AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Брестийн энхийн гэрээ

Брестийн энхийн гэрээ буюу Брест-Литовскийн гэрээ (орос. Брестский мирный договор) Брест-Литовск буюу өнөөгийн Брест хотод нэг талаас Зөвлөлт Орос ба нөгөө талаас Герман, Австри-Унгар улсын төлөөлөгчид 1918 оны 3-р сарын 3-нд гарын үсэг зурсан энх тайвны гэрээ юм. Уг гэрээний дагуу Зөвлөлт Орос улс Дэлхийн нэгдүгээр дайнаас гарах боломжтой болсон байна. Брестийн энхийн гэрээг байгуулахын өмнө Зүүн фронтын тухай яриа хэлэлцээ, энхийн бага хурал 1917 оны 12-р сарын 22-ноос гурван үе шаттайгаар явагдсан юм. == Гэрээгээр Оросын хүлээсэн нөхцөлүүд == Балтын орнууд (Балтын гүнлэг ба Литвын вант улс) болон орчин үеийн Беларусийн зарим хэсгийг нэхэмжлэхгүй байх; Финланд, Украины нутгаас цэргээ татаж, Бүгд Найрамдах Украин Ард Улсыг тусгаар улс гэж хүлээн зөвшөөрөх; Османы эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрээс цэргээ татаж, Ардахан, Батум, Карс нутгийг түүнд шилжүүлэх; 1904 оны Германы эзэнт гүрэнтэй хийсэн худалдааны дэглэмийг хүлээн зөвшөөрөх; Армийг тарааж, флотыг зэвсэггүй болгох; Төв гүрнүүд буюу Герман, Австри-Унгарт болон тэдгээрийн холбоотон улсуудад хувьсгалт суртал ухуулгыг зогсоох. == Гэрээний цуцлалт == 1918 оны 11-р сарын 11-нд Антант ба Германы хооронд байгуулсан Компьений зэвсгийн гэрээний нэг нөхцөл нь Герман Брест-Литовск, Бухарестийн энхийн гэрээний бүх нөхцөлөөс татгалзсан явдал байв. 1918 оны 11-р сарын 13-нд Германд болсон хувьсгалт үйл явдлуудын үеэр Зөвлөлт Холбоот Улсын Бүх Оросын Төв Гүйцэтгэх Хорооны шийдвэрээр Брестийн энх тайвны гэрээг хүчингүй болгов. Удалгүй хуучин Оросын эзэнт гүрний эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрээс Германы цэргийг татан гаргах ажиллагаа эхэлсэн. Үндсэндээ энэ гэрээ 8 сар үргэлжилж хүчин төгөлдөр байсан.

Source: original
Юань улсын төрлийн вангуудын жагсаалт

Хубилай хаан Их Монгол улсын хаан ширээг 1264 онд албан ёсоор авсан. Тэрээр хааны ургийн ноёдыг өөртөө татахын тулд тэдгээрт элдэв цол хэргэм шагнах, газар нутаг, хот балгадыг соёрхох бодлого баримтлаж байжээ. Өмнө нь хааны ургийнханд ван цол олгож байсан хэдий ч тэр нь нэр төдий зүйл байсан. Харин Хубилайн үеэс эхлээд хятад цол чимэг бүхий цол хэргэм олгож эхэлсэн. Тухайн үед тэдгээрийг нийтэд нь Жу ван (諸王) гэж нэрлэж байсан (үүнийг монголоор Олон ван, Угсаа төрлийн ван, Төрлийн ван гэх мэтээр нэрлэж байсан). == Товч мэдээлэл == 1271 оноос Юань улсын төрийн үед тус улсад Алтан ургийн дөч гаруй төрлийн ван цолтон байсан. Тэдгээр нь дотроо зургаан зэрэг дэв бүхий нийт том ван бүгд 45 байсан. Мөн цолны хятад нэрийг олгохдоо ихэвчлэн дараах гурван янзаар нэрлэж байсан. Үүнд: Нанхиадын эртний Хавар-Намарын улсуудын үеийн вангийн цол (Жишээ нь: Янь ван, Жинь ван, Лян ван гэх мэт) Тухайн эзэлсэн газар нутгийн Нанхиад нэр (Жэн Нань ван, Ань Си ван гэх мэт) Шинээр зохиосон нэр (Бэйнин ван, Бэйпин ван гэх мэт) зэрэг болно. Тэдгээр төрлийн вангуудыг Юань ши гэх мэтийн сударт Жу ван буюу угсаа төрлийн ван хэмээн нэрлэж байсан. Харин Дандаа чинсан гуайн орчуулсан Юань улсын сударт тэднийг Олон ван хэмээн нэрлээд түүн дотор нь хааны хүргэдийг мөн хамруулан нэрлэсэн байдаг. Олон ван хэмээсний гол шалтгаан нь урдаа маш олон чимэг маягийн нэршил авснаас тийн нэрлэх болсон мэт. Харин сүүлийн жилүүдэд ШУА-ын Түүхийн хүрээлэнгийн бүтээлүүдэд Төрлийн ван гэж бичигдэж байна. Төрлийн вангуудыг эзэмшдэг тамгаар нь 6 дэсээр хуваадаг. "Арслангийн бариулт алтан тамга Тоймог луу бариулт алтан тамга Тэмээн гөрөөсөн бариулт алтан тамга Тэмээн гөрөөсөн бариулт алтадмал мөнгөн тамга Яст мэлхийн бариулт алтадмал мөнгөн тамга Яст мэлхийн бариулт мөнгөн тамга" гэсэн зургаан төрлийн тамга олгож байсан. == Эшлэл == Юань улсын судар: 108-р дэвтэр, Төрлийн вангийн хүснэгт

Source: original
Багваахай

Багваахай (Taraxacum) бол олон наст ургамал юм. Удвалынхан овогт багтдаг. Өвслөг урт, хоёр талдаа жад хэлбэрийн урт навчтай. Иймээс олон хэлэнд франц хэлний dent-de-lion буюу "арслангийн шүд" гэсэн утгаас гаралтай нэрээр нэрлэдэг. Багваахайн олонд танигдсан шар цэцэг нь 3-5 см диаметртэй ба тус тусдаа салж ургасан дэлбээ нь 4-20 см урттай байдаг. Дэлбээ нь өдөр нээгдэж, шөнө хумигдаж хураагддаг. == Хэрэглээ, ашиг тус == Энэ цэцэг 3 сая жилийн өмнө Еврази, Хойд Америкт үүссэн гэж үздэг ба хүн төрөлхтөн хоол хүнсэндээ болон эмийн ургамал болгон хэрэглэж байсан баримт байдаг. Эрт дээр үеэс, барагцаалбал 1000 гаруй жилийн өмнөөс Хятад, Грек, Ром зэрэг орнуудад цэцгийг нь хоол хүнсэндээ хэрэглэсээр иржээ. Багваахай цэцгийн навч болон цоморлиг нь Ази, тэр дундаа хятад, солонгос хоолны нэг хэсэг нь болдог. Багвайхайн үндэс нь аюулгүй, хамгийн өргөн хэрэглэгддэг эмчилгээний ургамлын төрөлд ордог аж. Тиймээс уламжлалт тамиржуулах ургамал ч гэж нэрлэгддэг байна. Бүхий л биеийг тамиржуулах, ялангуяа элэг, цөсний үйл ажиллагааг дэмждэг, цөсний гуурсны хавдалтыг буулгадаг, цөсний чулууг хайлуулахад нэмэртэй гэжээ. == Найрлага == Багваахай нь луувангаас ч илүү бета-каротин агуулсан байдаг. Төмөр болон кальцийн агуулагдах хэмжээ нь бууцайнаас баялаг байх ба та энэ ургамлын навчнаас Витамин B-1, B-2, B-5, B-6, B-12, C, E, P, болон D г авч болох юм байна. Biotin, inositol, potassium, phosphorus, magnesium зэрэг бодисууд ч мөн агуулагддаг аж. Үндэс нь sugar inulin агуулахаас гадна маш олон эмийн найрлаганд оролцдог байна. Энэ ургамлын олон гайхамшигт чанар нь Элэгний C вирусын эсрэг зохистой хооллолтонд зүй ёсоор ордог ажээ. Багваахайн навч нь их хэмжээний эрдэс бодис, витамин агуулдаг. Ялангуяа Витамин A,C болон K. Мөн Кальци, Калиь Төмөр, Марганц гэх мэт. 1 аяга багваахайн навч нь хүний нэг өдрийн хэрэглээний Витамин А-112%, Витамин С 32%, Витамин К 535%-тай тэнцэх хэмжээний аминдэм агуулдаг байна. Мөн жин хасахад шаардлагатай Н Витамины чухал эх булаг нь юм. 100гр-д агуулагдах хэмжээ Чийг g 85.60 Илчлэг kcal 45 Илчлэг kJ 188 Уураг g 2.70 Өөх тос g 0.70 үнслэг g 1.80 нүүрс ус g 9.20 эслэг g 3.5 Сахар g 0.71 эрдэс бодис кальц, Ca mg 187 Төмөр, Fe mg 3.10 Магни, Mg mg 36 Фосфор, P mg 66 Кали, K mg 397 Натри, Na mg 76 Цайр, Zn mg 0.41 Зэс, Cu mg 0.171 Мангани, Mn mg 0.342 амин дэм Амин дэм C, mg 35.0 Тиамин, B-1 mg 0.190 Амин дэм B-6 mg 0.251 Амин дэм A mcg_RAE 508 каротин , alpha mcg 363 Амин дэм E mg 3.44 Амин дэм K mcg 778.4 согтоох бодис , этил g 0.0 кофейн mg 0 == Зарим зүйлүүд == Taraxacum albidum, цагаан цэцэгт япон багваахай Taraxacum californicum, Калифорнийн багваахай Taraxacum japonicum, Япон багваахай Taraxacum kok-saghyz, Орос багваахай Taraxacum laevigatum, Улаан үрт багваахай. Taraxacum erythrospermum, Taraxacum laevigatum-ийн дэд зүйл гэж үзэх нь олон. Taraxacum officinale (ижил утгатай: T. officinale subsp. vulgare), ердийн багваахай.

Source: original
Нара

Нара (Япон: 奈良市, Нара-ши) нь Японы Кансай бүс дэх Нара аймгийн төв хот юм. Мужийн хойд хэсэгт, Киото аймагтай хиллэн оршино. Нара хот Японы 710-784 онд нийслэл байсан. Тэр үед Хэйжо-кёо гэж нэрлэдэг байв. Тус хотыг Хятадын нийслэл Чаньян хотын загвараар баригдсан гэж үздэг. Тус хот 361 мянган хүн амтай, 276,84 км² газар нутагтай. Нийслэлийг Нагаока-кё (784 онд) болон Хэйан-кё (794 онд) рүү нүүлгэсний дараа Нара хотын хөгжил зогссон байна. Тус хот бурхан Буддагийн соёлын төв болж хувирсан байна. Дундад зууны үед энэ хотод тэрс үзэлтэй самурай, язгууртнуудын орогнодог хот болжээ. ХХ дугаар зууны хоёрдугаар хагасаас аялал жуулчлал хөгжиж, хот сэргэн хөгжиж эхэлсэн ажээ.

Source: original
Куала Лумпур

Куала-Лумпур (малайгаар Kuala Lumpur, дуудлага нь Куа-лаа Лум-пүүр; оросоор Куа́ла-Лу́мпур; англиар Kuala Lumpur) - Малайзын нийслэл бөгөөд ихийн их хот. 2012 онд хотын 243 км² нутагт 16 бум хүн оршин сууж байна. Харин дүүргийн хамтаар 72 буман хүнтэй. Хотын нутаг Малайзын холбооны байгууламжид Холбооны Куала Лумпур Нутаг (мал. Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur) нэрээр хамаардаг.

Source: original
Леонид Шинкарёв

Леонид Шинкарёв (орос. Леони́д Ио́сифович Шинкарёв, 1930 оны 11-р сарын 13-нд ЗХУ-ын Украины Донецск мужийн Макеевка тосгонд төрж, 2022 оны 11-р сарын 4-нд Швейцарт нас барсан) - Зөвлөлтийн болон Оросын сэтгүүлч, зохиолч, тойрон аялагч. == Намтар == 1954 онд Горькийн (Нижний Новгород) их сургуулийн түүх, филологийн ангийг төгссөн. Тэрээр Горькийн мужийн Кошелиха тосгонд дунд сургуулийн багшаар ажлын гараагаа эхэлж, "Арзамасын үнэн" сонины ажилтан байсан бөгөөд Алс Дорнодод "ТАСС" агентлагийн Приморскийн салбар, бүс нутгийн "Красное знамя" (Улаан туг) сонинд таван жил ажилласан. Дараа нь тэрээр "Известия" сонинд 34 жил ажиллаж, түүний дотор Зүүн Сибирь, БНМАУ, БНАСАУ, зүүн өмнөд Африк (Мозамбик, Мадагаскар, Зимбабве, Замби, Танзани, Лесото, Свазиланд, Маврики, Сейшелийн арлууд гэх мэт) сонины сурвалжлагчаар ажилласан. 1980-1990-ээд онд Москва дахь тусгай сурвалжлагч байсан. 1985-1988 онд Монголд ТАСС агентлаг болон "Известия" сонины сурвалжлагчаар ажиллаж байсан. Тэрээр “Нравы и быт Монголии”, "Цэдэнбал Филатова хоёр. УБ 2004 он" хэмээх Ю.Цэдэнбалын тухай номууд бичсэн. Шинкарёв Энэтхэгийн далайд халуун орны загас барих "Нора" туна загас агнуурын хөлөг онгоцонд Зөвлөлтийн анхны загас агнуурын экспедицээс (1961) эхлэн олон тооны аялал, экспедицүүдэд оролцсон. Тэрээр Сибирийн Лена мөрний эхээс эх хүртэл, (1967), Витим (1969), Вилюй (1973), Алдан (1975), Колыма (1977), Сэлэнгэ (1980) зэрэг сэтгүүлчдийн экспедицийг удирдаж байв. "Хойд туйл-15" хөвөгч станц, Амазоны индианчууд, Калахари цөлийн бушменууд, Тасманийн уугуул иргэдтэй танилцаж байжээ. ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн. Москвагийн зохиолчдын эвлэлийн гишүүн. ЗХУ, ОХУ-ын Сэтгүүлчдийн эвлэлийн шагналын эзэн. Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэд буюу 1996 оноос тэрээр Швейцарын Цюрих хотод гэр бүлийнхээ хамт амьдарч байгаад 2022 онд нас баржээ.

Source: original
Тайванийн хоолой

Тайванийн хоолой (Хятад: 臺灣海峽), хуучнаар Формозын хоолой гэдэг байсан-БНХАУ-ын их газрын зүүн эрэг Тайвань арал хоёрыг тусгаарладаг завсрын хоолой юм. Тус хоолой нь 130-180 километр өргөн, 400 км урт юм. Умард талаараа Дорнод Хятадын тэнгис, дорнод талаараа Тайвань орны Тайвань муж, зүүн өмнөд талаараа Пөнхү арлууд, өмнөд талаараа Өмнөд Хятадын тэнгис, өрнөд талаараа Хятад улсын Фужянь муж хүрнэ. Хоолойд Жиньмэнь, Мазү, Шямэнь, Пинтань арал байж, захаар нь Гаошюн, Фужоу, Шямэнь зэрэг боомт хот байна. 1954-1955, 1958 онд хоёр удаа Тайванийн хоолойд БНХАУ (Хятад), БНХУ (Тайвань) хоёр зэвсэгт мөргөлдөөн болж байсан.

Source: original
Овоот толгой

Овоот толгой нь Өмнөговь аймгийн Гурвантэс сумын нутагт орших нүүрсний уурхай юм. = Газарзүй = Овоот толгой нь Говийн өмнөд хэсэгт, Гурван тэс сумын төвөөс зүүн урд зүгт 40 км, аймгийн төв Даланзадгадаас баруун урагш 300 км, Монгол-Хятадын хил дээрх Шивээ Хүрэн-Цехегийн боомтоос 40 км-т алслагдан оршино. == Түүх == Саусгоби компани Овоот толгойн нүүрсний уурхайд 2008 оноос үйл ажиллагаагаа явуулж байна. == Эдийн засаг == Тус уурхайгаас олборлосон нүүрсний хэмжээ: 2012 - 1.33 сая тон, 2013 - 3.06 сая тон.

Source: original
Карл Фридрих Гаусс

Математикийн хаан хэмээн алдаршсан Карл Фридрих Гаусс (Герман: Carl Friedrich Gauß, Латин: Carolus Fridericus Gauss) 1777 оны 4 сарын 30-нд Германы Брауншвайг (герм. Braunschweig) хотод төрсөн бөгөөд 1855 оны 2 сарын 23-нд Гёттинген (Герм. Göttingen) хотод таалал төгсчээ. Гауссын сод ухаан хүүхэд байхаасаа л тодорч эхэлсэн. Түүнийг хөлд орж байх үедээ хэрхэн гайхалтай сод ухаан нь илэрч байсан тухай олон хошин яриа, дурсамжууд байдаг. Тэрээр арван хэдтэй өсвөр насны хүүхэд байхдаа хэдийн математикт нээлт хийж эхэлсэн. Хэдийгээр 1801 онд хэвлүүлсэн хэдий ч түүнийг өөрийн оргил бүтээл болох Арифметикийн хүүрнэл (Латин: Disquisitiones Arithmeticae) хэмээх бүтээлээ 1798 онд 21-тэйдээ бичиж дууссан гэдэг. Энэ бүтээл нь тооны онолын салбарын суурь болсон бөгөөд өнөөдөр ч үндсэн ач холбогдолтой хэвээрээ байгаа билээ. Түүний багын тухай олон хууч яриа байдаг. Түүний нэгэнд: түүнийг 3 настай байхдаа аавынхаа санхүүгийн тухай хийж байсан тооцоон дахь алдааг олж засахыг хэлж өгсөн гэж өгүүлдэг. Өөр нэгэн түүх бий. Түүнийг сурагч байхад сургуулийнх нь багш J.G. Büttner сурагчдыг хийлгэх ажилтай байлгаж цаг авахын тулд тэднийг 1-100 хүртэлх тоог нэмж нийлбэрийг нь бодож олох даалгавар өгчээ. Харин түүний гайшралыг төрүүлэн, тэрээр энэ даалгавараа хэлж дуусаагүй байтал залуу хүү Гаусс энэ бодлогын хариуг олчихлоо хэмээн түүнд хэлжээ. Итгээгүй ч тэрээр хэрхэн бодсон арга болон хариугаа хэлэхэд багш нь ч өөрөө гайхсан байна. Гаусс энэ тоог дарах байдлаар боджээ. 1-ээс 100 хүртэлх тоог хамгийн эхнийх, хамгийн сүүлийнх гэсэн байрлалаар нэмбэл хос тоонууд гарах болно. Тухайлбал 1+100=101. 2+99=101, 3+98=101. Гэх мэтчилэнгээр энэ явц 50 дахин давтагдах болно. Тэгэхээр 50 × 101 = 5050 гарах болно гэж тооцсон байжээ. === Их сургууль дахь он жилүүд === Гаусс 14 настай байхдаа Брауншвайгийн ван Карл Вилхелм Фердинандтай танилцаж байжээ. Түүнээс хойш энэ эрхэм түүнд санхүүгийн тусламж өгдөг байжээ. Тэрээр 1792 оноос 1795 онуудад Брауншвайгийн техникийн их сургуулийн өмнөх түвшний ахлах сургууль болох Коллеж Carolinum-д суралцаж байжээ. Түүний математикийн авьяасыг багш Эберхард Август Вилхелм фон Зиммерманн үнэлэн дэмждэг байжээ. 1795 оны 10-р сард Гаусс Гёттингений их сургууль руу шилжсэн. Тэндээ сонгодог Филологи, Туршилтын Физик, (герм. Experimentalphysik) Астрономи зэрэг олон салбар шинжлэх ухааныг судалж байжээ. 19 настайдаа Гаусс анх зөв 17 өнцөгтийн байгуулалтыг нээж байжээ. Энэ нь аль эртнээс хойш дэвшил гараагүй салбарт шуугиан тарьсан нээлт байсан юм. Үүний дараагаар тэр математикийн шинжлэх ухаанд төвлөрөн 1799 онд Хэлмстедтийн их сургуульд докторын зэрэгээ хамгаалж байжээ.

Source: original
Шинжлэх ухаан

Шинжлэх ухаан ("мэдлэг" гэсэн утгатай, scientia гэсэн латин үгнээс үүсэлтэй) гэдэг нь шинжлэх ухааны судалгааны арга дээр тулгуурласан мэдлэгийн цогц, өөрөөр хэлбэл судалгааны үр дүнгээр гарган авсан, зохион байгуулалтанд оруулсан цогц мэдлэг юм. Шинжлэх ухаан гэдэгт, зарим тохиолдолд хэрэглээний шинжлэх ухааныг оруулдаггүй байна. Шинжлэх ухааныг 2 үндсэн том бүлэгт хувааж болно. Байгалийн шинжлэх ухаан - энэ нь байгалийн аливаа юмс үзэгдлийг судалдаг бүх төрлийн шинжлэх ухаанууд, Нийгмийн шинжлэх ухаан - энэ нь хүн болон нийгмийн юмc үзэгдлүүдийг судалдаг шинжлэх ухаанууд юм. Зарим тохиолдолд Математикийг 3 дахь бүлэг болох хийсвэр шинжлэх ухаан (formal science) болгон ялгах нь байдаг. Учир нь математик нь дээр дурьдсан байгалийн болон нийгмийн шинжлэх ухаануудын аль алинтай нь төстэй болон ялгаатай талуудыг агуулсан байдаг байна. Хийсвэр шинжлэх ухаанд статистик, логикийн шинжлэх ухаанууд багтана. Хийсвэр шинжлэх ухаанд гарсан томоохон ололтууд нь физик болон биологийн, химийн шинжлэх ухаанд мөн томоохон дэвшил гарахад нөлөөлнө. Хийсвэр шинжлэх ухаан нь таамаглал, онол, физикийн хуулиудын үндэс болох ба улмаар тэдгээр нь байгалийн болон нийгмийн аливаа үзэгдэлийн мөн чанарыг нээх, илрүүлэх суурь болно. 18-19-р зуунаас өмнөх үед шинжлэх ухааны сэтгэхүйг гагцхүү оюун ухааны сэдэлт, дидуктив логикийн захирамжаар тодорхойлдог байв. == Гадаад холбоос == Math and e-Science NewScientist.com Science and Technology Information "GSCE Science textbook". Wikibooks.org Bookshelf National Center for Biotechnology Information

Source: original
Нугын биелэг өвс

Нугын биелэг өвс - (Англи: Poa pratensis), (Орос: Мятлик луговой) Олон тооны үндэслэг иш бүхий хөгжлийн найлзуур элбэгтэй үндэслэг ишт эсвэл үндэслэг ишт-сийрэг дэгнүүлт, 40-50 см өндөр олон наст үет ургамал. Төдий л олон биш, нарийн шугаман навчтай, өргөн нь 4 мм хүрдэг. Олон түрүүхэй бүхий залаа баг цэцэгтэй. Бэлчээрт ургаж байгаа нугын биелэг өвс хөгжлийн маш олон найлзуур үүсгэдэг учир тооны хувьд үржлийн найлзуураасаа ямагт давамгайлж байна. Хавар нилээд их эрт ургадаг хурдан болцтой эртэч үет ургамал юм. Тавдугаар сард бүрэн буталж зургаадугаар сард түрүүлнэ. Долоодугаар сарын эхээр цэцэглэж наймдугаар сар гэхэд үр нь боловсорч есдүгээр сард хагдарсан байдаг боловч хэнз ногоо нь намар орой болтол сөл шимээ алдахгүй ургана. Нэг бут 2000-5000 ширхэг үртэй байдаг. Нугын чийглэг хөрсөнд зохимжтой ургах боловч ойд ховорхон, нугын хээрээр нилээд олон тохиолдоно.

Source: original
Кингстон дахь Хатан Хааны Их Сургууль

Кингстон дахь Хатан Хааны Их Сургууль (Англи: Queen’s University at Kingston), эсвэл товчоор Хатан Хааны Их Сургууль (Күйнс Их Сургууль) нь Канадын Онтарио мужийн Кингстон хотод байрладаг төрийн өмчит судалгааны их сургууль юм. Тус их сургууль Онтарио даяар 1400 гаруй га (3500 акр) газрыг эзэмшдэг бөгөөд Английн Зүүн Сассекс дахь Херстмонсү цайзыг бас өөрийн эзэмшилд авсан байдаг. Хатан Хааны Их Сургууль нь найман тэнхим, сургуультай. Их Британийн хатан хаан Викториагийн зарлигийн дагуу Шотландын Сүм 1841 оны аравдугаар сард тус их сургуулийг байгуулсан. Эхний анги 1842 оны 3-р сарын 7-нд 15 оюутан, хоёр профессортойгоор нээгдэж байв. 1869 онд Хатан Хааны Их Сургууль нь далайн эргийн мужаас баруун зүгт орших Канадын их сургуулиуд дунд анх удаа эмэгтэй оюутнуудыг элсүүлэх болсон. 1883 онд тус их сургуулийн харьяанд эмэгтэйчүүдэд зориулсан анагаахын коллеж байгуулагдсан боловч их сургуулийн эрэгтэй ажилчид, оюутнууд үүнд эсэргүүцэлтэй ханджээ. 1912 онд Хатан Хааны Их Сургууль Шотландын Сүмээс тусгаарлагдаж, одоогийн нэрээ авчээ. 20-р зууны дунд үед тус сургууль олон шинэ тэнхим, сургууль нээж, дэд бүтцээ өргөтгөн хөгжүүлсэн. Өнөөдөр Хатан Хааны Их Сургууль нь 33,842 гаруй оюутантай, 131,000 гаруй төгсөгчтэй, хамтран боловсрол олгодог (co-educational) их сургууль юм.

Source: original
Улаан тэнгис

Улаан тэнгис (араб. اَلْبَحرْ الأحمر‎, Al-Baḥr Al-Aḥmar; евр. יַם סוּף‎, Yam Suf; тигр. ቀይሕ ባሕሪ, Кэйх-Бахри; сомал. Badda Cas, англи. Red Sea, франц. Mer Rouge) Африкийн зүүн хойд хэсэг болон Арабын хойгийг заагласан, Энэтхэгийн далайн дотоод тэнгис юм. Эзлэх талбай нь 438,000км2, дундаж гүн нь 491м. Умард хэсэгт нь Синайн хойг байх бөгөөд Тираны хоолойгоор Акабагийн булантай холбогдоно. Мөн баруун хойд хэсэгт нь Суэцийн булан орших бөгөөд худалдаа, эдийн засгийн маш их ач холбогдолтой Суэцийн сувгаар дамжин Газар дундын тэнгис рүү гарах усан зам бий. Өмнөд хэсэг нь Баб эль Мандебийн хоолойгоор Адены булантай холбогддог. Улаан тэнгис нь газрын хагарлын үр дүнд бий болсон тэнгис юм. Улаан тэнгистэй хиллэдэг улсууд: Жибути Эритрей Судан Египет Израил Йордан Саудын Араб Йемен

Source: original
Фрэнсис Виллиам Астон

Фрэнсис Виллиам Астон (Англи: Francis William Aston, 1877 оны 9 сарын 1 - 1945 оны 11 сарын 20) нь Их Британийн химич, физикч, 1922 оны Химийн салбарын Нобелийн шагналтан юм. Цацраг идэвхт бус элементүүдийн олон изотопын массын спектографыг нээж, бүхэл тооны хуулийг томъёолсныхоо төлөө уг шагналыг хүртжээ. Тэрээр Эзэн Хааны Нийгэмлэг, Тринити Коллеж, Кэмбрижийн нийгэмлэгийн гишүүн байв. == Цахим холбоос == Ном ба утга зохиол: Фрэнсис Виллиам Астон Германы үндэсний ном сангийн каталогт

Source: original
Тариат сум

Тариат сум нь Монгол Улсын Архангай аймгийн сум юм. Тариат сумын төв нь Хорго, аймгийн төвөөс баруун хойд зүгт 166 км зайтай оршдог. Тус сум нь 1460 өрх, 5018 хүн амтай, 168927 толгой малтай (2011 оны байдлаар), Тэрх, Цагаан нуур, Хорго, Суман, Бөөрөлжүүт, Мөрөн, Алтаад хэмээх 7 багтай, 4567 км² нутаг дэвсгэртэй. 1931 онд Чандмань-Өлзийт Далай хошуунаас байгуулагдсан. Тариат сумын нутаг нь хуучнаар Далай чойнхор вангийн хошуу. Нутгийн хойд хэсгээр Тарвагатайн нуруу, өмнөд ба зүүн хэсгээр Тэрх, Чулуутын голын хөндийнүүд оршдог. Тэрх, Чулуут, Суман, Хөнжил зэрэг томоохон гол, тэдгээрийн цутгал голууд, Тэрхийн цагаан нуур, Хөдөө зэрэг нууруудтай. Байгалийн өвөрмөц тогтоц, үзэсгэлэн цогцолсон Хорго нутаг Монгол орны аялал жуулчлалын нэгэн томоохон хэсэг юм. Сумын дунд сургууль 1924 онд байгуулагдаж 2004 онд Монгол улсын Шадар сайд Чойжилсрэнгийн Пүрэвдоржийн нэрэмжит болсон.

Source: original
Байр зүй

Дэлхий, түүний гадаргуун тэгш бус бүх хэлбэр дүрс, түүн дээр оршин тогтнож байгаа байгалийн ба орон нутгийн бодит зүйлүүдийг математикийн тодорхой хууль зүйн дагуу хавтгайн байдалд (цаасан дээр) дүрслэн үзүүлэх бүх аргуудыг судалдаг шинжлэх ухааныг байр зүй гэнэ. Байр зүйн нь шинжлэх ухааны биеэ даасан салбар бөгөөд маш эртний шинжлэх ухаан юм. Одоо үед цэргийн байр зүйн зургуудыг, түүний мэргэжлийн хүмүүс өөрсдийн багаж хэрэгслүүдийн тусламжтайгаар хийж байна. Дэлхийн бүх гадаргуу буюу эсвэл түүний хэсгийг аль нэг талын тусгалын хавтгай дээр (урьдчилан татсан зураг зүйн тороор) зохиож гүйцэтгэсэн дүрслэлийг зураг гэнэ. Бүх зургийг дотор нь хоёр үндсэн хэсэгт ангилдаг 1. Байр зүйн ерөнхий зураг. Энэ нь зурагт орон нутгийн бүх элементүүд тэгш эрхтэйгээр хамрагдан дүрслэгдэнэ. 2. Байр зүйн тусгай зураг. Энэ орон нутгийн ямар нэг элементэд захирагдангуй хийгдэнэ. өөрөөр хэлбэл энэ зурагт газар орны ямар нэг элементийг онцлон үзнэ. Тухайлбал: замын сүлжээний тусгай зураг, ус зүйн тусгай зураг гэх мэт.

Source: original
Дашжав

Даян аварга Дашжав нь хуучнаар Сайн ноён хан аймгийн Далай вангийн хошуу буюу одоогийн Завхан аймгийн Идэр сумын нутгийн бөх. 1775 оны орчим төрсөн. 1790-ээд оны үеэс Богдын шавийн нэрийн өмнөөс барилдаж эхэлсэн. Аварга цолтойгоор 1808 оны их даншиг наадамд 10 даван түрүүлж даян аварга болсон. Мөн түүнчлэн 1811 оны даншиг наадамд долоо, 1812 оны даншиг наадамд дөрөв давж байсан байна. Даян аварга Дашжав нь «Бат бэх, дэлгэрэх цогт, бөх лут, үнэт даян аварга» гэсэн цол чимэгтэй барилдаж явсан ажээ.

Source: original
Нисдэг тэрэг

Нисдэг тэрэг (франц. hélicoptère, орос. вертолёт) -нэг буюу хэд хэдэн моторын хүчээр их бие ийн дээд талд байрлах далавчит сэнсийг эргэлдүүлж, босоо чиглэлтэй хүч үүсгэн газраас дээшээ хөөрч, буудаг нисэх төхөөрөмж. Энэ зарчмаар ажилладаг анхны нисдэг тэрэгний загварыг дундад зууны Сэргэн мандалтын үед Италийн зураач, зохион бүтээгч Леонардо да Винчи бүтээсэн гэж үздэг боловч хэрэгжүүлж чадаагүй юм. Нисэх онгоц шиг хөөрч буухдаа тодорхой талбай зай шаардлагагүй, эгц дээш хөөрөх боломжтой байдаг тул заавал тусгай буудалд буух шаардлагагүй байдгаараа давуу талтай. Хүн төрөлхтөн нисэх төхөөрөмж бүтээж эхэлсэн эхний хагас зуунд нисдэг тэрэг бүтээгдсэн боловч 1942 онд Игорь Сикорскийгийн загвараар бүтээсэн нидэг тэргийг олноор үйлдвэрлэж эхлэх хүртэл цөөн тоогоор үйлдвэрлэж байжээ. 1877 онд италийн зохион бүтээгч Энрико Форланини (итал. Enrico Forlanini; 1848-1930) уурын хөдөлгүүртэй нисгэгчгүй нисдэг тэрэг бүтээж байсан байна. Энэхүү нисдэг тэрэг 13 метр өндөрт хөөрч 20 орчим секунд агаарт тогтсон болсон. Францын механик, зохион бүтээгч Поль Корню (франц. Paul Cornu; 1881-1944) 1907 оны 12-р сарын 4-нд нисгэгчээр удирдуулсан нисдэг тэрэг бүтээж агаарт анх хөөрч байжээ. Бүх талаараа тогтвортой ниссэн анхны нисдэг тэрэг бол 1936 онд зохион бүтээсэн германы Focke FA-61 онгоц юм.

Source: original