Translate the text from Welsh to English.



 
Ar 28 Mehefin, gyda Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig,  bûm yn cynrychioli Llywodraeth Cymru yn ail Uwchgynhadledd ar ddeg ar hugain y Cyngor Prydeinig\-Gwyddelig, a gynhaliwyd ym Manceinion gan Lywodraeth y DU. Cafodd yr Uwchgynhadledd ei chadeirio gan y Gwir Anrhydeddus David Lidington AS, y Gweinidog dros Swyddfa’r Cabinet a Changhellor Dugiaeth Caerhirfryn. Roedd Gweinidogion arweiniol o Aelod\-weinyddiaethau eraill y Cyngor yn bresennol yn yr Uwchgynhadledd. Roedd y rhain yn cynnwys:


* An Taoiseach, Leo Varadkar TD, o Lywodraeth Iwerddon;
* Prif Weinidog Llywodraeth yr Alban, y Gwir Anrhydeddus Nicola Sturgeon ASA;
* Prif Weinidog Llywodraeth Jersey, y Seneddwr John Le Fondré;
* Prif Weinidog Llywodraeth Guernsey, y Dirprwy Gavin St Pier; a
* Phrif Weinidog Llywodraeth Ynys Manaw, yr Anrhydeddus Howard Quayle MHK.


Mae Uwchgynhadledd y Cyngor Prydeinig\-Gwyddelig yn gyfle pwysig i’r Aelod\-weinyddiaethau gydweithio a rhannu arferion da o ran y materion cyffredin yr ydym yn eu hwynebu. Roedd yr Uwchgynhadledd hon yn gyfle i'r Aelod\-weinyddiaethau ystyried ymhellach yr effeithiau arnynt a ddaw yn sgil ymadawiad y DU â'r UE, a’u hymdrechion i sicrhau bod eu hymrwymiadau ynni, a'u hymrwymiadau i weithio tuag at ddim allyriadau, yn cael eu cyflawni.


Dechreuodd yr Uwchgynhadledd gyda chyfarfod o’r Gweinidogion sy’n ymwneud â ffrwd gwaith ynni'r Cyngor, a thrafodaeth ar y papur ‘*Making the Transition to a Smarter Energy System’:* 


https://www.britishirishcouncil.org/sites/default/files/communiqu%C3%A9s/Making%20the%20Transition%20to%20a%20Smarter%20Energy%20System.pdf


Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig oedd yn cynrychioli Cymru yn y cyfarfod hwnnw.


Yn ystod y drafodaeth ar ynni a ddilynodd yn y Cyfarfod Llawn, dywedais ein bod yn cydnabod difrifoldeb sylweddol yr heriau yr oedd Cymru yn eu hwynebu o ran mynd i'r afael â'r newid yn yr hinsawdd, gan amlinellu'r ystod o gamau yr ydym yn eu cymryd i fynd i'r afael â'r hyn sy'n etifeddiaeth o'r gorffennol; yn ogystal â'r camau newydd yr ydym yn eu cymryd i wella'r dyfodol. Amlinellais ba mor bwysig yw hi fod Gweinyddiaethau'r Cyngor yn ymgysylltu â'i gilydd mewn modd ystyrlon, gan rannu gwybodaeth ac arferion da, er mwyn cyflawni ein targedau uchelgeisiol ar gyfer allyriadau isel a datgarboneiddio. Hefyd, mae'n bwysig bod Gweinyddiaethau'r Cyngor yn parhau i ddatblygu partneriaethau, fel yr ydym wedi ei wneud gydag Iwerddon a'r Alban. Bûm hefyd yn pwysleisio'r angen i chwilio am gyfleoedd newydd. Mae gennym ddiddordeb penodol mewn defnyddio ynni'r môr, ac rydym yn rhannu'r diddordeb hwn ag awdurdodaethau eraill, oherwydd ei bod yn bosibl rhagweld llanw a thrai'r môr, ac yn achos Cymru, pellter ei lanw a thrai, a sut y bydd yn amrywio. Eglurais sut y byddai'r technolegau arbrofol y mae Cymru yn ymchwilio iddynt yn gallu datrys problemau sy'n gysylltiedig ag ynni'r môr, gan ddarparu dewisiadau i'r DU a fyddai'n arwain y byd o ran defnyddio'r amgylchedd naturiol i gynhyrchu ynni.


Mae'r Cyngor yn dathlu ei ben\-blwydd yn ugain oed eleni, a chytunodd yr Uwchgynhadledd fod y Cyngor yn parhau â rôl bwysig i'w chwarae yng nghyd\-destun Cytundeb Dydd Gwener y Groglith a'r angen i feithrin cysylltiadau cadarn rhwng gwledydd y DU, Iwerddon, a'r tiriogaethau sy’n ddibynnol ar y Goron. Roedd yn chwith gan bob awdurdodaeth nad oedd Gweinidogion Gweithredol Gogledd Iwerddon yn bresennol ar gyfer y garreg filltir hon, ond codwyd gobeithion yr Uwchgynhadledd bod y trafodaethau rhwng y pleidiau'n parhau yng Ngogledd Iwerddon yn sgil y datganiad ar y cyd a wnaed gan Lywodraeth y DU a Llywodraeth Iwerddon ym mis Mehefin, gyda'r nod o adfer llywodraeth ddatganoledig sy'n rhannu pŵer.    


Effaith ymadawiad y DU â'r UE oedd flaenaf yn y trafodaethau ar y datblygiadau gwleidyddol diweddaraf. Mynegais fy marn unwaith yn rhagor y byddai ymadael â'r UE heb gytundeb yn gatastroffig, ac y byddai economi Cymru yn enwedig yn debygol o ddioddef canlyniadau difrifol. Dywedais unwaith yn rhagor hefyd fod yn rhaid i'r penderfyniad fynd yn ôl at bobl y DU, a bod angen cael eu barn drwy ail refferendwm, os nad oedd Senedd San Steffan yn gallu symud yn ei blaen i ddatrys y sefyllfa. Roeddwn yn croesawu'r drefn reolaidd a chadarn yr oedd y Cyngor wedi ei rhoi ar gysylltiadau a fu'n rhai mwy anffurfiol yn y gorffennol. Roeddwn yn gweld bod y DU ei hun bellach yn wynebu'r un heriau yn fewnol o ganlyniad i Brexit, ag yr oedd awdurdodaethau'r Cyngor wedi bod yn eu hwynebu yn y gorffennol. Roedd y DU wedi dibynnu ar yr UE, ond ni fyddai'r trefniadau sefydliadol presennol yn gallu ymdopi â phwysau’r galwadau arnynt yn y byd a fydd yn bodoli wedi Brexit. Pwysleisiais bwysigrwydd dysgu gwersi o sut mae'r Cyngor yn cael ei drefnu, gan mai'r trefniadau hynny yw'r deunydd amrwd y mae angen ei ddefnyddio i sicrhau y bydd y DU yn gallu gweithredu'n llwyddiannus.


Cyhoeddwyd prif bwyntiau trafod yr ail Uwchgynhadledd ar ddeg ar hugain mewn hysbysiad ar y cyd:


https://www.britishirishcouncil.org/sites/default/files/communiqu%C3%A9s/Thirty%20Second%20Summit%20\-%20UK%20\-%2028%2006%2019\.pdf







Translation:


 
On 28 June, together with the Minister for Environment, Energy and Rural Affairs, I represented the Welsh Government at the thirty\-second Summit of the British\-Irish Council (BIC) hosted by the UK Government in Manchester. The Summit was chaired by Rt Hon David Lidington MP, Chancellor of the Duchy of Lancaster and Minister for the Cabinet Office.  The Summit was attended by lead Ministers from the other BIC Member Administrations including;


* An Taoiseach, Leo Varadkar TD, of the Irish Government;
* First Minister, Rt Hon Nicola Sturgeon MSP, of the Scottish Government;
* Chief Minister, Senator John Le Fondré, of the Government of Jersey;
* Chief Minister, Deputy Gavin St Pier, of the Government of the Guernsey; and
* Chief Minister, Hon Howard Quayle MHK, of the Isle of Man Government.


The British\-Irish Council Summit is an important opportunity for Member Administrations to collaborate and share good practice on the common issues we face.  This Summit provided an opportunity for Member Administrations to further consider the impact of the UK’s exit from the European Union on BIC Members and the work of all Member administrations in delivering on energy commitments and working towards zero emissions.


The Summit commenced with a Ministerial meeting of the BIC Energy work sector, and discussion of paper‘Making the Transition to a Smarter Energy System’: 


https://www.britishirishcouncil.org/sites/default/files/communiqu%C3%A9s/Making%20the%20Transition%20to%20a%20Smarter%20Energy%20System.pdf


The Minister for Environment, Energy and Rural Affairs represented Wales.


During the subsequent Plenary discussion on energy, I outlined that we recognise the significant importance of the challenges faced in Wales in terms of tackling climate change, and the range of actions we are taking to deal with the legacy of the past; and the new actions to shape the future.  I outlined the importance of meaningful engagement with, and shared knowledge and good practice between BIC Administrations in order to achieve our ambitious targets for low emissions and decarbonisation. It is also important that BIC Administrations continue to build partnerships as we have done with Ireland and Scotland.  I also emphasised that we must look for new opportunities. We share with other jurisdictions a particular interest in marine, owing to tidal predictability and, for Wales, range and variation. I explained that experimental technologies of the type being explored in Wales leading to a breakthrough in marine would provide the UK with a world\-leading repertoire of naturally derived energy.


The Council celebrates its 20th anniversary this year, and the Summit agreed that the Council continues to have an important role to play in the context of both the Good Friday Agreement and in promoting good relationships between the nations of the UK, Ireland, and the Crown Dependencies. The absence of Northern Ireland Executive Ministers at this milestone was deeply regretted by all jurisdictions, but the Summit was encouraged that following the joint statement issued by the UK and Irish Government in June, inter\-party talks in Northern Ireland continue, with a view to the restoration of devolved power sharing government. 


The impact of the UK’s exit from the EU was at the forefront of discussions on the latest political developments. I reaffirmed my view that leaving the EU without a deal would be catastrophic, with the Welsh economy particularly exposed. I reiterated that if Parliament was deadlocked, a decision must go back to the people of the United Kingdom, seeking their views through a second referendum. I welcomed the shape, regularity and underpinning order BIC had given to what were previously more informal relationships. I observed that owing to Brexit, the UK itself internally now faced the same challenges as the BIC family of jurisdictions had. The UK had relied on the EU, but current institutional arrangements would not stand up to the demands of the post Brexit world. I highlighted the importance of learning lessons from how BIC is organised, as these are the raw material we need to draw on to ensure the UK can function successfully.


The key discussion points of the thirty\-second Summit were published in a joint Communiqué:


https://www.britishirishcouncil.org/sites/default/files/communiqu%C3%A9s/Thirty%20Second%20Summit%20\-%20UK%20\-%2028%2006%2019\.pdf