Translate the text from English to Welsh.



 
In August, together with Ken Skates and Kirsty Williams, I launched the Optimised Retrofit Programme (ORP). This programme will test a new approach to decarbonising Welsh homes, based on the recommendations of the Jofeh Report published in July 2019\. Initially £9\.5m was available for this financial year but I am delighted to say that we have since been able to increase the budget to £19\.5m.


It is a whole house, pragmatic, approach to decarbonising existing homes. It is far more sophisticated and bespoke than previous schemes because it takes into account the fabric or materials our homes are made from; the way we heat and store energy in our homes and the way energy is supplied to our homes. Some of the upgrades that are to be trialled through projects this year will include heat pumps, intelligent energy systems and solar panels. All supported schemes are planning to include off gas grid properties where the challenges of decarbonisation are even greater.  


The intention is not to upgrade all homes to zero carbon this year but to learn how to upgrade homes well, at an optimised cost, setting us on the right path towards the decarbonisation of all homes in Wales.


Importantly the programme also aims to embed, promote and deliver fair and decent work in Wales, drive innovation and create supply chains in line with our foundational economy ambitions.


Today I am able to announce the schemes which have secured support this year.


Four schemes are from local authorities – Denbighshire, Ynys Mon, Carmarthenshire and the Vale of Glamorgan. The fifth is a consortium involving 27 social housing providers from across Wales. It is led by Pobl Housing Group and managed by Sero Homes. As well as establishing 1,300 homes on the pathway to being net zero for carbon output, the consortium is developing much needed tools and resources which can be used to roll out the large scale decarbonisation of all homes across Wales. This includes the creation of open frameworks for the supply of materials and labour which are focused on the development of the Foundational Economy and creation of skills to help meet the challenge of our decarbonisation ambitions. More information about the eligible schemes is in the attached annex.


I am not going to pretend that £20m is going to come anywhere close to decarbonising Welsh homes. Everyone recognises that huge amounts of money will be needed. And experience shows that throwing money at the problem just does not work.  We need to understand what works first.  Most of the cost of retrofit will come from private sources and not the public purse, it is therefore essential that we learn how to retrofit homes well to give confidence to investors. This programme will give us a much clearer picture about the true costs and create the approach and an industry to decarbonise all 1\.4 million homes in Wales by 2050\.


The Optimised Retrofit Programme will set the standard for retrofit schemes in Wales, including existing programmes such as the Welsh Housing Quality Standard (WHQS) with around 300,000 social and fuel poor homes potentially over the next 10 years. 


The work started in over 1,700 homes this financial year will help tenants and the environment by reducing the amount of carbon produced in powering and heating homes. And it will open the door for the development of a new long\-term Welsh retrofit industry. Tackling concerns about quality of work, supporting supply chains and creating thousands of local jobs and training opportunities in Welsh communities.  


It has the potential to enable private homes to meet the 2050 decarbonisation target and deliver a green low carbon economy and create 15,000 new jobs in Wales over the next 10 years.


Welsh colleges have already begun developing retrofit academies in readiness. The Construction Industry Training Board (CITB) has begun developing accredited standards for the training, making Wales a first mover region for decarbonisation of homes and creating the benefits that come with it. We are working with multiple stakeholder representative bodies such as the Federation of Master Builders and the Builders Merchants Federation to promote the opportunity this creates for the SME sector, not just for this year but for the longer term.


Communities will also have a vital role to play. We will not succeed in our endeavours if we seek to impose solutions on people.  This programme will work *with* people to find the right solutions for the home and the resident, leading the way in decarbonising Welsh homes.  





### Documents


* #### Annex,
 file type: pdf, file size: 274 KB



274 KB







Translation:


 
Ym mis Awst, ar y cyd â Ken Skates a Kirsty Williams, lansiwyd y Rhaglen Ôl\-osod er mwyn Optimeiddio (ORP). Bydd y rhaglen hon yn profi dull newydd o ddatgarboneiddio cartrefi yng Nghymru, yn seiliedig ar argymhellion Adroddiad Jofeh a gyhoeddwyd ym mis Gorffennaf 2019\. I ddechrau, roedd £9\.5m ar gael ar gyfer y flwyddyn ariannol hon ond mae'n bleser gennyf ddweud ein bod wedi gallu cynyddu'r gyllideb i £19\.5m ers hynny.


Mae'n ddull pragmatig o ddatgarboneiddio cartrefi sy’n edrych ar y tŷ cyfan. Mae'n llawer mwy soffistigedig a phwrpasol na chynlluniau blaenorol gan ei fod yn ystyried yr adeiladwaith neu'r deunyddiau y mae ein cartrefi wedi’u gwneud ohonynt; y ffordd rydym yn cynhesu ac yn storio ynni yn ein cartrefi, a'r ffordd y mae ynni'n cael ei gyflenwi i'n cartrefi. Bydd rhai o'r mesurau uwchraddio a fydd yn cael eu treialu drwy brosiectau eleni yn cynnwys pympiau gwres, systemau ynni deallus a phaneli solar. Mae pob cynllun a gefnogir yn bwriadu cynnwys eiddo nad ydynt ar y grid nwy lle mae heriau datgarboneiddio hyd yn oed yn fwy. 


Y bwriad yw peidio ag uwchraddio pob cartref i fod yn ddi\-garbon eleni ond yn hytrach dysgu sut i uwchraddio cartrefi’n dda, am y gost orau, er mwyn ein rhoi ar y trywydd iawn tuag at ddatgarboneiddio pob cartref yng Nghymru.


Mae’n bwysig nodi bod y rhaglen hefyd yn ceisio ymgorffori, hyrwyddo a chyflawni gwaith teg a theilwng yng Nghymru, ysgogi arloesedd a chreu cadwyni cyflenwi yn unol â'n huchelgeisiau ar gyfer yr economi sylfaenol.


Heddiw gallaf gyhoeddi'r cynlluniau sydd wedi cael cymorth eleni.


Daw pedwar cynllun gan awdurdodau lleol – Sir Ddinbych, Ynys Môn, Sir Gaerfyrddin a Bro Morgannwg. Mae'r pumed yn gonsortiwm sy'n cynnwys 27 o ddarparwyr tai cymdeithasol o bob rhan o Gymru. Fe'i harweinir gan Grŵp Tai Pobl a'i reoli gan Sero Homes. Yn ogystal â sefydlu 1,300 o gartrefi ar y llwybr at fod yn sero net o ran allyriadau carbon, mae'r consortiwm yn datblygu offer ac adnoddau hanfodol y gellir eu defnyddio i ddatgarboneiddio pob cartref ledled Cymru ar raddfa fawr. Mae hyn yn cynnwys creu fframweithiau agored ar gyfer cyflenwi deunyddiau a llafur sy'n canolbwyntio ar ddatblygu'r Economi Sylfaenol a datblygu’r sgiliau i gyflawni ein huchelgeisiau datgarboneiddio. Ceir rhagor o wybodaeth am y cynlluniau cymwys yn yr atodiad amgaeedig.


Rwy’n sylweddoli nad yw £20m yn ddigon o bell ffordd i ddatgarboneiddio cartrefi Cymru. Mae pawb yn cydnabod y bydd angen symiau sylweddol o arian, a gwelwyd drwy brofiad nad taflu arian at y broblem yw’r ateb. Mae angen i ni ddeall beth sy'n gweithio gyntaf. Daw'r rhan fwyaf o gost ôl\-osod o ffynonellau preifat ac nid arian cyhoeddus, ac felly mae'n hanfodol ein bod yn dysgu sut i ôl\-osod cartrefi'n dda er mwyn rhoi hyder i fuddsoddwyr. Bydd y rhaglen hon yn rhoi darlun llawer cliriach i ni o'r gwir gostau ac yn creu'r dull gweithredu a diwydiant i ddatgarboneiddio pob un o'r 1\.4 miliwn o gartrefi yng Nghymru erbyn 2050\.


Bydd y Rhaglen Ôl\-osod er mwyn Optimeiddio yn gosod y safon ar gyfer cynlluniau ôl\-osod yng Nghymru, gan gynnwys rhaglenni sy'n bodoli eisoes fel Safon Ansawdd Tai Cymru (SATC) gyda thua 300,000 o gartrefi cymdeithasol a chartrefi sy'n dlawd o ran tanwydd o bosibl dros y 10 mlynedd nesaf. 


Bydd y gwaith a ddechreuwyd mewn dros 1,700 o gartrefi yn y flwyddyn ariannol hon yn helpu tenantiaid a'r amgylchedd drwy leihau faint o garbon a gynhyrchir wrth bweru a gwresogi cartref. Bydd hefyd yn agor y drws ar gyfer datblygu diwydiant ôl\-osod hirdymor newydd yng Nghymru, gan fynd i'r afael â phryderon am ansawdd gwaith, cefnogi cadwyni cyflenwi a chreu miloedd o swyddi lleol a chyfleoedd hyfforddi yng nghymunedau Cymru. 


Mae ganddo'r potensial i alluogi cartrefi preifat i gyrraedd targed datgarboneiddio 2050 a sicrhau economi carbon isel werdd gan greu 15,000 o swyddi newydd yng Nghymru dros y 10 mlynedd nesaf.


Mae colegau Cymru eisoes wedi dechrau datblygu academïau ôl\-osod. Mae Bwrdd Hyfforddi'r Diwydiant Adeiladu (CITB) wedi dechrau datblygu safonau achrededig ar gyfer yr hyfforddiant, gan wneud Cymru’n ‘rhanbarth arloesol’ ar gyfer datgarboneiddio cartrefi a chreu'r manteision sy'n gysylltiedig ag ef. Rydym yn gweithio gyda nifer o gyrff sy'n cynrychioli rhanddeiliaid, megis Ffederasiwn y Meistr Adeiladwyr a Ffederasiwn Cyflenwyr Adeiladwyr, i hyrwyddo'r cyfle y mae hyn yn ei greu i'r sector Busnesau Bach a Chanolig, nid yn unig eleni ond yn y tymor hwy.


Bydd gan gymunedau rôl hanfodol i'w chwarae hefyd. Ni fyddwn yn llwyddo os ydym yn ceisio gorfodi atebion ar bobl. Bydd y rhaglen hon yn gweithio *gyda* phobl i ddod o hyd i'r atebion cywir ar gyfer y cartref a'r preswylydd, gan arwain y ffordd o ran datgarboneiddio cartrefi Cymru.





### Dogfennau


* #### Atodiad,
 math o ffeil: pdf, maint ffeil: 264 KB



264 KB