Translate the text from Welsh to English.



 
Ansawdd aer gwael yw'r perygl amgylcheddol mwyaf i iechyd y cyhoedd ac mae hefyd yn effeithio ar fioamrywiaeth a'r amgylchedd naturiol.


Yng Nghymru, mae ansawdd aer gwael yn cyfrannu at leihad mewn disgwyliad oes sy'n cyfateb i rhwng 1,000 a 1,400 o farwolaethau y flwyddyn. Yn aml, mae'n cael effaith amlwg ar y rhai mwyaf agored i niwed, fel yr ifanc iawn neu'r oedrannus iawn, a'r rhai sydd â chyflyrau anadlol a chardiofasgwlaidd.


Mae'r Cynllun Aer Glân yn nodi ystod o gamau gweithredu i'w cyflawni gan Lywodraeth Cymru a'n partneriaid i wella ansawdd aer y genedl.


Bydd y mesurau a amlinellir yn y Cynllun yn gweithio ochr yn ochr â chynlluniau presennol i leihau'r llygredd aer y mae'r cyhoedd yn dod i gysylltiad ag ef.


Bydd y camau hyn yn lleihau llygredd aer, risgiau iechyd ac anghydraddoldebau er mwyn gwella iechyd y cyhoedd.


Byddant hefyd yn cefnogi ein hamgylchedd naturiol drwy weithredu mewn ffordd sy'n cefnogi bioamrywiaeth ac amaethyddiaeth Cymru, gan leihau allyriadau o ddiwydiant a chreu lleoedd cynaliadwy i fyw ynddynt, a fydd yn gwella ansawdd ein bywydau.


Mae'r Cynllun yn cysylltu strategaethau a mentrau sy'n annog mwy o bobl i gerdded, seiclo neu ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus, gan ategu'r Ddeddf Teithio Llesol a Menter Trawsnewid Trefi Llywodraeth Cymru.


Mae rhai o'r mesurau yn cynnwys:


* buddsoddiad sylweddol yn y seilwaith teithio llesol, gan wella gwasanaethau rheilffyrdd a chefnogi datgarboneiddio drwy ein nod o sicrhau fflyd o dacsis a bysiau heb unrhyw allyriadau pibellau egsôst erbyn 2028\.
* ymchwilio i fesurau i gefnogi gostyngiad yn y defnydd o gerbydau personol megis codi tâl ar ddefnyddwyr ffyrdd, Parthau Aer Glân a/neu Barthau Allyriadau Isel.
* gweithredu ein strategaeth gwefru cerbydau trydan a chefnogi cynnydd yng nghyfran y cerbydau allyriadau lefel iawn (ULEV) ac annog newid i gerbydau allyriadau isel iawn i gasglu gwastraff.
* adolygu'r pwerau sydd gan awdurdodau lleol i fynd i'r afael ag allyriadau o losgi domestig.
* ymchwilio i sut y mae coelcerthi a thân gwyllt yn cyfrannu at lefelau allyriadau niweidiol
* gwella'r broses o fonitro ansawdd aer drwy ddatblygu Rhwydwaith Monitro Llygredd Aer newydd er mwyn diogelu'r cyhoedd, yn enwedig y rheini sydd fwyaf agored i niwed, rhag llygredd aer.
* plannu coed a gwrychoedd mewn ffordd ddeallus ochr yn ochr ag ehangu coetiroedd i gefnogi gwelliannau i ansawdd aer.
* cryfhau’r rheolaeth ar allyriadau mewn amaethyddiaeth.
* sicrhau gwell ddulliau o gyfathrebu i annog newid mewn ymddygiad a chynhyrchu canllawiau statudol newydd i helpu i ddiogelu gweithluoedd rhag dod i gysylltiad â llygredd aer.
* cynigion ar gyfer Deddf Aer Glân newydd i Gymru i wella deddfwriaeth bresennol a chyflwyno pwerau newydd i fynd i'r afael â llygredd aer ymhellach.


Lansiodd Lesley Griffiths, Gweinidog yr Amgylchedd, Ynni a Materion Gwledig y cynllun newydd gydag ymweliad â Heol y Castell yng Nghaerdydd, lle mae Cyngor Caerdydd yn cymryd camau brys i fynd i'r afael â lefelau uchel o allyriadau nitrogen deuocsid.


Mae Heol y Castell wedi ei chau i gerbydau a'r gofod ffordd wedi ei ailddyrannu i greu lôn feiciau ddwy ffordd er mwyn gwella'r llwybr drwy ganol y ddinas. Mae Cyngor Caerdydd yn gweithio i ad\-drefnu canol y ddinas er mwyn blaenoriaethu diogelwch cerddwyr, a chefnogi mynediad i feiciau a bysiau yng nghanol y ddinas a rhwng canolfannau lleol allweddol.


Mae'r mesurau newydd ar Heol y Castell yn un o nifer o newidiadau sydd wedi eu gwneud gan awdurdodau lleol ledled Cymru – gyda chefnogaeth Llywodraeth Cymru – er mwyn cyfyngu ar allyriadau a gwella ansawdd aer yn lleol.


Dywedodd y Gweinidog:



> “Rwy'n falch iawn o gyhoeddi lansiad ein Cynllun Aer Glân, sy'n nodi sut y byddwn yn ceisio gwella ansawdd aer ledled Cymru, a mynd i'r afael â'r problemau hynny a achosir gan lygredd aer, dros y 10 mlynedd nesaf.
> 
> 
> “Mae'r nodau a amlinellir yn y Cynllun yno i ddiogelu'r rhai mwyaf agored i niwed, ond bydd gwella ein hansawdd aer yn genedlaethol o fudd i bawb yng Nghymru, ac mae'n rhywbeth y dylai pob un ohonom fod eisiau ac y dylem weithio tuag ato. Ond er mwyn cyflawni hynny, mae'n rhaid i ni weithredu yn awr.
> 
> 
> “Mae llawer o'r gwaith hwnnw eisoes ar y gweill – er gwaethaf y pandemig diweddar, rydym wedi gallu cefnogi awdurdodau lleol i ddechrau gweithio ar gynlluniau i wella ansawdd aer ledled Cymru, gyda'r newidiadau i Heol y Castell yn un enghraifft.
> 
> 
> “Gwyddom fod pobl ledled Cymru wedi ymateb i'r cyfyngiadau hynny a osodwyd oherwydd pandemig Covid\-19 ac wedi newid y ffordd maen nhw’n gwneud pethau. Maen nhw wedi dechrau arferion newydd – gan gynnwys lleihau eu dibyniaeth ar geir, a gwneud mwy yn eu hardaloedd lleol, yn hytrach na theimlo bod angen teithio pellteroedd maith.”


Ychwanegodd y Gweinidog:



> “Er y bydd y gwaith a amlinellir yn y cynllun yn digwydd ar draws y llywodraeth, ni all y mesurau dan sylw gael eu cyflawni gan lywodraeth yn unig – mae gennym oll waith i'w wneud o ran sicrhau ein bod yn mynd i'r afael â phroblemau llygredd aer ac ansawdd aer gwael.
> 
> 
> “Er y bydd y Cynllun Aer Glân yn gofyn i bob un ohonom chwarae ein rhan i fynd i'r afael ag ansawdd aer gwael, mae'r camau y mae pobl Cymru wedi'u cymryd yn ddiweddar yn dangos yr hyn y gallwn ei wneud wrth ddod at ein gilydd er mwyn amddiffyn y rhai mwyaf agored i niwed, ac ymateb i'r problemau sy'n ein hwynebu i gyd.”


Meddai Joseph Carter, Cadeirydd Awyr Iach Cymru:



> “Ar ôl bod yn rhan o'r gwaith o ddatblygu'r cynllun hwn, rydym yn hynod falch o'r hyn sydd wedi'i greu. Mae'r cynnig uchelgeisiol hwn yn cynnig y cyfle i weddnewid ein gwlad a chreu Cymru wyrddach ac iachach. 
> 
> 
> “Fodd bynnag, ni ellir cyflawni'r cynllun hwn dros nos a bydd angen cefnogaeth gan bawb ledled Cymru. Nawr yw'r amser i roi blaenoriaeth i'r mater hwn – mae hyn yn fater o gyflawni dros bobl a chymunedau ledled Cymru. 
> 
> 
> “Mae gennym ni i gyd waith i'w wneud o ran gwella ansawdd aer ledled Cymru. Trwy gydweithio, gallwn ddatblygu pethau ymhellach a chydweithio i gyflawni ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol. Gadewch i ni greu'r dechrau newydd sydd ei angen ar Gymru yn 2021, drwy basio'r cynllun uchelgeisiol hwn gyda Deddf Aer Glân gadarn.”


Cafwyd ymgynghoriad cyhoeddus ar fersiwn gynharach o'r Cynllun ym mis Rhagfyr; Mae'r cynllun diwygiedig ar ei ffurf bresennol yn dilyn yr ymgynghoriad hwnnw, a barhaodd am 12 wythnos. Roedd yr ymgynghoriad yn cynnwys digwyddiadau gyda rhanddeiliaid a digwyddiadau ymgysylltu â phobl ifanc.


 




 


* Cynllun aer glân i Gymru: Awyr Iach, Cymru Iach









Translation:


 
Poor air quality is the biggest environmental risk to public health and also has effects on biodiversity and the natural environment.


In Wales, poor air quality contributes to a reduced life expectancy equivalent to between 1,000 and 1,400 deaths each year – often having a pronounced impact on the most vulnerable, such as the very young or very old, and those with respiratory and cardiovascular conditions.


The Clean Air Plan identifies a range of actions to be delivered by the Welsh Government and our partners to improving the nation’s air quality.


The measures outlined in the Plan will work alongside existing schemes to reduce public exposure to air pollution.


These actions will reduce air pollution, health risks and inequalities in order to improve public health.


They will also support our natural environment through actions supporting biodiversity and Welsh agriculture, reducing emissions from industry and creating sustainable places to live in, which will improve our quality of life.


The Plan links strategies and initiatives which encourage more people to walk, cycle, or use public transport complementing the Active Travel Act and the Welsh Government’s Transforming Towns Initiative.


Some of the measures include:


* significant investment in active travel infrastructure, improving rail services and supporting decarbonisation through our aim for a zero tailpipe exhaust emission taxi and bus fleet by 2028\.
* investigating measures to support a reduction in personal vehicle use such as road user charging, Clean Air Zones and/or Low Emission Zones.
* implementing our electric vehicle charging strategy and supporting an increase in the proportion of vehicles which are ultra\-low emission (ULEV) and promoting a shift to ULEVs for waste collection.
* reviewing the powers local authorities have to tackle emissions from  domestic burning.
* investigating the contribution bonfires and fireworks make to levels of harmful emissions
* increasing air quality monitoring through the development of a new Air Pollution Monitoring Network to protect the public, especially those most vulnerable, from air pollution.
* intelligent tree and hedge planting alongside expanding woodlands to support air quality improvements.
* strengthening the control of emissions in agriculture.
* delivering enhanced behaviour change communications and producing new statutory guidance to help protect workforces from exposure to air pollution.
* proposals for a new Clean Air Act for Wales to enhance existing legislation and introduce new powers to further tackle air pollution.


Lesley Griffiths, the Minister for Environment, Energy and Rural Affairs, launched the new plan with a visit to Castle Street in Cardiff, where Cardiff Council is taking urgent action to tackle high levels of nitrogen dioxide emissions.


Castle Street has been closed to vehicles with road space being reallocated to create a two\-way cycle lane to improve the route through the city centre. Cardiff Council are working to reshape the city centre to prioritise pedestrian safety, whilst supporting cycle and bus access in both the city centre and between key local centres.


The new measures on Castle Street are one of a number of changes carried out by local authorities across Wales – supported by Welsh Government – in order to curb emissions and improve air quality locally.


The Minister said:



> “I am very pleased to announce the launch of our Clean Air Plan, which sets out how we will look to improve air quality across Wales, and deal with those problems caused by air pollution, during the next 10 years.
> 
> 
> “The aims outlined in the Plan are there to safeguard the most vulnerable, but improving our air quality nationwide will be to the benefit of everyone in Wales, and it’s something we should all want and strive for. But in order to achieve that, we have to take action now.
> 
> 
> “Much of that work is already underway – despite the recent pandemic, we have been able to support local authorities in commencing work on schemes to improve air quality across Wales, with the changes to Castle Street being one example.



> “We know that as people across Wales have responded to those restrictions imposed due to the Covid\-19 pandemic, they have changed how they do things and taken on new habits – including decreasing their reliance on cars, and doing more in their local areas, rather than feeling the need to travel long distances.”


The Minister added:



> “While the work outlined in the plan will run across government, the measures involved cannot be achieved by government alone – well have a role to play in ensuring that we tackle the problems of air pollution and poor air quality.
> 
> 
> “While the Clean Air Plan will require us all to play our part in tackling poor air quality, the recent actions undertaken by the people of Wales show what we can do when we come together in order to protect the most vulnerable, and to respond to those problems which face all of us.”


Joseph Carter, Chair of Healthy Air Cymru, said:



> “Having been involved in the development of this plan, we are incredibly proud of what it has become. This ambitious proposal offers the opportunity to transform our country and create a greener, healthier Wales. 
> 
> 
> “However, this plan cannot be delivered overnight and will need support from everyone across Wales. Now is the time to make this issue a priority – this is about delivering for people and communities across Wales. 
> 
> 
> “We all have a role to play in improving air quality across Wales, and through working together, we can build upon it and work together to deliver for future generations. Let’s make 2021 the fresh start Wales needs, by passing this ambitious plan through a robust Clean Air Act.”


An earlier version of the Plan went out for public consultation in December; the revised Plan in its present form follows that consultation, which lasted for 12 weeks. The consultation included events with stakeholders and engagement events with young people.




 


* Clean Air Plan for Wales: Healthy Air, Healthy Wales