Translate the text from Welsh to English.



 
Gall monitro lefelau coronafeirws yn rheolaidd mewn gwaith trin dŵr gwastraff roi awgrym o’r gyfradd heintio yn y gymuned a rhoi arwydd cynnar bod coronafeirws yn bresennol.


Mae Sefydliad Iechyd y Byd wedi nodi’n glir nad oes unrhyw dystiolaeth ar hyn o bryd bod coronafeirws wedi cael ei drosglwyddo drwy’r system garthffosiaeth.


Mae Llywodraeth Cymru wedi rhoi’r cyllid i gonsortiwm dan arweiniad Prifysgol Bangor, gyda Phrifysgol Caerdydd, Iechyd Cyhoeddus Cymru a Dŵr Cymru.


Byddant yn datblygu rhaglen fonitro a all fesur y lefelau o’r feirws SARS\-CoV\-2 sy’n bresennol mewn dŵr gwastraff. Mae presenoldeb SARS\-CoV\-2 mewn gwastraff dynol yn gyffredin yn bron bob achos o coronafeirws a gadarnhawyd.


Bydd y rhaglen beilot yn cael ei hariannu am chwe mis i ddechrau, a bydd gwaith samplo yn dechrau bron yn syth mewn nifer fach o leoliadau gwaith trin dŵr, gan ehangu yn gyflym i hyd at 20 o leoliadau sy’n gwasanaethu tua 75% o boblogaeth Cymru.


Wrth fonitro ar gyfer coronafeirws, bydd y systemau hefyd yn gallu canfod a oes mathau eraill o feirysau anadlol hefyd yn bresennol, a bydd hyn o gymorth i fonitro iechyd y cyhoedd.


Dywedodd y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, Vaughan Gething:



> I atal lledaeniad coronafeirws mae angen inni ei fesur yn ein cymunedau a monitro newidiadau. Bydd y rhaglen beilot hon yn ein galluogi i ddatblygu system rhybudd cynnar i’n hysbysu am y lefelau o haint coronafeirws yn y gymuned. Bydd hyn yn ategu ein rhaglenni iechyd y cyhoedd ehangach, gan gynnwys profion.
> 
> 
> Mae’r cyllid yn rhoi cyfle i adeiladu ar y cryfderau a’r partneriaethau sydd gennym ar hyn o bryd yng Nghymru ym maes gwyddorau’r amgylchedd, gwyliadwriaeth ar glefydau, a genomeg pathogenau. Mae’n bleser gennyf fod yn gweithio gyda phartneriaid ar draws Cymru.


Dywedodd yr Athro Iwan Davies, Is\-Ganghellor Prifysgol Bangor:



> Rwy’n falch y bydd y gwaith monitro amgylcheddol arloesol hwn, sy’n cyfuno gwahanol feysydd arbenigedd yn ein Coleg Gwyddorau’r Amgylchedd a Pheirianneg, yn cyfrannu at waith hollbwysig y wlad i ddiogelu cymunedau rhag COVID\-19 ac achosion pellach o goronafeirws a feirysau heintus eraill.


Dywedodd Steve Wilson, Rheolwr Gyfarwyddwr Gwasanaethau Dŵr Gwastraff Dŵr Cymru:



> Rydym yn falch iawn o fod yn rhan o’r rhaglen beilot hon a fydd yn chwarae rôl mor bwysig wrth helpu i ganfod presenoldeb coronafeirws mewn ardaloedd yn y dyfodol. Bydd hyn yn adeiladu ar y bartneriaeth lwyddiannus sydd gennym eisoes â Phrifysgol Bangor ar yr ymchwil a wnaeth y Brifysgol i bresenoldeb olion o’r feirws mewn dŵr gwastraff. Bydd hyn hefyd yn adeiladu ar y berthynas waith gadarn sydd gennym eisoes â Phrifysgol Caerdydd.


Dywedodd yr Athro Andrew Weightman, Pennaeth Is\-adran Organebau a’r Amgylchedd yn Ysgol y Biowyddorau Prifysgol Caerdydd:



> Mae cael gwybodaeth ynghylch sut mae’r feirws hwn yn lledaenu yn y gymuned yn hanfodol er mwyn gallu atal hynny, yn enwedig wrth i’r cyfyngiadau gael eu llacio. Mae monitro Sars\-CoV\-2 mewn dŵr gwastraff yn cynnig dull gweithredu amgen. Mae’n ffordd syml inni allu pennu lefel yr haint mewn cymuned fawr.
> 
> 
> Mae gwaith ymchwil yn awgrymu bod y feirws i’w ganfod mewn ysgarthion hyd at tua phythefnos cyn i bobl ddechrau cael symptomau. Felly, gellid defnyddio’r dull hwn fel system rhybuddio’n gynnar i ddangos pan fydd lefelau’r feirws yn cynyddu yn y gymuned. Bydd hyn yn ein helpu i ragweld pan fydd achosion posibl o COVID\-19 yn ailymddangos ac, yn y pen draw, yn ein helpu i ddiogelu cymunedau ledled Cymru.







Translation:


 
The frequent monitoring of coronavirus levels at waste water treatment plants can offer a signal of the infection rate in the community and provide an early sign that coronavirus is present.


The World Health Organization is clear there is currently no evidence that coronavirus has been transmitted via sewerage systems.


The Welsh Government has awarded the funding to a consortium led by Bangor University, working with Cardiff University, Public Health Wales and Dwr Cymru Welsh Water.


They will develop a monitoring programme that can measure the presence of the SARS\-CoV\-2 virus in wastewater. The presence of SARS\-CoV\-2 in human waste is common in almost all confirmed Coronavirus cases.


The pilot programme will be funded for an initial six months, sampling will begin almost immediately in a small number of water treatment plants, rapidly expanding to up to 20 treatment plants that cover approximately 75% of the Welsh population.


Whilst monitoring for Coronavirus the systems established will also be able to determine whether other types of respiratory viruses are also present, which will help public health monitoring.


The Minister for Health and Social Services, Vaughan Gething, said:



> To halt the spread of the coronavirus we need to measure it within our communities and monitor changes. This pilot programme will allow us to develop an early warning system to provide signals on the levels of coronavirus infections in the community. This will complement our wider public health programmes, including testing.
> 
> 
> The funding provides the opportunity to build upon existing strengths and partnerships that we have in Wales in environmental sciences, disease surveillance and pathogen genomics. I’m pleased to be working with partners from across Wales.


Professor Iwan Davies, Bangor University Vice\-Chancellor commented:



> I’m delighted that the ground\-breaking environmental monitoring work, which combines different areas of expertise at our College of Environmental Science \& Engineering, is to contribute to the nation’s vital work to protect communities against Covid\-19 and further outbreaks of coronavirus and other infectious viruses.


Steve Wilson, Welsh Water’s Managing Director of Wastewater services, said:



> We are very pleased to be part of this pilot programme which will play such a crucial role in helping to identify the presence of coronavirus in an area in future. This will build on the successful partnership we already have with Bangor University on the research they undertook into the presence of traces of the virus in wastewater. This will also build on the strong working relationship we already have with Cardiff University.


Professor Andrew Weightman, Head of the Organisms and Environment Division at Cardiff University’s School of Biosciences, said:



> Knowledge of how this virus is spreading in the community is a vital part of preventing the spread, particularly as lockdown measures are eased. Wastewater monitoring of Sars\-CoV\-2 provides an alternative approach. It’s a simple way for us to determine the level of infection in a large community.
> 
> 
> Research suggests people start to shed the virus in faeces up to about two weeks before they get symptoms so this approach can also be used as an early warning system to indicate when levels of the virus are rising in the community. This will help us predict the potential re\-emergence of Covid\-19 outbreaks \- and ultimately help us protect communities across Wales.