AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Гьачԥҳа, Дида-ҳаным

Дида-ҳаным Гьачԥҳа - аԥсҳа Аслан-беи раԥхьатәи иԥҳәыс, саӡтәи аҭауад Рашыд Гьачба иаҳәшьа. == Абиографиа == Дида-ҳаным Гьачԥҳа диит Саӡны, Гьачрыԥшь (иахь. ақ. Веселое) ақыҭан, аҭауад Гьачба иҭаацәараҿ. Лқәыԥшра иазку адырра маҷуп. 1808 шықәсазы Дида диццоит аԥсҳа Аслан-беи. Аслан-беи аԥа Шьырын-беи диман, иҟалар ауеит Дида ари аҳиԥа иан лакәзар. Дидеи Аслан-беи реибагара даара акраҵанакуан, избан акәзар лашь Саӡны аҟны анырра ду змаз, Гьачрыԥшь ахада - Рашыд Гьачба иакәын. Иара убас лыжәла аублааи асаӡқәеи рҟны аҳаҭыр ду аман. Аслан-беи Дида ԥҳәысс данааига, иаргьы аҳаҭыр ду иоуит. Аслани Дидеи рҭаацәара рацәак изнымхеит. Еиуеиԥшым амзызқәа ирыхҟьаны, 1810 шықәсазы аҳкәажә Дида-ҳаным Гьачба лҽылшьоит. Избан, мзызс иамазеи абри лхымҩаԥгашьа? Уи зегь маӡаны иаанхоит.

Source: original
Аџьамԥазратәи ауахәама

Аџьамԥазратәи ауахәама (ақырҭ. აჯამფაზარის ეკლესია) - Аԥсны Аџьамԥазра аҳаблаҿы иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Азалтә уахәамоуп. Иргылоуп аблок аалыҵбжа ала. Ацилиндыртә форма змоу ахыргьагьа ала ихыбуп, уи х-уаргьак ирықәгылоуп. Аныҳәарҭа апсидаҿы ҩ-ҭаҩак иҟоуп. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп. == Азхьарԥшқәа == აჯამფაზარის ეკლესია

Source: original
Адунеизегьтәи амш аимҳәаду аҿагыларазы

Адунеизегьтәи амш аимҳәаду аҿагыларазы (Хәажәкырамза 24). Аимҳәаду - ари даара ишәарҭоу чымазара ҿкуп. Дарбанзаалак ауаҩы аимҳәаду абактериақәа злоу иҿку аҳауа лбааидар алшоит. Насгьы заҟа ирацәаны, ма ирлас-ырласны ас еиԥш иҿку аҳауа ахьыҟоу ауаҩы дақәшәо аҟара, убри аҟара иҳаракуп ашәарҭара ауаҩы аимҳәаду ихьыр алзыршо. 1902 ш. рзы Гәылрыԥшь костроматәи аамсҭа Николаи Смецкои иргылоит аимҳәаду змоу ачымазцәа рзы асанатори. Х-еихагылак змаз ахыбраҿы 110 ҭыԥ аман, ачымазцәа аҽыхәшәтәра иахыршәаауан 60 мааҭ, уи ахарџьқәа иҟаз зегьы рҟынтә иаацқьаны абжа акәын иартәоз, егьырҭ иаанхоз аицҵалыҵқәа Николаи Смецкои ихатә ԥара ахишәаауан, ари аҩыза аҭагылазаашьа иалнаршон зылшарақәа маҷыз ачымазцәа ргәабзиара ишьахәыз акурортологиатә хәышәтәырҭаҿы аиӷьтәра. 1913 ш. рзы Смецкои иргылоит асанатори аҩбатәи акорпус. Ари ахыбра Аԥсны зегь реиҳа идууз ԥшь-еихагылакны иҟаз, 250 ҭыԥ змаз хыбран. Асанатори акыр ааха ӷәӷәа аиут Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра 1992-1993 шықәсқәеи Аԥсны аблокада ианҭагылази раан. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш Агрба Р. Обращайтесь в диспансер: [о борьбе с туберкулёзом]//РА. - 2003. - С.4. Нерсесян М. Туберкулез: борьба продолжается...: [о Гульрыпшской туберкулезной больнице, которая нуждается в ремонте]//НГ. - 1999. - 1 марта, (No 9). - С. 2.

Source: original
Симониан, Никита Павел-иԥа

Никита Павел-иԥа Симониан (ииратә хьӡы Мкыртыч Погос-иԥа Симониан аерм. Մկրտիչ Պողոսի Սիմոնյան; диит жьҭаарамза 12, 1926 ш., Армавир) - асоветтә шьапылампыласҩы, асоветтәи урыстәылатәи азыҟаҵаҩ, аԥсуа ашьапылампыл ашкол зеиԥш ыҟам ахаҭарнакцәа дреиуоуп. Никита Павел-иԥа - СССР зҽаԥсазтәыз аспорт аҟзаза (1954), Урыстәылатәи Афедерациа зҽаԥсазтәыз азаҟаҵаҩ (1968), СССР зҽаԥсазтәыз азаҟаҵаҩ (1970). Ианашьоуп аорден «Аԥсадгьыл аҿаԥхьа илшамҭақәа рзы». == Абиографиа == Никита Павел-иԥа имҩа алагоит акырынтә аиааирақәа згахьаз, Аԥсны иачемпионхахьаз аҟәатәи «Динамо» акәыԥшцәа ркоманда аҟынтәи. Анаҩс Москваҟа днарыԥхьоит аҳҭнықалақьтәи «Спартак» анапхгарааҭаразы. Иара илшоит зыҩазара ҳаракыз акоманда аиҿкаара. Иара инаԥхгарала уи ҩынтә Асовет Еидгыла иачемпионхахьан, хынтә Асовет Еидгыла акубок анаршьахьан, СССР ачемпионат аҿы ҩынтә - араӡынтә, ҩынтә - абҩатә аԥхьахәқәа ирыԥсахахьан. == Алитература == Симонян Никита Погосович // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. - М.: Советская энциклопедия, 1980. - 415 с. Симонян Н. Игроки, судьи, зрители (как бы... послесловие) / Н. Симонян // А ваше решение? / Л. Лебедев, Л. Немировский. - М.: Советский спорт, 1990. - с.89-94. - ISBN 5-85009-125-4 Григорян А. Г. Никита Симонян - орденоносец ФИФА // «Урарту» (газета). - 2000. - No 26. Григорян А. Г. «Араратское» сердце Симоняна // «Урарту» (газета). - 2001. - No 25. Григорян А. Г. Отец всегда мечтал, чтобы я что-то сделал для своего народа // «Урарту» (газета). - 2002. - No 22.

Source: original
Британиаду

Британиаду, Британиа Ду, Еиду Аҳра (англ. United Kingdom; аофициалтә хьʒы: Британиадуи Аҩадатәи Ирландиеи Еиду ры-Кралра англ. The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) - адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра амраҭашәаратәи Европаҿы ауп. Аҳәынҭқарра аформа апарламенттә монархиа ауп. Аҳҭнықалақь - Лондон ауп. == Агеографиа == Ари атәыла Британиатәи адгьылбжьахақәа рҿы иҟоуп. Аҵанакы - 243 809 км². Аҳәынҭқарра иаланхо - 63 395 574-ҩык. (2013 ш.).

Source: original
Аҳҭнықалақь

Аҳҭны́қалакь - ароль административтә центри аҵакырадгьыл асимволи рықалақь ауп. Иазҷыданы ари ма атәыла, ма ахаланапхгаратә хәҭа рцентр иҟоуп. == Шәахә. иара убас == Адунеи аҳҭнықалақьқәа рыхьӡынҵа Аметрополиа Ақалақь

Source: original
Барцыц, Аслан Чачурбеи-иԥа

Аслан Чачурбеи-иԥа Барцыц (аур. Аслан Чачурбеевич Барциц; лаҵарамза 22, 1965 ш., ақыҭа Ԥсырӡха, Гәдоуҭа араион) - аԥсуа политик. == Абиографиа == Диит лаҵарамза 22, 1965 шықәсазы Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭан; 1982 ш. аҵара иҵон Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол; 1982 ш. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет азындырратә факультет дҭалеит; 1983-1985 шш. аррамаҵура дахысуан Асовет Ар Аҳаирхьчаратә архәҭақәа (АХЬА) рыҟны; 1989 ш. ауниверситет далгеит аҭоурыхи ауаажәларрадырреи рырҵаҩ изанааҭ ала; 1989-1990 шш. аус иуан изанааҭ ала Гәдоуҭа араион Орџьоникиӡетәи абжьаратәи ашкол аҟны; 1990 ш. аус иуан Аҟәа ақ. Абзазаратә маҵзура аусбарҭа (АМА) акомҿартә еилакы зхы иақәиҭу амаӡаныҟәгаҩыс; 1992 ш. Аԥсуа гвардиа Афонҿыцтәи аҟәша далан; 1992-1993 шш. Афон-Ешыратәи абаталион далан; Анаҩс, Гәымысҭатәи афронт аԥшыхареи аконтрԥшыхареи рыҟәшаҟны дыҟан; 2000-2001 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашәарҭадаратә Маҵзура 10 аҟәшаҟны аус иуан; 2001-2005 шш. нӡа Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент IV ааԥхьара адепутатс дыҟан; 2017 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада и-Администрациа Аексперттә усбарҭа аиҳабыс дыҟан; 2018 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа Аԥсны Ареспубликатә политикатә партиа «Аԥсны жәлар ракзаара Афорум» хантәаҩра азиуеит. == Азхьарԥшқәа == Выборы Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Асланом Барцыц 21 08 19

Source: original
Дадышьԥҳа, Дигорхан

Дигорхан Гардаԥҳа, ма Гиго-ҳаным Дадышьԥҳа - Чубехеви (Шәантәыла) ахада, Чолури аҳкәажәду. == Абиографиа == Дигорхан Гардаԥҳа лхаҵа Мсоусҭ данԥсы ашьҭахь лыцхыраарала, активла лылахәылареи рыла аҳра анапхгара азылуан. Урыстәыла адлара амҩаԥгаразы Қарҭ даннеи, Дигорхан ишиашоу Розен диԥылеит, насгьы лԥа Циоҟ ихьӡала Урыстәыла дшалало ала аҭоуба шьҭалҵеит. 1821-1843 шықәсқәа рзы Чубехеви формалла напхгаҩыс дыҟан. 1833 ашықәс азы лара лаԥхьала Чебехеви Урыстәыла иахәҭакхеит. Аҳкәажә Дигорхан амч ду змаз, згәазыҳәара ӷәӷәаз напхгаҩын. 1841 ашықәс инаркны Туахы аҳратә арраҿы иҭахаз лԥа Циоҟ ихәыҷқәа фҩык (Кәасҭагьы уахь дналаҵаны) дрыхылаԥшуан. Аҳкәажә аурыс ориентациа лыман. 1843 ашықәс азы Ецер-Цхәымар-Беҷо зтәыз Ҭаҭарҟан Дадышь Ԥаритәи лтәарҭа дақәлеит. Дигорхан акраамҭа лхы лыхьчон, аҵыхәтәан амца зкыз абааш дналԥаны дыԥсит. == Алитература == Бороздини К., Гыртәылеи Шәантәылеи. 1861-1884, 1934. Габлиани Е., Ижәытәугьы иҿыцугьы Шәантәыла, 1926. Гасвиани Г., Ақырҭуа советтә енциклопедиа, 3-тәи аҭыжьымҭа, 1978. - ад. 331. Гасвиани Г., Аенциклопедиа “Қырҭтәыла”, 2-тәи аҭыжьымҭа, 2012. - ад. 257.

Source: original
Аџьаӷафа

Аџьаӷафа - (абаз.Аджьагӏафа, адыг.ажэгъафэ [ажаӷафа]) ауаҩытәыҩсатә ҟазшьа бааԥсқәа зегьы, иара убасгьы аҟазшьа бзиақәа рхаҿсахьа, алегендақәеи, аҵасқәеи, ажәабжьқәеи, ажәаԥҟақәеи, ашәақәеи рыхьчаҩ. Ажәытәан абаза чара заҵәыкгьы аџьаӷафа даламлакәа инагӡахомызт. Аџьаӷафа, акәашараан дааины, икәашоз аҷкәын ма аӡӷаб ибӷа дисырц мамзаргьы дигәыҵысырц илшон, уҳәа убас иҵегьы, убас ала ацәымӷра, агәыԥжәара, агәыҳәра, ма ацәыбзара реиԥш иҟоу ауаҩытәыҩсатә ҟазшьа бааԥсқәа зегьы ааирԥшуан. Ауаҩы ҟәыш, мамзаргьы аҳ, насгьы игхақәа ааирԥшырц, идырбарц азы, Аџьаӷафа дызхыччоз дхьымӡӷуп ҳәа дыԥхьаӡан, насгьы уи ауаҩы дицәыхьчарц иҽазишәон. Аџьаӷафа ҟазшьа бзиақәа рҟынтә, иара ахәшәтәҩы иаҳасабала, мамзаргьы абжьагара ҟәыӷақәа зҭахыз ауаҩы иаҳасабала ихы мҩаԥигон.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1448

Ҳ. ҟ. 1448 (зқьы ԥшьышәи ҩынҩажәи ааба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1448-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Аусумҭақәа

Аусумҭақәа. Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи. - Аҟәа: Аԥсуа бызшәа аҿиара аҳәынҭқарратә фонд, 2004; 639 д. Апрофессор Гьаргь Амҷба иусумҭақәа иргәылоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи ирызку аҩымҭақәа. Урҭ Кавказ аҭҵаарадырратә дунеиаҿ мацара акумкуа, аҳәаанырцәгьы ахәшьара ҳарак зыҭоу амонографиақәа: "Заатәи абжьарашәышықәсақәа рхаан Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа", "Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи ирызку астатиақәа", "Аԥсуаа рҽыбӷаҟазара" рҟынтә иаагоуп, иара убас апериодика ианылахьоу аҭҵаарадырратә статиақәа, арецензиақәа, аԥсуаҭҵаара аусзуҩцәа ирызку анҵамҭақәа, аиҭагақәа рылоуп. Ашҟәы иагәылоу аусумҭақәа тематикалеи хронологиалеи даараӡа иҭбаауп, хымԥада, аԥхьаҩ изы аинтерес ду рыҵоуп. Ари ашҟәы рхы иадырхәар алшоит аҭоурыхҭҵааҩцәа, аетнологцәа, арҵаҩцәа, астудентцәа, иара убас Аԥсны аҭоурых иазҿлымҳау аԥхьаҩцәа зегьы. Ашҟәы аҭыжьразы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аҳәынҭқарратә еилак. == Алитература == Амҷба, Гьаргь. «Аусумҭақәа». amichba.de. [ацит. 2021-01-26]. онлаин

Source: original
Цәыббрамза 6

Цәыббрамза́ 6 (Цәыббрамза́ фба́), Сентиа́бр 6, Цәыббра́ 6 - григориантәи амзар 249 тәи амш (250 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 116 мшы. == Ахҭысқәа == 1522 - аҭоурых аҟны раԥхьаӡакәны адгьылзегьы иакәшаны ихынҳәит аӷба «Викториа» 1669 - 21-шықәса аҭырқәцәа рнапаҟны иҟаз венециатәи абаа Кандиа (асахь.) ахы иақәиҭтәхеит 1689 - Нерчинсктәи аиқәшаҳаҭра раԥхьаӡакәны Урыстәылеи Китаии рыбжьара аҳәаа азгәанаҭеит 1847 - Генри Девид Торо Уолденсктәи аӡҭачы ахықә аҿы иҟаз иқәацә ааныжьны Емерсон иҩнахьы диасит 1955 - Стамԥыл аеллин милаҭеиҵа иаҿагылара иазкыз массала ахынҭаҩынҭарақәа ирылагеит 1989 - 67 шықәса Урыстәыла иалҵны иҟаз ашәҟәыҩҩы Нина Берберова дхынҳәит 1991 - СССР Аҳәынҭқарратә Совет Естониа, Латвиа Литва ахьыԥшымра азханаҵеит 1991 - Ленинград аҭоурыхтә хьӡы Санкт-Петербург азырхынҳәуп

Source: original
Ҳ. ҟ. 1455

Ҳ. ҟ. 1455 (зқьы ԥшьышәи ҩынҩажәи жәохә) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1455-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Самоа

Самоа (асам. Sāmoa, англ. Samoa), аофициалтә хьӡы: Ихьыԥшым аҳәынҭқарра Самоа (асам. Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa, англ. Independent State of Samoa) - Океаниаҿы Аокеан ҭынч Полинезиатәи адгьылбжьахатә тәыла ауп. 1997 шықәса рҟынӡа ари атәыла ахьӡан Мраҭашәаратәи Самоа (асам. Sāmoa i Sisifo, англ. Western Samoa). Самоа ҩ-адгьылбжьаха хадак (Саваии, Уполу) ҩ-адгьылбжьахахәыҷк (Маноно, Аполима), даҿа ҭыԥқәак уаҩ дахьықәнымхо адгьылбжьахақәа рыла ишьақәгылоуп.

Source: original
Каидаҟ

Каидаҟ - Адаӷьсҭан инхо каидаҟаа раҳра, ианырҵаз VI шәышықәса рзы. == Алитература == Броневскии С., Новейшие географические и исторические известия о Кавказе. Ч. II // , Москва, 1832. - ад. 317. Магомедов, Расул Магомед-иԥа Р. М., История Дагестана: Учебное пособие // , Изд-во НИИ педагогики, Махачкала, 2002. - ад. 317. Сычев Н. В., Книга династий // , «АСТ» - «Восток-Запад», Москва, 2008, ISBN 978-5-17-032495-8. Муртазаев А.О., Кайтаг в VIII - первой половине XIX в. (Исследование политической истории и роли в системе политических структур Северо-Восточного Кавказа) // [1] / Алиев Б. Г., ИИАЭ ДНЦ РАН, АЛЕФ, Махачкала, 2015. - ад. 490, ISBN 978-5-4447-0035-8. Алиев Б. Г., Умаханов М.-С. К. , Историческая география Дагестана XVII - нач. XIX в. // [2] / Османов А. И., Гусаев М. М., Шихсаидов А. Р., Издательство типографии ДНЦ РАН, Махачкала, 1999.

Source: original
Ахәыҷқәа рыхьчара Жәларбжьаратәи амш

Ахәыҷқәа рыхьчара Жәларбжьаратәи амш (рашәарамза 1) - рашәарамза 1 азы азгәаҭара шьақәырӷәӷәан абҵарамза 1949 шықәса рзы Аҳәса жәларбжьаратәи рдемократиатә федерациа асессиаҿы. Рыцҳарас иҟалаз, иахьа ахәыҷқәа рзинқәа анеиларго ыҟоуп, убри азы ахәыҷқәа рыхьчара амш - ари ахәыҷқәа зырлахҿыхуа ныҳәан ишыҟоугьы, иара ауаажәларра иргәаланаршәоит ахәыҷқәа рзинқәа шыхьчалатәу, ахәыҷқәа ирызҳаларц азы насыԥ рыманы, аҵарадырра рыманы, амҩа иаша ылхны, раԥхьаҟа аҭаацәарақәа аԥҵаны ртәыла иаԥсо уааны иҟаларц азы. Иуҳәар ауеит, хықәкы хаданы ишыҟо иаԥшьызгаз рзы ауаажәларра ргәаларшәара ахәыҷқәа рзинқәа шыхьчалатәу. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. Квициния М.В Сухуме новорожденных прибавится: [об открытии сухумского роддома, после ремонта]//КП. - 2009. - 14 авг., (No28). - С.4. Чача З. Я люблю детей: где десять, там и двенадцать: [о многодетной семье Шурика Хашиг и Марины Чагава]/Зоя Чача//Нужная. - 2009. - 8 сент., (No36). - С.8-9.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1793

Ҳ. ҟ. 1793 (зқьы быжьшәи ԥшьынҩажәи жәаха) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1793-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Аԥсны аҳәынҭқарратә герб

Аԥсны аҳәынҭқарратә герб (Аԥсны Аҳәынҭқарра) аофициалтә ҳәынҭқарратә символуп. Аԥсны Аҳәынҭқарратә Герб хыхьынтә ҵаҟала еиҟароу ҩ-хәҭакны - ашкәакәеи аиаҵәа ԥшшәи рыла ишоу ԥыракуп. Агерб ацәаареи асиужеттә еиҿартәашьеи - хьыԥшшәылоуп. Агерб ҵаҟатәи ахәҭаҟны аа-кәакьк змоу ихьыԥшшәылоу аеҵәа ануп. Агерб аҩадатәи ахәҭаҟны симметриала ашкәакәеи аиаҵәа ԥшшәи ирнубаалоит ҩ-еҵәа хьыԥшшәылак. Агерб агәҭаны - аеҵәақәа рахь ахҿа зышьҭуа алакә ҽы - Арашь иақәтәоу аҽыуаҩ дануп. Агерб асиужет Нарҭаа репос иадҳәалоуп. Агерб аԥшшәахәы иаҵәа символра азнауеит аҿареи аԥсҭазаареи, ашкәакәа - адоуҳара. Аа-кәакьҭак змоу аеҵәа ду, ари аиҭеира асолиартә дыргоуп. Аеҵәа хәыҷқәа Мраҭашәареи Мрагылареи ркультурақәа реизакзра символра рзыруеит. Аԥсны Аҳәынҭқарратә Герб хыхьынтә ҵаҟала еиҟароу ҩ-хәҭакны - ашкәакәеи аиаҵәа ԥшшәи рыла ишоу ԥыракуп. Агерб ацәаареи асиужеттә еиҿартәашьеи - хьыԥшшәылоуп. Агерб ҵаҟатәи ахәҭаҟны аа-кәакьк змоу ихьыԥшшәылоу аеҵәа ануп. Агерб аҩадатәи ахәҭаҟны симметриала ашкәакәеи аиаҵәа ԥшшәи ирнубаалоит ҩ-еҵәа хьыԥшшәылак. Агерб агәҭаны - аеҵәақәа рахь ахҿа зышьҭуа алакә ҽы - Арашь иақәтәоу аҽыуаҩ дануп. Агерб асиужет Нарҭаа ирызку аԥсуаа рфырхаҵаратә епос иадҳәалоуп. Агерб иану аԥшшәахәы иаҵәа символра азнауеит аҿареи аԥсҭазаареи, ашкәакәа - адоуҳара. Аа-кәакьҭак змоу аеҵәа ду- аиҭеира адин-қьабзтә дыргоуп. Аеҵәа хәыҷқәа Мраҭашәареи Мрагылареи ркультурақәа ҩба реизааигәара символра рзыруеит. == Азхьарԥшқәа == Аҳәынҭқарратә символика

Source: original
Ҳ. ҟ. 1892

Ҳ. ҟ. 1892 (зқьы аашәи ԥшьынҩажәи жәаҩа) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1892-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Санфурш, Соланж

Соланж Санфурш, егьырҭ ихьӡқәа Мари-Клод (афр. Solange Sanfourche; рашәарамза 18, 1922 ш. - рашәарамза 12, 2013 ш.) - Аҩбатәи Адунеизегьтәи аибашьраан Дордон ақалақь аҿы Франциатәи аҿагыларатә еибашьҩын. Акодтә хьӡы Мари-Клод ала дыздыруа, лара аус луеит машинисткас, маӡаныҟәгаҩ-поштаныҟәгаҩыс, аимадаратә усзуҩыс. Соланж Санфурш, Андре Дифур ашәҟәқәа инаишьҭит, уи Дордонь арегионалтә маӡаныҟәгаҩыс дҟаҵан, нас аибашьра ашьҭахь Изер ақалақь ахада ихаҭыԥуаҩыс, Гренобль ақалақь ахада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. Агермантә оккупациа аан, Санфурш иҭаацәара Периге рҵәахит, насгьы рхы рыҵәахит жәаҩыла амаӡатә хақәиҭразы ақәԥаҩцәа, Гестапо анапхгаҩы Михаил Хамбрехт иҭахыз, уаҟа урҭ Периге рышьақәыргылара иахҟьаны ауааԥсыра рҿаԥхьа ԥаса иҟамыз ақәымчрақәа ҟалеит, ҷыдала Шьамтәылатәи Африкатәи Афаланга Александр Виллаплан, мамзаргьы Франциатәи Амилициа инапхгара аҵаҟа иҟаз Гестапо атеррортә мчы акәын. 1945 шықәса аԥхынра мзазы, Периге, лара ԥҳәысс дигеит Едуард Валери (1924-2010), Аҩбатәи Адунеизегьтәи аибашьраан Дордоньтәи аҿагыларатә еиҿкаара аоперациақәа рзы акомиссар.

Source: original
Қарселаӡе, Иракли

Иракли Қарселаӡе (ақырҭ. ირაკლი ქარსელაძე; жәабранмза 28, 1978 ш.) - Қырҭтәыла Арегионалтә ҿиареи аинфраструқтуреи рминистр. == Абиографиа == Иара 22 шықәсатәи аусуратә ԥышәа имоуп аҭҵааҩы иаҳасабала инаркны, иреиҳаӡоу аменеџьертә маҵзураҭыԥқәа рҟнынӡа. Аус иухьеит аҳәынҭқарратәи, иҳәынҭқарратәыми, хазхаҭалатәи асекторқәа ирыҵанакәа иреиӷьу амультимилаҭтәи аҭыԥантәии аилахәырақәа рҿы. Идуу аинфраструктуратә проектқәа анапхгара рыҭареи, алогистикеи, аҳәынҭқарратәи жәларбжьаратәи аахәарақәеи, жәларбжьаратәи афинанстә аимакқәеи, идуу аҳәынҭқарратә проектқәа анапхгара рыҭареи аҿы аԥышәа ду имоуп. 2018 шықәса мшаԥы инаркны иахьанӡа, Қырҭтәыла арегионалтә аҿиареи аинфраструктуреи азы аминистр актәи лхаҭыԥуаҩс, иара убас, Автомобилтә мҩақәа рзы адепартамент ахантәаҩыс дыҟан. 2012 шықәса инаркны аус иуан Қырҭтәыла аиҳабыра русмҩаԥгарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩс. Аминистр актәи лхаҭыԥуаҩи Автомобилтә мҩақәа рзы адепартамент ахантәаҩи рҭыԥқәа ааникылаанӡа, Қырҭтәыла атуризм аҿиара афонди уи иаҵанакәа аилахәырақәеи рдиректорс дыҟан, аамҭакала, Қырҭтәыла Аицинвестирра афонд абжьагаҩцәа рхеилак дахантәаҩын. Далгеит Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аекономикатә факультет - жәларбжьаратәи аекономикатә еизыҟазаашьақәа азанааҭ ала. Англызи, анемеци, аурыси абызшәақәа идыруеит. == Азхьарԥшқәа == gov.ge - Иракли Қарселаӡе

Source: original
Аубла бызшәа

Аубла бызшәа (tʰʷaχəbza, Ҭәахыбза) === Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа === [ā] аа [a] а [ə] ы [ø] ы ← [ə] ы (ажәа аԥхьа) [e̞] е ← [je̞] ие ← [ja] иа [e̞] е ← [e̞j] еи ← [aj] аи [i] и ← [əj] и / [jə] и [o̞] о ← [wo̞] уо ← [wa] уа [ō] оо ← [o̞w] оу ← [aw] ау [u] у ← [əw] у / [wə] у [uˤ] у' ← [əwˤ] у' / [wˤə] у' === Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа === Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа. == Азхьарԥшқәа == Hans Vogt, Dictionnaire de la Langue Oubykh, Oslo - 1963

Source: original
Ԥхынгәымза 24

Ԥхынгәымза́ 24 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ ԥшьба́), Иу́ль 24, Ԥхынгәы́ 24 - григориантәи амзар 205 тәи амш (206 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 160 мшы. == Ахҭысқәа == 1701 - афранцыз Кадиллак ақалақь Детроит шьаҭаиркит 1783 - Урыстәылатәи аимпериеи Қарҭли-Кахеҭиатәии аҳреи Гьаргь ихьӡ зху атрактат иаҵарҩит 1911 - Хаирам Бингем Перу иааиртит «иӡыз ақалақь» Мачу-Пикчу (асахь.) 1935 - Қарҭ аусура иалагеит иҟоу рахьтә зегь раасҭа ижәытәӡоу ахәыҷтәы еихамҩа 1942 - Кавказ агаразы аибашьраҟны вермахт амчқәа Ростов-на-Дону рымпыҵаркит 1969 - «Аполлон-11» Аокеан ҭынч аҟны қәҿиарала итәеит 1977 - ихыркәшахеит Мысреи Ливиеи рыбжьара ԥшьымш ицоз аибашьра 1982 - аӡхыҵра иҟалаз Нагасаки ақалақь аҟны ацҳақәа фба аманы ицеит, 299-ҩык ауаа ҭахеит

Source: original
Феодоси II

Феодоси II - аҩбатәи Аԥсҳa (811-837). == Абиографиа == Феодоси II Леуан II иԥа иакәын. Иара иаҳра аан, агәыла ҳәынҭқарцәа Қарҭли рымпыҵахаларц азы маӡалатәи ақәԥара еиҳагьы иӷәӷәахеит. Убри аамҭаз ир иманы даақәгылт Ашоҭ кәыропалат. Уи дидгылеит аԥсҳа Феодоси. Ашоҭ кәыропалат димаҳәын. Кахеҭынтә хазы ддәықәлеит Григол (Гьыргәал), идгылеит ашьхарыуаа-цанарааи Карҭтәи аемири. Қсан аҿықәаҿы инеин еиҿагылт Ашоҭи Григоли. Еидыслан, кахеҭаа рԥыза Григол дыбнарҵеит, имырхит импыҵакны иикыз Карҭли иатәыз дгьылқәак. Кларџьеҭ инаркны Қсанынӡа адгьылқәа дрықәиҭхеит Ашоҭ. Дааит уи ашьҭахь Багдадынтә аҭырқәак Буӷа ҳәа - аемир Мумн имаҵуцәа руаӡәк. Дагьыҟаиҵеит уи хьӡы згымыз ар ду драԥхьагыланы. Аермантәыла ҟәыбаса иҭарҵахьан, аиҳабацәа зегьы ҭҟәаны игеит, абранӡагьы дааӡан Қарҭ дакәшеит. Избанзар емир Саҳаҟ хаала иҽиимҭеит. Саҳаҟ дишьын, Қарҭ абаагәарақәа еилажьны амца иаиргеит ақалақьи уи акәша-мыкәшеи. Аха аԥсҳа Феодоси аемир диабашьырц дааит, ир иманы иҽырхианы дыԥшын Кверцхоби. Буӷа аԥсҳа Феодоси днаганы диҿаиргылт иара испасалар Зирқи, Ашоҭ кәыропалат иԥа Багратгьы. Арҭ анеидысла аԥсуаа хьаҵит, аӡәырҩыкгьы ҭахеит. Аԥсҳа Феодоси дрыцәцеит Двалеҭтәи амҩала. Феодоси II ахшара аанмыжькәа дыԥсит, 837 шықәсазы, уи иахҟьаны аԥсҳас дҟалоит иашьа - Дырмит II.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1584

Ҳ. ҟ. 1584 (зқьы хәшәи ԥшьынҩажәи ԥшьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1584-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Аԥсны Абжь-ныха

Аԥсны иҟоу, Абжьныхак мамзаргьы, аԥсуаа рыбжь-ныха - иԥшьоу аҭыԥқәа ҳәа иԥхьаӡоуп аԥсуа традициатә нцәахаҵарала. Аԥсны арҭ Абжьныхак ирымҵаныҳәоит аԥсуаа реиҳарак, ақьырсианцәа реиԥш аԥсылманцәагьы. Ныхацыԥхьаӡа дасу ажәла аныхаԥааҩ дамоуп. Иаҳҳәап, Дыдрыԥшь-ныха аныхаԥааҩ ааигәа иҟоу Аҷандара ақыҭа иатәу анхаҩы жәла Чычаа рыжәла иалҵыз а-Чичба иоуп. Лых-ныха - аамсҭа жәла Шьаҟрылаа дырхылҵшьҭроуп, Шьаҟрылуп. Аԥсуаа зегьы ҭоурыхла ирзеиԥшны иҟоу, зегьы зымҵаныҳәо абарҭ абжь-ныха рыдагьы, шамахамзар, аԥсуа жәлақәа зегьы ирымоуп ажьыра, ажәла зымҵаныҳәо аҭыԥ. Аԥсуаа рыҟны аныхаҟны инеины амц зҳәаз, хымԥада, дахьырхәхоит рҳәоит. Аԥсуаа реиҳарак Дыдрыԥшь-ныха зегьы иреиҳауп, зегь раасҭа амч амоуп ҳәа ирыԥхьӡоит. Лашькьындар ашьхаҟны аныҳәарақәа еиҭахацыркын 1990 шықәса абжьаразы. Аныҳәарақәа ирылахәуп иара убас аҳәынҭқарра анапхгаҩцәагьы. 1992 шықәсазы ақырҭуа-аԥсуа еибашьраан Дыдрыԥшь-ныха дамҵагыланы Анцәа диҳәеит Аԥсны Ахада Владислав Арӡынба Аԥсны дахылаԥшырц,иҟаз ашәарҭа иацәихьчарц азы. 2012 шықәса нанҳәамза 3 рзы Аҟәа ҿыц еиҭаԥҵан Аԥсны аныхаԥааҩцәа рхеилак.

Source: original
Васильева, Раиса Никон-иԥҳа

Раиса Никон-иԥҳа Васильева (аур. Раиса Никоновна Васильева; дииҭ жьҭаарамза 15, 1948 ш., Шматаи, Литватәи ССР, СССР) - Урыстәылатәии асоветтәии ашәаҳәаҩ, актриса, РСФСР жәлар рартист (1983), Аԥсны жәлар рартист (2007). Аҭоурых аҿы еицырдыруа асовет ҳәса-шәаҳәаҩцәа дыруаӡәкуп. == Азхьарԥшқәа == Biography of Raisa Vasilyeva

Source: original
Ҳ. ҟ. 1444

Ҳ. ҟ. 1444 (зқьы ԥшьышәи ҩынҩажәи ԥшьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1444-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Чачба, Зегнаҟ

Зегнаҟ Чачба - Аҩадатәи Аԥсны аҳ (1670-1680), Аԥсны Аҩадатәии Аладатәии ахәҭақәа еидызкылаз. == Абиографиа == Зегнаҟ Чачба - Аҩадатәи Аԥсны аҳ Саҭеман Чачба иԥа иакәын. 1650 ашықәс азы иабиашьацәеи иаби анԥсы ашьҭахь, иашьеиҳабы Гьаргь Аҩадатәи Аԥсны анапхгара азиуа далагеит, Гьаргь иԥа Шәарах аладатәи Аԥсны анапхгара азиуа далагеит. 1670 шықәсазы Гьаргь I данԥсы ашьҭахь, Зегнаҟ Аҩадатәи Аԥсны анапхгара азиуа далагеит. Усҟан аԥсуаа рыдгьылқәа рырхынҳәра (ареканкиста) иаҿын, Зегнаҟ иԥа Ҟәаԥ Шәарах дицны, аӡиасқәа Аалӡгаи Егрыи (ашьҭахь Мырзаҟан) рыбжьара иааз адгьылқәа Аԥсны иадиҵеит. 1680 ашықәс азы Шәарах данԥсы ашьҭахь Аҩадатәи Аԥсны адгьылқәа иара инапахьы иааит. Зегнаҟ аҩ-хәҭак анеидикыла ашьҭахь ишьақәиргылеит Еиду Аԥсуа Аҳра, уи асаӡқәа (Цанаа, Гьачаа) хьӡыла ихьыԥшын. Ажәибжьтәи ашәышықәса аҩбатәи азыбжазы Гырны инхоз Какачиа зыжәлаз Аԥсуа аныҳәарҭақәа руак аҟны аныхачаԥа иӷьычит. Аӷьыч иԥсадгьыл аҿы напы ҟаԥшьла дыркит, аха даҽа уск ала: Обуџьа ақыҭан аҭыԥантәи аамсҭцәа Шенгелаи рҭыԥҳа диӷьычит. Иаҿаԥырҽаз аӷьыч, аԥара ахьимамыз иахҟьаны, иҩны иҵәахыз аԥсуа ныхачаԥала ахә ишәарц акәхеит. Уи аусеилыргара иазкны аӡбарҭатә документ еиқәдыршәеит 1680 ашықәс азы. Аҳ Зегнаҟ Чачбеи аҳ Кац Ҷкәани аусӡбара рхы аладырхәит. Аусӡбара, иаҳҳәар ҳалшоит, жәларбжьаратәи аҟазшьа аман, уи иаҳбоит аганқәа рхаҭарнакра ду иахьхалахәыз. Аныха ус егьа иҟазаргьы Гыртәыла иаанхеит. Гьачаа (Кьачаа) рҭаацәаратә реликвиа рцәыӡит, уи ахылаԥшрагьы рцәыӡит, насгьы, иҟалап, урҭ ргәы рыхьуан, избанзар рыԥшәма, аҳ Зегнаҟ, урҭ рыҵабырг ахьчара илымшеит. Анаҩс, Зегнаҟ ӡӡ. Бзыԥи Егрыи ирыбжьанакыз адгьылқәа инапахьы иааигеит. 1700 шықәсазы Зегнаҟ дыԥсит, иԥацәа адгьылқәа рыбжьара еиҩыршоит (абри ала Аԥсны иаадырҳәит). Аха урҭ зегьы реиҳа ихадаз, аҳ атитул зҭынхаз, Зегнаҟ иԥеиҳаб Росҭом I иакәын.

Source: original
Амшаԥ

А́мшаԥ, Мшаԥы - зегь реиҳа ихадоу ақьырсиантә ныҳәақәа иреиуоуп. Уи азгәарҭоит ааԥын раԥхьатәи амзаҭәымҭа иацааиуа амчыбжь аан, иудеитәи Мшаԥы анаҩс. Мшаԥы аныҳәа азгәаҭара рыдыркылахьан 325 шықәса рзы I Адунеизегьтәи Аизара Ду аҿы. Аиашахаҵаратә қьырсианцәа ари аныҳәа рҽазыҟарҵоит 48 мшы ицо Ачгара Дуӡӡа аҵаларала. Мшаԥы-ари адунеи аҿы аиашахаҵаратә қьырсианцәа зегьы рзы аныҳәақәа ирныҳәоуп, агәырҕьарақәа иргәырҕьароуп. Аиашахаҵаратә Мшаԥы Аԥсны ҳәынҭқарратә ныҳәан ишьоуп. == Шәахә. иара убас == Амшаԥчгара == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. Пасха: [в Абхазии, когда человек делает вино, он готовит его, главным образом, на пасху]//Христианская Абхазия. - 2013. - Июнь, (No6). - С.6. Аплиа Виссарион. Проповедь на торжество Православия//Православная Абхазия. - 2008. - март, (No3). - С.2.

Source: original