Translate the text from Welsh to English.



 
Mae’r rhaglen yn sicrhau data hanfodol ynghylch nifer yr achosion o’r coronafeirws yn y gymuned, ac roedd hyn yn allweddol ar gyfer canfod y don Omicron yn gynnar ledled Cymru.


Cafodd y broses o adnabod y coronafeirws mewn dŵr gwastraff ei datblygu yn y lle cyntaf gan wyddonwyr o Brifysgol Bangor. Maent wedi bod yn gweithio mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru, Prifysgol Caerdydd, Dŵr Cymru a Hafren Dyfrdwy. Mae’r cysyniad a’r prosesau cychwynnol bellach yn cael eu defnyddio mewn gwaith sy’n cael ei gwblhau ledled y DU.


Erbyn hyn, mae cyfarpar monitro awtomatig sy’n rhoi samplau y gall gwyddonwyr eu profi er mwyn rhoi dealltwriaeth ynghylch y feirws wedi eu gosod ym mhob un o’r 48 safle yng Nghymru.


Dywedodd Eluned Morgan, y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol:



> Mae’r data sy’n deillio o ddŵr gwastraff wedi ein helpu i ddeall sut mae’r pandemig wedi newid, ac wedi ein galluogi i olrhain y don Omicron drwy ein cymunedau.
> 
> 
> Gyda chefnogaeth y gwyddonwyr a’r cwmnïau dŵr yng Nghymru, rydym wedi cynyddu’r safleoedd monitro o 19 i 48\. Rydym hefyd wedi sicrhau cyfarpar sy’n casglu samplau yn awtomatig sy’n rhoi dealltwriaeth fanylach byth o brofion dŵr gwastraff o gymharu â’r dulliau y mabwysiadwyd gennym yn wreiddiol.


Dywedodd y Prif Gynghorydd Gwyddonol ar Iechyd, Rob Orford:



> Mae gan fonitro dŵr gwastraff y potensial i gynrychioli’r gwir lefelau o COVID\-19 yn ein cymunedau. Mae hyn oherwydd nad yw’n cael ei effeithio cymaint gan newidiadau i bolisi profi cymunedol ac a yw pobl yn cael eu profi ai peidio.
> 
> 
> Rydym yn awyddus i barhau i archwilio sut gall dŵr gwastraff chwarae rhan bwysig yn nyfodol ein strategaeth brofi wrth inni ddechrau symud o bandemig i endemig. Yn ogystal, mae gan ddŵr gwastraff rywfaint o botensial cyffrous tu hwnt i COVID\-19\. Gellid ei ddefnyddio i fonitro lefelau nifer o feirysau eraill megis y ffliw ac ymwrthedd gwrthficrobaidd.


Dywedodd yr Athro David Jones o Ysgol Gwyddorau Naturiol Prifysgol Bangor, a arweiniodd ar ddatblygiad y dechnoleg brofi:



> Mae COVID\-19 wedi bod yn brofiad dysgu enfawr ym maes firoleg. Mae ein profion ar ddŵr gwastraff wedi ein galluogi i adnabod amrywiolion newydd o’r feirws bron mewn amser real, felly rydym yn croesawu’r ffaith bod y rhaglen wedi’i hehangu ledled Cymru. Rydym yn gwybod mai po gyflymaf y gellir sicrhau’r data, y mwyaf gwybodus gall swyddogion iechyd y cyhoedd fod wrth wneud penderfyniadau pwysig ynglŷn â’r mesurau sydd eu hangen.







Translation:


 
The programme provides vital data on the prevalence of coronavirus in the community and was key to the early detection of the Omicron wave across Wales.


The process of identifying coronavirus in wastewater was initially developed by scientists from Bangor University who have been working in partnership with the Welsh Government, Cardiff University, Dŵr Cymru Welsh Water and Hafren Dyfrdwy. The initial concept and processes are now used in work being undertaken across the UK.


All 48 sites in Wales now have automated monitoring equipment installed to provide wastewater samples which scientists can test to give insights into the virus.


Health and Social Services Minister Eluned Morgan said:



> The wastewater data has helped us to understand how the pandemic has changed and allowed us to follow the Omicron wave though our communities.
> 
> 
> With the help of the scientists and water companies in Wales, we have increased the monitoring sites from 19 to 48 and introduced automatic sampling equipment providing even more detailed insights into wastewater testing compared with the methods we originally adopted.


Chief Scientific Adviser for Health Rob Orford said:



> Wastewater monitoring has the potential to be representative of the true levels of COVID\-19 in our communities, as it is less affected by changes to community testing policy and whether or not people get tested.
> 
> 
> We are keen to continue to explore how wastewater can play an important part of our future testing strategy as we begin to move from pandemic to endemic. Wastewater also has some exciting potential beyond COVID\-19 and could be used to monitor the levels of many other viruses like influenza and anti\-microbial resistance.


Professor David Jones from Bangor University’s School of Natural Sciences, who co\-leads the development of the testing technology, said:



> COVID\-19 has been a huge learning curve for virology, and our wastewater testing has been able to identify new variants of the virus in almost real\-time, so we welcome its expansion across Wales. We know that the faster the data can be produced, the better informed public health officials can be in making important decisions about the measures needed.