AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Политика

пĕтĕмĕшле ертсе пырасси тĕлĕшĕнчи пĕлтерĕш çинчен пăхăр: Политика (ертсепырав). Поли́тика (ав.гр. πολιτική - «патшалăха ертсе пыраслăх», πόλις - «хула, патшалăх») - çын ĕçхĕлĕн сферисенчен пĕри, унта патшалăхсем патшалăх влаçĕн органĕсем тата вĕсенчи тивĕçри сăпатсем урлă, çаплах пĕрлĕх институчĕсем хăйсен тĕллевĕсене тата интересĕсене пурнăçа кĕртсе пыраççĕ. Политикăна ăслăх енчен политологи тĕпчет. == Литература == Штёкль К. Сообщество после субъекта: Православная интеллектуальная традиция и философский дискурс политического модерна // Вопросы философии. - 2007. - No 8. Новицкий И. Я. Управление этнополитикой Северного Кавказа - Краснодар 2011. - 270 с. - ISBN 978-5-94945-030-7. Политология. Политика как общественное явление. rudn.ru. çăлкуçран архивланă 28 Ака уйӑхӗн 2013. Тĕрĕсленĕ 24 Ака уйӑхӗн 2013. == Каçăсем == Политика DMOZ-ра. ГРНТИ - Государственный рубрикатор научно-технической деятельности: Раздел 11 - Политика и политические науки2019 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Хурритсем

Хурритсем - ҫурҫӗр Месопотамире п. эрч. 3-мӗш пинҫуллӑх варринче пулса тухнӑ тата уйрӑм хуррит-урарт чӗлхе ушкӑнне кӗрекен авалхи халӑх. Сирире тата Месопотамире семитсемпе хутӑш пурӑннӑ. == Чӗлхе == П. эрч. 2-мӗш пинҫуллӑх вӗҫенчен пуҫласа п. эрч VI ӗмӗре ҫити хурритсем урартсемпе тата ытти хӑшпӗр халӑхсемпе эрмян этносне никӗслеме хутшӑннӑ. == Вуламалли == Аветисян Г. М. Государство Митанни : военно-политическая история в XVII-XIII вв. до н. э. - Ереван : Издательство Академии наук Армянской ССР, 1984. - 130 с. ильхельм Г. Древний народ хурриты. - М.: Наука, 1992. - 158 с. - (По следам исчезнувших культур Востока). - ISBN 5-02-016596-4. Дьяконов И. М. Языки древней Передней Азии. - М. 1963. Дьяконов И. М. Алародии (Хурриты, урарты, кутии, чеченцы и дагестанцы) //Сб. Алародии: этногенетические исследования. Махачкала, 1995. Diakonov I.M., Starostin S.A. Hurro-Urartian as an Eastern Caucasian Languages. Münchener Studien zur Sprachwissenschaft, R. Kitzinger, München, 1986. Старостин С. А., Николаев С. Л. Севернокавказские языки и их место среди других языковых семей Передней Азии: Сб. Лингвистическая реконструкция и древнейшая история Востока. - М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1984. История древнего Востока. - Т. 1, - М. 1986. - Т. 2, - М. 1988. Лингвистический энциклопедический словарь. М. // СЭ. 1990. Хачикян М. Л. Хурритская мифология // Мифы народов мира. - Т. 2. - М.: СЭ, 1992 История искусства зарубежных стран // Изобразительное искусство. - М. 1981 == Каҫӑсем == [1]2009 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ. Хурриты. Библиография Урарты. Библиография2009 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ. С. А. Старостин У ЧЕЛОВЕЧЕСТВА БЫЛ ЕДИНЫЙ ПРАЯЗЫК «Знание - сила» М., 2003, No 8 П. И. Пучков Дивергенция языков и проблема корреляции между языком и расой 2021 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ. (О сино-кавказском праязыке и хурритах ) Robert Antonio The Rise of the Hurrians (акăлч.) Хурритская мифология R. Spencer Wells et all The Eurasian Heartland: A continental perspective on Y-chromosome diversity PNAS vol. 98 no. 18 August 28, 2001 (акăлч.) M. F. Hammer et all Jewish and Middle Eastern non-Jewish populations share a common pool of Y-chromosome biallelic haplotypes 2008 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ. PNAS vol. 97 no. 12 June 6, 2000 (акăлч.) Susan Wise Baurer History of the Ancient world

Source: original
Майорова Альбина Геннадьевна

Майорова Альбина Геннадьевна (1977 ҫӑвӑн 16. Чӑваш АССР, Элӗк районӗ, Йӑранар ялӗ) - чӑваш раҫҫей марафонсенчи вӑрӑм дистанцисене чупассин ӑсти. 2012 ҫулхи Нагоя марафонӗн ҫӗнтерӳҫи, харпӑр рекордпа 2:23.52. == Пурнӑҫ == 1977 ҫулхи ҫӑвӑн 16-мӗшӗнче Чӑваш АССРти Элӗк районӗн Йӑранар ялӗнче ҫуралнӑ. 2004 ҫулхи Олимпиадӑра 40-мӗш вырӑна тухнӑ. 2012 ҫулхи Олимп вӑййисенче 9-мӗш вырӑна тухнӑ. 2013 ҫулхи Токио марафонӗнче 4-мӗш вырӑна тухнӑ, пӗтӗмлетӳ 2:26.51. 2013 ҫулхи Мускав чемпионатӗнче 21-мӗш вырӑна тухнӑ, пӗтӗмлетӳ - 2:41.19. 2013 ҫулхи чӳкӗн 17-мӗшӗнче Иокогама марафонӗнче ҫӗнтерчӗ, 2:25.55. 2015 ҫулхи Ҫӗпӗр Тӗнчери марафонӗн (SIM) ҫӗнтерӳҫи, рекорд 2:34:15. Нарӑсӑн 23-мӗшӗнче Токио марафонӗнче 6-мӗш вырӑна тухнӑ, пӗтӗмлетӳ 2:28.18. === Дисквалификаци === 2017 ҫулхи ака уйӑхӗнче анти-допинг йӗркисене пӑснӑран 4 ҫулшӑн дисквалификациленӗ. Спортсмен сӑнаса пӑхнинче тестестерона тупнӑ. Дисквалификацин вӑхӑчӗ 2016 ҫулхи ҫӗртмен 28-мӗшӗнчен пуҫланать. Майоровӑн пур пӗтӗмлетӗвӗсене 2016 ҫулхи пушӑн 14-мӗшӗнчен пуҫласа ҫӗртмен 28-мӗшӗ таран нульлетнӗ. == Каҫӑсем == Альбина Майорова - профиль на сайте IAAF (акӑл.)

Source: original
Вăйсăр хире-хирĕç вăйăм

Вăйсăр хире-хирĕç вăйăм - физикăра: тăватă никĕсле вăйăмсенчен пĕри. 1960-мĕш çулсенче Шелдон Глэшоу, Абдус Салам тата Стивен Вайнберг электромагнитла хире-хирĕç вăйăма тата вăйсăр хире-хирĕç вăйăма пĕрлештерсе пĕрле тишкерме май пуррине тупса палăртнă. == Вуламалли == К. Манолов, В. Тютюнник. Биография атома. - М.: Мир, 1984. - 246 с. - 50 000 экз. Griffiths, David J. (1987) Introduction to Elementary Particles, Wiley, John & Sons, Inc. ISBN 0-471-60386-4 A. Lesov. The Weak Force: From Fermi to Feynman. - Thesis, University of South Carolina, 2009. Окунь Л. Б. Лептоны и кварки. - М.: Едиториал УРСС, 2005. - ISBN 5-354-01084-5. H. Leutwyler. On the history of the strong interaction (англ.) // Lectures given at the International School of Subnuclear Physics Erice. - 2012. - arXiv:1211.6777. == Каçăсем == Видео Лекции: Теория электрослабых взаимодействий (профессор Черняк В. Л., 2013 г.). (Вырăсла)

Source: original
Либерализм

Либерали́зм (лат. liberalis «ирĕклĕ») - философилле тата пĕрлĕхле-политикăлла юхăм, вăл çыннăн тивĕç-ирĕкне тата ирĕклĕхне ним пăркаланмасăр мала хурать. == Çавăн пекех == Катон институчĕ Консерватизм Реформизм Прогрессивизм Мизес ăслав-тĕпчев центрĕ Коммерцилле либерализм === Классикăлла ĕçсем === В. В-ов Либерализм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907. Бентам И. Введение в основания нравственности и законодательства. - М.: РОССПЭН, 1998. - 415 с. ISBN 5-86004-166-7 Берлин И. Философия свободы. Европа. - М.: Новое литер. обозр., 2001. - 448 с. ISBN 5-86793-132-3 Гамильтон А., Мэдисон Дж. и Джей Дж. Федералист Гоббс Т. Левиафан, или Материя, форма и власть государства церковного и гражданского Кант И. Основы метафизики нравственности Кейнс Д. Общая теория занятости, процента и денег Локк Дж. Два трактата о правлении Мизес Л. Либерализм в классической традиции Милль Дж. С. О свободе Руссо Ж. Ж. Об общественном договоре, или принципы политического права Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов Токвиль А. Демократия в Америке. - М.: Прогресс, 1994. - 554 с. ISBN 5-01-004496-X Хайек Ф. А. Дорога к рабству2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Хайек Ф. А. Судьбы либерализма в XX веке. - М.: ИРИСЭН, Социум, Мысль, 2012. - 344 с. 978-5-91066-050-6, 978-5-244-01154-8, 978-5-91603-070-9, 0-9179-4722-1 === Пĕтĕмĕшле литература === Бергланд Д. Либертарианство за один урок 2009 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Валлерстайн И. После либерализма / Пер. с англ. под ред. Б. Ю. Кагарлицкого. М.: Едиториал УРСС, 2003. ISBN 5-354-00509-4 Гэлбрейт Д. Новое индустриальное общество. - М.: Прогресс, 1969. Палмер Т. Либерализм, глобализация и проблема национального суверенитета. Лекция. 2009 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 22-мӗшӗнче архивланӑ. Либерализм Запада XVII-XX вв./ Под ред. В. В. Согрина. М., 1995. Фукуяма Ф. Конец истории и последний человек / Пер. с англ. М. Б. Левина. М.: АСТ, 2004. ISBN 5-17-021219-4 Gross, Jonathan. Byron: the erotic liberal. Lanham: Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 2001. ISBN 0-7425-1162-6 Амин, Самир Вирус либерализма. Перманентная война и американизация мира. == Каçăсем == Либерализм DMOZ-ра Библиотечка Либертариума 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ. Фонд «Либеральная миссия»

Source: original
Планк гипотези

Пла́нк гипотези - 1900-мĕш çулхи декабрĕн 14-мĕшĕнче Макс Планк кăларса тăратнă гипотеза, унпа килĕшÿллĕн, ăшă пайăркалавĕн энергийĕ татти-сыпписĕр тата татăлми майăн мар, уйрăм квантсемпе (порцисемпе) саланать тата «çыпçăнать». Кашни çакнашкал квант порцийĕн энергийĕ E {\displaystyle {\mathcal {E}}} , вăл вара ν {\displaystyle \nu } тăтăшлăха пропорционаллă: E = h ν = ℏ ω , {\displaystyle {\mathcal {E}}=h\nu =\hbar \omega ,} кунта h {\displaystyle h} е ℏ = h 2 π {\displaystyle \hbar ={\frac {h}{2\pi }}} - пропорционаллăх коэффициенчĕ, ăна каярахпа Планк улшăнманскерĕ тесе ят панă. Çак гипотеза çине никĕслесе Макс Планк теорилле пĕтĕмлетÿ патне пырса тухнă, çавна Планк формули теççĕ. Планк гипотезине каярахпа экспериментсемпе тӳрре кăларнă, çапла вара вăл халĕ гипотеза мар, саккун пулать. Асăннă гипотезăна кăларса тăратни квантла механика çурални шутланать. == Çавăн пекех == Фотоэффект == Каçăсем == Planck Postulate - Eric Weisstein’s World of Physics(акăлч.)

Source: original
Студень

Студень, е Студĕн, çаплах сÿтĕн е стутĕн (вырăсла холодец те теççĕ) - аш-пăш таткиллĕ аш-какай бульонне сивĕтсе желе евĕрлĕ массăна çăралса çитнĕ çиме. XVI ĕмĕртенпе ăна апата лартаççĕ == Пĕрлехи хыпарсем == Студĕн (холодец) заливное çимен тепĕр тĕсĕ пулмасть, мĕншĕн тесен заливное çимесен желе евĕр консистенцине желе тăвакан япалалăхсем - желатин тата агар-агар - параççĕ, холодеца пĕçернĕ чухне урăх нимĕн те хушмаççĕ. Холодец тата студĕн, тутанса пăхсан, пĕррех, темелле. Раççей Федерацин çурçĕр тата çурçĕр-анăç регионĕсенче студень, кăнтăр тата кăнтăр-тухăç çĕрĕсенче ытларах холодец теççĕ. Çакăнсăр пуçне, хăш чухне сысна е сысна-ĕне какайĕнчен пĕçернĕ бульона, ĕне какайĕнчен хатĕрленĕ бульонран уйăрассипе «холодец» тесе асăнаççĕ. Çавăн пекех, урăх наци кухнинче те, студĕнĕн аналогĕсем пур, сăмахран, грузинсен мужужи, молдавансен автан студĕнĕ. == Апата кĕртни == Идеалра студĕне ĕне пуçĕнчен, пуç миминчен тата урисенчен хатĕрлеççĕ, анчах та май пур таран урасенчен, аш-пăш таткисенчен, хӳресенчен те пĕçереççĕ. Холодеце сысна какайĕнчен тăвас тесен, сысна хăлхисене, хӳрисене, урисине пĕçереççĕ. Пĕтĕмлетсе каласан, студĕне тунă чухне пусса тирпеленĕ выльăхăн желе пулакан япалалăхĕсемпе усă кураççĕ.

Source: original
Çавахлăх принципĕ

Çавахлăх принципĕ - нумай пĕр пек пĕрчĕрен тăракан тытăмсене пырса тивет; кунашкал тытăмра эксперимент пулăшнипе пĕрчĕсене пĕр-пĕринчен уйăрса илмешкĕн май çук. Ку классикăлла физикăра тытăмри кашни пĕрчĕне йĕрлесе пыма май çуккине пĕлтерет пулсан, квантла механикăра çакă пачах урăхла япала, унăн классикăлла физикăра ку тĕлĕшпе аналогсем çук. Çавахлăх принципĕнчен Паули принципĕ тата пĕр пек пĕрчĕсенчен тăракан тытăмсен хум функцийĕн симметрийĕ тухса тăраççĕ. == Вуламалли == Сивухин Д. В. Общий курс физики. - М.: Наука, 1989. - Т. V. Атомная и ядерная физика. Часть 2: Ядерная физика. - 416 с. - ISBN 5-02-014053-8. ред. Ширков Д. В. Физика микромира. - М.: Советская энциклопедия, 1980. - 528 с. D.J. Griffiths (1987). Introduction to Elementary Particles. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-60386-3. Широков Ю. М. Ядерная физика. - М., Наука,1980.- c. 290 Р.Фейнман.КЭД-странная теория света и вещества.М.Наука.1988.стр.118-122. == Каçăсем == "Lessons in Particle Physics" by Luis Anchordoqui and Francis Halzen, University of Wisconsin, 18th Dec. 2009 Физика конденсированного состояния: 10 ключевых утверждений // ТрВ No 79, 24 мая 2011 года.

Source: original
Анат Ершага

Анат Ершага - Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Чижапка юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе: Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010800112115200032564 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) - 115203256 Бассейн кочĕ - 13.01.08.001 Том номерĕ, ГТ - 15 Кăларăм, ГТ - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Киш

Киш - Икшывхушши (Ирак) çĕрĕнчи, Вавилонран çурçĕр-тухăç еннелле18 çухрăмри авалхи хула. == Истори == Киша (хальхи Телль-Ухаймир) П. эрч. 4-мĕш пинçуллăх вӗҫӗнче, пирĕн эрăччен IV пинçуллăхăн пуçламăшĕнче унчен пулнă пурăну вырăнĕсенче никĕсленĕ. Киш хулин пĕрлĕх турри Забаба шутланнă. Киш номĕ шутне каярах никĕсленĕ Хурсанг-калама («Вăрманлă ту çĕр-шывĕ») хули те кĕнĕ. Пирĕн эрăччен XXVIII ĕмĕрте шумер йăхĕсен пĕрремĕш пĕрлĕхĕн тĕпĕ пулнă. Малтанхи ăру тапхăрĕн пуçламăшĕнче Киш хулине халăплă I-мĕш ăрăвĕ тытса тăнă («Патша шучĕсем» хут çинче). Кишăн тăрăмĕсем пĕрремĕш «лугаль» («мăн çын») титульне йышăнса çӳренĕ, пулас, каярах вăл «патша» палăртăвĕ пулса тăрать. Вĕсем юнашар номсене, çĕршывăн кăнтăр çĕрĕсене тарин, хăйсен çар хӳтĕлĕвне кĕртесшĕн кĕрешнĕ. Кайранпа «Киш лугалĕ» палăрту «патша-гегемонĕ» тенĕ, вăл уйрăм номсенчен çӳлти шайра тăраканни пулнă. Малтан Кишăн I-мĕш ăру тăрăмĕсен шучĕсем Этанаран пынă. Кайран Киш тăрăмĕсен (Этана умне) вырăнти семит çарпуçĕсемпе тотемĕсен ячĕсене çырса хунă, анчах вĕсен хăйсен тымарĕпе, «патшасен» шутне кĕме чапĕ пулман. Пур киш шучĕсенче - Этана хыççăн та, умĕн те - патша тытăмлăхĕн çулĕсене питĕ нумайлатса тĕрĕс мар çырнă. Пирĕн эрăччен XXVI ĕмĕрччен Киш тăрăмĕсем Çурçĕр Икшывхушшинче чи мăнаçлăхли шутланнă. Пирĕн эрăччен XXIV ĕмĕрте Киш хулине шумер патши Лугальзаггиси ишĕлтерет, çакăн хыççăн тӳрех аккад патши Саргон ăна юсаса лартать. Малашнелле Киш хăй тĕллĕн тытăнса пуранаймасть, Вавилон калăплă çĕрĕн тĕпĕ пулса тăрать, каярах Ахеменидсен, Парфян патшалăхĕн, Ахеменидсен тăрăмĕнче, Парфян патшалăх шутĕнче тата Сасанидсен пăхăнăвĕнче пулнă. 1912 тата 1923-32 çулсенчи археологи ĕçĕсенче обнаружены остатки дворца пирĕн эрăччен XXVIII-XXV ĕмĕрсенчи 2 çуртран тăракан карманăн ишĕлчĕкĕсене тупнă: пĕрри - авалтараххи - тӳрĕ тăваткĕтеслĕ, турулсемлĕ, хӳтлĕх хӳмипе çаврăннă, тепри - каярах тапхăрти - анăç пайĕнче тĕп тĕнĕлĕнче 4 юпаллă ансăр зал, тухăç пайĕнче - парапет çинчи юпасемлĕ галерея. Малтанхи ăру тапхăрĕнчи (пирĕн эрăччен 3-мĕш пинçуллăхăн 2-мĕш чĕрĕкĕнче), некропольти чылай керамика, бронзă, хĕçпăшал тата капăрлăхсене, цилиндăрлă пичетĕсене тĕпченĕ. Аккад тата ун хыççăнхи тапхăрĕсен çурчĕсене (çав шутра 3 кермен), çаплах савăл çырулăх хучĕсене (пирĕн эрăччен 3-мĕш пинçуллăх пуçламăшĕ -1-мĕш пинçуллăхсенчи) тупса тĕпченĕ.

Source: original
Максанка

Максанка - Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Удмурт Республики, Мари Эл, Тутарстан территорипе юхать. Нухрат Атăл юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ - Чулман Атăл. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе: Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 10010300512111100038521 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) - 111103852 Бассейн кочĕ - 10.01.03.005 Том номерĕ, ГТ - 11 Кăларăм, ГТ - 1 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Этеп

Этеп, нумайлă хисепре этепсем (çавăн пекех: этеплĕх) - вăл е ку социаллă ушкăншăн кăмăл-сипет пĕлтерĕшлĕ йăла-йĕрке. Этепсем пĕтĕмĕшле несĕп йĕркисемпе е, пач тепĕр майлă, таврарри талккăшăн (пĕрлĕхĕн пысăкрах пайĕн) кăмăл-сипет йĕркисене хирĕçленипе тытăнса тăраççĕ НЭтепсем пĕрлĕхĕн несĕп хаклăлăхĕсенчен тухса тăраççĕ «Этеп» текен термина час-часах пĕр-пĕр пĕрлĕхĕн тыткаларăш нормисене несĕп енчен хакласа палăртама усă кураççĕ. Популярлă литературăра «этеп» термин декларациленинчен уйрăлса тăракан кăмăл-сипете пĕлтерме пултарать == Çавăн пекех == Ырă этепсем Вырăс сăваплăхçисен этепĕсем О вăхăтсем! О этепсем! Этепсен полицийĕ Этепсен романĕ

Source: original
Спарта (патшалӑх)

Спарта (др.-греч. Σπάρτη, лат. Sparta) или Лакедемóн (др.-греч. Λακεδαίμων, лат. Lacedaemon) - Лаконири Авалхи Грецири патшалӑх, Пелопоннес ҫурутравӗн кӑнтӑр пайӗнче, Эвротас айлӑмӗнче вырнаҫнӑ пулнӑ. == Вуламалли == Андреев Ю. В. Архаическая Спарта. Искусство и политика. СПб., 2008. Андреев Ю. В. Мужские союзы в дорийских городах-государствах (Спарта и Крит). СПб.: Алетейя, 2004. - ISBN 5-89329-669-9. Бергер А. Социальные движения в древней Спарте. М., 1936. Печатнова Л. Г. История Спарты. Период архаики и классики. - Гуманитарная Академия, 2002. - ISBN 5-93762-008-9. Печтанова Л. Г. Спарта: Миф и реальность. М.: Вече,2013. - 384 с.- ISBN 978-5-4444-0860-5. == Каҫӑсем == Подборка статей по истории, культуре, религии и праву древней Спарты. Смирнов И. В. Спарта. Два царя в голове. / (Рецензия на кн.: Печатнова Л. Спартанские цари. - М.: ЭКСМО. - Яуза, 2007).

Source: original
1917-мĕш çулчченхи чăваш офицерĕсем

1917-мĕш çулчченхи чăваш офицерсем - Раçсей империйĕн патша влаçĕн тата ун хыççăнхи Вăхăтлăх тÿре-шаран çарĕсенче хĕсметре тăнă чăваш офицерсем. Калас пулать, ĕлĕкхи саманасенче дворянсен ывăлĕсем çеç офицер пулса тăма пултарнă. 1904-1905-мĕш çулсенчи Вырăс-яппун вăрçинчен пуçласа çеç ытти сийсенчи çынсенчен те офицерсем хатĕрлеме пуçланă. Мĕтри Юман шучĕпе 1917-мĕш çул тĕлнелле мĕнпурĕ 1000 ытла чăваш çарта офицер пулса палăртать. Анчах та ку - уйрăм çыннăн уйрăм шухăшĕ çеç. Чăннипе вара асăннă ыйтăва тĕпчемен. Паллах, чăн малтанах кĕçĕн чынсенчи офицерсем пулнă хайхи чăвашсем: прапорщиксем, подпоручиксем, поручиксем. Анчах та хăшпĕрисем штабс-капитан чынĕ таранах ÿсме пултарнă. Ун пеккисене халлĕхе ак çаксене тупса палăртнă: Корнилов Александр Корнилович (1897-1943) - Чăваш Енти Куславкка районĕнчи Çĕньял (Кунер ял тăрăхĕ) ялĕнче çуралса ÿснĕ. Семёнов Анатолий Семёнович (?- 1919) - Раççей империйĕнчи патша çарĕн штабс-капитанĕ, хальхи Тутарстанти Теччĕ районĕнчи Чăваш Чураппанĕ ялĕнче çуралса ÿснĕ, XX ĕмĕрти Граждан вăрçинче Хĕрлĕ çарăн перевçĕсен 49-мĕш дивизийĕн 439-мĕш полкĕн командирĕ. Штабс-капитан пулса тăнă чăвашсем татах та пулнă. == Вуламалли == Гаврилова А.Г. Чăваш офицерĕсем // Хыпар. 1918. No 1. 1 сент. С. 3.

Source: original
Мадам Кюри (фильм)

«Мадам Кюри» (акăл. Madame Curie) - Мервин Лерой режиссёр 1943 çулта ӳнерленĕ биографиллĕ американ мелодрама- фильмĕ. Тĕп роле Грир Гарсон актёр вылянă. Фильма 1944 çулта «Оскар» премине çичĕ номинацире тăратнă, анчах та пĕрне те тивĕçтермен. == Сюжет == Пьерпе Мари Кюри пирки биографиллĕ фильм. == Рольсенче == Грир Гарсон - Мария Кюри Уолтер Пиджон - Пьер Кюри Генри Трэверс - Евгений Кюри Альберт Бассерманн - профессор Жан Перо Роберт Уокер - Дэвид Ле Грос Обри Смит - лорд Кельвин Мэй Уитти - Евгений Кюри арăмĕ Виктор Франсен - университет президенчĕ Эльза Бассерман - мадам Перо Реджинальд Оуэн - Беккерель тухтăр Ван Джонсон - репортер Маргарет О’Брайен - 5 çулти Ирен Кюри Титрта асăнманнисем' Морони Олсен - ĕç канашĕн президечĕ Джеймс Кирквуд - правлени пайташĕ == Ӳнерлекен ушкăн == Режиссёр - Мервин Лерой Продюсер - Синди Франклин Сценарист - Ева Дениза Кюри Композитор - Герберт Стотхарт == Асăрхавсем == Шаблон:Мервин Лерой фильмĕсем

Source: original
Муханов Вячеслав Фёдорович

Муханов Вячеслав Фёдорович (2.10.1956-мĕш çулта Канашра çуралнă) - теориçĕ-физик, космолог, физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ (1989), Мюнхен университечĕн (Германи) профессорĕ, 1997-мĕш çултанпа унти физика факультетĕнче астропĕрчĕсен физикипе космологи кафедрине ертсе пырать. Нумай-нумай чыславсене тивĕçнĕ çын. Тĕпрен илсен, космологири инфляци теорине, ыттисемпе пĕрле, никĕслесе малалла аталантарнипе паллă. == Кунçул == Муханов Вячеслав Фёдорович 1956-мĕш çулхи октбрĕн 2-мĕшĕнче Чăваш Енри Канаш хулинче çуралса ÿснĕ. Ашшĕ, Фёдор Муханов Тăвай районĕнчи Мучар вырăс ялĕнчен. Вăл Канашри вакунсем юсакан савутра смена пуçлăхĕ пулса ĕçленĕ, 2010-мĕш çул тĕлнелле вилнĕ. Амăшĕ - Алевтина Алексеевна Муханова (качча кайичченхи хушамачĕ Саландаева) 1932-мĕш çулта Чăваш республликинчи Комсомольски районĕнчи Хырхĕрри чăваш ялĕнче çуралса ÿснĕ, анчах та пĕчĕкренпех, ашшĕ-амăшĕпе пĕрле, Канашра пурăннă. Вăл ĕмĕр тăршшĕпех кондитер хапрăкĕнче тĕрмешнĕ. Халĕ пенсире. Ăславçăн кукамăшне, çичĕ ача амăшне, хут пĕлменскере, Анна Ивановна тесе чĕннĕ. Кукашшĕ - Алексей Алексеевич (е, ытти хыпарсем тăрăх, Николаевич), ăна ВОВ умĕн репрессиленĕ пулнă, 1957-мĕш çулта реабилитациленĕ. Куккăшĕсем (амăшĕпе пĕртăваннисем) - Константин тата Сергей, вăрçăра (ВОВ) пуç хунă. Малтан килйыш Канашри Шмидт урамĕнче, кайран Шохвĕр урамĕнче. Хальхи вăхатра ăславçăн амăшĕ шăпах çавăнта. === Ăçта вĕренни === Канашри 64-мĕш No-лĕ шкул (халĕ унăн номерĕ 11). 9-мĕш класа çитсен Чкалов урамĕнчи 62-мĕш шкула куçнă. Мускав университечĕ çумĕнчи 18 No физика-математика шкулĕ (халĕ Ятарлă вĕрентÿ тата ăслав центрĕ - СУНЦ) МФТИн пĕтĕмĕшле тата килтерĕш физика факультечĕ (1973-1979) === Ăçта ĕçлени === ФИАН (Лебедев ячĕллĕ Физика институчĕ) Нуклонсар тĕпчевĕсен институчĕ (1989-1992) Цюрихри аслă техника шкулĕн доценчĕ (1992-1997) Мюнхен университечĕ (1997, 1998 - паянхи кунчченех) == Кун çути курнă ĕçĕсем == Mukhanov, V. F., and G. V. Chibisov. "JETP Lett. 33 532 Hawking SW, 1982."Phys. Lett. B 115 (1981): 295. Mukhanov, Viatcheslav F. Physical foundations of cosmology. Cambridge University Press, 2005 Mukhanov, Viatcheslav and Winizki, Sergei,"Introduction to Quantum Effects in Gravity", Cambridge University Press, 2007 == Вуламалли == Головина Н. С. Муханов Вячеслав Фёдорович - Электронла чăваш энциклопедири статья. == Каçăсем == Большой взрыв стал жертвой инфляциии 2022 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 20-мӗшӗнче архивланӑ. Видео Уроженец Канаша - лауреат престижной научной премии//sovch.chuvashia.com Космолог Муханов: Хокинг был первым среди тех, кто был после нас // www.bbc.com Вячеслав Муханов: "Ничего плохого в этих спекуляциях нет"(ĕçлемен каçă) // www.victorpetrov.ru Сразу после взрыва //Коммерсантъ Выдающийся уроженец Канаша, российско-германский физик-теоретик, космолог Вячеслав Муханов принял приглашение на 90-летие города // gkan.cap.ru Еще одна премия за сотворение мира //trv-science.ru Вячеслав Муханов: «на Физтехе нас «дрессировали» так, как нигде в мире» // zanauku.mipt.ru Как учат точным наукам в Западной Европе // www.svoboda.org

Source: original
Йĕр (математика)

Йĕр, е лини, е кукăр йĕр - геометрилле ăнлав. Анчах та ăна математикăн тĕрлĕ уйрăмĕсенче тĕрлĕрен палăртаççĕ. == Вуламалли == Болтянский В.Г., Ефремович В.А. Наглядная топология. - М.: Наука, 1982. - 160 с. Бураго Д. Ю., Бураго Ю. Д., Иванов С. В. Курс метрической геометрии. - Москва, Ижевск: Институт компьютерных исследований, 2004. - 496 с. - (Современная математика). - ISBN 5-93972-300-4. Математический энциклопедический словарь. М. «Советская энциклопедия», 1988 г. Кривые // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907. К. Куратовский, А. Мостовский. Теория множеств / Перевод с английского М. И. Кратко под редакцией А. Д. Тайманова. - М.: Мир, 1970. - 416 с. Столл Р. Р. Множества. Логика. Аксиоматические теории. / Перевод с английского Ю. А. Гастева и И. Х. Шмаина под редакцией Ю. А. Шихановича. - М.: Просвещение, 1968. - 232 с.

Source: original
Салпада-Яха (Танлова-Яха юппи)

Салпада-Яха - Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Танлова-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 142 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- ОбьСалехард хуличчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, юханшыв бассейнĕ - Анат Обь Иртыш кĕнинчен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 15020300212115300034623 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115303462 Бассейн кочĕ - 15.02.03.002 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 3 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original