Translate the text from English to Welsh.



 
The food chain is being impacted by staff shortages across the chain and the shortage of HGV drivers is of significant concern.  HGV drivers are critical to effective and timely food distribution between farms and manufacturers, transporting ingredients and other items essential to food manufacturing, delivering processed product to distribution centres and onward to retailers. 


There are many factors happening in parallel and contributing to the shortages.  The pandemic saw many hauliers repatriate to the EU last year. From January of this year, repatriated drivers were no longer eligible to return to the UK as the occupation is not on the Home Office’s Skills Shortage Occupation list. Those with settled status were sometimes reluctant to return due to quarantine requirements.


The Covid\-19 lockdown also put HGV driving tests on hold, creating a backlog reported at 30,000 applicants which will take some time to clear. In April, tax rules changed meaning a number of self\-employed hauliers were switched to employed status and this would appear to have put additional strain on haulage company budgets, leading to higher haulage prices on key routes.


Agency drivers are an important part of the total resource and now appear in shorter supply.


The requirement through contact tracing for drivers and other food industry workers to isolate has also contributed to the shortages.


The consequences of a driver shortage are far reaching and can contribute to more food waste and disruption of food supplies into food charities.  There is upward pressure on driver wages which is likely to filter through to food price inflation.


I met again with the major retailers last month and all had significant concerns about the shortages in the workforce and the driver problem in particular. They also raised issues on delays in testing for HGV drivers


I met with George Eustice, DEFRA Secretary of State, in July to express my concerns and also my frustration with the UK Government’s stance, at that time, that the problem should largely be resolved by the industry.


The situation is slowly improving. The restrictions on delivery curfews have been relaxed and also on driver hours.  The testing regime has been speeded up and more flexibility introduced on the training allowing a HGV licence to be achieved in a single test.  There is now the option of a more basic licence to allow the driving of larger Vehicles up to 7\.5 tonnes following the removal of an EU rules constraint. HGV drivers had been diverted into driving these smaller Vehicles given the surge in online deliveries.  Defra are now considering adding HGV drivers to the list of shortage occupations for immigration purposes, however, no firm decisions have yet been reached. 


The resolution of the problem of a shortage of HGV drivers and wider food chain worker shortages is largely the responsibility of the UK Government, including its immigration rules.  The Welsh Government is doing all it can to alleviate the situation including being the first UK nation to remove the contact tracing isolation requirement on 7 August for twice vaccinated individuals.


The so called pingdemic would not appear to have added significantly to the disruption in the meantime.  There have been gaps on supermarket shelves and less choice of products but any shortages are being managed and the public has been sensible and not resorted to panic buying.


There are longer\-term issues to address in relation to securing the workforce we need in the food industry in Wales from primary production through to retail and food service.  In part, this is dependent on ensuring the industry is a good place to work, paying fair wages and providing training and skills development resulting in rewarding careers.  Officials and the Food Industry Board will continue to work towards this goal during this term of Government.


This statement is being issued during recess in order to keep members informed. Should members wish me to make a further statement or to answer questions on this when the Senedd returns I would be happy to do so.







Translation:


 
Mae prinder staff yn cael effaith ar bob rhan o’r gadwyn fwyd ac un agwedd sy’n peri gofid arbennig yw’r prinder gyrwyr HGV.  Mae gyrwyr HGV yn hanfodol ar gyfer dosbarthu bwyd yn effeithiol ac yn brydlon rhwng ffermydd a ffatrïoedd trwy gludo cynhwysion ac eitemau eraill sy’n hanfodol ar gyfer gweithgynhyrchu bwyd a chludo cynnyrch wedi’u prosesu i ganolfannau dosbarthu ac yna i’r siopau.


Mae llawer o ffactorau sydd wedi taro yr un pryd yn cyfrannu at y prinder. Y llynedd, gwelwyd llawer o yrwyr yn dychwelyd adref i'r UE. O fis Ionawr eleni, nid oedd gyrwyr yn gymwys i ddychwelyd i'r DU gan nad yw'r swydd ar restr Sgiliau Prin y Swyddfa Gartref ac weithiau roedd hyd yn oed y rheini oedd â statws preswylydd sefydlog yn amharod i ddychwelyd oherwydd gofynion cwarantîn.


Rhoddodd cyfnod clo Covid\-19 stop ar brofion gyrru HGV, gyda 30,000 o ymgeiswyr yn ôl y sôn yn aros am brawf.  Bydd angen amser i'w clirio. Ym mis Ebrill, gwelwyd newid y rheolau a nifer o gludwyr hunangyflogedig yn gorfod newid i statws cyflogedig. Mae'n ymddangos bod hyn wedi rhoi straen ychwanegol ar gyllidebau cwmnïau cludo nwyddau, gan arwain at gynyddu prisiau cludo nwyddau ar lwybrau allweddol.


Mae gyrwyr asiantaeth yn rhan bwysig o’r adnodd cyfan ac ymddengys bod llai ohonynt hwythau hefyd.


Mae'r gofyn, oherwydd olrhain cysylltiadau, i yrwyr a gweithwyr eraill y diwydiant bwyd ynysu hefyd wedi cyfrannu at y prinder.


Mae canlyniadau prinder gyrwyr yn bellgyrhaeddol a gallant gyfrannu at wastraffu mwy o fwyd ac at arafu cyflenwadau bwyd i elusennau bwyd.  Mae pwysau cynyddol ar gyflogau gyrwyr sy'n debygol o arwain yn y pen draw at gynyddu prisiau bwyd.


Cefais gyfarfod arall â'r prif fanwerthwyr y mis diwethaf ac yr oedd gan bob un ohonynt bryderon sylweddol am y prinder yn y gweithlu a'r broblem gyrwyr yn benodol. Codwyd cwestiynau hefyd ynghylch arafwch profion ar yrwyr HGV


Cefais gyfarfod hefyd â George Eustice, Ysgrifennydd Gwladol DEFRA, ym mis Gorffennaf i fynegi fy mhryderon a hefyd fy rhwystredigaeth gyda safbwynt Llywodraeth y DU, bryd hynny, mai problem i’r diwydiant yw hyn ac mai’r diwydiant ddylai ei datrys.


Mae'r sefyllfa'n gwella gan bwyll. Mae'r cyfyngiadau ar derfynau amser cyflenwi wedi'u llacio a hefyd ar oriau gyrwyr.  Mae'r drefn brofi wedi'i chyflymu a mwy o hyblygrwydd wedi'i chyflwyno er mwyn i yrwyr allu cael trwydded HGV mewn un prawf.  Erbyn hyn, mae opsiwn o drwydded fwy sylfaenol i ganiatáu gyrru cerbydau mwy o hyd at 7\.5 o dunelli, hynny yn sgil cael gwared ar gyfyngiadau rheolau'r UE. Roedd gyrwyr HGV wedi cael eu denu i yrru'r cerbydau llai hyn yn sgil y cynnydd mewn siopa ar\-lein.  Mae Defra bellach yn ystyried ychwanegu gyrwyr HGV at y rhestr o alwedigaethau prin o safbwynt mewnfudo. Ond nid oes penderfyniad pendant wedi’i wneud eto. 


Cyfrifoldeb Llywodraeth y DU yn bennaf yw datrys problem prinder gyrwyr HGV a phrinder gweithwyr eraill yn y gadwyn fwyd, gan gynnwys rheoli mewnfudo.  Mae Llywodraeth Cymru yn gwneud popeth o fewn ei gallu i liniaru'r sefyllfa gan gynnwys bod y wlad gyntaf yn y DU i ddileu'r gofyn i olrhain cysylltiadau ar gyfer unigolion sydd wedi’u brechu ddwywaith ar 7 Awst.


Ni ymddengys fod y pingdemig fel y’i gelwir, wedi ychwanegu'n sylweddol at y broblem yn y cyfamser.  Bu bylchau ar silffoedd archfarchnadoedd a llai o ddewis o gynhyrchion ond rydym wedi dygymod ag unrhyw brinder ac mae'r cyhoedd wedi bod yn synhwyrol a heb droi at brynu panig.


Mae materion tymor hwy i fynd i'r afael â hwy o ran sicrhau'r gweithlu sydd ei angen arnom yn y diwydiant bwyd yng Nghymru, o gynhyrchwyr cynradd i fanwerthwyr a gwasanaethau bwyd.  Yn rhannol, mae hyn yn dibynnu ar sicrhau bod y diwydiant yn lle da i weithio ynddo, sy’n talu cyflogau teg ac yn rhoi hyfforddiant ac yn datblygu sgiliau sy’n arwain at yrfaoedd gwerth eu dilyn.  Bydd swyddogion a'r Bwrdd Diwydiant Bwyd yn parhau i weithio tuag at y nod hwn yn ystod tymor hwn y Llywodraeth.


Caiff y datganiad ei gyhoeddi yn ystod y toriad er mwyn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i aelodau. Os bydd aelodau eisiau i mi wneud datganiad pellach neu ateb cwestiynau ynglŷn â hyn pan fydd y Senedd yn dychwelyd, byddwn yn hapus i wneud hynny.