Translate the text from Welsh to English.



 
Dros yr haf, rhannais yr wybodaeth ddiweddaraf â'r aelodau am y gwaith sy'n mynd rhagddo i adolygu'r meini prawf cymhwysedd ar gyfer prydau ysgol am ddim. Penderfynwyd gwneud y gwaith hwn yng nghyd\-destun ein hymrwymiad clir i barhau i fodloni'r cynnydd yn y galw am brydau ysgol am ddim o ganlyniad i'r pandemig, ac i estyn yr hawl i'w cael cyhyd ag y bydd ein hadnoddau'n caniatáu hynny.


Ers hynny, ac o ystyried y gwersi a ddysgwyd o'r gwaith adolygu a wnaed, rydym wedi gweithio gyda Phlaid Cymru i ystyried amrywiaeth o bolisïau sydd o ddiddordeb i'r ddwy blaid. Mae'r Cytundeb Cydweithio sy'n deillio o hyn yn nodi canlyniadau'r ymdrechion hyn a'r penderfyniad i gydweithio i'w cyflawni. Wrth wraidd y dull gweithredu hwn mae ymrwymiad i estyn yr hawl i gael prydau ysgol am ddim i bob disgybl ysgol gynradd yn ystod oes y cytundeb.


Mae'r uchelgais hwn yn deillio o'n dealltwriaeth bod plant iau yn fwy tebygol o fod yn byw mewn tlodi incwm cymharol a, thrwy gymryd y cam hwn, bydd 196,000 yn rhagor o blant yn dod yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim yng Nghymru. Felly, mae ein hymrwymiad yn cynnig ymyriad a allai weddnewid y sefyllfa, yn ogystal â bod yn gam arall pwysig tuag at wireddu ein huchelgais gyffredin o fynd i'r afael â thlodi plant a sicrhau na fydd yr un plentyn yn mynd heb fwyd. 


Mae tystiolaeth hefyd yn dangos y manteision ehangach sydd ynghlwm wrth brydau ysgol am ddim, gan gynnwys tynnu sylw at fwyta'n iach ym mhob rhan o fywyd yr ysgol, sicrhau bod disgyblion yn cael amrywiaeth ehangach o fwydydd, gwella sgiliau cymdeithasol yn ystod amseroedd bwyd, yn ogystal â gwelliannau o ran ymddygiad a chyrhaeddiad. Yn fwy cyffredinol, wrth weithredu ar yr ymrwymiad hwn, byddwn yn gweithio gyda phartneriaid i sicrhau bod mwy o fwydydd o Gymru ar gael mewn ysgolion. Bydd hyn yn byrhau cadwyni cyflenwi ac yn lleihau allyriadau carbon, yn ogystal â chefnogi cynhyrchwyr a chyflenwyr bwyd lleol, gan gryfhau'r economi sylfaenol. 


Wrth baratoi i gyflawni'r ymrwymiad hwn, rydym eisoes wedi dechrau'r gwaith pwysig o gydweithio i ddatblygu dull o roi'r rhaglen ar waith ar y cyd â'n partneriaid cyflawni allweddol, gan gynnwys awdurdodau lleol, ysgolion, cynhyrchwyr a chyflenwyr bwyd a sefydliadau gwirfoddol perthnasol. Mae hyn yn cynnwys ymdrechion i ddod i ddeall yn well gapasiti'r gweithlu yn ogystal â'r ceginau a'r ystafelloedd bwyta sy'n hollbwysig i'r seilwaith ar gyfer prydau ysgol yng Nghymru.


Mae hefyd angen gwneud gwaith i fodloni ein huchelgais gyffredin o sicrhau Strategaeth Bwyd Cymunedol, yn ogystal â chymryd y camau sydd eu hangen i wellau prosesau caffael bwyd, gan feithrin gwerth cymdeithasol, deall ansawdd cynnyrch lleol, a rhoi terfyn ar yr arfer o ystyried y gost isaf yn gyntaf.


Rydym yn awyddus iawn i wneud cynnydd cyn gynted â phosibl. Mae'r trafodaethau cynnar a gynhaliwyd â'n partneriaid yn awgrymu y bydd angen inni dreulio'r hyn sy'n weddill o flwyddyn academaidd 2021/22 yn rhoi'r trefniadau cyflawni ar waith ac yn sicrhau capasiti. Rydym hefyd yn ymwybodol o'r heriau y mae awdurdodau lleol ac ysgolion yn parhau i'w hwynebu wrth weithredu yn ystod y pandemig.


Fel y nodwyd yn y Cytundeb Cydweithio, caiff yr ymrwymiad ar y cyd hwn ei roi ar waith dros oes y cytundeb. Felly, rydym yn gweithio gyda phartneriaid i ddatblygu dull gweithredu fesul cam o roi'r rhaglen ar waith er mwyn sicrhau y bydd gan ysgolion y capasiti sydd ei angen i ddarparu ar gyfer y cynnydd yn nifer y disgyblion a fydd yn gymwys i gael prydau ysgol am ddim, ac a fydd yn manteisio ar hynny. Er bod angen gwneud gwaith o hyd i ddeall yn well sut y bydd hyn yn gweithio'n ymarferol, ein nod yw dechrau'r gwaith o gyflwyno’r rhaglen ym mis Medi 2022, gan gynnig prydau ysgol am ddim i ddysgwyr ieuengaf ein hysgolion cynradd bryd hynny. Wedyn byddwn yn awyddus i barhau'r gwaith o gyflwyno’r rhaglen ym mis Medi 2023, i sicrhau y bydd modd i bob dysgwr ym mhob ysgol gynradd fanteisio ar brydau ysgol am ddim. Bydd hyn yn caniatáu digon o amser i gynllunio a pharatoi'r seilwaith sydd ei angen i wneud yn siŵr y bydd y rhaglen yn llwyddo. Byddwn yn rhannu'r wybodaeth ddiweddaraf yn gynnar yn 2022, a fydd yn nodi ein cynlluniau manwl ar gyfer rhoi'r ymrwymiad hwn ar waith.


Yn olaf, drwy gyflawni'r ymrwymiad hwn, bydd pob dysgwr oedran ysgol gynradd yn cael cynnig prydau ysgol am ddim. Mae hyn yn golygu na fydd modd inni ddefnyddio data ar bwy sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim i ddangos anfantais ymhlith plant y grŵp oedran hwn mwyach. Gwyddom fod y dangosydd hwn wedi cael ei ddefnyddio i lywio polisïau lleol a chenedlaethol, ac i bennu sut y caiff cyllid ei ddyrannu, ers blynyddoedd lawer. Felly mae angen inni weithio'n agos gyda phartneriaid, ac ym mhob rhan o'r llywodraeth, i ystyried effaith y newid hwn, a sicrhau na fyddwn yn amharu ar brosesau dyrannu cyllid a ffyrdd o weithio yn y dyfodol. Er bod y gwaith hwn yn bwysig iawn, ni fydd yn effeithio ar y broses o roi'r rhaglen ar waith ar ôl inni fynd i'r afael â'r materion ymarferol a nodwyd uchod.  

  

Mae ein Rhaglen Lywodraethu ddiwygiedig, sydd bellach yn cynnwys y Cytundeb Cydweithio, yn glir \- byddwn yn sicrhau tegwch i bawb ac yn dileu anghydraddoldeb ym mhob rhan o'r gymdeithas. Bydd Cymru yn wlad lle na fydd neb yn cael ei adael ar ôl nac yn cael ei ddal yn ôl. Drwy gyflawni ein hymrwymiad cyffredin i sicrhau prydau ysgol am ddim i bob plentyn ysgol gynradd, rydym yn cymryd camau pwysig tuag at wireddu'r weledigaeth hon.







Translation:


 
Over the summer I updated members on the work underway to review the eligibility criteria for Free School Meals. This work was undertaken in the context of our clear commitment to continue to meet the rise in demand for Free School Meals resulting from the pandemic and to extend entitlement as far as our resources allow.


Since then, and drawing on the learning from the review work undertaken, we have explored with Plaid Cymru a range of policies in which we have common interests. The resulting Co\-operation Agreement sets out the outcome of these efforts and the will to work together in delivering them. At the heart of this approach, is a commitment to extend Free School Meals to all primary school pupils over the lifetime of the agreement.


Our ambitions are informed by our understanding that younger children are more likely to be living in relative income poverty and, in taking this action, an additional 196,000 children will become eligible to take up the offer of a Free School Meal in Wales. Our commitment, therefore, represents a transformational intervention and an important further step to reaching our shared ambitions of tackling child poverty and ensuring that no child goes hungry. 


Evidence also points toward the wider benefits of Free School Meals, including raising the profile of healthy eating across the whole school, increasing the range of food pupils eat, improving social skills at meal times, as well as improvements to behaviour and attainment. More widely, in rolling out this commitment we will be working with partners to increase the supply of Welsh food onto the school plate. This will shorten supply chains and reduce carbon emissions, support local food producers and distributors, and strengthen the Foundational Economy.  


In preparing to deliver this commitment, we have already begun the important work of co\-constructing an approach to implementation with our key delivery partners, including local authorities, schools, food producers and suppliers, and relevant voluntary organisations. This includes efforts to better understand the capacity of the workforce and kitchen and dining facilities that form the backbone of the school meal infrastructure within Wales.


There is also work to be done in meeting our shared ambitions for a Community Food Strategy, and the necessary steps to be taken that will improve food procurement, building in social value, recognising quality as local provenance, and moving away from lowest cost.


We are very keen to make progress at the earliest opportunity. Our early discussions with partners suggest it is likely that the remainder of the 2021/2022 academic year will be necessary to put the delivery arrangements and capacity in place. We are also mindful of the challenges local authorities and schools continue to face in operating during the pandemic.


As the Co\-operation Agreement sets out, this joint commitment will be rolled out across the lifetime of the agreement. We are therefore working with partners to develop a staged approach to implementation so that the growth in numbers of pupils eligible for, and taking up their offer of a free school meal can be matched by the capacity of schools to effectively deliver the extended provision. While there is still work to be done to better understand what this looks like in practice, our aim is to begin implementation in September 2022 with our youngest learners in primary receiving free school meals.  We would then look to continue the roll\-out in September 2023 so that all learners in primary schools can benefit from a free school meal. This will allow sufficient time for planning and preparation of the required infrastructure to best ensure success. I will provide a further update early in 2022 which will set out our detailed plans for implementation of this commitment.


Finally, in delivering this commitment every primary aged learner will be offered a school meal for free. This means that we will no longer be able to use Free School Meal eligibility as a proxy indicator for disadvantage for children in this age group. We know that this indicator has, for many years, informed both local and national policy and the way in which funding is allocated. We therefore need to work closely with partners, and right across government, to consider the impact of this change, and to ensure that we minimise turbulence to both funding allocations and ways of working going forward. Whilst this is very important work, it will not hold up the rolling out of the programme once the practical matters referred to above have been addressed.  

  

Our refreshed Programme for Government, which now incorporates the Co\-operation Agreement, remains clear \- we will maximise fairness for all and eliminate inequality at every level of society. Wales will be a country where nobody is held back and no one is left behind. In delivering our shared commitment to universal primary Free School Meals we are taking significant strides towards realising these ambitions.