Translate the text from Welsh to English.



 
Mae’r Comisiwn Annibynnol ar Ddyfodol Cyfansoddiadol Cymru wedi bod yn casglu tystiolaeth dros y flwyddyn ddiwethaf ar sut caiff Cymru ei llywodraethu ar hyn o bryd, gan dros 2,000 o ddinasyddion, grwpiau arbenigol, a sefydliadau dan arweiniad y gymuned yng Nghymru. Heddiw, rhyddhaodd y Comisiwn adroddiad interim ar y gwaith.


Mae’r grŵp o 11 o aelodau’r Comisiwn, a gyd\-gadeirir gan yr Athro Laura McAllister a Dr Rowan Williams, yn cynnwys sbectrwm o gefndiroedd, arbenigedd, a safbwyntiau gwleidyddol. Daeth Llywodraeth Cymru â’r grŵp ynghyd ym mis Hydref 2021, ond mae’n gweithio’n annibynnol arni.


Tri llwybr cyfansoddiadol hyfyw
-------------------------------


Yn ei adroddiad, mae’r Comisiwn yn dadlau nad yw’r sefyllfa bresennol yn opsiwn dichonadwy ar gyfer darparu sefydlogrwydd a ffyniant i Gymru.


Daw’r adroddiad i’r casgliad bod tri llwybr cyfansoddiadol dichonadwy ac amgen i sut gellid rhedeg Cymru, a allai wella bywydau dinasyddion Cymru. Y tri llwybr yw:


1. Cryfhau a diogelu’r setliad datganoli presennol.
2. Creu dull ffederal gyda chyfansoddiad newydd ar gyfer y Deyrnas Unedig sy’n creu cydraddoldeb rhwng Cymru, Lloegr, yr Alban a Gogledd Iwerddon.
3. Annibyniaeth, lle byddai Cymru yn dod yn wlad sofran, yn gymwys i wneud cais am aelodaeth lawn o sefydliadau rhyngwladol, fel y Cenhedloedd Unedig.


Datganoli dan bwysau, ond yn werth ei warchod
---------------------------------------------


Mae’r Comisiwn yn credu bod y broses ddatganoli bresennol a ddechreuodd ar ôl refferendwm 1997 wedi bod yn gam mawr ymlaen i ddemocratiaeth Cymru. Ond mae ei adroddiad interim yn nodi pwysau sylweddol ar y ‘setliad’ presennol, gan nodi ‘anghydbwysedd grym’ i bobl Cymru o ran gallu dylanwadu ar bethau sy’n effeithio arnyn nhw.


Mae'r adroddiad yn nodi deg pwynt pwyso arwyddocaol ar gyfer datganoli. Mae ‘bregusrwydd’ y setliad datganoli a goruchafiaeth senedd San Steffan wrth wneud penderfyniadau am ddyfodol democratiaeth Cymru yn cael eu datgan fel problemau critigol. Mae gwendid parhaus economi Cymru hefyd wedi’i restru fel problem sylfaenol sydd, o gymharu â’r Deyrnas Unedig, yn parhau i danberfformio.


Meddai’r Gwir Anrhydeddus a'r Gwir Barchedig Dr Rowan Williams, cyd\-gadeirydd y Comisiwn:



> “Er gwaethaf buddsoddiadau, mae economi Cymru yn dal i fod ar ei hôl hi, sy’n dangos bod problem strwythurol mae angen mynd i’r afael â hi. Mae hynny’n dweud wrthon ni nad yw economi Cymru yn gwneud yn dda o dan y sefyllfa bresennol. Ond pa opsiynau cyfansoddiadol, os o gwbl, fyddai’n ein galluogi i ddod yn wlad fwy llewyrchus a gwella bywydau pobl Cymru? Mae hyn yn rhywbeth mae’n rhaid i ni barhau i’w archwilio.”


Diffyg cyfansoddiad y Deyrnas Unedig ‘bron yn unigryw’
------------------------------------------------------


Mae adroddiad y Comisiwn yn tynnu sylw at y ffaith bod y Deyrnas Unedig bron yn unigryw am nad oes ganddi gyfansoddiad ysgrifenedig. Mae’r Comisiwn yn nodi bod “cyfansoddiad anysgrifenedig” yn cymryd “sofraniaeth” San Steffan yn ganiataol, sy’n gosod cyfyngiadau sylweddol ar bobl Cymru a’u cynrychiolwyr etholedig i benderfynu sut y dylen nhw gael eu llywodraethu.


Meddai’r Athro Laura McAllister, cyd\-gadeirydd y Comisiwn:



> “Mae’r Undeb wedi cael gweithredu heb wiriadau ac amddiffynfeydd cadarn ar ei grym, ac ni fu hyn erioed yn fwy amlwg nag yn y tair blynedd diwethaf gyda llywodraeth sydd â mwyafrif mawr ac sydd wedi bod yn llai parod i rannu grym â sefydliadau eraill. Mae ein gwaith archwiliol dros y flwyddyn ddiwethaf wedi bod yn atgoffeb boenus nad yw diffyg cyfansoddiad ysgrifenedig yn gwarantu sefydlogrwydd i Gymru na llywodraethu da.
> 
> 
> “Yn fwy nag erioed, mae’n amlwg mai’r unig ffordd i fynd i’r afael â’r heriau o ran y ffordd y caiff Cymru ei llywodraethu yw drwy gydnabod y gyd\-ddibyniaeth o ran materion cyfansoddiadol ehangach yn y Deyrnas Unedig. Rydyn ni’n realistig iawn mai dim ond gyda chyfansoddiad ysgrifenedig y gellir cyflawni dau o’r tri llwybr cyfansoddiadol rydyn ni wedi’u hamlinellu yn yr adroddiad yma.”


O safbwynt dinasyddion
----------------------


Drwy ymgynghoriad ar\-lein y Comisiwn, Dweud eich Dweud, casglwyd dros 2000 o ymatebion a roddodd fewnwelediad cynnar i safbwyntiau dinasyddion am y ffordd y caiff Cymru ei rhedeg ar hyn o bryd.


Y dewis cyfansoddiadol mwyaf poblogaidd oedd annibyniaeth, a ffafriwyd gan 55% (1096\) o'r 2000\+ o ymatebwyr i'r ymgynghoriad ar\-lein. Er bod hyn yn arwyddocaol, mae'r Comisiwn wedi cydnabod mai un o’r rhesymau posib dros hyn yw fod grwpiau sydd o blaid annibyniaeth yn annog eu cefnogwyr i ymateb.


Aeth Rowan Williams ymlaen:



> “Roedden ni’n gwybod bod yr ymgynghoriad ar\-lein yn debygol o ennyn ymatebion gan bobl sydd eisoes â barn, ac o’r herwydd, fe gawson ni safbwyntiau cryf o’r naill ben a’r llall i’r sbectrwm gwleidyddol. Yn y cyd\-destun hwnnw nid yw’n syndod bod annibyniaeth yn thema mor gryf yn yr ymgynghoriad. Fel Comisiwn, gallwn ddefnyddio hyn i lunio darlun o bwy sydd heb ymgysylltu â’n gwaith eto.
> 
> 
> “Beth bynnag yw eich barn am gasgliadau’r adroddiad interim, mae amser o hyd i ddweud eich dweud a siapio sut y gallai Cymru gael ei llywodraethu yn y dyfodol.”







Translation:


 
The Independent Commission on the Constitutional Future of Wales has over the past year, gathered evidence on how Wales is currently governed from over 2,000 Welsh citizens, expert groups and community\-led organisations. Today, it has released an interim report into its work.


Co\-chaired by Professor Laura McAllister and Dr Rowan Williams, the group of 11 commission members covers a spectrum of backgrounds, expertise and political views. The group was brought together by the Welsh Government in October 2021 but works independently from it.


3 viable constitutional routes
------------------------------


In its report, the commission argues that the ‘status quo’ is not a viable option for providing stability and prosperity for Wales.


The report goes on to conclude that there are 3 feasible and alternative constitutional routes for how Wales could be run that could improve the lives of the citizens of Wales. These are:


1. Strengthen and secure the current devolution settlement.
2. A federal approach with a new UK constitution which creates equality between England, Wales, Scotland and Northern Ireland.
3. Independence, where Wales would become a sovereign country, eligible to apply for full membership of international organisations, such as the UN?


Devolution under pressure, but worth protecting
-----------------------------------------------


The commission believes that the current devolution process which began after the 1997 referendum has been a major step forward for Welsh democracy. But its interim report identifies significant pressure on the current ‘settlement’, citing an ‘imbalance of power’ for Welsh people in the ability to influence things that affect them.


The report lays out 10 significant pressure points for devolution. The ‘vulnerability’ of the devolution settlement and the supremacy of the Westminster parliament in making decisions about the future of Welsh democracy are stated as critical issues. The persistent weakness of the Welsh economy is also listed as a fundamental issue which, relative to the UK, continues to underperform.


Co\-chair of the commission, Rt. Revd. and Rt. Hon. Dr Rowan Williams said:



> “Despite investment, the Welsh economy still lags, which indicates there is a structural problem that needs to be addressed. It tells us that the Welsh economy isn’t doing well under the status quo. But what, if any, constitutional options would enable Wales to become more prosperous and improve the lives of people in Wales? This is something we have to continue to explore.”


Lack of UK constitution ‘virtually unique’
------------------------------------------


The commission’s report highlights that the United Kingdom is virtually unique in not having a written constitution. The commission details that an “unwritten constitution” takes for granted the “sovereignty” of Westminster, which adds significant constraints to people of Wales and their elected representatives to determine how they should be governed.


Professor Laura McAllister, co\-chair of the commission, said:



> “The Union has been allowed to function without fixed checks and balances on power, and this has never been more evident than in the last 3 years with a UK government that has a large majority and has been less willing to share power with other institutions. Our exploratory work over the last year has given us a sharp reminder that the lack of written constitution does not guarantee stability for Wales nor good governance.
> 
> 
> “More than ever, it is clear that the challenges with the way Wales is governed can only be addressed by acknowledging the inter\-dependence with wider constitutional issues in the UK. We’re very realistic that 2 of 3 constitutional routes we’ve outlined in this report are only achievable with a written constitution.”


Citizen’s perspective
---------------------


Through the commission’s online consultation, Dweud eich Dweud: Have your Say, over 2000 responses were gathered that gave early insight into citizens’ perspectives on how Wales is currently run.


The most popular constitutional preference was independence, favoured by 55% (1096\) of the 2000\+ respondents to the online consultation. While this is significant, the commission has acknowledged that this may be due to pro\-independence groups encouraging their supporters to respond.


Rowan Williams continued:



> “We knew the online consultation was likely to generate responses from people who have already formed their opinion, and as such, we received strong views from either end of the political spectrum. In that context it’s not surprising that independence came through strongly. So as a commission, we can use this to form a picture of who hasn’t engaged with our work yet.
> 
> 
> “Whatever your thoughts on the conclusions of the interim report, there is still time to have your say and shape how Wales could be governed in the future.”