Translate the text from English to Welsh.



 
### A joint event with the Centre for Digital Public Services Wales, Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion


We’re here to talk about research today. And I want to start by doing a little research myself. So here goes.


Raise your hand if everyone you know who speaks Welsh goes out of their way to ask for Welsh language services. Just as I thought.  


Raise your hand if you yourself find it difficult to understand the Welsh on some Welsh language public services. Just as I thought. I do sometimes.


Raise your hand if you know someone who speaks Welsh who wouldn't dream of doing something formal technological in Welsh. I do.


So that’s the end of my little poll: we've obviously got a lot of mileage to do more work to help people use their Welsh where they don't use it at the moment.


CDPS has been working together with us on some of that work this week, i.e. research on the Eisteddfod Maes.


Thank you at CDPS for that—I look forward to hearing the results later and to continuing our collaboration with you.


And there's another set of results about the Welsh language coming out this year, i.e. the census.


I don't know what those results are going to say. And just to stress: I am not getting any previews. I'm going to find out at the exact same time as you are.


But whatever they say, our vision for Cymraeg is strong. More people able to speak Welsh, more people using it. And just to emphasize, there aren’t any language use statistics in the census.


I spend a lot of my time saying that Cymraeg belongs to us all. It's important for me to do so, because everyone doesn't feel like Cymraeg belongs to them.


I also spend a lot of my time encouraging people to use however much Cymraeg they have even if it hasn't been part of their routine for a while.


It's important for me to do so because not everyone uses their Cymraeg as often as they could \- and there's a lot of reasons for that.


The research may mention a few \- but I haven’t had a preview of that either!


Since the sixties, a lot of the emphasis of the Welsh language movement has been on public services. And I understand that—there’s lot of them, we all use them at some point, and we’ve got 'levers' to make them more Cymraeg.


But in legislating to make sure that organisations provide Welsh language services, has that opened the floodgates for Welsh speakers to use those services?


I'm not sure we’ve had as good results as we \- those who love the Welsh language \- would have liked.


In other words, have we, historically, not paid enough attention to the experience of the people who could use those services in Welsh?


Do we organise, design and deliver things, sometimes without examining what would help our fellow Welsh\-speakers use them?


User\-centred design is very common in other areas and I'm particularly pleased to see that it's so central to CDPS's work.


Have we been doing enough of it in Welsh? No. If we had, more people who can speak Welsh would use services in Welsh. That’s why I'm so glad of the collaboration between us.


Do we fear what the user's reaction may be? Perhaps we do. The truth hurts, but I base everything I do on the reality of the lives of Welsh speakers. There's no point in doing otherwise. The Welsh speaking user at the centre of everything. That’s why research is so important. It’s a reality check.


Are we brave enough to want to change? I hope so. So I’m all about more use of Welsh, as well as just provision. I’m all about people, more than just process.


We’ve got big ambitions for the use of our language and we’ve got big plans to make that ambition reality. You at CDPS are a central part of that. Doubling daily use of our language by 2050\.


And talking of use of Cymraeg, let me be plain. That's been a little problematic over the last two years with all the video meetings we've had.


Before, we'd all be sitting in the same room and an interpreter would be there with us helping non\-Welsh\-speaking attendees to understand what’s said in Cymraeg. As we have here today.


But that’s now how it went. I used less Welsh overnight because Microsoft Teams didn't offer simultaneous translation.


But change is on the way, and we in the Welsh Government have worked together with Microsoft to ensure that simultaneous translation (by humans, not robots!) is. Available at teams:


* it will appear without you having to do anything
* without you having to pay any new licence fees
* without you having to install anything extra


A true case of Cymraeg leading the world \- languages all over the world will be able to use it based on our work in Wales.


So when it's available, tested on our systems (and it's rolling out around the world through August so it won't be available to everyone immediately), I'd like to get to a position where in those meetings I hold and chair, people will speak freely \- in Welsh or English without any fuss at all.


And I’ll be using my Cymraeg when I’m Chair.


Lots of my work is about behaviour change, and one of the behaviours we need to change is:


* that it's okay to speak in one language and receive an answer in another
* that it’s ok to switch between the two languages of our country using technology
* we need to celebrate 'passive' Cymraeg a lot more than we do and Teams will help us do that
* because more of us will hear Cymraeg and that in turn will help everyone


Would you, fellow Welsh\-speakers here today be willing to follow my lead and start having bilingual conversations on Microsoft Teams? Give it a go.


So as I’m coming to the end of my contribution today, here’s a short summary of where I’m at with all this:


* it's important that we put the Welsh\-speaking user at the centre of everything we plan
* it’s important that content in Cymraeg is easy for Welsh speakers to understand and use
* it's important that we base everything on reality, not just aspiration and the research we're about to hear about will be a big contribution to that






Translation:


 
### Digwyddiad ar y cyd â Chanolfan Gwasanaethau Cyhoeddus Digidol Cymru, Eisteddfod Genedlaethol Ceredigion


Ymchwil sy dan sylw yn y sesiwn heddi. Ond dwi isie dechrau drwy wneud ymchwil bach fy hun. Dyma ddechrau, felly.


Codwch eich llaw os yw pawb chi’n nabod sy’n siarad Cymraeg yn mynd ma’s o’u ffordd nhw i ofyn am wasanaethau Cymraeg. O’n i’n meddwl jyst.  


Codwch eich llaw os ych chi eich hunain yn ei chael hi’n anodd deall y Gymraeg ar rai gwasanaethau cyhoeddus Cymraeg. O’n i’n meddwl jyst. Dwi bendant yn weithiau.


Codwch eich llaw os ych chi’n nabod rhywun sy’n siarad Cymraeg fyddai ddim yn breuddwydio neud rhywbeth ffurfiol neu ar dechnoleg yn Gymraeg. Dwi bendant yn.


Diwedd ar y pôl piniwn bach ‘na: mae’n amlwg bod lot o mileage da ni i neud mwy o waith i helpu pobl i ddefnyddio eu Cymraeg nhw le dŷn nhw ddim yn neud ‘na ar hyn o bryd.


Mae CDPS wedi bod yn cydweithredu ‘da ni i wneud peth o’r gwaith ‘na yr wythnos ‘ma, sef ymchwil ar faes y steddfod.


Diolch i chi yn CDPS am hynny—dwi’n edrych ymlaen at glywed canlyniadau nes mlaen ac at barhau i gydweithio gyda chi.


Ond ma set arall o ganlyniadau am y Gymraeg yn dod mas eleni, sef y cyfrifiad.


Dwi ddim yn gwybod be mae’r canlyniadau ‘na yn mynd i ddweud. A jyst i bwysleisio: dwi ddim yn cael rhagflas, dim previews. Dwi’n mynd i gael gwybod ar yr union un pryd â chi.


Ond beth bynnag maen nhw’n ddweud, mae’n gweledigaeth ni yn gadarn. Mwy o bobl yn medru’r Gymraeg, mwy yn ei defnyddio hi. Ac i bwysleisio, does na’r un ystadegyn am ddefnydd iaith yn y cyfrifiad.


Dwi’n treulio lot o’n amser i yn dweud bod y Gymraeg yn perthyn i ni gyd. Mae’n bwysig i mi neud, achos dyw pawb yn teimlo bod hi’n perthyn iddyn nhw.


Dwi hefyd yn treulio lot o’n amser i yn annog pobl i ddefnyddio faint bynnag o Gymraeg sydd ‘da nhw hyd yn oed os nad yw e ‘di bod yn rhan o’u rwtîn nhw ers sbel.


Mae’n bwysig i mi neud achos dyw pawb yn defnyddio eu Cymraeg nhw mor aml ag y gallen nhw—ac mae ’na lot o resymau am hynny.


Falle bydd yr ymchwil yn sôn am rai \- ond sai’di cael preview o hwnnw chwaith!


Ers y chwedegau, mae lot o bwyslais ‘brwydr’ yr iaith wedi bod ar wasanaethau cyhoeddus. A dwi’n deall hynny—mae lot ohonyn nhw, ni gyd yn eu defnyddio nhw ar ryw bwynt, ac ma da ni ‘levers’ drostyn nhw i neud nhw’n Gymraeg.


Ond wrth ddeddfu i neud yn siŵr bod sefydliadau’n darparu gwasanaethau Cymraeg, ydy hynny ‘di agor y llifddorau i siaradwyr Cymraeg ddefnyddio’r gwasanaethau hynny?


Dwi ddim yn siŵr ei fod e wedi cael canlyniadau cystal ag y bydden ni \- caredigion y Gymraeg \- wedi ei ddymuno.


Hynny yw, ydyn ni, yn hanesyddol, ‘di talu digon o sylw i brofiad y bobl alle ddefnyddio’r gwasanaethau hynny yn Gymraeg?


Ydyn ni’n trefnu, dylunio ac yn darparu pethe, ambell waith heb edrych ar be fyddai’n helpu i’n cyd\-siaradwyr ddefnyddio’r pethe ‘na?


Mae dylunio gyda’r defnyddiwr yn ganolog (user\-centred design) yn gyffredin iawn mewn meysydd eraill a dwi’n arbennig o falch i weld bod e mor ganolog i waith CDPS.


Odyn ni wedi bod yn neud digon ohono fe ym maes y Gymraeg? Nadyn. Neu byddai mwy o bobl sy’n gallu siarad Cymraeg yn defnyddio gwasanaethau yn Gymraeg. ‘Na pam dwi mor falch o’r cydweithredu rhyngon ni.  


Odyn ni’n ofni beth fydd ymateb y defnyddiwr? Falle. Mae’r gwir yn brifo, ond dwi’n seilio popeth dwi’n ei neud ar realiti bywydau siaradwyr Cymraeg. Does pwynt neud fel arall. Y defnyddiwr Cymraeg ynghanol popeth. Na pam ma ymchwil mor bwysig. Realiti check.


Odyn ni’n ddigon dewr i fod eisiau newid? Gobeithio wir. Felly defnydd o’r Gymraeg, mwy na jyst darpariaeth. Pobl, mwy na jyst proses.


Mae da ni uchelgais mawr ar gyfer defnydd o’n hiaith ni a chynlluniau mawr i ddod â’r uchelgais yn fyw ac ych chi yn CDPS yn rhan ganolog o hynny. Dyblu’r defnydd dyddiol o’n hiaith ni erbyn 2050\.


A sôn am ddefnydd o’n hiaith ni, gadwch imi fod yn blaen. Ma hwnna ’di bod bach yn broblematig dros y ddwy flynedd diwetha’ gyda’r holl gyfarfodydd fideo ni’di cael.


O’r blaen, bydden ni i gyd yn eistedd yn yr un stafell a chyfieithydd ar y pryd yn helpu’r bobl sy ddim yn deall Cymraeg. Fel sy da ni heddi.


Ond nage felly oedd hi. O’n i’n defnyddio llai o Gymraeg dros nos am fod Microsoft teams ddim yn galluogi cyfieithu ar y pryd.


Ond mae newid yn dod, a ni yn llywodraeth cymru ‘di cydweithio gyda Microsoft i sicrhau bod cyfieithu ar y pryd (gan bobl, nid robot!) Ar gael yn teams:


* bydd e’n ymddangos heb i chi orfod wneud dim
* heb i chi orfod talu trwydded newydd
* heb i chi orfod gosod unrhyw beth extra


Cymraeg yn arwain y byd \- bydd ieithoedd ledled y byd yn gallu ei ddefnyddio ar sail ein gwaith ni yng Nghymru.


Felly pan fydd e ar gael, wedi’i brofi ar ein systemau ni (ac mae’n rholio mas ledled y byd drwy fis Awst felly fydd e ddim ar gael i bawb yn syth), licen i gyrraedd sefyllfa le yn y cyfarfodydd hynny dwi’n eu cynnal ac yn eu cadeirio, bydd pobl yn siarad yn rhwydd—yn Gymraeg neu yn Saesneg yn gyfan gwbl ddi\-drafferth.


A Chymraeg fydda i’n ei defnydd i gadeirio.


Mae lot o ngwaith i am newid ymddygiad, a dyma un o’r ymddygiadau ni’n gorfod newid:


* sef bod hi’n iawn siarad yn y naill iaith a derbyn ateb yn y llall
* bod hi’n iawn pontio rhwng dwy iaith ein gwlad ni yn hawdd drwy dechnoleg
* ni angen dathlu Cymraeg ‘goddefol’ (passive) lot yn fwy nag y’n ni’n neud a bydd teams yn helpu ni wneud hynny
* achos bydd mwy ohonon ni’n clywed Cymraeg a bydd hwnna yn ei dro yn helpu pawb


Fyddech chi sy’n medru’r Gymraeg yma heddi yn folon dilyn fy arweiniad a dechrau cael sgyrsiau dwyieithog ar teams? Rhowch gynnig arni.


Felly dyma fi’n dod i derfyn y mhwt bach i heddi a dyma fi’n crynhoi:


* mae’n bwysig bo ni’n rhoi’r defnyddiwr Cymraeg ynghanol popeth ni’n ei gynllunio
* mae’n bwysig bod cynnwys Cymraeg yn hawdd i siaradwyr Cymraeg ei ddeall a’i ddefnyddio
* mae’n bwysig bod ni’n seilio popeth ar realiti, nid jyst dyhead a bydd yr ymchwil ni ar fin clywed amdano fe yn gyfraniad mawr i hynny