AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Австрали (түби газар)

Австрали (лата: australis - урдахи), Дэлхэйн урда хахад бүмбэрсэгтэ байрладаг түби газар юм. 7 692 мянган км² дэбисхэр газартай. Австралиин зүүн эрьегээр Номгон далайда угаажа, хойто, баруун ба урда эрьегээр Энэдхэгэй далайда туладаг. Австралиин хажууда Шэнэ Гвиней ба Тасмани томо аралнууд байрлана. Зүүн-хойто эрьеэ дахажа Ехэ шүрэн далан оршоно. Австралиин зүүн хэһэгтэ Ехэ уһа хахалбариин нюруу (Австралиин эгээн үндэр сэг бол Косцюшко уула 2230 м үндэр хүрэнэ). Австралиин түб хэһэг хадаа - Эйр нуур эзэлдэг хонхортой набтар газар, баруун хэһэгынь - уула хадатай тэгшэ үндэрлиг (400-500 м). Австралиин ехэнхи хуби Австралиин хабтанай бүһэ нютагта харьяалагдажа, зүүн хэһэгынь Зүүн-Австралиин уршалаатай геосинклинальна бүһэ нютагые бии болгоно.

Source: original
Алтан улас

Алтан улас - гээшэ мүнөөгэй Зүүн-Хойто Хитадта ажаһууһан зүршэдэй байгуулһан улас гүрэн (1115-1234). Тус улас Хидан уласай харьяатан байһан зүршэдэй хидануудта эсэргүүсэлэй үрэ дүндэ бии болобо. 1125 ондо Алтан улас хидан Ляо уласые усадхажа эзэмдэбэ. 1125-27 оной хоорондо хитад Хойто Сун уласта эсэргүү дайлажа, Кайфынгые багтааһан Хойто Хитадай ехэнхи хубиие эзэлээ. Алтан уласай сэрэгүүд Хүхэ мүрэн хүрөө. 1139 ондо Алтан улас хитад Урда Сун уласые өөрын харьяата болгожо эбтээ оробо. XII зуун жэлдэ Алтан улас Зүүн-Хойто ба Хойто Хитадые, Үбэр Монголые багтааһан Зүүн Азиин эгээн хүсэтэй улас болоо. Хитадһаа (Урда Сун) гадна тангуд Баруун Ся болон Солонгос Корё уласууд Алтан уласай харьяатад байгаа. 1234 ондо Ехэ Монгол Уласай усадхагдаһан байгаа.

Source: original
Лакхнау

Лакхнау (хиндяар लखनऊ), Энэдхэгэй хойто зүгтэ, баруун зүгһөө Гангада шудхадаг Гомати мүрэнэй эрье дээрэ байрладаг хото, Уттар-Прадеш можо уласай засаг захиргаанай түб. Хотын захатай тоолобол, хүн зониинь 4,8 сая ажаһуугшад (2011). Шухала тээбэриин уулзабариː ниидэхэ онгосын буудалтай. Ганга хонхорой эгээн шухала ажаүйлэдбэриин түбүүдһөө нэгэн. Нэхэмэлэй (хүбэн дабуунай), металл эдлэл болбосоруулха, арһанай ба гуталай, хүнэһэнэй, саарһанай, хэблэлэй ажаүйлэдбэри. Уламжалалта уран һайхан дархалалгын үйлэдбэрилгэ (уран хадхамал, бүдэй болон керамикын бүтээлэй үйлэдбэрилгэ, модоор болон заанай һоёогоор һиилэлгэ). Томо эрдэм ухаанай болон соёлой түб. Ехэ һургуули (1921 онһоо хойшо). Түб эрдэм шэнжэлгын эм зүйн хүреэлэн (институт). Хуушан дархалалгын уран һайханай һургуули (мүнгэн, зэд, нэхэмэл дархалалга). Зурагай галерей. Уттар-Прадеш можо уласай музей. Ботаникын сэсэрлиг. == Түүхын бэшэг == Домогой ёһоор, Лакхнау «Рамаяна» үльгэрэй Рама баатарай дүү хүбүүн болохо Лакшмана баатарай нэрээр нэрлэгдэһэн байна. XIII зуун жэлдэ эндэнь бэхилэлтын баригдаһанай һүүлдэ жаахан хотохон бии болобо. 1528 ондо Лакхнау Бабурай эзэлһэн байгаа. Акбарай засаг доро Лакхнау Ауд можын эгээн томо хото байгаад, XVIII зуунда лалын Энэдхэгэй хотонуудай дунда тоосогдобо. 1775 ондо Ауд гүнлигэй эгээн алдартай наваб болохо Асаф-уд-Даул (1775-97) Лакхнауда өөрынгөө һууриие зөөбэ. 1775-1856 оной хоорондо Лакхнау - болбол Ауд гүнлигэй ниислэл хото байгаа. 1857-59 оной Энэдхэгэй буһалгаанай гол түбүүдэй нэгэн. 1857 оной 6-10 һарын хоорондо сипайнуудай хотые бүһэлжэ абаашье һаа, зургаан үдэрэй байлдаанай үрэ дүндэ 1858 ондо дахин англиин сэрэгүүдэй абаһан. 1942-1947 оной хоорондо, Лакхнау бэе дааһан Пакистаниие байгуулхын түлөө хүдэлөөнэй түб байгаа.

Source: original
Зүрхэнэй дутагдал

Зүрхэнэй дутагдал (ᠵᠢᠷᠦᠬᠡᠨ ᠦ ᠳᠤᠲᠠᠭᠳᠠᠯ), заримдаа шуһаар дүүргэн зүрхэнэй дутагдал, зүрхэн бэе махабадай хэрэгсээ түлөөхи хангалтатай хэмжээнэй шуһанай урасхалые дэмжэхын тула хөөжэ шадахагүй байхада болоно. Гол түлэб амисхал тээрэхэ, ядарха эсэхэ ба хүл хабдаха шэнжэ тэмдэгүүд ба симптомууд элирнэ. Бэеын дадхаалгые хэхэдэ, хэбтэхэдэ амисхалай тээрэлгэ муудаад, һүнидэ нойрһоо һэреэжэ болоно. Мүн хизаарлагдаһан бэеын дадхаалгые хэхэ шадабари юрын шэнжэ тэмдэг юм байна. Зүрхэнэй дутагдалай шалтагаанаар юрэдөө сээжээр үбдэнэгүй (тэрэшэлэн стенокарди болоногүй). Зүрхэнэй дутагдалай юрэдын ушар шалтагаан дунда титим һудаһанай үбшэн (коронарна дутагдал) болон урдахи миокардын инфаркт, үндэр шуһанай даралта, тосхуурай фибрилляци, зүрхэнэй хабхалгын үбшэн, архиие хэтэргэхэ, халдабари болон үлэ мэдэгдэхэ ушар шалтагаанай кардиомиопати байна. Эдэнь зүрхэнэй үйлэ бүтэсые гү, али ажаллалгые хубилгаха дээрэһээ зүрхэнэй дутагдал ушаруулна. Зүүн хобдол агшаха гү, али зүрхэн буураха шадабари гэмтэһэниие хамаарбал, зүрхэнэй дутагдалай хоёр үндэһэн түрэлнүүдые илгана: зүүн хобдолой дисфункци ушарһан зүрхэнэй дутагдал болон хэбэй шахалтын фракцитай зүрхэнэй дутагдал. Үбшэнэй хүндэрэл бэеын дадхаалгые хэхэ бэрхэшээлээр зэргэлэгдэнэ. Зүрхэнэй дутагдал миокардын инфаркттай (зүрхэнэй балсангай хэһэг үхэхэдэ) гү, али зүрхэнэй зогсолтотой (шуһанай эрьелтэ зогсоходо) нэгэн зүйл бэшэ. Адли шэнжэ тэмдэгтэй үбшэнүүдтэ өөхэлгэ, бөөрын дутагдал, эльгэнэй бэрхэшээлнүүд, анеми болон бамбай булшархайн үбшэн. Шэнжэ тэмдэгэй түүхэ ба бэеын үзэлгэ болон эхокардиограммаар (ЭхоКГ) баталгын баазада диагноз табина. Үндэһэн шалтагааниие таахын тула шуһанай шэнжэлгэ, ЭКГ, сээжын радиографи хэрэгтэй байха магадгүй. Хүндэлэл ба үбшэнэй шалтагааниие хамааран эмнэнэ. Архаг тогтоборитой дунда зэргын зүрхэнэй дутагдалтай үбшэтэдтэ тамхи татахаяа болихо, бэеын дадхаалга, ба хоол хубилгаха, тэрэшэлэн эм уухаһаа бүридэнэ. Зүүн хобдолой дисфункци ушарһан зүрхэнэй дутагдалаар үбшэтэдтэ, ангиотензиниие хубиргагша ферментын ингибитор гү, али ангиотензинай рецепторые хориглогшо, бета хориглогшотой хамта эмнэлгые зүблэжэ байна. Хүндэ үбшэтэдтэ, альдостероны антагонист гү, али нитраттай гидралазин хэрэглэжэ болохо юм. Шээһэн хөөхэ эм шэнгэн һаатуулхые уридшалан һэргылхэдэ туһатай юм. Шалтагаан хамаараад, заримдаа кардиостимулятор (хэм үүсгэгшэ) гү, али һуулгаха зүрхэнэй дефибриллятор адли һуулгаһан түхеэрэмжые һанал болгожо болоно. Зарим дунда ба хүндэ зэргын тохёолдолдо зүрхые дахин синхронизацилгын терапи (СРТ, ресинхронизировалха терапи) гү, али зүрхэнэй агшалтын модуляци (МСС) ашагтай байна. Бусад бүхы арга хэмжээнүүд үрэ дүнгүй бол, хобдолдо туһалха түхөөрэмжэ гү, али зүрхые шэлжүүлэн һуулгаха арга зүблэжэ болоно. Зүрхэнэй дутагдал хадаа тарааһан, үнэтэй болон аминда аюултай үбшэн юм. Хүгжөөһэн оронуудта наһаа хүсэһэн хүнүүдэй 2 % шахуу зүрхэнэй дутагдалтай байгаад, 65-һаа дээшэ наһатайшуулда 6-10 % үбшэтэй. Диагноз табиһанай нэгэ жэлэй һүүлдэ үхэлэй аюул 35 % байха аад, һүүлдэнь жэл бүри 10 % доорохи хүрэтэр буурана. Зүрхэнэй дутагдал эртын үеһөө мэдэгдэжэ байгаад, МЭҮ 1550 он тухай бэшэгдэһэн Эберсын папирус соо энэнь тухай тайлбарилна.

Source: original
Хойто тэнгис

Хойто тэнгис, Умарада тэнгис - Атлантик далайн нэгэн тэнгис болоод Норвеги, Дани, Англи, Герман, Голланд, Бельги, Франци, Скотланд уласуудай хоорондо оршоно. 560 км үргэн, 970 км ута, ниитэ 575,000 км2 талбайтай, дундажаар 94 метр гүнтэй болоод хамагай ехэдээ 700 м, гүехэн газараа 15 м байна. Уһанай эзэлхүүниинь 54,000 км³, дэлхэйн 13 дахи томо тэнгис юм. Уһанай дабһажалта жэлэй уларал болон байралалһаа хамааран өөр өөр байна. Жэшээлбэл, голын шудхалан оршом 1.5-2.5%, тэнгисэй хойто хэһэгээр 3.2-3.5% хүрдэг Хойто Атлантик далайн дундажа дабһажалтаһаа бага юм. Уһанай температурань Атлантик далайн урсагал, уларал, уһанай гүн зэрэгһээ хамаарха ба зундаа 25 °C, үбэлдөө 10 °C болоно. Уһанай гүндэ температура тогтомол, 10 °C байна 1958 ондо Хойто тэнгистэ анханай байгаалиин хиин ордо нээгэдһэнһээ хойшо уг тэнгисиинь газарай тоһон, байгаалиин хиин нэгэн шухал бүһэ болоһон байна. 1999 ондо олборлолто дээдэ сэгтээ хүрсэн нэгэ үдэртэ 6 сая оршом баррель газарай тоһон, 280,000,000 м³ байгаалиин хии олборложо байһан байна. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Хойто тэнгис гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Etymology and History of names Архивировалһан 18 зургаа һара 2004 оной. Silver Pit theories Silver Pit chart Архивировалһан 27 арбан хоёр һара 2008 оной. The North Sea Museum Архивировалһан 8 хоёр һара 2007 оной. in Hirtshals, Denmark Old map : Manuscript chart of the North Sea, VOC, ca.1690 Архивировалһан 6 зургаа һара 2021 оной. (high resolution zoomable scan) University of Southampton Архивировалһан 7 дүрбэ һара 2008 оной., Reconstruction of Submerged Landscapes Архивировалһан 22 дүрбэ һара 2008 оной. North Sea Commission Environment Group Member Profiles 2006 Архивировалһан 10 найма һара 2007 оной.

Source: original
Саппоро

Саппоро хото (яп. 札幌市 Саппоро-си) - четвёртый по величине город Япон Уласай дүрбэдэхи томо хото, Хоккайдо можын шухала эдэй засагай, ажаүйлэдбэриин, болбосоролой ба соелой түб, засагай газарай захиралтаар тэмдэглэһэн хото, Хоккайдо можын засаг захиргаанай түб. Хотын талмайнь 1121,12 км² Тус хотодо Хоккайдогой ехэ һургуули байрлана. Саппоро - 1972 оной Үбэлэй Олимпин нааданай болон гурбан 1986, 1990 ба 2017 оной Үбэлэй Азиин нааданай ниислэл. Саппоро хадаа - амаралтын газар, хотын оршон тойрондо халуун аршаанууд олон.

Source: original
Уларил амисхалай хубилалгын талаар засагай газар хоорондын мэргэжэлтэнэй хороон

Уларил амисхалай хубилалгын талаар засагай газар хоорондын мэргэжэлтэнэй хороон (ород: Межправительственная группа экспертов по изменению климата, МГЭИК, англи: Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC) гээшэ 1988 ондо Дэлхэйн метеорологиин байгуулгын ба НҮБ-эй оршон тойрон байгаалиин талаар программын (ЮНЕП) байгуулагдаһан улас хоорондын байгуулга мүн. Тус байгуулгын зорилго хадаа уларил амисхалай хубилалга тухай эрдэм ухаан ниилэхэ юм. Тус хороон мүнөө зургаан тоосоото элидхэл гаргаба. Эгээн һүүлшын тоосоото элидхэлынь 2021 оной 8 һарада гаранхай. IPCC 2007 ондо Нобелиин энхэ тайбанай шагналда хүртэбэ.

Source: original
Кацусика Хокусай

Кацусика Хокусай (японоор 葛飾 北斎 (かつしか ほくさい); 1760, Эдо, ‒ 18.4.1849, Эдо), Японой һиилбэригшэ ба зурааша. Укийё-э һургуулиин эгээн алдартай түлөөлэгшэ. 1777‒78 ондо Кацукава Сюнсо һиилбэригшэ ба ондоо мастерһаа һураба; дунда үеын хитад пейзаж ба Европын уралигаар нүлөөлһэн. 1780 онһоо хойшо номой зураашаар (иллюстратор) ажаллаһан, 500 гаран номой иллюстраци зурагые бүтөө бэлэй. 1797‒1810 ондо суримоно (һиилбэри мэндэшэлгэ карта) зурашаар ажаллаа. 1812 онһоо хойшо зураһан зуралгын тэдхэмжэ гэжэ бодохо «Манга» субарал («Холимог зураг»; хамта дээрээ 12 суглуулнууд) нугархай, эскизэй зурлаанай туһамжаар хүнэй амидаралай болон байгаалиин үзэгдэлые тэмдэглэнэ. Өөрынгөө ксилографи пейзажда («Фудзи уулын 36 түхэлнүүд» (үнгэтэй); «Алдартай хүүргэнүүд», «Улас ороной хүүюурээр аялал» хоюулан ‒ 1828‒33 он; «Фудзи уулын 100 түхэлнүүд» (нэгэ үнгэтэй), 1845 он оршом, г.м.) түрэл бүриин ландшафтын хээтэй хадхамалнуудые тэмдэглэжэ баряад, Хокусай заримдаа хүлгөөтэй хүнэй үйлэ ажаллалга болон байгаалиин һайхан хашалгүй тайбан хоорондо харилсаанай драмые онсолһон; гэбэшье һаа заримдаа Хокусайн хүнэй хүдэлмэриин үзэгдэлнүүд байгаалиһаа агуу ехэ болоно. Хокусайн байгуулхы бүтээлшэ бэдэрэлгын хүсэдэлээр дүүрэн, гүнзэгы арадшалһан Хокусайн уралиг XIX һуул - XX зуунай эхин үеын Европынхи һиилбэри ба уран зурагта хүсэтэй нүлөө үзүүлдэг байһан.

Source: original
Ким Балков

Балков Ким Николаевич - прозаик, Хяагтын аймагай Ехэ Хүдэри гэжэ һууринда 1937 оной сентябриин 15-да түрөө. К. Балкловай үхибүүн наһан Баргажан һууринда үнгэрөө, тэндэ дунда һургуули дүүргээ. Тэрэ Эрхүүгэй гүрэнэй университедэй хэлэ бэшэгэй факультет дүүргэһэн юм. Оюутан ябахадаа, һүүлдэ мэдээжэ болоһон уран зохеолшод А. Вампилов, А. Румянцев, В. Петонов, М. Самбуев гэшэдтэй нүхэсэһэн байна. Дээдэ һургуули дүүргэһэнэйнгээ удаа Буряадай радиокомитедэй промышленна таһагай редактораар, Буряадай Уран зохёолшодой холбооной харюусалгата секретаряар ажаллаа, «Баргажан» гэһэн уран зохёолой нэгэдэлэй хүтэлбэрилэгшэ байгаа. 1983 ондо «Модод хабартаа хүнүүд шэнги» гэһэн хөөрөөнэйнгөө түлөө «Смена» гэжэ сэтгүүлэй тусхай шангай лауреат болоһон юм. Ород Уласай Уран зохёолой ехэ шангай лауреат, «Ород шэнэ ном-2001» гэһэн уласхоорондын конкурсын илагша. «Үхибүүн наһанайм тэнгэри» гэжэ нэрэтэй номойнгоо түлөө 1988 ондо уран зохеол болон урлалай талаар Буряадай Гүрэнэй шангай лауреат болоо. Оюутан ябаха үедөө шүлэглэмэл зохеолнуудые бэшэдэг байгаа, теэд уданшьегүй прозоор һонирхожо эхилээ. Уран зохёолой ажал ябуулгань 1960-аад оноор эхилээ. Прозоор бэшэһэн түрүүшынь зохёолынь-«Рейс байхагүй» гэһэн туужа- 1968 ондо «Байкал» сэтгүүлдэ толилогдоһон юм. «Литературная Россия», «Смена», «Сибирские огни», «Сибирь», «Сибирячок», «Свет над Байкалом», «Байкал», «Байгал» гэхэ мэтэ сэтгүүлнүүдтэ тэрэнэй бэшэһэн уран зохеол болон очеркнууд хэблэгдэһэн байна. Улаан-Үдэдэ, Эрхүүдэ, Новосибирскда, Москвада гараһан олон тоото рассказууд, туужанууд, романуудай автор юм. "Уулзуур дээрэ«(1969), «Росстань» (1971), «Дёмкын борбилоонууд » (1981), «Хүүргэ» (1982), «Поезднууд бага наһанһаа эхитэй... » (1984), «Үхибүүн наһанайм тэнгэри» (М., 1985), «Дурасхаалай хүбшэргэйнүүд» (М., 1987), «Хүлеэлгэ» (М., 1989), «Сагаан модод» (1990), " Танда ошоноб...Углуудахи гэр" (Эрхүү, 2005), «Шатажа байһан нарһад» (Эрхүү, 2007) гэхэ мэтэ рассказууд болон туужануудай номууд хэблэгдэнхэй. «Үглөөгүүр боложо байхада» (Улаан-Үдэ, 1973; Новосибирск, 1975), «Угайнь нэрэ» (М., 1979), «Хилэ» (1977), «Байгал - нангин далай» (М., 1989), «Харанхы руу ошогшод» (Эрхүү, 1994), «Будда» (Эрхүү, 1995), «Ахынгаа гарһаа» (Эрхүү, 1997), «Сагай эрье» (Эрхүү, 2002) гэһэн романуудынь олондо мэдээжэ болонхой. К. Балков хадаа буряад уран зохёолшод А.Бадаев, Ц.Галанов гэгшэдэй зохёолнуудые оршуулһан элитэ оршуулагша мүн. Тэрэнэй өөрынь олон зохёолнууд буряад хэлэн дээрэ оршуулагданхай. 1969 онһоо СССР-эй Уран зохеолшодой холбооной гэшүүн. Буряадай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ. Буряад Уласай гүрэнэй шангай лауреат. Уран зохёолой талаар Эрхүү можын соёлой жасын лауреат.

Source: original
Диего Веласкес

Диего Родригес де Сильва Веласкес (испан: Rodríguez de Silva Velásquez; 1599-1660), Испаниин уран зурааша. 1623 онһоо хойшо IV Филиппын ордоной зурааша. Үльгэр домогой болон ажамидаралай жанрнуудай элементнүүдые юрын бэшээр болон хурсаар нэгэдүүлдэг зурагые («Вакх», 1630 оршом; «Утaһa ээрэгшэд», 1657), арадай ажамидаралай дүр зурагууд («Үглөөнэй хоол», 1617-18 оршом), онсолиг хүрэгүүд («X Иннокентий», 1650; «Менинүүд» бүлэг хүрэг, 1656) зураба. Европын уралигта түүхын жанрын үндэһэлэгшэдэй нэгэн («Бредын буужа үгэлгэ», 1634-35). Веласкесай уран зураг зориг ба сэбэр композицяар, моделиин зан ойлгохо шадабаряар, хурса эбэй мэдэрэмжээр, дүүрэн колоритоор онсо байна.

Source: original
Надежда Гармаева

Надежда Доржиевна Гармаева (Шагдурова) - Буряадай уран зохёолшо, 1994 онhоо Орос Уласай Уран зохёолшодой холбооной гэшүүн юм. Тэрэ Захааминай аймагай Мэлэ hууринда 1959 ондо түрөө. Закаменск хотын 1-хи дунда һургуули дүүргээ. 1983 ондо М. Горькиин нэрэмжэтэ Литературна институт түгэсхөө. Мэдээжэ уран зохёолшодой Г. Баклановой, Ю. Бондаревой болон А. Прохановой прозын семинарта хабаададаг байгаа. «Буряад үнэн», «Ажалай туг» сонинуудта олон жэлдэ хүдэлөө. Мүнөө «Байгал» сэтгүүлэй харюусалгата секретарь, Буряадай Уран зохёолшодой холбооной правлениин харюусалгата секретарь юм. Шүлэгүүдынь, рассказуудынь уласай сэтгүүлнүүд, сонинуудта, хамтын согсолборинуудта толилогдодог. Республикын залуу уран зохёолшодой конференцинүүдтэ оло дахин хабаадаа.

Source: original
Гушан жэлэй дайн

Гушан жэлэй дайн (1618-1648), һабсбургынхи блок (испаниин ба австриин Һабсбургууд, Германиин католик гүнүүд, папын ба Речь Посполитойн дэмжэгдэһэн) ба һабсбургта эсэргүү холбоон (Германиин протестант гүнүүд, Франци, Швеци, Дани; теэд Англи, Һолланд ба Орос уласуудай дэмжэгдэһэн). Һабсбургынхи блок католицизмын туг доро урилдан ажалладаг байһан ба һабсбургта эсэргүү холбоон (илангаяа эхиндээ) - протестантизмын түлөө тулалдаба. Гушан жэлэй дайн олон үедэ хубаагдадаг: чехиин (1618-23) үе - Һабсбургуудта эсэргүү 1618-20 оной Чехиин буһалгаан болон Сагаан Уулын байлдаанда чехүүдэй диилдэлгэ (1620); даниин (1625-29) үедэ һабсбургынхи блогой сэрэг (А. Валленштейнэй, И. Тиллиин тушаал доро) Даниие илажа, данишуудые Германиһаа хөөн гаргаба; швециин (1630-35) үе, швед арми Германида (Густав II Адольфын тушаал доро) булимтаран орожо, Брейтенфельд (1631), Лютцен (1632) илаашье һаа, Нёрдлингендэ (1634) илагдаба; франци-швециин (1635-48) үедэ, Франци дайнда орожо һабсбургта эсэргүү холбооной үлүү байлга тодорхой болобо. Дайнай үрэ дүндэ Һабсбургуудай түсэб үйрэһэн, улас түрын бодолгын ноёрхол Францида ябаһан. 1648 ондо Вестфалиин энхын хэрээгээр дүүргэбэ.

Source: original
Алтай хэлэн

Алтай хэлэн (ород: Алтай тил, Altai tili) - гээшэ Оросой холбоото уласай Урда Сибириин Алтай Уласта, Алтайн хизаардахи ажамидардаг Алтай яһатан хөөрэдэг түрэг хэлэн юм. Алтай хэлэн болбол Алтайн хэлэнэй изагуурай түрэг хэлэнэй бүлэгэй Сибириин түрэг түрэлэй хэлэн юм. Энэ хэлэн хадаа XX-р зуунда стандартизацилагдаһан кирилл бэшэгые ашагладаг. Энэ хэлэнэй үгын сан хадаа түрэг изагуурай гүн нүлөөндэ абтаһанһаа гадна түүхэн харилсаанһаа үүдэн ород, монгол, Сибириин ондоо хэлэнһээ гаралтай үгэ хэлэлгээр баяжажа байна. == Холбооһон == Школьный алтайско-русский словарик (ород), алтай Кафедра алтайского языка и литературы Горно-Алтайского государственного университета Архивировалһан 8 нэгэ һара 2007 оной. (ород) Алтайский язык в проекте ETHEO (коротко о грамматике и фонетике, этнические группы) (ород)

Source: original
Баир Бадёнов

Баяр Доржиевич Бадёнов - байт харбаанай Буряад Ороной мастер. 2007 оной Дэлхэйн сумын абрага. == Намтар == 1986 оной Социалис Хоолбоной Уласай гавъяат дасгалжуулагч Б. Ц. Цынгуевийн удирдлага дор байт харваагаар хичээллэж эхэлсэн. 1993 онд Дэлхийн залуучуудын аварга болсон 1996 онд Эвропын аварга болсон 2000 онд Сиднейн Олимпод багийн дүнгээр шагналт 4-р байр эзэлсэн 2007 онд Туркэд болсон Дэлхийн Цомын Тэмцээнд түрүүлсэн 2008 онд Туринд болсон Европын аварга шалгаруулах тэмцээнд хувийн оноогоор мөнгөн медаль хүртсэн 2008 онд Бээжингийн Олимпод хүрэл медаль хүртсэн. Хувийн болон багийн дүнгээр Ородой хэд хэдэн удаагийн аварга. == Холбооһон == Страница на официальном сайте Олимпиады в Пекине Интервью с Баиром после завоевания олимпийской медали

Source: original
Ехэ шүрэн далан

Ехэ шүрэн далан гээшэ Австрали түбиин зүүн хойто эрьеэр 2300 км үргэлжэлһэн шүрэн хабсагай ба аралнуудай нюрган, хойто хэһэгтэ үргэниинь ойролсоогоор 2 км, урда зүгтэ үргэниинь - 150 км. 344 400 дүрбэлжэн км талмайтаяа Дэлхэй дээрэ эгээн томо шүрэн далан болоно. Энэ шүрэн далан зүүн хойто Австрали болон Квинслендэй эрьеын ойролсоо Шүрэтэ тэнгистэ оршодог. Ехэнхинь уһан доро байна. Ехэ шүрэн далан ганса сансарһаа харагдадаг бэшэ, мүн дэлхэй дээрэхи нэгэ амиды амитанай бүтээһэн эгээн томо бүтэсэ гэжэ мэдээжэ. Ехэ шүрэн далан болбол Далайн үндэһэтэнэй парк. Шүрэн хада хэдэн тэрбум микроорганизмуудһаа бүридэнэ. 1981 ондо ЮНЕСКО-гой Дэлхэйн үбэй жагсаалтада бүридхэлдэ абтахадаа, Ехэ шүрэн далан олон зүйлэй амидаралай оршон болодог гайхалтай бүтэсэ гэжэ онсолһон байна.

Source: original
Бэшхүүр

Бэшхүүр (ᠪᠢᠰᠭᠢᠭᠥᠷ) - хүнды сэхэ хэлбэритэй лимбэ зэргые хэрэглэн үлеэжэ дуугаргаха хүгжэмэй зэмсэг юм. Бэшхүүрые Росси, Беларусь, Украинада дудка, Азербайджанда balaban гү, али düdük, Хойто Кавзаз, Узбекистан, Гүржидэ дудук, Хитад guan (хитадаар 管), Түрэгтэ mey, Япондо hichiriki (篳篥 (ひちりき)) гэжэ нэрлэдэг байна. == Баялиг бэшхүүр == Бэшхүүрые эртэ үеһөө шажанай зан үйлэ, сүм хиидэй хурал номдо үргэн хэрэглэжэ байгаа. Энэ зэмсэг болбаа хотонгоос гаралтай болоод хожом Хитад улас хэрэглэн, Тан уласай үедэ гадаада бии болгоһон аймагай хүгжэмдэ оролсуулан хэрэглэжэ байһан, тэрэнһээ хойшо Сүн улас уламжалан хэрэглэжэ байһан ушар Сүн уласһаа Ехэ Монгол Улас хүгжэмдөө оролсуулан хэрэглэжэ байгаа. Энэ зэмсэгынь хулаһан хонгёон дээрэ 3 нүхэтэй, амһарыень алтаар үйлдэһэн болоод амһарынь дэрбэгэр, дээдэ үзүүртэнь нарисажа биибээр үлеэнэ. Энэһээ өөр нэгэ зүйлэн бэшхүүр байһаниинь хонгёое модоор үйлдэһэн ба бэень охор, нюур талада 7 нүхэтэй, ара таладаа нэгэ нүхэтэй, зүүн талын хажуу доро нэгэ нүхэтэй, дээдэ үзүүртэ хэрээһэн үгы байна. Мүнөөнэй сүмэ дуган, хэрэглэжэ байдаг зэмсэг мүн гэжэ. Монгол бэшхүүрынь 6 нүхэтэй, нүхэн бүринь нэгэ даруул гү, али нэг эгшэг ажа. Гандан Тэгчэнлин хиидтэ «Тунгалаг эхэ» гэдэг дуунай ая байха болоод бэшхүүрээр хүгжэмдэхэдэ зорюулһан 6 шугамтай, 6 хуруунай, 6 даруулын хүдэлөөниие (2 гарай 3, 3 хургаар) хүгжэмдэхэ байдалаарынь зурааһата нотоор тэмдэглэһэн байна. Уг бэшхүүрынь европынхи бэшхүүрэй гарай барилһаа өөр баруун гарын барилынь дээдэ таладаа байгаа. Энэ зэмсэгые эртэ үеһөө гуули, зэд, модоор урладаг байһанай дээрэ элдэб нүлөөһөө хамгаалжа түмэр зэдые муудхахагүйн тулада 8 үнэртэнээр арюулан тусхай даабуу, торгомсог эдлэлдэ боожо хадагалдаг байгаа. Эндэ: зади, хаши гүргэм, зандан, агар, габар, эдээр хүгжэмэй аялгуу, шанар хэрэглэхэдэнь нүлөөтэй байгаа һэн. Бэшхүүрые 1960 ондо хүгжэм уралигша, түрын шагналтан Д. Индрээ анха гууляар эхэ загбар гаргажа найрал хүгжэмэй хүгэндэ зохисуулан үйлдээ һэн. Дараань 1964 ондо баяжуулһан бэшхүүриые хэһэн. Эндэ: 6 эгшэгые 12 болгожо бага наймасын (октавын) си бемольһоо дээшэ 2 наймаса үлүү багтаамжатай болгожо, улас хубисхалай 40 жэлйэ ойн сэнгүүнэй арадай найрал хүгжэмэй бүрэлдүүндэ оруулаа һэн. Энэһээ хойшо 5 жэлэй дараа хүгжэмэй зохёолшодой шаардалгаар уг загбарай дахуу даруул нэмэжэ, хүгые тохируулан бага наймасын си бемольһоо 2 наймаса үлүү (12 эгшэгтэ) хахад шаталалаар эгшэглэхээр хубилгаһаниинь монгол арадай, һунгадаг болон оршон үеын хүгжэмэй зохёолшодой бүтээлһөө хүгжэмдэхэ үргэн боломжые нээжэ үгэһэн юм. == Буряад бэшхүүр == Монголшууд үндэһэнэй найрал хүгжэмые баяжуулха зорилгоор 1960 ондо анха бишыхан бэшхүүрые абажа загбар шэнээр гарган абяа хүгжэмдэхэ боломжогүй 6 эгшэгые, 13 бүтэн (тон) болгожо бага наймасын си бемольһоо хоёр наймаса бүтэн шаталал (тон) эгшэглэхэ болгоо һэн. Арадай хубисхалай 40 жэлэй ойн сэнгүүнэй үндэһэний найрал анха эгшэглүүлээ һэн. Энэһээ 5 жэлэй дараа дахин баяжуулжа хоёр наймаса хахад шаталалаар эгшэглэхэ сараатай болгоһоноор үндэһэнэй болон һунгадаг хүгжэмдэхэ бүрин боломжотой болоо һэн.

Source: original
Ханой

Ханой (ᠾᠠᠨᠣᠢ; вьетээр Hà Nội, 河內), Вьетнамай ниислэл хото. 2009 оной байдалаар 6,448,837 оршон һуугшадтай байна. Тус хото Хошимин хотын дараахи уласайнгаа хоёрдохи ехэ хото болоно. Хонгха мүрэндэхи байрлана. Түб харьялалтай засаг захиргаанай нэгэжын зэргэтэй. Нойбай уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Хайфон далайн аванпорт. Машина бүтээлгэ болон металл эдлэл үйлэдбэрилгэ, нэхэмэлэй, модо болбосоруулха, арһанай, хүнэһэнэй, химиин үйлэдбэрилгэ. Дээдэ һургуули. Хо Ши Минай мавзолей бунхан (1975). Түүхын музей, Вьетнамай уран һайханай музей. Ботаникын сэсэрлиг. V зуун жэлдэ (ондоо мэдээгээр, VIII зуун жэлдэ). XI зуун жэлһээ хойшо вьетнам гүрэнэй ниислэл, XIX зуун жэл эхинһээ хойшо Вьетнамай хойто хэһэгэй гол хото. 1902-45 ондо Франциин Энэдхэг-Хитадай ниислэл. 1945 онһоо хойшо 1976 оной 7 һара болотор Бүгэдэ Найрамдаха Вьетнам Арадшалһан Уласай ниислэл, 1976 оной 7 һараһаа Социалис Вьетнамай ниислэл. Мот-Кот субарга (1049), Күнзыдэ зорюулһан «Удха зохёолой » сүмэ (XI зуунда байгуулһан).

Source: original
Зүчи

Зүчи хаан (ᠵᠦᠴᠢ ᠬᠠᠭᠠᠨ, 1184-1227), Чингис хаанай болон Бүртэ-үжинэй түрүүшын хүбүүн болон Зүчиин уласые байгуулагша гээд үзэдэг. Тэрэ түрүүшынхиеэ 1207 ондо баруун гарай сэрэг ударидан ойн зон, хирхис, хори-түмэндэ зэргэ байгаали нуурһаа баруун тиишэ оршохо улас аймагуудые байлдан дахуулһан. Уламаар 1211-1217 оной оршомдо Алтан уластай хэһэн аян дайнда оролсожо ябаһан. 1218 ондо Хирхис, Хори Түмэдэй буһалгааниие дараһан. Уламаар 1219-1225 оной хоорондо Хорезмые дайлахада оролсобо. Чингис хаан нютаг бусаха болоходо тэрэндэ сэрэг таһалан үгөөд Эрчис мүрэнһөө баруун тиишэ бүхы газарые үгэжэ, дайлуулха зарлиг буулгаһан байдаг. Гэхэдээ тэрэ үбшэнэй ушар 1225-1226 оной оршомдо наһанһаа нүгшэбэ.

Source: original
Франкфурт (тодоруулга)

Франкфурт гээшэ удаадахи удхануудые заана: === Майндахи Франкфурт === Майндахи Франкфурт - Майн голой эрьедэ оршохо хото. Тус хототой холбогдохо: Франкфуртын сүлөөтэ хото, (1815-1866) Германиин Холбоондо багтаха бэеэ дааһан хото-улас Франкфуртын ехэ гүнлиг (1810-1813) Айнтрахт Франкфурт - футболой баг === Германидахи бусад газарнууд === Франкфурт (Одер) - Бранденбург можодо харьяалагдаха, Польшын хилын ойролсоо оршохо хото Бавариин Маркт Ташендорфдохи тосхон Саксони-Анһальтын Ванцлебендэхи һуурин == Хүн == Һарри Франкфурт, Принстоной ехэ һургуулиин философиин ухаанай профессор == Мүн үзэхэ == Франкфуртер

Source: original