Translate the text from Welsh to English.



 
Rwy’n darparu diweddariad ysgrifenedig i aelodau ar y cynnydd sydd wedi'i wneud wrth roi ein strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu ar waith.


Ar 13 Mai, fe gyhoeddais ein strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu sy’n nodi sut rydym yn bwriadu dod o hyd i ffordd o sicrhau y gall pobl yng Nghymru fyw a gweithio ochr yn ochr â'r feirws gan reoli ei ledaeniad. Roedd y strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu yn esbonio sut y byddwn yn gwella'r gwaith o arolygu iechyd yn y gymuned, yn rhoi proses effeithiol a helaeth o olrhain cysylltiadau ar waith, ac yn helpu pobl i hunanynysu pan fo angen iddynt wneud hynny.


Yr wythnos hon, bydd y Prif Weinidog yn cadarnhau pa newidiadau, os o gwbl, fydd yn cael eu gwneud i’r rheolau ar gyfyngiadau symud a chadw pellter cymdeithasol yng Nghymru. Bydd penderfyniadau Llywodraeth Cymru yn parhau i fod yn seiliedig ar dystiolaeth a chyngor gwyddonol. Pryd bynnag y caiff y mesurau eu llacio, ac ar ba bynnag ffurf y gwneir hynny, bydd rhoi ein strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu ar waith yn allweddol i alluogi hyn. Rydym wedi gwneud cynnydd pellach wrth ddatblygu ein gallu i brofi a gwneud yn siŵr ein bod yn barod i olrhain cysylltiadau. Dim ond os bydd pawb yn dilyn y cyngor a nodir yn ein strategaeth Profi, Olrhain, Diogelu, gan gynnwys hunanynysu pan fo angen, y caiff y cyfyngiadau symud eu llacio yn y dyfodol.


Mae graddfa’r gallu i brofi sydd ei angen yng Nghymru ac, yn wir, ledled y DU er mwyn helpu i gyflawni'r dibenion hyn, a Phrofi, Olrhain, Diogelu yn benodol, yn fwy nag erioed o'r blaen. Rydym wedi cynyddu'r gallu i brofi yn sylweddol dros yr wythnosau diwethaf, gyda’r gallu i ymgymryd â dros 9000 o brofion y dydd yn ein labordai ar hyn o bryd, ac rydym yn disgwyl y bydd gennym y gallu i gynnal 10,000 o brofion y dydd yn y dyfodol agos. Gall gweithwyr hanfodol a'r cyhoedd gael gafael ar becynnau profi gartref drwy wefan Llywodraeth y DU, a chyn bo hir byddwn yn caniatáu i’r cyhoedd ddefnyddio'r safleoedd profi sy'n cael eu defnyddio ar hyn o bryd gan ein gweithwyr allweddol ledled Cymru. 


Mae'r rhain yn baratoadau pwysig ar gyfer lansio'r broses o olrhain cysylltiadau'r boblogaeth ar 1 Mehefin. Bydd rhoi trefniadau profi priodol ar waith yn hollbwysig er mwyn sicrhau ein bod yn deall y ffordd mae’r feirws yn lledaenu.


Rwy’n ymwybodol iawn o bopeth y mae pobl wedi'i aberthu yn ystod y cyfyngiadau symud. Rwy’n cydnabod y byddwn yn parhau i ofyn i bobl chwarae rhan sylweddol er mwyn rheoli lledaeniad y clefyd, drwy hunanynysu gydag aelodau eraill eu cartrefi pan fydd ganddynt symptomau a sicrhau eu bod yn cael prawf. Dim ond os bydd pobl yn barod i chwarae eu rhan, ac yn parhau i ddiogelu eraill, y bydd y system hon yn gweithio. Mae profi yn rhan allweddol o’r ymdrech genedlaethol hon gan y bydd yn galluogi pobl sydd â symptomau, ond nad yw canlyniad eu prawf yn bositif, i roi'r gorau i hunanynysu cyn gynted â phosibl.


Gan gydnabod graddfa bosibl y broses olrhain cysylltiadau, a'r cyfraniad y bydd angen i bob un ohonom ei wneud, byddwn yn rhoi'r broses olrhain cysylltiadau ar waith fesul cam gan ddatblygu a dysgu wrth inni fynd yn ein blaen.


Rydym wedi bod yn cynnal cynlluniau peilot yn ardaloedd byrddau iechyd Hywel Dda, Powys, Betsi Cadwaladr a Chwm Taf Morgannwg ers 18 Mai. Mae pob cynllun peilot wedi’i gynllunio a’i ddarparu gan awdurdodau lleol sy’n gweithio mewn partneriaeth gyda byrddau iechyd. Mae hyn wedi bod yn gyfle defnyddiol i brofi systemau a phrosesau mewn gwahanol rannau o Gymru. Byddwn yn rhoi'r hyn yr ydym wedi'i ddysgu o'r profiad hwnnw ar waith ym mhob cynllun peilot.


O 1 Mehefin, byddwn yn rhoi'r broses o olrhain cysylltiadau'r boblogaeth ar waith ar gyfer pobl ar ôl iddynt gael canlyniad prawf positif.  O ystyried natur symptomau'r coronafeirws, bydd y mwyafrif llethol o bobl sy'n meddwl bod ganddynt symptomau ac yn cael eu profi yn cael canlyniad negatif. Ar hyn o bryd, dim ond 12% o brofion sy'n arwain at ganlyniad positif. Wedi hynny, gallai proses o olrhain cysylltiadau a gaiff ei hysgogi gan gyswllt ag unigolyn sydd â symptomau (h.y. rhywun sydd wedi gofyn am gael prawf) olygu y bydd gofyn i lawer o bobl hunanynysu pan nad oes achos positif.


Consensws barn ein Cell Cyngor Technegol yw bod y diffiniad o achos a ddefnyddir i nodi achos posibl o COVID\-19 yn bwysig, oherwydd os bydd yn rhy benodol bydd yn colli achosion, ac os bydd yn rhy sensitif gall arwain at nifer anhydrin o achosion posibl a all leihau hyder y cyhoedd. Gall y penderfyniad diweddar i ychwanegu anosmia at y symptomau posibl fod wedi gwneud y diffiniad o achos yn fwy sensitif. Byddwn yn ystyried effaith y newid hwn i'r diffiniad o achos yn ofalus wrth inni symud ymlaen.


Pobl Cymru yw ein hased pennaf yn y frwydr yn erbyn COVID\-19\. Rhaid inni gadw eu cefnogaeth a'u hymddiriedaeth. Mae angen i bobl chwarae eu rhan a dilyn y cyngor i hunanynysu pan ofynnir iddynt wneud hynny. Bydd angen inni ddatblygu dull o olrhain cysylltiadau sy'n sicrhau bod y cyhoedd yn parhau i'n cefnogi a chydymffurfio â negeseuon iechyd y cyhoedd.


Mae'n rhaid i unrhyw un sydd â symptomau hunanynysu ynghyd ag aelodau eraill y cartref o hyd.


Byddaf yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i aelodau yn rheolaidd a byddaf yn falch o ateb unrhyw gwestiynau yn fy natganiad llafar nesaf ar ôl toriad y Senedd.







Translation:


 
I am providing a written update to members on progress in implementing our Test, Trace, Protect strategy.


On 13 May I published our Test, Trace, Protect strategy that sets out how we intend to find a way for people in Wales to live and work alongside the virus whilst containing its spread. The Test, Trace, Protect strategy explained how we will enhance health surveillance in the community, undertake effective and extensive contact tracing, and support people to self\-isolate where required to do so.


This week, the First Minister will confirm what, if any, easements to lockdown rules and social distancing will take place in Wales. Welsh Government decisions will continue to be based on scientific evidence and advice. Whenever easements are made and whatever form they take, implementing our Test, Trace, Protect strategy will be a key enabler. We have made further progress in developing our testing capacity and making sure that we will be ready for contact tracing. Future relaxations of lockdown measures will be dependent on everyone following advice set out in our Test, Trace, Protect strategy, including self\-isolating when required.


The scale of testing capacity needed in Wales and indeed across the UK to support these purposes and in particular Test, Trace, Protect is unprecedented. We have significantly increased testing capacity in recent weeks with current laboratory capacity of over 9000 tests a day, and we expect to have capacity for 10,000 tests a day in the near future. Critical workers and the public can access home testing kits via the UK government website and we will shortly open up public access the testing sites currently being used by our critical workers across Wales. 


These are important preparations for the launch of population contact tracing on 1 June. Having appropriate testing arrangements in place will be crucial to ensuring we understand the spread of the virus.


I am very aware of the sacrifices that people have made during lockdown. I recognise that we will continue to ask people to play a significant role in controlling the spread of the disease, by self\-isolating with their households when they have symptoms and getting themselves tested. This system will only work if people willingly play their part and continue to protect others. Testing is a key part to this national effort, as it will allow people who are symptomatic, but not positive, to come out of self\-isolation as soon as possible.


In recognising the potential scale of contact tracing, and the contribution it will need from each and every one of us, we will implement contact tracing on a phased basis developing and learning as we go.


We have been running pilots in Hywel Dda, Powys, Betsi Cadwaladr and Cwm Taf Morgannwg health board areas since 18 May. Each pilot has been designed and delivered by local authorities working in partnerships with health boards. This has been a useful opportunity to test systems and processes in different parts of Wales.  We will implement learning from the experience in each pilot.


From 1 June, we will implement population contact tracing on receipt of a positive test result. Given the nature of coronavirus symptoms, the vast majority of people who think they are symptomatic and seek a test return a negative result. At present on average only 12% of tests are returning a positive result. Consequently contact tracing initiated by contact with a symptomatic individual (i.e. someone who has sought a test) could result in many people being asked to isolate when there is no positive case.


The consensus view of our Technical Advisory Cell (TAC) is that the case definition used to identify possible COVID\-19 is important as if it is too specific it will miss cases, and if it is too sensitive it may produce an unmanageable number of potential cases which may erode public confidence. The recent addition of anosmia to potential symptoms may have increased the sensitivity of the case definition. We will consider the impact of this change in case definition carefully as we move forward.


The people of Wales are our greatest asset in the fight against COVID\-19, we must retain their support and their trust. We need people to play their part and follow the advice to isolate when asked. We will need to develop an approach to contact tracing which maintains the continued and widespread public support and adherence to public health messages.


It remains the case that anyone who is symptomatic must self\-isolate along with their immediate household.


I will continue to keep members updated and will be happy to answer questions in my next oral statement after recess.