Латвия

Латвия (латыш. Latvija), сорумдьу Латвия Өрөспүүбүлүкэтэ (латыш. Latvijas Republika) диэн Балтика байҕалын кытыытыгар турар, Хоту Дьобуруопа дойдута. Илин өттүттэн Арассыыйаны кытта, соҕуруу өттүттэн Литваны уонна Беларусьтуун, хоту өттүттэн Эстонияны кытта кыраныыссалыыр. Иэнэ - 64 589 км2. Олохтоохторун ахсааннара - 1 871 882 киһи. Латвия - ХНТ чилиэнэ (1991 сылтан), Дьобуруопа Сойууһун чилиэнэ (2004 сылтан), НАТО чилиэнэ (2004 сылтан). Эурозонаҕа киирэр. Ил тыла - латыш тыла. Киин куорат - Рига. Харчылара - Эуро. == Киэгирээпийэ == Дойду иэнэ - 64 589 км2. Арҕааттан илиҥҥэ диэри уһуна - 435 км. Хотуттан соҕуруу диэри - 277 км. Дойду Дьобуруопа хотугу-илиҥҥи өттүтүгэр турар. Илин өттүттэн Рига хомотутан уонна Балтика байҕалынан тулалыыр. Соҕуруу өттүттэн Литваны уонна Беларусьтуун кыраныыссалыыр. Илин өттүттэн Арассыыйа Псков уобалаһын кытта кыраныыссалыыр. Хоту өттүттэн Эстонияны кытта кыраныыссалыыр. Кытыл кээмэйэ - 531 км. Латвияҕа 40 арыы баар, бары өрүстэргэ эбэтэр күөллэргэ. Арыыларга үксүн ким даҕаны олорбот. === Клиимат === Латвия клиимата - байҕаллааҕы сымнаһар клииматтан, континеннааҕы сымнаһар климакка көһөр. Кыһын - намыһах, сайын - сөрүүн. Клиимакка үксүн Атлантик далай циклоннара сабыдыаллыллар. Латвия орто тэмпэрэтиирэ кээмэйэ: == Устуоруйа == 3000 б. э. и. сылларга аныгы Латвия сирдэригэр бастакы фиин-угор норуоттар кэлбиттэрэ. 1000 б. э. и. сылларга балт норуоттар кэлбиттэрэ. Феодальнай түмэт кэмигэр Латвия сирдэрэ Полоцк Кинээһилигин аннытыгар сылдьыбыттара уонна дань төлүүр этилэр. 1201 сылга Альберт Буксгевден диэн епископ Риганы төрүттээбитэ. Онтон, дьаһабылын кэҥэтээрин Меченосец Тутааччыларын уордьунун оҥорбута (сэриигэ хотторон баран Ливония уордьун састаабыгар киирбитэ). XVI үйэҕэ, Рига олохтоохторо көхтөөхтүк Реформацияҕа кыттыбыттара. Ол иһин Латвияҕа Протестантизм тарҕаммыта. 1530 сылга, бастакы латыш тылынан сурулуммут биибилийэ таҕыспыта. Ил итэҕэлэ - Лютеранство буолбута. Ол эрээри, элбэх мөккүөр кэнниттэн, Ливония уордьунун магиистыра ил итэҕэлин суох оҥорбута. Көҥүл итэҕэл биллэрбиттэрэ. Ол кэмҥэ Уордаах Уйбаан IV нуучча дьаһабыла Латвия сирдэригэр ымсыырбыта. Ол иһин сэрии саҕаламмыта. Сэрии түмүгүнэн Арҕаа Двинатын хотугу кытылын сирдэрэ Сибиэссийэҕэ бэрилиммиттэрэ. Арҕаа Двинатын соҕуруу кытылын сирдэрэ Речь Посполитай састаабыгар киирбитэ. Хотугу сэрии түмүгүнэн Арассыыйа састаабыгар Латвия, Эстония уонна Ингерманландия сирдэрэ киирбиттэрэ. Бастакы Речь Посполитая араарыытын түмүгүнэн соҕуруу Латвия сирдэрэ киирбиттэрэ. Бастакы аан дойду сэрии кэмигэр. Арассыыйа саллааттара Ригаҕа дылы чугуйбуттара. Ол иһин Латвия аҥаарын дылы Германия саллааттара ылбыттара. Латвия соҕуруутугар сэрииттэн салтаан элбэх алдьатыы буолбута. Ордук алдьаммыт куорат - Даугавпилс. Гражданскай сэрии кэмигэр Латвия тутулуга суох буолбутун биллэрбитэ. Ол иһин РСФСР кытта сэрии саҕаламмыта. Ол кэмҥэ Германия күүстэрэ Латвия сирдэриттэн барбыттара. РСФСР сэриини бүтэрбитэ уонна Латвия тутулуга суох буолбутун билиммитэ. Ол иһин де-юре Латвия аан дойду быраап нормаларыгар киирбитэ. 1940 сылга Латвия эмиэ ССРС састаабыгар киирбитэ. Атырдьах ыйын 21 күнүгэр, 1991 сылга, Латвия ССРС састаабыттан таҕыспыта. Ол сыл балаҕан ыйын 17 күнүгэр ХНТ чилиэнэ буолбута. 2004 сылга, НАТО уонна Дьобуруопа Сойууһун састаабыгар киирбитэ. == Олохтоохторо == Латвия олохтоохторун ахсааннара - 1 871 882 киһи. == Эбии көр == Латвия бэлиэ күннэрэ

Source: original