Translate the text from English to Welsh.



 
We welcome Estyn’s report *Peer on peer sexual harassment in education settings* and we thank Estyn for reviewing this issue so sensitively, enabling and empowering young people to share their experiences.


We want to say thank you to all the children and young people who took part, we appreciate the bravery required to open up in this way. It is only through honest conversations that can work together to tackle this issue.


The report makes for difficult reading. It highlights the uncomfortable truth about the prevalence of peer on peer sexual harassment in our schools with children often choosing to share their experiences with friends rather than their teachers. This leads to a lack of awareness of the true scale of sexual harassment in schools, as the true extent is not reported.


We were also dismayed to learn that our LGBTQ\+ pupils have substantial personal experiences of verbal homophobic harassment, and that this is the most common type of harassment in many schools. Any form of bullying is completely unacceptable, including harassment and bullying due to a person’s sexuality or gender identity, and we remain committed in our support for LGBTQ\+ young people.


We are already considering the changes we need to make to our anti\-bullying guidance, Rights, Respect, Equalityin relation to racial harassment and bullying in schools, in line with the Race Equality Action Plan. This will include ways to ensure robust and consistent reporting, recording and data collection of peer on peer sexual harassment, as well as homophobic harassment and bullying.


The report acknowledges the importance of Relationships and Sexuality Education (RSE) which is a statutory requirement in the Curriculum for Wales Framework and is mandatoryfor all learners.


Helping learners to form and maintain a range of relationships, based on mutual trust and respect is the foundation of RSE. Schools and settings have an important role to play in creating safe and empowering environments in supporting learners’ to enjoy fulfilling, healthy and safe relationships throughout their lives.


Whether learners are formally under the current Personal and Social (PSE) curriculum or the new code in the coming years, we are determined that the new RSE guidance, professional learning offer and resources support practitioners teaching under both. There is much learning from the new RSE code and guidance that readily supports practitioners teaching existing PSE and that learning needs to be embedded across all schools and phases.


But we know we need to think wider than the school day. Violence against women and girls is far too common. This is a societal problem, which requires a societal response.


The VAWDASV National Strategy was published for consultation on 7 December. This strategy sets out how the Welsh Government and its partners will work together to increase awareness in children and young people of the importance of safe, equal and healthy relationships and that abusive behaviour is always wrong.


The prevalence of peer on peer sexual harassment taking place online or outside of school is also acknowledged within the report and we are in no doubt of the vital role education must have in tacking this behaviour. Educating children and young people about the importance of respectful behaviour and attitudes is crucial online.


Our Digital Resilience in Education Action plan for children and young people outlines a number of commitments we have taken forward to date and our continuing resolve to tackle online sexual harassment.


Access to resources and materials that address online sexual harassment in an age\-appropriate and sensitive way is critical. That is why, working with Childnet International we have published bilingual teaching toolkits, ‘Step up, Speak up’ and ‘Just a Joke?’. Informed by international research, these toolkits, include a series of lesson plans and activities that help engage learners in conversation and discussion. Recognising the need for greater integration of discussions about online sexual harassment across school and home contexts, ‘Just a Joke?’ includes a powerful film and information to support parents and carers.


It is essential that schools are equipped to respond to any reports considerately and effectively. That’s why, in October, we published a new training module on Hwb to support schools and settings with developing procedures to respond to incidents involving sharing nudes as part of their safeguarding arrangements. This supplements our guidance 'Sharing nudes and semi\-nudes: responding to incidents and safeguarding children and young people’.


It is important to recognise some of the good work that is happening in our schools to keep our learners safe. The report sets out: how effective schools develop and maintain a strong safeguarding culture that promotes respect and the importance of healthy, positive relationships; and how strong leadership and proactive approaches encourage and empower pupils to trust their teachers, stand up to their peers, and report all forms of sexual harassment.


It was pleasing to see such a positive response to the work of the Wales Police Schools Programme, with pupils saying how much they value this provision. We will continue to work closely with Welsh Police and Crime Commissioners and Police forces to ensure the safety of our learners.


We must also remember that children and young people who act in an abusive way should be considered as children first and that adults have a responsibility to do more to model safe, equal and healthy relationships. This means understanding what is behind the unacceptable behaviour and providing appropriate support.


We know that through education, children and young people can learn to understand why certain behaviours are not acceptable and can be supported to treat their peers with respect.


Once again we would like to commend the bravery and honesty of all the children and young people who opened up and shared their experiences with Estyn as part of this review. We would strongly urge children and young people to report any incidence of sexual harassment and abuse to a trusted adult. Our Keeping learners safe guidance outlines the procedures for reporting any safeguarding concerns.


Finally, we would like to end by reminding of the range of support for victims of sexual harassment and abuse. We have several Welsh Government funded helplines already established, specifically Childline Cymru, Live Fear Free and the MEIC service.


Childline Cymru  

0800 1111


Live Fear Free  

0808 80 10 800


MEIC  

0808 80 23 456







Translation:


 
Rydym yn croesawu adroddiad Estyn ar aflonyddu rhywiol rhwng cyfoedion mewn lleoliadau addysg ac rydym yn diolch i Estyn am adolygu'r mater hwn mewn ffordd mor sensitif, gan alluogi a grymuso pobl ifanc i rannu eu profiadau.


Rydym am ddiolch i’r holl blant a phobl ifanc a gymerodd ran. Rydym yn cydnabod bod angen dewrder aruthrol i fod mor agored. Dim ond drwy sgyrsiau gonest y gallwn fynd i'r afael â'r mater hwn gyda’n gilydd.


Mae'r adroddiad yn anodd ei ddarllen. Mae'n tynnu sylw at y gwirionedd anghyfforddus ynghylch nifer yr achosion o aflonyddu rhywiol gan gyfoedion yn ein hysgolion, gyda phlant yn aml yn dewis rhannu eu profiadau gyda ffrindiau yn hytrach na'u hathrawon. Mae hyn yn arwain at ddiffyg ymwybyddiaeth o wir raddfa aflonyddu rhywiol mewn ysgolion, gan nad yw'n cael ei adrodd.


Roeddem hefyd yn siomedig o glywed bod gan ein disgyblion LHDTC\+ brofiadau personol sylweddol o aflonyddu homoffobig ar lafar, ac mai dyma'r math mwyaf cyffredin o aflonyddu mewn llawer o ysgolion. Mae unrhyw fath o fwlio yn gwbl annerbyniol, gan gynnwys aflonyddu a bwlio oherwydd rhywioldeb person neu ei hunaniaeth o ran rhywedd, ac rydym yn parhau i fod wedi ymrwymo i’n cefnogaeth i bobl ifanc LHDTC\+.


Rydym eisoes yn ystyried y newidiadau y mae angen i ni eu gwneud i'n canllawiau gwrth\-fwlio, Hawliau, Parch, Cydraddoldebmewn perthynas ag aflonyddu a bwlio hiliol mewn ysgolion, yn unol â'r Cynllun Gweithredu Cydraddoldeb Hiliol. Bydd hyn yn cynnwys ffyrdd cadarn a chyson o adrodd, cofnodi a chasglu data am aflonyddu rhywiol gan gyfoedion, yn ogystal ag aflonyddu a bwlio homoffobig.


Mae'r adroddiad yn cydnabod pwysigrwydd Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb, sy'n ofyniad statudol yn Fframwaith Cwricwlwm i Gymru ac yn orfodol i bob dysgwr.


Nod Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb yw helpu dysgwyr i ffurfio a chynnal perthynas o bob math, yn seiliedig ar gyd\-ymddiriedaeth a pharch. Mae gan ysgolion a lleoliadau rôl bwysig i'w chwarae o ran creu amgylchedd diogel a grymusol i helpu dysgwyr i fwynhau perthnasoedd boddhaus, iach a diogel drwy gydol eu bywydau.


P'un a yw dysgwyr yn dilyn y cwricwlwm Addysg Bersonol a Chymdeithasol (ABCh) presennol neu p’un a fyddant yn dilyn y cod newydd yn y blynyddoedd i ddod, rydym yn benderfynol y bydd y canllawiau, y cynnig dysgu proffesiynol a'r adnoddau Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb newydd yn cefnogi ymarferwyr sy'n addysgu o dan y ddau. Mae llawer o'r cod a'r canllawiau Addysg Cydberthynas a Rhywioldeb newydd yn cefnogi ymarferwyr sy'n addysgu ABCh ar hyn o bryd ac mae angen ymgorffori hynny ar draws pob ysgol a chyfnod.


Ond rydyn ni'n gwybod bod angen i ni feddwl yn ehangach na'r diwrnod ysgol. Mae trais yn erbyn menywod a merched yn llawer rhy gyffredin. Mae hon yn broblem gymdeithasol, sy'n gofyn am ymateb cymdeithasol.


Cyhoeddwyd Strategaeth Genedlaethol ar drais yn erbyn menywod, cam\-drin domestig a thrais rhywiol ar gyfer ymgynghoriad ar 7 Rhagfyr. Mae’r strategaeth yn nodi sut y bydd Llywodraeth Cymru a’i phartneriaid yn cydweithio i godi ymwybyddiaeth plant a phobl ifanc o bwysigrwydd perthnasoedd diogel, cyfartal ac iach a’r ffaith fod ymddygiad camdriniol yn anghywir bob amser.


Mae’r adroddiad hefyd yn cydnabod pa mor gyffredin yw aflonyddu rhywiol gan gyfoedion ar\-lein neu y tu allan i'r ysgol, ac nid oes amheuaeth gennym o rôl hanfodol addysg wrth fynd i'r afael â'r ymddygiad hwn. Mae addysgu plant a phobl ifanc am bwysigrwydd ymddygiad ac agweddau parchus yn hanfodol ar\-lein.


Mae ein Cynllun Gweithredu Cadernid Digidol mewn Addysg ar gyfer plant a phobl ifanc yn amlinellu nifer o ymrwymiadau rydym wedi'u datblygu hyd yma a'n penderfyniad parhaus i fynd i'r afael ag aflonyddu rhywiol ar\-lein.


Mae’n hanfodol cael mynediad at adnoddau a deunyddiau sy'n mynd i'r afael ag aflonyddu rhywiol ar\-lein mewn ffordd sensitif, priodol i’r oedran. Dyna pam, wrth weithio gyda Childnet International, rydym wedi cyhoeddi pecynnau cymorth addysgu dwyieithog, Codi Llaw, Codi Llais a Dim ond jôc? Gan ddefnyddio ymchwil ryngwladol, mae'r pecynnau cymorth hyn yn cynnwys cyfres o gynlluniau gwersi a gweithgareddau sy'n helpu i ennyn diddordeb dysgwyr mewn sgwrs a thrafodaeth. Gan gydnabod yr angen i gynnal mwy o drafodaethau am aflonyddu rhywiol ar\-lein yn yr ysgol a'r cartref, mae Dim ond jôc? yn cynnwys ffilm a gwybodaeth bwerus **i** gefnogi rhieni a gofalwyr.


Mae'n hanfodol bod ysgolion yn gallu ymateb i unrhyw adroddiadau yn ystyriol ac yn effeithiol. Dyna pam, ym mis Hydref, y gwnaethom gyhoeddi modiwl hyfforddi newydd ar Hwb i helpu ysgolion a lleoliadau i ddatblygu gweithdrefnau i ymateb i ddigwyddiadau sy'n ymwneud â rhannu delweddau noeth fel rhan o'u trefniadau diogelu. Mae hyn yn ategu ein canllawiau Rhannu delweddau noeth a hanner noeth: Ymateb i ddigwyddiadau a diogelu plant a phobl ifanc.


Mae'n bwysig cydnabod rhywfaint o'r gwaith da sy'n digwydd yn ein hysgolion i ddiogelu ein dysgwyr. Mae'r adroddiad yn nodi sut mae ysgolion effeithiol yn datblygu ac yn cynnal diwylliant diogelu cryf sy'n hyrwyddo parch a phwysigrwydd perthnasoedd iach a chadarnhaol; a sut mae arweinyddiaeth gref a dulliau rhagweithiol yn annog ac yn grymuso disgyblion i ymddiried yn eu hathrawon, sefyll i fyny i'w cyfoedion, ac adrodd ar bob math o aflonyddu rhywiol.


Braf oedd gweld ymateb mor gadarnhaol i waith Rhaglen Ysgolion Heddlu Cymru, gyda'r disgyblion yn dweud cymaint y maent yn gwerthfawrogi'r ddarpariaeth hon. Byddwn yn parhau i weithio'n agos gyda’r Heddlu a Chomisiynwyr Heddlu a Throseddu Cymru i ddiogelu ein dysgwyr.


Rhaid inni gofio hefyd y dylai plant a phobl ifanc sy'n ymddwyn mewn ffordd sarhaus gael eu hystyried fel plant yn gyntaf, a bod cyfrifoldeb ar oedolion i wneud mwy i ddarparu esiampl o berthynas ddiogel, iach a chyfartal. Mae hyn yn golygu deall yr hyn sydd y tu ôl i'r ymddygiad annerbyniol a darparu cymorth priodol


Gwyddom, drwy addysg, y gall plant a phobl ifanc ddysgu deall pam nad yw rhai ymddygiadau'n dderbyniol, a bod modd eu cefnogi i drin eu cyfoedion â pharch.


Unwaith eto, hoffem ganmol dewrder a gonestrwydd yr holl blant a phobl ifanc a fu mor agored ac a rannodd eu profiadau gydag Estyn fel rhan o'r adolygiad hwn. Rydym yn annog plant a phobl ifanc i roi gwybod i oedolyn y gellir ymddiried ynddo am unrhyw achosion o aflonyddu rhywiol a cham\-drin. Mae ein canllawiau Cadw dysgwyr yn ddiogel yn amlinellu'r gweithdrefnau ar gyfer rhoi gwybod am unrhyw bryderon diogelu.


Yn olaf, hoffem orffen drwy eich atgoffa o'r ystod o gefnogaeth sydd ar gael i ddioddefwyr aflonyddu a cham\-drin rhywiol. Mae nifer o linellau cymorth a ariennir gan Lywodraeth Cymru eisoes wedi'u sefydlu, yn benodol Childline Cymru, Byw Heb Ofn a'r gwasanaeth MEIC.


Childline Cymru  

0800 1111


Byw Heb Ofn  

0808 80 10 800


MEIC  

0808 80 23 456