Translate the text from Welsh to English.



 
Yr wythnos diwethaf, ar ddiwrnod agoriadol Sioe Frenhinol Cymru es ati i gynnull cynhadledd i drafod llygredd ffosfforws yn ein hafonydd yng Nghymru, a sut y gallwn weithio gyda'n gilydd i wella'r sefyllfa.


Daeth y gynhadledd ag uwch gynrychiolwyr o reoleiddwyr, cwmnïau dŵr, datblygwyr, llywodraeth leol, undebau ffermio, y byd academaidd a chyrff amgylcheddol ynghyd i drafod datblygu dull strategol a chydgysylltiedig.


Mae llygredd ffosfforws yn afonydd Ardaloedd Cadwraeth Arbennig (ACA) Cymru yn fater difrifol, heb ateb hawdd.  Mae'n cael effaith sylweddol ar yr amgylchedd, adeiladu tai, cynhyrchu bwyd a rheoli tir.  Mae pryderon penodol yn bodoli am yr effaith bosib ar  ymrwymiad Llywodraeth Cymru i adeiladu 20,000 o gartrefi cymdeithasol carbon isel newydd i'w rhentu a dynodi dyfroedd mewndirol ar gyfer hamdden.


Gyda chymorth Llywodraeth Cymru, Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) a chwmnïau dŵr, mae nifer o brosiectau a rhaglenni eisoes yn mynd rhagddynt i helpu i sicrhau bod ein dŵr o'r safon uchaf.


Ond er hyn, mae ein hafonydd dan bwysau yn sgil amrywiaeth o heriau, gan gynnwys tywydd eithafol, llygredd, newid hinsawdd a thwf yn y boblogaeth.


Nid oes un mesur ar ei ben ei hun a fydd yn datrys yr argyfwng hwn ac nid oes ateb cyflym. Mae angen dull “Tîm Cymru” o weithredu, lle mae'r llywodraeth, y rheoleiddwyr a'r holl sectorau perthnasol yn cydweithio ar unwaith a thros y tymor canolig i wireddu canlyniadau hirdymor i wella ansawdd y dŵr yn ein hafonydd.


Rwy'n croesawu'r ymrwymiad gan yr holl gynrychiolwyr a oedd bresennol yn y gynhadledd ar 18 Gorffennaf a'r addewidion a wnaed. Fe wnaethom gytuno i gydweithio i symud ymlaen gyda'r mentrau presennol a datblygu a gosod mesurau newydd yn eu lle i fynd i'r afael ag ansawdd dŵr, ymdrin â chyfyngiadau o ran cynllunio, ac i ddatblygu cynllun gweithredu.


Cytunwyd ar yr wyth maes ymyrryd canlynol yn y gynhadledd, ac fe fydd Llywodraeth Cymru yn rhoi cymorth ar eu cyfer:


1\. **Byrddau Rheoli Maethynnau a threfniadau llywodraethu a goruchwylio pwrpasol ac addas i’r diben.** Bydd Llywodraeth Cymru yn darparu cyllid newydd i gefnogi gwaith byrddau rheoli maethynnau, gyda hyd at £415k ar gael yn 2022\-23 a darpariaeth ychwanegol yn 2023\-24 a 2024\-25\. Mae hyn yn ychwanegol at arian Llywodraeth Cymru sydd eisoes ar waith:


* £40 miliwn o gyllid dros y tair blynedd nesaf i fynd i'r afael â phroblemau ansawdd dŵr ledled Cymru
* £10 miliwn i gefnogi buddsoddiad seilwaith ar ffermydd yn uniongyrchol yn 2021 i wella gwaith rheoli maethynnau a helpu ffermwyr i sicrhau cydymffurfiaeth â Rheoliadau Rheoli Llygredd Amaethyddol;
* Pecyn cymorth i ffermwyr, coedwigwyr, rheolwyr tir a busnesau bwyd gwerth dros £227 miliwn dros y tair blynedd nesaf i gefnogi gwydnwch yr economi wledig, sy'n cynnwys cefnogi camau i fynd i'r afael â llygredd amaethyddol.


Yn ogystal, byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i adolygu'r strwythurau llywodraethu presennol er mwyn sicrhau bod y dull cydweithredol ar gyfer Cymru gyfan, a gymeradwywyd yn y gynhadledd ar 18 Gorffennaf, yn cael ei symleiddio ac yn addas i'r diben. Bydd hyn yn helpu i sicrhau bod y llywodraeth, y rheoleiddwyr a phob sector yn gweithio mor effeithlon â phosibl i sicrhau gwelliannau o ran ansawdd dŵr a chefnogi'r gwaith o weithredu polisi ac atebion ymarferol.


Bydd canlyniad yr adolygiad hwn yn cael ei gadarnhau yr hydref hwn fel rhan o *Gynllun Gweithredu Afonydd ACA* (gweler pwynt 8\). Bydd Llywodraeth Cymru yn monitro'r cynnydd yn agos ac yn gynnar yn 2023, bydd yn ailymgynnull y gynhadledd i drafod llygredd afonydd.


2. **Galluogi atebion sy'n seiliedig ar natur.** Gan adeiladu ar wybodaeth a thystiolaeth sy’n bodoli eisoes, byddwn yn datblygu dull rheoleiddio i alluogi atebion sy'n seiliedig ar natur o fewn dalgylchoedd i liniaru ar y llwyth ffosfforws ac i leihau'r effaith ar yr amgylchedd.
3. **Nodi a gweithredu mesurau tymor byr priodol.** Nodi a gweithredu ymyriadau tymor byr, gan ddefnyddio cymorth ariannol gan ddatblygwyr, Llywodraeth Cymru a phartneriaid eraill, fel y bo'n briodol.  Gall hyn gynnwys, er enghraifft, asesu manteision posibl cyfleusterau parod i drin carthion fel ateb dros dro cyn gwelliannau i gyfleusterau trin dŵr gwastraff.
4. **Cyfrifiannell maethynnau Cymru gyfan.** Gan adeiladu ar waith byrddau rheoli maethynnau, byddwn yn datblygu ac yn hybu cyfrifiannell maethynnau unedig fel offeryn i helpu penderfyniadau cynllunio'n uniongyrchol ar niwtraliaeth maethynnau, a all ystyried data ar lefel dalgylch a nodweddion ac anghenion lleol.
5. **‘Dewislen’ gyfunol o gamau ac ymyriadau lliniarol posibl.** Byddwn yn tynnu ynghyd y dystiolaeth, yr arferion da a’r canllawiau diweddaraf, gan gynnwys ar reoli pridd a thir, i gynorthwyo penderfyniadau byrddau rheoli maethynnau ar gyfres o fesurau i leihau llygredd.
6. **Caniatâd dalgylchoedd.** Byddwn yn archwilio’r ffordd orau o fwrw ymlaen â dull o roi caniatâd ar gyfer dalgylchoedd, gan gynnwys y gofynion rheoleiddiol cysylltiedig, i ehangu'r ystod o fesurau lliniaru sydd ar gael i leihau tarddle penodol o lygredd a llygredd gwasgaredig yn afonydd ACA.
7. **Platfform ar gyfer gwrthbwyso maethynnau ac archwilio potensial ar gyfer masnachu maethynnau**. Byddwn yn adeiladu ar dreialon cyfredol i asesu'r potensial ar gyfer gwrthbwyso maethynnau i hwyluso’r broses o weithredu mesurau ymarferol mwy integredig o fewn dalgylchoedd, ac, yn y tymor hir, asesu’r rhinweddau o ran masnachu maethynnau.
8. **Map trywydd hirdymor wedi’i gefnogi gan gynllun gweithredu.** Gan weithio gyda'r holl bartneriaid, byddwn yn datblygu map trywydd y cytunir arno mewn *Cynllun Gweithredu Afonydd ACA* yr hydref hwn yn nodi camau gweithredu, amserlenni a chyfrifoldebau clir sy'n adeiladu ar y pecyn tystiolaeth a luniwyd ar gyfer y gynhadledd. Byddwn yn gweithio gyda'n gilydd i sicrhau bod y camau hyn yn cael eu cyflawni drwy strwythurau a sefydliadau priodol.


Rydym yn darparu mwy o gymorth a chyllid nag erioed o'r blaen a byddwn yn parhau i hybu dull cydweithredol, gan ddod â phartneriaid cyflawni ynghyd, gan gynnwys rheoleiddwyr, datblygwyr, ffermwyr, cwmnïau dŵr a chymunedau, er mwyn nodi a gweithredu atebion cynaliadwy i leihau'r llygredd yn ein hafonydd.


Drwy wneud hynny, gallwn fanteisio i’r eithaf ar y cyfleoedd i sicrhau manteision ehangach, fel gwella mynediad i natur, datgarboneiddio, amddiffyn rhag llifogydd, a gwella cynefinoedd a bioamrywiaeth.


Hoffwn ddiolch i bawb a gymerodd ran yn y gynhadledd. Mae gan bob un ohonom ran i'w chwarae wrth wella ansawdd dŵr yn ein hafonydd a lleihau llygredd ffosfforws.


Caiff y datganiad hwn ei gyhoeddi yn ystod y toriad er mwyn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i’r aelodau. Os bydd aelodau eisiau i mi wneud datganiad pellach neu ateb cwestiynau ynglŷn â hyn pan fydd y Senedd yn dychwelyd, byddwn yn hapus i wneud hynny.


https://llyw.cymru/mynd\-ir\-afael\-llygredd\-ffosfforws\-yn\-afonydd\-ardal\-cadwraeth\-arbennig\-sac\-pecyn\-gwybodaeth







Translation:


 
Last week, on the opening day of the Royal Welsh Show, I convened a summit to discuss the phosphorus pollution of our rivers in Wales and how we can work together to improve the situation.


The summit brought together senior representatives from regulators, water companies, developers, local government, farming unions, academia and environmental bodies to discuss the development of a strategic and joined\-up approach.


Phosphorus pollution in Wales’ Special Areas of Conservation (SAC) rivers is a serious issue which defies easy solution. It is having a significant impact on the environment, house building, food production and land management. Particular concerns exist about the potential impact on the Welsh Government commitment to build 20,000 new low\-carbon social homes for rent and the designation of inland waters for recreation.


With the support of Welsh Government, Natural Resources Wales (NRW) and water companies, a number of projects and programmes are already underway to help ensure our water is of the highest quality.


But despite this, our rivers are under pressure from a range of challenges, including extreme weather, pollution, climate change and population growth.


There is no single measure, which will solve this crisis and there is no quick fix. We need a “Team Wales” approach, where government, regulators and all relevant sectors – work together, over the immediate and medium\-term to realise long\-term results to improve the water quality in our rivers.


I very much welcome the commitment from all the representatives present at the 18 July summit and the pledges made. We agreed to work together to move forward with the existing initiatives and to develop and put in place new measures to tackle water quality, to address planning constraints, and to develop an action plan.


The following eight areas of intervention were agreed at the summit, for which the Welsh Government will be providing support:


1. **Nutrient Management Boards** **and fit for purpose governance and oversight arrangements**. The Welsh Government will provide new funding to support the work of nutrient management boards, with up to £415k being made available in 2022\-23 with additional provision in 2023\-24 and 2024\-25\. This is in addition to Welsh Government funding already in place:
	* £40 million of funding over the next three years to address water quality problems across Wales
	* £10 million to directly support on\-farm infrastructure investment in 2021 to enhance nutrient management and help farmers reach compliance with the Control of Agricultural Pollution Regulations
	* A package of support for farmers, foresters, land managers and food businesses worth over £227 million over the next three years to support the resilience of the rural economy, which includes supporting actions to tackle agricultural pollution.


In addition, we will work with partners to review existing governance structures to ensure the all\-Wales collaborative approach, endorsed at the summit on 18 July, is streamlined and fit for purpose. This will help ensure that government, regulators and all sectors are working as efficiently as possible to secure water quality improvements and support the implementation of policy and practical solutions.


The outcome of this review will be confirmed this autumn as part of a *SAC Rivers Action Plan* (see point 8\). The Welsh Government will monitor progress closely and in early 2023 will reconvene the river pollution summit.


2. **Enabling nature\-based solutions**. Building on existing evidence and knowledge, we will develop a regulatory approach to enable nature\-based solutions within catchments to mitigate phosphorus loading and to reduce the impact on the environment.
3. **Identify and implement appropriate short\-term measures.** Identify and implement short\-term interventions, drawing on financial support from developers, Welsh Government and other partners, as appropriate. This may include, for example, assessing the potential benefits of package treatment plants as an interim solution ahead of improvements to wastewater treatment plants.
4. **An all\-Wales nutrient calculator.** Building on the work of nutrient management boards, we will develop and promote a unified nutrient calculator asa tool to directly aid planning decisions on nutrient neutrality, which can take account of catchment\-level data and local features and needs.
5. **A consolidated ‘menu’ of potential mitigating actions and interventions.** We will draw together the latest evidence, good practice and guidance, including on soil and land management to aid nutrient management board decisions on a suite of measures to reduce pollution.
6. **Catchment consenting**. We will explore how best to take forward an approach to catchment consenting, including the associated regulatory requirements, to broaden the range of mitigation measures available to reduce point and diffuse source pollution in SAC rivers.
7. **A platform for nutrient offsetting and exploring potential for nutrient trading**. We will build on current trials to assess the potential for nutrient offsetting to facilitate the implementation of more integrated practical measures within catchments, and, in the long\-term, assess the merits on nutrient trading.
8. **A long\-term roadmap supported by an action plan.** Working with all partners, we will develop an agreed roadmap in a *SAC Rivers Action Plan* this autumn setting out clear actions, timescales and responsibilities building on the evidence pack produced for the summit. We will work together to ensure these actions are delivered through appropriate structures and organisations.


We are providing more support and funding than ever before and will continue to promote a collaborative approach, bringing together delivery partners, including regulators, developers, farmers, water companies and communities, to identify and implement sustainable solutions to reduce the pollution in our rivers.


In doing so, we can maximise opportunities to provide wider benefits, such as improved access to nature, decarbonisation, flood protection and enhanced habitat and biodiversity.


I would like to everyone who took part in the summit – we all have a role to play in improving the quality of water in our rivers and reducing phosphorus pollution.


This statement is being issued during recess in order to keep members informed. Should members wish me to make a further statement or to answer questions on this when the Senedd returns I would be happy to do so.


https://gov.wales/tackling\-phosphorus\-pollution\-special\-area\-conservation\-sac\-rivers\-information\-and\-evidence\-pack