AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Бурцева Жанна Валерьевна

Бурцева Жанна Валерьевна - нууччалыы тыллаах саха литэрэтиирэтин чинчийэр учуонай, филология билимин кандидата. == Олоҕун олуктара == 1977 сыллаахха ахсынньы 27 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ. 2001 с. - Саха государственнай университетын нуучча салаатын бүтэрбитэ. 2001 с. - Саха республикатын гуманитарнай чинчийии Институтын младшай научнай үлэһитэ. 2007-2008 сс. - Саха государственнай университетыгар саха филологиятын уонна культуратын факультетын саха литературатын кафедратыгар аспирант (кэтэхтэн үөрэнии). 2007 с. - филология билимин кандидатыгар «Транскультурная модель якутской русскоязычной литературы: художественно-эстетические особенности» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр. 2009 с. - РНА СС гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтии Институтын научнай үлэһитэ. == Сүрүн үлэлэрэ == «Художественно-эстетические особенности русско-якутского литературного пограничья: творчество А.К. Михайлова» (Известия Российского государственного педагогического университета им. А.И.Герцена. No 25(58): Научный журнал. - Спб., 2008. С. 54-58). «Русскоязычная литература: проблемы исследования межлитературного синтеза и пограничья» (Наука и образование. No 3 (47). - Якутск, 2007. С. 163-166). «Транскультурная модель якутской русскоязычной литературы: новый подход к изучению» (колл. монография «Россия и Якутия: сквозь призму истории» / Акад. наук РС(Я). Ин-т гуманит. исслед. - Якутск, 2007. С. 384 - 395). «Проблема изучения полифонической картины мира в якутской русскоязычной и якутской поэзии» (Проблемы литератур народов Сибири: национальное своеобразие, тюркское стихосложение, традиции и новаторство: материалы Всерос. научно-практической конф. Часть 1. - Якутск: Изд-во ЯГУ, 2009). == Сигэлэр == Биобиблиографический справочник Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 4 күнүгэр. Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера Архыыптаммыт 2016, Муус устар 11 күнүгэр.

Source: original
Евразия

Евразия - сир саарын улуукан материга. Иэнэ - 54,759 мөл км². Ити Африканы уонна Хотугу Американы холбуу ылбыкка тэҥнэһэр, кураанах сир бүтүннүүтүн 1/3 ылар. Аан дойду нэһилиэнньэтин 70% тахса киһи олорор, нэһилиэнньэтин ахсаана 5 млрд тахса. Евразияҕа сир саарын саамай үрдүк хайата Джомолунгма (Эверест), саамай улахан күөл Каспийскай муора, саамай дириҥ күөл - Байкаал, саамай улахан иэннээх Тибет хайата, саамай улахан Аравия тумул арыыта, саамай улахан географическай уобалас - Сибиир, кураанах сир саамай намыһах туочуката - Өлбүт муора намтала. Евразияҕа сир саарын саамай тымныы полюһа - Өймөкөөн бааллар. == Географическай балаһыанньата == Евразияны свет икки чааһа - Европа уонна Азия үөскэтэр. Итилэр кыраныыссаларын барыллаан Ураал хайатын илин тэллэҕин кыйа, Эмба өрүһүнэн, Каспийскай муора хоту биэрэгинэн уонна Кума-Манычскай хаспаҕынан ыытар үгэстээхтэр. Муоратааҕы кыраныыссалара Азовскай, Хара муоранан, ону тэҥэ Средиземнэй муораны холбуур силбэһиинэн ааһар. Атлантическай акыйаан, Скандинавскай тумул арыыны туспа арааран, кураанах сиргэ ыраахха диэри үтэн киирэр. Материк соҕуруу өттүгэр Аравия уонна Индостан тумул арыыта ойуччу улаханнар. Итилэри Индийскэй акыйаан тулалыыр. Евразия соҕуруу биэрэгин ыксатыгар арыы аҕыйах, саамай бөдөҥнөрө - Шри-Ланка. Чуумпу акыйаантан тумул арыылар (Хамчаакы) уонна арыы субурҕалара кытыы муоралары араараллар. Евразияны хотуттан тулалыыр Хотугу Муустаах акыйаан кураанах сиргэ кыратык үтэн кииртэлиир. Арассыыйа сиригэр-уотугар киирэр ордук бөдөҥ тумул арыылар - Кольскай, Таймыыр, Чукотскай. Биэрэктэн тэйиччи соҕус Саҥа Сир, Саҥа Сибиир уо.д.а. арыылар бааллар. Евразия - сир саарын түөрт акыйаана тулалыыр соҕотох материга.

Source: original
Курув

Курув (пол. Kurów, сорохтор нууччалыы Куров дииллэр) - Польша дэриэбинэтэ, Люблинскай воеводствоҕа баар Курувcкай гмина киинэ. Курувка диэн өрүс үрдүгэр турар.Нэһилиэнньэтэ 2800 кэриҕэ киһи (2006). Курув сиригэр дьон бастаан XII үйэҕэ олохсуйбуттар. 1442 сыл тохсунньу 6 күнүттэн 1870 с. диэри куорат статустаах эбит. 16-с уйэҕэ кальвинистар биир түөлбэлээн олорбут сирдэринэн биллэр эбит. 1939 сыллаахха немецтэр кимэн киирэллэригэр буомбалааһынтан улаханнык эмсэҕэлээбит. Өссө Курув генерал Войцех Ярузельскай төрөөбүт сиринэн биллэр (1923). == Сигэлэр == Гмина Курув Архыыптаммыт 2007, Олунньу 18 күнүгэр. Халыып:Poland-geo-stub

Source: original
Туундара

Туундара - айылҕа зуонатын көрүҥэ, маһа суох, ирбэт тоҥноох, өрүс да муора да уута ылбат сирэ. Тайҕа зонатыттан хотугу сытар. Сирин ньуурун көрүҥүнэн бадарааннаах, кутатыҥы (оттоох), торфянистай (лабыкталаах), таастаах (лишайниктаах) буолар. Акаары == Халлаан туруга == Сайына кылгас, кыһына сымнаҕас соҕус буолан баран тыаллаах, буурҕалаах. акаарыы == Кыыла-сүөлэ == Таба, бөрө, саһыл, сиэгэн, чубуку, эһэ, куобах, кырса, чыс кутуйах бааллар. Көтөрдөртөн: туллук, хаар эбэ уонна куруппааскы. Күөллэрэ балыгынан (чыыр, уомул, собо) баайдар. == Сигэлэр == Илиҥҥи Европа үүнээйитин үөрэтии историята (нууччалыы) Архыыптаммыт 2007, Ахсынньы 8 күнүгэр.

Source: original
Вилли Смитс

Вилли Смитс (нидерл. Willie (W.T.M.) Smits; төр. олунньу 22 күнэ 1957 сыл, Верт (ааҥл. Weurt), Гелдерланд, Нидерланды) - Нидерланды уонна Индонезия учуонайа, микробиолог, эколог, активист, уопсастыбаннай диэйэтэл, чунуобунньук, түмэт урбаанньыт уонна менеджер, ойуурдары харыстааччы уонна кыыллар бырааптарын араҥаччылааччы. == Биографията == Вилли Смитс 1957 сыллаахха олунньу 22 күнүгэр Вертегэ (ааҥл. Weurt) Гелдерланд провинцияҕа (илин Нидерланды) төрөөбүтэ. 1980 сыллаахха Калимантанҥа бастакы сырыытыгар сылдьан индонезийка дьахтары ойох ылбыта Халыып:Lang-id2. 1985 сылтан Индонезия Илиҥҥи Калимантан провинциятыгар Баликпапан аттынааҕы ойуурдары чинчийэр ыстаансыйаҕа үлэлээбитэ. 1989 сыллаахха ырыынак атыыһыттара бырахпыт орангутаан оҕотун булан, атаҕар туруорбута. Ол кэннэ бу кыыллары көмүскүүр дьарыктаммыт. 1990-с сыллар саҕаланыыларыгар Tropenbos International пуонда уонна дойду тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ бииргэ оҥорбут бырайыактарын салайбыта. 1991 сыллаахха Вилли Смитс Калимантанҥҥа (Борнео) «Орангутааннары быыһыыр пуонда»ны (ааҥл. Borneo Orangutan Survival Foundation, BOS) тэрийбитэ, хойут пуондата сүтэн эрэр кыыллары харыстыыр биир бөдөҥ тэрилтэ буолбут. 1994 сыллаахха ойуур хаһаайыстыбатын уонна кырыс буор үөрэҕин уобалаһыгар Нидерлаандылар Вагенинген үнүбүрсүтүөтүгэр дуоктар истиэпэнин ылбыта. 2001 сыллаахха Томохоҥҥа (ааҥл. Tomohon) (Хотугу Сулавеси, Индонезия) Masarang (индон. Yayasan Masarang) пуонданы арыйбыт , пуонда түмэт урбаан бириинсиптэрин тутуһан Индонезияҕа социаальнай уонна экологиическэй кыһалҕалары быһаарар. 2007 сыллаахха тохсунньу 14 күнүгэр Индонезия бэрэсидьиэнэ Сусило Бамбанг Юдойоно Смтс пуондата туппут Масаранг (ааҥл. The Masarang Palm Sugar Factory) саахар собуотун арыйбыта, собуот оҥорон таһаарыыга экологияҕа сыһыаны тутуһар, тулалыыр айылҕаҕа эппиэттэхтик сыһыаннаһар. Саахар собуотун бырайыага 6285 дьиэ кэргэни үлэнэн хааччыйар уонна 200 000 кв. м иэннээх ойууру харыстаабыт. Masarang пуонда 2010 сыллаахха Нидерлаандыга (Masarang Internatiol Foundation) уонна Гонконгга (ааҥл. Masarang HK Society Limited) офистары арыйбыта. == Награадалара уонна премиялара == Вилли Смитс Satya Lencana Pembangunan Award (1998) бириэмийэнэн нагараадаламмыта; итини таһынан, Нидерлаандыга «хоруол лиэнтэтинэн» (нидерл. Koninklijke onderscheiding; рыцарь уордьана) (1995). 2005 сыллаахха дойдутун иннигэр өҥөлөрүн иһин Индонезия гражданствотын ылбыт. == Сигэлэр == Twitter: williesmits. Видеолекции: How to restore a rainforest (TED). Willie Smits: Saving rainforests Архыыптаммыт 2015, Бэс ыйын 12 күнүгэр..

Source: original
Арассыыйа географтарын түмсүүтэ

Арассыыйа географтарын түмсүүтэ (Русское географическое общество), Арассыыйаҕа бастакынан үөскээбит уопсастыбаннай тэрилтэ буолар. Тэрилтэ 1956 сылтан ыла IGU салаата уонна кыттааччыта. Бу тэрилтэ тэрийиитинэн уонна көмөтүнэн араас экспедициялар буолбуттара. Билигин Арктиканы күүскэ үөрэтии бара турар. Штаб-квартира - Москуба. Түмсүү бэрэстээтэлэ 2009 сыллаахтан Шойгу Сергей Кужугетович. == Устуоруйата == 1845 сыллаахха атырдьах ыйын 6 (18) күнүгэр Николай I ыраахтааҕы ыйааҕынан Санкт-Петербуурга Нуучча Географтарын Түмсүүтүн тэрийэр туһунан Ис дьыала миниистирин Перовскай көрдөһүүтэ бигэргэтиллибитэ. Бу санааны адмирал, кэлин Билим Академиятын салайааччыта буолбут, Литке Федор Петрович иитийэхтээн олоххо киллэттэрбитэ. == Көмүскүүр иитэр совет == 2009 сылтан ыла сүбэ бэрэстээтэлэ В. Путин. Официал сирэй интэриниэккэ

Source: original
Гуляев Дмитрий Алексеевич

Гуляев Дмитрий Алексеевич (1917, Модут нэһилиэгэ, Бүлүү улууһа, Саха уобалаһа - 10.09.1943, Петрово, Смоленскай уобалас) - Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, саха бастакы аатырбыт бэргэн ытааччыта. == Олоҕун олуктара == 1917 сыллаахха Модут нэһилиэгэр Бүлүү улууһугар төрөөбүт. 1935 с. Сталин аатынан колхуоска киирбит, бастаан утаа абаҕатыгар биригэдьиир Дьэлиһиэй оҕонньорго суруксуттаабыт, кэлин бэйэтэ биригэдьиир буолбут. Аармыйаҕа 1941 с. балаҕан ыйын 2 күнүгэр Бүлүү оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. Кылгас кэмнээх байыаннай үөрэххэ сылдьан баран 1942 сыл тохсунньутугар Арҕаа фронт 110-с стрелковай дивизиятын кэккэтигэр киирэн бастакы сэриитигэр кыттыбыт. Сыысхала суох ытарын көрөн кулун тутар 30 күнүгэр оптическай прицеллаах бинтиэпкэни туттарбыттар, снайпер буолбут. Сотору кэминэн бойобуой ахсаана 101 кыдыйыллыбыт өстөөххө тиийбит, уордьанынан, мэтээлинэн, «Туйгун снайпер» бэлиэнэн наҕараадаламмыт, командование көмүс чаһыы бэлэхтээбит. Гуляевы батыһан маассабай снайпердар хамсааһыннара саҕаламмыт. Старшина Гуляев 1943 сыллаахха балаҕан ыйын 10 күнүгэр геройдуу өлбүт. Ити кэмҥэ снайпер бойобуой ахсаана 122 өстөөххө тиийбит. Смоленскай уобалас, Ярцевскай оройуон, Петрово дэриэбинэтигэр көмүллүбүт. == Наҕараадалара == Кыһыл Знамя уордьана (15.06.1942) «Бойобуой өҥөлөрүн иһин» мэтээл (22.05.1942) == Аатын үйэтитии == Д. А. Гуляев аата Бүлүү улууһун Кыргыдай оскуолатыгар иҥэриллибит. == Сигэлэр == Список снайперов Великой Отечественной войны Саха саарыннара / Л. Г. Николаев, А. Г. Николаев, Ф. Э. Данилов. - Дь.: Кудук, 1998. - ISBN 5-7863-0122-2

Source: original
Сир үөрэхтэрэ

Сир үөрэхтэрэ диэн Сир планетаны үөрэтэр үөрэхтэр бүтүн ааттара. Түөрт сүрүн дисциплиналарынан буолаллар география, геология, геофизика уонна геодезия. Бу дисциплиналар Сир тутулун эйгэлэрин уонна сфераларын үөрэтэргэ физика, химия, биология, хронология уонна математика ньымаларын тутталлар. === Атмосфера === Атмосфера химията Климатология Метеорология Хидрометеорология Палеоклиматология === Биосфера === Биогеография Палеонтология Палинология Микропалеонтология Геомикробиология === Педосфера === Буор үөрэҕэ Эдафология Педология === Системалар === Тулалыыр эйгэ үөрэҕэ География Дьон географията Физика географията Гая хипотезата === Атын === Картография Геоинформатика Геостатистика Геодезия NASA Earth Science Enterprise

Source: original
Linux

Linux (Linus (Torvalds) + Unix) диэн *nix операциялыыр системалар уустара. Linux иччитигэр олохтонор. FOSS оҥоhук ордук биллиилээх холобурдарыттан биирдэстэрэ. Төрүт кодун ким баҕар туттуон, уларытыан эбэтэр тарҕатыан сөп. Билигин Linux иччитэ элбэх элетроникаҕа туттуллар, холобур компьютерга операционнай системанан - GNU/Linux ubuntu, телефоҥҥа - android, SmartTV телевизога, маршрутизаторга Linux иччитин 1991 с. Линус Торвальдс суруйбута. Система утилиталара уонна библиотекалара GNU операциялыыр систематтан ылыллыбыттара. Ол иhин система атыын аата GNU/Linux. 1990- с сыллар саҕаланыыларыгар тэриллибит салаа ресурсалара номнуо 2000- с сыллар саҥаларыгар компьютердар уонна сервердэр ситимнэрэ кэҥээн, көрүү- истии систиэмэтэ кэҥээн, сорох сирдэргэ персональнай компьютердарга эмиэ туһаныллыбыттара. Хас биирдии Linux систематтан волонтердары тардыы уонна атыылааһын олус суолталаах программнай кыахтардаах: холобур, 2008 сылга суоттааһын 9 млрд долларга тэҥнэһэр системаны оҥорорго 10,8 млрд долларга наадыйарын, оттон холбоһуктаах себестоимоһа 1,4 млрд долларга тэҥнэспитин, аҥардас 2008 сылга 315 мөл. долларга тиийэ улаатарын, холбуу үлэ 73 мөл. долларга тэҥнэспитин көрдөрбүттэрэ.тыһ. киһи-сааһа. Семейство системы, включающих компонентов включающих программы ГNU, gcc, gcc, golbc, coutils и ряды других, сороҕор идентичность как GNU/Linux. Так как традиционные системы чако- то, под "Linux" обычно подразумываются чако- то; притом существует спорка о имении GNU/Linux. Linux - Linux-Linux-Linux Standa base, докумуоннар сорҕолоро стандарт быһыытынан регистрацияламмыт; ол гынан баран, система барыта сертификацияланар буолбатах, уопсайынан, Linux-система биир кэлим стандартнай комплект эбэтэр дьиэ кэргэҥҥэ киирэр формальнай усулуобуйа суох. Ол эрээри биирдиилээн Linux базатыгар олоҕуран кэккэ системалар бааллар эрээри, "GNU/Linux" программаттан көрөн, "Linux" диэбэттэр, чуолаан, мобильнай системалар уонна собуоттар бааллар. Официальнай логотибынан уонна талисман Linux 1996 сыллаахха Ларри Юининг буолар. «Linux» атыы- эргиэн марката Айааччыга уонна сүрүн оҥорооччу ядра Линус Твальдс тиксэр. Онуоха проект ханнык да тэрилтэҕэ эбэтэр чааһынай дьоҥҥо тиксибэтэҕэ, кини сайдыытыгар кылаатын иһин тыһыынчанан тутулуга суох бэдэрээтчиттэр уонна компаниялар бииргэ үлэлииллэрин биир сүрүн инструменнарынан буолаллар. Linux сайдыытын уонна хаамыытын сүрүн сыалынан- соругунан туруорар кэккэ коммерческайа суох холбоһуктар бааллар-2007 сыллаахха The Linuux порядка. Linux-Linux-система тутаах ырыынага баар, олор 70 %- тан тахса (2017) Red Hat (IBM в 2019 году).

Source: original
Гренландия

Гренландия (даан. Grønland; Гренланныы Kalaallit Nunaat) диэн Дания Хоруоллугар киирсэр автономиялаах арыы дойду. Хоту уонна Атлантик океаннар икки ардыларыгар баар. Дания бас билиитигэр XVIII үйэттэн киирэр. Географиятынан Хоту Америкаҕа сыhыаннаах. Гренландия аан дойду ордук улахан арыыта. Иэнэ 2 166 086 км². Олохтоохторун ахсаана 63 000 киhи (2009). 1979 с. ыла бэйэ салалталаах. 2008 с. референдумугар Гренландия дьоно олохтоох дьаhалта быдан киэҥ компетенцияланарын туhугар куоластаабыттара.

Source: original
International Geographical Union

International Geographical Union (IGU, ол эбэтэр Наассыйалар ыккардыларынааҕы географтар түмсүүлэрэ), Сир үрдүнэн киэҥник биллэр норуоттар ыккардыларынааҕы тэрилтэ. Үксүн ХНТ толору бас билэр салаата. Тэрилтэ салаалара 180 судаарыстыбаҕа бааллар уонна география билимэ сайдарыгар чопчу сүрүн оруолу оонньууллар. IGU бас билиитигэр 200-тэн тахса глобал уопсастыбаннай хамсааhыннар бааллар 180 омук сиригэр, олор ахсааннарыгар Арассыыйа географтарын түмсүүтэ , 1956 сылтан ыла. Штаб-квартира - Антверпен (Недерланд). Манна бастаан 1871 сыллаахха мунньах буолбута. == Айан таhаарар == Араас билим география ТВ канааллара, холобура Discovery, Nat Geo Wild, National Geographic, Моя Планета игин. Оҕолорго анаан араас билим кинигэлэрэ бааллар.

Source: original
Васильева Татьяна Лукинична

== Олоҕун кэрчиктэрэ == Таатта улууһугар Ытык-Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Г.Н. Чиряев аатынан Хоро орто оскуолатыгар 35-с сылын химия учууталынан үлэлиир. == Дьиэ кэргэнэ == Васильев Савва Васильевичтыын ыал буолан үс оҕолоохтор. == Наҕараадалара == Российскай Федерация Үөрэҕириитин туйгуна (1994) Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо (2005) Учууталлар учууталлара (2006) Улуус бастыҥ Учуутала (2006) Саха сирин методист-учуутала (2009) "Үөрэнээччилэр биһирэбиллэрэ" интернет-конкурс лауреата (2010) Сыл бастыҥ Учуутала (2011)

Source: original
2016 сыл Олимпия оонньууларыгар Тэскилээччилэр сүүмэрдэммит хамаандата

2016 сыл сайыҥҥы Олимпия оонньууларыгар Тэскилээччиилэр Сүүмэрдэммит хамаандата үс спорт көрүҥэр уон спорстменнарынан тахсыбыта. 2016 сыл тохсунньу ыйыгар хамаанда оҥорор санаалаах Аан Дойду Олимпия хамытыатын бэрэсидьиэнэ Томас Бах эппитэ.. Тэскилээччилэр Олимпиийскай былаахтаах кыттар буолбуттара. Хамаандаҕа киирэргэ спортсмен үчүгэй результаттаах уонна ООН бигэргэммит тэскилээччи статустаах буолуохтаах. Кулун тутарга хамаанда баар буоларын Аан Дойду Олимпия хамытыата билэннэрбитэ. == Хамаанда састааба == 2016 сыл бэс ыйын 3 күнүгэр тэскилээччилэр хамаандатын састаабын биллэрбиттэрэ. Хамаандаҕа 3 спорт көрүҥэр кыттар 10 спортсмен киирбитэ. Хамаандаан урукку рекорду туруобут Тегла Лорупе диэн Кенияттан сылдьар марафоҥҥа сүүрүќ туруоруллубута..

Source: original
ДПНИ

Движение против нелегальной иммиграции (ДПНИ), Сиэрэ суох иммиграция утары хамсааhын диэн нуучча националист хамсааhына. Кыттар дьоно - Александр Белов (Поткин). "Россия для Русских" ("Арассыыйа нууччаларга") диэн лозуҥнаахтар. Единая Россия партияҕа бааллар. Владимир Путин өйөөһүнүнэн тахсыбыт тэрилтэ. == Сыаллара уонна соруктара == ДПНИ сыала соруга нуучча омугун таhаарыы уонна атын омуктар статустарын түhэрии. Саха Республикатын суверенитетын суох оҥорорго. Сепаратизм дииллэр. == ДПНИ Татарстан Республикатын суох оноруон ба5арар == Архыыптаммыт 2009, Кулун тутар 1 күнүгэр. Татарстан, Башкортостан, Коми, Саха, Красноярский край, Хакасия, Тыва, Свердловскай область, Карелия, Ингушетия, Дагестан, Чечня, Чукча, Приморский край - Россияттан туспа арахсан барыахха диэн 2008 сыллаахха ООН унсубуттэрэ. ООН ити ыйытыыны - 2012-2014 сыллаахха куруэппут диэбитэ. == ДПНИ чилиэннэрэ == Билигин ДПНИ куускэ сайдан эрэр, онон сибээстээн Саха Республикатын суверинетета "под угрозой" киирэн эрэр! ДПНИ дьоннорун ахсаана - 20 000. ДПНИ улахан чилиэннэрэ - Владимир Путин, Жириновскай, Геннадий Зюганов, Аркадий Дворкович уонна элбэх биллэр ырыаhыттар - Алла Пугачева, Филипп Киркоров, Герман Греф. == Филиаллара == Москва (Арассыыйа), Нью Йорк (АХШ), Токио (Дьоппуон), Таллинн (Эстония), Дьокуускай (Саха Сирэ).

Source: original
Өспөх нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Өспөх нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Дыгдал. Улуус кииниттэн 110 хоту диэкки Алдан өрүс үрдүгэр сытар. Нэһилиэнньэтин ахсаана 350 киһи (2007 сыл). == Нэһилиэктэн төрүттээхтэр == Афанасьев Алексей Петрович (биллибэт - биллибэт) - баай киһи, С. В. Ястремскайга саха тылын грамматикатын оҥорорго көмөлөспүт киһи. == Сигэлэр == Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Усть-Алданский улус Архыыптаммыт 2013, Ыам ыйын 8 күнүгэр. Саха Сирин нэһилиэктэрэ:Уус-Алдан нэһилиэктэрэ Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 4 күнүгэр. gosspravka.ru:Усть-Алданский улус Энциклопедия Якутии. - М., 2000.

Source: original
Долуханова Зара Александровна

За́ра Алекса́ндровна Долуха́нова (Заруи́ Агасьевна Макаря́н/Макарья́н, кэргэнинэн - Долуханя́н; кулун тутар 15, 1918, Москва - ахсынньы 4 күнэ, 2007, эмиэ онно) - сэбиэскэй, российскай уонна армянскай ырыаһыт. ССРС народнай артистката (1990). Ленинскэй (1966) и Сталинскай бириэмийэлэр лауреаттара (1951). == Олоҕун кэрчиктэрэ == Москва куоракка Агасий Маркович уонна Елена Гайковна Макарьяннар дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. 1933-1938 сылларга Гнесиннэр ааттарынан музыкальнай техникумҥа скрипкаҕа үөрэммитэ, бүтэрбэтэҕэ. 1939 сыллаахха, төһө да музыкаҕа үрдүкү үөрэҕэ суох буоллар, Ереваннааҕы опернай театрга киирбитэ. 1944 сылтан сыанаҕа тахсар, Бүтүн Сойуустааҕы араадьыйа уонна тэлэбидиэнньэ солистката, 1959 сылтан Москватааҕы филармонияҕа. 1957 сыллаахха Гнесинканы бүтэрбитэ. 1972 сыллаахтан Гнесинкаҕа уһуйааччылаабыта (1983 сыллаахтар - бэрэпиэссэр), музыка күрэстэрин дьүүллүүр сүбэлэригэр көхтөөхтүк кыттара. Член Арассыыйа Тыйаатырын диэйэтэллэрин Сойууһун чилиэнэ (1977). Зара Долуханова Д. Россини Золушка оператын Сойууска бастакы туруорууга Золушка баартыйатын толорбута. 2007 сыллаахха ахсынньы 4 күрүгэр өлбүтэ. Москуба эрмээн кылабыыһатыгар көмүллүбүтэ.

Source: original
Анаабыр, хаптал хайалаах сир

Анабыр хаптал хайалаах сирэ. Сибиир платформатын сорҕото. Красноярскай крайга уонна Саха сиригэр баар. Кембрий иннинээҕи фундамент чорбойуута. Муора таһымыттан 500 - 600 м үрдүктээх. Сорох хайалар 905 м тиийэллэр. Өрүстэр дьириҥ хочолоохтор уонна каньоннахтар. Төрдө архей саҕатынааҕы кристалл буолбут сланецтар (2,5 млрд. сыл нөҥүө өртүнээҕи). Плато кытыытын диэкки рифей боруодалара (1,5 млрд. сыл). Үүнээйитэ үксүнэн ойуурдаах туундара. == Ылыллыбыт сирэ == Якутская АССР, словарь - справочник, Якутск, 1980 г.

Source: original
Денарий бэлиэтэ

Денарий бэлиэтэ (𐆖, X) - Былыргы Рим харчытын кылгатыллыбыт бэлиэтэ. Unicode - U+10196 стандартыгар киирбит туспа бэлиэннэн. == Былыргы кэм == Денарий (лат. denarius) - былыргы Рим манньыата, бастаан 268 сыллаахха б. э. и. оҥоһуллубут. Өр сылларга саамай тарҕаммыт үруҥ көмүс манньыата Былыргы Римҥа, Арҕаа Европа дойдуларыгар орто үйэлэргэ. Бастакы сыаната 10 асс. Мантан маньыат аата тахсар «уонтан турар», бэлиэтэ - римскай сыыппара X. == Орто уйэлэр, Саҥа уонна Билиҥҥи кэмнэр == Аврелиан (Рим императора, 270-275 сс.) харчытын реформатын кэннэ манныатаны быһан оҥоруу Римна тохтообута. Диоклетиан (Рим императора, 284-305 сс.) кэмигэр денарий тутаах харчы единицата буолар - уопсай денарий (лат. denarius communis). == Сигэлэр == Crawford M. H. Roman Republican Coinage. - Cambridge University Press, 1974. - ISBN 0-521-07492-4 Perry D. Proposal for Roman Weights and Monetary Signs to UCS. - 30.07.2006. The Unicode Standart. - Version 5.2. - The Unicode Consortium, 2009. - ISBN 978-1-936213-00-9 Мэттингли Г. Монеты Рима. С древнейших времен до падения Западной Империи. - М.: Collector's Books, 2005. - ISBN 1-932525-37-8 Словарь нумизмата. Описание монет. - 2006-2010. См. статьи из следующих источников: Нумизматический словарь. - 4-е изд. - /Зварич В. В./ - Львов, 1980 Словарь нумизмата: Пер. с нем. - /Фенглер Х., Гироу Г., Унгер В./ - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: Радио и связь, 1993 Современный экономический словарь. - 4-е изд., перераб. и доп.- М.: Инфра-М, 2005. Ancient Symbols (range: 10190-101CF) == Өссө маны көр == Валюта бэлиэтэ Квинарий

Source: original
Киренскай (куорат)

Киренскай. (Нууччалыы: Киренск) Куорат, Иркутскай уобалас Киренскай оройуонун киинэ. Куорат статуһа 1775 сыллаахха иҥэриллибитэ. Нэһилиэнньэтин ахсаана 12,6 тыһ. киһи (2008 сыл). Куорат Өлүөнэ өрүскэ Киренга өрүс түһэр сиригэр арыыга төрүттэммитэ, Иркутскайтан 710 км. Билигин куорат улаатан Өлүөнэ хаҥас кытылыгар тутуу барбыта. Куорат аата эбэҥкилии "киренга" диэн тылтан, ол аата "хотой уйата" диэн. Киренскай оройуон кулубата - Неупокоев Петр Николаевич. == Экономика == Өрүс флотун өрөмүөннүүр уонна эксплуатациялыыр базата. == Өссө маны көр == И.И. Редовскай экспедицията (1806 - 1807)

Source: original