Translate the text from Welsh to English.



 
Diolch o galon I chi am fy ngwahodd I annerch y gynhadledd heddiw ac I'r sefydliad dysgu a gwaith am drefnu'r gynhadledd bwysig hon. 


Rwy'n falch iawn bod y gynhadledd hon yn canolbwyntio ar adeiladu cenedl o ail gyfle \- lle nad yw byth yn rhy hwyr I ddysgu. 


A gobeithio eich bod chi’n teimlo \- fel rydw I \- ei bod yn amser cyffrous I ni fod yn cyfarfod I drafod y gwaith y gallwn ei wneud gyda'n gilydd I gefnogi oedolion ar eu taith o ddysgu gydol oes.Mae'n rhywbeth rwy'n teimlo’n angerddol amdano yn bersonol, ac mae bob amser yn ysbrydoledig bod yn rhan o drafodaeth gyda chymaint o bobl eraill sy'n teimlo'r un fath ac I allu dysgu o'ch profiad o wneud y gwahaniaeth hwnnw ym mywydau pobl.


I ddechrau, rwy’ am ddweud wrth Scott \- mae dy stori di wedi fy ysbrydoli I.


Y ffordd y gwnaeth addysg dy helpu, nid yn unig I newid dy fywyd, ond o bosibl I newid bywydau pobl eraill.


Gobeithio y byddi’n cyflawni dy uchelgais o sied ym mhob tref. Gelli fod yn falch iawn o'r hyn rwyt ti wedi’I gyflawni.


Da iawn ti!


Nawr, I droi at y syniad o genedl ail gyfle – rwy’ am ddweud I ddechrau fy mod I’n gwybod bod rhywfaint o drafodaeth wedi bod am y term yma, a’I union ystyr. 


Dydy hynny ddim yn beth newydd.


Fe dechreuon ni drwy glywed gan Scott ond mae Scott arall rwy’ am gyfeirio ato – efallai ychydig yn annisgwyl yng nghyd\-destun cynhadledd dysgu gydol oes I oedolion – sef F Scott Fitzgerald. Mae beirniaid a sylwebwyr, fel ei gilydd, yn aml yn ei ddyfynnu drwy ddweud there “are no second acts in american lives”. 


Mae hynny’n cyfeirio at syniad mai dim ond ‘un cynnig, un siawns’ sydd gan bobl mewn bywyd cyhoeddus, yn eu gyrfa neu mewn gwleidyddiaeth.


Wel, rwy’n anghytuno’n llwyr.


A phan mae’n dod at addysg, ddylai ein bywydau ni ddim dibynnu ar un cynnig, un siawns, un llwybr, un penderfyniad.


Ddylai hi byth fod yn rhy hwyr I ddysgu.


I ymwneud â’r byd yn fwy democrataidd a beirniadol drwy addsyg.


I ddysgu sgil newydd neu ennill cymhwyster newydd.


I gael boddhad yn bersonol, yn ddiwylliannol ac yn academaidd.


Rwy’ am I gymru fod yn genedl o ail gyfleoedd mewn addysg.


Ac roedd Scott Fitzgerald yn iawn ar un ystyr.


Mae pobl yn aml yn anghofio bod y dyfyniad llawn (o’I draethawd my lost city) – yn dweud:



> “I once thought that there were no second acts in american lives,   
> 
> But there was certainly to be a second act to new york's boom days.”


Gyfeillion, oherwydd amgylchiadau tu hwnt I’m rheolaeth I, yn ystod yr act gyntaf – neu fy mlwyddyn gyntaf I fel gweinidog y gymraeg ac addysg – roedd yn rhaid canolbwyntio ar weithio gyda chi I alluogi’r genedl I ddal ati I ddysgu drwy’r pandemig.


Ar gyfer yr ail act, bydd rhaid I fi – a rhaid I ni – ganolbwyntio’n ddiflino ar rôl ganolog addysg ar gyfer sicrhau dyddiau llewyrchus I gymru yn y dyfodol.


* er mwyn torri’r cysylltiad rhwng amddifadedd a ffawd;
* er mwyn creu a meithrin dinasyddion egwyddorol a brwdfrydig o bob oed, sy’n barod I gael eu cyflogi;
* a chodi safonau ac ehangu mynediad drwy gyfryngau digidol a thechnoleg.


Mae’r dyheadau hyn yr un mor berthnasol mewn addysg drydyddol – gan gynnwys dysgu oedolion ac yn y gymuned – ag ydyn nhw I ysgolion.


Felly, rwy’ am dreulio ychydig o amser heddiw yn edrych ar ffyrdd o symud ymlaen gyda’n gilydd ar hyn.


A hyd yn oed os nad oes ail act I fywydau Americanaidd,


Rwy’n benderfynol y bydd cymru yn genedl ail gyfle, a bod modd I ni wireddu’r uchelgais gyda’n gilydd.


Yn gyntaf, rwy’ am ddiolch I’r sector am eich holl waith dros y ddwy flynedd ddiwethaf, rydych chi wedi ysgwyddo’r her o weithio gyda ni er mwyn rhoi model ariannu a chynllunio newydd ar waith, gan ganolbwyntio ar degwch a chydraddoldeb. 


Rwy’n gwybod, wrth gwrs, bod rhagor o waith I’w wneud, ond nawr mae llwyfan ar gael I adeiladu arno.


Ac rwy’ am drafod sut I wneud hynny yng nghyd\-destun pedwar dull gweithredu:


Pwysigrwydd strategaeth a dyletswyddau strategol;


* Y cyfrifoldeb rydyn ni’n ei rannu ar gyfer hyn;
* Yr angen am gynaliadwyedd; a’r
* Syniad o ail gyfle.


Gan droi at y cyntaf – strategaeth a dyletswyddau strategol.


Gyfeillion – mae rhywbeth cyffrous yn digwydd I’r gyfraith a dysgu gydol oes yng nghymru ar hyn o bryd.


Rwy’n cydnabod bod y diffiniad o rywbeth “cyffrous” ychydig bach yn wahanol I fi fel cyfreithiwr nag I nifer o bobl eraill. 


Ond gadewch I fi eich atgoffa chi.


Yn y bil addysg drydyddol ac ymchwil, a basiodd y cyfnod egwyddorion cyffredinol yn y senedd yn ddiweddar; rydyn ni’n deddfu am y tro cyntaf erioed I hyrwyddo dysgu gydol oes.


Ei roi mewn cyfraith.


Gosod dyletswydd ar y Comisiwn Addysg Drydyddol Newydd.


Y ddyletswydd strategol gyntaf o’I bath yn y bil.


Efallai na wnaethoch chi sylwi ar hynny yn y bil drafft a gafodd ei gyhoeddi llynedd.


Mae rheswm da am hynny – doedd e ddim yna.


Ond wrth ddod yn weinidog – fe benderfynais bod rhaid rhoi mwy o’n gwerthoedd a’n huchelgeisiau ni yn y bil.


I fi, mae hynny’n dechrau gyda dysgu gydol oes, gydag addysg I oedolion yn y gymuned wrth galon hynny.


Mae’n eistedd wrth ochr dyletswyddau eraill – yn diogelu ein hegwyddorion a’n gwerthoedd cyffredin – cyfle cyfartal, cydweithio, addysg drydyddol drwy gyfrwng y gymraeg, cenhadaeth ddinesig ac edrych allan ar y byd.


Rhaid I’r comisiwn newydd – ein stiward newydd ar gyfer addysg drydyddol ac ymchwil – weithredu dan yr egwyddorion a’r dyletswyddau hyn.


Mae hyn hefyd yn gysylltiedig â dibenion ac egwyddorion ein cwricwlwm cenedlaethol newydd I ysgolion, yn grymuso ein pobl ifanc I ddysgu drwy gydol eu bywydau.


Mae’r cwricwlwm newydd yn cynrychioli’r hyn rydyn ni am ei weld ac yn ei ddisgwyl gan ddinasyddion y dyfodol.


Gan warantu sgiliau craidd llythrennedd, rhifedd a chymhwysedd digidol, mae’n grymuso dysgwyr I dyfu fel dinasyddion drwy brofiadau, gwybodaeth a sgiliau eang a chytbwys.


Mae ganddo lawer yn gyffedin gyda ‘chwricwlwm dinasyddion’ arloesol y sefydliad dysgu a gwaith, sy’n ceisio taclo’r rhwystrau sy’n atal oedolion rhag dysgu, 


Fel bod dysgu’r sgiliau hanfodol fel llythrennedd a rhifedd yn gallu bod yn fwy perthnasol, drwy gyd\-awduro a darpariaeth yn y gymuned.


Er bod hwn yn ddull gweithredu newydd – mae’n seiliedig ar y traddodiad addysg oedolion o gymuned, diwylliant a dinasyddiaeth.


Gan ennyn diddordeb a grymuso oedolion I ddefnyddio gwasanaethau cyhoeddus, bod yn ddinasyddion gweithgar a mwynhau gwell canlyniadau iechyd a chyflogaeth.


Rwy’n meddwl bod potensial gwirioneddol I’r syniad hwn yng nghymru, felly rwy’ wedi gofyn I’n grŵp cyfeirio allanol newydd ar gyfer dysgu oedolion edrych ar y dull gweithredu hwn, a chynnig argymhellion ar gyfer cwricwlwm dinasyddion peilot yng nghymru.


Fe gafodd ein cwrciwlwm ysgol newydd ei gyd\-awduro gyda’r rhai sydd â phrofiad o ddysgu ein pobl ifanc, felly rwy’ am fanteisio ar y ffordd honno o weithio, a’r ysbryd yna o gyd\-ddatblygu a chyd\-awduro, gyda’r holl brofiad a phrofiadau sydd yn y gynhadledd hon, I gynllunio fframwaith cenedlaethol newydd yn barod I’w addasu a’I gyflawni yn lleol.


Ac mae hynny’n fy arwain at y thema nesaf, rhannu cyfrifoldeb


Mae cyfuno’r cenedlaethol a’r lleol, gyda dysgwyr yn y canol, yn hanfodol ar gyfer fy syniad I o rannu cyfrifoldeb.


Fe soniais am y grŵp cyfeirio newydd ar gyfer dysgu oedolion rai munudau yn ôl.


Cynhaliwyd y cyfarfod cyntaf rai wythnosau yn ôl, dan ddylanwad adroddiad ardderchog Sue Pember ar gyfer canolfan polisi cyhoeddus cymru.


Byddant yn edrych ar y rhwystrau systemig sydd o’n blaen.


Rydyn ni I gyd yn gwybod bod y rhwystrau hynny’n gymhleth ac yno ers amser, felly bydd angen bod yn ddyfeisgar ac yn greadigol wrth eu taclo. 


Bydd y ddwy flynedd nesaf yn hanfodol ar gyfer adeiladau capasiti a’r gallu sydd ei angen I gyflawni’r ymrwymiad hwn. 


Wrth helpu I lunio rhaglen o gydweithio cenedlaethol, bydd y grŵp yn cynghori ac yn craffu ac yn sicrhau ein bod ni’n cyrraedd cynulleidfa mor eang â phosibl.


Rwy’n falch o gyhoeddi fy mod I wedi darparu £2m o gyllid dros y ddwy flynedd nesaf I ategu’r gwaith yma. 


Er mwyn helpu I baratoi’r sector at y dyfodol.


Rhaid I ni gael rhaglen o gydweithredu cenedlaethol yn seiliedig ar gydweithio agos rhwng darparwyr.


Rwy’n gofyn I bob un ohonoch chi sydd yma heddiw I gymryd rhan yn y gwaith, er mwyn I ni weithio gydag \- ac ar draws \- yr holl system addysg drydyddol.


Yr her I ni I gyd yw gwella mynediad at gyfleoedd dysgu oedolion ffurfiol ac anffurdiol, sy’n canolbwyntio ar sgiliau, a gwella ansawdd y cyfleoedd hynny, a helpu pob un o’n dysgwyr gyda’u cynnydd. 


Rhaid I ni gael hyn yn iawn wrth I ni symud ymlaen I greu comisiwn ar gyfer addysg drydyddol ac ymchwil.


Bydd y comisiwn yn ysgwyddo’r cyfrifoldeb dros ariannu a chyfeiriad strategol cyffredinol dysgu oedolion, yn ogystal ag addysg bellach, addysg uwch, prentisiaethau a chweched dosbarth ysgolion. 


Bydd yn darparu cyllid I awdurdodau lleol, colegau, ac addysg oedolion cymru sydd mor hanfodol ar gyfer gwirieddu cenhadaeth addysg oedolion. 


Ond bydd yn gwneud hyn gyda ffocws strategol newydd – wedi’I ddiogelu mewn cyfraith fel y dywedais yn gynharach – ar alluogi a sicrhau cyfleoedd dysgu gydol oes I bobl o bob cefndir a galwedigaeth.


Bydd y comisiwn hefyd yn gyfrifol am gymeradwyo cytundebau canlyniadau gyda cholegau a phrifysgolion.


Rwy’ am I ni fod mewn sefyllfa lle mae’r sefydliadau yn adlewyrchu’r ddyletswydd dysgu gydol oes drwy dosbarthu eu gwaith yn ehangach.


Boed yn gyrsiau ar\-lein, sesiynau blasu, darlithoedd neu seminarau cyhoeddus, neu’n gweithio gyda chyflogwyr a mentrau lleol – mae angen I ni weld ymgysylltiad ehangach a dyfnach.


Ac er ein bod ni’n trafod cenhadaeth ddinesg, dydy hynny ddim yn rhyw “waith cenhadu” fel y dywedodd fy niweddar gyfaill hywel francis. Yn hytrach dylai fod yn rymuso ac ymgysylltiad gwirioneddol ddemocrataidd.


Rwy’n disgwyl I hyn fod yn flaenoriaeth allweddol yn y cytundebau canlyniadau yma yn y dyfodol.


Wrth ochr hyn, rwy’ hefyd yn awyddus I archwilio’r syniad o siarter cenedlaethol ar gyfer dysgu gydol oes.


Mae cefnogi pobl ar eu taith ddysgu, I'w helpu I ffynnu a helpu I gryfhau ein cymunedau wrth wneud hynny, yn ymestyn y tu hwnt I sefydliadau addysg I bartneriaid fel llyfrgelloedd, amgueddfeydd, ond gallant hefyd gyrraedd y tu hwnt I hynny I gyrff cyhoeddus eraill ac efallai I dechnoleg, y cyfryngau ac yn wir I gwmnïau eraill – sut allwn ni ddatblygu hyn a threfnu ffordd o gytuno ar egwyddorion a chamau gweithredu sy'n cefnogi dysgu cymunedol a dysgu gydol oes. 


Rwy’ am I ni wneud mwy I annog y gwaith yma, yn arbennig o ran addysg ar ddinasyddiaeth, taclo camwybodaeth, a chymhwysedd digidol. Rwy’n gwybod bod cyfarwyddwr yr amgueddfa genedlaethol yn disgrifio’r sefydliad fel ‘central service for learning’ , ac rwy’ am gadarnhau’r ysbryd yna, a rhannu cyfrifoldeb.


Nesaf, cynaliadwyedd


Rydyn ni wedi cyrraedd man tyngedfennol wrth greu system gynaliadwy a chadarn.  

Mae’r ffordd y byddwn yn manteisio ar ddysgu digidol a thechnoleg yn hanfodol ar gyfer y cynaliadwyedd hwnnw.


Mae’r syniad o ddod ynghyd I ddysgu, 


I chwalu rhwystrau, 


I drafod ac archwilio,


Yn hanfodol ar gyfer addysg a lles y cyhoedd yn gyffredinol.


A rhaid I hyn fod yn wir, boed yn yr ystafell ddosbarth, yn y gymuned neu ar\-lein.  

Rwy’ eisoes wedi darparu bron I £6m I wella gallu digidol a rhoi sylw I heriau zero net yn y sectorau dysgu oedolion a cholegau.


Mae £2m hefyd wedi ei neilltuo I’r rhwydwaith dysgu oedolion mewn awdurdodau lleol I ail ennyn diddordeb y dysgwyr anoddaf cyrraedd atynt yn ein cymdeithas. I helpu darparwyr I hyrwyddo a chynnig darpariaeth ymgysylltu.


Gan adeiladu ar brofiadau dros y ddwy flynedd ddiwethaf, rwy’n awyddus I wneud mwy I helpu’r sector dysgu oedolion I ehangu ei gyrhaeddiad drwy ddysgu cyfunol a digidol.


Rydyn ni wedi sicrhau bod cymorth penodol ar gael I’r sector drwy jisc, er mwyn helpu pob darparwr I adeiladu ei allu digidol.


Drwy’r grŵp cyfeirio a’r rhaglen o gydweithredu cenedlaethol, mae’n hanfodol I ni edrych am ffyrdd o ddatblygu hyn a chyfleoedd pellach yn y maes, gan rannu adnoddau ar gyfer oedolion sy’n ddysgwyr yn amlach. 


Mewn ysgolion a cholegau, mae gennym ased anhygoel sef ein platfform dysgu byd\-enwog, hwb. Beth am blatfform cyfatebol ar gyfer dysgwyr sy'n oedolion. Cyrchfan y gellir ymddiried ynddi, sy'n adnabyddus, gyda chynnig eang o gynnwys – adnoddau, hyfforddiant, canllawiau, a'r cynnwys yn syml I'w ddefnyddio, yn hawdd dod o hyd iddo ac yn gyfleus. Rwy'n awyddus I glywed gan ddysgwyr a chan y sector pa botensial y gallai hyn ei gael I gefnogi dysgu.


Rwy’n gwybod bod dysgu oedolion yn achubiaeth I gymaint o bobl, felly roedd cadw mewn cysylltiad yn hanfodol bwysig yn ystod y cyfnod clo. Dywedodd un awdurdodau lleol bod: 


Un dysgwr bregus, ynysig, oedd yn byw wrth ei hun… wedi llefain pan ddarparwyd y cyfarpar iddi. Dywedodd ei bod hi’n teimlo fel rhan o’r byd eto, nawr bod modd idd weld pobl. 


Dros y ddwy flynedd ddiwethaf mae nifer o ddysgwyr wedi ffeindio’u ffordd ar\-lein ac wedi dod I arfer â dysgu o bell.


Ond hefyd mae’n rhaid I ni gydnabod bod effaith y cyfnod hwn – yn gymdeithasol, yn bersonol ac ar les – yn golygu bod nifer o bobl yn bellach nag erioed rhag dysgu.   

Rydyn ni eisoes yn gwybod bod 24% o oedolion heb gymhwyster lefel 2;   

14% heb gymhwyster lefel 1; 


A bron I hanner yr oedolion o’r grwpiau economaidd\-gymdeithasol isaf heb gael unrhyw hyfforddiant ers gadael addysg amser llawn.


Rhaid I ni daclo hyn gyda’n gilydd. 


Mae ganddom ni dargedau uchelgeisiol I ostwng nifer yr oedolion oedran gweithio sydd heb gymhwysterau I 5% neu lai.


Ac I sicrhau bod gan 75% o oedolion oedran gwaith yng nghymru gymhwyster lefel 3 o leiaf erbyn 2050\.


Ond mae dros ddegawd wedi bod ers yr archwiliad cenedlaethol diwethaf o sgiliau llythrennedd oedolion yng nghymru.


Mae’n bryd cywiro hynny – a chael darlun cyfoes o’r sefyllfa, wrth ochr y data a’r targedau ar gyfer cymwysterau.


Felly rwy’ wedi gofyn I’m swyddogion gomisiynu archwiliad newydd I ganfod ‘cyflwr y genedl’ o ran llythrennedd a rhifedd oedolion.


Wrth greu cenedl ail gyfle, lle nad yw byth rhy hwyr I ddysgu, rhaid I ni ddechrau drwy fod yn fwy onest a deall hyd a lled yr her sydd o’n blaen. Bydd gen I ragor I’w ddweud am yr archwiliad dros yr wythnosau nesaf.


Mae cynaliadwyedd y gweithlu yn hanfodol ar gyfer symud ymlaen yn llwyddiannus.   

Dros y ddwy flynedd ddiwethaf, rydyn ni wedi gallu neilltuo £175,000 I’r sector dysgu oedolion I gefnogi iechyd meddwl a datblygu proffesiynol.


Mae tipyn o hyn wedi canolbwyntio ar gefnogi lles, gan helpu I gryfhau dysgwyr a staff.


Byddwn yn parhau I gydweithio’n agos gyda chi er mwyn gwneud yn siwr bod y cymorth cywir yn ei le.


Mae’r prosiect datblygu’r gweithlu ôl\-16 ar waith ar hyn o bryd, I ddatblygu fframwaith dysgu proffesiynol ar gyfer staff ar draws pob cwr o’r sector ôl\-16\.


Mae dysgu oedolion yn chwarae rhan bwysig yn y gwaith hwn, ac rwy’n falch bod cynrychiolwyr o’r sector yn cymryd rhan drwy’r grŵp llywio a grwpiau gorchwyl a gorffen.


Mae’r tair thema rwy’ wedi eu trafod – strategaeth, rhannu cyfrifoldeb a chynaliadwyedd – I gyd yn arwain at y bedwaredd, brif thema – y syniad o genedl ail gyfle lle nad yw byth yn rhy hwyr I ddysgu.


Fe soniais I am y camddehongliad o un o linellau enwog f scott fitzgerald yn gynharach.


Fe ddylwn I ychwanegu bod fitzergald hefyd wedi dweud:



> “no grand idea was ever born in a conference”…


Ond gyfeillion, 


Gadewch I fi eich sicrhau chi, 


Roedd y syniad o genedl ail gyfle yn bodoli cyn y gynhadledd hon, 


Ond rwy’n gwybod y bydd yn datblygu, yn esblygu ac yn cael ei wireddu drwy gyfraniadau, syniadau a thrafodaethau pobl yn y gynhadledd hon a thu hwnt.


Ac rydyn ni eisoes wedi dechrau adeiladu’r dyfodol newydd hwnnw.


Bydd ein bil newydd yn gosod dyletswydd ar y comisiwn newydd I sicrhau cyfleusterau priodol ar gyfer addysg bellach a hyfforddiant I oedolion cymwys. 


Dyma gam mawr ymlaen mewn darpariaeth I oedolion. Bydd yn cael ei gefnogi gan gyllid ac fe fyddwn ni’n gweithio gyda chi er mwyn diffinio cwmpas y ddyletswydd honno mewn rheoliadau dros y ddwy flynedd nesaf.


Fy ngweledigaeth I yn y tymor hir yw sicrhau hawl gyffredinol I gael addysg gydol oes, er mwyn I bob dinesydd gael y cyfle hwnnw. 


Mae angen I ni gydweithio I gynyddu nifer yr oedolion sy’n dysgu yng nghymru.


Dwi ddim am I ni gyfyngu ein gorwelion.


Fe wnaeth geiriau diweddar syr alan tuckett fy nharo I. 


Bod rhaid I ni symud oddi wrth ystyriaeth ddeuaidd o ddiben dysgu oedolion a dysgu gydol oes. 


Fe ddywedodd:



> \[there has been] “too narrow a focus on investment as a choice between vocational education and neglected education for citizenship and cultural fulfilment.  
> 
> “economic prosperity and social cohesion both benefit from sustained commitments to lifelong learning”.


Rwy’n cytuno’n llwyr. 


Ac rwy’n benderfynol o symud ymlaen yn yr ysbryd hwnnw.


Mae mentrau fel ‘taith’, ein rhaglen gyfnewid fyd\-eang newydd yn dangos y pwyslais rydyn ni’n ei roi ar greu cyfleoedd newydd.


Rwy’n gwybod bod Susana, cyfarwyddwr taith yma I siarad am y rhaglen, ond rwy’ am ddweud mai dyma’r rhaglen symudedd rhyngwladol sydd wedi’I ariannu orau erioed yng nghymru, gyda chyllid ar gael ar gyfer ceisiadau penodol o’r sector dysgu oedolion eleni.


Gadewch I ni wneud y mwyaf o’r holl gyfleoedd cyffrous y bydd taith yn eu cynnig I oedolion sy’n ddysgwyr a staff ar draws y wlad.


I gloi, gyfeillion, rwy’n hyderus bod dyddiau llewyrchus ar gyfer dysgu oedolion o’n blaen.


Bydd angen I ni gadw’r ffydd.


Rhannu cyfrifoldeb.


A chreu cyfleoedd sy’n wirioneddol gynaliadwy.


Mae’r hen ddihareb yn dweud ‘tri chynnig I gymro”.


Gyfeillion, ddylai cyfleoedd addysg a dysgu gydol oes ddim bod yn fater o lwc.


Cenedl ail gyfle yw un lle rydyn ni yn gweithio gyda’n gilydd, 


Gan adeiladu dinasyddiaeth gyffredin,


A thaclo effaith tlodi ar uchelgais, cyfleoedd ac addysg.


Does dim byd yn bwysicach na hynny ar gyfer economi fodern a llwyddiannus, cymunedau sydd wedi’u grymuso a chymdeithas deg a chynhwysol.


A chenedl lle nad yw byth yn rhy hwyr I ddysgu.


Diolch yn fawr.







Translation:


 
Sincere thanks for inviting me to address the conference today and to the learning and work institute for organising this important conference. 


I am delighted that the focus of this conference is on building a nation of second chances \- where its never too late to learn. 


And I hope you feel \- as I do \- that it is an exciting time for us to be meeting to discuss the work we can do together to support our adult learners on their journey of lifelong learning. It is something I care passionately about and it is always inspiring to be part of a discussion with so many others who feel the same and to be able to learn from your experience of making that difference.


But if I may say first to Scott, it is truly inspiring to listen to your story.


How education helped, not only to turn your life around, but potentially the lives of others.


I hope you achieve your ambition of a shed in every town. Be proud of what you have achieved.  

Da iawn ti \- well done!


Now to that idea of a nation of second chances, \- let me start by saying I know that there has been debate about this term and what it might mean. 


That’s not a new phenomenon.


We started by hearing from Scott but there is another Scott I want to refer to – maybe a little improbably in the context of adult lifelong learning conference – and that is of course \- F Scott Fitzgerald. Critics and commentators alike often quote his maxim, that there “are no second acts in American lives”. 


It is meant to sum up the supposed ‘one shot, one chance’ rule of public life, careers or politics. Well, I fundamentally disagree.


And when it comes to education, our lives should not – must not – depend on one shot, one chance, one pathway, one decision.


It must never be too late to learn.  

Or to become more democratically and critically engaged through education.  

To learn that new skill, acquire that new qualification.  

To become more personally, culturally and academically fulfilled.  

I want wales to be a nation of second chances in education.


And Scott Fitzgerald was actually onto something.  

The full quote (from his essay my lost city) – which people often overlook – says:



> “I once thought that there were no second acts in American lives,   
> 
> But there was certainly to be a second act to New York's boom days.”


Colleagues, out of necessity much of my first act – my first year – as education and welsh language minister – has focused on working with you to keep the nation learning through the pandemic.


For our second act – I, we – must focus relentlessly on the central role that education will have in creating the boom days that can lie ahead for wales again.


* in breaking the link between deprivation and destiny;
* in creating and nurturing employable, engaged and ethical citizens, of all ages; and
* and in raising standards and widening access through digital and technology.


These aspirations are no less relevant to tertiary education – including adult and community learning – than they are to our schools.


So, I want to spend some time today exploring how we can move forward together in this endeavour.


And even if there are no second acts in American lives


I am determined that wales should be a nation of second chances, and that we can realise that ambition together.


Firstly, I want to thank the sector for all you have done during the past two years, you have taken on the challenge of working with us in implementing a new funding and planning model, with parity and equity at its heart. 


There is of course further to go, but we now have a sound platform on which to build.


And I want to discuss how we do that in the context of four approaches:  

The importance of strategy and strategic duties;  

The shared responsibility we have for this;  

The need for sustainability; and   

That idea of second chances.  

Turning to the first of those – strategy and strategic duties.


Colleagues – there’s something exciting happening in welsh law and lifelong learning at the moment.  

Now I recognise that the bar for what counts as “exciting” in the world of law is probably set a bit lower for me as a lawyer than for many 


But let me remind you.  

In the Tertiary and Education Research Bill, which recently passed the general principles stage in the Senedd; for the first time ever we are legislating to promote life\-long learning.  

Putting it into law.


Making a duty on the new tertiary commission.  

And making it the first such strategic duty in the Bill.


You may not have spotted it in the draft bill published last year.


And there’s a good reason for that \- it wasn’t there.


But on becoming Minister – I took the view that we needed to put more of our values and ambitions into the bill.


For me, that starts with lifelong learning, and with adult community learning at the heart of that.


It sits alongside other duties – enshrining our shared principles and values \- equality of opportunity, of collaboration, of tertiary education through the medium of welsh, of civic mission and of global outlook.  

The new commission – our new steward for all tertiary education and research – must operate under these principles and duties.


This also links to the purposes and principles of our new national school curriculum, empowering our young people to learn throughout their lives.


The new curriculum represents what we want and expect from the citizens of the future.


Guaranteeing the core skills of literacy numeracy and digital competence, it empowers learners to grow as citizens through broad and balanced experiences, knowledge and skills.


It shares much in common with the learning and work institute’s innovative ‘citizens’ curriculum’.


That looks to tackle the barriers that prevent adult learner participation.


So that learning those essential and life skills such as literacy and numeracy can become more relevant through co\-construction and using community delivery.  

Although it is a new approach – it is rooted in that adult education tradition of community, culture and citizenship.


Engaging with, and empowering adults to access public services, to be engaged citizens and to enjoy improved health and employment outcomes.


I think this is an idea with real potential for us in wales. So I want to tell you that i have asked our new external reference group for adult learning to study this approach and to make some recommendations to me on how we can pilot a citizens curriculum for wales, in wales.


Our new school curriculum was co\-constructed with those who have the experience of teaching our young people so I want us to draw on that way of working, that spirit of co\-development and co\-production, allied to the expertise and experience at this conference, so that we can design a national framework ready for local adaption, design and delivery.


And that brings me to my next theme. Shared responsibility.


Blending the national and local, with learners at the centre, is fundamental to my idea of shared responsibility.


I mentioned the new reference group for adult learning a couple of moments ago.


It met for the first time a couple of weeks ago, influenced by Sue Pember’s excellent report for the wales centre for public policy.


Together it will look at the systemic barriers in our path.


We all know that they are complex and they are longstanding. So we will need to be imaginative and creative in tackling them.


The next two years are going to be crucial in building the capacity and capability we need to deliver this commitment. 


In helping co\-design a programme of national co\-ordination, the group will provide advice and scrutiny and ensure we reach as wide a constituency as possible.


I am pleased to announce that I have provided funding of £2m over the next two years to back up this work.   

To help get the sector ready for the future.


We must have a programme of national co\-ordination based on close collaboration between providers.


So my ask of you all here today is to engage with that, so that we can work with and across the whole tertiary education system.


Our shared challenge is to improve quality and access to skills\-based, formal, and informal adult learning and support progression for all our learners. 


We must get this right as we move ahead with the creation of the commission for tertiary education and research.


The commission will take responsibility for the funding and overall strategic direction of adult learning, in addition to further education, higher education, apprenticeships and school sixth forms. 


It will provide the funding to local authorities, colleges, and adult learning wales that is so critical to realising the mission of adult education.   

But it will do this with a renewed strategic focus \- enshrined in legislation as I have said \- on enabling and ensuring lifelong learning for people from all walks of life.


The commission will also be responsible for signing\-off outcome agreements with colleges and universities.


I want us to be in a position where those institutions, reflecting that lifelong learning duty, are in the habit of disseminating their work more widely.


Whether that is online, taster courses, public lectures and seminars, working with local employers and enterprises – we need to see wider and deeper engagement.  

And though we talk of civic mission, this isn't of “missionary work” as my late friend Hywel Francis described it, rather genuine empowerment and democratic engagement.


I expect to see this as a key priority within those outcome agreements in the future.  

And alongside this I am also keen to explore the idea of a national charter for lifelong learning.


The role of supporting people on their learning journey, to help them flourish and help strengthen our communities in doing so extends beyond education institutions to partners such as libraries, museums, but also can reach beyond that to other public bodies and further perhaps to tech, media and indeed other companies – how can we develop and approach where these can sign up to agreed principles and actions that support community and lifelong learning. 


I want us to do more to encourage this work, particularly as it relates to citizenship education, tackling misinformation and digital competence. I know that the director of the national museum describes that institution as a ‘central service for learning’, and I want to embed that spirit and shared responsibility.


Next, sustainability.


We are at a critical juncture in co\-creating a sustainable and strong system.


How we harness digital learning and technology is essential to that sustainability.  

The idea of coming together to learn,   

To break down barriers,   

To engage and explore,  

Is essential to education as a public and common good.  

And this must be true, whether it is in the classroom, in the community, or online.


I have already provided almost £6m to improve the digital capacity and to address the challenges of net zero in the adult learning and college sectors.


A further £2m has also been allocated to the network of local authority adult learning to re\-engage the hardest to reach learners in our society. To support the promotion and delivery of engagement and hook provision.


Building on experiences over the last two years, I am keen to do more to support the adult learning sector to broaden its reach through digital and blended learning.


We have made tailored support available to the sector through JISC, to help each provider build its digital capabilities.


Through the reference group and programme of national co\-ordination, it is imperative that we look at how we can take this forward and find further opportunities in this area, including more shared resources for adult learners. 


In school and colleges, we have the incredible asset of our globally recognised Hwb learning platform. What could an equivalent platform look like for adult learners. A destination which is trusted, well\-known, with a wide offer of content – resources, training, guidance, and where content was straightforward to access, easily navigable and convenient. I am keen to hear from learners and from the sector what potential this could have to support learning.


I know that adult learning is a lifeline for so many people, so staying connected was hugely important during lockdown. One local authority told us that: 



> “one vulnerable isolated learner living alone… cried when the equipment was delivered to her and said she felt part of the world again now she can see people”


Through the last two years many learners have found their way online and become familiar with remote learning.


But we also have to recognise that the social, personal and well\-being impact of the period means that many are even further away from learning.   

We already know that 24% of adults are without a level 2 qualification;   

14% without a level 1 qualification;   

And almost half of adults from the lowest socioeconomic groups have not received any training since they left full\-time education.


We must tackle this together. 


We have ambitious targets to reduce the numbers of working age adults with no qualifications to 5% or below.


And to ensure 75% of working age adults in wales are qualified to at least level 3 by 2050\.


However, it has been over a decade since the last national audit of adult literacy skills in wales.


It’s about time that we corrected that – and get an up to date view of the situation, alongside that qualifications data and targets.


So I have asked my officials to commission a new ‘state of the nation’ audit of adult literacy and numeracy to address this.


In creating a nation of second chances where it is never too late to learn, we first need to be honest and understand the scale of the challenge. I will have more to say about the audit in the coming weeks. 


The sustainability of the workforce is integral in how we move forward successfully.


Over the last two years, we’ve been able to allocate £175,000 to the adult learning sector to support mental health and professional development.


Much of this has focused on wellbeing support, helping to build resilience for both learners and staff.


We will continue to work closely with you to make sure that the right support is in place.


The post\-16 workforce development project is currently underway to develop a professional learning framework for staff across all parts of the post\-16 sector.


Adult learning plays an important part in this work and I am pleased that representatives from the sector are engaged through the steering group and task and finish groups.


The three themes I have discussed, strategy, shared responsibility and sustainability all lead into my overarching fourth theme – that idea of a nation of second chances where it is never too late to learn.  

I mentioned the misinterpretation of one of F Scott Fitzgerald’s famous lines at the start.


I should point out that Fitzergald also said that:



> “no grand idea was ever born in a conference”…


But colleagues,   

Let me assure you, the idea of a second chance nation was not born in a conference, 


But I know that it will develop, evolve and become tangible through the contributions, ideas and deliberations of people in this conference and beyond.


And we have already started building that new future.


Our new bill will place a duty on the new commission to secure proper facilities for relevant further education and training for eligible adults. 


This is a big step forward in adult provision and it will be backed up by funding and we will work with you to define the scope of that duty in regulations over the coming two years.


My long term vision is a universal right to lifelong learning to give every citizen that chance.


We need to work collaboratively to increase the number of adults learning in wales.  

I do not want us to narrow our sights.  

I was struck by Sir Alan Tuckett’s recent words and analysis.   

That we must move away from the binary consideration of the purpose of adult and lifelong learning.


He said that there had been: 



> "too narrow a focus on investment as a choice between vocational education and neglected education for citizenship and cultural fulfilment.  
> 
> "economic prosperity and social cohesion both benefit from sustained commitments to lifelong learning".


I couldn’t agree more.   

And I am determined that we move forward in that spirit.


Initiatives like Taith, our new global education exchange programme show the importance we attach to creating new opportunities.


I know Susana, director of Taith is here to talk to you about the programme but I wanted to say that it is the best funded international mobility programme in wales ever, with funding available for applications specifically from the adult learning sector this year. Lets make the most of the exciting opportunities Taith will provide for adult learners and staff across the nation.


To conclude colleagues, I am confident that we do have those boom days for adult learning ahead of us.


It will require us to keep the faith.  

To share responsibility.  

To create opportunities that are truly sustainable.  

There’s an old welsh proverb that says it’s ‘tri chynnig I Gymro”.  

Three times lucky for a Welshman.  

Colleagues, education chances and true lifelong learning shouldn’t – mustn't – be a matter of luck.  

A true nation of second chances is one where   

We work together,   

Build our shared citizenship,  

Tackle the impact of poverty on aspiration, opportunity and education.  

Nothing is more important for a modern and successful economy, for empowered communities and a fair and inclusive society. 


A nation where it is never too late to learn.


Diolch yn fawr.