Translate the text from Welsh to English.



 
Diolch yn fawr, gyfeillion.


Mae'n wych cael bod yma fel rhan o ddathliadau deucanmlwyddiant y Drindod Dewi Sant.


Rwy’n deall, nôl yn y 1820au, bod bron i 25 mlynedd wedi pasio o’r cynnig cyntaf i sefydlu'r Brifysgol nes i'r 26 myfyriwr cyntaf gyrraedd Llanbedr Pont Steffan.


Rwy’n gwybod bod rhwystredigaethau achlysurol y dyddiau hyn gyda'r Llywodraeth, CCAUC neu Awdurdodau Lleol o ran penderfyniadau cynllunio a chyllid cyfalaf…


Ond rwy'n credu ein bod yn symud tipyn yn gynt na hynny wrth gael caniatâd ac chyllid yn ei le…


Ar nodyn mwy difrifol, hoffwn ddiolch i Medwin am gael defnyddio'r cyfleusterau yma yn y Technium heddiw.


Fel pob sefydliad addysg uwch rwy'n gwybod bod Prifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn ymateb i'r her o ddarparu dysgu effeithiol i fyfyrwyr a phrentisiaid gradd wrth i ni ddod allan o'r cyfnod tywyll a achoswyd gan y pandemig.


Rwy’n gwybod bod gennych uchelgeisiau cyffrous a diddorol i gryfhau'r cysylltiadau ag addysg bellach a chymwysterau technegol lefel uwch, a byddaf yn dweud gair am bwysigrwydd natur unigryw a chydweithredu ychydig yn ddiweddarach.


Ond yn gyntaf, y teitl (braidd yn eang) a roddwyd i mi ar gyfer fy anerchiad heddiw oedd 'Addysg Uwch yng Nghymru’.


Rwy’n cynnig gwahaniaeth bach, ond arwyddocaol i’r teitl.


Hoffwn ganolbwyntio ar addysg uwch yng Nghymruac ar gyfer Cymru.


Mae'n adlais o siarter sefydlu Prifysgol Cymru, sy’n dweud:


“Fe fydd ac fe gyfansoddir ac fe sefydlir drwy hyn Brifysgol yng Nghymru ac ar gyfer Cymru”


* Gyda dynion a menywod mor gymwys â’i gilydd;
* Ar gyfer y gogledd, y canolbarth a'r de; ac
* Er mwyn hyrwyddo'r genedl.


Felly, er efallai ein bod y dyddiau hyn yn canolbwyntio ar ehangu mynediad, llesiant cenedlaethol, ac effaith ymchwil, mae cysylltiadau yn ein rhwymo at uchelgeisiau mawr y dynion a'r menywod hynny a helpodd i greu addysg uwch ar gyfer Cymru.


Ac roedd sefydlu Coleg Dewi Sant ddau gan mlynedd yn ôl i roi mynediad i addysg uwch i ordinandiaid eglwys yn Llanbedr Pont Steffan yn enghraifft o sefydliad arbennig yn addysgu dinasyddion ar gyfer y byd (byd yr eglwys yn yr enghraifft honno), wedi'i leoli mewn man penodol yn sgil y pellter (wrth deithio ar geffyl mae’n siŵr) o sefydliadau eraill Rhydychen a Chaergrawnt.


Ac yn union fel oedd gan ordinandiaid Coleg Dewi Sant strwythur i’w pregethau, byddaf yn edrych ar 3 thema heddiw.


Rwy'n mynd i ganolbwyntio ar y canlynol:


* Pwysigrwydd natur unigryw sefydliadau wrth iddynt weithredu o fewn system genedlaethol;
* Pwysigrwydd myfyrwyr fel dinasyddion, gan eu galluogi i dyfu fel dinasyddion iach, addysgedig a chyflogadwy;
* Pwysigrwydd cyfrifoldebau darparwyr i bobl a hefyd i le, yn enwedig ar ôl y pandemig.


### Dyletswyddau strategol


Ddau gan mlynedd yn ddiweddarach rydym yn cychwyn ar gyfres o ddiwygiadau trawsnewidiol yng Nghymru. Rwyf am edrych ar rôl addysg uwch y tu hwnt i gwmpas y Bil Addysg Drydyddol ac Ymchwil. Ond hoffwn ddechrau gyda'r Bil, a gymerais drwy drafodion Cyfnod 2 yr wythnos diwethaf, gan ddiolch i'r rheini yma sydd wedi bod yn gweithio mor adeiladol gyda ni ar hyn.


Bydd y dyletswyddau strategol newydd, y ffordd yr ydym yn rhoi ein gwerthoedd a'n huchelgeisiau mewn cyfraith, yn arwain y comisiwn newydd, y sector a'n sefydliadau wrth ganolbwyntio ar lwyddiant a lles dysgwyr, o bob oed, ar draws pob lleoliad ac ym mhob cymuned.


Egwyddorion, gwerthoedd ac uchelgeisiau craidd ar draws addysg uwch a'r sector trydyddol cyfan.


Ymrwymiad o'r newydd i ddysgu gydol oes;


Ffocws ar gyfranogiad ehangach a chyfle cyfartal


Edrych allan ar y byd, gyda chenhadaeth ddinesig glir;


Gwelliant parhaus, ymchwil gystadleuol a chydweithredol;


Ac ehangu'r ddarpariaeth drwy gyfrwng y Gymraeg gan adeiladu ar waith y Coleg Cymraeg Cenedlaethol a ddathlodd ei 10 mlynedd cyntaf yr wythnos diwethaf.


A dyma fy neges.


Does dim modd anwybyddu unrhyw un o’r rhain.


Mae’r weledigaeth a’r dyletswyddau hyn yn berthnasol i bob rhan o'r sector trydyddol, a byddaf i a'r comisiwn yn disgwyl i bob prifysgol gyflawni.


Dyma'r tro cyntaf inni roi hanfod addysg drydyddol Cymru mewn cyfraith.


Ond dydy hyn ddim yn cyfyngu, mae’n cynnig cyfle i arloesi.


Mae'n rhoi'r arfau i chi gynnal a gwella ansawdd sefydliadau a sectorau.


Mae'n adlewyrchu'r gorau o'r hyn yr ydym wedi'i werthfawrogi erioed.


Mae'n tynnu ar nerth o'n gwreiddiau cyffredin, colegau a sefydlwyd gan ac ar gyfer dynion a menywod sy'n gweithio; gyda balchder lleol ond yn genedlaethol ac yn rhyngwladol o ran cwmpas; a gweithio gyda diwydiant i ddatblygu arloesedd, technoleg a sgiliau'r gweithlu.


Llwybr clir o weledigaeth sylfaenol addysg uwch yng Nghymru at anghenion a chyfleoedd yr 21ain ganrif a thu hwnt.


Gwreiddiau cyffredin – ond nawr i'w meithrin gan stiward cenedlaethol newydd \- y comisiwn.


### Gwahaniaethu


A throi wedyn at y tair thema hynny a amlinellais funud yn ôl.


Er bod gennym wreiddiau cyffredin, dydy hynny ddim yn golygu y dylai pob sefydliad gydymffurfio, fel Ikea, i'r un strwythur, maint a ffurf.


Na, ddim o bell ffordd.


Mae pob prifysgol – a choleg – yn gwneud cyfraniad sylweddol i'n nodau cenedlaethol ac i fywyd cenedlaethol yn eu ffordd eu hunain.


Ond mae angen esblygiad pellach o sut rydym yn cydweithio,


Sut rydym yn parchu ac, yn wir, yn gwella ein cryfderau a'n gwahaniaethau,


A sut wrth wneud hynny, rydym yn llwyddo'n genedlaethol ac yn rhyngwladol.


Bydd y comisiwn yn helpu sefydliadau i adeiladu ar eu cryfderau a'u cenadaethau eu hunain.


Ac ar yr un pryd, bydd yn cefnogi pob un i weithredu ac ategu ei gilydd fel rhan o ddull sector cyfan.


Sefydliadau unigryw, yn gweithio mewn partneriaeth. Partneriaeth rhwng prifysgolion, a rhwng prifysgolion a darparwyr eraill.


Wrth wneud hyn yn iawn, gallwn sicrhau bod:


Myfyrwyr o bob oed â'r mynediad ehangaf posibl i'r cyfleoedd dysgu a hyfforddi llawnaf posibl;


Bod gwaith ymchwil ac arloesi mewn sefydliadau yn rhan o amgylchedd cenedlaethol a rhyngwladol ffyniannus;


A thrwy fod yn gyfrifol ac yn weithgar ym mhob cymuned a rhanbarth, ein bod yn manteisio i'r eithaf ar botensial pob dinesydd, cwmni a chymuned.


Fel y stiward cenedlaethol, bydd y comisiwn yn parchu ymreolaeth.


Rydym yn deddfu ar gyfer hynny.


Bydd yn cefnogi cryfderau, cenhadaeth a darpariaeth sefydliadol, gan gydnabod ein bod i gyd yn elwa o system o sefydliadau ategol cryf.


Wrth ddarparu ar gyfer ystod ehangach o ddysgwyr, ar wahanol adegau yn eu gyrfaoedd a'u bywydau, gallwn weithio gyda'n gilydd ar gyfer ffyniant cenedlaethol a chymunedau ffyniannus.


Mae pob un yn rhannu'r cyfrifoldeb hwn.


Ond bydd sut y caiff hynny ei gyflawni \- i ba raddau, ar ba adegau, a gan bwy \- yn amrywio o sefydliad i sefydliad.


Rhaid inni fod yn fwy eofn wrth gydnabod bod sefydliadau addysg drydyddol Cymru yn amrywio ac yn wahanol mewn sawl agwedd allweddol ac o ran cefnogi'r amrywiaeth hwnnw.


Maent yn wahanol o ran maint, cenhadaeth, gallu ymchwil, ehangu mynediad, canlyniadau ac yn y blaen.


Anogaf arweinwyr prifysgolion, uwch dimau, cadeiryddion a chyrff llywodraethu i fod yn glir a chanolbwyntio ar y rôl unigryw y gall eich sefydliad penodol ei chwarae o fewn y system drydyddol yng Nghymru.


Rwyf am i gyllid a strategaeth yn y dyfodol gydnabod hyn.


Ond rwyf am i chi ymateb i'r her hon hyd yn oed cyn i ni sefydlu'r comisiwn.


Byddwch yn glir ac yn hyderus o ran pwy ydych chi a beth rydych chi'n ei gyflawni.


Bydd hynny'n sicrhau y gallwn gyd\-lunio dull gweithredu sy'n helpu sefydliadau i adeiladu ar eu cenadaethau;


Gan gefnogi eu rôl gyffredin o fewn system genedlaethol;


A chyflawni strategaeth genedlaethol tuag at amcanion cenedlaethol.


Rhaid i hynny fod yn ffordd ymlaen fel system gref a chynaliadwy.


A phan symudwn ymlaen gyda dull gweithredu gwirioneddol ar draws y sector trydyddol, ni allwn gopïo’n uniongyrchol o ffrydiau ariannu a fformiwlâu presennol.


Pan fydd sefydliad yn gweithio’n galed yn ei gymuned i ehangu mynediad ac i ddeall y farchnad lafur leol ac anghenion busnes, caiff ei gefnogi i gynnal a gwella'r gwaith hanfodol hwn.


Rhaid i'r rhai sy'n recriwtio, addysgu a pharhau i ddatblygu ein gweithwyr allweddol gael eu hariannu a'u cefnogi i barhau i arloesi yn y ffordd y maent yn addysgu ac yn hyfforddi.


Mae gan eraill fwy o allu i gynhyrchu ymchwil blaengar ar draws y disgyblaethau. Byddant yn cael eu cefnogi a'u hymestyn i gynnal a chynyddu ansawdd ac effaith, rhywbeth sy'n hanfodol bwysig i'r genedl.


Mae'n iawn bod pob sefydliad yn cyfrannu mewn rhyw ffordd ar draws y meysydd hyn.


Ond bydd y cyfraniadau hynny'n amrywio, yn ôl cryfderau a chenadaethau.


Cenedl fach ydym ni. Gall ein haddysg uwch elwa ar y manteision a ddaw yn sgil hynny. Rhaid inni rannu a mynegi'n well sut mae'r cryfderau hynny'n ategu ei gilydd a bod yn hyderus o'n lle yn y darlun llawn, gan wybod y caiff ei gydnabod.


Wrth inni symud tuag at weithredu'r Bil a'r comisiwn newydd, rwyf am weithio gyda chi ar hyn.


Drwy waith y grŵp sy'n edrych ymlaen tua’r dyfodol, rwy’n gwybod eich bod yn cydnabod yr angen i adeiladu ar gryfderau amrywiol yn y ffordd yr ydych yn gweithio gyda'ch gilydd er budd pobl a lleoedd.


Felly bydd y dull hwn yn hanfodol ar gyfer fy natganiad cyntaf o flaenoriaethau, drwy gynllun strategol y comisiwn, ac ymlaen hyd at gytundebau canlyniadau.


### Myfyrwyr fel dinasyddion


Gan symud ymlaen i'r ail thema – myfyrwyr fel dinasyddion.


Yn yr ystafell hon, gallwn i gyd gytuno.


Mae addysg prifysgol yn drawsnewidiol.


Mae'n ehangu'r meddwl, yn adeiladu cyfalaf cymdeithasol a diwylliannol, ac yn meithrin gwybodaeth a sgiliau i'n helpu i lwyddo mewn gwaith, bywyd a chymdeithas.


Ond a ydym yn gwneud digon i fynegi a gwireddu’r manteision hynny?


A ydym wir yn dangos bod prifysgolion Cymru yn cyflawni hyn mewn ffordd ddilys a deniadol?


Yn yr ystafell hon, mae'n amlwg ein bod wedi ein darbwyllo. Ond a yw eich cymunedau, busnesau a gwasanaethau cyhoeddus yn gwybod ac yn deall y gwerth ychwanegol y mae myfyrwyr yn ei gael o'ch prifysgol?


Nid wyf wedi fy argyhoeddi y gallwn ateb y cwestiynau hynny mor gadarnhaol ag y byddem yn dymuno.


Rwy’n gwybod bod pob un ohonoch yn rhannu'r ymrwymiad i feithrin eich myfyrwyr fel dinasyddion gweithgar.


Er y byddwch yn gwneud hynny mewn ffyrdd gwahanol a chyffrous, rwy’n credu y gallwn weithio gyda'n gilydd ar gyfer cynnig a chydnabyddiaeth 'myfyriwr fel dinesydd' cenedlaethol ledled Cymru.


Ble bynnag yr ydych yn astudio, o ble bynnag yr ydych yn dod, beth bynnag yw eich pwnc, mae Cymru'n gwarantu'r canlynol i chi:


Profiadau, gwybodaeth a sgiliau, a fydd yn eich helpu chi i fod yn ddinesydd ymroddedig a chyfrifol.


Cyfrannu'n lleol,


Meithrin lles a gwydnwch,


Cyflogadwyedd a sgiliau,


Cael nerth o gymunedau amrywiol,


A bod yn wir ddinasyddion o Gymru a’r byd.


Rhaid i hyn fod yn rhan o'r contract cymdeithasol newydd rhwng myfyrwyr, prifysgolion a'r genedl.


Gall fod yn fwy personol a lleol wrth gwrs, ond rhaid iddo hefyd fod yn gynnig a gwarant cenedlaethol.


Hoffwn nodi fy mod yn croesawu’r gwaith diweddar a wnaed ar iechyd meddwl myfyrwyr ar draws y sector.


Gan ddwyn UCMC, Prifysgolion Cymru, Colegau Cymru a sefydliadau iechyd meddwl at ei gilydd.


Heb ein hiechyd meddyliol a chorfforol, ni allwn ddechrau cyflawni ein nodau personol ar gyfer dysgu a datblygu.


Mae iechyd meddwl myfyrwyr wedi bod yn flaenoriaeth i'r llywodraeth ers amser maith, ond amlygwyd hyn yn fawr gan yr adroddiad diweddar gan UCAS bod datganiadau iechyd meddwl ymysg ymgeiswyr addysg uwch wedi cynyddu 450% dros y deng mlynedd diwethaf.


Gallaf hefyd gadarnhau fy mod yn edrych i weld sut y gall lles dysgwyr fod yn amod parhaus o gofrestru darparwyr gyda'r comisiwn newydd.


Bydd y comisiwn yn datblygu'r manylion ond rwy'n disgwyl i hyn gynnwys diogelwch rhag aflonyddu a chydnabyddiaeth o'r rôl y mae prifysgolion yn ei chwarae mewn campysau mwy diogel rhag hunanladdiad.


Bydd y comisiwn hefyd yn gyfrifol am gymeradwyo cytundebau canlyniadau gyda cholegau a phrifysgolion.


Rwyf am inni fod mewn sefyllfa lle mae'r sefydliadau hynny, gan adlewyrchu'r ddyletswydd dysgu gydol oes yn y Bil, yn yr arfer o ledaenu eu gwaith yn ehangach, ac adnewyddu eu hymrwymiad i ddysgu gydol oes.


P'un a yw hynny ar\-lein, mewn cyrsiau blasu, darlithoedd a seminarau cyhoeddus, neu weithio gyda chyflogwyr a mentrau lleol, mae angen i ni weld ymgysylltu ehangach a dyfnach.


Mae angen i hyn fod yn rymuso gwirioneddol, ymgysylltu democrataidd a datblygu sgiliau. Myfyriwr fel dinesydd. Dinesydd fel myfyriwr.


Mae angen llwybrau dilyniant cliriach ar frys ar feysydd fel arloesi digidol ac iechyd a gofal cymdeithasol ar gyfer pobl sy'n gadael addysg ffurfiol ac sy'n chwilio am gyfleoedd i ailhyfforddi.


Rwy’n disgwyl gweld yr ymrwymiad hwn yn flaenoriaeth allweddol o fewn y cytundebau canlyniadau hynny yn y dyfodol.


Ac rydym wedi gweld cyfranogiad rhan\-amser yn cynyddu, wedi'i gefnogi gan ein diwygiadau cyllid myfyrwyr blaengar ac unigryw, ac mewn gwrthgyferbyniad llwyr â Lloegr.


Rwyf am gydnabod cyfraniad y Brifysgol Agored i hyn, a'r cynnydd sylweddol yn nifer y myfyrwyr (yn enwedig o gefndiroedd difreintiedig) sy'n astudio gyda'r Brifysgol Agored.


Fodd bynnag, mae'n rhaid i ni ochel rhag meddwl bod dysgu rhan\-amser a dysgu o bell yn golygu un peth.


Nid oes modd i weddill y sector ddweud bod llwybrau dysgu rhan amser a dysgu gydol oes yn 'rhy anodd’.


Mae’n bryd meddwl yn greadigol am hyn.


Llwybrau cryfach a chydberthnasau cryfach o bob math gyda cholegau addysg bellach;


Meddwl o'r newydd am bortffolio ac anghenion sgiliau lleol a rhanbarthol;


A pheidio â chyfyngu gwaith cyfranogi ehangach i bobl ifanc 16\-18 oed, meddyliwch am y gweithlu a'r cymunedau lleol.


Wrth gwrs, mae gweithio gydag ysgolion a cholegau i gefnogi ein dysgwyr mwyaf difreintiedig yn parhau i fod yn flaenoriaeth.


Ac fe fyddwn bob amser yn cefnogi eich gwaith i ymestyn cyrhaeddiad cyfleoedd addysg uwch. Rydym yn gwneud newidiadau i ddeddfwriaeth i alluogi Llywodraeth Cymru i rannu data prydau ysgol am ddim gydag UCAS, gan gynnwys darparu gwell data i brifysgolion ar ddysgwyr o Gymru sydd, neu sydd wedi bod, yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim.


Ein nod yw i hyn ddigwydd yn y system glirio eleni ac yna bob blwyddyn yn y dyfodol.


Rwyf hefyd wedi gofyn i awdurdodau lleol a cholegau addysg bellach lleol ddod at ei gilydd i sicrhau bod y bobl ifanc mwyaf anghenus yn cael cymorth personol pwrpasol i'w galluogi i symud ymlaen i'w camau nesaf. Rwyf am weld hyn yn arwain at fyfyrwyr mwy amrywiol fyth yng Nghymru. Amrywiol o ran cefndir, ac o ran ethnigrwydd.


Mae cymunedau amrywiol o fyfyrwyr yn hanfodol ar gyfer dinasyddiaeth, ymholi a chryfder ein sefydliadau.


Gallwn fod yn falch ein bod yn cefnogi'r myfyrwyr hynny gyda’r cynnig cyllid mwyaf blaengar yn y Deyrnas Unedig.


Dros y ffin, maent cymryd cam yn ôl wrth ystyried gwneud newidiadau i amodau ad\-dalu ôl\-raddedig yn ogystal â mynediad i brifysgolion.


Ac er bod y systemau sy’n caniatáu inni wyro oddi wrth hyn yn fwy cyfyngedig nag y byddai unrhyw un ohonom yn ei ddymuno, rydym yn gweithio gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig i edrych am ffyrdd o gael y pwerau cyflawni ymarferol sy’n cyd\-fynd â'n pwerau datganoledig. Ond rwy'n gadarn yn fy ymrwymiad i gefnogi pob myfyriwr, o bob oed a phob modd, gyda chymorth ariannol pan fydd ei angen fwyaf arnynt.


Mae hynny'n flaengar, mae'n ehangu mynediad, mae'n ehangu dysgu ac, yn syml iawn, dyna’r peth iawn i'w wneud.


### Asesiad o’r effaith ar yr economi


Nawr rwy’n dod ar fy nhrydydd thema o gyfrifoldeb a chyfraniad i le.


Dros y ddwy ganrif ddiwethaf, mae maint a siâp y sector wedi esblygu.


Mae hynny wedi bod yn beth da.


Mae wedi cyflawni cynnydd.


Cynnydd i unigolion,


Ar gyfer ysgoloriaeth,


Ar gyfer cymunedau ac ar gyfer y wlad.


Rwy’n gwybod y bydd strwythurau a chynghreiriau yn parhau i esblygu, gan fodloni dyheadau academaidd, diwylliannol ac economaidd myfyrwyr.


Fodd bynnag, mae'n anodd rhagweld dyfodol lle gallai prifysgol newydd ddod i'r amlwg.


Ond ni all hynny olygu bod y cymunedau, y trefi a'r siroedd hynny heb gampws prifysgol yn colli’r holl fanteision cysylltiedig.


Ni ddylai daearyddiaeth ein hanes cymdeithasol a diwydiannol atal Abertyleri, Rhydaman neu Amlwch rhag cael eu gwasanaethu gan brifysgol sydd ar eu cyfer.


Pe byddem yn cymryd map o Gymru gydag ôl troed ymdeimlad presennol pob prifysgol o'i chwmpas daearyddol ei hun wedi'i farcio arno, mae arnaf ofn y byddem yn gweld rhannau helaeth o'r wlad heb unrhyw gynrychiolaeth, a rhannau eraill yn cael eu gwasanaethu gan nifer o sefydliadau.


Fel arweinwyr prifysgol, rwy’n gofyn ichi edrych, nid i'r drych ond allan i'ch cymunedau a'ch rhanbarthau.


I ddefnyddio ymadrodd Raymond Williams, rwy'n poeni bod *"*argyfwng dealltwriaeth”.


Ydych chi'n gwneud digon i sicrhau bod manteision prifysgol yn real ac yn cael eu deall yn eich cymunedau a'ch rhanbarthau?


Rwy’n gwybod bod camau breision wedi'u cymryd o ran sut yr ydych yn gweithio'n sefydliadol ac ar y cyd ar genhadaeth ddinesig, ac rwy’n cymeradwyo hynny.


Ond beth am eich contract cymdeithasol ac economaidd gyda'r cyhoedd a lle y tu hwnt i'ch amgylchoedd cyfagos?


Mae gwaith gwych yn digwydd, ac rwy’n ymwybodol iawn o'r £5 biliwn a mwy o allbwn yr ydych yn ei gynhyrchu bob blwyddyn.


Wrth i ni ddod allan o'r pandemig, mae angen i fusnesau lleol, entrepreneuriaid a gwasanaethau cyhoeddus deimlo'r gwahaniaeth hwnnw y gallwch ei wneud, ar draws y wlad.


Rydych yn haeddiannol falch eich bod wedi arwain y ffordd ar dalu'r cyflog byw go iawn.


Rwyf am weld yr un balchder dros gaffael lleol a rhanbarthol, presenoldeb corfforol ac arloesedd.


Ac wrth i chi wneud mwy, mae gennych fy nghaniatâd i'w weiddi am hynny o'r toeon.


Ei wneud yn weladwy, ei wneud yn real, ei wneud yn ddealladwy.


Rwy’n gwybod bod llawer ohonoch yn gwneud gwaith da i helpu i gefnogi graddedigion i aros yn yr ardal leol.


Mae llawer ohonoch wedi bod yn rhagweithiol wrth ddefnyddio'r cynnig grant i fyfyrwyr ôl\-raddedig i gadw myfyrwyr yng Nghymru, neu i’w denu adref.


Mae hynny'n sicrhau manteision ymchwil, economaidd a diwylliannol.


Ond mae angen i ni weld mwy o hyn.


Ac mae'r Llywodraeth yno i weithio gyda chi, cyflogwyr, awdurdodau lleol ac eraill i ymateb i'r her hon yn uniongyrchol.


Mae amser yn brin heddiw, ond wrth feddwl am yr heriau mawr sydd o’n blaen, rwyf am i chi ddechrau wrth eich traed.


Barn Eleanor Roosevelt am hawliau dynol cyffredinol oedd eu bod yn cychwyn mewn sefyllfaoedd bach, wrth ein traed. Gellir cymhwyso hynny i asedau a manteision eraill hefyd.


Gallwn i gyd fod yn falch o'r effaith ragorol a ddarperir gan ymchwil Prifysgolion Cymru.


Mae’r canlyniadau yn dangos hyn yn glir.


Yn unigol a thrwy'r rhwydwaith arloesi cenedlaethol rwyf am eich gweld yn manteisio ar eich cryfderau amrywiol.


Gan weithio gydag awdurdodau lleol, gwasanaethau cyhoeddus a diwydiant, gallwn barhau i wneud mwy ar ganlyniadau iechyd, anghydraddoldebau, cynaliadwyedd a safonau addysgol uwch.


Dangosodd arolwg diweddar o agweddau'r cyhoedd at brifysgolion yn Lloegr gan y sefydliad UPP a'r Sefydliad Polisi Addysg Uwch fod bron pedwar o bob deg o'r rhai sy'n byw mewn trefi bach, a thros chwarter y rhain sy'n byw mewn pentrefi, yn dweud bod prifysgolion yn ddibwys i'w hardal.


Er mai arolwg yn Lloegr oedd hwn, mae'n tynnu sylw at yr her i chi yma ymgysylltu mwy, ac mewn ffordd well, ar draws eich rhanbarthau.


Ac os ydych chi'n meddwl am y map a grybwyllais yn gynharach, tybed beth fyddai canlyniadau arolwg tebyg yng Nghymru... rwy’ am i chi ofyn yr un cwestiwn i chi'ch hun…


Byddaf yn dychwelyd at y thema hon mewn sgyrsiau yn y dyfodol.


### Meddwl yn Rhyngwladol


Yn olaf, rwyf am osod y themâu hyn mewn cyd\-destun byd\-eang. Nid yw perthyn i le yn golygu bod yn blwyfol, fel y mae mynegiant enwog Eleanor Roosevelt yn dangos i ni.


Mae meddwl yn rhyngwladol yn allweddol i lwyddiant ein prifysgolion a'r cymunedau sy’n eu cynnal.


Mae'r buddsoddiad o £65m yn Taith yn sicrhau y bydd ein dysgwyr a'n staff yn cael cyfleoedd i dreulio amser dramor fel rhan o'u hastudiaethau, ac yn elwa o ddiwylliant, amrywiaeth a dulliau gweithredu rhyngwladol.


Roeddwn wrth fy modd o weld bod pob prifysgol â champws wedi gwneud cais ar gyfer rownd gyntaf Taith. Mae'n wych bod pawb gyda ni ar y daith.


Mae Taith hefyd yn meithrin y manteision hanfodol y mae cymunedau rhyngwladol amrywiol yn eu cynnig i'n campysau a'n cymunedau.


Mae ei chefnogaeth i drefniadau dwyochrog – partneriaethau â theithio i’r ddau gyfeiriad – yn ei gwneud yn glir bod Cymru wedi ymrwymo i weithio gyda phartneriaid rhyngwladol ar sail parch o’r ddwy ochr, ac mae hynny wedi cael ei ganmol yn Ewrop a ledled y byd.


Bydd prosiectau fel Cymru Fyd\-eang – yr ydym yn ddiweddar wedi ymrwymo hyd at £10\.28m iddynt dros y pedair blynedd academaidd nesaf – yn helpu i sicrhau ymhellach bod ein henw da rhyngwladol yn tyfu, ac y bydd mwy o fyfyrwyr o dramor yn dewis astudio yma o ganlyniad. 


Wrth arwain y ffordd yn rhyngwladol, mae ein prifysgolion hefyd yn helpu i greu cyfleoedd i ddysgwyr a staff ar draws ein sector addysg gyfan.


Bydd rhaglenni fel Taith a Cymru Fyd\-eang yn darparu mwy o gyfleoedd ar gyfer cydweithio rhyngwladol ar draws sectorau nag erioed o'r blaen.


Gan adeiladu ar hynny, bydd gan y Comisiwn rôl newydd o ran hyrwyddo rhagolygon byd\-eang, ac rwy’n edrych ymlaen at weld y manteision i Gymru a ddaw yn sgil addysg ryngwladol yn tyfu yn y blynyddoedd i ddod.


### Casgliad


I gloi, gyfeillion,


Ar draws fy nhair thema – cryfderau a gwahaniaethau, myfyrwyr fel dinasyddion, a phobl a lleoedd,


Rhaid inni adnewyddu'r contract cymdeithasol rhwng addysg uwch a chymunedau, dinasyddion a'r wlad.


Rydym yn adeiladu ar sylfeini cadarn, hanes balch a chyfraniad aruthrol yn ystod y pandemig.


Ond mae angen ymrwymiad o'r newydd ar gyfer y dyfodol.


Ymrwymiad i Gymru;


Ar gyfer dadl ac ymgysylltu democrataidd;


Ar gyfer lles a ffyniant cenedlaethol; a


Ar gyfer dysgu gydol oes, ar\-lein, yn y gymuned ac yn yr ystafell ddosbarth.


Fel y stiward newydd ar gyfer addysg drydyddol, bydd y Comisiwn yn cefnogi ac yn meithrin pob prifysgol gyda'r diben cymdeithasol newydd hwn.


Mae'n gyfrifoldeb enfawr ond angenrheidiol.


Ac rwy'n gwybod eich bod yn rhannu fy hyder y gallwn gyflawni hyn gyda'n gilydd.


Mae addysg uwch yng Nghymru ar ei chryfaf pan fydd:


Yn gysylltiedig,


Yn amrywiol,


Yn greadigol a mentrus


Ac yn gydweithredol.


Dyma'r amser i adeiladu ar y cryfderau hynny wrth inni ddechrau ar ganrif newydd o addysg uwch ar gyfer Cymru.







Translation:


 
Thank you colleagues.


It’s great to be here as part of trinity St David’s bicentennial celebrations.


Now I gather that back in the eighteen twenties it took almost 25 years from the first proposal to establish the university to the first twenty\-six students arriving in Lampeter.


I know that these days there are occasional frustrations with government, HEFCW or local authorities regarding planning and capital funding decisions…


But even then, I think we’re slighter fleeter of foot in getting permissions and funding out of the door…


More seriously, I would like to thank Medwin for the use of the facilities here at the technique today.


Like all higher education institutions I know the university of Wales trinity saint David is rising to the challenge of delivering impactful learning to students and degree apprentices as we emerge from the long shadow cast over us by the pandemic.


I know that you have exciting and interesting ambitions to strengthen links with further education and higher\-level technical qualifications, and I will say something about the importance of distinctiveness and collaboration a little later on.


But first, the, rather broad, title I’ve been given today is ‘higher education in Wales’.


What I propose to cover instead today is a small, but significant, distinction.


I would like to focus on higher education in and for Wales.


It is an echo from the founding charter of the university of Wales. It says:


“there shall be and there is hereby constituted and founded a university in and for Wales”


* For both men and women to be eligible equally;
* For north, mid and south Wales; and
* For the advancement of the nation.


So whilst these days we might focus on


Widening access,


National well\-being


And research impact,


There are ties that bind us to the grand ambitions of those working men and women that helped create higher education for Wales.


And the founding of St David’s college two hundred years ago to give access to higher education for church ordinands in Lampeter was an example of a distinctive institution, educating citizens for the world – the world of the church in that example – and located where it was specifically given the distances\- presumably by horse \- from the other available institutions of oxford and Cambridge.


And just as I am sure the ordinands of St David’s college will have structure their sermons, i will draw on 3 themes today.


I am going to focus on:


* The importance of the distinctiveness of institutions as they operate within a national system;
* The importance of students as citizens, enabling them to grow as healthy, educated and employable citizens; and
* The importance of providers responsibilities to people and also to place, in particular after the pandemic.


### Strategic duties


Two hundred years on we are embarking on a set of transformative reforms in Wales. I want to look at the role of higher education beyond the ambit of the tertiary education and research bill. But I want to start with the bill, which I took through its stage 2 proceedings last week and to thank those here who have been working so constructively with us on this.


The new strategic duties \- the way in which we are putting our values and ambitions into law will guide the new commission, the sector and our institutions in focusing on the success and wellbeing of learners,


Of all ages,


Across all settings


And in all communities.


Core principles, values and ambitions right across higher education and the entire tertiary sector.


A renewed commitment to life\-long learning;


A focus on wider participation and equality of opportunity


Global in outlook, with a clear civic mission;


Continuous improvement, competitive and collaborative research;


And an expansion of provision through the medium of Welsh building on the work of Coleg Cymraeg Cenedlaethol which celebrated its first 10 years last week.


And my message is this.


There is no get out of jail free card on any of this.


This vision, these duties apply to all parts of the tertiary sector – and I – and the commission – will expect all universities to deliver.


This is the first time we are putting the essence of Welsh tertiary education into law.


But this is not a straitjacket, it is a licence to innovate.


It gives you the tools to maintain and enhance institutional and sector quality


It reflects the best of what we have always valued.


It draws strength from our common roots \-


Colleges founded by and for working men and women;


Locally proud but national and international in scope; and


Working with industry to advance innovation, technology and workforce skills.


A clear line of sight from the founding vision of higher education in Wales to the needs and opportunities of the 21st century and beyond.


Common roots – but now to be nurtured by a new national steward \- the commission.


### Differentiation


And turning then to those three themes I outlined in a moment ago.


Whilst we have common roots that commonality does not mean that each and every institution should conform, Ikea style, to the same structure, size and form.


Far from it.


Each and every university – and college – makes and will continue to make a significant contribution to our national goals and to national life in their own way.


But we need a further evolution of how we


Work together,


How we respect and indeed enhance our strengths and differences,


And how in doing so, we succeed nationally and internationally.


The commission will help institutions build on their own strengths and missions.


And at the same time, it will support each one to operate and complement each other as part of a whole sector approach.


Distinctive institutions, working in partnership., partnership between universities and between universities and other providers.


In getting this right, we can ensure:


Students, of all ages, with the widest possible access to the fullest learning and training opportunities possible;


That institution\-based research and innovation works is part of a thriving national and international environment;


And that by being responsible and active in each community and region, we maximise the potential of all citizens, companies and communities.


As the national steward, the commission will respect autonomy.


We are legislating for that.


It will support institutional strengths, mission and delivery, whilst recognising that we all benefit from a system of strong complementary institutions.


In delivering for a wider range of learners, at different times in their careers and lives, we can work together for national prosperity and thriving communities.


Every one shares this responsibility.


But how that is delivered \- to what extent, at what times, by who \- will vary from institution to institution.


We must be bolder in recognising that Wales’s tertiary educations institutions vary and differ in many key aspects and in supporting that diversity.


They differ in size, mission, research capacity, widening access, outcomes and so on.


I urge university leaders, senior teams, chairs and governing bodies to be clear and focussed about the unique role that your particular institution can play within the tertiary system in Wales.


I want future funding and strategy to recognise this.


But I want you to meet this challenge even before we establish the commission.


Be clear and confident in who you are and what you deliver.


That will ensure that we can co\-construct an approach that both helps institutions build on their missions;


Supports their shared role within a national system;


And delivers on a national strategy towards national objectives.


That must be our way forward as a strong and sustainable system.


And when we move forward with a genuine tertiary sector wide approach, we cannot simply copy and paste from current funding streams and formulas.


When an institution is doing the heavy lifting in its communities to widen access and works hard to understand the local labour market and business needs \- it will be supported to maintain and enhance this vital work.


Those who are recruiting, educating and continuing to develop our key workers \- must be funded and supported to keep innovating in how they teach and train.


Others have a greater capacity and capability to produce world\-leading research across the disciplines. They will be supported and stretched in maintaining and increasing quality and impact – something of crucial importance to the nation.


It is right that all institutions contribute in some way across these domains.


But those contributions vary, according to strengths and missions.


We are a small nation. The landscape of our higher education can draw on the advantages that brings. We must better share and articulate how those strengths complement each other and be confident of our place in the landscape, knowing it will be recognised.


As we move towards implementation of the bill and the new commission, I want to work with you on this.


Through the looking forward group’s work, i know that you recognise the need to build on diverse and varied strengths in how you work together for the benefit of people and places.


So this approach will be critical for my first statement of priorities, through to the commission’s strategic plan, and through to outcome agreements.


### Students as citizens


Moving onto my second theme – students as citizens.


In this room, we can all agree.


A university education is transformative.


It broadens the mind,


Builds social and cultural capital,


And nurtures knowledge and skills to help us succeed in work, life and society.


But are we doing enough to articulate and make those benefits real?


Do we truly demonstrate that Wales’s universities deliver this in an authentic and attractive way?


In this room, we are obviously persuaded. But do your host communities, businesses and public services know and understand the added\-value that students get from your university?


I am not convinced we can answer those questions as positively as we might like.


I know all of you share the commitment to nurture your students as active citizens.


And although you will do so in different and exciting ways,


I believe we can work together for a national Wales\-wide ‘student as citizen’ offer and recognition.


Wherever you are studying,


Wherever you are from,


Whatever your subject,


Wales guarantees you the:


Experiences, knowledge and skills,


That will help you be an engaged and responsible citizen.


Contributing locally,


Nurturing wellbeing and resilience,


Employability and entrepreneurial skills,


Drawing strength from diverse communities,


And being a true citizen of Wales and the world.


This must be part of the new social contract between students, universities and the nation.


It can be personalised and local, of course, but it must also be a national offer and guarantee.


I would like to put on record, my welcome for the recent sector\-wide work on student mental health.


Bringing together nus Wales, universities Wales, Colegau Cymru and mental health organisations.


Without our health, mental and physical, we cannot begin to achieve our personal goals for learning and development.


Student mental health has long been a priority for government, but this has been acutely highlighted by the recent report from UCAS that mental health declarations from higher education applicants have increased 450% over the last ten years.


I can also confirm that I’m exploring how learner wellbeing can be an ongoing condition of provider registration with the new commission.


The commission will develop the detail but I expect this to include safety from harassment and a recognition of the role universities play in suicide safer campuses.


The commission will also be responsible for signing\-off outcome agreements with colleges and universities.


I want us to be in a position where those institutions, reflecting the lifelong learning duty in the bill, are in the habit of disseminating their work more widely, and renew their commitment to lifelong learning.


Whether that is online, taster courses, public lectures and seminars, working with local employers and enterprises – we need to see wider and deeper engagement.


This needs to be genuine empowerment, democratic engagement and skills development. Student as citizen. Citizen as student.


Areas such as digital innovation and health and social care urgently need clearer progression routes for people who are leaving formal education and seeking opportunities to retrain.


I expect to see this overarching commitment as a key priority within those outcome agreements in the future.


And we have seen part time participation rise, supported by our progressive and unique student finance reforms– and in stark contrast to England.


I want to recognise the OU’s contribution to this, and the significant increase in students – particularly from disadvantaged backgrounds – studying with the OU.


However we must guard against part\-time learning and distance learning meaning one and the same.


The rest of the sector cannot put part\-time learning and lifelong learning pathways in the ‘too difficult box’.


The time is now to think creatively about this.


Stronger pathways from – and stronger relationships of all types with \- further education colleges;


Thinking afresh about portfolio and local and regional skills needs;


And not limiting widening participation work to 16\-18 year olds – think about the local workforce and communities.


Of course, working with schools and colleges to support our most disadvantaged learners remains a priority.


And we will always support your work in extending the reach of higher education opportunity. We are making a change to legislation to enable Welsh government to share free school meal data with UCAS, including providing better data for universities on Welsh learners who are, or have previously been, eligible for free school meals.


We aim to enable this to happen for clearing and confirmation this year and then every year in future.


I have also has asked local authorities and further education colleges to come together to ensure that young people most in need are receiving bespoke personalised support to enable them to transition to their next steps. I want to see this leading to an even more diverse Welsh student population. Diverse in terms of background, diverse in time of ethnicity.


Diverse student communities are crucial to citizenship, enquiry and the strength of our institutions.


And we can be proud that we support those students with the most progressive funding offer in the UK.


Across the border, they are contemplating regressive changes to post\-graduate repayment conditions as well as entry to universities.


And whilst the mechanisms available to us to depart from this is more limited than any of us would want, we are exploring with the UK government a basis on which we can have the practical delivery powers to match our devolved powers. But I am steadfast in my commitment to supporting all students, of all ages, across all modes with funding support when they most need it.


It’s progressive, it widens access, it opens up learning, and it’s quite simply the right thing to do.


### Economic impact


Now, coming onto my third theme of responsibility and contribution to place.


And over the last two centuries, the size and shape of the sector has evolved.


That has been a good thing.


It has delivered progress.


Progress for individuals,


For scholarship,


For communities and for the country.


I know that structures and alliances will continue to evolve, meeting student, academic, cultural and economic aspirations.


However, it is difficult to foresee a future where a new university might emerge.


But that cannot mean that those communities, towns and counties without a campus university miss out on all the associated benefits.


The geography of our social and industrial history should not prevent


Abertillery, Ammanford or Amlwch


Being served by a university that is of, and for, them.


If we were to take a map of Wales with the current footprint of each university’s sense of its own geographic ambit marked upon it, I fear we would see large swathes of the country without any \[coverage] and other parts served by multiple institutions.


As university leaders, I am asking you to look, not into the mirror but outwards into your communities and regions.


To use Raymond Williams’s phrase, I worry that there is a “crisis of understanding”.


Are you doing enough to ensure the benefits of a university is real and understood in your communities and regions?


I know there has been great strides in how you work institutionally and collectively on civic mission, and I applaud that.


But how about your social and economic contract with public and place beyond your immediate surroundings?


Great work is happening, and I am well aware of the £5 billion\-plus of output you generate annually.


As we emerge from the pandemic, local businesses, entrepreneurs and public services need to feel that difference that you can make, right across the nation.


You are rightly proud that you have led the way on paying the real living wage.


I want to see that same pride for local and regional procurement, physical presence and innovation.


And as you do more, you have my permission to shout it from the rooftops.


Make it visible, make it real, make it understood.


I know that many of you do good work in helping support graduates to remain in the local area.


Many of you have been proactive in using the post\-graduate student grant offer to retain, or bring home, welsh students.


That delivers research, economic and cultural benefits.


But we do need to see more of this.


And government is there to work with you, employers, local authorities and others to meet this challenge head on.


I have limited time today, but I also want you to think about the grand challenges as first starting at home.


Eleanor Roosevelt’s view of universal human rights that they begin in small places close to home can equally be applied to other assets and advantages as well.


We can all be proud of the excellent impact delivered by Welsh universities’ research.


The results of the ref makes this clear.


Individually and through the national innovation network I want to see you capitalise on your diverse strengths.


Working with local authorities, public services and industry, we can keep doing more on health outcomes, inequalities, sustainability and higher educational standards.


A recent survey of public attitudes to universities in England by the upp foundation and higher education policy institute showed that almost four in ten of those living in small towns, and over a quarter of these living in villages say universities are unimportant to their area.


Although this was an English survey, it highlights the challenge for you here to engage more, and better, right across your regions.


And if you think of the map I mentioned earlier, I do wonder what the results of a similar survey in Wales would be… and I want you to be asking yourselves the same question…


I shall return to this theme in future conversations.


### Internationalism


Lastly I want to set these themes in a global context. Being of and for place doesn’t mean being parochial, as Eleanor Roosevelt’s famous expression shows us


Internationalism is key to the success of our universities and host communities.


The £65m investment in Taith ensures that our learners and staff will have opportunities to spend time abroad as part of their studies and benefit from international approaches, culture, and diversity.


I was delighted to see that all our campus\-based universities have applied for the first round of Taith. It is great that everyone is with us on the journey.


Taith also fosters the crucial benefits that diverse international communities bring to our campuses and communities.


Its support for reciprocity – partnerships with travel both inward and outward – makes it clear that Wales is committed to working with international partners on the basis of mutual respect, and has been praised in Europe and across the world.


Projects such as global Wales – to which we have recently committed up to £10\.28m over the next four academic years – will help to further ensure that our international reputation grows, and that more students from overseas will choose to study here as a result. 


In leading the way internationally, our universities are also helping to create opportunities for learners and staff across our whole education sector.


Programmes such as Taith and global Wales will provide more opportunities for international cross\-sector collaboration than ever before.


Building on that, the commission will have a new role in promoting a global outlook, and I am excited to see the benefits international education brings to Wales grow in the coming years.


### Conclusion


To conclude colleagues,


Across my three themes – strengths and differences, students as citizens, and people and places,


We must renew the social contract between higher education and communities, citizens and the country.


We are building from strong foundations, a proud history and an immense contribution during the pandemic.


But we need a renewed commitment for the future.


A commitment ‘for Wales’;


For democratic debate and engagement;


For national wellbeing and prosperity; and


For lifelong learning, online, in the community and in the classroom.


As the new steward for tertiary education, the commission will support and nurture all universities with this renewed social purpose.


It is a huge but necessary responsibility.


And I know you share my confidence that together we can achieve this.


Higher education in and for Wales is at its strongest when it is:


Engaged,


Diverse,


Enterprising, and


Collaborative.


Now is the time to build on those strengths as we start a new century of higher education for Wales.