Translate the text from English to Welsh.



 
Over the summer, I have been working with a group of key experts and practitioners to undertake a Biodiversity Deep Dive to develop a set of collective actions we can take in Wales to support natures recovery. The 30x30 target was chosen as a strategic focus for the purpose of the deep dive to consider where and how action could be accelerated. 30x30 refers to protecting and effectively managing at least 30% of our land freshwater and sea for nature by 2030\. It is one of a number of targets which form part of a new Global Biodiversity Framework (GBF) to be agreed at COP15 later this year.


The group identified key themes and recommendations for specific actions. These build on existing commitments such as the action plan to tackle phosphorous pollution in our rivers. The recommendations are a mixture of new action we can take immediately, a scaling up and acceleration of existing schemes, and longer\-term actions that will deliver benefits throughout this Senedd term and beyond.


**Transform our protected sites series so that it is better, bigger, and more effectively connected** 


A priority will be transforming our existing terrestrial, freshwater and marine protected sites. We will do this by expanding and accelerating our Nature Networks Programme to help improve the condition and connectivity of our protected sites and make them more resilient to climate change.


We will raise the ambition set out in our National Peatland Action Programme, so that by 2030 the programme will be delivering at a scale capable of reaching the net zero 2050 target of 45,000 ha of peatland restored.


To support collaborative partnership approaches at the local level, we will be investing in our Local Nature Partnerships. LNPs bring together organisations, businesses and communities to take collective action to address local priorities.


**Marine** 


We will accelerate action to complete the MPA network, to ensure the shortfalls in protection of habitats and features are addressed. This will mean the MPA network is ecologically coherent and connected, improving resilience and condition.


We will finalise the assessment of potential fishing gear interactions with features of Marine Protected Areas. This will enable us to understand what damage these do to MPA features and what management measures may be needed to prevent this.


**Create a framework to recognise Nature Recovery Exemplar Areas and Other Effective Area\-based Conservation Measures (OECMs) that deliver biodiversity outcomes**


We will create a network of Nature Recovery Exemplar Areas across a range of different semi\-natural habitats will help demonstrate how effective action can be taken to halt biodiversity loss and aid nature recovery.  Alongside Nature Recovery Exemplar Areas, we will also explore the use of a new concept: Other Effective Area\-based Conservation Measures (OECM).


I will set up an expert working group to identify candidate Nature Recovery Exemplar Areas and OECM’s, including the management vehicles and funding mechanisms needed to establish these. The group will report to me within six months of being established.


**Unlock the potential of designated landscapes (National Parks and Areas of Outstanding Natural Beauty) to deliver more for nature** 


I want to utilise the untapped potential within these designated landscapes to deliver more for biodiversity and support natures recovery. We will support National Parks and AONBs to develop a prioritised action plan for nature restoration embedding these in strategic planning. In the longer term we will ensure that the designation of a new National Park in northeast Wales affords significant opportunities for climate change mitigation and nature recovery, and that these are embedded as a key delivery priority for the new park.


**Continue to reform land and marine management and planning (including spatial) to deliver more for both protected sites and wider land / seascapes**


We will take a strategic spatial approach to planning underpinned by robust evidence, such as Area Statements.  We will support planners and developers through improved planning guidance and tools. We will enable more effective screening of planning applications to better understand the potential impacts from proposals.


To drive the change in how we use our land in Wales, we will ensure that the right incentives are designed into the future Sustainable Farming Scheme (SFS). The SFS contains proposed actions such as farmers actively managing at least 10% of their land to maintain and enhance semi\-natural habitats, prioritising designated sites where they exist, and creating new habitat features where semi\-natural habitats do not exist.


To support this change, we will ensure that farmers and land managers have access to high quality advice that enables them to identify the management actions needed to achieve environmental outcomes and improve the farm business’ productivity.


**Build a strong foundation for future delivery through capacity building, behaviour change, awareness raising and skills development**


We will strengthen the connection between local communities and nature, helping people understand the actions they can take that will make a difference. We will ensure we have the right skills and expertise for the green jobs needed for nature recovery, both now and into the future.  We will expand and enhance schemes to strengthen the capacity and capability of the public, private and third sector to accelerate delivery for nature recovery.   


**Unlock private investment to deliver for nature at far greater scale and pace.**


I recognise that identifying and securing private investment will boost our efforts to tackle nature recovery and support more sustainable project funding models. This does not come without risk, however, particularly to local communities. To mitigate these risks, we will identify what interventions may be needed, and develop principles for responsible investment to ensure that any additional funding supports both our ambitions for nature recovery and the wider Well Being goals.  


**Develop and adapt monitoring and evidence frameworks to measure progress towards the 30 by 30 target and guide prioritisation of action**


Effective monitoring is needed if we are to chart progress towards delivering 30x30\. It will also underpin decision making to enable an adaptive management approach required to deliver resilient ecosystems which are able to adapt to wider pressures such as climate change. To achieve this, we will appraise our data needs, building on existing data sets and good practice and identifying future needs. We will create opportunities for better collaboration, an increased role for citizen science and make better use of technological advances.  I will set up an expert group to provide advice on how best to achieve this.


**Strategic leadership**


The imperative to act is now and Wales needs to deliver a decade of action if we are to become nature positive. I fully recognise we need to take ambitious and integrated action if we are to put nature on the path to recovery. This requires collective action to address the issues and reversing biodiversity decline. 


I am extremely grateful for the members of the deep dive group, the participants in the expert groups and roundtable discussions, and the input from individual submissions.  I look forward to continuing my work with the core group as we drive forward together as ‘Team Wales’ to become nature positive.


 


 







Translation:


 
Dros yr haf, rwyf wedi bod yn gweithio gyda grŵp o arbenigwyr ac ymarferwyr allweddol i gynnal Archwiliad Dwfn Bioamrywiaeth i ddatblygu cyfres o gamau cydweithredol y gallwn eu cymryd yng Nghymru i gefnogi adferiad natur. Dewiswyd y targed 30x30 fel ffocws strategol at ddiben yr archwiliad dwfn i ystyried ble a sut y gellid cyflymu camau. Mae 30x30 yn cyfeirio at warchod a rheoli yn effeithiol o leiaf 30% o'n tir, dŵr croyw a môr ar gyfer natur erbyn 2030\. Mae'n un o nifer o dargedau sy'n rhan o Fframwaith Bioamrywiaeth Byd\-eang (GBF) newydd i'w gytuno yn COP15 yn ddiweddarach eleni.


Nododd y grŵp themâu ac argymhellion allweddol ar gyfer camau gweithredu penodol. Mae'r rhain yn adeiladu ar ymrwymiadau presennol fel y cynllun gweithredu i fynd i'r afael â llygredd ffosfforws yn ein hafonydd. Mae'r argymhellion yn gymysgedd o gamau newydd y gallwn eu cymryd ar unwaith, ehangu a chyflymu cynlluniau presennol, a chamau mwy hirdymor a fydd yn sicrhau manteision drwy gydol tymor y Senedd hon a thu hwnt.


**Trawsnewid ein cyfres o safleoedd gwarchodedig er mwyn i’r gyfres fod yn well, yn fwy, a chael ei chysylltu’n fwy effeithiol** 


Un o’r blaenoriaethau fydd trawsnewid ein safleoedd gwarchodedig daearol, dŵr croyw a morol presennol. Byddwn yn gwneud hyn drwy ehangu a chyflymu ein Rhaglen Rhwydweithiau Natur i helpu i wella cyflwr a’r cysylltiad rhwng ein safleoedd gwarchodedig, a'u gwneud yn fwy gwydn i effeithiau newid hinsawdd.


Byddwn yn cynyddu'r uchelgais a nodir yn ein Rhaglen Weithredu Genedlaethol ar Fawndiroedd, er mwyn i’r rhaglen gyflawni erbyn 2030 ar raddfa sy'n gallu cyrraedd targed sero net 2050 o adfer 45,000 hectar o fawndir.


I gefnogi dulliau partneriaeth cydweithredol ar y lefel leol, byddwn yn buddsoddi yn ein Partneriaethau Natur Lleol (LNPs). Mae Partneriaethau Natur Lleol yn dod â sefydliadau, busnesau a chymunedau at ei gilydd i gymryd camau ar y cyd i fynd i'r afael â blaenoriaethau lleol.


**Morol** 


Byddwn yn cyflymu camau i gwblhau rhwydwaith yr Ardaloedd Morol Gwarchodedig (MPA), er mwyn sicrhau yr ymdrinnir â diffygion o ran gwarchod cynefinoedd a nodweddion. Bydd hyn yn golygu bod rhwydwaith yr Ardaloedd Morol Gwarchodedig wedi’i gysylltu ac yn gydlynol yn ecolegol, gan wella gwytnwch a chyflwr.


Byddwn yn cwblhau'r gwaith o asesu’r modd y mae offer pysgota posibl yn rhyngweithio â nodweddion Ardaloedd Morol Gwarchodedig. Bydd hyn yn ein galluogi i ddeall pa ddifrod y mae'r rhain yn ei wneud i nodweddion Ardaloedd Morol Gwarchodedig a pha fesurau rheoli y gallai fod eu hangen i atal hyn.


**Creu fframwaith i gydnabod Ardaloedd Enghreifftiol Adfer Natur a Mesurau Cadwraeth Effeithiol Eraill ar sail Ardal (OECMs) sy'n cyflawni canlyniadau bioamrywiaeth**


Byddwn yn creu rhwydwaith o Ardaloedd Enghreifftiol Adfer Natur ar draws amrywiaeth o gynefinoedd lled\-naturiol gwahanol, gan helpu i ddangos sut y gellir cymryd camau effeithiol i atal colli bioamrywiaeth a chynorthwyo adferiad natur.  Ochr yn ochr ag Ardaloedd Enghreifftiol Adfer Natur, byddwn hefyd yn archwilio'r defnydd o gysyniad newydd: Mesurau Cadwraeth Effeithiol Eraill ar sail Ardal (OECM).


Byddaf yn sefydlu gweithgor arbenigol i nodi'r Ardaloedd Enghreifftiol Adfer Natur ac OECMs posibl, gan gynnwys y dulliau rheoli a chyllido sydd eu hangen i sefydlu'r rhain. Bydd y grŵp yn adrodd i mi o fewn chwe mis o’i sefydlu.


**Rhyddhau potensial tirweddau dynodedig (Parciau Cenedlaethol ac Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol) i gyflawni mwy ar gyfer natur** 


Rwyf am ddefnyddio'r potensial sydd heb ei ddefnyddio o fewn y tirweddau dynodedig hyn i gyflawni mwy ar gyfer bioamrywiaeth a chefnogi adferiad natur. Byddwn yn cefnogi Parciau Cenedlaethol ac AHNE i ddatblygu cynllun gweithredu â blaenoriaeth ar gyfer adfer natur, gan roi’r rhain wrth wraidd gwaith cynllunio strategol. Yn y tymor hirach, byddwn yn sicrhau bod dynodi Parc Cenedlaethol newydd yng ngogledd\-ddwyrain Cymru yn rhoi cyfleoedd sylweddol i liniaru effeithiau newid hinsawdd ac adfer natur, a bod y rhain yn rhan annatod o flaenoriaethau cyflawni allweddol ar gyfer y parc newydd.


**Parhau i ddiwygio gwaith rheoli a chynllunio tir a morol (gan gynnwys gofodol) i gyflawni mwy ar gyfer safleoedd gwarchodedig a thir / morweddau yn ehangach**


Byddwn yn defnyddio dull gofodol strategol ar gyfer cynllunio a ategir gan dystiolaeth gadarn, megis Datganiadau Ardal.  Byddwn yn cefnogi cynllunwyr a datblygwyr drwy wella canllawiau ac offer cynllunio. Byddwn yn galluogi gwaith sgrinio ceisiadau cynllunio sy’n fwy effeithiol er mwyn deall yn well yr effeithiau posibl gan gynigion.


Er mwyn ysgogi’r newid o ran y ffordd yr ydym yn defnyddio ein tir yng Nghymru, byddwn yn sicrhau bod y cymhellion cywir wedi'u dylunio i’r Cynllun Ffermio Cynaliadwy (SFS) yn y dyfodol. Mae'r Cynllun Ffermio Cynaliadwy yn cynnwys camau arfaethedig, megis ffermwyr yn mynd ati i reoli o leiaf 10% o'u tir i gynnal a gwella cynefinoedd lled\-naturiol, blaenoriaethu safleoedd dynodedig lle maent yn bodoli, a chreu nodweddion cynefinoedd newydd lle nad oes cynefinoedd lled\-naturiol yn bodoli.


I gefnogi'r newid hwn, byddwn yn sicrhau bod ffermwyr a rheolwyr tir yn gallu cael gafael ar gyngor o ansawdd uchel sy'n eu galluogi i adnabod y camau rheoli sydd eu hangen i sicrhau canlyniadau amgylcheddol a gwella cynhyrchiant busnes y fferm.


**Adeiladu sylfaen gref ar gyfer cyflawni yn y dyfodol drwy ddatblygu capasiti, newid ymddygiad, codi ymwybyddiaeth a datblygu sgiliau**


Byddwn yn cryfhau'r cysylltiad rhwng cymunedau lleol a byd natur, gan helpu pobl i ddeall y camau y gallant eu cymryd a fydd yn gwneud gwahaniaeth. Byddwn yn sicrhau bod gennym y sgiliau a'r arbenigedd cywir ar gyfer y swyddi gwyrdd sydd eu hangen ar gyfer adfer natur, nawr ac yn y dyfodol.  Byddwn yn ehangu ac yn gwella cynlluniau i gryfhau capasiti a gallu'r sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector i gyflymu'r broses o gyflawni er mwyn adfer natur.   


**Rhyddhau buddsoddiad preifat er mwyn cyflawni ar gyfer natur yn gyflymach ac ar raddfa fwy**


Rwy'n cydnabod y bydd canfod a sicrhau ffynonellau buddsoddiad preifat yn rhoi hwb i'n hymdrechion i fynd i'r afael ag adferiad natur, ac yn cefnogi modelau ariannu prosiectau mwy cynaliadwy. Fodd bynnag, ni ddaw hyn heb risg, yn enwedig i gymunedau lleol. Er mwyn lliniaru'r risgiau hyn, byddwn yn nodi pa ymyriadau y gallai fod eu hangen, ac yn datblygu egwyddorion ar gyfer buddsoddi'n gyfrifol i sicrhau bod unrhyw gyllid ychwanegol yn cefnogi ein huchelgeisiau ar gyfer adfer natur a'r nodau Llesiant ehangach.  


**Datblygu ac addasu fframweithiau monitro a thystiolaeth i fesur cynnydd tuag at y targed 30 erbyn 30 a llywio’r broses o flaenoriaethu camau gweithredu**


Mae angen gwaith monitro effeithiol os ydym am olrhain cynnydd tuag at gyflawni’r targed 30x30\. Bydd hyn hefyd yn sail i’r penderfyniadau a wneir i alluogi dull rheoli addasol sydd ei angen i sicrhau ecosystemau gwydn sy'n gallu addasu i bwysau ehangach, megis newid yn yr hinsawdd. Er mwyn cyflawni hyn, byddwn yn gwerthuso ein hanghenion data, gan adeiladu ar y setiau data ac arferion da presennol a nodi anghenion ar gyfer y dyfodol. Byddwn yn creu cyfleoedd i gydweithio'n well, sicrhau bod mwy o rôl ar gyfer gwyddoniaeth dinasyddion ac yn gwneud gwell defnydd o ddatblygiadau technolegol.  Byddaf yn sefydlu grŵp arbenigol i roi cyngor ar y ffordd orau o gyflawni hyn.


**Arweinyddiaeth strategol**


Mae'n hanfodol gweithredu nawr ac mae angen i Gymru sicrhau degawd o weithredu os ydym am fod yn bositif dros natur. Rwy'n cydnabod yn llawn bod angen inni gymryd camau uchelgeisiol ac integredig os ydym am roi natur ar y llwybr tuag at adferiad. Er mwyn gwneud hyn mae angen gweithredu ar y cyd i fynd i'r afael â'r materion a gwrthdroi dirywiad bioamrywiaeth. 


Rwy'n hynod ddiolchgar i aelodau'r grŵp archwiliad dwfn, y rhai a gymerodd ran yn y grwpiau arbenigol a’r trafodaethau bwrdd crwn, ac am y mewnbwn a ddaeth o gyflwyniadau unigol.  Rwy'n edrych ymlaen at barhau â'm gwaith gyda'r grŵp craidd wrth i ni fwrw ymlaen gyda'n gilydd fel ‘Tîm Cymru’ i fod yn bositif dros natur.