Translate the text from Welsh to English.



 
Bydd yr aelodau’n ymwybodol ein bod yn gyson wedi wynebu problemau mewn rhai rhannau o Gymru oherwydd tanau glaswellt a gyneuwyd yn fwriadol: fe gofir y problemau difrifol a gawsom flwyddyn yn ôl. Ym mis Ebrill y llynedd cynhaliodd y Prif Weinidog uwchgynhadledd i drafod y materion hyn. Roeddwn i’n bresennol ac felly hefyd y Gweinidog Cyfoeth Naturiol a’r Gweinidog Addysg a Sgiliau. Yn yr uwchgynhadledd hon daeth y sefydliadau allweddol at ei gilydd er mwyn cyd\-drefnu rhaglen i fynd i’r afael â phroblem tanau glaswellt yn y tymor byr, canolig a hir, yn seiliedig ar addysg, rheoli tir a chanfod ffyrdd o atal hyn rhag digwydd. Ymrwymodd yr Heddlu, y Gwasanaethau Tân ac Achub, Cyfoeth Naturiol Cymru, yr Awdurdodau Lleol a Llywodraeth Cymru i fod yn rhan o’r rhaglen. Yn ystod y flwyddyn ddiwethaf buom ni a’n partneriaid wrthi’n datblygu ffyrdd o rwystro tanau glaswellt rhag digwydd a sicrhau bod y gwasanaethau brys yn gallu ymateb yn gyflymach pan fyddant yn digwydd.     
  
Mae cynnau tân glaswellt yn fwriadol yn weithred anghyfrifol a pheryglus ac mae’n drosedd. Mae’n dinistrio’r amgylchedd, yn lladd bywyd gwyllt a da byw ac yn achosi perygl difrifol i gymunedau. Mae ymchwil a wnaed gan Iechyd Cyhoeddus Cymru ac Iechyd Cyhoeddus Lloegr yn dangos bod llawer iawn o bobl yn anadlu mwg gwenwynig yn sgil y tanau hyn, a hynny’n gallu achosi niwed difrifol i’w hiechyd yn yr hirdymor. Mae diffoddwyr tân yn gorfod peryglu eu bywydau er mwyn mynd i’r afael â’r aflwydd hwn, sy’n golygu nad ydynt ar gael i ymateb i argyfyngau eraill. Pan gaiff pobl eu dal yn cynnau tanau glaswellt, defnyddir holl rym y gyfraith i’w cosbi ac mae hynny’n gwbl briodol. Fel rheol byddant yn wynebu cyhuddiad o gynnau tân yn fwriadol a’r ddedfryd fwyaf am hynny yw carchar am oes. Rwyf yn cymeradwyo gwaith y diffoddwyr tân a hefyd yr heddlu yn hyn o beth.     
  
Yn dilyn yr achosion a welwyd y llynedd, mae ein hystadegwyr wedi cydweithio â’r Awdurdodau Tân ac Achub er mwyn mapio tanau glaswellt yn fanylach a gweld a oes unrhyw dueddiadau o ran lleoliad y tanau a’r adeg o’r flwyddyn pan fyddant yn digwydd. Gall yr Awdurdodau Tân ac Achub a’u partneriaid ddefnyddio’r wybodaeth hon er mwyn gwneud defnydd effeithiol o’u hadnoddau.

  Trosedd anodd ei chanfod yw hon. Mewn llawer man yng Nghymru, mae glaswelltir neu goedwig yn agos at drefi ac mae digon o gyfle i roi glaswellt ar dân. Yr adeg hon o’r flwyddyn mae llawer o’r tyfiant wedi marw i lawr ac mae’n llosgi’n rhwydd iawn os bydd hi’n dywydd sych. Y ffordd fwyaf effeithiol o ddelio â thanau glaswellt yw trwy sicrhau nad ydynt yn digwydd yn y lle cyntaf a dyna beth y buom ni a’n partneriaid yn ei wneud. Mae’r Awdurdodau Tân ac Achub yn cyflwyno sawl rhaglen gyda’r nod o sicrhau na fydd plant a phobl ifanc yn awyddus i gynnau tân yn fwriadol. Mae’r gwaith yn mynd ymlaen drwy’r flwyddyn ac mae wedi ei anelu at bob oedran gan fod yr wybodaeth am y rhai a arestiwyd yn dangos nad pobl ifanc sydd bob amser yn gyfrifol. Trefnir ymgyrchoedd addysgol sy’n dweud y gwir yn blaen a digyfaddawd yn ogystal â gwaith dwys i ddelio â’r rhai sydd wedi troseddu neu sy’n debygol o wneud. Gwneir hyn mewn cydweithrediad llawn ag ysgolion, yr heddlu ac asiantaethau eraill, dan nawdd Llywodraeth Cymru.

  Er enghraifft, lansiwyd ymgyrch ‘Bernie’ eleni gan Awdurdod Tân ac Achub De Cymru ar 2 Chwefror, yn Ysgol Parc y Darren, Glynrhedynog. Ymgyrch gyhoeddusrwydd yw Bernie lle targedir plant cynradd gan ennyn eu sylw a’u dysgu am yr hyn all ddigwydd os bydd rhywun yn cynnau tân yn fwriadol ar laswellt neu fynydd \- yn enwedig beth all ddigwydd i’w cartrefi, y dirwedd a bywyd gwyllt yn y cyffiniau.  

  Cynhelir rhaglenni mwy dwys fel ‘Troseddau a Chanlyniadau’ a ‘Ffenics’ drwy gydol y flwyddyn a thrwy Gymru benbaladr. Mae’r rhaglenni hynny’n gweithio gyda grwpiau bach y mae perygl y byddant yn troseddu, gyda’r nod o’u cael i ymddwyn yn fwy cadarnhaol a bod yn aelodau cyfrifol o gymdeithas. Er enghraifft, mae’r tîm Troseddau a Chanlyniadau wedi bod yn gweithio mewn partneriaeth â GemauStryd Cymru ym Mlaenau Gwent er mwyn darparu llefydd i blant gymryd rhan mewn chwaraeon, gan gyflwyno negeseuon ar yr un pryd ynghylch troseddu a chynnau tân yn fwriadol. 

  Bu’r Awdurdodau Tân ac Achub hefyd yn cydweithio â grwpiau cymunedol a’r rhai sy’n gofalu am yr amgylchedd a bywyd gwyllt, er mwyn manteisio ar yr ewyllys da sy’n bodoli yn y gymuned ehangach fel y gallwn amddiffyn ein hamgylchedd naturiol rhag y tanau hyn. 

  Yn ychwanegol at y mentrau ataliol sy’n gweithio gyda’r rhai y mae posibilrwydd y buasent yn cynnau tanau, rydym hefyd wedi cymryd camau i sicrhau na fydd tanau’n ymledu. Mae Cyfoeth Naturiol Cymru wedi edrych i mewn i’r modd y gellir newid dulliau o reoli tir a choedwigoedd fel na fydd glaswelltiroedd mor debygol o fynd ar dân neu i’w gwneud yn haws cadw tân rhag ymledu. Maent hefyd wedi cydweithio â’r Gwasanaeth Tân a thirfeddianwyr er mwyn datblygu dulliau o’r fath. At hynny, mae diffoddwyr tân wedi bod wrthi’n datblygu strimynnau atal tân ar rai o’r bryniau yn y Cymoedd, gan ddefnyddio’r technegau diweddaraf y maent wedi eu dysgu gan wasanaethau tân mewn gwledydd eraill.

  Er hynny, ni all unrhyw raglen ataliol fyth rwystro pob tân glaswellt ac felly mae’n hollbwysig bod ein diffoddwyr tân yn gallu ymateb yn gyflym, yn ddiogel ac yn effeithiol pryd bynnag y bydd tân.     

  Heddiw’r bore bûm yn ymweld â Gorsaf Dân Hirwaun. Mae criw yr orsaf hon, fel llawer o orsafoedd eraill, yn debygol o fod yn y llinell flaen os ceir tanau eto eleni fel y llynedd. Mae eu gwaith proffesiynol a’u hymroddiad i gadw ein cymunedau yn ddiogel yn haeddu parch arbennig. Felly roeddwn yn hynod falch o gael gweld dau fath o offer y mae Llywodraeth Cymru wedi talu amdanynt er mwyn helpu’r diffoddwyr tân hyn a’u cydweithwyr i ddelio â thanau glaswellt.  
  
Yr un cyntaf yw cerbydau tân sy’n addas ar gyfer pob math o dir. Bydd y rhain yn helpu i geisio diffodd tanau mawr ar laswelltir lle mae’r tir yn rhy arw ar gyfer cerbydau mwy. Mae’r cerbydau’n amhrisiadwy oherwydd maent yn sicrhau y gall diffoddwyr tân gyrraedd tân lle bynnag y bo, mor gyflym a diogel ag sy’n bosibl gan atal unrhyw ddifrod pellach.

  Yr ail beth yw setiau o Gyfarpar Diogelu Personol arbennig er mwyn cadw diffoddwyr tân yn ddiogel mewn sefyllfaoedd o’r fath. Mae’r Cyfarpar Diogelu Personol arferol wedi’i gynllunio ar gyfer diffodd tân mewn adeilad. Mae’n rhy drwm ac anhyblyg pan fydd angen cerdded yn bell i gyrraedd tân glaswellt a’i ddiffodd. Rydym yn awr wedi darparu cyfarpar llawer ysgafnach a haws ei wisgo, ond mae’n diogelu’r diffoddwyr tân lawn cystal.

  Mae Llywodraeth Cymru eisoes wedi darparu arian hefyd er mwyn i Awdurdod Tân ac Achub Canolbarth a Gorllewin Cymru brynu Cerbyd Awyr Di\-griw, neu ddrôn, i’w helpu gyda sawl math o waith tân ac achub. Gall y cerbyd hwn ddarparu gwybodaeth hanfodol ynglŷn â lledaeniad tân glaswellt, yn fwy cywir a diogel na’r hyn a geid ar lefel y ddaear, fel y gellir anfon criwiau ac offer yn fwy cyflym ac effeithiol. Mae’r offer hwn wedi profi’n amhrisiadwy eisoes. Er bod llawer o wasanaethau brys yn edrych ar bosibiliadau’r dechnoleg hon yn awr, mae Canolbarth a Gorllewin Cymru yn un o bedwar yn unig o Awdurdodau Tân ac Achub yn y DU sydd wedi cael trwydded gan yr Awdurdod Hedfan Sifil er mwyn hedfan dronau yn broffesiynol. Gan hynny, rwy’n falch o gyhoeddi ein bod yn darparu arian ar gyfer ail ddrôn a hwnnw’n un mwy sy’n gallu gwneud mwy o bethau gan gynnwys hedfan yn y nos ac ar dywydd garw.

 Mae tanau glaswellt yn difetha’r amgylchedd ac yn berygl enbyd i ddiogelwch y cyhoedd. Ond fe welsom ymateb hynod gadarnhaol gan y cyhoedd y llynedd; fe wnaeth pobl gynnig gwybodaeth a buont hefyd yn gefn i’n diffoddwyr tân a’r heddlu. Roedd hynny’n dangos yn glir fod diogelwch yn bwysig yng ngolwg pobl a’u bod yn condemnio’r rhai oedd yn gyfrifol am y tanau.

  Ar lefel genedlaethol, rydym wedi adolygu’r cynlluniau ar gyfer delio â thanau eleni yn y Fforwm Cymru Gydnerth; mae’r Awdurdodau Tân ac Achub, yr Heddlu, Cyfoeth Naturiol Cymru ac asiantaethau eraill yn rhan o’r fforwm hwn. Trwy’r Cyd\-grŵp Tanau Bwriadol, bydd y Cyd\-grŵp Gwasanaethau Brys yn parhau â’r gwaith o gyd\-drefnu gwaith a mentrau amlasiantaeth ledled Cymru er mwyn sicrhau y gwelwn lai o danau glaswellt. Yn bendant fe wyddom fod ein gwasanaethau brys yn gwbl barod i wynebu pob her y gallant ei hwynebu eleni.







Translation:


 
Members will be aware that we have had perennial problems with deliberately\-set grass fires in parts of Wales and will recall the severe problems we had a year ago. In April last year the First Minister held a summit on these issues, which I attended along with the Ministers for Natural Resources and Education and Skills. The summit brought together key organisations to formulate a co\-ordinated programme of action to address the issue of grass fires in the short, medium and long\-term, based on education, land management and deterrence with commitments from the Police, Fire and Rescue, Natural Resources Wales, Local Authorities and the Welsh Government. We and our partners have spent the past year developing actions to combat grass fire outbreaks and sharpen the emergency response to them.


Deliberate grass fire setting is irresponsible, dangerous and criminal. It destroys the environment, kills wildlife and livestock and puts communities at serious risk. We know from research conducted by Public Health Wales and Public Health England that it exposes large numbers of people to toxic smoke with potentially serious long\-term health damage. Firefighters have to risk their lives to tackle this menace – at the expense of being able to respond to other emergencies. Those who are caught setting grass fires are rightly punished with the full rigour of the law. They are normally charged with arson, which carries a maximum sentence of life in prison. I commend the work of both firefighters and police in the actions that they have taken.


Following last year’s outbreaks, our statisticians have worked with Fire and Rescue Authorities (FRAs) to map grass fires in greater detail, to identify spatial and seasonal trends in their occurrence. FRAs and their partners can use this intelligence to focus their resources effectively.


This is not an easy offence to detect. In many parts of Wales, the proximity of towns to uncultivated grassland or forestry means that there are ample opportunities to set grass fires. At this time of year, much vegetation is dead, and burns very readily if the weather is dry. The most effective way of tackling grass fires is to prevent them in the first place.


That is what we and partners have been doing. Fire and Rescue Authorities deliver several programmes to divert children and young people away from deliberately setting fires. This work continues throughout the year and addresses all age groups, since arrests show that this is not simply an issue where perpetrators are always young people. It includes hard\-hitting educational campaigns as well as intensive interventions with known or likely offenders. It is delivered in full collaboration with schools, police and other agencies, and is funded by the Welsh Government.


For instance, the ‘Bernie’ campaign for this year was launched by South Wales FRA on 2 February at Darran Park School in Ferndale. ‘Bernie’ is a publicity campaign targeting primary school children, which engages and educates them on the potential consequences of deliberately setting grass and mountain fires – especially when it comes to their homes, the landscape and local wildlife.


More intensive programmes such as ‘Crimes and Consequences’ and ‘Phoenix’ operate throughout the year and across Wales. They work with small groups at risk of offending and aim to instil more positive and socially responsible behaviours. For example, the Crimes and Consequences team have been working in partnership with StreetGames Wales in Blaenau Gwent to provide areas for children to play sports whilst giving out messages about offending and deliberate fire setting.


The FRAs have also been working with community, environmental and wildlife groups to draw on the goodwill that exists in the wider community to protect our natural environment from these fires.


To supplement initiatives on prevention in relation to potential fire\-setters we have also undertaken work to inhibit the spread of fires. Natural Resources Wales has examined how changes in land and forestry management methods can be used to make grasslands less conducive to fires or be better structured to control the spread of fires. They have worked with the Fire Service and landowners to develop such methods. Firefighters have also been involved in developing firebreaks on some of our valleys’ hillsides, using the latest techniques learned internationally.


However, no preventative programme can ever eliminate grass fires completely. So it is vital that our firefighters are able to respond swiftly, safely and effectively to any outbreaks.


This morning, I visited Hirwaun Fire Station, one of many whose crews are likely to be on the front line in any repeat of last year’s outbreaks. Their professionalism and dedication in keeping our communities safe deserves the utmost respect. So I was very pleased to be able to see at first hand two types of equipment which the Welsh Government has funded to help them and their colleagues tackle grass fires


The first is a set of new all\-terrain fire vehicles which will assist in tackling large grassland fires on areas of rough terrain, where larger appliances cannot reach the outbreak. The vehicles are invaluable to ensure firefighters can get to a blaze wherever it occurs as quickly and safely as possible to prevent further damage.


The second are sets of special Personal Protective Equipment (PPE) designed to keep firefighters safe in these types of situation. Firefighters’ normal PPE is designed for fires in buildings. It is too heavy and inflexible to be worn when covering large distances on foot to reach and fight a grass fire. The PPE we have now provided is much lighter and easier to wear, without compromising the protection firefighters need.


The Welsh Government has also previously provided funding for the Mid and West Wales FRA to purchase an Unmanned Aerial Vehicle, or drone, to assist in a range of fire and rescue activities. It can provide vital intelligence about the spread of a grass fire much more accurately and safely than from ground level, meaning crews and equipment can be more quickly and effectively deployed. This equipment has already proved invaluable. While many emergency services are now exploring this technology, Mid and West Wales is one of only four FRAs in the UK to be licensed by the Civil Aviation Authority to operate drones professionally. I am therefore pleased to announce funding for a second, larger drone with even greater capability, including flying at night and in bad weather.


Grass fire outbreaks are a blight on the environment and a grave threat to public safety. But last year they prompted an enormously positive community response, in terms of providing information and support to our firefighters and police officers. That reflected an obvious level of concern for safety, as well as condemnation of those responsible.


At a national level, we have reviewed plans for addressing outbreaks this year in the Wales Resilience Forum, in which the Fire and Rescue Authorities, Police, Natural Resources Wales and other agencies are engaged. Working through the Joint Arson Group, the Joint Emergency Services Group will continue to co\-ordinate multi\-agency operations and initiatives across Wales to reduce the instances of grass fires. We are clear that our emergency services are well prepared for the challenges which may face them this year.