Дәүләт-ара стандарт

Дәүләт-ара стандарт (рус. Межгосударственный стандарт, ГОСТ) - Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең Дәүләт-ара стандартлаштырыу, метрология һәм сертификатлау советы тарафынан ҡабул ителгән төбәк стандарты . Евразия иҡтисади берлеге территорияһында дәүләт-ара стандарттар ирекле ҡулланыла. 1992 йылда Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе ағзаһы булған илдәр килешеү төҙөй, был килешеүгә ярашлы, СССР-ҙың ҡулланыуҙа булған «ГОСТ» стандарттары, яңы индерелеүсе дәүләт-ара стандарттарға ла «ГОСТ» аббревиатураһын биреп, ғәмәлдә тип таныла. == Техник көйләү == Евразия иҡтисади берлегенең техник регламенттары талаптарын үтәү һәм Берлектең техник регламенттары талаптарына ярашлылығын баһалау өсөн ирекле нигеҙҙә дәүләт-ара һәм халыҡ-ара стандарттар ҡулланыла. Улар булмаһа, дәүләт-ара стандарттар ҡабул ителгәнсе Берлек ағзаһы булған илдәрҙең милли стандарттары ҡулланыла ала. Һәр техник регламент өсөн Евразия иҡтисади комиссияһы стандарттарҙың ике исемлеген раҫлай. Бер исемлек техник регламент талаптарын үтәү өсөн кәрәк, икенсеһенә продукцияны һынау ҡағиҙәләре һәм ысулдары индерелә. Беренсе исемлектәге стандарттарҙы ирекле нигеҙҙә ҡулланыу Берлектең техник регламенттарын күҙәтеү өсөн етерлек шарт булып тора. 2016 йылдың июленә ЕАЭС-тың 33 техник регламентына стандарттар исемлеге раҫлана. Уларға &&&&&&&&&&011600.&&&&&011 600 -дән ашыу сандарт индерелгән, уларҙың &&&&&&&&&&&03100.&&&&&03100 самаһы - ИСО, МЭК һәм ЕЭК халыҡ-ара стандарттары нигеҙендә (26,4 %) һәм &&&&&&&&&&&&0865.&&&&&0865 Европа аналогтары (7,4 %) буйынса эшләнгән. == Рәсәйҙә стандартлаштырыуҙы ҡулланыу == Рәсәй территорияһында башҡарма властың стандартлаштырыу өлкәһендәге федераль органы дәүләт-ара стандарттарҙы индерә, дәүләт-ара стандарттарҙың ғәмәлдә булыуын туҡтата һәм халыҡ-ара стандарттарҙың ғәмәлдә булыуын ваҡытлыса туҡтатып тора. Техник көйләү маҡсаттарында ҡуланыу «Техник көйләү тураһында»ғы Законға ярашлы башҡарыла. == Тарихы == 1925 йылда СССР Хеҙмәт һәм Оборона Советы эргәһендә Стандартлаштырыу буйынса комитет ойошторола. Комитетҡа мотлаҡ үтәлергә тейешле һәм үтәүгә тәҡдим ителгән стандарттарҙы раҫлау һәм нәшер итеү йөкмәтелә. Комитет 1926 йылдың 7 майында ОСТ 1 «Бойҙай. Бойҙайҙың селектив сорттары. Номенклатура» дөйөм союз ирекле ҡулланыу стандартын раҫлай. 1929 йылдың 23 ноябрендә мотлаҡ стандарттарҙы үтәмәгән өсөн енәйәт яуапылығы индерергә тәҡдим ителә. 1931 йылда тәҡдим ителгән дөйөм союз стандарты сифатында раҫланған ОСТ 1042 «Тайпылыштар сиктәре һәм беркетеп ултыртыуҙар. Тишек системаһы. 2-се аныҡлыҡ класы. Эҫеләй беркетеп ултыртыу» әле лә ғәмлдә. Шулай уҡ ОСТ 1043, ОСТ 1044, ОСТ 1069, ОСТ 1142, ОСТ 1143, ОСТ 1214 һәм ОСТ 1216 стандарттары ла ҡулланылышта ҡала килә. СССР Юғары Советы Президиумының 1940 йыл 10 июль Указы менән сәнәғәт предприятиеларының директорҙары, баш инженерҙары һәм техник контроль бүлеге начальниктары өсөн мотлаҡ стандарттарҙы боҙоп сығарылған продукция өсөн 5-тән 8 йылға тиклем төрмәгә ултыртыу рәүешендә яуаплылыҡ индерелә. 1940 йылда дөйөм союз стандарттарын раҫлау, наркоматтарҙан алынып, Бөтә Союз стандартлаштырыу комитетына тапшырыла. Икенсе биш йыллыҡ башынан 1941 йылға тиклем 8600 ГОСТ эшләнә һәм раҫлана . 1962 йылда Иҡтисади үҙ-ара ярҙам берлегенең (СЭВ) Стандартлаштырыу буйынса даими комиссияһы һәм СЭВ Стандартлаштырыу институты ойошторола, улар СЭВ-та стандартлаштырыу менән шөғөлләнә . 1984 йылда стандарттар талаптарына яуап бирмәгән продукция етештергән йә поставкалаған (һатҡан) өсөн административ яуаплылыҡ билдәләнә. «Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһында» 1991 йылғы СССР Законы түбәндәгеләрҙе дәүләт стандарттарына индерә: ССР Союзының дәүләт стандарты, республика стандарты, төҙөлөш нормалары һәм ҡағиҙәләре, дәүләт фармакопеяһы һәм дарыу сараларына ваҡытлы фармакопея статьялары . СССР ГОСТ-тарҙы раҫлайҙар: СССР Стандарттар буйынса дәүләт комитеты; СССР Төҙөлөш буйынса дәүләт комитеты; СССР Министрҙар Советы - халыҡ хужалығы өсөн айырыуса мөһим әһәмиәткә эйә булғандарын (мәҫәлән: ГОСТ 7173-54 «Сәнәғәт транспорты юлдары өсөн Р43 тибындағы тимер юл рельстары. Конструкцияһы һәм үлсәмдәре» СССР Министрҙар Советының 1954 йыл 25 август ҡарары менән раҫланған):Гл.5§8. СССР Совнаркомы ҡабул иткән Дәүләт дөйөм союз стандарттары СССР Министрҙар Советы ҡарары менән ғәмәлдән сығарыла. == Тамғалары == Дәүләт-ара стандарттар сифатында халыҡ-ара стандарттар ҡабул ителә ала. Уларҙың ярашлылыҡ кимәлен түбәндәге шартлы тамғалар менән билдәләйҙәр : IDT - бер иш дәүләт-ара стандарттар өсөн; MOD - модификациялы дәүләт-ара стандарттар өсөн; NEQ - эквивалентһыҙ дәүләт-ара стандарттар өсөн. «ОСТ» аббревиатураһы: 1925 йылдан - «дөйөм союз стандарты»н; 1968 йылдан - «тармаҡ стандарты»н аңлата. «ГОСТ» аббревиатураһы: 1940 йылдан - «дәүләт дөйөм союз стандарты»н; 1968 йылдан - «ССР Союзының дәүләт стандартын»; 1992 йылдан - «дәүләт-ара стандарт»ты аңлата. == Стандарттарҙың классификацияһы == «СССР дәүләт стандарттары классификаторы» стандарттарҙың классификаторы булып тора, «Дәүләт стандарттары классификаторы» (рус. «Классификатор государственных стандартов», КГС) тигән атама аҫтында ул әле лә ҡулланыла. Классификатор иерархиялы, ул өс кимәлле (ҡайһы берҙәре - дүрт) хәрефле-һанлы кодтар системаһына эйә. Беренсе кимәле (киҫәк) - рус алфавитының 19 баш хәрефенән, икенсе (класс) һәм өсөнсө (төркөм) кимәлдәр һандарҙан тора. Дүртенсе кимәл (аҫтөркөм) нөктәнән һуң өҫтәлә ала. Ҡулланыуҙағы стандарттарҙың күпселеге КГС билдәһенә эйә. КГС классификаторының тәүге ике кимәле: == Реклама маҡсатында ҡулланыу == Рәсәйҙә ГОСТ аббревиатураһын ҡулланған бер нисә продукция маркаһы бар. Дәүләт-ара (төбәк) стандарттары буйынса билдәләнгән ит продукцияһы атамаларына оҡшаш атамалы ит продукцияһы сығарыу тыйыла (ошо стандарттар буйынса сығарылған ит продукцияһынан тыш, мәҫәлән, «Докторская», «Любительская», «Московская», «Зернистая», «Молочная»). == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Милли стандарт ИСО

Source: original