Translate the text from English to Welsh.



 
I am providing an update to Members on council tax reform in Wales, the results of our recent Phase 2 consultation, and our continued plans for making the system fairer and more up\-to\-date. 

In considering how to take forward this complex agenda that impacts on households across Wales, our goal is to create a system that is fair in operation and fair in implementation. 

I would like to thank Plaid Cymru for the detailed work we have undertaken together based on our shared determination to reform council tax. I am also grateful to our partners in local government for their engagement on this issue which requires partnership working and compromise to find solutions. In considering the impact of implementation, we are mindful of the need to provide stability to local government as they work to protect services at a time of significant pressure. 

I am extremely grateful to everyone who responded to our Phase 2 consultation. A total of 1,676 responses were received from members of the public and a wide range of expert organisations. Overall, 67% of respondents wanted some changes to council tax and opted for a type of system. There was greatest support for reforms at the more minimal end of the spectrum (32%), although a sizeable group indicated a preference for an expanded version of reform (23%). 

On the pace of implementation, the choice receiving the most support was reform over a slower timeframe, with 35% of respondents opting for this timeframe, starting in 2028\. 24% of respondents preferred the fastest timetable (from 2025\) and17% of respondents preferred staged implementation.

Having listened carefully to the consultation responses and the broader public conversation, I intend to deliver council tax reform over a slower timeline in line with the majority view of those who responded to our consultation. 

We now plan to introduce the structural reforms to the council tax system from 2028, although I will deliver other improvements by the end of the Senedd term. While looking at options for reform, we have also considered the necessity of an appropriate transition fund and the immediate implications such a fund would have on the broader financial pressures we currently face. I believe this approach demonstrates a continuing commitment to fair and progressive taxation, as well as this Welsh Government’s commitment to listening to the people of Wales. 

The Welsh Government remains committed to our aim of making council tax fairer and more up\-to\-date. We have achieved a great deal towards this aim already, and I now wish to set out a clear and definite path to delivery of further improvements from 2028\. 

Wales is the only nation of the UK to have revalued council tax, meaning council tax in England and Scotland is still charged according to 1991 property values. However, council tax bands in Wales are now based on information that is more than twenty years old. We are in the process of establishing regular revaluation cycles in the Local Government Finance (Wales) Bill that is currently being scrutinised by the Senedd. I will bring forward an amendment to the Bill to begin five\-yearly revaluations from 2028\. This will keep council tax fair and responsive to economic circumstances, and it provides a regular opportunity for taxpayers to engage with the revaluation process, improving the transparency of how things work. Placing regular updates on a statutory footing provides much needed clarity for taxpayers and local authorities. 

On revaluation, we have made excellent progress. The Valuation Office Agency has developed new technology in discussion with international experts on valuation methods. We now have systems in place which provide comprehensive and robust information about up\-to\-date property values to advance our path to delivery in 2028\. 

We also plan to regulate by the end of this Senedd term to improve the appeals process so that it is streamlined, more effective and easier to navigate. We are working with the Valuation Office Agency to improve transparency of information and taxpayer participation in the property valuation process, so that the agency is able to provide a better more modern service to taxpayers. 

We will regulate by the end of this Senedd to help households struggling in arrears by clarifying and improving the steps that local authorities can take during the enforcement process, to ensure we embed best practice in the treatment of households struggling the most, while ensuring those who can afford to contribute do so.

I would like to recognise the significant contribution to the work of council tax reform from the Institute for Fiscal Studies. The report the IFS released alongside our Phase 2 consultation provided an in\-depth assessment of the possibilities. We will refine the options and continue working with the Valuation Office Agency, local government and the public on the design and implementation of a fairer council tax. 

We are also legislating through the Local Government Finance (Wales) Bill for the additional flexibility we need on discounts and reductions so that they remain fit for purpose long into the future. Nearly half of households in Wales currently receive some form of reduced council tax bill, including essential support provided to low\-income households through our Council Tax Reduction Scheme. We are consulting on measures to make the Council Tax Reduction Scheme easier to access and simpler to administer. We are committed to retaining the one\-adult discount and to keeping the level of discount at 25%, reducing council tax for half a million households. As take\-up of other types of support can be low or variable, the one\-adult discount is important for many households during times of financial constraint.

Finally, we are reviewing the information available to taxpayers about council tax to raise awareness of how it works and what it pays for, given the contribution it makes to services such as education, social care, housing, and policing. 

Council tax remains a central part of how we fund local government in Wales. Almost everyone benefits in some way from the contribution it makes to the work of our local authorities. However, we have to make sure the way we collect council tax is fair and based on the most consistent and best information that we have available. We also need to recognise the financial pressures that households are living through at the moment. 

I will continue working through these challenges in the years ahead, and I am protecting local services as much as possible at a time of enormous pressure on the Welsh Government’s and local government budgets.

The work I describe above addresses our commitment to creating a fairer council tax system while ensuring that our arrangements are fair in both operation and implementation.







Translation:


 
Rwy'n rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau am ddiwygio'r dreth gyngor yng Nghymru, canlyniadau ein hymgynghoriad Cam 2 diweddar, a'n cynlluniau parhaus i wneud y system yn decach a'i diweddaru. 

Wrth ystyried sut i weithredu’r agenda gymhleth hon sy’n effeithio ar aelwydydd ledled Cymru, ein nod yw creu system sy'n deg yn y modd y caiff ei gweithredu a’i chyflwyno. 

Hoffwn ddiolch i Blaid Cymru am y gwaith manwl rydym wedi'i gynnal gyda'n gilydd, sy'n seiliedig ar ein hymrwymiad ar y cyd i ddiwygio'r dreth gyngor. Rwy'n ddiolchgar hefyd i’n partneriaid llywodraeth leol am ymwneud â’r mater hwn sy'n gofyn am weithio mewn partneriaeth a chyfaddawdau er mwyn sicrhau datrysiadau. Wrth ystyried effaith cyflwyno'r newidiadau, rydym yn ystyriol o'r angen i roi sefydlogrwydd i gyrff llywodraeth leol wrth iddynt weithio i ddiogelu gwasanaethau ar adeg o bwysau sylweddol. 

Rwy'n hynod ddiolchgar i bawb a ymatebodd i'n hymgynghoriad Cam 2\. Cafwyd cyfanswm o 1,676 o ymatebion gan aelodau'r cyhoedd ac ystod eang o sefydliadau arbenigol. Ar y cyfan, roedd 67% o'r ymatebwyr eisiau rhai newidiadau i'r dreth gyngor gan ddewis math o system. Roedd y gefnogaeth fwyaf i ddiwygiadau ar raddfa fach (32%), er bod grŵp sylweddol (23%) wedi nodi ei fod yn ffafrio fersiwn ehangach o ddiwygio. 

O ran cyflymder cyflwyno'r newidiadau, y dewis a gafodd y gefnogaeth fwyaf oedd amserlen ddiwygio arafach. Dewisodd 35% o'r ymatebwyr yr amserlen hon, a fyddai'n dechrau yn 2028\. Roedd 24% o'r ymatebwyr yn ffafrio'r amserlen gyflymaf (a fyddai'n dechrau o 2025 ymlaen) acroedd 17% o'r ymatebwyr yn ffafrio gweithredu fesul cam.

Ar ôl ystyried yn ofalus yr ymatebion i'r ymgynghoriad a'r sgwrs gyhoeddus ehangach, rwy'n bwriadu rhoi’r broses o ddiwygio'r dreth gyngor ar waith dros amserlen arafach, yn unol â barn y mwyafrif o'r rhai a ymatebodd i'n hymgynghoriad. Rydym bellach yn bwriadu cyflwyno'r diwygiadau strwythurol i'r system dreth gyngor o 2028 ymlaen. Serch hynny, byddaf yn rhoi gwelliannau eraill ar waith erbyn diwedd tymor y Senedd. Wrth edrych ar opsiynau ar gyfer diwygio, rydym hefyd wedi ystyried yr angen am gronfa bontio briodol a'r goblygiadau uniongyrchol y byddai cronfa o'r fath yn eu cael ar y pwysau ariannol ehangach sy'n ein hwynebu ar hyn o bryd. Credaf fod y dull hwn yn dangos ymrwymiad parhaus i drethiant teg a blaengar, yn ogystal ag ymrwymiad Llywodraeth Cymru i wrando ar bobl Cymru. 

Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo o hyd i'n nod o wneud y dreth gyngor yn decach a'i diweddaru. Rydym eisoes wedi cyflawni llawer iawn tuag at y nod hwn ac rwy'n awyddus yn awr i amlinellu llwybr clir a phendant ar gyfer cyflawni gwelliannau pellach o 2028 ymlaen. 

Cymru yw'r unig wlad yn y DU sydd wedi ailbrisio'r dreth gyngor, sy'n golygu y caiff y dreth gyngor yn Lloegr a'r Alban ei chodi o hyd yn unol â gwerth eiddo yn 1991\. Fodd bynnag, mae bandiau’r dreth gyngor yng Nghymru nawr wedi'u seilio ar wybodaeth sydd fwy nag ugain mlynedd ar ei hôl hi.  Rydym wrthi'n sefydlu cylchoedd ailbrisio rheolaidd ym Mil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru) y mae'r Senedd yn craffu arno ar hyn o bryd. Byddaf yn cyflwyno gwelliant i'r Bil i ddechrau prosesau ailbrisio bob pum mlynedd o 2028 ymlaen. Bydd hyn yn cadw'r dreth gyngor yn deg ac yn ymatebol i amgylchiadau economaidd. Bydd hefyd yn rhoi cyfle rheolaidd i drethdalwyr ymwneud â'r broses ailbrisio, gan wella’r tryloywder ynglŷn â sut y mae pethau'n gweithio. Mae rhoi diweddariadau rheolaidd ar sail statudol yn rhoi’r eglurder y mawr ei angen i drethdalwyr ac awdurdodau lleol. 

O ran ailbrisio, rydym wedi gwneud cynnydd rhagorol. Mae Asiantaeth y Swyddfa Brisio wedi datblygu technoleg newydd yn sgil trafodaeth ag arbenigwyr rhyngwladol ar ddulliau prisio. Mae gennym bellach systemau ar waith sy'n darparu gwybodaeth gynhwysfawr a chadarn am y gwerthoedd eiddo diweddaraf er mwyn ein helpu i roi'r diwygiadau hyn ar waith yn 2028\. 

Rydym hefyd yn bwriadu rheoleiddio erbyn diwedd tymor y Senedd hon i wella'r broses apelio fel ei bod yn symlach, yn fwy effeithiol ac yn haws ei defnyddio. Rydym yn gweithio gydag Asiantaeth y Swyddfa Brisio i wella tryloywder gwybodaeth a'r modd y gall trethdalwyr gymryd rhan yn y broses prisio eiddo. Nod hyn yw sicrhau bod yr asiantaeth yn gallu darparu gwasanaeth gwell a mwy modern i drethdalwyr. 

Byddwn yn rheoleiddio erbyn diwedd y Senedd hon i helpu aelwydydd sy'n wynebu ôl\-ddyledion. Bwriadwn egluro a gwella'r camau y gall awdurdodau lleol eu cymryd yn ystod y broses orfodi er mwyn sicrhau ein bod yn gwreiddio arferion gorau wrth ddelio ag aelwydydd sy'n ei chael yn fwyaf anodd, gan sicrhau bod y rhai sy'n gallu fforddio cyfrannu yn gwneud hynny.

Hoffwn gydnabod cyfraniad sylweddol y Sefydliad Astudiaethau Cyllid tuag at y gwaith o ddiwygio’r dreth gyngor. Roedd adroddiad y Sefydliad, ochr yn ochr â'n hymgynghoriad Cam 2 ni, yn darparu asesiad manwl o'r posibiliadau. Byddwn yn mireinio'r opsiynau ac yn parhau i weithio gydag Asiantaeth y Swyddfa Brisio, llywodraeth leol a'r cyhoedd ar ddylunio treth gyngor decach a'i rhoi ar waith. 

Rydym hefyd, drwy Fil Cyllid Llywodraeth Leol (Cymru), yn deddfu ar gyfer yr hyblygrwydd ychwanegol sydd  ei angen arnom o ran disgowntiau a gostyngiadau fel eu bod yn parhau i fod yn addas i'r diben ymhell i'r dyfodol. Mae bron i hanner aelwydydd Cymru yn cael rhyw fath o ddisgownt neu ostyngiad ar eu bil treth gyngor, gan gynnwys cymorth hanfodol a ddarperir i aelwydydd incwm isel drwy ein Cynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor. Rydym yn ymgynghori ar fesurau i wneud Cynllun Gostyngiadau’r Dreth Gyngor yn haws ei ddefnyddio ac yn symlach i'w roi ar waith. Rydym wedi ymrwymo i gadw'r disgownt un oedolyn ac i gadw lefel y disgownt ar 25%, gan leihau'r dreth gyngor ar gyfer hanner miliwn o gartrefi. Gan fod y nifer sy'n manteisio ar fathau eraill o gymorth yn gallu bod yn isel neu'n amrywiol, mae'r gostyngiad un oedolyn yn bwysig i lawer o aelwydydd yn ystod cyfnodau o gyfyngiadau ariannol.

Yn olaf, rydym yn adolygu'r wybodaeth sydd ar gael i drethdalwyr ynghylch y dreth gyngor er mwyn codi ymwybyddiaeth o sut mae'n gweithio a'r hyn y mae'n talu amdano, gan ystyried y cyfraniad y mae'n ei wneud at wasanaethau megis addysg, gofal cymdeithasol, tai a phlismona. 

Mae'r dreth gyngor yn parhau i fod yn elfen hollbwysig o'r ffordd rydym yn ariannu llywodraeth leol yng Nghymru. Mae pawb bron yn elwa mewn rhyw ffordd ar y cyfraniad y mae'n ei wneud i waith ein hawdurdodau lleol. Fodd bynnag, mae'n rhaid inni sicrhau bod y dull ar gyfer casglu’r dreth gyngor yn deg ac wedi’i seilio ar yr wybodaeth orau a mwyaf cyson sydd ar gael inni. Yn ogystal, mae’n rhaid inni gydnabod y pwysau ariannol y mae cartrefi yn ei wynebu ar hyn o bryd. 

Byddaf yn parhau i weithio drwy'r heriau hyn yn y blynyddoedd sydd i ddod. Rwyf hefyd yn diogelu gwasanaethau lleol gymaint â phosibl ar adeg o bwysau enfawr ar gyllideb Llywodraeth Cymru a chyllidebau llywodraeth leol.

Mae’r gwaith uchod yn mynd i'r afael â'n hymrwymiad i greu system dreth gyngor sy'n decach gan sicrhau bod ein trefniadau yn deg o ran eu gweithredu a’u cyflwyno.