Translate the text from Welsh to English.



 
Heddiw, yr wyf wedi agor yr ymgynghoriad cyhoeddus ar fersiwn nesaf y Rhaglen Cartrefi Cynnes a'r rôl y gall ei chwarae i fynd i'r afael â thlodi tanwydd a gweithio tuag at sicrhau sero net erbyn 2050\. Ers ei lansio yn 2009/10, mae dros 67,100 o aelwydydd incwm is wedi elwa ar welliannau effeithlonrwydd ynni, gan arbed tua £300 ar gyfartaledd ar eu biliau ynni a lleihau allyriadau carbon.


Ym mis Hydref, roeddwn yn falch o gyhoeddi ein Cynllun Cymru Sero Net ar gyfer Cyllideb Garbon 2 (2021\-25\).  Dangosodd hyn, cyn COP26, sut mae Cymru yn barod i chwarae ei rhan wrth fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a gweithredu fel cenedl sy’n gyfrifol yn fyd\-eang.  Wrth i'r pandemig barhau i effeithio ar ein bywydau a gwaethygu llawer o'r anghydraddoldebau a welwn ar draws cymdeithas, mae'n bwysicach fyth ein bod yn achub ar y cyfleoedd i ymateb i'r heriau hyn mewn ffordd sy'n gwneud Cymru yn genedl gryfach, wyrddach a thecach.


Mae'r polisi cyntaf un yn ein Cynllun Cymru Sero Net yn canolbwyntio ar broses bontio deg. Mae hyn yn golygu ein bod ni'n cydnabod ac yn rheoli'r risg o roi’r mwyaf agored i niwed mewn cymdeithas o dan anfantais anghymesur, a'r effaith y gall hyn ei chael ar ddinasyddion, busnesau a gweithwyr Cymru. Wrth i ni ddatblygu ein rhaglen Cartrefi Clyd nesaf, mae'n golygu ein bod ni'n meddwl yn ofalus sut na fydd costau pontio i ddyfodol carbon is yn ein cartrefi yn syrthio ar ysgwyddau'r rhai ar yr incwm isaf – mae'n rhaid i'n gwaith fynd i'r afael â thlodi tanwydd a’r argyfwng hinsawdd.


Nid yw’n hawdd taro’r cydbwysedd iawn. Mae ein cartrefi, sy'n gyfrifol am 10% o'r holl allyriadau carbon yng Nghymru, yn chwarae rhan hanfodol yn ein bywydau.  Yn ystod y pandemig mae mwy ohonom wedi bod yn treulio mwy o amser yn y tŷ, p'un ai am resymau gwaith, gofal plant, neu ddiogelwch, gan ddefnyddio mwy o ynni ar gyfer gwresogi a goleuo. Gwyddom o'r amcangyfrifon diweddaraf fod 155,000 o aelwydydd yng Nghymru mewn tlodi tanwydd, gyda 145,000 o aelwydydd eraill mewn perygl o ymuno â nhw. Rydym yn gweithio i ddiweddaru'r amcangyfrifon hyn, o ystyried y cynnydd diweddaraf mewn prisiau ynni, cynnydd yn y cap ar brisiau ynni a thoriadau i gredyd cynhwysol a fydd mor annymunol i deuluoedd sydd eisoes wedi'u taro'n galed gan incwm isel a phrisiau cynyddol.


Mae Llywodraeth Cymru yn parhau i lobïo a dylanwadu ar Lywodraeth y DU i ddefnyddio'r pwerau sydd yn San Steffan i fynd i'r afael â'r pwysau hwn.  Yn nes adref, rydym wedi cymryd camau i roi cyllid brys ar waith ar gyfer y gaeaf hwn, ochr yn ochr â'n gwaith trwy'r Rhaglen Cartrefi Clyd presennol, Safon Ansawdd Tai Cymru, y Rhaglen Ôl\-osod er mwyn Optimeiddio a rheoliadau adeiladu tynnach i wella effeithlonrwydd thermol ac ynni cartrefi yng Nghymru.


Er gwaethaf hyn, credwn y gallwn wneud mwy a bod yn rhaid i ni wneud mwy i gyflymu cyflymder y newid.  Yn y degawd hwn o weithredu, rhaid inni weithredu nawr i leihau'r ynni sydd ei angen i gadw ein cartrefi yn gynnes yn y gaeaf ac yn oer yn yr haf.  Rhaid inni leihau ein dibyniaeth ar losgi tanwydd ffosil a throsglwyddo i ffynonellau ynni carbon isel, glanach.  Mae gormod o aelwydydd yng Nghymru yn gorfod dewis p'un ai i fwyta neu wresogi, ac mae hwn yn ddewis y mae Llywodraeth Cymru yn ei ystyried na ddylai unrhyw un orfod ei wneud yn ein cymdeithas fodern.


Mae gennym gyfle i fynd i'r afael â'r ddwy her hyn ac felly rydym yn ymgynghori ar iteriad nesaf ein Rhaglen Cartrefi Clyd a'r rôl y gall ei chwarae, nid yn unig yn ein hymdrechion i fynd i'r afael â thlodi tanwydd, ond wrth i ni weithio tuag at gyflawni sero net erbyn 2050\. Rydym am glywed y safbwyntiau a'r lleisiau o bob cwr o Gymru ynghylch pa gefnogaeth sydd ei hangen ar aelwydydd dros y pump i ddeng mlynedd nesaf, sut y dylid ei darparu ac ar bwy y dylai ganolbwyntio. Bydd yr ymgynghoriad yn dechrau ar 22 Rhagfyr 2021 a bydd yn para am ddeuddeng wythnos lawn o ddechrau tymor y Senedd, hyd at 1 Ebrill 2022\. Er mwyn llywio'r ffordd orau o ddelio â'r heriau hyn, mae'n gofyn am farn ar amrywiaeth o feysydd eang gan gynnwys y cwmpas arfaethedig, cymhwysedd, opsiynau cyflenwi, sgiliau a thwf gwyrdd.


Ni all Llywodraeth Cymru gwrdd â'r heriau hyn ar ei phen ei hun. Trwy weithio gyda'n gilydd a mabwysiadu dull cyfunol, gallwn gyflawni'r newidiadau sydd eu hangen ar gyfer dyfodol mwy disglair, cynaliadwy a chyfiawn i'r cenedlaethau sy'n dilyn.


Caiff y datganiad hwn ei gyhoeddi yn ystod y toriad er mwyn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i’r Aelodau. Os bydd yr Aelodau eisiau imi wneud datganiad pellach neu ateb cwestiynau ynglŷn â hyn pan fydd y Senedd yn dychwelyd, byddwn yn hapus i wneud hynny.      


 


 







Translation:


 
Today, I have opened the public consultation on the next iteration of the Warm Homes Programme and the role it can play to tackle fuel poverty and work towards achieving net zero by 2050\. Since its launch in 2009/10, more than 67,100 lower income households have benefitted from energy efficiency improvements, saving an estimated average of approximately £300 on their energy bills and reducing carbon emissions.


In October, I was proud to publish our Net Zero Wales Plan for Carbon Budget 2 (2021\-2025\). This showed, ahead of COP26, how Wales is ready to play its part in tackling the climate emergency and act as a globally responsible nation. As the pandemic continues to blight our lives and exacerbate many of the inequalities we see across society, it is even more important we take the opportunities to respond to these challenges in a way which makes Wales a stronger, greener and fairer nation.


The very first policy in our Net Zero Wales Plan is focussed on a just transition. This means that we both recognise and manage the risk of disproportionately disadvantaging the most vulnerable in society, and the impact this can have on Welsh citizens, businesses and workers. As we develop our next Warm Homes programme, it means us thinking carefully about how the costs of transitioning to a lower carbon future in our homes do not fall on the shoulders of those on the lowest incomes – our work has to tackle both fuel poverty and the climate emergency.


This is a difficult balance to strike. Our homes, which are responsible for 10% of all carbon emissions in Wales, play a vital role in our lives. During the pandemic more of us have been spending more time in the house, whether for work, childcare, or safety and security reasons, consuming more energy for heating and lighting. We know from the latest estimates that 155,000 households in Wales are in fuel poverty, with a further 145,000 households at risk of joining them. We are working to update these estimates, given the latest energy price spikes, increase in the energy price cap and cut in universal credit which will have so unwelcome for families already hard\-hit by low incomes and rising prices.


The Welsh Government continues to lobby and influence the UK Government to use the powers which sit in Westminster to address these pressures. Closer to home, we have taken steps to put emergency funding in place for this winter, alongside our work through the existing Warm Homes Programme, the Welsh Housing Quality Standard, Optimised Retrofit Programme and tighter building regulations to improve the thermal and energy efficiency of homes in Wales.


Despite this, we believe we can and must do more to hasten the pace of change. In this decade of action, we must act now to reduce the energy needed to keep our homes warm in winter and cool in summer. We must reduce our reliance on burning fossil fuels and make the transition to cleaner, lower carbon energy sources. Too many households in Wales have to choose whether to eat or to heat, and this is a choice the Welsh Government considers no\-one should have to make in our modern society.


We have an opportunity to address these twin challenges and so we are consulting on the next iteration of our Warm Homes Programme and the role it can play, not only in our efforts to tackle fuel poverty, but as we work towards achieving net zero by 2050\. We want to hear the views and the voices from every corner of Wales about what support is needed for households over the next five to ten years, how it should be delivered and who it should be focussed on. The consultation starts 22 December 2021 and will run for full twelve weeks from the start of the Senedd term, to 1 April 2022\. To inform how we best deal with these challenges, it seeks views on a range of broad areas including the proposed scope, eligibility, delivery options, skills and green growth.


The Welsh Government cannot meet these challenges alone. By working together and taking a collective approach, we can deliver the changes needed for a brighter, sustainable and just future for the generations that follow.  


This statement is being issued during recess in order to keep members informed. Should members wish me to make a further statement or to answer questions on this when the Senedd returns I would be happy to do that.