Translate the text from English to Welsh.



 
In July, following the killing of George Floyd in the United States and increased awareness of racial inequalities, I asked Gaynor Legall to lead an independent task and finish group to carry out an audit of Wales’ historic monuments, buildings and street names, which have associations with the slave trade and the British Empire. It was supported by a small expert team in Cadw.


Under the Wellbeing of Future Generations Act, we have a duty to work towards a Wales which is more equal. To help us do this, we need a clear\-eyed understanding of the legacies of the slave trade and the British Empire. This audit provides an important evidence base, which will help us to establish an honest and more informed relationship with our history.  


The audit is published today and for the first time brings together a comprehensive list of the people who have been commemorated with statues, monuments, buildings and street names in Wales, who have been associated with the slave trade or with other crimes against Black people.


This is not an exercise in rewriting our past but reflecting on it to understand what these commemorations mean for people today. It is an opportunity for us to arrive at a mature relationship with our history, to consider the way we remember our history and find a heritage, which can be shared by us all.


The audit has shown the slave trade and colonial exploitation were embedded in our nation’s economy and society. Welsh mariners and investors participated in the slave trade; Welsh cloth, copper and iron was made for markets dependent on slavery and produce farmed by enslaved people was traded in Wales. This involvement was fundamental to Wales’ development as an industrialised nation.


This audit is not about naming and shaming, it is about recognising and learning from the events of the past.


This is the first stage of a much bigger piece of work, which must now, collectively, consider how we move forward with this information as we seek to honour and celebrate our diverse communities. I will not pre\-empt any recommendations that may come from this wider work but this audit must be the start of an open conversation with our communities.


The Senedd’s Culture, Welsh Language and Communications Committee is undertaking its own inquiry about *Who Gets Remembered in Public Places*. I hope it will have an opportunity to consider this audit and I am keen to see the outcome of its work before we make any decisions about the next steps.


The task and finish group’s work also highlights there are alarmingly few Welsh people of Black or Asian heritage commemorated in our statues, building and street names. This provides an opportunity to consider how we might celebrate the diverse nature of modern Wales and the contributions that all parts of our community have made to the development of Wales.


I want to thank Gaynor Legall and the members of the independent task and finish group for all their work. They have provided a comprehensive and authoritative piece of work that truly transforms our understanding of our complex and often\-troubled past.







Translation:


 
Ym mis Gorffennaf, yn dilyn lladd George Floyd yn yr Unol Daleithiau a'r ymwybyddiaeth gynyddol o anghydraddoldebau hiliol, gofynnais i Gaynor Legall arwain grŵp gorchwyl a gorffen annibynnol i gynnal archwiliad o henebion, adeiladau ac enwau strydoedd hanesyddol Cymru sydd â chysylltiadau â'r fasnach mewn caethweision a'r Ymerodraeth Brydeinig. Fe'i cefnogwyd gan dîm arbenigol bach yn Cadw.


O dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol, mae gennym ddyletswydd i weithio tuag at Gymru sy'n fwy cyfartal. Er mwyn ein helpu i wneud hyn, mae angen dealltwriaeth glir arnom o waddol y fasnach mewn caethweision a'r Ymerodraeth Brydeinig. Mae'r archwiliad hwn yn darparu sylfaen dystiolaeth bwysig, a fydd yn ein helpu i sefydlu perthynas onest mwy gwybodus â'n hanes. 


Cyhoeddir yr archwiliad heddiw, ac am y tro cyntaf mae'n dwyn ynghyd restr gynhwysfawr o bobl sydd wedi cael eu coffáu mewn cerfluniau, henebion, adeiladau ac enwau strydoedd yng Nghymru, sydd wedi bod yn gysylltiedig â'r fasnach mewn caethweision neu â throseddau eraill yn erbyn pobl dduon.


Nid ailysgrifennu ein gorffennol yw nod y gwaith, ond myfyrio arno i ddeall beth mae coffáu pobl fel hyn yn ei olygu i bobl heddiw. Mae'n gyfle i ni fabwysiadu perthynas aeddfed â'n hanes, ystyried sut rydym yn cofio ein hanes a dod o hyd i dreftadaeth y gall pob un ohonom ei rhannu.


Mae'r archwiliad wedi dangos bod y fasnach mewn caethweision a cham\-fanteisio trefedigaethol wedi'u gwreiddio yn economi a chymdeithas ein cenedl. Roedd morwyr a buddsoddwyr Cymru yn rhan o'r fasnach mewn caethweision. Roedd brethyn, copr a haearn o Gymru wedi'u creu ar gyfer marchnadoedd a oedd yn dibynnu ar gaethwasiaeth, ac roedd cynnyrch a ffermiwyd gan bobl a oedd wedi'u caethiwo yn cael ei fasnachu yng Nghymru. Roedd y cyfraniad hwn yn ganolog i ddatblygiad Cymru fel cenedl ddiwydiannol.


Nid bwriad yr archwiliad hwn yw enwi pobl a'u cywilyddio – mae'n ymwneud â chydnabod a dysgu o ddigwyddiadau'r gorffennol.


Dyma ran gyntaf gwaith llawer mwy cynhwysfawr o gydystyried sut rydym yn symud ymlaen gyda'r wybodaeth hon wrth i ni geisio anrhydeddu a dathlu ein cymunedau amrywiol. Ni fyddaf yn ceisio rhagweld unrhyw argymhellion a allai ddeillio o'r gwaith ehangach hwn, ond rhaid i'r archwiliad hwn fod yn fan cychwyn i sgwrs agored gyda'n cymunedau.


Mae Pwyllgor Diwylliant, y Gymraeg a Chyfathrebu'r Senedd yn cynnal ei ymchwiliad ei hun i *Pwy sy'n Cael eu Coffáu mewn Mannau Cyhoeddus*. Gobeithio y bydd gan y Pwyllgor gyfle i ystyried yr archwiliad hwn, ac rwy'n awyddus i weld canlyniad ei waith cyn i ni wneud unrhyw benderfyniadau am y camau nesaf.


Hefyd, mae gwaith y grŵp gorchwyl a gorffen yn amlygu'r ffaith mai prin iawn yw'r Cymry o gefndir Du neu Asiaidd sy'n cael eu coffáu yn ein cerfluniau ac yn enwau ein hadeiladau a'n strydoedd. Mae hyn yn gyfle i ni ystyried sut y gallem ddathlu natur amrywiol y Gymru fodern a chyfraniadau pob rhan o'n cymuned at ddatblygiad Cymru.


Hoffwn ddiolch i Gaynor Legall ac aelodau'r grŵp gorchwyl a gorffen annibynnol am eu holl waith. Maent wedi cyflwyno gwaith cynhwysfawr ac awdurdodol sy'n trawsnewid ein dealltwriaeth o'n gorffennol cymhleth ac anesmwyth yn aml.