Фашизм

мәғәнәһендә лә, «идеология» мәғәнәһендә лә ҡулланған: «Il fascismo, oltre a essere un sistema di governo, è anche, e prima di tutto, un sistema di pensiero» («Фашизм - ул идара системаһы ғына түгел, ул бигерәк тә фекер системаһы»). === Немец национал-социализмы === Национал-социалистик немец эшсе партияһы (немец. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei). Рус телле транскрипцияла аббревиатураһы: НСДАП Германияла 1933 йылдан 1945 йылға саҡлы идара итә. Бенито Муссолиниҙың 1922 йылдағы Римгә маршының уңышы герман ултрауң радикалдары өсөн дәртләндергес өлгө булған. Немец национал-социалистары лидеры Адольф Һитлер нацистик партия формалашыуына итальян фашизмының етди тәьҫирен таныған. Нацизмдың төп пропагандисы Йозеф Һеббельс итальян фашизмына либерал демократия менән конфликт башын япһарып, былай тигән: Римгә марш либерал демократия штурмы билдәһе булды. Был либерал-демократик рух донъяһын ҡыйратыуҙың тәүге ынтылышы ине... ә ул 1789 йылда Бастилияны алыуҙан башланды һәм аяуһыҙ революцион түңкәрелештәрҙә сиратлап бер ил артынан икенсеһен, милләттәрҙең марксизмда, демократияла, анархия һәм синфи көрәштә һәләк булыуына юл ҡуйыр өсөн, яуланы.... Ике идеологияның - итальян фашизмы һәм герман нацизмының - бер-беренә тәьҫире уртаҡ булған. Мәҫәлән, Италияла билдәле Холокост Холокост ҡабул ителгән. === Тимер гвардия (Румыния) === «Тимер гвардия» - 1927йылдан 1941 йылға саҡлы Румынияла йәшәп килгән фашист хәрәкәте. Улар 1940 йылдың 14 сентябренән 1941 йылдың 21 ғинуарына саҡлы власть башында ултырған. Корнелиу Зеля Кодряну был хәрәкәтте 1927 йылдың 24 июлендә «Тимер гвардия« атамаһы менән нигеҙ һалған (»Legiunea Arhanghelului Mihail"), һәм, вафатына саҡлы (1938), уның юлбашсыһы булған. === Фалангизм (Испания) === Испа́н Фала́нгаһы (испан.Falange Española) - Испанияның ультрауң сәйәси партияһы. 1933 йылда Хосе Антонио Примо де Ривера, Испанияның элекке диктаторының улы нигеҙ һалған. Испан Фалангаһы Франциско Франконың тоталитар режимы йылдарында (1936-1975) - ил менән идара иткән берҙән-бер законлы партия. 1975 йылда Франко вафат булғандан һуң, Испанияла демократик процестар башлана, һәм партия тарҡалған. Хәҙерге ваҡытта фалангист тип аталыу хоҡуғына бер нисә партия һәм хәрәкәт дәғүә итә. Фаланганың идеологияһы (национал-синдикализм) итальян фашизмының ҡайһы бер аспекттарына яҡын тора. Хосе Антонио Примо де Ривера был турала үҙенең "Башланғыс пункттар"ында яҙған. Испанияның бөйөк державаға әйләнеүен, испан телле илдәр менән мәҙәни һәм сәйәси бәйләнештәрҙе яйға һалыуҙы, Испан империяһын тергеҙеүҙе күҙ аллағандар улар. Фаланганың милләтселеге этник түгел, гражданлыҡ -патриотик, тиер кәрәк сөнки ойошма, Испан империяһына лояль мөнәсәбәттә булыу шарты менән, баск һәм каталондарҙың мәҙәни автономияһына ҡаршы сыҡмаған. итальян фашизмынан айырмалы рәүештә, Фаланга сәйәси партияларҙы ҡәтғи кире ҡаҡҡан, һул хәрәкәткә лә, уңына ла бер төрлө дошманлыҡ менән ҡараған. Девиздары - «Берҙәм, бөйөк һәм азат» (Испания) (исп. ¡Una, Grande y Libre!). Испан Фалангаһы 1936 йылдың 17-18 июлендәге хәрби түңкәрелеште хуплаған сәйәси көс булып торған. Франсиско Франко 1937 йылдың 19 апрелендәге бойороғо менән Фаланганы «традиционалистар общинаһы» менән ҡушып, традиционалистарҙың Берҙәм Испан фалангаһын һәм Национал-синдикалист һөжүме хунталарын барлыҡҡа килтерә (исп. Falange Española Tradicionalista y de las JONS). 1940-сы йылдарҙа дәүләттә Хосе Антонио Примо де Ривера программаһына ингән реформалар үткәрелә. Ә монархияны тергеҙеү ҡарары Фаланганың сығанаҡ идеологияһына тап килмәгән. Франконан һуң, Испанияла демократик процесс башланып, күп партиялылыҡ индерелгәс, асыҡ идеологияһы булмағанлыҡтан һәм халыҡтың күпселеге үҙгәрештәргә әҙер түгеллектән, Милли хәрәкәт уңышҡа өлгәшмәй. Милли хәрәкәттең инфраструктураһы уның элекке ағзалары, бигерәк тә Мануэль Фрага Ирибарне тарафынан, Халыҡ Альянсын, артабан, 1996-2004 йылдарҙа идара итеүсе Испания халыҡ партияһын төҙөр өсөн, файҙаланылған, тип һанала . === Яңы дәүләт (Португалия) === «Яңы дәүләт» - хәрби түңкәрелеш ярҙамында Португалияла урынлаштырылған сәйәси режим. 1926 йылдың 28 майындағы түңкәрелештән һуң ил менән идара итеү генерал Антониу Оскар ди Фрагуш Кармонеға күскән. Ул башта ваҡытлыса президент булһа, артабан 1928 йылдан 1951 йылға саҡлы президент булып ҡалған. 1928 йылда Кармона Антониу ди Оливейру Салазарҙы финанс минстры вазифаһына саҡыра. Налоговые реформы Салазарҙың һалым реформаларыбюджет килемен арттырған, дәүләт бурысы ҡыҫҡартылған, иҡтисад үҫешенә, йәмәғәт эштәренә, оборона һәм социаль сфераға шаҡтай ҙур аҡса бүленгән. 1932 йылда Салазар премьер-министр вазифаһын биләй һәм 1933 йылдағы референдумда ҡабул ителгән конституция проектын әҙерләй. Конституция корпоративизм идеологияһына нигеҙләнгән була һәм «донъялағы беренсе корпоратив конституция» тип иғлан ителә. Католик сиркәүе Антониу ди Оливейра Салазарҙы власҡа алып килгән Португалияла Милли союз партияһы идара итеүсе берҙән-бер партия булған. Уның ҡеүәте 1968 йылға саҡлы, мейеһенә ҡан һауып, ил менән идара итерлек хәлдә булмағас, отставкаға киткәнгә тиклем, кәмемәгән. Унан һуң етәкселеккә килгән премьер-министр Марселу Каэтану сәйәси курсын бер аҙ йомшарыу йүнәлешендә алып барған. 1973 йылдың сентябрендә урта һәм кесе дәрәжәләге офицерҙар «Капитандар хәрәкәте» тигән йәшерен ойошма барлыҡҡа килтерә. 1974 йылдың 25 апрелендә «Ҡыҙыл ҡәнәферҙәр революцияһы» Яңы дәүләтте ҡан түкмәй генә юҡҡа сығара, «Капитандар хәрәкәте» етәкселегендәге армия Каэтану хөкүмәтен ҡолата. Португалия Яңы дәүләте фашистик тип йөрөтөлгән режимдар араһында иң оҙон ғүмерлеһе булған. === Интегрализм (Бразилия) === Бразиль интегрализмы - 1932 йылдың октябрендә Плиниу Салгаду нигеҙ һалған фашист идеологиялы сәйәси хәрәкәт. Был хәрәкәт европа массовый хәрәкәттәренең, бигерәк тә итальян фашизмының һыҙаттарын үҙләштерелгән. Әммә интегралистар расизмды кире ҡаҡҡандар, был позицияларын үҙҙәренең «Бөтөн расалар һәм халыҡтарҙың берләшеүе» слоганы аша раҫлағандар, шулай уҡ партияға төрлө раса кешеләрен, хатта негрҙарҙы ла алғандар. === Рус фашизмы === Рус милләтселеге үҫеш осоро 1930-сы - 1940-сы йылдарҙа, годы, характеризующийся симпатией итальян фашизмына симпатия формаһында, артыҡ сағылған антисоветизм һәм антииудаизм, шулай уҡ өлөшләтә антисемитизм менән характерлана. Рус фашизмы Германияла, Маньчжурияла һәм АҠШ-тағы аҡ эмигранттар араһында таралған һәм тарихта билдәле булған "Ҡара сотня"сылар кеүек хәрәкәттәрҙән һәм «аҡтар хәрәкәте» кеүек хәрәкәттәрҙән баш алған. Германияла һәм АҠШ-та ([[Маньчжурия|Маньчжуриия]нан айырмалы рәүештә) ғәмәлдә сәйәси әүҙемлек күрһәтмәгәндәр, антисемит йөкмәткеле гәзит һәм брошюралар сығарыу менән сикләнгәндәр. Икенсе Бөтөн донъя һуғышы башланыу менән Германиялағы рус фашистары Һитлер яҡлы булған һәм Икенсе Бөтөн донъя һуғышында рус коллаборационистары рәтенә баҫҡан. Рус неонацизмы - рус милләтселегенең киҫкен формаһы. Һәм киң мәғлүмәт сараларында милли күрә алмаусанлыҡ йәиһә түҙеп тормаҫлыҡ мөнәсәбәт арҡаһында ҡылған енәйәттәр тураһындағы хәбәрҙәр уның ни тиклем ҡурҡыныс икәнен күрһәтә. === Украин милләтселәренең ойошмаһы (ОУН) === 1920-се йылдарҙың аҙағынан 1950-се йылдар уртаһына саҡлы Украина территорияһында (башлыса Көнбайыш Украинала) Украин милләтселәре ойошмаһы (ОУН) - украин национал-ультрауң сәйәси ойошмаһы эш иткән. Эшмәкәрлегенең башланғыс этабында этник украиндарҙы поляк һәм совет хөкүмәтенең репрессияларынан, эксплуатацияһынан һаҡлауҙы яҡын маҡсат итеп ҡуйған, ахырғы маҡсат булып - украиндар йәшәгән поляк, совет, румын, чех һәм словак территорияларын индергән үҙаллы һәм берҙәм Украин дәүләте төҙөү. ОУН етәкселеге был маҡсаттарға ирешеү өсөн иң яраҡлы сара булып террор тора тип һанаған. ОУН етәкселәренең әйткәндәренән, программаһының төп фекеренән белеүебеҙсә, уның эшмәкәрлеге антиполяк, антисовет һәм антикоммунистик характерҙа икәне асыҡ күренә. Беренсе һәм Икенсе донъя һуғыштары аралығында Польшаға ҡараған Галиция украиндарының хоҡуҡтары Австро-Внегрияла йәшәгән дәүер менән

Source: original