Translate the text from English to Welsh.



 
The principle at the heart of democracy is that every person is equal and should have an equal opportunity to effect change through the democratic system. This is fundamental to the political and societal structures within Wales.


Every year sees changes to the population, culture and socio\-economic circumstances across communities in Wales. These changes do not occur in a universal way, for example, with some areas experiencing expansion in population while others experience a reduction. The differences resulting from these changes over time have the potential to adversely impact on the integrity of the local democratic system across Wales.


The purpose behind regular reviews of electoral arrangements is to mitigate the impact of constant change by ensuring each local councillor represents roughly the same number of people.


Therefore, in June 2016 the then Cabinet Secretary for Finance and Local Government took the decision that all 22 electoral arrangements reviews should take place and be implemented within the current local government term i.e. in advance of the next elections in May 2022\.The Local Democracy and Boundary Commission for Wales (LDBCW) are therefore about to complete the last of these reviews.


I am aware a number of members have been approached by constituents about the LDBCW’s recommendations and I thought it may be helpful to set out the current position together with an indication of when Orders are likely to be made.


In relation to electoral arrangement reviews, the LDBCW is responsible for making proposals to the Welsh Government about changes it feels necessary in the interests of effective and convenient local government. This includes changes to electoral ward boundaries, ratios of councillors to electors or name changes to electoral wards.


The Commission has completed its work on 20 of the 22 electoral arrangements reviews. Work on the remaining reviews, is already well advanced, with the Commission is on target to submit final recommendations within the agreed timescale.


To provide local authorities and others with sufficient time to implement any required changes it is intended that Orders to give effect to any recommendations accepted by Welsh Ministers will be made by the end of September 2021\.


A key factor in determining the timing of making final Orders is the need to consider the impact on Parliamentary constituencies. The Boundary Commission for Wales (the Boundary Commission) is separate from the LDBCW. It is required by the Parliamentary Constituencies Act 1986 (as amended) to periodically conduct a review of all parliamentary constituencies in Wales and submit to the Secretary of State a report showing the parliamentary constituencies they recommend.  This work will build upon the structures in place for the local government elections, but can only do so on the basis of completed electoral Orders.  The current timetable for completion of the parliamentary reviews means the Boundary Commission will only be able to base its reviews on electoral Orders in place at the end of 2020\.


To avoid being in a position where Orders have been made for some but not all areas in Wales my intention is that no Orders be made in advance of 1st February 2021\. The Covid\-19 pandemic has also had a significant impact on every aspect of society and to enable us to address the challenges presented by this unprecedented situation it has been necessary to prioritise a number of areas for action. This has led to delays in progressing a number of decisions, including those in respect of the electoral arrangements reviews.


However, work is now progressing and I am considering the reviews and the related representations received. I continue to work towards completing this work by September 2021 as planned, but I do not anticipate making any Orders prior to the Senedd elections in May.


I am aware of a small number of reviews which have attracted a significant amount of representations and, as with all of the reviews, I will be considering the points individuals have raised carefully during the coming months to inform my decisions. 


I attach an overview of the review process which I hope members will find helpful.


**The Process**


1. The process for each review consists of the following:


**Pre\-review Procedure**


2. Before conducting an electoral arrangements review the reviewing body (the LDBCW) is required to take such steps as it considers appropriate to bring the review to the attention of the mandatory consultees and any other person it considers likely to be interested in the review. If any directions are given by Welsh Ministers then the reviewing body is also required to make the mandatory consultees and other interested persons aware of these*.*


3. In respect of principal area electoral reviews Section 34(3\) of the Local Democracy (Wales) Act defines ‘mandatory consultees’ as:


* any local authority affected by the review;
* the police and crime commissioner for any police area which may be affected by the review;


* any organisation representing the staff employed by local authorities which has asked to be consulted; and
* such other persons as may be specified by order made by the Welsh Ministers.


4. The reviewing body is required to consult with mandatory consultees and other interested parties on the procedure and methodology it intends to adopt for the review. In particular how it proposes to determine the appropriate number of members for the principal council in the area under review.


**Consultation and Investigation**


5. The reviewing body must consult the mandatory consultees and other interested parties about the electoral arrangements in the area to be reviewed. It must also conduct any investigations it considers appropriate.


**Draft Report**


6. Following the consultation the reviewing body must prepare a report containing details of the review it has conducted and the outcome of that review. This must include proposals for any changes it considers appropriate or a proposal that no change should be made to the existing arrangements.
7. The Reviewing body must:


* publish the report electronically,
* arrange for the report to be available for inspection (without charge) at the offices of any principal council with an interest in the review for the duration of the period for representations,
* send copies of the report to the Welsh Ministers and the mandatory consultees,
* inform any other person who submitted evidence to the reviewing body how to obtain a copy of the report, and
* notify those mentioned above of the dates of the period of representations and invite their views on the report.


8. The period of representation, otherwise known as consultation may last between 6 and 12 weeks. The reviewing body will determine the number of weeks it considers appropriate in the case of each review.


**Final Report**


9. Following the period of consultation, the reviewing body must consider its proposals in light of the representations received. It must then prepare a further report which must include:


* any recommendation for change which the reviewing body considers appropriate or, if it does not consider any change appropriate, a recommendation to that effect,
* details of the review conducted and the consultation carried out in respect of the proposals, and
* details of any changes to the proposals made in light of the representations received and an explanation of why those changes have been made.


10. The reviewing board must:


* submit its report and its recommendations to the Welsh Ministers.
* publish the report electronically and ensure it is available for inspection (without charge) at the offices of any principal council with an interest for a period of at least 6 weeks beginning with the date of publication,
* send a copy of the report to the mandatory consultees, Ordnance Survey and the Welsh Ministers,
* inform any other person who submitted evidence or made representations in relation to the report to obtain a copy of the report.


11. A more detailed description of approach adopted by the LDBCW can be found here


**Representation Period to Welsh Ministers**


12. Following publication of the Final Report there is a six week period during which individuals may submit their views on the report to the Welsh Ministers. During this period, Ministers are not able to make an Order addressing the recommendations within the report.


**Decision**  

 


13. Welsh Ministers may make an Order to implement any recommendation, with or without modification, or may decide to take no action.


 







Translation:


 
Yr egwyddor sydd wrth wraidd democratiaeth yw bod pob person yn gyfartal ac y dylai gael cyfle cyfartal i sicrhau newid drwy'r system ddemocrataidd. Mae hyn yn hanfodol  i strwythurau gwleidyddol a chymdeithasol Cymru.


Bob blwyddyn mae newidiadau’n digwydd i boblogaeth, diwylliant ac amgylchiadau economaidd\-gymdeithasol ar draws cymunedau yng Nghymru. Nid yw'r newidiadau hyn yn digwydd mewn ffordd unffurf, er enghraifft mae rhai ardaloedd yn gweld cynnydd yn y boblogaeth tra bod eraill yn gweld gostyngiad. Mae gan y gwahaniaethau sy'n deillio o'r newidiadau hyn dros amser y potensial i gael effaith andwyol ar uniondeb y system ddemocrataidd leol ledled Cymru.


Diben cynnal adolygiadau rheolaidd o drefniadau etholiadol yw lliniaru effaith newid cyson drwy sicrhau bod pob cynghorydd lleol yn cynrychioli tua'r un faint o bobl.


Felly, ym mis Mehefin 2016 penderfynodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol ar y pryd y dylai pob un o'r 22 adolygiad o drefniadau etholiadol gael eu cynnal a'u gweithredu o fewn y tymor llywodraeth leol presennol, h.y. cyn yr etholiadau nesaf ym mis Mai 2022\. Felly, mae Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru ar fin cwblhau'r olaf o'r adolygiadau hyn.


Rwy’n ymwybodol bod etholwyr wedi cysylltu â nifer o aelodau ynghylch argymhellion y Comisiwn ac roeddwn yn meddwl y gallai fod yn ddefnyddiol nodi'r sefyllfa bresennol, ynghyd â rhoi syniad o bryd y mae Gorchmynion yn debygol o gael eu gwneud.


Mewn perthynas ag adolygiadau o drefniadau etholiadol, mae Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru yn gyfrifol am wneud cynigion i Lywodraeth Cymru ynghylch newidiadau y mae'n teimlo eu bod yn angenrheidiol er budd llywodraeth leol effeithiol a hwylus. Mae hyn yn cynnwys newidiadau i ffiniau etholiadol, cymarebau cynghorwyr i etholwyr neu newid enwau wardiau etholiadol.


Mae'r Comisiwn wedi cwblhau ei waith ar 20 o'r 22 o’r adolygiadau o drefniadau etholiadol. Mae'r gwaith ar yr adolygiadau sy'n weddill yn mynd rhagddo’n dda, ac mae’r Comisiwn ar y trywydd iawn i gyflwyno argymhellion terfynol o fewn yr amserlen y cytunwyd arni.


Er mwyn rhoi digon o amser i awdurdodau lleol ac eraill weithredu unrhyw newidiadau gofynnol, y bwriad yw y bydd Gorchmynion i weithredu unrhyw argymhellion a dderbynnir gan Weinidogion Cymru yn cael eu gwneud erbyn diwedd mis Medi 2021\.


Un ffactor allweddol wrth bennu amseriad gwneud Gorchmynion terfynol yw'r angen i ystyried yr effaith ar etholaethau Seneddol y DU. Mae Comisiwn Ffiniau Cymru (y Comisiwn Ffiniau) ar wahân i Gomisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru. Mae Deddf Etholaethau Seneddol 1986 (fel y'i diwygiwyd) yn ei gwneud yn ofynnol iddo gynnal adolygiad o bob etholaeth seneddol yng Nghymru o bryd i'w gilydd a chyflwyno adroddiad i'r Ysgrifennydd Gwladol yn dangos yr etholaethau seneddol y maent yn eu hargymell.  Bydd y gwaith hwn yn adeiladu ar y strwythurau sydd ar waith ar gyfer yr etholiadau llywodraeth leol, ond dim ond ar sail Gorchmynion etholiadol wedi'u cwblhau y gall wneud hynny.  Mae'r amserlen bresennol ar gyfer cwblhau'r adolygiadau seneddol yn golygu mai dim ond ar Orchmynion etholiadol sydd ar waith erbyn diwedd 2020 y bydd y Comisiwn Ffiniau yn gallu seilio ei waith adolygu.


Er mwyn osgoi bod mewn sefyllfa lle mae Gorchmynion wedi'u gwneud ar gyfer rhai ardaloedd yng Nghymru ond nid pob un, fy mwriad yw na wneir unrhyw Orchmynion cyn 1 Chwefror 2021\. Mae’r pandemig Covid\-19 hefyd wedi cael effaith sylweddol ar bob agwedd ar gymdeithas, ac i'n galluogi i fynd i'r afael â'r heriau sy’n codi yn sgil y sefyllfa ddigynsail hon bu'n rhaid blaenoriaethu nifer o feysydd gweithredu. Mae hyn wedi arwain at oedi wrth ddatblygu nifer o benderfyniadau, gan gynnwys y rhai mewn perthynas ag adolygu trefniadau etholiadol.


Fodd bynnag, mae gwaith yn mynd rhagddo ar hyn o bryd ac rwyf yn ystyried yr adolygiadau a'r sylwadau cysylltiedig a gafwyd. Rwy'n parhau i weithio tuag at gwblhau'r gwaith hwn erbyn mis Medi 2021 yn ôl y bwriad, ond nid wyf yn rhagweld gwneud unrhyw Orchmynion cyn etholiadau Senedd Cymru ym mis Mai.


Rwy’n ymwybodol o nifer fach o adolygiadau sydd wedi denu cryn dipyn o sylwadau ac, fel gyda phob un o'r adolygiadau, byddaf yn ystyried y pwyntiau y mae unigolion wedi'u codi'n ofalus yn ystod y misoedd nesaf i lywio fy mhenderfyniadau.   


Amgaeaf drosolwg o'r broses adolygu a fydd, gobeithio, yn ddefnyddiol i'r aelodau.


**Y broses**


1. Mae'r broses ar gyfer pob adolygiad yn cynnwys y canlynol:


**Gweithdrefn Cyn\-adolygu**


2. Cyn cynnal adolygiad o drefniadau etholiadol, mae'n ofynnol i'r corff adolygu (Comisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru) gymryd unrhyw gamau y mae'n credu eu bod yn briodol i ddwyn yr adolygiad i sylw'r ymgyngoreion gorfodol ac unrhyw berson arall y mae'n credu ei fod yn debygol o fod â diddordeb yn yr adolygiad. Os rhoddir unrhyw gyfarwyddiadau gan Weinidogion Cymru, yna mae hefyd yn ofynnol i'r corff adolygu sicrhau bod yr ymgyngoreion gorfodol a phersonau eraill â diddordeb yn ymwybodol ohonynt.


 


3. Mewn perthynas ag adolygiadau etholiadol prif ardaloedd, mae Adran 34(3\) o Ddeddf Democratiaeth Leol (Cymru) yn diffinio 'ymgyngoreion gorfodol' fel a ganlyn:


* unrhyw awdurdod lleol y mae'r adolygiad yn effeithio arno;
* comisiynydd yr heddlu a throseddu ar gyfer unrhyw ardal heddlu y gallai'r adolygiad effeithio arni;


* unrhyw sefydliad sy'n cynrychioli'r staff a gyflogir gan awdurdodau lleol sydd wedi gofyn am gael bod yn rhan o’r ymgynghoriad;
* unrhyw bersonau eraill a bennir drwy orchymyn a wneir gan Weinidogion Cymru.


 


4. Mae'n ofynnol i'r corff adolygu ymgynghori ag ymgyngoreion gorfodol a phartïon eraill â diddordeb ar y weithdrefn a'r fethodoleg y mae'n bwriadu eu mabwysiadu ar gyfer yr adolygiad. Yn benodol, sut y mae'n bwriadu pennu'r nifer priodol o aelodau ar gyfer y prif gyngor yn yr ardal dan sylw.


**Ymgynghori ac ymchwilio**  

 


5. Rhaid i'r corff adolygu ymgynghori â'r ymgyngoreion gorfodol a phartïon eraill â diddordeb ynghylch y trefniadau etholiadol yn yr ardal sydd i'w hadolygu. Rhaid iddo hefyd gynnal unrhyw ymchwiliadau sy'n briodol yn ei farn ef.


**Adroddiad Drafft**


6. Yn dilyn yr ymgynghoriad, rhaid i'r corff adolygu baratoi adroddiad sy'n cynnwys manylion yr adolygiad y mae wedi'i gynnal a chanlyniad yr adolygiad hwnnw. Rhaid i hyn gynnwys cynigion ar gyfer unrhyw newidiadau sy'n briodol yn ei farn ef, neu gynnig na ddylid gwneud unrhyw newid i'r trefniadau presennol.
7. Rhaid i'r corff adolygu:


* gyhoeddi'r adroddiad yn electronig,
* trefnu bod yr adroddiad ar gael i'w archwilio (yn ddi\-dâl) yn swyddfeydd unrhyw brif gyngor sydd â buddiant yn yr adolygiad drwy gydol y cyfnod ar gyfer sylwadau,
* anfon copïau o'r adroddiad at Weinidogion Cymru a'r ymgyngoreion gorfodol,
* hysbysu unrhyw berson arall a gyflwynodd dystiolaeth i'r corff adolygu sut i gael copi o'r adroddiad,
* hysbysu'r rhai a grybwyllir uchod o ddyddiadau'r cyfnod rhoi sylwadau a gwahodd eu barn ar yr adroddiad.


 


8. Gall y cyfnod rhoi sylwadau, a elwir fel arall yn ymgynghoriad, bara rhwng 6 a 12 wythnos. Bydd y corff adolygu yn pennu nifer yr wythnosau y mae'n eu hystyried yn briodol yn achos pob adolygiad.


**Adroddiad Terfynol**


9. Yn dilyn y cyfnod ymgynghori, rhaid i'r corff adolygu ystyried ei gynigion yng ngoleuni'r sylwadau a ddaw i law. Yna, rhaid iddo baratoi adroddiad pellach y mae'n rhaid iddo gynnwys:


* unrhyw argymhelliad ar gyfer newid y mae'r corff adolygu o'r farn ei fod yn briodol neu, os nad yw'n ystyried bod unrhyw newid yn briodol, argymhelliad i'r perwyl hwnnw,
* manylion yr adolygiad a gynhaliwyd a'r ymgynghoriad a gynhaliwyd mewn perthynas â'r cynigion,
* manylion unrhyw newidiadau i'r cynigion a wnaed yng ngoleuni'r sylwadau a dderbyniwyd ac esboniad o pam y gwnaed y newidiadau hynny.


10. Rhaid i'r bwrdd adolygu:


 


* gyflwyno ei adroddiad a'i argymhellion i Weinidogion Cymru.
* cyhoeddi'r adroddiad yn electronig a sicrhau ei fod ar gael i'w archwilio (yn ddi\-dâl) yn swyddfeydd unrhyw brif gyngor sydd â buddiant am gyfnod o 6 wythnos o leiaf sy'n dechrau ar y dyddiad cyhoeddi,
* anfon copi o'r adroddiad at yr ymgyngoreion gorfodol, yr Arolwg Ordnans a Gweinidogion Cymru,
* hysbysu unrhyw berson arall a gyflwynodd dystiolaeth neu a gyflwynodd sylwadau mewn perthynas â'r adroddiad i gael copi o'r adroddiad.


11. Ceir disgrifiad manylach o'r dull a ddefnyddir gan Gomisiwn Ffiniau a Democratiaeth Leol Cymru yma


**Cyfnod Rhoi Sylwadau i Weinidogion Cymru**


12. Ar ôl cyhoeddi'r Adroddiad Terfynol, mae cyfnod o chwe wythnos pan gaiff unigolion gyflwyno eu barn ar yr adroddiad i Weinidogion Cymru. Yn ystod y cyfnod hwn, ni chaiff Gweinidogion wneud Gorchymyn yn ymdrin â'r argymhellion yn yr adroddiad.


**Penderfyniad**


13. Caiff Gweinidogion Cymru wneud Gorchymyn i weithredu unrhyw argymhelliad, gydag addasiadau neu hebddynt, neu gallant benderfynu peidio â chymryd unrhyw gamau.