyrchu £3 biliwn drwy’r 1\.5 miliwn o eiddo ledled Cymru. Mae'r refeniw hwn yn hanfodol i ddarparu ein holl wasanaethau lleol ac mae'n hanfodol bod y system yn gallu parhau i weithredu'n gynaliadwy ledled y wlad.


Mae rhywfaint o'r gwaith hwn yn waith tymor hwy, ac felly y tu hwnt i gwmpas tymor presennol y Senedd. Ond mae ein hymrwymiad yn glir.


Mae Gweinidogion Cymru wedi cymryd camau sylweddol yn nhymor y Senedd hon, a byddwn yn parhau i weithio ar draws y Senedd ac ar y cyd ag awdurdodau lleol ac eraill wrth inni geisio datblygu’r datrysiadau iawn.