Translate the text from English to Welsh.



 
Yesterday, representatives from a diverse range of sectors came together to continue to drive progress on a number of measures designed to conserve our Special Areas of Conservation (SAC) rivers and tackle phosphate pollution at the fourth River Pollution Summit. Previous summits have been chaired by myself, the First Minister and the Minister for Rural Affairs, North Wales and Trefnydd. 

I would like to thank Sir David Henshaw, chair of Natural Resources Wales (NRW), for chairing the summit and for the continued engagement from regulators, water companies, developers, local government, farming unions and environmental bodies to address the challenges facing our rivers. 

We have achieved a lot since the First Minister first brought organisations together at the inaugural river pollution summit at the Royal Welsh Show in 2022\. Together, we continue to deliver against the *Relieving pressures on Special Areas of Conservation (SAC) river catchments to support delivery of affordable house action plan*. Most of the actions have been completed, allowing some development to be unlocked without further impacting on these rivers, and providing the relevant evidence needed to develop considered interventions to improve water quality as we move forward. 

NRW has made significant progress in undertaking a review of water discharge permits delivering almost 75% to date, this is allowing Local Planning Authorities to make planning decisions within failing SAC catchments. A new permit for Five Fords Water Treatment Works will unlock almost 3,000 dwellings, without leading to an additional phosphate burden on the catchment.  This represents a major proportion of applications held in abeyance in the Dee catchment.

The Welsh Government has to date made over £1\.5 million available to support the action plan and also is launching an all\-Wales nutrient calculator which will be a vital tool for Local Planning Authorities to make informed planning decisions on nutrient neutrality, taking account of catchment\-level data and local features and needs.

The summit was an opportunity for NRW to highlight a number of projects they are leading in partnership with stakeholders seated at the summit table to improve water quality in our SACs and to discuss what more we can all do to support nature recovery in our river environment.

Sir David Henshaw and Jon Goldsworthy from NRW gave an insightful presentation on the progress of the Teifi Demonstrator Catchment project. The project was launched in November, this brings together diverse partners across a single catchment to test different interventions, which if successful could be scaled up across Wales.  Such interventions could include novel regulatory approaches and different ways to visualise data in the catchment.  This has potential to signify a real step\-change in how we approach improvements in river health.

Susie Kingham from NRW updated attendees on the Four Rivers for LIFE project, which is taking place on four SAC rivers – Teifi, Cleddau, Tywi and Usk.  Susie highlighted how interventions such as the instillation of riparian buffer zones and river bank management are helping to halt the decline in these fresh water environments and begin to improve the biodiversity.  Alongside these land management improvements along the rivers the LIFE project is also working to reintroduce some of our rarer and endangered species such as the Freshwater Water Pearl Mussel.  Projects such as this provide important lessons for other catchments and will make an important contribution to delivering our 30x30 target in relation to our protected species and tackling nature emergencies.

Afonydd Cymru CEO, Gail Davies\-Walsh gave a comprehensive summary of the river restoration work delivered through the Rivers Trust across Wales in 2023, highlights included; the planting of 39,220 trees to support the riparian buffer work and work with the agricultural supply chain businesses on nutrient reduction pathways to the River Wye. 

Water quality in Wales has improved very markedly over recent decades but there is more for us to do to restore river health and promote a sustainable economy. Alongside proactive habitat restoration on our rivers, we must continue to address the pressures on them whilst delivering real benefits to local communities and businesses.

The River Pollution Summits have provided an opportunity to learn from each about the ways in which this is being successfully delivered in Wales today, through people working together across regions and sectors. I am confident the collaborative efforts initiated through the summits will continue to deliver results for people in Wales, continuing to unlock social housing development and providing the basis for further targeted initiatives to restore our vital river ecosystems to resilience. 







Translation:


 
Yn gynharach heddiw, daeth cynrychiolwyr o ystod amrywiol o sectorau ynghyd i barhau i ysgogi cynnydd ar nifer o fesurau wedi’u cynllunio i warchod ein hafonydd mewn Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACAau) a mynd i’r afael â llygredd ffosffad, yn y Bedwaredd Uwchgynhadledd Llygredd Afonydd. Mae uwchgynadleddau blaenorol wedi cael eu cadeirio gennyf i, y Prif Weinidog a'r Gweinidog Materion Gwledig a Gogledd Cymru, a'r Trefnydd. 

Hoffwn ddiolch i Syr David Henshaw, cadeirydd Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC), am gadeirio'r uwchgynhadledd heddiw ac am yr ymgysylltu parhaus gan reoleiddwyr, cwmnïau dŵr, datblygwyr, llywodraeth leol, undebau ffermio a chyrff amgylcheddol i fynd i'r afael â'r heriau sy'n wynebu ein hafonydd. 

Rydym wedi cyflawni llawer ers i'r Prif Weinidog ddod â sefydliadau at ei gilydd yn yr uwchgynhadledd llygredd afonydd gyntaf yn Sioe Frenhinol Cymru yn 2022\. Gyda’n gilydd rydym yn cyflawni *Lleihau'r pwysau ar ddalgylchoedd afonydd mewn Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACAau) er mwyn helpu i ddarparu tai fforddiadwy.*Mae'r rhan fwyaf o'r camau gweithredu wedi eu cwblhau, gan ganiatáu i rai datblygiadau i fynd ymlaen heb gael rhagor o effaith ar yr afonydd hyn, a darparu’r dystiolaeth berthnasol sydd ei hangen i ddatblygu ymyraethau ystyriol i wella ansawdd dŵr wrth inni symud ymlaen. 

Mae CNC wedi gwneud cynnydd sylweddol wrth gynnal adolygiad o drwyddedau gollwng dŵr, bron i 75% ar hyn o bryd, i ganiatáu i Awdurdodau Cynllunio Lleol (ACLlau) wneud penderfyniadau cynllunio o fewn dalgylchoedd ACA sy'n methu. Bydd trwydded newydd ar gyfer gwaith trin dŵr Five Fords yn galluogi bron i 3,000 o anheddau, heb arwain at faich ffosffad ychwanegol yn y dalgylch.  Mae hyn yn gyfran fawr o'r ceisiadau na phenderfynwyd arnynt eto yn nalgylch Afon Dyfrdwy.

Mae Llywodraeth Cymru hyd yma wedi sicrhau bod dros £1\.5 miliwn ar gael i gefnogi’r cynllun gweithredu a hefyd wedi lansio cyfrifiannell faethynnau ar gyfer Cymru gyfan a fydd yn offeryn hanfodol i ACLlau wrth wneud penderfyniadau cynllunio gwybodus ynghylch niwtraliaeth maethynnau, gan ystyried data ar lefel dalgylch a nodweddion ac anghenion lleol.

Roedd yr uwchgynhadledd yn gyfle gwych i CNC dynnu sylw at nifer o brosiectau y maen yn arwain arnynt mewn partneriaeth â rhanddeiliaid ar fwrdd yr uwchgynhadledd i wella ansawdd dŵr yn ein ACAau ac i drafod beth arall y gallwn ei wneud i gefnogi natur i adfer ein hafonydd.

Rhoddodd Syr David Henshaw a Jon Goldsworthy o CNC gyflwyniad craff ar gynnydd prosiect 'Dalgylch Arddangos Teifi'. Cafodd y prosiect ei lansio ym mis Tachwedd, a daw â phartneriaid amrywiol at ei gilydd ar draws un dalgylch i brofi’r gwahanol ymyraethau, a fyddai os yn llwyddiannus ei ddefnyddio ledled Cymru.  Gallai ymyraetha o’r fath gynnwys dulliau rheoleiddio newydd a ffyrdd gwahanol i weld y data yn y dalgylch.  Mae gan hyn y potensial i weld newid sylweddol yn y ffordd rydym yn mynd ati i wella iechyd afonydd.

Rhoddodd Susy Kingham o CNC yr wybodaeth ddiweddaraf am brosiect Pedair Afon LIFE, sy’n digwydd mewn pedair afon ACA – Afon Teifi, Afonydd Cleddau, Afon Tywi ac Afon Wysg.  Amlygodd Susie sut mae ymyriadau megis gosod parthau byffer afonol a rheoli glannau afonydd yn helpu i atal y dirywiad yn yr amgylcheddau dŵr ffres hyn a dechrau gwella'r fioamrywiaeth.  Ochr yn ochr â'r gwelliannau rheoli tir hyn ar hyd yr afonydd, mae prosiect LIFE hefyd yn gweithio i ailgyflwyno rhai o'n rhywogaethau prinnach sydd mewn perygl megis Misglen Berlog yr Afon. 

Bydd prosiectau fel hyn yn wersi pwysig i ddalgylchoedd eraill a bydd yn gyfraniad pwysig at gyflawni ein targed 30x30 mewn perthynas â'n rhywogaethau a warchodir a mynd i'r afael ag argyfyngau natur.

Rhoddodd Prif Swyddog Gweithredol Afonydd Cymru, Gail Davies\-Walsh, grynodeb cynhwysfawr o'r gwaith adfer afonydd sydd wedi ei wneud drwy’r Ymddiriedolaeth Afonydd yn 2023, roedd yr uchafbwyntiau’n cynnwys; plannu 39,220 o goed i gefnogi’r gwaith byffer ar hyd afonydd a gwaith gyda busnesau’r gadwyn gyflenwi amaethyddol ar ddulliau o leihau maetholion yn Afon Gwy. 

Mae ansawdd dŵr yng Nghymru wedi gwella'n sylweddol iawn dros y degawdau diwethaf ond mae mwy inni ei wneud i adfer iechyd afonydd a hyrwyddo economi gynaliadwy. Ochr yn ochr ag adfer cynefinoedd yn rhagweithiol ar ein hafonydd, mae'n rhaid inni barhau i fynd i'r afael â'r pwysau arnynt tra'n sicrhau manteision gwirioneddol i gymunedau a busnesau lleol.

Mae'r Uwchgynadleddau Llygredd Afonydd wedi rhoi cyfle i ddysgu gan bob un am y ffyrdd y mae hyn yn cael ei gyflawni'n llwyddiannus yng Nghymru heddiw, drwy bobl yn cydweithio ar draws rhanbarthau a sectorau. Rwy'n hyderus y bydd yr ymdrechion cydweithredol a gychwynnwyd trwy'r uwchgynadleddau yn parhau i sicrhau canlyniadau i bobl yng Nghymru, gan barhau i allugoi datblygiad tai cymdeithasol a darparu'r sylfaen ar gyfer mentrau pellach wedi'u targedu i adfer cadernid ecosystemau hanfodol ein afonydd.