Translate the text from Welsh to English.



 
Mae heddiw'n nodi carreg filltir allweddol yn ein brwydr yn erbyn pandemig COVID\-19\. Dywedwyd bod y broses o gyflwyno brechlyn AstraZeneca, sy'n dechrau yng Nghymru heddiw, yn newid pethau yn llwyr. 


Mewn llai na mis, mae GIG Cymru wedi cyflwyno'r rhaglen frechu fwyaf a welwyd erioed yng Nghymru, ac mae mwy na 35,000 o bobl wedi cael eu dos cyntaf o ddydd Sul diwenthaf. Bydd y ffigur hwnnw'n cynyddu'n sylweddol dros yr wythnosau nesaf. Heddiw, bum diwrnod yn unig ers i'r rheoleiddwyr gymeradwyo'r brechlyn newydd i'w ddefnyddio yn y DU, bydd GIG Cymru yn dechrau ei ddefnyddio.


Bydd yr Aelodau'n ymwybodol o fanteision y brechlyn diweddaraf hwn sydd wedi cael cryn sylw – mae'n rhatach a bydd digon o gyflenwad ohono ond, yn hollbwysig, mae hefyd yn cyflwyno llawer llai o heriau logistaidd na brechlyn Pfizer/BioNTech, gan y gellir ei storio ar dymheredd oergell arferol. Felly, wrth i gapasiti'r GIG barhau i dyfu dros yr wythnosau nesaf, byddwn yn gallu cyflwyno'r brechlyn ble mae ei angen ym mhob rhan o Gymru. Bydd modelau cyflwyno symudol a llawer mwy hyblyg yn cael eu rhoi ar waith. Bydd pob cartref gofal o fewn cyrraedd a bydd y grŵp blaenoriaeth hwn yn ffocws allweddol i'r GIG dros yr wythnosau nesaf, fel y bydd y rhai dros 80 oed. Bydd y brechlyn newydd hefyd yn galluogi ymweliadau cartref â phobl sy'n gaeth i'r gwely, yr henoed a phobl sy'n agored i niwed, gan hwyluso'r gwaith o dargedu grwpiau blaenoriaeth eraill y bu'n anodd eu cyrraedd dros y mis diwethaf.


Ffactor hanfodol arall sy'n dechrau ffurfio rhan o'n cynllun cyflwyno o heddiw ymlaen yw'r broses o roi'r sector gofal sylfaenol ar waith yng Nghymru. Mae manyleb gwasanaethau ar waith sy'n cynnwys y pedwar darparwr gofal sylfaenol. Mae'r fanyleb yn rhoi'r hyblygrwydd i fyrddau iechyd wneud penderfyniadau ar gynyddu’r defnydd o’r sector gofal sylfaenol. Mae gan ddarparwyr gofal sylfaenol y seilwaith a'r arbenigedd i gynnal rhaglenni brechu ar raddfa fawr fel y gwelsom eleni gyda'r rhaglen imiwneiddio rhag y ffliw estynedig. Mae hyn yn garreg filltir arwyddocaol i'n rhaglen yma yng Nghymru. Mae'r ffaith y bydd llawer o unigolion yn gallu cael eu brechiad mewn meddygfa neu fferyllfa leol yn y dyfodol yn cynyddu ein gallu i gyrraedd y grwpiau blaenoriaeth hynny yn sylweddol.


Datblygiad pellach yw’rcyngor diweddaraf gan y Cydbwyllgor Brechu ac Imiwneiddio ynghylch y cyfnod rhwng y ddau ddos ar gyfer y ddau frechlyn a gymeradwywyd. Rhoddais y wybodaeth ddiweddaraf am hyn i'r Aelodau yn fy natganiad ar 31 Rhagfyr. Cymeradwywyd cyngor y JCVI gan bob un o'r 4 Prif Swyddog Meddygol ledled y DU. Gyda'r sicrwydd y bydd y dos cyntaf yn amddiffyn pobl yn y byrdymor rwyf wedi cymeradwyo cyfnod o hyd at 12 wythnos rhwng y dos cyntaf a'r ail ddos o'r ddau frechlyn sydd ar gael. Mae hyn yn rhoi cyfle i ddiogelu'r nifer fwyaf o bobl ddiamddiffyn yn yr amser byrraf. Mae GIG Cymru wedi cael cyfarwyddyd i'r perwyl hwn.


Mae'r newid hwn mewn tystiolaeth wyddonol a chyngor meddygol wedi arwain at newid y dull gweithredu ledled y DU. Rydym wedi symud yn gyflym i ymateb i'r wyddoniaeth. 


Yn ymarferol, mae'n golygu na fydd y rhan fwyaf o apwyntiadau ail ddos yn dechrau yng Nghymru'r wythnos hon. Bydd y miloedd lawer o bobl sydd wedi cael eu dos cyntaf o frechlyn Pfizer/BioNTech yng Nghymru yn dal i gael eu hail ddos, ond ni fyddant yn ei gael mor gyflym ag y disgwyliwyd yn wreiddiol. Rwy'n gwerthfawrogi y gall hyn beri pryder i rai, ond hoffwn roi tawelwch meddwl i bobl y byddant yn cael eu cwrs llawn o'r brechlyn ac y bydd y dos cyntaf yn eu hamddiffyn yn y cyfamser.  Hefyd, yn hollbwysig, gobeithiaf y bydd pobl yn cael cysur o'r ffaith y bydd yr ail ddos a drefnwyd yn wreiddiol iddynt yn amddiffyn person arall sy'n wynebu risg o ddal y clefyd a mynd yn ddifrifol wael o ganlyniad i hynny.  Gwnaed y penderfyniad hwn er mwyn achub mwy o fywydau a diogelu'r GIG.


Rwyf wedi dweud ar sawl achlysur dros y mis diwethaf fod y GIG yng Nghymru yn barod i gyflwyno brechlyn. Mae cynlluniau ar gyfer dosbarthu brechlyn AstraZeneca wedi cael eu gwneud a bellach yn cael eu rhoi ar waith. Bydd y cynlluniau hyn yn dechrau cael eu cynnal ochr yn ochr â'r trefniadau presennol ar gyfer brechlyn Pfizer/BioNTech yr ydym yn parhau i gael cyflenwadau ar ei gyfer.


Fodd bynnag, mae'n anochel y bydd angen amser arnom i ddatblygu capasiti. Fel y dywedais yn fy natganiad ar 31 Rhagfyr, rydym wedi bod yn adeiladu seilwaith o'r gwaelod i fyny. Mae'r gwaith hwnnw'n parhau, yn enwedig wrth inni gyflwyno rôl i'r sector gofal sylfaenol, ond mae datblygiadau'n cyflymu. Dros yr ychydig wythnosau nesaf bydd nifer ein canolfannau brechu yn cynyddu i 22, bydd mwy na 60 o feddygfeydd yn ymuno â'r rhaglen a bydd unedau symudol yn cael eu sefydlu yn y rhan fwyaf o ardaloedd yng Nghymru. Rydym hefyd yn disgwyl gweld nifer y dosau o'r brechlyn a roddir i fyrddau iechyd yn cynyddu bob wythnos. O ganlyniad i'r gwaith hwn o ddarparu'r rhaglen frechu ar lefel ehangach, bydd pethau'n cyflymu gryn dipyn ac, yn hollbwysig, bydd mwy o'n pobl fwyaf agored i niwed yn cael eu hamddiffyn rhag y clefyd ofnadwy hwn.


Nid yw categorïau blaenoriaeth y Cydbwyllgor Brechu ac Imiwneiddio wedi newid yn sgil cyflwyno brechlyn AstraZeneca. Bydd y bobl fwyaf agored i niwed yn parhau i gael eu blaenoriaethu a byddwn yn parhau i ganolbwyntio ar atal marwolaethau a diogelu ein GIG i mwyn iddo allu parhau i ddarparu ei wasanaethau hanfodol. 


Rwy'n ymwybodol o'r diddordeb penodol mewn blaenoriaethu gweithwyr allweddol y tu hwnt i weithwyr iechyd a gofal cymdeithasol proffesiynol.  Nid yw'r safbwynt ynghylch gweithwyr allweddol wedi newid. Bydd y rhai dros 50 oed neu sydd â chyflyrau iechyd penodol yn cael eu cynnwys yn ystod cam cyntaf y rhaglen frechu, yn unol â threfn flaenoriaeth y Cydbwyllgor Brechu ac Imiwneiddio. Pe bai grwpiau mawr o weithwyr yn cael blaenoriaeth yn gynharach, byddai'n dibrisio grwpiau eraill o bobl sy'n fwy agored i niwed. Bydd y rhai dan 50 oed yn cael eu brechiad fel rhan o ail gam y rhaglen maes o law. Mae cyfraniad gweithwyr allweddol yn ystod y pandemig wedi bod yn anhygoel. Rwy'n falch bod y Cydbwyllgor Brechu ac Imiwneiddio yn adolygu'r drefn flaenoriaeth ar gyfer brechu yn gyson, yn enwedig wrth gynllunio'r cam nesaf o gohortau.


Bydd pobl yn parhau i gael apwyntiadau gyda manylion am y lleoliad ble byddant yn cael y brechiad, yn dibynnu ar eu safle ar restr y Cydbwyllgor Brechu ac Imiwneiddio. Bydd gwahoddiadau'n cael eu llunio'n awtomatig ac yn cael eu hanfon at unigolion pan fydd yn bryd iddynt gael eu brechiad. Nid oes angen i bobl wneud cais am apwyntiad a gofynnwn i bobl osgoi cysylltu â meddygfeydd, byrddau iechyd ac ysbytai yn y cyfamser.


Dywedais ar ddechrau'r rhaglen gyflwyno ar 8 Rhagfyr y gallem ddechrau bod yn optimistaidd, ond nodais fod angen bod yn bwyllog gan fod taith hir ac anodd o'n blaenau o hyd. Mae'r sefyllfa o ran derbyniadau i'r ysbyty wedi gwaethygu ers hynny. Mae gostyngiadau cynnar mewn trosglwyddo cymunedol mewn rhannau o Gymru yn newyddion calonogol ond gall derbyniadau barhau i gynyddu cyn gwella. Bydd aelodau'n gyfarwydd â'r ffaith bod bwlch rhwng haint a mynd i'r ysbyty.Fodd bynnag, mae heddiw'n nodi cam pwysig i gryfhau ein hymateb i'r clefyd. Bydd ein GIG yn chwarae ei ran a rhaid i bob un ohonom chwarae ein rhan ni i gadw ein gilydd yn ddiogel ac i gadw Cymru'n ddiogel.


Cyhoeddir y datganiad hwn yn ystod y toriad er mwyn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r aelodau. Os bydd yr aelodau am imi wneud datganiad pellach neu ateb cwestiynau ynglŷn â hyn pan fydd y Senedd yn dychwelyd, byddaf yn fwy na pharod i wneud hynny.


 







Translation:


 
Today marks a key milestone in our fight against the COVID\-19 pandemic. The roll\-out of the AstraZeneca vaccine, which begins in Wales today, has been called a “game changer” by many commentators. 


It was less than a month ago that NHS Wales mobilised the largest vaccination programme our country has ever seen. As of last Sunday more than 35,000 people have received their first dose. That number will increase exponentially over coming weeks. Today, only 5 days since regulatory approval of the new vaccine for use in the UK, NHS Wales will begin deploying it.


Members will be aware of the widely reported benefits of this latest vaccine – it is cheaper and supply will be more plentiful. However, crucially, it presents significantly fewer logistical challenges than the Pfizer/BioNTech vaccine, with storage at normal fridge temperatures. As NHS capacity continues to build over the coming weeks, we will be able to get the vaccine to where it is needed in every part of Wales. Much more flexible and mobile deployment models will be activated. Every care home will be within reach and this priority group will be a key focus for the NHS over the coming weeks, together with those aged over 80\. The new vaccine will also enable home visits for our bed bound, elderly and vulnerable, facilitating the targeting of other priority groups that have been difficult to reach over the past month.


Another critical factor which starts to form part of our deployment plan from today is the coming on\-stream of the primary care sector in Wales.  A service specification is in place involving all four primary care providers. The specification gives health boards the flexibility to make decisions on increasing use of the primary care sector. Primary care providers have the infrastructure and expertise to run large scale vaccination programmes, as we have seen this year with the expanded flu immunisation programme. This represents a significant milestone in our programme here in Wales. The fact that, going forward, many individuals will be able to receive their vaccination from a local GP practice or pharmacy substantially increases our ability to reach those priority groups.


A further development is the latest advice from the Joint Committee on Vaccinations and Immunisations (JCVI) about the dose interval of the two approved vaccines. I updated Members on this issue in my statement on 31 December. The JCVI advice has been endorsed by all 4 Chief Medical officers across the UK. With the assurance of short term protection from the first dose I have approved an up to 12 week interval between first and second doses of both available vaccines. This provides an opportunity to protect the greatest number of vulnerable people in the shortest period of time. NHS Wales has received an instruction to this effect.


This change in scientific evidence and medical advice has resulted in a change of approach across the UK. We have moved quickly to respond to the science. 


In practice, it means that most second dose appointments will not take place in Wales this week. The many thousands of people that have received their first dose of the Pfizer/BioNTech vaccine in Wales will still receive their second dose, but they will not receive it as quickly as originally expected. I appreciate this may cause anxiety for some, but I want to reassure people that they will receive their full course of the vaccine and will be protected by the first dose in the meantime. Also, crucially, I hope people take comfort from knowing their originally scheduled second dose is instead going to protect another person who is at risk of contracting and becoming seriously ill from the disease. This is a decision that has been taken in order to save more lives and protect our NHS.


I have given several updates over the last month on NHS Wales preparations for vaccine deployment. Plans for the roll\-out of the AstraZeneca vaccine have been made and are now being activated.  These plans will run alongside the existing arrangements for the Pfizer/BioNTech vaccine, which we continue to receive supplies for.


It is inevitable, however, that time is needed to build capacity. As I said in my statement on 31 December, we have been building an infrastructure from the ground up. That job is ongoing, especially with the introduction of a role for primary care, but the pace will accelerate. Over the next couple of weeks we will see our vaccination centres grow to 22, more than 60 GP surgeries come on\-board and mobile units established in most areas of Wales. We also expect to see the number of vaccine doses delivered to health boards grow week on week. The consequence of this upscaling is a marked stepping\-up of pace and, crucially, greater numbers of our most vulnerable people protected from this awful disease.


The JCVI’s priority categories have not changed with the introduction of the AstraZeneca vaccine. The most vulnerable will continue to be prioritised, with a maintained focus on preventing deaths and protecting our NHS to enable it to continue to deliver the essential service it provides. 


I am aware of particular interest in the prioritisation of key workers beyond health and social care professionals. The position on key workers is unchanged. Those over 50 or with particular health conditions will be captured within this first phase of vaccination, when it is their turn according to the JCVI prioritisation. If large groups of workers were prioritised at an earlier point it would deprioritise other groups of people who are more vulnerable to harm. Those under 50 will receive their vaccination as part of the second phase of deployment in due course.  The contribution of key workers during the course of the pandemic has been incredible. I am glad that vaccine prioritisation is kept under constant review by JCVI, especially in planning the next phase of cohorts.


It remains the case that people will be sent appointments with details of the location where they will receive the vaccination, dependent on where they are on the JCVI list. Invitations will be generated automatically and sent when individuals are due their vaccination. There is no need for people to apply for an appointment and we are asking people to avoid contacting GPs, health boards and hospitals in the meantime.


I said at the outset of the deployment programme on 8 December that we could start to be optimistic, but that we still had a long and difficult journey ahead. The situation with hospital admissions has worsened since then. Early reductions in community transmission in parts of Wales are encouraging news but admissions may continue to increase before improving. Members will be familiar with the fact that there is a lag between infection and hospitalisation. Today does, however, represent a positive step forward in our national fight\-back against the disease. Our NHS will play its part and we must all play ours to keep each other safe and to keep Wales safe.


This statement is being issued during recess in order to keep members informed. Should members wish me to make a further statement or to answer questions on this when the Senedd returns I would be happy to do so.