Translate the text from English to Welsh.



 
This Written Statement provides an update on action in Wales on Long COVID since the last Written Statement on 20 January.


On 1 March, the new Wales COVID\-19 Evidence Centre became operational. Its function is to analyse the impact of coronavirus and use research\-based evidence to address new challenges as a result of the global pandemic. The Centre will work closely with the Welsh Government, the NHS and social care in Wales to provide the necessary evidence needed to address many of the questions identified in the Technical Advisory Group (TAG) paper mentioned below in order to make evidence based decisions to support people with their recovery from the virus. The centre’s work programme is in development and is expected to include research activity on Long COVID.


On 3 February, the TAG published a paper entitled ‘*Long Covid – what do we know and what do we need to know*?’


This helpfully pulled together latest UK and international evidence and research to support current policy and local action and identified further important research questions to understand and monitor the impact of Long COVID on individuals and services in Wales.


On 16 March the NIHR published a second themed review which highlights an increased focus on gathering the research evidence around Long COVID. The review notes particular research gaps and the ongoing need to create a firm evidence base to support the development of service models and management of care.


On 12 March, the Minister for Mental Health, Wellbeing and the Welsh Language met with Ministers from the other 3 UK countries to agree shared priorities and areas for collaboration on Long COVID.  These will now be progressed through the collaborative work on the pandemic by the 4 UK Chief Medical Officers and include research and modelling the numbers of people with Long COVID and the impact on services.


In terms of NHS Wales’ response to date, our approach continues to be founded on our vision in *A Healthier Wales,* ofavoiding harm, promoting and supporting self\-management and value based, seamless care from the right health professionals or service, at or as close to home as possible and agreeing care tailored to each person’s specific health and wellbeing  needs. Primary and community care services draw in the expertise of secondary care specialists for those individuals where this is needed.  


The NHS Wales COVID Recovery App, launched on 20 January to support anyone recovering from COVID 19, has been downloaded nearly 4,000 times. It provides advice from therapists, psychologists, dietitians and consultants; and includes aids to track progress.


All health boards continue to work closely with their GP practices and community services to evolve their local pathways for timely access to the right professional or integrated service for each individual. 


On 22 February, Andrew Goodall, Director General for Health and Social Services and the NHS Wales Chief Executive, wrote to Health Board Chief Executives with the All Wales Community Pathway for Long COVID. This Pathway complements the NICE clinical guideline for Long COVID, published in December 2020, both of which health boards are using to underpin their local pathways. This ensures a consistent response across Wales.


My officials and health boards are engaging with patient support groups to listen to people’s experiences. This insight is helping to identify and shape what further improvements are needed.


Dr Frank Atherton, Chief Medical Officer has written to all health professionals in NHS Wales to highlight the NICE clinical guideline for Long COVID and urging them to  familiarise themselves with their health board’s local pathway for accessing services.


Health Education and Improvement Wales (HEIW) has launched a web page with links to published resources and information to help professionals deliver effective, high quality care. The page includes links to the Health Boards’ ‘COVID Recovery’ pages, which contain advice and strategies to help individuals to manage their recovery and how to access local services.


By the end of March, all GP practice systems will have the codes for recording people with Long\-COVID.  This important data, together with the ongoing research will inform future local service planning and delivery.







Translation:


 
Mae’r Datganiad Ysgrifenedig hwn yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf am y camau a gymerwyd yng Nghymru mewn perthynas â COVID hir ers y Datganiad Ysgrifenedig diwethaf ar 20 Ionawr.


Ar 1 Mawrth, daeth y Ganolfan Tystiolaeth COVID\-19 newydd ar gyfer Cymru yn weithredol. Ei phwrpas yw dadansoddi effeithiau’r coronafeirws a defnyddio tystiolaeth sy’n seiliedig ar ymchwil i helpu i ymateb i’r heriau newydd sy’n codi o ganlyniad i’r pandemig byd\-eang. Bydd y ganolfan yn gweithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru, y GIG, a gofal cymdeithasol yng Nghymru i ddarparu’r dystiolaeth y mae ei hangen i roi sylw i lawer o’r cwestiynau a nodwyd ym mhapur y Grŵp Cynghori Technegol (gweler y ddolen isod), er mwyn gwneud penderfyniadau’n seiliedig ar dystiolaeth i gefnogi pobl wrth iddynt geisio gwella o effeithiau’r feirws. Mae rhaglen waith y ganolfan yn cael ei datblygu, a disgwylir iddi gynnwys gweithgarwch ymchwil i COVID hir.


Ar 3 Chwefror, cyhoeddodd y Grŵp Cynghori Technegol bapur o dan y teitl  *“COVID Hir" – beth ydyn ni'n ei wybod a beth sydd angen i ni ei wybod?* 


Roedd hyn yn ddefnyddiol gan iddo dynnu ynghyd y dystiolaeth a’r ymchwil ddiweddaraf sydd ar gael yn y DU ac yn rhyngwladol, i helpu i lywio’r polisïau presennol a’r camau y mae angen eu cymryd yn lleol. Mae hefyd yn nodi rhagor o gwestiynau ymchwil pwysig y mae angen cael atebion iddynt er mwyn deall a monitro effeithiau COVID hir ar unigolion a gwasanaethau yng Nghymru.


Ar 16 Mawrth, cyhoeddodd y Sefydliad Cenedlaethol dros Ymchwil Iechyd ail adolygiad sy’n canolbwyntio ar themâu sy’n amlygu’r ffocws cynyddol ar gasglu tystiolaeth ymchwil sy’n ymwneud â COVID hir. Mae’r adolygiad yn nodi bylchau penodol mewn ymchwil, a’r angen parhaus i greu sail gadarn o dystiolaeth i gefnogi’r gwaith o ddatblygu modelau ar gyfer darparu gwasanaethau a dulliau o reoli gofal.  


Ar 12 Mawrth, cyfarfu’r Gweinidog Iechyd Meddwl, Llesiant a'r Gymraeg â Gweinidogion o dair gwlad arall y DU i gytuno ar flaenoriaethau a rennir, a meysydd lle y gellir cydweithredu ar COVID hir. Bydd y materion hyn bellach yn cael eu symud yn eu blaen drwy’r gwaith ar y cyd a wneir gan bedwar Prif Swyddog Meddygol y DU wrth ymateb i’r pandemig, sef gwaith sy’n cynnwys ymchwil a modelu’r niferoedd o bobl a fydd yn dioddef o COVID hir a’r effeithiau ar wasanaethau.


O ran ymateb GIG Cymru hyd yn hyn, mae ein dull gweithredu yn parhau’n seiliedig ar ein gweledigaeth fel y’i nodir yn ein cynllun *Cymru Iachach,* sef osgoi niwed, hyrwyddo dulliau hunanreoli a chefnogi’r unigolion sy’n gwneud hynny, ynghyd â sicrhau bod gofal di\-dor sy’n seiliedig ar werth yn cael ei ddarparu gan y gwasanaethau neu’r gweithwyr iechyd proffesiynol mwyaf priodol, naill ai yng nghartref y claf neu mor agos at ei gartref â phosibl, gan sicrhau hefyd bod y gofal a ddarperir wedi ei deilwra i ddiwallu anghenion iechyd a llesiant penodol yr unigolyn. Mae gwasanaethau gofal sylfaenol a chymunedol yn tynnu ar wybodaeth a sgiliau arbenigwyr gofal eilaidd er budd yr unigolion pan fo angen gwneud hynny.  


Ar 20 Ionawr, lansiwyd ap GIG Cymru i gefnogi pobl sydd â symptomau COVID hir, ac mae’r ap hwnnw wedi cael ei lawrlwytho bron i 4,000 o weithiau. Mae’n darparu cyngor gan therapyddion, seicolegwyr, deietegwyr a meddygon ymgynghorol; a gall helpu i dracio unrhyw gynnydd a wneir.


Mae’r holl Fyrddau Iechyd yn parhau i gydweithio’n agos gyda’u practisau meddygon teulu a gwasanaethau cymunedol i ddatblygu llwybrau lleol ar gyfer cael mynediad amserol at y gweithiwr proffesiynol neu’r gwasanaeth integredig mwyaf priodol ar gyfer pob unigolyn. 


Ar 22 Chwefror, ysgrifennodd Andrew Goodall, y Cyfarwyddwr Cyffredinol Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a Phrif Weithredwr GIG Cymru at Brif Weithredwyr y Byrddau Iechyd, ynglŷn â Llwybr Cymunedol Cymru Gyfan ar gyfer COVID hir. Mae’r llwybr hwn yn ategu canllawiau clinigol NICE ar gyfer COVID hir, a gyhoeddwyd ym mis Rhagfyr 2020, ac mae’r Byrddau Iechyd yn defnyddio’r ddau hyn fel sail ar gyfer eu llwybrau lleol, gan sicrhau cysondeb o ran yr ymateb ar draws Cymru.


Mae fy swyddogion a’r Byrddau Iechyd yn ymgysylltu â grwpiau cymorth i gleifion i wrando ar brofiadau pobl. Mae’r ddealltwriaeth y maent yn ei chael o wneud hynny’n helpu i nodi a llunio’r gwelliannau pellach y mae eu hangen.


Mae Dr Frank Atherton, y Prif Swyddog Meddygol, wedi ysgrifennu at bob gweithiwr proffesiynol yng Nghymru i dynnu sylw at ganllawiau clinigol NICE ar gyfer COVID hir, gan eu hannog i sicrhau eu bod yn gyfarwydd â llwybr lleol eu Bwrdd Iechyd ar gyfer cael mynediad at wasanaethau.


Mae Addysg a Gwella Iechyd Cymru wedi lansio tudalen ar y we sydd â dolenni at adnoddau a gwybodaeth a gafodd eu cyhoeddi helpu gweithwyr proffesiynol i ddarparu gofal effeithiol o ansawdd uchel. Mae’r dudalen yn cynnwys dolenni at dudalennau’r Byrddau Iechyd ar gyfer cefnogi pobl sy’n ceisio gwella ac egluro sut i gael mynediad at wasanaethau lleol.


Erbyn diwedd mis Mawrth, bydd gan systemau pob meddygfa y codau ar gyfer cofnodi pobl sydd â COVID hir. Mae hyn yn ddata pwysig a fydd, ochr yn ochr â’r ymchwil barhaus, yn helpu i lywio’r gwaith o gynllunio a darparu gwasanaethau lleol yn y dyfodol.