AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Perturbed_Абу Райхан ал-Бируни

Абу Райхан ал-Бируни (толук аты жөнү - Абу Райхан Мухммад ибн Ахмед ал-Бируни; ир. ابریحان بیرونی‎, ар. بو الريحان البيروني‎‎‎ ; 4-октябрь 979-жыл , ият, Хорезм, Саманийлер мамлекети - 11-декабрь 1048-жыл, Газни, Газневилер мамлекети) - орто кылымдагы перс энцикопедист окумуштуус жана ойчул, тарых, география, филология,астрономия, математика, механика, геодезия, минералогия, фармакология, геология ж.б. боюнча көптөгөн фундаменталдуу эмгектердин автору. Беруни грек, латын, араб, фарсы, түрк, хинди ж.б. тилдерди өздөштүргөн Байыркы замадын окумуштуулары (Пифагор, Сократ, Платон, Аристотель, Гален, Пталемей) жөнүндө илимий эмгектерди жазган. Анынэмгектери табият таануу жана коомдук илимдердин тармактарын изилдөөгө багытталган. Биринчилерден болуп жер шарынын радиусун эсептеп чыгып, ал 40 миң км түзөтдеп жазган жана Жер шарынын глобусун жасаган. Анын пикири боюнча, күн бул жанып турган от. Ал өлүп чыгарган нурдун ылдамдгын билүү өтө кыйын, аны үндүн гана ылдамдыгна теңеп билүүгө мүмкүн. Бирок ал андан да чоң ылдамдыкта жүрөт деп эскеткен. Тарых илими боюнча да бир канча эмгктеринде 7-кылымдагы Муканнанын көтөрүлүү, карматтар кыймылы жөнүндө маалыматтар камтылган. Кыргыздарды тили боюнча түрк элдерине кошуларын жана өздөрүнүн падышасын кан же хан деп аташарын эскерткен. Анын эмгектери англис, араб, орус, өзбек тилерине которулган. == Булактар == “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жоптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбекав”. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет ЭнциклопедиясынынБашкы редакциясы. 1990. - 288 ет. - (История Киргизии: Краткий энциклопедический славарь). - (В со-автостве с кандидатом историеских наук, доцентом Бейше Урстанбековым). - (ISBN 5-89750-028-2) Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. - Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. - 72 с.

Source: data_perturbation
Perturbed_Каменев Сергей Сергеевич

Каменев Сергей Сергевич (4(16). 4. 1881, Киев - 25. 8. 1936, Москва)  советтик аскер ишмери, армиянын 1-рангадагы коандири (1935). 1930-жылдан КПСС мүчөсү.Аскер инженеринин үй-бүлөсүнөн. Алекандр аскер окуу жайын (1900), Генштаб Академиясын (1907) бүткөн. Биринчи дүйнөлүк согушта (1914-18) штабдык кызматтарда, 1-армиянын оперативдик * башкармасынын начальниги болгон. Октбярь революциясыан кийин 15-корпустун, андан оң 3-арминын шабынын начальниги. 1918-жылдан Кызыл рмияга ыктыярдуу өтүп, жетекчи кызматтара иштеген. 1918-19-ж. Чыыш фронтунун аскрлеринин командачысы болуп, Колчак аскерлерин кыйраткан чабуулга жетекчилик кылган. 1919-24-ж. републиканын куралдуу күчтөрүнүн башкы командачысы. 1924-ж. апрелден ЖДКАнын аппаратында жооптуу кызматтарда. 1927- 34-ж. Аскер жана деңиз иштери боюнча эл комиссарынын ана Революциячыл аскер советтин председателине орун басар. Аба чабуулунан коргонуу ашкармасынын начальнии, СССР Коргоо Эл Комиссариатынын Аскер советинн, ББАК- тын мүчөсү. Кызыл Туу ордеинин белгиси түшүрүлгөн Алтын согуш куралы, Революциянын ардакуу тапанчасы, РСФСРдин Кызыл Туу ордени менен сыйланган. Андан тышкары Хорезм ССРинин Кызыл Туу, Бухара Советтик Эл Республикасынын 1-дараж. Кызыл Жарым ай ордени менен сыйланган. Сөөгү Кремль дубалынын жанына коюлган. == Колднулган адабйяттар == Кыргыз Соет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы рдакциясы, 1978. Том 3. Ирик - Лактар. -640 б.

Source: data_perturbation
I.O.I

I.O.I (Кореиа: 아이오아이; акроним Ideal Of Idol, IOI ҳәагьы еицырдыруеит) - ԥыхьатәи Аҩадатәи Кореиатәи аӡӷабцәа ргәыԥ, CJ E&M ҵаҟа иаԥҵаз апрограмма Produce 101 ала 2016 азы Mnet аҿы. Агәыԥ еиуеиԥшым аусбарҭақәа рҟынтәи аҵара зҵоз 101ҩык рҟынтәи иалхыз 11ҩык рыла ишьақәгылан. Урҭ рдебиут ҟарҵеит маи 4, 2016 рзы ралбом хәыҷы, Chrysalis рыла, насгьы активла ԥшь-альбомк рыладырҵәеит, 2017 ашықәс анҵәамҭазы еиҟәыҵаанӡа.

Source: original
Абыхәба, Иван Арсена-иԥа

Иван Арсена-иԥа Абыхәба (лаҵарамза 5, 1941 ш. - лаҵарамза 9, 1996 ш.) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит 1941 шықәса лаҵарамза 5 рзы. Иԥсҭазаара далҵит 1996 лаҵарамза 9 рзы. Абжьаратәи ашкол далгеит Џьгьарда ақыҭа. 1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-60-тәи ашықәсқәа рзы. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 935

Source: original
Нанҳәамза 27

Нанҳәамза́ 27 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ бжьба́), Áвгуст 27, На́нҳәа 27 - григориантәи амзар 239 тәи амш (240 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 126 мшы. == Ахҭысқәа == 1610 - зықьҩыла москваа аџьар иагәӡуан акрал иԥа Владислав гәыкала ишизыҟоу аарԥшны 1783 - аӡри зҭоу аеростат раԥхьатәи аԥырра 1828 - аурыс ар ҭырқәтәылатәи абаа Ахалцих рнапаҿы иааргеит (асахь.) 1896 - аҭоурых аҿы зегь раасҭа икьаҿу аибашьра (Британиеи Занзибари) 1928 - 60 инареиҳаны аҳәынҭқаррақәа Бриани - Келлоги рпакт иаҵарҩит 1939 - раԥхьатәи ареактивтә ҳаирплан 2000 - Останкинтәи абааш аҟны абылра аныҟалаз 2003 - Марс 60 000 шықәса раахыс еиҳа иааигәаӡаны Адгьыл иазнеит

Source: original
Торнау, Федор Федор-иԥа

Федор Федор-иԥа Торнау (аур. Фёдор Фёдорович Торнау; ажьырныҳәамза 10, 1810 ш. Полоцк, Урыстәылатәи аимпериа - ажьырныҳәамза 7, 1890 ш. Елдиц, Австро-Венгриа) - аурыс офицер, адипломат, ашәҟәыҩҩ, аԥшыхәҩы, Кавказтәи аибашьра иалахәыз, акыр ҭоурыхтә, документалтә, литературатә ҩымҭақәа дравторуп. Иара иаанижьит анапылаҩыратә материалқәа аҭоурыхи, аетнографиеи, Мраҭашәаратәи Кавказ аҭоурыхтә географиеи ирызкны. == Алитература == Торнау Ф. Ф. Воспоминания Кавказского офицера. М.: АИРО-XX, 2000. Электронная версия книги Торнау Ф. Ф. Воспоминания кавказского офицера Дзидзария Г. А. Ф. Ф. Торнау и его кавказские материалы М: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1976 Керефов Б.М., Туганов Р.У. Секретная миссия в Черкесию русского разведчика барона Ф.Ф. Торнау. Нальчик: изд-во "Эль-Фа", 1999. -С. 483. Макарова С. Э. Барон Ф. Ф. Торнау и его воспоминания Ктиторова О.В, Кужева К. В. Сведения об абазинах в воспоминаниях Ф. Ф. Торнау (недоступная ссылка) Ефремов Ю. К. Тропами горного Черноморья −2-е изд., дополн. и исправл. Краснодар: ООО Качество, 2008 ISBN 978-5-9703-0143-2

Source: original
Кәрыкь II Кахьеҭтәи

Кәрыкь II - Кахьеҭ ақорепископ 929 инаркны 976 рҟынӡа. Иаб Фадла II данԥсы ашьҭахь аҳра иоуит. == Аҳраура == Иаҳра аамҭа аиҳарак мраҭашәареи агәыҭантәи Қырҭтәыла ахәҭак анапхгара азҭоз Аԥсны аҳцәа рекспансионизм иаҿагыланы еиԥмырҟьаӡакәа ақәԥараҿы ихигеит, насгьы Кахьеҭ аиааира хықәкыс иамаз. Ақәгылара ҟазҵаз Кахьеҭтәи аамсҭара рыцхыраарала, Аԥснытәи Гьаргь II 930-тәи ашықәсқәа рзы Кәрыкь иаҳра имхрагьы илшеит. Кәрыкь II хара имгакәа 957 ашықәс азы аҳра ирхынҳәит. Аӡын ишааӷыҵысыз еиԥш, еиҭах аԥсҳа ир дәықәиҵеит, Леуан ԥызас дрыҭаны. Дақәлеит уи Кахьеҭ, амца иаиргеит. Кахьаа рыпҟара дшаҿыз Леуан аԥсырӡы иарҳәеит: Гьаргь, иԥсҭазара дшалҵыз ала. Леуан иаразнак Кәрыкь диԥхьеит, Базалеҭтәи аӡиа ахықәаҿ, наҟ-ааҟ аҽцәа аӡәи-аӡәи рываргыланы, хәлаанӡа лаԥш-ҿаԥшы еицәажәон. Убранӡа имҳәеит иаб дшыԥсыз. Бзиа дшибо агәра ирганы, иԥагьы маҳәыс дшиҭаху иҳәеит. Кәрыкь уи атәы аниаҳа, дҽыжәԥан дхырхәеит, мыцхәы игәы иахәеит ас еиԥш аинышәара. Иаҳарак - ирыбжьарҵаран иҟаз аиуара. Аха ԥыҭраамҭак ашьҭахь аԥсҳа иԥҳа дыԥсит. Еиҭа Кахьеҭ аҿы иалагеит ашьакаҭәара. 976 шықәсазы Кәрыкь II Қарҭли дақәлеит, ақалақь Уԥлицихе импыҵихит, аԥсуа аҳиԥа Баграти иани иаби иҭҟәаны Кахьеҭҟа иахигеит. Уи аҭакс Дауҭ III ар еизигеит Кәрыкь дахьирхәырц, мчыла Қарҭли далҵны Баграт ихы дақәиҭитәит. Иара убри 976 ашықәс азы Кәрыкь иԥсҭазаара далҵоит. Кахьеҭ даҭынхоит иԥеиҵбы - Дауҭ. == Алитература == Туманов К. Л., Manuel de Généalogie et de Chronologie pour le Caucase chrétien (Arménie, Géorgie, Albanie), Рим, 1976. Багратион Вахушҭи, Ақырҭуа аҳраду аҭоурых. Кахьеҭи Ереҭи рцәырҵреи рыԥсҭазаареи., Қарҭ: Мецниереба, 1976.

Source: original
Польша

Польша (апол. Polska), аофициалтә хьʒы: Польша Ареспублика (апол. Rzeczpospolita Polska) - Агәҭабжьаратәи Европаҿы, Балтикатәи амшын аладатәи агаҟны атәыла ауп. Амраҭашәараҿы уи Алмантәыла еидуп, алада-мраҭашәараҿы - Чехиа еидуп, аладаҿы - Словакиа, алада-мрагылараҿы - Украина, амрагылараҿы - Белоруссиа, аҩада-мрагылараҿы - Летвеи Урыстәылеи еидуп. Аҵанакы - 312 696 км². Аҳәынҭқарра иаланхо - 38 382 576 -ҩык. (2019 ш.).

Source: original
Апатырџьан

Апатырџьа́н, апамидо́р, атома́т, апаҭырџьа́н (алаҭ. Lycopersicon) - Урыстәылаҟа иаанагеит 1850 шықәсазы Европантәи. Усҟан иҟаз апатырџьан ахкыжәлақәа акы-ҩба ракәын. Уажәы идырҿиеит еиуеиԥшым апатырџьан хкыжәлақәа: рацәак идумхо, заа иҟало, идухо, иаухо, иссахо, ихьшәаны иҟало, аҟаԥшьқәа, аҩеижьқәа, ажьымжәа еиԥшу уб. иҵ. Рызегьы бзиа ирбоит аԥхарра, ираабӡом аӡысаамҭа, ирнаалоит арҵәыра дгьылқәа. Апатырџьан ларҵоит ажәлала, идырхиоит аиҭаҳатә, ииаганы еиҭарҳауеит, алаба аварсны иадырҳәалоит, ирыҵкәоит, аҵармақьа еиҵарԥхьа ақәҭәаны ирхәышәтәуеит. Апатырџьан ашәҭқәа рхала ибыбыцыркхауеит. Иҿало ашәыр аргәыцқәа азныказы ииаҵәоуп (ицәышуп),икьакьоуп, ианшәлакь итатахоит, иҟаԥшьхоит. Иҟоуп апатырџьан хкыжәлақәа 200-300 грамм зкапануа ашәыр зҿало. Апатырџьан иҿало ашәырргәыц рфоит ишаӡоу, иалырхуеит афатәқәа ирыларҵо алаҭәатәқәа (соус), аршқәа, ирҵәахуеит ирҵәны, ирылырхуеит ажьырӡы, апаста, акәаха. == Алитература == П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа - 2011

Source: original
Венесуела

Венесуела (аисп. Venezuela), аофициалтә хьӡы: Боливариантәи Ареспублика Венесуела (аисп. República Bolivariana de Venezuela) - Аладатәи Америкатәи афедеративтә ҳәынҭқарра. == Административтә шара == Венесуела афедеративтә ҳәынҭқарроуп, 23 аштатқәеи (аисп. estados) 1 афедеративтә округи (аисп. Distrito Capital) 1 афедеративтә мазаареи (аисп. Dependencias Federales) рыла ишоит.

Source: original
Аславианбжьаратәи бызшәа

Аславианбжьаратәи бызшәа (аур. межславянский язык, англ. Interslavic language) - иԥсабаратәым аславиан бызшәа. Апроект авторцәа: анидерланд лингвист Иан ван Стенберген, ачех программаҩҩы Воитиех Мерунка. Ихалхно - 20.000 ҩык. == Абара == Аславианбжьаратәи бызшәа ҳа адаҟьақәа Апортал Абызшәарацәатә жәар == Шәахә. иара убас == Аславиан бызшәақәа Есперанто Апанславизм

Source: original
Аԥсны Аихамҩа

Аԥсны Аихамҩа - аҳәынҭқарратә транспорттәи компаниа. == Анҵара == Аихамҩа аура 221 км инаӡоит. Уи аихамҩатә магьыстрал Амшын Еиқәатә агаҽа иаваршәны атәыла зегьы иалсуеит Ԥсоу аангыларҭа аҟнытә Егры аангыларҭа аҟынӡа. Адлер-Аҟәа ахҵәаха 1942 шқәыс иргылеит. Аихамҩа амҩакытә ауп, ҩмҩатә ахҵәахақәа имам. 60тә шықәсқәаӡа зегьы аихамҩахҵәахақәа елеқтрофикациатә ауп. == Адәыӷбақәа == 2010 ш. рашәара 27-рзы хԥа пассажырдәыӷбақәа амҩахь ауп: Москәа - Аҟәа - Москәа ҩба ҩбеи Адлер - Гагра - Адлер

Source: original
Украина

Укра́ина (аукр. Україна) - Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра. Аҵанакы - 603 549 км² (Ҟрым дналаҵаны). Аҳәынҭқарра иаланхо - 42 504 274-ҩык. (2016 ш.). Апрезидент - Владимир Зеленски. === Аҳабла === Винницатә аҳабла Волынтә аҳабла Днипропетровсктә аҳабла Донецктә аҳабла Житомыртә аҳабла Закарпататә аҳабла Запорожьетә аҳабла Ивано-Франкивсктә аҳабла Кировоӷрадтә аҳабла Кыивтә аҳабла Лугансктәи аҳабла Львивтә аҳабла Мыколаивтә аҳабла Одесатә аҳабла Полтаватә аҳабла Рывнетә аҳабла Сумытә аҳабла Тернопильтә аҳабла Харкавтә аҳабла Херсонтә аҳабла Хмельныцктә аҳабла Черкасытә аҳабла Чернивцитә аҳабла Чернигавтә аҳабла === Иаҳҭнықалақьыуп === Киев Севастополь (de-jure) === Автономтә республика === Автономтә республика Ҟрым (de-jure)

Source: original
Башкириа

Башкириа ма Башкортосҭан, официалла Башкортосҭан Ареспублика (абашк.: Башҡортостан , аур. Башкортостан, Башкирия) - Урыстәылатәи ареспублика ауп, Волга аӡиас, Уралтәи ашьхақәа Мраҭашәаратәи Европаҿы иҟоу. Ареспублика аҩадала Пермтәи аобласт, аҩада-мрагыларала Свердловсктәи аобласт, мрагыларала Челиабинсктәи аобласт, аладала Оренбургтәи аобласт, мраҭашәарала Ҭаҭарсҭан, ҩада-мраҭашәарала Удмуртиа иаҳәадоуп. Иаҵанакуеит 143,600 километра квадрат (55,400 миль квадрат), 4 миллионҩык ауааԥсыра нхоит. Урыстәыла ауааԥсыра рыла абжьбатәи афедералтә субъект ауп, насгьы зегь реиҳа ауаа рацәа змоу ареспублика ауп. Уи аҳҭнықалақь, иреиҳау қалақьуп Уфа. Аинформациа Кавказ ажәларқәа рыӡбахә аҳәынҭқаррақәа ишаны рықәҵоит. Аҟәшақәа зегьы рҿы иқәынхо ауаа ашәҟәы ранҵара ацифратә дыррақәеи аетнографиатә хсаалақәеи иҟоуп.

Source: original
Брегаӡе, Рати

Рати Брегаӡе (ақырҭ. რატი ბრეგაძე; ԥхынҷкәынмза 12, 1982 ш.) - Қырҭтәыла аиустициа аминистр. === Аҵара === 2000-2005 шш. - Иу. Џьавахишьвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет аиуристтә факультет; ианашьоуп аклассификациа: аиурист (амагистр иашьашәалоу аҩаӡара). 2003 ш. - Заарландтәи ауниверситет азиндырреи аекономикатә ҵарадырреи рфакультет (аҵаратә маҵураныҟәара). 2005-2006 шш. - Гамбургтәи Мақс-Планк ихьӡ зху аҳәаанырцәтәи атәылақәа рзини жәларбжьаратәи хазхаҭалатәи азини аинститут (аҵарадырратә маҵураныҟәара). 2006-2007 шш. - Гамбургтәи ауниверситет азиндырратә факультет - амагистратура; аҩаӡара ианашьоуп: азиндырра амагистр (LL.M.). 2008-2011 шш. - Гамбургтәи ауниверситет азиндырратә факультет - адокторантура; аҵарадырратә аҩаӡара ианашьоуп: азиндырра адоктор (Dr.iur). Ҩажәа раҟара аҭыԥантәии жәларбжьаратәии аконференциақәа дрылахәын. Қырҭтәылеи Германиеи аҵара аниҵоз, атәыла ахадеи, иара убас, Мемед Абашиӡе ихьӡ зхуи, Германиа академиатә аиҭныԥсахларатә маҵзуреи, насгьы, Конрад Аденауер ифонди рҟынтә астипендиақәа иоуан. === Аусуратә ԥышәа === 2011- 2012 шш. - аиуристтә еилахәыра "Мгалоблишвили, Ҟиԥиани, Ӡиӡигури"(МҞӠ) аиурист, германтәылатәи ахырхарҭа анапхгаҩы. 2012-2013 шш. - аилахәыра Ахәыҷқәеи аҿари рмилаҭтә центр; ацентр аиҳабы. 2012-2015 шш. - Аспорти аҿари русқәа рзы аминистрра; аминистр ихаҭыԥуаҩ. 2015 шш. - Қырҭтәыла ауниверситет - азиндырратә факультет; инаԥхьоу алектор. 2015-2016 шш. - Сулхан Саба Орбелиани ихьӡ зху аҵаратә университет - азиндырратә факультет; анаԥхьоу алектор. 2016 ш.- Адиаспора рызҵаарақәа рзы аҳәынҭқарратә министр иаппарат; аминистр ихаҭыԥуаҩ. 2015-2016 шш..- аилахәыра Жәларбжьаратәи аҵаратә центр; анагӡаратә директор ихаҭыԥуаҩ. 2017-2019 шш.- Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра; адиаспора рҟны аизыҟазаашьақәа рзы адепартамент адиректор; 2019 ш. - Кавказтәи ауниверситет; апрофессор. 2021 шықәса Мшаԥымза 1 инаркны - Қырҭтәыла аиустициа аминистр. Аҭаацәаратә ҭагылазаашьа: Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахылҵ имоуп. == Азхьарԥшқәа == gov.ge - Рати Брегаӡе

Source: original
Ацынҵәарах

Ацынҵәарах - Аԥсны анҭыҵгьы еицырдыруа шәҟәҩҩы Б.Шинқәба ироман. Ари ароман аԥсуа жәлар рҭоурых аҟны зегь реиҳа имшы хьанҭаны иҟаз - амҳаџьырра аанарԥшуеит. 19-тәи ашәышықәса аҩбатәи азыбжазы, Кавказтәи аибашьра ашьҭахь, аԥсуаа рӷьырак рыԥсадгьыл аҟынтә иахыган. Гәдоуҭеи Очамчыреи рраионқәа алаҳамҵозар, егьырҭ арегионқәа зегьы ҭарцәын. Амҳаџьырра иахҟьеит аԥсуаа рыбжеиҳараҩык, миллионбжак рҟынӡа, Ҭырқтәыла иахьынхо.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1394

Ҳ. ҟ. 1394 (зқьы хышәи ԥшьынҩажәи жәиԥшь) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1394-тәи ашықәс ауп.

Source: original
22

22 (ҩажәи ҩба) шықәса - иулиантәи амзар 22-тәи ашықәс ауп. == Иит == Фавст Корнелии Сулла Феликс - римтәи аполитик (дыԥсит 62 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Тесо - Пуио аҳ (диит Ҳ. ҟ. 60 ш.) Гаи Атеи Капитон - римтәи азиндырҩы, аконсул (диит ~Ҳ. ҟ. 30 ш.) Иуниа Терциа - римтәи аамсҭаԥҳәыс, Гаи Кассии Лонгин иҳәса (диит ~Ҳ. ҟ. 75 ш.) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 22 (Julian calendar) Calendar for Year 22 (Gregorian calendar)

Source: original
Ҳ. ҟ. 1488

Ҳ. ҟ. 1488 (зқьы ԥшьышәи ԥшьынҩажәи ааба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1488-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Урыстәылатәи аимпериа

Урыстәылатәи аимпериа (аур. Российская империя, Pоссiйская Имперiя) - Аҭоурыхтә аурыс ҳәынҭқарра х-континетқәа Европеи Азиеи Аҩадатәи Америкеи рҿы. Ицәырҵит 1721 шшықәсазы Аҩадатәи аибашьра ашьҭахь, иҟан 1917 шықәса Февральтәи ареволиуциа рҟынӡа. Ари аимпериа зегь реиҳа идуу аҳәынҭқаррақәа адунеи зегь аҿы ибжьоуп. Аҵакыра - 21 797 725 км² (1915 ш.) Ауааԥсыра - 178 378 800 ҩык (1915 ш.) == Аимператорцәа рсиа == Пиотр I Ду (1721-1725) Екатерина I (1725-1727) Пиотр II (1727-1730) Анна Иоанн-иԥҳа (1730-1740) Иван VI Антон-иԥа (1740-1741) Елизавета Пиотр-иԥҳа (1741-1762) Пиотр III (1762) Екатерина II Ду (1762-1796) Павел I (1796-1801) Алеқсандр I (1801-1825) Николаи I (1825-1855) Алеқсандр II (1855-1881) Алеқсандр III (1881-1894) Николаи II (1894-1917) == Алитература == Орлов А. С., Георгиев В. А., Георгиева Н. Г., Сивохина Т. А., История России, 2013. - ад. 218-219, ISBN 5-98032-279-5. Архивркиз 29. 10. 2013 «Wayback Machine» аҿы (аур.) ГОЛДЕР, Франк Альфред. Documents Of Russian History 1914-1917 (1927), 680pp онлаин. (англ.) КЕННАРД, Ҳоуард Перси. ПИКОК, Нетта, eds. The Russian Year-book: Volume 2 1912 (London, 1912) онлаин. (англ.) The Empire that was Russia: color photographs from Library of Congress (англ.)

Source: original
Виетнам

Виетнам (авиет. Việt Nam), аофициалтә хьӡы: Социалисттә Республика Виетнам (авиет. Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam) - Азиаҟны атәыла. == Административтә шара == Виетнам еиду аҳәыҭқарроуп, 58 апровинциақәеи (авиет. Tỉnh Việt Nam) 5 ихьыԥшу ақалақь хадақәеи (авиет. thành phố trực thuộc trung ương) рыла ишоит. Ақалақьқәа Ханои Хошимин Кантхо Дананг Хаифон

Source: original
Ҳ. ҟ. 1759

Ҳ. ҟ. 1759 (зқьы быжьшәи ҩынҩажәи зеижә) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1759-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Абраскьыл

Абраскьыл - аԥсуа фырхаҵаратә епос иаҵанакуа рҿиамҭоуп, аԥсуа мифологиа акультуратә фырхаҵа Абраскьыл афырхаҵа иҭоурых еиҭаҳәоуп. Аепос еиуеиԥшым аҭаҩрақәеи аҭыжьымҭақәеи рҿы еицырдыруеит 1870-тәи ашықәсқәа инадыркны. == Асиужет == Афырхаҵа Анцәа диргәаан, ажәлар рзы амца ҟаиҵеит, уи азы наӡаӡа абахҭа дҭаркит. Егьырҭ аҩымҭа авариантқәа изларҳәо ала, уи абналара илшеит, аха ахақәиҭраҿы амш алашара изымчҳакәа ашьхақәа рахь дцеит. == Азхьаршрақәа == Гарцкия В. Абрскил (Абхазский Прометей) н сайте apsnyteka.org

Source: original
Ҷкадуа, Шьоҭа Еугьан-иԥа

Шьоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа (аур. Шота Евгеньевич Чкадуа; нанҳәамза 20, 1932 ш., Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион - ажьырныҳәамза 2, 2003 ш., Аҟәа) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, асатирик, адраматург. == Абиографиа == Диит 1932 шықәса нанҳәамза 20 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2003 шықәса азы. Джуп Кәтол ақыҭа. Аҵара иҵон Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы. 1952 шықәсазы Шоҭа Ҷкадуа дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭкарратә педагогтә институт. Далгеит 1956 шықәсазы. Акыр щықәса инеиԥынкылан аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿ, литературатә усзуҩыс, Аҟәша аиҳабыс. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿ. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1946 шықәсазы, поет ҳасабла /рапхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьуп агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Альманах» рдаҟьақәа рҿы. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 922 == Азхьарԥшқәа == Чкадуа Шота Евгеньевич (аур.) Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа (аԥс.) КОӶОНИАԤҲА, Елеонора. "Атеатри абзиабареи енагь еицын...". Спутник Аԥсны. хәажәкырамза 27, 2020 ш.

Source: original
Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи

Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи атәылаҿацә (ақырҭ. რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარე). == Атерриториа == Атерриториа - 4954 км². == Аланхо == Атәылаҿацә иаланхо - 32 089-ҩык. (2014 ш.). == Ақалақьқәа == Ақалақь Амбролаур иаҳҭнықалақьуп. === 4-раионк === Амбролаур Лентех Уан Цагер == Азхьарԥшқәа == (аур.) Svaneti Ru

Source: original
Ҳ. ҟ. 1556

Ҳ. ҟ. 1556 (зқьы хәшәи ҩынҩажәи жәаф) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1556-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1491

Ҳ. ҟ. 1491 (зқьы ԥшьышәи ԥшьынҩажәи жәеиза) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1491-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Бодбе аберҭыԥ

Бодбе аберҭыԥ - ацқьа Нино лыхьӡ зху анацәа рберҭыԥ, аепископра ацентр Кахети аҟны, ақ. Сиӷнаӷи аҟынтә 2 км. 2006 шықәса жьҭаарамза 7 рзы, Қырҭтәыла апрезидент идҵара иашьашәаланы ианашьахеит амилаҭтә ҵакы змоу акультура имеиҭаҵуа абаҟа акатегориа. Адырра иашьашәаланы, иргылоуп ақырҭцәа рырлашаҩ ацқьа Нино дахьамадоу аҭыԥаҿ (даҽа агәаанагарала (Сарги Капанаӡе, Баадур Мҷедлишвили, Зураб Кикнаӡе, Ҭенгиз Мирзашвили) (ацқьа Нино лыԥсҭазаара далҵыр акәын иахьатәи ақыҭа Ниноҵминда аҟны, Сагареџьо амуниципалитетаҿ.). Бодбе аберҭыԥ азҿлымҳара ду арҭон ақырҭуа аҳцәа. Уи зныкымкәа иҟарҵеит, ареставрациа азыруит. XVII-XVIII ашәышықәсақәа раан Бодбе аберҭыԥаҿ амаҵ руан аписарцәа Зақариа Бодбели (XVII ашә.), Онофре Бодбели (XVIII ашә.), Иоан Џьорџьаӡе (XVIII ашә.), Давид Бодбели (XVIII ашә.), Иоан Маҟашвили 1743-1837), уб. егь. 1837 шықәса аҟынтә Бодбе аберҭыԥ иқәыххеит, аҭааҩцәа руахәаманы иҟалеит. 1889 шықәсазы иаатит Бодбе анацәа рберҭыԥ, иахьыҟаз арҵаратә школ анапҟазара, асахьаҭыхра аганахьала. Акомплексаҿ иаанханы иҟоуп ақырҭуа аҟазацәа рбаҟа - х-нышьак змоу абазилика (х-апсидак ала). Раԥхьатәи архитектуратә формақәа рыла уи заатәи афеодалтә аепоха иатәуп. Ианыԥшуеит XVII, XIX ашәышықәсақәа раан ареставрациа ашьҭа. Адҩыла иахәаԥшны, XIX ашәышықәса 20-тәи ашықәсқәа раан ауахәама ишахәҭоу иҟарҵеит, асахьа анырҵеит Сиӷнаӷи, Қизиҟи амитрополит Иоан Маҟашвили ихадарала. == Алитература == ლომინაძე ბ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, თბ., 1977. - გვ. 440-441.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1473

Ҳ. ҟ. 1473 (зқьы ԥшьышәи хынҩажәи жәаха) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1473-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Анқәаб, Артур Мирод-иԥа

Артур Мирод-иԥа Анқәаб (аур. Артур Миродович Анкваб; цәыббрамза 19, 1969 ш., Гагра ақ.) - Аԥсны политик. == Абиографиа == Диит цәыбррамза 19, 1969 шықәсазы ГаГра ақалақь аҿы; 1986 ш. далгеит Лӡаатәи абжьаратә школ; 1989 ш. дҭалеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҭоурых-зиндырратә факультет, дагьалгеит 1996 ш-зы; Иара убри ашықәсазы рҵаҩыс аусура далагеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҿы; 1997-2003 шш. азындырратә факультет адекан ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 1999-2000 шш. аус иуан Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрра иаҵанакуа иҷыдоу амилициатә школ, азеиԥш маҭәарқәа ркафедра еиҳабыс; 2000-2003 шш. аус иуан Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрраҿы усҭҵааҩыс; 2006-2007 шш. ҟарачы-Черкессктәи Апедагогигатә институт аҿы аспирант-ҭҵааҩыс дыҟан; 2011-2015 Аҟәатәи абжьаратә милициатә школ еиҳабыс дыҟан «амилициа аподполковник» ичын ала; Иахьатәи аамҭазы аус иуеит «Урыстәылеи Аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурых» иаҵанакуа акафедра арҵаҩы-еиҳабыс; Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын, ахымхәацәа II ргәыԥ даҵанакуеит. == Азхьарԥшқәа == Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Артуром Анкваб

Source: original
Гьаргь IV (Қырҭтәыла)

Гьаргь IV Лаша - Қырҭтәыла аҳ (1213-1223) Багратраа рдинастиа аҟынтә. == Абиографиа == Гьаргь, ма аҩны аҟны ишырҳәоз Лаша (уи ԥсышәала иаанагәаит "Илашоу") Аҳкәажәду Ҭамареи Дауҭ-Сослани рыҷкәын. Жәеиза ҩырак аҿы, Багавантәи ауахәама аҭӡамцқәа рҿы аерман бызшәала иану руак аинтерес ду аҵоуп. Аҩыраҿы иануп: «Алаш ихаан, Агәыҳалалҩы Анцәа игәыӷра сыманы, сара, амирспасалар Зеқьериа, Хлаҭынтә Баговантәи аиашьара ԥшьа ахь снеит, абри аешьара ԥшӡа збеит, схазынаҭра аартны, Хошнутаик адгьылқәа иаасхәеит, агәалашәара азы абри дгьылауахәама ҳамҭас иасҭеит ...”1207 ашықәс азы иани иареи еицнапхгарауа иалагеит. Аҳратә Қырҭтәыла арӷәӷәаразы аҳкәажәду имҩаԥылгоз аполитика иациҵеит. 1210-тәи ашықәсқәа рзы аԥсылман хьыԥшытә ҳәынҭқаррақәа ирҭычеит, насгьы Иерусалим иаҿагылаз аџьарсахьатә еибашьра аҽазыҟаҵара далагеит. Амонголцәа Қырҭтәыла ақәлара иахҟьаны, аџьарсахьатә еибашьра алахәхара алшара ыҟамызт. Амонголцәа 1221 шықәсазы ақырҭуа ар ықәырхит (Сагимитәи аибашьра). Аибашьраан аҳ ӷәӷәала дырхәит. 1223 шықәсазы Гьаргь дыԥсит, 31 шықәса дшырҭагылаз. Уи иашьҭахь анапхгара далагеит иаҳәшьа - аҳкәажәду Русудан. Лаша зхы иақәиҭны ихәыцуаз аӡә иакәны дырдыруан, икәша-мыкәша иҟазгьы дрықәыӡбон. Аҳ анхаҩы ԥҳәысс дигеит, убри аҟынтә аиашахаҵаратә диннапхгаҩцәа иқәыӡбеит, насгьы аҳ мчыла дилыҵыртә иҟарҵеит. Иара ишьҭахь дизаанхеит аԥа - аҳ Дауҭ VII Улу.

Source: original