AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Уралым (йыр)

Уралым (йыр) (урыҫ. «Мой Урал») - шағир-импровизатор, башҡорт батыры Салауат Юлаевтың шиғырына композитор Заһир Исмәғилев яҙған йыр. == Тарихы == 1880 йылда урыҫ яҙыусыһы һәм этнографы Нефёдов Ф. Д., «Движение среди башкир перед пугачевским бунтом. Салават, башкирский батыр» тип аталған тарихи очеркын баҫтырып сығарып, Рәсәй империяһында киң танылыу ала. Башҡорт батырының тормошо һәм көрәше яҡтыртылған публицистик әҫәрҙә Салауат Юлаевтың «Уралым» (русск. «Мой Урал») шиғыр‑мәдхиәһенең тексы ла баҫтырыла. Уны ул пейзаж лирикаһы тип атай, сөнки автор тыуған яғы Уралдың, уның урмандары һәм болондарының, йылғалары һәм үҙәндәренең матурлығын маҡтай һәм данлай. 40 юлдан торған шиғри әҫәр ҡобайыр стилендә яҙылған була. Төрлө йылдарҙа Башҡортостандың халыҡ сәсәне, фольклорсы, драматург Мөхәмәтша Буранғолов, Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, тарихсы, фольклорсы Мерәҫов Сәғит Ғөбәйҙулла улы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти «Мой Урал» ҡобайырын башҡорт теленә тәржемә итә. СССР шағиры, тәржемәсе Турганов Б. А. Салауат Юлаевтың 8 шиғырын урыҫ теленә тәржемә итә, улар араһында батырҙың «Мой Урал» ҡобайыры ла бар. == Уралым (йыр) == Салауат Юлаев һүҙҙәре. З. Исмәғилев музыкаһы. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Ай, Уралым, Уралым (йыр) == Сығанаҡтар == Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» Мой Урал

Source: original
Лукьяновка (Ейәнсура районы)

Лукьяновка (рус. Лукьяновский) - Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы - 453394, ОКАТО коды - 80226840004. == Географик урыны == Район үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 89 км Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Үтәғол): 24 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Ҡыуандыҡ): 66 км == Һылтанмалар == Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. - Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. - 416 с.- ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.) Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. - 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.)

Source: original
Литосфера

Литосфе́ра ( грек. λίθος «таш» + σφαίρα «шар») - Ерҙең ҡаты тышлығы, астеносфераның Ер ҡабығынан һәм мантияның өҫкө өлөшөнән тора. Бында тау тоҡомдарының һығылмалылығы үҙгәреүен күрһәтеп,сейсмик тулҡындарҙың тиҙлеге кәмей. Литосфера төҙөлөшөндә хәрәкәтсән (йыйырсыҡлы бүлкәте) һәм сағыштырмаса тотороҡло платформалар бар Литосфераның блоктары - литосфера плиталары - сағыштырмаса һығылмалы астеносфера буйынса хәрәкәт итә. Был хәрәкәттәр геологияның Плиталар тектоникаһы тигән бүлегендә тасуирланған. Континенттар һәм океандар аҫтында ер ҡабығы байтаҡҡа айырыла. Ер ҡабығы аҫтында континенттар аҫтында дөйөм ҡеүәте 80 км-ға тиклем еткән ултырма тау тоҡомдарынан, гранит һәм базальт ҡатламдарынан тора. Океан аҫтында ер ҡабығы өлөшләтә иреү һөҙөмтәһендә ярлыланған, башлыса дунит һәм гарцбургиттан тора, уның ҡалынлығы 5-10 км тәшкил итә, ә гранит ҡатламы бөтөнләй юҡ. Литосфера ҡатламдарының билдәләү өсөн хәҙер иҫкергән сиаль тигән термин ҡулланылған, ул тау тоҡомдары төп элементы атамаларынан барлыҡҡа килгән - Si (лат. Silicium - кремний) һәм AL (лат. Aluminium - алюминий). == Сығанаҡтар == Строение литосферы [2] Литосфера как элемент географической оболочки [3]

Source: original
Хурамшин Иштимер Шәғәли улы

Иштимер Шәғәли улы Хурамшин (15 август, 1951 йыл, БАССР, Салауат районы, 1-се Иҙелбай ауылы) - табип-невролог, медицина фәндәре кандидаты. «Янғантау» шифаханаһы директоры (1994-2001). Башҡортостан Репсубликаһының атҡаҙанған табибы. == Биографияһы == 1968 йылда Арҡауыл урта мәктәбенән һуң, Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға ингән. Институтты тамамлағандан һуң, район һәм ҡала дауаханаларында невролог булып эшләгән. Ординатурала, аспирантурала уҡыған, Диссертация яҡлаған, медицина фәндәре кандидаты. == Тормош юлы == 1994 йылдан 2001 йылға саҡлы «Янғантау» шифаханаһы директоры булып эшләгән. Ғәмәлдәге хеҙмәте менән бер рәттән неврологик сирҙәрҙең килеп сығыу мәсьәләләре буйынса тикшеренеү эштәре менән шөғөлләнә. 50-нән аптыҡ ғилми баҫмалары бар. Шулар араһында Янғантау быуының нервы ауырыуҙарын дауалауҙағы файҙаһы хаҡында яҙылғандары ла бар. "Формирование теплогенеративного процесса и лечебных факторов курорта «Янган-Тау» тигән китабы шифахана табиптары һәм физиотерапевтарға тәғәйенләнгән. Был хеҙмәтендә ғалим Янғантау ҡуйынында барған йылы һаҡлауҙың килеп сығышы һәм үҫеше, йәғни термаль депрессия сәбәптәрҙе билдәләй һәм киләсәк торошон фаразлай. Иштимер Шәғәли улы тыуған Республикабыҙҙың, Салауат районының тормошонда әүҙем ҡатнаша. Ул «Салауаттар» йәмәғәт ойошмаһын етәкләй. Яҡташтарына хәстәрлекле ҡарашы менән ярҙам итә. == Наградалары == Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы == Сығанаҡтар == Земля салаватская, земля батыра. Уфа, Гилем, 2010, стр. 326-32ҙ. == Әҙәбиәт == Хурамшин И. Ш. Формирование теплогенеративного процесса и лечебных факторов курорта «Янган-Тау», 2007 год. == Һылтанмалар == Врач - Иштимер Шагалеевич Хурамшин 2018 йыл 28 сентябрь архивланған. Отзывы

Source: original
Серге

Серге - (рус. чепра́к, по́тник, нем. waltrapp) - үңлек өҫтөнән эйәр аҫтына һалына торған тышлы кейеҙ , . Уны сергетыш тип аталған биҙәкле күн йәки буҫтау тышлыҡ менән ҡаплайҙар. == Тәғәйенләнеше == Серге бер нисә функцияны үтәй: аттың тирен һеңдерә, арҡаһын ҡоро һаҡлай; эйәрҙе тирҙән һаҡлай; эйәр аттың арҡаһында шыуып йөрөмәй; аттың арҡаһы ныҡ тирләп китмәй. Шулай итеп, серге аттың арҡаһын һаҡлау сараһы ла һәм уңайлылыҡ та тыуҙыра. Башҡорттарҙа серге һәм сергетыш эстетик элемент, күркәмлек монаяты булып та тора.Сергетыш атҡа күҙ тейеүҙән һаҡлаусы булып та тора тип һанаған башҡорттар. == Тарихы == Рәсәйҙә серге XIV быуаттарҙан алып XVIII быуатҡа тиклем плат, чепрак, чандарь тип аталған. Пётр I заманында ғәскәрҙе немец өлгөһөндә кейендерә башлағас, чепрак һаҡлана, әммә билдәле бер формаһы булмай. Артабан беселеше лә, материалы ла күрһәтелә башлай. 1763 йылда «чепрак» һәм «вальтрап» бер үк мәғәнәгә эйә була. Һуңынан бөтә ҡупшы сергеләр - вальтрап, ә япмалары чепрак тип атала башлай. Гусар полктарында вальтрап һалдаттың кейемдәре төҫөндә була. == Һылтанмалар == Как правильно выбрать вальтрап. Несколько советов (билдәһеҙ). equestrian.ru (15 июнь 2000). Дата обращения: 8 февраль 2010. Вальтрап (билдәһеҙ). КоноКрад.ru. Дата обращения: 8 февраль 2010.(недоступная ссылка) Для чего нужен вальтрап? (билдәһеҙ) Ridewest.ru. Дата обращения: 8 февраль 2010. Архивировано 17 апрель 2012 года. 2015 йыл 8 октябрь архивланған. Чепрак в словаре иностранных слов (билдәһеҙ). www.inslov.ru. Дата обращения: 9 февраль 2010. Архивировано 17 апрель 2012 года.

Source: original
Сәйетбаба ауылы «Башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге»

Сәйетбаба ауылы тарихи-мәҙәни үҙәге - Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы Сәйетбаба ауылы 2004 йылда рәсми рәүештә ниғеҙ һалыуға арналған, 300 йыллыҡ байрамын билдәләне. Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Ғ. Рәхимовтың Башҡортостан Республика халыҡтарының тарихи-мәҙәни үҙәктәрен булдырыу тураһындағы УП-574 һанлы Указы (29 сентябрь 2003 йыл) нигеҙендә, Сәйетбаба ауылы башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге тип иғлан ителде. Игелеков Рәхимйән Абрар улы - «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенең тәүге етәксеһе. Мәктәп музейын ойоштороуҙа (...)ҡатнаша. Музей коллекцияларының төп өлөшөн урындағы сәнғәт өлгөләре экспонаттары тәшкил итә. Музейҙы тулыландырыуҙа төрлө йылдарҙа (...) күп көс һала. == Сәйетбаба ауылы тарихи-мәҙәни үҙәгендә бүлектәр == «Сәйетбаба» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге кабинеты; Крайҙы өйрәнеү музейы; Ҡаранйылға ауылында урынлашҡан Ж. Кейекбаевтың йорт-музейы менән танышырға мөмкин. Сәйетбаба ауылы һәүәҫкәрҙәре һәм балалар коллективтары сығышы; «Асанай» башҡорт халыҡ фольклор ансамбле; Сәйетбаба моделле китапханаһы; Жәлил Кейекбаев исемендәге Сәйетбаба урта мәктәбе; Сәйетбаба ауылы оҫталарының ҡул эштәре күргәҙмәһе, мастер-класстар; = Һылтанмалар = Башкортостандың ҡыҫҡаса энциклопедияһында музей тураһында(недоступная ссылка) == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Проект:Башҡортостан мәҙәниәте/Музейҙар

Source: original
Верхние Бусалы

Верхние Бусалы - Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Туртас йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны - Иртыш. Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 14010700112115300013647 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115301364 Бассейн коды - 14.01.07.001 ГӨ буйынса томы - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 3 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Көнсығыш Африка рифт үҙәне

Көнсығыш Африка рифт үҙәне (шулай уҡ Бөйөк рифт үҙәне йәки Көнсығыш Африка ярылған урыны) - Көнсығыш Африкала рельефтың ҙур рифт ҡатламы. Төньяҡ Эфиопиянан үҙәк Мозамбикка ҡәҙәр яҡынса 6000 км-ға һуҙылған. Атаманы XIX быут аҙағында британ тикшеренеүсеһе Джон Уолтер Грегори уйлап сығарған. == География == Үҙәндең киңлеге - 30 километрҙан 100 километрға, тәрәнлеге - бер нисә йөҙ метрҙан мең метрға тиклем барып етә. == Геология == Африка һәм Ғәрәбстан тектоник плиталары сигендәге геологик шыуышыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. 3-4 миллион йылдан һуң, бөтә ярылған урын буйынса Көнсығыш Африка ҡитғаның төп өлөшөнән утрау барлыҡҡа килтереп айырыласаҡ. Был утрау Ғәрәбстан ярымутрауына йүнәләсәк. Утрау менән ярымутрау киҫешкән урында тауҙар барлыҡҡа киләсәк, ә Ҡыҙыл диңгеҙ 3 тапҡырға оҙонаясаҡ. == Әҙәбиәт == Белоусов В. В., Герасимовский В. А., Горячев А. В., Добровольский В. В., Капица А. П., Логачев Н. А., Милановский Е. Е., Поляков А. И., Рыкунов Л. Н., Седов В. В. Восточно-Африканская рифтовая система: В 3 т. - М.: Наука. 1974. - Т. 1 (Основные черты строения, стратиграфия). - 264 с. - T. 2 (Гипергенные образования, геоморфология, неотектоника). - 260 с. - Т. 3 (Геохимия, сейсмология). - 288 с. (Результаты исследований по международным геофизическим проектам) Africa’s Great Rift Valley. - 2001. - ISBN 0-8109-0602-3 == Һылтанмалар == Викимилектә Бөйөк рифт үҙәне темаһы буйынса медиафайлдар бар.

Source: original
БМО-ның Генераль Ассамблеяһы

БМО-ның Генераль Ассамблеяһы йәки Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы, (ингл. United Nations General Assembly, франц. L’Assemblée générale des Nations unies) - 1945 йылда БМО резолюцияһы буйынса ойошҡан БMO-ның вәкилдәр, директив, кәңәшсе баш органы. БMO-ның Именлек Советының ҡарарҙарынан айырмалы булараҡ, БМО-ның Генераль Ассамблеяһы ҡарарҙары мәжбүри көскә эйә түгел. Ассамблея 193 БМО ағзаһынан тора. БМО Уставында тасуирланған халыҡ-ара мәсьәләләргә ҡағылышлы фекер алышыу майҙаны булып тора. Ассамблея сессияларына йыл һайын сентябрь-декабрь айҙары араһында йыйыла, улар араһында зарурлыҡ тыуғанда йыйылыуы мөмкин. == Тауыш биреү тәртибе == Мөһим мәсьәләләр - солох һәм именлек, финанс һорауҙары, ағзалар һайлау, алмаштырыу, вазифаларын туҡтаты, сығарыу хаҡында ҡарарҙар ҡабул итеү һәм башҡалар. Улар күпселектең өстән ике тауышы менән ҡабул ителә. Һәр бер ағза-ил бер тауышҡа эйә. Ассамблеяның ҡарарҙары ағзалар өсөн мәжбүри түгел БMO-ның Именлек Советы сиктәрендәге солох һәм именлек мәсьәләләренән тыш, Ассамблея БMO эшендә кәңәш бирә ала. == Идара == Баш комитет Ассамблея Рәйесенән, 21 рәйес урынбаҫарынан,6 төп комитет рәйесенән тора. Планлы йыйылыштарҙан тыш махсус һәм ғәҙәттән тыш сессиялар үткәрелә. == Ассамблеяның эш барышы == БМО-ның эше байтаҡ дәрәжәлә Генераль Ассамблея ҡарарҙарына таяна һәм улар түбәндәгеләр тарафынан ғәмәлгә ашырыла: Ҡоралһыҙланыу, йыһан киңлектәрен үҙләштереү, тыныслыҡ тәьмин итеү, иҡтисади үҫеш, кеше хоҡуҡтарын һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау мәсьәләләрен аныҡ өйрәнеү маҡсатында Ассамблея булдырған комитеттар һәм башҡа органдар, - ярашлы докладтар әҙерләй; БМО Секретариаты - Генераль секретарь һәм уның халыҡ-ара гражданлыҡлы хеҙмәткәрҙәре. == Һылтанмалар == Рәсми сәхифә

Source: original
Имәләй (Ҡыпсаҡ)

Имәләй (рус. Имелеевка) - Һамар өлкәһенең Оло Чернигов районындағы башҡорт ауылы, Украинка ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы - 446296. == Халыҡ һаны == 2015 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ауылда 256 кеше теркәлгән. == Ауылдың билдәле шәхестәре == Хатипова Миңзиә Рауил ҡыҙы - йәмәғәт эшмәкәре һәм эшҡыуар, Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районындағы «Башҡорт Иле» агротуристик хужалығын булдырыусы. == Һылтанмалар == З.Хәмиҙуллина Ырғыҙ буйында - “Йыйын” // Башҡортостан. - 2014.

Source: original
Уитып-Ярт

Уитып-Ярт - Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тальция йылғаһының һул ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны - Иртыш. Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 14010700112115300014439 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115301443 Бассейн коды - 14.01.07.001 ГӨ буйынса томы - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 3 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Туразянова Светлана Владимировна

Туразянова Светлана Владимировна (25 май 1969 йыл) - Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты. == Биографияһы == Светлана Владимировна Туразянова 1969 йылдың 25 майында Өфө ҡалаһында тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң Өфө дәүләт нефть техник университетына уҡырға инә. Һуңынан Мәскәү ҡулланыусылар кооперацияһы университетында икенсе юғары белем ала. Хеҙмәт юлын 1986 йылда «Дуҫлыҡ» Башҡортостан производство берекмәһендә башлай. 1991-1992 йылдарҙа «Химпром» Өфө производство берекмәһенең ВЛКСМ комитеты секретары булып эшләй. 1992-2005 йылдарҙа - «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһының 7-се Өфө автотранспорт предприятиеһында бухгалтер, юрисконсульт, баш экономист, баш бухгалтер, иҡтисад һәм юридик мәсьәләләр буйынса директор урынбаҫары. 2006-2008 йылдарҙа - «Башҡортостан йылға пароходсылығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иҡтисади фараз һәм анализ бүлеге начальнигы, 2008-2017 йылдарҙа - генераль директорҙың иҡтисад буйынса урынбаҫары. 2011-2013 йылдарҙа бер үк ваҡытта «Йөк-пассажирҙар ташыу» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры һәм «Башҡортостан йылға пароходсылығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директоры урынбаҫары вазифаларын башҡара. 2018 йылдан - «Һандуғас» донъяуи исламды үҫтереү һәм ярҙам итеү фонды" коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы президенты. Өфө ҡалаһы Орджоникидзе район Советына депутат итеп һайлана. 2018 йылдан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты, Мәғариф, мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм спорт комитеты ағзаһы. Тормошта, өс ҡыҙ тәрбиәләй. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == Маҡтау ҡағыҙҙары, Башҡортостан Республикаһының Транспорт һәм юл хужалығы комитетының, «Берҙәм Рәсәй» партияһының Рәхмәт хаттарына эйә. == Сығанаҡтар == Туразянова Светлана Владимировна Туразянова Светлана Владимировна 2020 йыл 20 сентябрь архивланған.

Source: original
1889 йыл

1889 (бер мең һигеҙ йөҙ һикһән туғыҙынсы) йыл - кәбисә булмаған йыл, григориан календары буйынса шишәмбе көндө башлана. Был беҙҙең эраның 1889 йылы, 2 мең йыллыҡтың 889 йылы, XIX быуаттың 89 йылы, XIX быуаттың 9 ун йыллығының 9 йылы, 1880 йылдарҙың 10 йылы. == Тыуғандар == Ҡорбанғәлиев Мөхәмәтғәбделхәй Ғәбиҙулла улы - күренекле башҡорт дин әһеле, Башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре. 16 апрель - Чарли Чаплин, американ һәм инглиз кино актеры, сценарисы, композиторы һәм режиссеры.

Source: original
Зәңгәрһыу тәҙрә

«Зәңгәрһыу тәҙрә» (мальт. it-Żerqa Tieqa) - Урта диңгеҙҙең Гоцо утрауындағы (Мальта) эзбизташтан торған 28 метрлыҡ дуға рәүешендәге арка, Гоцо һәм Зәңгәрһыу бухта янындағы тора Туристар өсөн популяр урын булып тора. 1998 йылдан был урын Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә инеүгә дәғүә итә (VII, VIII, IX һәм X критерийҙар буйынса). Шторм һөҙөмтәһендә 2017 йылда емерелгән. == Геология == Арка 500 йыл дауамында абразия һәм ямғыр тәьҫире һөҙөмтәһендә формалаша. Глобигерин исемле һары эзбизташтан тора. Эрозия һөҙөмтәһендә арканан киҫәктәр ватылып төшә. 2012 йылдың апрелендә ҙур киҫәк һынып төшә, шул сәбәпле арка тотороҡлолоғон юғалта, «тәҙрә» формаһы үҙгәрә. 2017 йылдың 8 мартында урындағы ваҡыт буйынса 9: 40 - ҙағы шторм ваҡытында, күп йылдарға һуҙылған тәбиғи эрозиянан һуң, арка һәм үҙаллы торған бағаналар тулыһынса емерелә. Ваҡиға тураһында Twitter-ҙа Мальта премьер-министры Джозеф Мускат хәбәр итә. == Фильмдарҙа == Зәңгәрһыу тәҙрә «Битва титанов» фильмының (1981) 104-се минутында һәм "Граф Монте-Кристо"ның (2002) 13-сө минутында, шулай уҡ «Остров» (2005) фильмының башында төшөрөлә. Уны шулай уҡ Андрей Кончаловский төшөргән «Одиссея» (1997) телевизион сериалында күрергә мөмкин, һәм фэнтези жанрындағы Америка драма телесериалы «Игра престолов»" та. Һуңғыһын төшөрөү экосистеманың боҙолоуына бәйле бәхәскә килтерә. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Список объектов Всемирного наследия ЮНЕСКО на Мальте

Source: original
Иленка (Осеченка ҡушылдығы)

Иленка - Рәсәй йылғаһы. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Осеченка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Тверца, инешенән (Вышневоловец гидроузеленән) Тверь ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны - Волга Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны - Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә). Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 08010100512110000001980 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 110000198 Бассейн коды - 08.01.01.005 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 10 ГӨ буйынса сығарылыш - 0 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Овинная (Грошиха ҡушылдығы)

Овинная - Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Грошиха йылғаһының һул ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Кама йылғаһы Кама ГЭС-ынан Воткин һыуһаҡлағысына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны - Кама. Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 10010101012111100015117 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 111101511 Бассейн коды - 10.01.01.010 ГӨ буйынса томы - 11 ГӨ буйынса сығарылыш - 1 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Кивач

Кивач (карел. Kivačču, фин. Kivatsu) - Карелия Республикаһының Суна йылғаһындағы шарлауыҡ == Дөйөм мәғлүмәттәр == Шарлауыҡтың исеме, күрәһең, фин һүҙе «kiivas»,- «ҡеүәтле, йылдам» тигәнде аңлата. Бейеклеге 10,4 м һәм участкала дөйөм оҙонлоғо яҡынса 170 м. Түбәнге баҫҡысының текә ағыу бейеклеге - 8 м. Шарлауыҡтың баҫҡысы сығып торған диабаз тарафынан барлыҡҡа килә. Шарлауыҡты ҡая ике ағымға бүлә: төп (уң) һәм икенсел (һул). Төп ағым дүрт баҫҡыс буйлап төшә, икенсел ағым тура мөйөш аҫтында төп ағымға ҡушылған бер нисә йүнәлешкә бүленә. Шарлауыҡ «Кивач» ҡурсаулығы сиктәрендә экскурсия объекты булып тора, уның майҙаны 10 меңдән ашыу гектар. Шарлауыҡ янында Тәбиғәт музейы һәм дендрарий урынлашҡан. == Тарихы == 1566 йылда беренсе тапҡыр Ер китабында телгә алынған. Риүәйәттәрҙең береһенә ярашлы, ике апалы-һеңлеле Суна һәм Шуя йылғалары бер-береһәнән айырылырға теләмәй йәнәш аҡҡандар, Тик бер мәлдә Суна һеңлеһенә үҙенең уңайлы үҙәнен бирә һәм ял итергә ятып тора. Уянып киткәс, ул Шуяның бик алыҫҡа ағып киткәнен күреп аптырай һәм юлындағы бөтә нәмәне ағыҙып алып китеп, артынан ҡыуып китә. Суна ҡаялар ярған урында Кивач шарлауығы барлыҡҡа килә. 1837 йылда бүрәнә ҡыуыуҙа ағастарҙың һыныуын булдырмау өсөн махсус бүрәнә төшөрөү ҡулайламаһы ҡорола. 1868 йылда шарлауыҡҡа император Александр II килә, уның килеүенә бында махсус ҡуныу йорто төҙөлә. ГЭС-тың Суна каскадын төҙөгәндә һыуҙың бер өлөшө бирелә (каскадтың иң ҙур станциялары - Кондопожский ГЭС һәм Пальеозерский ГЭС). Был шарлауыҡтың гидрографик селтәрен үҙгәртә һәм тәбиғи ҡеүәтен кәметә (66 тиклем м³/с). == Кивач әҙәби әҫәрҙәрҙә == Шарлауыҡҡа Г. Р. Державинадың «Шарлауыҡ» шиғыры, Ф. Н. Глинканың һәм башҡа билдәле шағирҙарҙың шиғри юлдары арналған. == Әҙәбиәт == Березин Н. И. Пешком к карельским водопадам. - СПб., 1903 Шайжин Н. С. Поэзия северорусской природы. Олонецкие водопады: Кивач, Пор-Порог и Гирвас в описаниях туристов. - Петрозаводск, 1907 Григорьев С. В. Водопады Карелии. - Петрозаводск, 1956 Карелия: энциклопедия: в 3 т. / гл. ред. А. Ф. Титов. Т. 2: К - П. - Петрозаводск: ИД «ПетроПресс», 2009. С. 54 - 464 с.: ил., карт. ISBN 978-5-8430-0125-4 (т. 2) == Һылтанмалар == Водопад «Кивач». Институт водных проблем Севера КарНЦ 2017 йыл 1 декабрь архивланған. Кивач на официальном сайте Карелии Фотографии Кивача начала XX века (полноводный, до строительства плотины в Гирвасе) 2021 йыл 7 май архивланған. Как добраться до водопада. Описание и GPS координаты. Интерактивная фотография водопада со множества ракурсов 2016 йыл 10 март архивланған. Чудские памятники и предания о «Панах» // Памятная книжка Олонецкой губернии на 1867 год. Петрозаводск, 1867, С. 118.

Source: original
Никарагуа (күл)

Никара́гуа (исп. Lago de Nicaragua, Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce, или Lago de Granada) - тектоник сығышлы Никарагуа дәүләтендәге эре сөсө һыулы күл. Никарагуаның майҙаны 8624 км², был Латин Америкаһынлағы майҙаны буйынса беренсе сөсө һыулы күл һәм Латин Америка күлдәре араһында икенсе урында (иң ҙур күл - Маракайбо күле). Төрлө мәғлүмәттәр буйынса донъя күлдәре араһында 19-сы йәки 20-се урында. Типитапа йылғаһы күлде Манагуа күле менән тоташтыра. Никарагуа - акулалар тереклек иткән донъялағы берҙән бер күл. Ошо фактҡа нигеҙләнеп, Тымыҡ океандың яҡын булыуын иҫәпкә алып, ғалимдәр был диңгеҙ ҡултығы булған тип иҫәпләй. Ваҡыт үтеү менән диңгеҙгә сығыу юлы ябылған, ә акулалар хәҙергә көндә лә йәшәй. Никарагуалылар күлде Lago Cocibolca или Mar Dulce (Шәрбәт диңгеҙ) тип атай. Диңгеҙҙәге кеүек бында ла көслө штормдар булғылай. Күлдә Ометепе (Ometepe) һәм Солентинаме (Solentiname) кеүек утрауҙар бар. Күл Кариб диңгеҙе менән суднолар йөрөй торған Сан-Хуан йылғаһы менән тоташҡан, шуға ла күл буйындағы Гранада ҡалаһы, Тымыҡ океанға яҡыныраҡ булһа ла, Атлантика порты тип иҫәпләнә. Элегерәк күлдә пиратлыҡ осраҡтары булған. Панама каналы төҙөлгәнгә тиклем күл аша Накарагуа каналы төҙөү пландары булған. Панама каналы асылғас был план актуллеген юғалта. 2008 йылдың 18 декабрендә Рәсәй һәм Никарагуа президенттары осрашҡан ваҡытта был каналды төҙөү планы тураһында һөйләшеү була. == Иҫкәрмәләр == Ҡалып:Төньяҡ Америка күлдәре

Source: original