AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Synthetic_os_12

æнусы райдайæны онг ацы территори уыд Кавказы Албанийы хай. Уыцы паддзахады цæрæгад конд уыд знæмты цæдисæй. Нырыккон Ширваны фылдæр хай хаудис Маскуты историон бæстæмæ. Афтæ йæ схуыдтой рагон дуджы массагетты знæмы номыл. Уыдон дзы цардысты нæ дуджы I æнусæй VII-ы æнусы онгмæ ’ввахс. Фæстæдæр Ширваны бæстæйы æрцардысты æндæр ирайнаг æрцæуæггæгтæ «Шарван», формæ «Ширван» æрфидар ис æрмæст XVI æнусы . 654 азы Ширван бацахстой араббæгтæ. VIII æнусы æмбисæй райдайгæ Ширваны æмæ Дагъистаны райдыдта хазарты æмæ араббаг халифты династи Омейядты ’хсæн тугкалæн тох. Ширваны территори хицæн дугты == Литературæ == Ашурбейли С. Б. Ширвансахты паддзахад. - Б.: Азернешр, 1983. - 294 с. «Æнæкæрон къуырцдзæвæн» (уырыссагау «Бесконечный тупик») у нырыккон уырыссаг фыссæг, историк æмæ публицист Дмитрий Галковскийы философион роман. Ныффыста йæ 1985-1988 азты. 1990-æм азты райдианы романы скъуыддзæгтæ ныммыхуыр кодтой цалдæр дæс журнал æмæ газеты. Фæлæ алыхуызон политикон æмæ идеологион аххосæгтæм гæсгæ чиныг æнæхъæнæй рауадзын рауагъдæдтæ нæ разы кодтой. Фыссæгæн йæхи загъдау, уацмыс уыд (Ираны æлдариуæг фæфидар кодта Фæскавказ æмæ æндæр рæтты), уæддæр æй амардтой - сахæй иу азы дæргъы фылдæр нæ уыд. Агъа Мухаммады фæстæ Ираны сах сси йæ хæрæфырт Фатх Али сах. Агъа Мухаммад скодта Тæхран Ираны сæйраг сахар, уый агъоммæ уыдис хуымæтæджы

Source: data_augmentation
Synthetic_os_1

Германы сателлит кæд уыди, уæддæр паддзах Борисæн йæ къухы бафтыд Советон Цæдисæн хæст нæ расидын, скæсæйнаг фронтмæ йе ’фсад не ’рвитын, стæй болгайраг дзуттæгты 50 мины мæлæтæй фервæзын кæнын. Паддзах амард 1943-æм азы æнæнхъæлæджы, Гитлеримæ йын цы фембæлд уыди, уый цалдæр боны фæстæ. Йæ бынатмæ уæд бацыд йæ 6-аздзыд фырт фæфæлдæхты фæрцы паддзах Борис сси Болгарийы иунæгон хицауиуæггæнæг. Райдианæй паддзах нæ къуылымпы кодта, йæ министртæ Гитлеры министртимæ хæстæгдæр кæнын куы байдыдтой, уæд. 1940-æм азы Болгарийæн бахауд Румынийы Добруджæйы иу хай, 1941-æм азы та - 1919-æм азы Болгари кæй фесæфта, уыцы историон Македонийы хай (уыимæ Эгейы денджызмæ бацæуæн дæр). Болгари гитлерон 1894-æм азы 30 январы, йе ’ххæст ном у Борис Клемент Роберт Мария Пий Станислав Сакскобургготски. Йæ католикон аргъуыды фыд уыд Ромы папæ Лев XIII, йæ растуырнæг аргъуыды фыд та - Уæрæсейы император Николай II. Борис III сси нырыккон Болгарийы (Болгары æртыккаг паддзахады) фыццаг растуырнæг паддзах.

Source: data_augmentation
Synthetic_os_2

Брытъиаты Ауызбийы фырт Созырыхъо (райгуырдис 1892-æм азы 28 декабры, Куырттаты комы Дæллагхъæу - амардис 1961-æм азы 11 майы) уыдис ирон фыссæг. Брытъиаты Ауызбийы фырт Созырыхъо райгуырдис Куырттаты комы Дæллагхъæуы. Октябры революцийы размæ Созырыхъо каст фæцис реалон училище Дзæуджыхъæуы. Цæгат Ирыстоны Советон тыхбары ныффидары фæстæ Созырыхъо уыдис бынæттыл хицауиуæг организаци кæныны 5 майы - Сомих, Уæлхохы Карабах æмæ Азербайджаны минæвæрттæ сæ къухтæ æрфыстой Бишкечы фидыды протоколы бын. 11 декабры - æфсад бацыдысты Цæцæнмæ, райдыдта дзы хæст. == Райгуырдысты == 12 майы - Азер Алиев, уæрæсейаг футболист. == Амардысты == 9 мартъийы - Чарльз Буковски, америкаг поэт æмæ фыссæг. 3 апреля - федтой 1916 азы. Йæ уацхъуыдтæ Хетæгкаты Къостайы тыххæй, ирон адæмы хъизæмар царды тыххæй мыхуыргонд цыдысты газет «Терек»-ы. Брытъиаты Созырыхъо уыдис аргъæуттæ фыссæг. Фыста ирон æмæ уырыссаг æвзагыл. Йæ аргъæутты бындур уыдысты фольклорон мотивтæ. Брытъиайы-фырты аргъæуттæ бирæ хæттыты рацыдысты хицæн чингуытæй ирон, уырыссаг, гуырдзиаг, украинаг æвзæгтыл

Source: data_augmentation
Synthetic_os_3

Нунавуты континенталон хай. Ныгуылæн æмæ цæгатырдыгæй Баффины Зæхх у лыстæг донхуыйæнтæй дихтæгонд Канадæйы арктикон архипеладжы æндæр сакъадæхтимæ. Сакъадахыл ис бирæ нуазыны цæдтæ, дыууæ дзы сты егъæуттæ - Неттиллинг (5542 км²) æмæ Амаджуак (3115 км²). Геологион æгъдауæй, Баффины Сакъадах у Канадæйы уарты скæсæн кърайы дарддæрдзу, ууыл цæуынц Арктикон Кардильертæ. Сакъадахы бæрзонддæр чидæр байгом кодта раздæр - нырма бæрæг нæу. 1576-æм азы, сакъадахы хуссар хайы уæлнауæй æрхызтызты бритайнæгтæ, Мартин Фробишеры экспедициимæ, кæцы ма байгом кодта йæ номхæссæг донкъубал. Англисæгты фæлвæрдæй бынæттон эскимостимæ сцæдис уæвынæй ницы рауади конфликтæй дарддæр, кæцыйы бритайнæгтæй фæхъуыди 5 лæджы æмæ аборигены уацары бакæнгæ. Фробишеры фæстæдæр экспедицитæ 1577 æмæ Хъæу, дыгуронау гъæу, у ахæм цæрæнран, кæцыйы цæрджытæй фылдæр хай кусынц хъæууон хæдзарады. === Æрæфы район (РЦИ-А) === Æхсæрисæр Лескен Толдзгун === Алагиры район (РЦИ-А) === Зынцъар Инджынтæ Дагом Цъамад Уынал Мызур Нузал Бурон Цъæй Нар Дзывгъис Хидыхъус Хæрисджын === Кировы район (РЦИ-А) === Елхот === Рахизфарсы район (РЦИ-А) === Ба́ффины Зæхх (англ. Baffin Island, инуктитут ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ, Qikiqtaaluk) у Канадæйы цæгатон сакъадах, провинци Нунавуты (Канадæйы Арктикон архипелаг),

Source: data_augmentation
Synthetic_os_11

амардта, уый йæ мады ралгъыста, æмæ уый тыххæй. Уый фæдыл Сандинойы бахъуыд бæстæйæ ацæуын. Уый царди Гондурас, Гватемалæ æмæ Мексикæйы. Йæ фыды фæндæй 1926 азы раздæхт Никарагуæмæ (уæдмæ йæ фыдракæнды ивгъуыдад фæци). Никарагуæйы уый бацыд оппозицимæ. Æндæр растджытимæ йæ къухы бафтыд АИШ-ы æфсад бæстæйæ ацæуын кæнын. Фæлæ фæстæдæр гадзрахатæй йæ Аугусто Сесар Сандино Кальдерон (исп. Augusto César Sandino; 1895-æм азы 18 майы - 1934-æм азы 21 февралы) уыд никарагуæйаг политикон архайæг, национ-сæрибаргæнæг хæсты раздзог. Йæ фыд уыд бонджын зæхкусæг Грегорио Сандино, йæ мад та - мæгуыр кусæг сылгоймаг. 1921 азы Аугусто Сандино Консервативон партийы зындгонд архайæджы фырт, чысыл ма бахъуыд, æвзæгтæ (цæгат-скæсæйнаг). Иннæрдыгæй Кавказыл хæлиугонд сты æндæр мыггæгты æвзæгтæ дæр: индоевропæйаг æвзæгтæ: сомихаг æвзаг ирайнаг æвзæгтæ ирон æвзаг татаг æвзаг курдаг æвзаг грекъаг æвзаг понтаг æвзаг славяйнаг æвзæгтæ уырыссаг æвзаг украинаг æвзаг алтайаг æвзæгтæ: тюркаг æвзæгтæ туркаг æвзаг азербайджайнаг æвзаг хъæрæсе-балхъайраг æвзаг хъуымыхъхъаг æвзаг ногъайаг æвзаг мангойлаг æвзæгтæ хъалмыхъхъаг æвзаг бацæхста Анастасио Сомосæ Гарсиæ æмæ йæ амардта. Сандинойы ном хæста Национ сæрибаргæнæг сандинистты фронт, 45 азы фæстæ уыцы змæлд Сомосæты диктатурæ аппæрста. == Литературæ == Гарсия-Каселес К. Аугусто Сесар Сандино. // Деятели национально-освободительного движения: политические портреты. Вып. 1. М.: Издательство Университета дружбы

Source: data_augmentation
Synthetic_os_4

бацыд Хъарсы реалон училищемæ. Фæззæг 1916 - араст ис Мæскуымæ æмæ бацыд А.Л. Шанявскийы номыл Адæмон университетмæ. Феврал 1917 - университеты студенттимæ райста хайад политикон ахстæтты сæрибаркæнынады Бутырскаяйы ахæстонæй. 1918 - бацыд Сырх æфсадмæ. 1919 - раздæхтис Ереванмæ æмæ цыдæр рæстæг куыста ахуыргæнæгæй. 1920 - райста хайад коммунистты растады дашнакаг æрдзæвæрæн æнхъæлцау уыд 1913-æм æмæ 1916-æм æзы дæр. Æппынфæстаг, 1919-æм азы хъуыддаг конд æрцыд. Регионы Советон хицауад куы æрфидар, уæд та фарст ногæй лыггæнинаг фæцис. Æрмæст1924-æм азы Паддзахадон Кавказы добайы æрдзæвæрæн бабындур. == Фаунæ == Æрдзæвæрæны цæры æхсырæйхæссджыты 89 хуызы, 248 хуызы - мæргътæ, уыдонæй 112 ахстон кæнджытæ, хилджыты 15 ном. 2008-æм азы январæй та хæссы Христофор Георгийы фырт Шапошниковы ном. 1999-æм азы Кавказы паддзахадон биосферон æрдзæвæрæн, Краснодары крайы æмæ Адыгейы республикæйы æндæр æрдзхъаггæнæн объектты къордимæ (уыдоны иумæйаг фæзуат 19 мин. Гектары бæрц) бахасдæуыд Дунеон бынты номхыгъдмæ куыд Ныгуылæн Кавказы Æппæтдунеон æрдзон бынты объект. === Хъобаны цуан === 1888-æм азы Стыр кънйæзты Пётр Николайы фырт æмæ Георгий Михаилы фырты фæдзæхстмæ гæсгæ Паддзахадон исбоны

Source: data_augmentation
Perturbed_Хъæу

Хъæу, дыгуронау гъæу, у ахæм цæрæнран, кæцыйы цæрджытæй фылдæр хай кусынц хъæууон хæдзарады. === Æрæфы район (РЦИ-А) === Æхсæрисæр Лескен Толдзгун === Алагиры райан (РЦИ-А) === Зынцъар Инджынтæ Дгом Цъамад Уынал Мызур Нузал Бурон Цъæй Нар Дзывгъис Хидыхъус Хæрисджын === Кировы район (РЦИ-А) === Елхот === Рахизфарсы район (РЦИ-А) === Ног Бæтæхъойыхъæу Зæронд Бæтæхъойыхъæу Зилгæ Заманхъул Хуымæллæг Фарн=== Дзауы район (РХИ) === Дзау Чъимас Тъонтъобет Стырфæз Чеселт === Знауыры район (РХИ) === Знауыр Алхасен Арчънет унеу Балта Бехмар Гобозтыхъæу Гъаристау Дзагъина Дæллаг Окона Дидмуха Зиулет Ионча Исахъыхъу Хъорнис Лопъан Малда Мугут Нагутни Недлат Нул Принеу Терегуан Тигъуа Уахтъана Уæллаг Окона Уæллаг Дуан Хслит Хъорнис‎ Цънелис Цъорбис === Ленингоры район (РХИ) === Абреу Алеу Ахалдаба Ахмадз Баджин (Дæллаг аджинæмæ Уæллаг Баджин) Балаан Бежантыхъæу Бол (Дæллаг Бол æмæ Уæллаг Бол) Велура Гду Гдулет Горга Гру Дзукъатыхъу Дорет Елойтæ Ереда Зххъор Икъот Кедигора Къитъриули (Туатыхъæу) Курта Къора Къоринта Ларгуис Ломис Мудзух Науихъеу Нагомеу Орчъосан Салбиар Тогойтæ Тъбет Уехер Харбал Хетъетæ Хъанчавет Хъуелдаба Цгъойтæ Цхилон Цъинагар Цъиркол Цъолд Цъорцъох Цъурта === Цхинвалы район (РХИ) === Дменис УанатДжер Хелцуа Ортъеу Элтура Ксуис Еред Зонкар Белат Арцеу Тъбет

Source: data_perturbation
Perturbed_Стъараполы уæлвæз

Стараполы уæлвæз (уырыс. Ставропольская возвышенность) у географион район Разквказы астæуы. Йæ бæрзонддæр бынат у 831 м. У дихтæгонд хицæн фынгæнгæс хæхтыл цæугæдæтты атагтæ æмæ адæгты фæрцы. Цæгатырдыгæй æмарæн у Хъуым-Манычы къуырфимæ. Административон æъдауæй уæлвæзы фылдæр хай у Стъараполы крайы, хæйттæй та - Краснодары крайы. Стъараполы дæлвæзы фылдæр хай у хуымгонд. Уæлвæзыл ис цалдæр сахары: Армавир, Стъарапол, Невинномысск, Гуымы Хъæрмæдон (Пятигорск), Гуым, Минеральные Воды æмæ Светлоград.

Source: data_perturbation
Perturbed_Майрæмсаутæ

Майрæмсаутæ, дыгур. Майрæнсаутæ (уырыс. Майрамсаевы, Майрансаевы) сты дыгурон мыггаг. == Равзæрд == Мыггагон таурæгъмæ гæсгæ, Майрæнсауты мыггаг равзæрд грекъаг лæгæй, йæ ном ын таурæгъгæнджытæ нæ хъуыды кæнынц. Уымæн Къуссуйы хъæуы райгуырд фырт - Майрæнсау. Майрæнсауæй рацыд мыггаг, æмæ афтæмæй Къуссуйы фæзынд Майрæнсауты мыггаг. Майрæнсаутæ сæхицæн хæстæг æрвадæлтыл нымайынц Гуылæр æмæ Дзынагъайы хъæуты цæрджыты - Найфонты æмæ Асеты, фæл куыд хæстæг æййафынц мыггæгтæ кæрæдзимæ, уый таурæгъгæнджытæ нæ зонынц. Майрæнсауы фæстæ, дам, мыггаджы хистæр уыд Бута Бутайы фырттæй сæ иу хуынд Тотурухъ фæсномыгæй йæ хуыдтой «Сæркъуыр», йæ фыды марæджы сæр кæй ракодта, уымæ гæсгæ. Тотурухъ уыд Дæгуйты хæрæфырт, цард Цыколайы. Уым ын рйгуырд фырттæ: Даукуй, Темырхъан, Мæхæмæт. Цардысты хицæн хæдзæрттæй. Майрæнсауы мыггагæй иутæ фæлыгъдысты Сечерæ, иннæтæ - Хæзнидонмæ. Хæзнидонмæ чи алыгъд, уыдон 1930 азы кулак кæнынмæ хъавыдысты, æмæ уымæ гæсгæ сæ мыггаг раивтой Найфонтæй,æмæ абон дæр ацы мыггагыл фыссынц сæиХæзнидоны Майрæнсаутæ. Майрæнсаутæ абон цæрынц Сечеры, Дзæджыхъæуы, Душанбейы, Налцычы æмæ æндæр рæтты.

Source: data_perturbation
Perturbed_Кусæгонтæ

Кусæгонтæ сты рагон ирон мыггæгтæй иу. Ирон таурæгътæм гæсгæ рагон ирон адæм уыысты фондз мыггаджы: Сидæмонтæ, Цæразонæ, Æгъуызатæ, Кусæгонтæ, Цъæхилтæ. == Мыггæгтæ == Азиатæ, Айлартæ, Æмбалтæ, Бабатæ, Бесолтæ, Бурдзиутæ, Битетæ, Бызыктæ, Габутæ, Гасынтæ, Гасситæ, Гæбултæ, Гæлæбатæ, Гæгкутæ, Гозымтæ, Гуыбитæ, Гæздæнтæ, Зæгъойтæ, Дзугатæ, Дзыгастæ, Дзбойтæ, Джиотæ, Джыгкайтæ, Касатæ, Калотæ, Кокойтæ, Карсантæ, Къалтæ, агкотæ, Мецъатæ, Мысойтæ, Насхъидатæ, Остъатæ, Саламтæ, Сэбеттæ, Таутиатæ, Тыджытæ, Уанитæ, Хестантæ, Хнеутæ, Хуыбылтæ, Хъаратæ, Хъуылатæ, Цæллатæ, Челæхсатæ.

Source: data_perturbation
Perturbed_Флейтас, Роберто

Роберто Флетас (исп. oberto Fleits; райгуырдис 1932-æм азы Монтевидеойы) у Уругвайы футболист æмæ футболон тренер. == Цардафыст == Роберто Флейтас хъазыдис куыд «Ливерпуль»-ы (Монтевидео)астæуккаг хъхъхъæнæг. Уругвайы футболон ассоцаци уый лæмбынæг нæ зоны, фæлæ уругвайаг газет «La Republica»-мæ гæсгæ Флейтас хъазыдис националон иугонд командæйы сконды дæр. Йæ тренеры карьерæ Флейтас байдыдта Уругвайы фыццаг дивизины, фыццаг - «Прогреса»-йы, фæтæдæр та - «Сентраль Эспаньол»-. 1987-æм азы уый савæрдтой иугонд командæйы сæйраг тренеры бынатмæ, Омар Боррасы бæсты. Йæ разамынд фæрæстмæ - Уругвайы командæ рамбылдта Аргентинæ æмæ Чилийы ныхмæ хъæзтытæ æмæ сси Хуссар Америкæйы чемпион.. 1988-æм азы Флейтас йæ тренеры бынат ныууагъта, иугонд командæйы тренер сси Оскар Таарес, кæцы командæ цæттæ кодта дунейы чемпионатмæ Италийы (1990). Флейтас та кусынмæ бацыдис клуб «Насьональ»-мæ. Йæ æххуыæ клубы къухы бафтыдис Либертадоресы Хъалац райсын 1988-æм азы. Финалы йæ командæ хъазыдис аргентинаг «Ньюэллс Олд Бойз»-ы ныхмæ. «Насьональ»-ы бар уыдис Æхсæнконтиненталон хъалацы тыххæй хъазын 1988-æм азы, уый мидæг йæ футболисттæ фембæлдысты Европæй чемпионимæ, ПСВ, æмæ ууыл фæуæлахиз ис (пенальтиты серийыдæргъы). Йæ фстæг куысты баныт уыдис клуб «Ливерпуль», кæцыйы кæддæр райдыдта футболисты карьерæ. Уым кусын байдыдта 2000-æм азы январы, фæлæ клубы ъазт нæ фæрæстмæ, æмæ æвзæр фæстиуджыты фæдыл тренеры бынатæ Флейтасы ныууагътой. == Æддаг æрмæг == Тренеры профиль // trnsfermarkt.de (нем.)

Source: data_perturbation
Perturbed_Ходы Камал

Хады Хазбийы фырт Камал (райгуырдис 1941-æм азы 26 январы Зæронд Бæтæхъойыхъæуы - амрдис 2021-æм азы 24 июны) у зындганд ирон поэт, тæлмацгæнæг, литературон критик, Цæгат Ирыстон - Аланийы Фысджыты Цæдисы сæрдар (1990 азæй). Камал у Цæгат Ирыстоны гимны автор. 197 аы каст фæци Мæскуыйы Горькийы номыл литэратурон институт. Фыста районты газеттæм, куыста Цæгат Ирыстоны телеуынынады, дæс азæй фылдæр разамынд лæвæрдта «Мах дуджы» критикæ æмæ публицистикæйы хайадæн. Чиныгуадзæн «Ир»-ы редакторæй куыста. 1985-1989 азты уыд Цæгат Ирыстоны паддзахадон драмон театры директор. == Æддаг æрмæг == Зындгонд драматург Шоу Бернарды пьесæ «Пигмалион» Ходы Камалы тæлмацгондæй ГТРК Алания // Зæрдæмæ фæндаг. Ходы Камал

Source: data_perturbation
Perturbed_Пчелина, Евгения Георгийы чызг

Пчелина Евгения Гэоргийы чызг (1895-1972) - советон археолог æмæ кавказонæг, Кавказы архитектурон бынтæ итасæг. == Цардафыст == Райгуырдис Кутаисы, паддзахадон службæгæнæджы бинонтæн, йæ фыд уыд инæлар Бенедиктович Георгий Семёны фырт, йæ мад - абхазаг Шервашидзе Мария Александры чызг. 1914-æм азы ахуырмæ бацыдис Мæскуыйы арехологон институтмæ æмæ йæ каст фæци 1916-æм азы сыгъзæрин майданимæ. Йæ дипломон куыст уыди, сомихаг æмæ гуырдзиаг архитектурæ уырыссаг аразджытæн манголты бабырсты размæ цы тæваг дардта, уый тыххæй 1917-æм азы ахуыр кæнын райдыдта МПУ-ы юридикон факультеты, 1915-æм азæй куыста алыхуызон музейты, 1920-32 куыста Мæскуыйы паддзахадон историон музейы. Куыд ахуыргæнæг дæр стыр бавæрæн скодта зонадмæ: 1924-25 азты амыдта гуырдзиаг æвзаг Мæскуыйы скæсæнзонæны институты, 1930-32 музейты куысты кферæйы доцент Мæскуыйы музейты кусджыты зонындзинæдтæ уæллæгдæр кæныны институты. 1939-48 азты уыд Скæсæны хайады сæйраг зонадон кусæг Паддзахадон Эрмитажы. Музейы экспонатты фыццæг эшелонимæ ацыдис Свердловскмæ, уым хæстон рæстæджы дæр кодта зонадон куыст, фыста йæ кандидатон диссертаци æмæ йæ æнтыстджынæй бахъахъхъæдта 1944-æм азы. Эрмитажмæ куы раздахтис, уæд аарддæр кодта йæ куыст Кавказы адæмты этнографи æмæ æвзæгты тыххæй, йæ докторы диссертаци бацæттæ кодта 1968-æм азы. 1952 азæй иста пенси. Йæ цардæй ахицæн Ленинграды 1972 азы. == Иртасæнтæ == Иртæста Фæскавказы архитектурæ, 1940-æм азы рауагъта Азерайджаы ССР-йы зæххытыл сомихаг аритектурæйы бынт тыххæй кыст. Басгæрста Цæгат Ирыстоны алы ком дæр, фæлæ уæлдайдæр йæ хъус ардта Уæлладжыргоммæ. Нузалы аргъуан зæппæдзæй конд кæй у, уый фæнысан кодта, стæй та йæ быны ссардта хæстон ингæн, хуыдта уыцы амæддзаг XII-XIII æнусты ирон историæмæ ирон-гуырдзиаг аххæстдзинæдты иунæг ратæдзæн. Цы ингæн ссардта, уый æнхъæл уыд Сослан-Дауыты ингæн (уый амардис 1207 азы), фæлæ иннæ ахуыргæндты хъуыдымæ гæсгæ (уыдоны ’хсæн Абайты Васо дæр) Ос-Бæгъатыры ингæн у (уый амардис 1306 азы). == Литературæ == Калоев Б. А. Е. Г. Пчелина - учёный-кавказовед (рус.) // Этнографическое обозрение. - 2004. - No 3. - С. 98-111. Чибирав Л. А. Научное наследие Е. Г. Пчелиной как образец междисциплинарного иследования // Известия СОИГСИ. - 2016. - Вып. 19 (8). - ISSN 2223-165X.

Source: data_perturbation
Perturbed_Османты импери

Османты импери кæнæ Оттоманты импери (осмайнаг туркаг æвзагыл دولتْ علیّه عثمانیّه Devlet-i lye-yi Osmâniyye, нрыккон туркаг æвзагыл: Osmanlı İmparatorluğu) уыд осмайнаг султанты (хуындæджерты) паддзахад 1299-æм азæй 1923-æм азы онг. Й тæмæны (XVI-XVII æнусты) империйы сконды уыдысты Анатоли, Хæстæг Скæсæн, Цæгат Африкæ, Балканы æрдæгсакъадах æмæ ма цалдæр æдæр регионы. Империйы сæйраг сахар уыд Константинополь, фæстæдæр зындгонд куыд Стамбул. == Истори == Фыццаг Дунеон хæсты фæстæ импери фехæлди. Йæ раздæр зæххытæ байстой Франц æмæ тыр Британи. 1923-æм азы 29 октябры рсидтæуыд Турчы Республикæ, йæ фыццаг президент сси хæстон хъæбатыр Мустфа Кемаль, фæстæдæр йæ мыггагæн Ататюрк (тркæгты фыд) чи райста, уый. Йæ фынддæс азыйы президентады дæргъы Ататюрчы къухы бафтыд осмайнаг паддзахады хæлддзæгты ног туркаг паддзхад рацаразын, ныры онг дæр уымæ стыр цыт кæнынц Турч. == Литературæ == Еремеев Д. Е., Мейе М. С. История Турции в средние века и новое время. М.: Изд-во МГУ, 1992. Петросян Ю. ., Османская империя. М., 1990.

Source: data_perturbation
Кесе Итомля

Кесе Итомля - Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3347 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Волга Үрге Волга бейшлотынан Зубцов ҡалаһына тиклем , Вазуза йылғаһы башынан Вазуза һыуһаҡлағысына тиклем индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны - (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай). Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 08010100412110000000564 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 110000056 Бассейн коды - 08.01.01.004 ГӨ буйынса томы - 10 ГӨ буйынса сығарылыш - 0 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Бөйҙө

Бөйҙө (рус. Буйда) - Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Ахун ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны - 764 кеше. Почта индексы - 453703, ОКАТО коды - 80253816001. == Географик урыны == Район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа 14 км һәм Учалы тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 21 км алыҫлыҡта Бөйҙө йылғаһы (Уй йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан. Район үҙәгенә тиклем (Учалы): 14 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 21 км. == Тарихы == Ауылға Верхнеурал өйәҙе Ҡара-Табын улусы халҡы нигеҙ һала, 1795 йылдан билдәле. Типтәрҙәр шулай уҡ Бөйҙө приискыһында ла йәшәгән. 1920 йылда унда 6 йорт-хужалыҡта 42 кеше иҫәпләнгән. Типтәрҙәр игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. XVIII быуат аҙағында улуста барлығы 4 тирмән булған. Әммә барлыҡ типтәрҙәр ҙә иген үҫтермәгән. Уларҙың игенселеге үҫешмәгән була, уға типтәрҙәр составына ҡушылған ярым күсмә башҡорттар йоғонто яһай. Типтәр-Учалы улусында типтәрҙәрҙең ике командаһы менән ике старшина идара итә.. 1920 йылда Бөйҙө - Иверск алтын табыу приискыһы. 1939 йылда Бөйҙө приискы ҡасабаһы булараҡ теркәлгән. 1943 йылда алып Бәләкәй Учалы ҡасаба советы составындағы Бөйҙө ҡасабаһы. 1963-2000 йылдарҙа Учалы ҡасабаһы составындағы ауыл. 2000 йылдың ноябренә тиклем Учалы ҡалаһы составына инә; «Бөйҙө ауыл советын Учалы ҡалаһынан Башҡортостан Республикаһының Учалы районына тапшырыу тураһында» 95-се БР Законына ярашлы, Учалы районына күсерелә. == Халыҡ һаны == Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Милли составы 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (87 %). Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ. 1939 йыл - бар булған халыҡ һаны. 1989, 2002, 2010 йылдарҙа - даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны == Инфраструктура == Иҡтисады нигеҙе - Бөйҙө приискыһы, алтын, гранит табыу. Урта дөйөм белем биреү мәктәбе, мәҙәниәт йорто, ауыл китапханаһы, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункт эшләй. == Транспорты == Ауылда автотранспорт бар. «Бөйҙө-1», «Бөйҙө-2» йәмәғәт транспорты туҡталыштары. == Һылтанмалар == Бөйҙө // Башҡорт энциклопедияһы. - Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015-2024. - ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 26 июнь 2022) Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий 2022 йыл 12 апрель архивланған. Асфандияров А. З. История сёл и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. - Өфө: Китап, 2009. - С. 29. - ISBN 978-5-295-04683-4.

Source: original
Банга (футбол клубы)

«Банга» (лит. Futbolo klubas Banga) - Литва футбол клубы, Банга исемле ҡалала урынлашҡан. 1966 йылда барлыҡҡа килгән. == Ҡаҙаныштары == Литва Чемпионы (0): Литва вице-чемпионы (0): Литва чемпионатының бронза призеры (0): Литва кубогы эйәһе (1): 2024 Литва кубогы финалсыһы (3): 2011, 2014, 2019 == Ағымдағы составы == 2019 йылдың 14 сентябренә ҡарата == Билдәле уйынсылар == Раймондас Жутаутас == Һылтанмалар == Клубтың рәсми сайты

Source: original
Белорус теле

Белорус теле (бел. беларуская мова, Łacinka яҙыуында biełaruskaja mova) - славян төркөмөнә ҡараған тел, Беларусь Республикаһында урыҫ теле менән бер рәттән дәүләт теле. Белорус теле, урыҫ һәм украин телдәре кеүек, славян төркөмөнөң көнсығыш төркөмсәһенә ҡарай. Беларустән тыш, белорус теле Польшала, Литвала, Рәсәйҙә, АҠШ-та һәм башҡа беларус диаспоралы илдәрҙә киң ҡулланыла. Беларус телендә туған теле рәүешендә һөйләшеүселәр һаны (стандарт әҙәби телен, диалекттарҙы, трасянканы ҡулланыусыларын иҫәпкә алғанда) - 8-9 миллион тирәһе кеше. 1999 йылғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, Беларустә йәшәгән 8 159 миллион самаһы беларустан 85,6 % (йәғни 7 миллион самаһы кеше) өсөн белорус теле - туған тел. 41,3 % кеше белорус телен өйҙә ҡуллана, тип күрһәткән. Шул уҡ мәғлүмәттәр буйынса, Беларустә 395,7 мең самаһы поляк йәшәй, уларҙан 67,1 % беларус телен туған теле тип һанай, ә 57,4 % өйҙә белорусса һөйләшә тип яҙған. Был тел йәки тел белеме тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.

Source: original
Мекрая Лебёдка

Мекрая Лебёдка - Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Баланда No828 йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны - Дон (бассейндың рәсәй өлөшө). Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 05010300112107000008320 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 107000832 Бассейн коды - 05.01.03.001 ГӨ буйынса томы - 07 ГӨ буйынса сығарылыш - 0 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original