Translate the text from Welsh to English.



 
  
Fis Chwefror diwethaf, rhoddais ddiweddariad i’r Cynulliad ar gynnydd Cyngor Sir Ynys Môn o dan arolygiaeth fy Nghomisiynwyr. Roeddwn yn lled hyderus y gallwn leihau a therfynu fy ymyrraeth yn y tymor canolig.

Mae’r digwyddiadau ers hynny wedi dangos bod sail i fy hyder. Mae fy Nghomisiynwyr wedi dod i’r casgliad, er bod yna rai pryderon o hyd ynghylch llywodraethu’r Cyngor, nad oes yna unrhyw beryglon difrifol erbyn hyn. Mae’r Archwilydd Cyffredinol wedi dod i’r un casgliad, ac wedi argymell y dylwn ddechrau cynllunio sut i ddod â fy ymyrraeth i ben.

Rwy’n derbyn hynny ac yn cytuno â barn y naill a’r llall. Mae yna dystiolaeth gynyddol bod Cyngor a oedd unwaith yn ddiarhebol am gamymddwyn, tangyflawni a mân gweryla bellach yn canolbwyntio’n effeithiol ac yn gyson ar y materion hynny sy’n bwysig i’r ynys. Mae yna wahaniaethau o hyd, a bydd hynny’n wir bob amser mewn unrhyw sefydliad democrataidd. Ond mae’n ymddangos bod y dyddiau pan oedd mân ymryson personol yn tra\-arglwyddiaethu dros fusnes y Cyngor wedi dod i ben i raddau helaeth.    

Mae datblygiadau diweddar wedi amlygu hynny. Ym mis Mawrth, bu’n rhaid i’r Cyngor bennu cyllideb a chyfradd treth gyngor mewn amgylchiadau ariannol hynod anodd: mae wedi bod yn gyfyng ar y Cyngor ers blynyddoedd lawer ac mae yna lawer llai o gyfleoedd iddo wneud arbedion nag aml i awdurdod lleol arall. Ond fe aeth y Cynghorwyr ati i wynebu’r her honno mewn ffordd wirioneddol aeddfed. Fe wnaethant drafod yn llawn â’r Comisiynwyr wrth lunio cyllideb ddrafft, a’i chymeradwyo bron yn unfrydol yn dilyn trafodaeth resymol a phwrpasol. Byddai hynny wedi bod yn amhosibl ychydig dros flwyddyn yn ôl.

Cafwyd problemau hefyd gyda’r datblygiad arfaethedig yn Wylfa B, pan wnaeth y cwmnïau arweiniol dynnu’n ôl. Yn ddiamau, roedd hynny’n ergyd fawr i’r ynys, o ystyried potensial Wylfa B ar gyfer datblygiad economaidd.  Ond roedd ymateb y Cyngor yn un rhesymol a difrifol, a rhannwyd yr un nod o geisio sicrhau bod cwmni arall yn cydio yn y prosiect. Ni chafwyd dim o’r beio a’r cyhuddo y byddem wedi’u gweld yn y gorffennol.  

Yn olaf, mae’r Cynghorwyr wedi bod yn cydweithio â’r Comisiynwyr, Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru a fy swyddogion i ddiwygio cyfansoddiad y Cyngor a sicrhau bod rhai o’r gwelliannau yr ydym wedi’u gweld yn ymwreiddio ac yn cael eu cynnal. Unwaith eto, mae’r trafodaethau hynny wedi bod yn gadarnhaol ac yn gynhyrchiol iawn. Maent wedi arwain at rai newidiadau sylfaenol a fydd yn cryfhau dulliau llywodraethu da ac y gallai awdurdodau lleol eraill ddymuno eu hefelychu. Ni welwyd ychwaith y brwydro am fantais bersonol sydd wedi bod mor andwyol i wleidyddiaeth y Cyngor yn y gorffennol. Yn wir, un o brif amcanion y newidiadau yw atal hynny rhag digwydd byth eto. Mae’n amlwg bod bron i bawb yn awyddus i symud ymlaen.  

Mae’r bwriad hwnnw yn un didwyll, ac mae i’w ganmol, ond nid wyf fi wedi fy argyhoeddi eto y gall y Cyngor ei gyflawni ar ei ben ei hun. Rwyf wedi dweud o’r blaen na fydd yr adferiad yn gyflawn hyd nes y byddwn wedi adfywio democratiaeth ar yr ynys, a hyd nes y bydd etholiadau wedi’u cynnal ar sail sy’n fwy tebygol o greu cyngor cynrychioliadol ac atebol. Ni all hynny ddigwydd tan y flwyddyn nesaf.  

Mae angen i’r Cyngor hefyd gwblhau’r broses o benodi tîm newydd a chryfach o uwch\-reolwyr er mwyn dod â sefydlogrwydd, gallu ac arbenigedd i’r Cyngor; ac ymdrin â rhai problemau anodd o ran darparu gwasanaethau. Mae’r broses honno wedi mynd rhagddi’n dda iawn hyd yn hyn, ac mae llawer o weision cyhoeddus cymwys iawn ac uchel eu parch wedi dangos diddordeb. Ond hyd nes y bydd y tîm hwnnw yn ei le, a’i bod yn amlwg ei fod yn gweithio’n dda, ni allaf fod yn siŵr y bydd yr adferiad yn cael ei gynnal i’r dyfodol.  

O ganlyniad, byddaf yn ymestyn fy nghyfarwyddyd i’r Cyngor o ddiwedd Mai tan ddiwedd Medi, er mwyn i’r broses recriwtio gael ei chwblhau. Bydd y Comisiynwyr yn parhau i reoli’r Cyngor yn llwyr tan hynny. Os byddaf i a hwythau yn fodlon bryd hynny bod y tîm o uwch gynghorwyr a swyddogion yn barod i gymryd yr awenau, ac os bydd y cynnydd mewn meysydd eraill yn parhau, byddaf yn dechrau dirwyn fy ymyrraeth i ben.  

Byddai hynny’n golygu, i ddechrau, lleihau presenoldeb a chyfrifoldebau’r Comisiynwyr. Byddai’r Cynghorwyr yn ailafael yn yr awenau, ond gallai’r Comisiynwyr wrthdroi unrhyw benderfyniadau y maent yn eu hystyried yn annoeth neu’n afresymol. Byddai’r Comisiynwyr hefyd yn cefnogi’r cynghorwyr a’r swyddogion; a byddent yn parhau i fonitro’r cynnydd a’m cynghori i ar hynny. Byddaf yn trafod gyda fy Nghomisiynwyr beth fydd lefel eu hymwneud personol mewn sefyllfa o’r fath; ond mae’n annhebygol o olygu y bydd y pum Comisiynydd yn bresennol yn barhaus o fewn y Cyngor.

O ganlyniad, byddaf yn gofyn hefyd i’r Panel Annibynnol ar Gydnabyddiaeth Ariannol ystyried ailgyflwyno cyflogau uwch ar gyfer aelodau gweithrediaeth y Cyngor. Fe benderfynais dynnu’r rhain yn ôl y llynedd pan drosglwyddais bwerau’r weithrediaeth i’r Comisiynwyr; mae’n briodol felly eu hailgyflwyno mewn rhyw ffordd neu’i gilydd pan drosglwyddir y pwerau hynny yn ôl.  

Bydd y dull hwn o weithredu yn caniatáu i ni brofi pa mor gynaliadwy yw’r newid, o fewn amgylchedd sydd wedi’i reoli. Bydd yn golygu y gallwn symud yn gynnar i sefyllfa o wneud penderfyniadau yn lleol, ond gyda dulliau diogelu priodol. Os bydd hynny’n llwyddiannus, dylwn allu dirwyn fy ymyrraeth i ben yn llwyr yn fuan wedi’r etholiadau y flwyddyn nesaf.

Cynhelir yr etholiadau hynny gan ddefnyddio’r ffiniau newydd, ac rwy’n disgwyl derbyn cynigion terfynol y Comisiwn Ffiniau Llywodraeth Leol ar y ffiniau hynny yn fuan. Roedd llawer o bobl o fewn y Cyngor yn anghytuno â’u cynigion cychwynnol. Mae rhwydd hynt iddynt wrthwynebu’r cynigion terfynol hefyd, wrth gwrs: bydd ganddynt o leiaf chwe wythnos i gyflwyno eu sylwadau i mi. Byddaf yn rhoi ystyriaeth ddifrifol i bob sylw cadarnhaol; ac rwy’n hyderus y bydd y Cynghorwyr yn dangos yr un aeddfedrwydd wrth ymdrin â’r mater hwn ag wrth ymdrin â materion pwysig eraill yn ddiweddar.  

Y cyfan yr wyf yn ei wneud yn awr yw gwneud cynlluniau priodol i ddirwyn fy ymyrraeth i ben gam wrth gam. Gallwn roi’r pwerau llawn yn ôl i’r Comisiynwyr ar unrhyw bryd, a byddaf yn gwneud hynny os bydd yr adferiad yn pallu neu os gwelaf fod y Cynghorwyr yn analluog neu’n anfodlon adennill rheolaeth lawn.  

Ar y llaw arall, os bydd y cynnydd yn parhau o dan oruchwyliaeth y Comisiynwyr, ac os bydd y Cynghorwyr a’r swyddogion yn parhau i ddangos yr un ymrwymiad ag y maent wedi’i ddangos hyd yma, byddwn wedi gallu trawsnewid y sefyllfa ar Ynys Môn yn sylfaenol ac mewn cyfnod byr o ychydig dros ddwy flynedd. Rwy’n edrych ymlaen at allu gwneud hynny.

Byddaf yn gwneud datganiad pellach i’r Cynulliad yn y man.  







Translation:


 
Last February, I updated the Assembly on the progress that the Isle of Anglesey County Council was making under the stewardship of my Commissioners.  I was cautiously optimistic about the prospects for reducing and ending my intervention in the medium term.


Events since then have shown that that optimism was justified.  My Commissioners have concluded that while there remain some concerns about the Council’s governance, there are no longer any serious risks.  The Auditor General has reached a similar view, and recommended that I should begin planning how to end my intervention.


I agree with and accept the views of both.  There is increasing evidence that a Council that was once a byword for misbehaviour, under\-performance and petty squabbling is now concentrating effectively and consistently on the issues that matter to the island.  Differences remain, as they always will in any democratic organisation.  But the days of petty personal rivalries dominating the Council’s business seem to be largely over.    


Recent developments have underlined that.  In March, the Council had to set a budget and council tax rate in very difficult financial circumstances: it has operated on a shoestring for many years and has much less scope to make savings than many other local authorities.  Yet Councillors approached that challenge with real maturity.  They engaged fully with the Commissioners in formulating a draft budget and passed it almost unanimously after a sensible and focused debate.  That would have been impossible just over a year ago.


There have also been problems with the proposed development of Wylfa B, when the leading companies withdrew.  The potential that Wylfa B has for the economic regeneration of the island means that is undoubtedly a major setback for the island.  But the response from the Council has been sensible and serious, with a strong mutual interest in securing fresh involvement from another company.  There have been none of the recriminations and accusations that we would have seen in the past.  


Finally, Councillors have been working with the Commissioners, the WLGA and my officials to overhaul the Council’s constitution and to make sure that it embeds and sustains some of the improvements we have seen.  Again, those discussions have been highly positive and productive.  They have yielded some radical changes which will strengthen good governance and which other local authorities may well want to emulate.  They have also been free of the jockeying for personal advantage which so bedevilled Council politics in the past.  Indeed, one of the main aims of the changes is to prevent that from ever happening again.  It is clear that almost everyone wants to move on.  


That intention is sincere and commendable, but I am not yet convinced that the Council is able to fulfil it alone.  I have said before that the recovery will not be complete until we have renewed democracy on the island, and until elections take place on terms which are more likely to yield a representative and accountable council.  That cannot happen until next year.  


The Council also needs to finish recruiting a new and strengthened senior management team to bring stability, capacity and expertise; and to tackle some intractable problems of service delivery.  Progress so far on this has been very good, with a high level of interest from some highly\-qualified and well\-regarded public servants.  But until that team is in place and clearly functioning well, I cannot be sure that the recovery will be sustained.  


I will therefore be extending my direction to the Council from the end of May to the end of September, to allow that recruitment to finish.  Commissioners will remain in full control until then.  If at that point they and I are content that the senior team is ready to take charge, and if progress elsewhere continues to be maintained, then I will start bringing my intervention to an end.  


That would initially mean reducing the Commissioners’ presence and responsibilities.  Councillors would resume control, subject to being overridden by Commissioners if they proposed to act unwisely or unreasonably.   Commissioners would also support councillors and officers; and they would continue to monitor progress and advise me on that.  I will discuss with my Commissioners the level of their personal involvement under this approach; but it is unlikely to entail having five Commissioners with a continuous presence in the Council.


As a consequence, I will also be asking the Independent Remuneration Panel to consider restoring senior salaries for members of the Council’s executive.  I withdrew these last year when I transferred the executive’s powers to Commissioners; it can only be right that they are returned in some form if and when those powers are handed back.  


This approach will allow us to test the sustainability of change in a controlled environment.   It will mean an early return to local decision\-making, with appropriate safeguards.    If that proves successful, I should be able to end my intervention completely soon after next year’s elections.


Those elections will take place using new boundaries, and I expect to receive the Local Government Boundary Commission’s final proposals on those boundaries shortly.  Many within the Council did not support their initial proposals.  They are of course also free to oppose the final proposals: they will have at least six weeks to make representations to me.  I will consider all constructive representations seriously; and I trust that in approaching this issue, Councillors will display the same maturity as they have on other major issues recently.  


All I am doing now is making appropriate plans to phase out my intervention.  I could restore the Commissioners’ full powers at any time, and will do so if the recovery stalls or if Councillors prove unable or unwilling to resume proper control.  


On the other hand, if progress continues under the Commissioners’ stewardship, and if Councillors and officers carry on showing the same commitment as they have so far, we will be able to complete a fundamental and swift turnaround on Anglesey in little over two years.  I look forward to being able to do so.


I will make a further statement to the Assembly in due course.