Translate the text from English to Welsh.



 
I would like to update Members on recent developments within the Isle of Anglesey County Council, and how I propose to respond to them.


The Assembly will recall that in July 2009 the Auditor General for Wales identified very serious failures within the Council: poor behaviour by members, weak relationships between members and officers, inadequate strategic planning and low levels of public engagement. The Auditor General recommended that we intervene to help secure recovery, and a month later Brian Gibbons directed the Council to address all of the problems that the Auditor General identified within 18 months. He also removed certain functions from the Council and appointed an interim Managing Director and a Recovery Board to monitor the Council’s progress.


Since then, it is fair to say that the Council has moved forward in some areas. It has overhauled its scrutiny system to give all councillors a better say in Council business. It has ended the practice of appointing councillors to committee chairs and outside bodies on the basis of political loyalty and favouritism.


However, some of the most serious problems have not gone away. The conduct of many councillors suggests that their primary aim is to manoeuvre for personal and group advantage rather than to deliver for the whole of the island. Making and breaking political deals remains a pervasive feature of the Council’s political culture, leading to turmoil and uncertainty that is in no\-one’s interests. Last June, for instance, the Leader left his group, which he believed was undermining him and the recovery. He formed a new alliance which nonetheless failed to attract majority support. Since Christmas, there have been several attempts to overthrow that alliance and replace it with one of a number of different configurations, all of which would involve former allies being in opposition to each other, and put former opponents in power together.


Alongside that, Council politics remains dominated by a number of shifting independent factions which seem to be little more than alliances of personal convenience. Since we intervened, two new groups have been set up and an old one has been dissolved. Many executive portfolios have been held by several different members over the past 18 months. And it is sometimes hard to keep track of allegiances and rivalries from one week to the next.


Some might say that politicians are by nature a fractious bunch, and what we have seen is no more than routine local politics. I disagree. I have no interest whatsoever in who the leader of the council is, or who forms an administration. What I expect, and what recovery demands, is stability. As I have made very clear on many occasions, all councillors need to focus their energies on delivering for the island, and in reforming the Council’s structures, practices and culture to that end. This is not just a matter for the Council’s leader and the executive – whoever that may be. There is a collective responsibility for members to ensure that the Council delivers for the people of the Anglesey.


Of course, any democratic body has the right to choose its leadership, and to replace a regime it does not support. But this constant jockeying for advantage undermines recovery and hinders the business of the Council. What is profoundly disappointing for me is that now many of those apparently involved in recent developments gave personal assurances to my Recovery Board that they would not destabilise the current administration in the interests of securing recovery. Those assurances have proved to be hollow. All this suggests that little has changed during our intervention, at least in the minds of some councillors. It can only deter those seeking to work for or collaborate with the Council, or those contemplating investment on the island. And it gives me no confidence that the Council will be able to address the severe financial and delivery challenges that all local authorities face coherently and strategically. Overall, it appears that the corporate governance of the authority is not improving as I had hoped.


Amidst all of this it is too easy to lose sight of the Council’s staff. They continue to work very hard in the most trying of circumstances to deliver for the island, and it is to their great credit that Anglesey’s services remain mostly good and sometimes excellent. But that can only work on a day\-to\-day basis: even the best officers need sound and consistent political leadership to address strategic delivery issues like school rationalisation and social care reform. Staff are not getting that, and until the political culture changes, nor will they. On the contrary, they are profoundly and understandably dispirited and demotivated by what they see within the authority from some elected members. It is only a matter of time before this starts to affect front\-line services and the necessary improvements to them.


I cannot ignore this situation or pretend that everything will turn out right in the end Our intervention so far has aimed to help the Council to achieve its own recovery, and with the considerable support of the Recovery Board and the WLGA some progress has been made. But I am becoming seriously concerned that in some important areas the Council’s members do not want to recover. That leads me to believe that the current intervention does not stand a reasonable prospect of success if such conduct is allowed to continue. If so then I will have to consider a new and more stringent form of intervention, both to hasten recovery and to protect the island and its citizens.


I have already heard the views of my Recovery Board on this. They acknowledge the progress made but see little prospect of a sustainable recovery. That suggests a case for further action. The status quo cannot continue as the lack of stability and good corporate governance strongly suggest an inability to take cogent strategic decisions, and could quickly start to affect routine service delivery. What any further form of action or intervention should be is not clear to me at present. While my powers are wide\-ranging, their potential implications mean they need to be exercised very carefully and equally I need to ensure that any action I decide to take will be secure the improvements which appear to be essential. It is also important to realise that Anglesey’s problems are fundamentally about political culture and values – not issues that can be easily resolved by a stroke of the Ministerial pen.


I have therefore asked the Auditor General to re\-inspect the Council urgently, and, if appropriate, to make recommendations. That is part of his statutory remit, and also allows him to consider how far the earlier recommendations have been discharged within the 18\-month deadline that our 2009 direction set. But the Council should be in no doubt about the gravity of the situation it is now in, and a situation which it has largely brought on itself. I will consider the recommendations from the Auditor General very carefully in deciding what further action to take. I will not speculate on any consequences for the Council in advance of any report from the auditor as I do not want to prejudge the issue. However, I will say that if the Council spurns opportunities to resolve its problems, and the extensive support we, the Recovery Board and the WLGA have provided as part of that, it will only have itself to blame.


I will make a further statement to the Assembly once I have received and considered the Auditor General’s findings.







Translation:


 
Fe hoffwn roi diweddariad i’r Aelodau ar y datblygiadau diweddaraf o fewn Cyngor Sir Ynys Môn, a sut yr wyf yn bwriadu ymateb iddynt.


Bydd y Cynulliad yn cofio i Archwilydd Cyffredinol Cymru ganfod gwendidau difrifol iawn o fewn y Cyngor ym mis Gorffennaf 2009: ymddygiad gwael ymysg yr aelodau, cydberthnasau gwan rhwng aelodau a swyddogion, cynllunio strategol annigonol a dim llawer o ymgysylltu â’r cyhoedd. Argymhellodd yr Archwilydd Cyffredinol ein bod yn ymyrryd er mwyn helpu i sicrhau adferiad, a fis yn ddiweddarach fe gyfarwyddodd Brian Gibbons y Cyngor i ymdrin â’r holl broblemau y tynnodd yr Archwiliwr Cyffredinol sylw atynt o fewn 18 mis. Hefyd, fe dynnodd rai swyddogaethau oddi ar y Cyngor, ac fe benododd Reolwr Gyfarwyddwr dros dro a Bwrdd Adfer er mwyn monitro datblygiad y Cyngor.


Ers hynny, mae’n deg dweud bod y Cyngor wedi symud yn ei flaen mewn rhai meysydd. Mae wedi diwygio ei system graffu er mwyn sicrhau bod yr holl gynghorwyr yn cael mwy o ddylanwad ar fusnes y Cyngor. Mae wedi rhoi terfyn ar yr arfer o benodi cynghorwyr i gadeirio pwyllgorau ac ar gyrff allanol ar sail ymlyniad gwleidyddol a ffafriaeth.


Nid yw rhai o’r problemau mwyaf difrifol wedi diflannu, fodd bynnag. Mae ymddygiad nifer o’r cynghorwyr  yn awgrymu mai eu prif nod yw gweithredu er eu lles hwy eu hunain ac er mwyn eu grwpiau, yn hytrach na gweithio er budd yr ynys gyfan. Mae creu a thorri cytundebau gwleidyddol yn parhau i fod yn un o’r nodweddion sy’n hydreiddio diwylliant gwleidyddol y Cyngor, gan arwain at ansefydlogrwydd ac ansicrwydd nad yw’n llesol i neb. Fis Mehefin diwethaf, er enghraifft, fe adawodd yr Arweinydd ei grŵp, gan ei fod o’r farn fod y grŵp hwnnw’n ei danseilio ef a’r adferiad. Fe ffurfiodd gynghrair newydd, ond ni lwyddodd honno i dderbyn cefnogaeth y mwyafrif. Ers y Nadolig, gwelwyd nifer o ymdrechion i ddisodli’r gynghrair honno, a gosod un o blith nifer o wahanol gyfuniadau yn ei lle. Byddai pob un o’r rhain yn golygu y byddai cyn\-gynghreiriaid yn gwrthwynebu ei gilydd, a chyn\-wrthwynebwyr mewn grym gyda’i gilydd.


Ochr yn ochr â hynny, mae nifer o garfanau annibynnol cyfnewidiol yn tra\-arglwyddiaethu dros wleidyddiaeth y Cyngor, ac mae’n ymddangos nad yw’r cynghreiriau hynny’n seiliedig ar lawer mwy na chyfleustra gwleidyddol.  Ers i ni ymyrryd, mae dau grŵp newydd wedi’i greu, a mae’r hen un wedi’i ddiddymu,. Mae’r rhan fwyaf o’r swyddi ar y pwyllgor gwaith wedi’u dal gan nifer o wahanol aelodau dros y 18 mis diwethaf. Mae hefyd yn anodd weithiau dilyn trywydd y cynghreirio a’r ymgiprys o un wythnos i’r llall.


Byddai rhai’n dweud bod gwleidyddion yn griw cecrus o ran eu hanian, ac nad yw’r hyn yr ydym wedi’i weld yn ddim mwy na gwleidyddiaeth leol arferol. Nid wyf yn cytuno â hynny. Nid yw o unrhyw ddiddordeb i mi pwy sy’n arwain y cyngor, na phwy sydd ar y pwyllgor gwaith. Yr hyn yr wyf fi’n ei ddisgwyl, a’r hyn sy’n hanfodol er mwyn cael adferiad, yw sefydlogrwydd. Fel yr wyf wedi’i ddatgan yn glir droeon, rhaid i’r holl gynghorwyr ganolbwyntio eu hymdrechion ar weithio er budd yr ynys, a diwygio strwythurau, arferion a diwylliant y Cyngor er mwyn cyflawni hynny. Nid mater i arweinydd ac aelodau pwyllgor gwaith y Cyngor yn unig yw hyn  \- pwy bynnag sy’n llenwi’r swyddi hynny. Mae yna gydgyfrifoldeb ar yr aelodau i sicrhau bod y Cyngor yn gweithredu er lles pobl Ynys Môn.


Wrth reswm, mae gan unrhyw gorff democrataidd yr hawl i ddewis ei arweinydd, ac i gael gwared ar weinyddiaeth nad yw’n ei chefnogi. Ond mae’r ymdrechion parhaus i sicrhau mantais yn tanseilio’r adferiad ac yn llesteirio gwaith y Cyngor. Yr hyn sy’n peri siom ddirfawr i mi yw bod nifer o’r rhai sydd yn awr, yn ôl pob tebyg, yn rhan o’r datblygiadau diweddar wedi rhoi addewidion personol i fy Mwrdd Adfer na fyddent yn ansefydlogi’r weinyddiaeth bresennol, a hynny er mwyn sicrhau’r arferiad. Mae’n amlwg mai addewidion ffug oedd y rhain. Mae hyn i gyd yn awgrymu nad oes llawer o ddim wedi newid yn ystod cyfnod ein hymyrraeth, o leiaf ym meddyliau rhai cynghorwyr. Bydd yn siŵr o olygu bod pobl yn llai parod i weithio i’r Cyngor, neu i gydweithio ag ef, a hefyd i ystyried buddsoddi yn yr ynys. Ac nid yw’n rhoi unrhyw hyder i mi y bydd y Cyngor yn gallu mynd i’r afael â’r heriau difrifol, yn ariannol ac o ran darparu gwasanaethau, y mae pob awdurdod lleol yn eu hwynebu, mewn ffordd gydlynol a strategol. Yn gyffredinol, nid yw’n ymddangos bod rheolaeth gorfforaethol o fewn yr awdurdod yn gwella fel yr oeddwn i wedi gobeithio.


Ynghanol hyn i gyd, mae’n hawdd colli golwg ar staff y Cyngor. Maent yn parhau i weithio’n galed iawn, o dan amgylchiadau hynod anodd, i gyflawni er budd yr ynys, ac mae clod uchel yn ddyledus iddynt am sicrhau bod gwasanaethau Ynys Môn yn parhau i fod yn dda ar y cyfan, ac weithiau’n rhagorol. Ond dim ond o ddydd i ddydd y gall hynny weithio; mae angen arweiniad wleidyddol gadarn a chyson ar hyd yn oed y swyddogion gorau er mwyn ymdrin â materion strategol megis rhesymoli ysgolion a diwygio gofal cymdeithasol. Nid yw’r staff yn derbyn yr arweiniad hwnnw, ac ni fyddant yn ei gael os na fydd y diwylliant gwleidyddol yn newid. I’r gwrthwyneb, maent yn teimlo’n hollol ddigalon a digymhelliad, a hynny’n ddealladwy, o weld yr hyn sy’n digwydd o fewn yr awdurdod ymhlith rhai aelodau etholedig. Mater o amser yw hi cyn i hyn ddechrau effeithio ar wasanaethau rheng flaen a’r gwelliannau angenrheidiol iddynt.


Ni allaf anwybyddu’r sefyllfa hon na chymryd arnaf y bydd popeth yn iawn yn y pen draw. Nod ein hymyriad hyd yma fu helpu’r Cyngor i’w adfer ei hun, a chyda chefnogaeth helaeth y Bwrdd Adfer a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru mae peth cynnydd wedi’i wneud. Ond mae’n peri pryder difrifol i mi nad yw aelodau’r Cyngor yn dymuno gweld adferiad mewn rhai meysydd pwysig. Mae hynny’n fy arwain i gredu nad oes gan yr ymyriad presennol siawns resymol o lwyddo os caniateir i ymddygiad o’r fath barhau. Os felly, bydd yn rhaid i mi ystyried dull newydd a llymach o ymyrryd, er mwyn cyflymu’r adferiad a gwarchod yr ynys a’i dinasyddion.


Rwyf eisoes wedi clywed barn fy Mwrdd Adfer ar hyn. Maent yn cydnabod y cynnydd sydd wedi’i wneud ond nid ydynt yn gweld llawer o obaith o adferiad cynaliadwy. Mae hynny’n awgrymu bod angen cymryd camau pellach. Ni all y drefn sydd ohoni barhau, gan fod y diffyg sefydlogrwydd a llywodraethu corfforaethol da yn awgrymu’n gryf bod yna anallu i wneud penderfyniadau strategol cadarn, a gallai hynny effeithio’n gyflym ar y gwasanaethau a ddarperir o ddydd i ddydd. Nid wyf yn siŵr ynghylch pa fathau o gamau neu ymyriadau y dylid eu gweithredu ar hyn o bryd. Er bod gen i bwerau eang, mae eu goblygiadau posibl yn golygu bod angen bod yn ofalus iawn wrth eu gweithredu ac mae angen i mi sicrhau hefyd bod unrhyw gamau yr wyf yn penderfynu eu cymryd yn arwain at y gwelliannau sydd, yn ôl pob golwg, yn hanfodol. Mae hefyd yn bwysig sylweddoli bod problemau Ynys Môn yn ymwneud yn eu hanfod â gwerthoedd a diwylliant gwleidyddol \- nid yw’r rhain yn faterion y gellir eu datrys yn rhwydd â thrawiad ysgrifbin y Gweinidog.


O ganlyniad, rwyf wedi penderfynu gofyn i’r Archwilydd Cyffredinol gynnal ailarolygiad brys o’r Cyngor, gan wneud argymhellion os yw hynny’n briodol.  Mae hyn yn rhan o’i gylch gwaith statudol, ac mae hefyd yn caniatáu iddo ystyried i ba raddau y mae’r argymhellion cynharach wedi’u rhoi ar waith o fewn y terfyn amser o 18 mis a osodwyd yn 2009\. Ond ni ddylai’r Cyngor amau difrifoldeb ei sefyllfa; sefyllfa y mae’r Cyngor ei hun yn gyfrifol amdani i raddau helaeth. Byddaf yn ystyried argymhellion yr Archwilydd Cyffredinol yn ofalus iawn wrth benderfynu pa gamau pellach i’w cymryd. Nid wyf am wneud sylw ar unrhyw ganlyniadau ar gyfer y Cyngor cyn i’r archwilydd gynhyrchu unrhyw adroddiad gan nad wyf am ragfarnu’r mater. Fodd bynnag, os bydd y Cyngor yn ymwrthod â’r cyfleoedd i ddatrys ei broblemau, a’r gefnogaeth helaeth yr ydym ni, y Bwrdd Adfer a Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru wedi’i rhoi fel rhan o hynny, yna ni fydd ganddo unrhyw un i’w feio ond ef ei hun.


Byddaf yn gwneud datganiad pellach i’r Cynulliad unwaith y byddaf wedi derbyn canfyddiadau’r Archwilydd Cyffredinol, ac wedi eu hystyried.