Translate the text from English to Welsh.



 
Tintern’s greatest glory, the superb Gothic Church, has stood on the banks of the River Wye for over 700 years. Over the centuries, the weather has eroded the soft medieval stonework and  a large\-scale conservation project is now underway to preserve the monument and make it safe for visitors.


Archaeological investigations have begun on site to help inform the conservation works, which will address natural erosion and weathering to the fragile 750 year old sandstone masonry of the Abbey Church. This includes detailed recording of the standing remains of the building and excavations to help understand the nature of below ground archaeology.


The conservation works will require a very high and heavy scaffold to reach the weathered and crumbling sandstone of the upper walls of the church. Before the scaffold is installed, Black Mountains Archaeology and ArchaeoDomus have been commissioned to undertake archaeological evaluations, to avoid any ancient fragile features buried in the ground that may be damaged and to ensure that the scaffold has a stable base.


Head of Cadw, Gwilym Hughes, said:



> For over 700 years the abbey’s church has been welcoming worshippers, wealthy patrons and visitors to this tranquil location, and once again it requires some attention.
> 
> 
> The scale and nature of the project makes it the most ambitious and innovative conversation project for Cadw to undertake in decades.
> 
> 
> This conservation project will greatly increase our knowledge of Tintern Abbey, its history, buildings and archaeology and will safeguard the site for current and future generations. 
> 
> 
> This will be the first year of a very ambitious investigation into the buried history of Tintern Abbey and will expand from this east end of the Church to most of the interior and surrounding ground over the next few years.


Along with a programme of building analysis, historical research and geophysical survey, the results of the excavations will be made publicly available at the end of the project and will greatly enhance what’s known about Tintern and aid its future management and conservation.


Richard Lewis, Managing Director, Black Mountains Archaeology, said:



> We are very excited to be supporting Cadw with this ambitious, landmark conservation programme for Tintern Abbey’s Great Church. This will be the first time that the Abbey Church will have been investigated in such detail since the Ministry/Office of Works carried out their landscaping and excavations nearly 100 years ago and offers an exciting opportunity for us to learn more about the magnificent building.
> 
> 
> “We are currently investigating a large area of the church and we are recording the monument using the latest modern digital archaeological recording techniques. We are using cutting edge photogrammetry and laser methods, together with bespoke digital software to record the investigations in 3D. This will provide a detailed, holistic and lasting record for the future. 
> 
> 
> “So far we have recovered many interesting artifacts from the late 13th century to the modern period. These include, fragments of rare medieval window glass, floor tiles and pottery, and coins from Henry III (1216 to 1272\), George III (1760 to 1820\), through to the Victorian and Edwardian Periods.”


Ross Cook, Buildings Archaeologist and Dendrochronologist at ArchaeoDomus, said:



> The nature and scope of the investigations at Tintern are unprecedented and will provide the most comprehensive record of a Scheduled Monument in Wales. 
> 
> 
> “The programme of buildings recording will explore every inch of the monument and create a 'living' database of information relating to its pre\- and post\-conservation condition and historical development. This will continue to be added to in the future to support the management of this beautiful and important site. It's a very exciting project to be a part of and great to work alongside Cadw and a wonderful team including acknowledged specialists in the history of the Cistercians and  masonry conservators.
> 
> 
> “The excavations have already helped improve our understanding of the construction and development of the Abbey Church in both the pre\- and post\-Reformation medieval world. Both myself and Black Mountains Archaeology look forward to sharing our findings in the coming months and years.”


The excavations, which will take place in phases across the five\-year project, are fenced off to protect the public and the archaeology. The Black Mountains team will give twice\-daily talks (Monday to Friday 11am and 2pm) until the end of June from a safe viewing point in the south aisle of the church.


This first phase of excavations will end in early July and it is hoped that conservation works to the east end of the church will begin later in 2023\.


Tintern Abbey remains open, however there will be restricted access to some areas of the interior of the abbey church throughout the project.







Translation:


 
Mae gogoniant mwyaf Tyndyrn, sef yr Eglwys Gothig anhygoel, wedi sefyll ar lannau’r Afon Gwy ers dros 700 mlynedd. Dros y canrifoedd, mae’r tywydd wedi erydu’r gwaith carreg meddal canoloesol, a bellach mae prosiect cadwraeth mawr yn mynd rhagddo er mwyn diogelu’r heneb a sicrhau ei bod yn ddiogel ar gyfer ymwelwyr.


Mae ymchwiliadau archaeolegol wedi dechrau ar y safle er mwyn helpu i lywio’r gwaith cadwraeth, a fydd yn mynd i’r afael ag erydiad naturiol a hindreuliad ar dywodfaen bregus 750 mlwydd oed yr Eglwys Abadol. Mae hyn yn cynnwys cofnodi olion yr adeilad yn fanwl, a gwaith cloddio er mwyn helpu i ddeall natur yr archaeoleg o dan lefel y ddaear.


Bydd angen sgaffald trwm ac uchel iawn i gyrraedd tywodfaen waliau uchaf yr eglwys, sydd yn frau ac wedi eu treulio gan y tywydd. Cyn gosod y sgaffald, mae Archaeoleg Mynydd Du ac ArchaeoDomus wedi eu comisiynu i gynnal gwerthusiadau archaeolegol, er mwyn osgoi unrhyw nodweddion hynafol bregus sydd wedi eu claddu yn y ddaear y gellid eu difrodi, ac er mwyn sicrhau bod sylfaen sefydlog i’r sgaffald.


Dywedodd Gwilym Hughes, Pennaeth Cadw:



> Ers mwy na 700 mlynedd mae eglwys yr abaty wedi croesawu addolwyr, noddwyr cyfoethog ac ymwelwyr i’r lleoliad heddychlon hwn, ac unwaith eto mae angen ychydig o sylw arno.
> 
> 
> “Mae maint a natur y prosiect yn golygu mai hwn yw’r prosiect cadwraeth mwyaf uchelgeisiol ac arloesol i Cadw ymgymryd ag ef ers degawdau.
> 
> 
> “Bydd y prosiect cadwraeth hwn yn cynyddu’n dealltwriaeth o Abaty Tyndyrn, ei hanes, ei adeiladau, a’i archaeoleg yn sylweddol, a bydd yn diogelu’r safle ar gyfer cenedlaethau’r presennol a’r dyfodol. 
> 
> 
> “Hon fydd blwyddyn gyntaf archwiliad uchelgeisiol iawn i hanes claddedig Abaty Tyndyrn, a bydd yn ymestyn o ben dwyreiniol yr Eglwys i’r rhan fwyaf o du mewn yr eglwys a’r tir sy’n ei hamgylchynu dros y blynyddoedd nesaf.”


Ynghyd â rhaglen o ddadansoddi adeiladwaith, ymchwil hanesyddol ac arolwg geoffisegol, bydd canlyniadau’r gwaith cloddio yn cael eu cyflwyno i’r cyhoedd ar ddiwedd y prosiect a byddant yn gwella’r hyn rydym yn ei wybod am Abaty Tyndyrn ac o gymorth wrth ei reoli a’i gynnal a’i gadw yn y dyfodol.


Dywedodd Richard Lewis, Rheolwr Gyfarwyddwr Archaeloeg Mynydd Du:



> Rydym wedi cyffroi o gael cefnogi Cadw gyda’r rhaglen gadwraeth bwysig uchelgeisiol hon ar gyfer Eglwys Abaty Tyndyrn. Dyma fydd y tro cyntaf i gymaint o archwilio manwl gael ei wneud i’r Eglwys Abadol ers pan fu’r Weinyddiaeth Gwaith yn gwneud gwaith tirlunio a chloddio bron i ganrif yn ôl, ac mae’n gyfle cyffrous inni ddysgu mwy am yr adeilad mawreddog.
> 
> 
> “Ar hyn o bryd, rydym yn archwilio rhan helaeth o’r eglwys ac yn cofnodi’r heneb gan ddefnyddio’r technegau cofnodi archaeolegol digidol arloesol diweddaraf. Rydym yn defnyddio dulliau ffotogrametreg a laser sydd ar flaen y gad, yn ogystal â meddalwedd ddigidol bwrpasol i gofnodi’r gwaith archwilio mewn 3D. Bydd hyn yn darparu cofnod manwl, cyfannol a pharhaus ar gyfer y dyfodol. 
> 
> 
> “Hyd yma rydym wedi adfer nifer o arteffactau diddorol o ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg at y cyfnod modern. Mae’r rhain yn cynnwys darnau o wydr ffenestri canoloesol prin, teils llawr, crochenwaith, a darnau arian o gyfnodau Harri III (1216\-72\), Siôr III (1760\-1820\), a hyd at y Cyfnodau Fictoraidd ac Edwardaidd.”


Dywedodd Ross Cook, Archaeolegydd Adeiladau a Dendrocronolegydd yn ArchaeoDomus:



> Ni welwyd archwiliadau o natur a chwmpas yr archwiliadau yn Nhyndyrn o’r blaen, a byddant yn darparu’r cofnod mwyaf cynhwysfawr o Heneb Gofrestredig yng Nghymru. 
> 
> 
> “Bydd y rhaglen o gofnodi adeiladau yn archwilio pob modfedd o’r heneb ac yn creu cronfa ddata ‘fyw’ o wybodaeth yn ymwneud â’i gyflwr cyn gwneud gwaith cadwraeth arno ac ar ôl hynny, ei ddatblygiad hanesyddol, a’i gyflwr. Bydd modd ychwanegu at hyn yn y dyfodol er mwyn cefnogi’r gwaith o reoli’r safle hardd a phwysig hwn. Mae’n brosiect cyffrous iawn i fod yn rhan ohono, ac mae’n wych gweithio ochr yn ochr â Cadw a thîm gwych gan gynnwys arbenigwyr cydnabyddedig mewn hanes Sisteraidd a chadwraethwyr gwaith maen.
> 
> 
> “Mae’r gwaith cloddio eisoes wedi bod o gymorth i wella ein dealltwriaeth o waith adeiladu a datblygiad yr Eglwys Abadol yn y byd canoloesol cyn ac ar ôl y Diwygiad. Rydw i ac Archaeoleg Mynydd Du yn edrych ymlaen at rannu’n canfyddiadau yn y misoedd a’r blynyddoedd nesaf.”


Bydd ffensys o amgylch yr ardaloedd lle mae’r gwaith cloddio yn cael ei wneud mewn camau dros y prosiect pum mlynedd, er mwyn gwarchod y cyhoedd a’r archaeoleg.  Bydd tîm y Mynydd Du yn rhoi sgyrsiau ddwywaith y dydd (dydd Llun i ddydd Gwener am 11am a 2pm) hyd at ddiwedd Mehefin o fan gwylio diogel yn ystlys ddeheuol yr eglwys.


Bydd cam cyntaf y gwaith cloddio yn dod i ben yn gynnar ym mis Gorffennaf, a gobeithir y bydd gwaith cadwraeth yn rhan ddwyreiniol yr eglwys yn dechrau yn ddiweddarach yn 2023\.


Mae Abaty Tyndyrn yn dal i fod ar agor, fodd bynnag mynediad cyfyngedig fydd i rai rhannau o du mewn yr eglwys abadol drwy gydol y prosiect.