AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Perturbed_Шахс

Шахс (англ. Person) - мавҷудест, масалан инсон, ки қобилиятҳо ё вежагиҳоихоссе дорад, ки шахсияти инсонро ташкил медиҳад ва таърифи дақиқи он басҳои зиёд аст. Шакли ҷамъи роиҷ барои шахс, «мардум» аст, ки бештар барои ишора ба кулли як миллат ё қавмият истифода мешавад, бинобарин ҳолати ҷамъи «ашхос» бештар дар заминаҳое, ки ниёз ба диқати бештар доранд ҳамчун навиштаҳои фалсафӣ ё ҳуқуқӣ истиода мешвад. Ҳуввияти шахсӣ, ҳувияти ададӣ мунҳасир ба фард ашхоси дар тўли замон аст. Беар аст бигўем, ароити лозим ва кофӣ, ки як шахс таҳт он дар як замон ва шахси дигар дар замони дигаро метавон як шахси дар назар гирифт ҳувияти шахсӣ мегўянд, ки дар тӯли замон тадовум ёфтааст.

Source: data_perturbation
Perturbed_Бенефитсий

БЕНЕФЍТСИЙ (лоинӣ: beneficium - накӯкорӣ, эҳсон), 1) дар ҳуқуқй давраи атиқаи Рум имтиёз ва ихтиёроти имератор барои ба ягон корманди зердасти худ додани замин ё игар манбаидаромад иҳати истифодаи якумраро меноманд. Дар Шоҳии Франки асрҳои 8-9 бенефтсий, пеш аз ҳама, мулке ба ҳисоб мерафт, ки сенёр (феодали калон) ба вассал (саворанизом)-и худ медод, ки барои истифода дар муҳлати муайян ва ё барои истифодаи якумра буд, адтар ба он ҳуқуи меросӣ дода шуд. Дар сурати иҷро накардани вазифаю супоришҳои низомӣ (маъмурӣ) соҳибмулк бенефитсийи додаашро кашида мегирифт Бенефитсий, аслан, барои таъминоти моддии ҳаёти саоранизом, харидорию таъмини абзорҳои асп вадигар воситаҳои ҷангии саворанизом пешбинӣ шуда буд. Ин корҳоро саворанизом (бенефитсийгиранда) аз таиқи дарёфти даромад аз фаъолияти кории афрод (сокинон)-и аз ҷиҳати иҷтисоди ҳуқуқӣ ба ӯ вобаста амалӣ мекард. Иттисоли бенефитсий бо вассал ба ташаккули табақаҳой феодалӣ мусоидат мекард. Ин истилоҳ дар садаи IX аз истифода хориҷ шуда, ба ҷояш истилоҳҳои феодаливу крепостнойӣ мавриди истифода қарор гирифтанд. 2). Дар кодекси ҳуқуқи шаръии қонунии калисои католикии Рум ҳуқуқи гирифтани даромад аз вазифаи калисо ва худи вазиаи калисоро меноманд, ки аз садаи I то соли 1983 идома дошт. Дар дувумйн ҷаласаи калисои ҷомеи Ватикан (1962-1965) низоми енефитсийро анахронизм(мансух) эълан намуданд, ки бояд ислоҳ ё бекор карда мешуд. Аз ин рӯ, дар кодекси аалкунандаи ҳуқуқи шаръии калисо аз соли 1984 бенефитсий вуҷуд надорад. Дар он таҳвили амвол ва даромад аз бенефитсий ба фонди махсуси эпархидӣ барои нигаҳдории рӯҳониён ешбинӣ шудааст Дар баъзе давлатҳо, масалан, Австрия, дар асоси қарори конференсияи эпископӣ ва иҷозати Ватикан, низоми бенефитсий маҳфуз дошта мешавад. == Адабиёт == Асос - Боз. - Д. : СИЭМТ, 2013. - 664 с. - (Энсйклопедияи Миллии Тоҷйк : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011-2023 ҷ. 2). - ISBN 978-99947-33-52-4.

Source: data_perturbation
Perturbed_Илми иқтисод

Илми иқтисод - як шохаи илмҳои ҷамъиятӣ, к иқтисодро меомӯзанд ва ба қисмҳои назариявӣ ва амалӣ тақсим мешаванд. Иқтисоди назариявӣ интихоби тарзи истифодаиманбаъҳои маҳдудр аз тарафи одамон ва ҷомеъа меомӯзад Иқтисоди амалӣ имконияти татбиқи қоннҳо, назарияҳо ва пешниҳодҳоеро, ки иқтсоди назариявӣ коркард кардааст дар амалиёти қисмҳои алоҳидаи низоми иқтисодӣ меомӯзад. Ҳамчун илм иқтисод ар асри XVIII бо нашри китобӣ Адам Смит ташхиси табиат ва сабабҳои боигарии милато соли 1776 ташкил ёфтаст. Дар илм сосан ду қисмаш истифода мешаванд: Микроиқтисод ва макроиқтисод ба ғайр аз ин боз мега ва мезоиқтисод мавҷуд аст. == Нигаред == Иқтисоди бозор

Source: data_perturbation
Perturbed_Фурудгоҳи суркюсн

Фурудгоҳи суркюсн (англ. Sørkjosen Airport) (маҳаллӣ:Sørkjosen lufthavn) - фурудгоҳи ҳамагона (умумӣ) мусофирбарӣ бо Коди ИОТОи SOJ аст, ки як бонди фурудиасфалт дорад, ва тӯли бонди он 919 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Норвегия қарор дорад, ва дар баландии 5 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. == Ҷусторҳои вобаста == Коди ИОТО Коди ИКАО Феҳристи фурудгоҳҳои Норвегия == Манобеъ == World Aernautical Database. Retrieved 29 July 2013 Бойгонӣ шудааст 25 май 2012 сол. (англ.) Airpot and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013 (англ.)

Source: data_perturbation
Perturbed_Аэробика

АЭРÓИА (англ. erobics), номгӯи ду силсилаи гуногуни машқҳои ҷисмонӣ: 1) гимнастикаи мавзун: машқҳои гногуни ҷисмонӣ, ки таҳти садои мусиқӣ бо мақсади тансиҳҳатӣ ва варзишӣ иҷро мешаванд: 2) силсилаи машқҳои варзишӣ, ки пуртоқатии зиёдро тақозо доранд (давидан, гашт, шиноварӣ, заврақронӣ, велосипедронӣ, лижронӣ, конкиозӣ) ва барои тақвияти кори дилу рагҳо ва узвҳои нафаскашӣ равона шудаанд. == Адабиёт == Асос - Боз. - Д. : СИЭМТ, 2013. - 664 с. - (Энсиклопедияи Миллии Тоҷик : [тахм. 25 ҷ.] / сармуҳаррир Н. Амиршоҳӣ ; 2011-2023, ҷ. 2). - ISBN 978-99947-33-52-4.

Source: data_perturbation
Perturbed_Фурудгоҳи шаҳристон ҳрнпоин

Фурудгоҳи шаҳристони ҳрнпоин (англ. Hornepayne Municipal Airport) - фурудоҳй ҳамагона (умумӣ) бо Коди ИОТОи YHN аст, ки як бонди фуруди асфалт дорад, ва тӯли бонди он 1067 метр аст. Ин фурудгоҳ дар кишвари Канада қарор дорад, ва дар баландии 35 метр аз сатҳи баҳр воқеъ шудааст. == Ҷусторҳои вобаста == Коди ИОТО Коди ИКАО Феҳристи фурудгоҳҳои Канада == Манобеъ == World Aronautical Database. Retrieved 29 July 2013 Богонӣ шудааст 25 май 2012 сол. (англ.) Airport and Aircraft information. Retrieved 29 July 2013 (англ.)

Source: data_perturbation
Губерман, Игорь Миронович

Игорь Мироны фырт Губерман (1936 азы 7 июлы, Харьков) у уырыссаг поэт, дзуттаг адæмыхаттæй; популярон ссис йæ афористон æмæ сатирикон цæппаррæнхъонты (гариктæ) фæрцы. == Цардафыст == Игорь Губерман райгуырдис 1936-æм азы 7 июлы Харьковы сахары. Скъола каст фæуыны фæстæ бацыдис Мæскуыйы бастдзинады фæндæгты паддзахадон университетмæ (уырыс. Московский государственный университет путей сообщения; МИИТ). 1958-æм азы инженер-электричы дипломимæ фæцис каст ацы ахуырдон. Цалдæр азы фæкуыста йæ дæсныйадмæ гæсгæ, æмæ уыциу рæстæг фыста литературон уацмыстæ. 1950-æм азты кæрон базонгæ ис, фыццаг самиздатон журналтæй иу - «Синтаксис» чи мыхуыр кодта, уыцы А. Гинзбургимæ, стæй къорд æндæр сæрибаруарзæг философтæ, литератортæ æмæ нывгæнджытимæ. Уæды заман Губерман фыста зонадон-популярон чингуытæ, фæлæ куыд дарддæр, афтæ фылдæр куыста диссидентон æмдзæвгæтыл. Йæ «æнæофициалон» сфæлдыстады фыссæг пайда кодта фæсномыгтæй (зæгъæм, И. Миронов, Абрам Хайям). 1979-æм азы Губерманы æрцыдис ахст, стæрхон йын чындис ахæстоны фондз азы фæбадын. Бахаудис лагерьмæ. Уым кодта боныджы фыстытæ. Фæстæдæр, хасты уæвгæйæ, литератор ацы боныгты бындурыл ныффыста чиныг «Тезгъотæ барачы алфамбылай» («Прогулки вокруг барака», 1980; мыхуыргонд æрцыдис 1988-æм азы). 1984-æм азы поэт æрыздæхтис Сыбырæй. Дæргъвæтин рæстæджы дæргъы Губерманæн нæ уыдис фадат сахары пропискæ скæнын æмæ ссарын йæхицæн куысты бынат. 1987-æм азы Игорь Губерман афтыдис фæсарæнмæ, 1988-æм азæй фæстæмæ цæры Иерусалимы. Арæх вæййы Уæрæсейы, фæархайы, чиныгкæсджыты ’хсæн популярон чи у, уыцы поэтикон изæрты.

Source: original
Чанакья

Чанакья (санскр. चाणक्य IAST: Cāṇakya; цардис 370-283 азты нæ эрæйы агъоммæ), зындгонд у куыд Каутилья, Вишнугуптæ æмæ Ватсьяянæ дæр - уыд Индийы историйы зындгонддæр брахмантæй иу, æлдариуæггæнæг мыггаг Нандæйы дæрæн кæныны ахсджиаг архайæг. Уыд хинæйдзаг æмæ зондджын, дырыс политикон æнкъарæны хицау, абарынц æй-иу, 1800 азы фæстæдæр йæ куыстытæ чи фыста, уыцы философ Макиавеллиимæ. Чанакья фыста политикæйы тыххæй, хи дарын куыд хъæуы, уый тыххæй дæр, ныффыста дунейы фыццаг чиныг сæрмагонд службæты тыххæй. Чанакья кæм райгуырдис, уый бæрæг нæу, уый тыххæй ис цалдæр теорийы. Иу текстмæ гæсгæ йæ райгуырды бынат у Таксилæ. Джайнаг къухфыстытæм гæсгæ та уый рацыд Хуссар Индийæ. Йæ фыды ном дæр иутæ зæгъынц Чанин уыди, иннæтæ та - Чанак (æмæ, дам, уый тыххæй йæ ном у Чанакья). Чанакья ахуырад райста Таксилæйы, Индийы цæгат-ныгуылæны, ныртæккæ уый Пакистанмæ хауы. Фæстæдæр уый ахуыргæнæгæй куыста уыцы иу ран. Фæстæдæр уый сси троны бындар Биндусарæйы ахуыргæнæг æмæ æххуысгæнæг. Иу легендæмæ гæсгæ Чанакья амардис йæхи фæндонæй, джунглимæ ацыдис æмæ ницы хордта, цалынмæ æххормæгæй нæ амардис, уæдмæ. Иннæ таурæгъмæ гæсгæ зæронд Чанакья базыдта, паддзах уымæ кæй рамæсты ис, уый - æмæ йæхи амардта.

Source: original
Невадо-дель-Уилæ

Невадо-дель-Уилæ (исп. Nevado del Huila) - тæккæ бæрзонддæр вулкан Колумбийы, æвæрд у департамент Уилæйы. Вулкан фынæй уыдис 500 азæй фылдæр, æмæ сейсмикон архайд æвдисын райдыдта 2007-æм азы. Уыцы азы 20 февралмæ регистрацигонд æрцыдысты 7000 минæй фылдæр чысыл сейсмикон цауы. Сейсмикон тас уæллоз у департаменттæн Уилæ, Каукæ, Калдас, Валье-дель-Каукæ. == Сирвæзтытæ == 2007-æм азы 18 апрелы вулкан райхъал ис. Скалд расайдта лæбырдтыты рацыд цæугæдон Паезмæ, уыцы цауæй фæфылдæр доны æмвæз цæугæдон Магдаленæйы аллывæрсты. Амæттæгтæ нæ разынд, эвакуацигонд æрцыдысты 4000 мин адæймагæй фылдæр. Невадо-дель-Уилæ ногæй райдыдта активондзинад æвдисын 2008-æм азы мартъийы. Бирæнымæцон вулканикон зæххæнкъуыстыты фæстæ 18 мартъийы колумбиаг хицауад расидт «бур» тасы æмвæз, фæстæдæр æй раивтой «оранжхуызыл» 29 мартъийы, уый дзуры ууыл æмæ сирвæзтмæ æнхъæлмæ кастысты хæстæгдæр бонты кæнæ къуыриты. Эвакуацигонд æрцыдысты бирæ адæм. 2008-æм азы 14 апрелы 23:08 æрцыд æртхутæджы скалд, уæд хицауад расидтис «сырх» тас æмæ æвакуаци скодта 13 000 - 15 000 адæймаджы хохы алфæмбылайæ. Тасы æмвæз та æртардæуыд фæстæмæ «оранжхуызмæ» 16 апрелы, вулканы активондзинад куы фæкъаддæр ис. 2008 -æм азы 21 ноябры 02:45 UTC æрцыдис ног сирвæзт, йæ амæттаг фесты 10 адæймагæй фылдæр, 12 000 æрцыдысты эвакуацигонд. == Кæс ноджы == Андтæ Андты хæхты номхыгъд Колумбийы вулканты номхыгъд

Source: original
Нахушев, Черим Хачимы фырт

Нахушев Хачимы фырт Черим (кæсгон-черкес. ‎Нэхущ Чэрим; райгуырдис Заюковойы) у уæрæсейаг зарæггæнæг; зары адæмон æмæ эстрадон зарджытæ кæсгон-черкесаг, уырыссаг, ирон æмæ абазаг æвзæгтыл. === Сфæлдыстадон фæндаджы райдайæн === Пахсæны астæуккаг скъола фæуыны фæстæ бацыдис Цæгат Кавказы аивæдты паддзахадон институтмæ. Зарын райдыдта институтмæ бацæуыны агъоммæ. Черимæн йæхи загъдау, курдиат йæм ссардта йæ мад Раисæ (фæзиан 2005-æм азы). Нахушевы зарджытимæ аудиокассетæтæ фыццаг фæзындысты 90-æм азты райдайæны. Уый зарыдис зындгонд кæсгон зарджытæ; уыдон заргæйæ Черим пайда кодта нырыккон аранжировкæтæ æмæ импровизацийæ. Уалынджы йæ ном сси зынгонд Хъæрæсе-Черкес, Адыгей æмæ Кæсæг-Балхъары цæрджыты ’хсæн, æмæ ныридæгæн зындгонд у æнæхъæн Цæгат Кавказы æмæ уый æдде (черкесаг диаспорæйы Турк æмæ Æввахс Скæсæны). === Жанртæ === Йæ сценæмæ фæндаг Черим райдыдта куыд кæсгон адæмон зарджытæ чи зарыдис, ахæм артист (тохы, хъайтарты зарджытæ, лирикон æмæ æнд.). Цагъдысты йын кæсгон адæмон инструменттæй - щичепшин, бжамий, кæсгон фæндыр æмæ æнд. Бæрæг бынат йе сфæлдыстады ахсы тохы зарæг. Афтæмæй, йæ рагон репертуары жанр схонæн ис этникон (адæмон) зарæг. Йæ фæстаг репертуар у алыхуызон: эстрадон зарæг, зарæг уырыссаг æвзагыл, стæй, йæ миниуæг кæсгон адæмон æмæ нырыккон поп-музыкæйы инструментты æмдзыгъуыр кæмæн у, ахæм этно-поп. Нахушевы иу зарæджы (кæсгон-черкес. «Мамэ») хъуысы сомихаг дудук - цæгъды та йын зындгонд музыкант Дживан Гаспарян. === Æмгуыст === Нахушевæн музыкæ фыссынц композитортæ Анзор Хаупа æмæ Мурадин Думанов. Цæгъдынц Тимур Лосанов (фæндыр), Зубер Евагов (щичепшин), Анзор Увыж (бжамий). Аранжировкæтæ фыссы Анзор Хаупа, йæ продюссер та у Амур Успаев. == Хорзæхтæ == Черим Нахушев у Кæсæг-Балхъары адæмон артист (2008) Хъæрæсе-Черкесы адæмон артист (2007). Адыгъейы адæмон артист (2007). Мæхъхъæлы адæмон артист (2007). Уый йеддæмæ, Нахушев у преми «Афæдзы персонæйы» Кæсæг-Балхъары лауреат. Газет «Народы Кавказа»-йы номинаци «Афæдзы зарæггæнæджы» лауреат (2007). == Альбомтæ == Ныридæгæн Нахушев рауагъта æртæ альбомы. Уыдонæй дыууæйæн презентаци уыдис 2006-æм азы. 2009-æм азы уыдис альбом «Five»-ы презентаци. Альбомы фондз зарæджы ныффыста Мурадин Думанов, иуæй-иутæ ныффыста Нахушев йæхæдæг. Уыдонæй иу («Хуссар æхсæвы рæстæг» (уырыс. «Южной ночью») азарыдис уырыссагау (ныхæстæ ныффыста Константин Арсеньев). Альбомы дыууæ зарæгæн режиссёр Бæдоаты Алан систа клиптæ. == Бинонтæ == Йæ бинойнаг у Лианæ Нахушева (ус ракуырдта 2004-æм азы) æмæ сын ис чызг æмæ лæппу.

Source: original
Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн

Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн (цыб: ФФЗ) - фæткæвæрдты æмбырд, фæндаджы змæлды архайджыты (транспортон фæрæзты скъæрджыты, пассажирты, фистæгдзауты æмæ а.д.) хæстæ æрмдарæг æмæ ма фæндаджы змæлды æдасад хизынæн, транспортон фæрæзтæй кургæйæ, техникон домæнтæ. == ФФЗ-йы истори == Фæткæвæрд фæндаджы змæлдæн йæ райдийæн исы Лондоны. 10-æм декабры 1868 азы Парламенты раз фæзуатыл æвæрд æрцыд механикон æфсæнвæндагон семафор хуызджын дискимæ. Йе ’рхъуыдыгæнæг - Джон Пик Найт (John Peake Knight) - уыд æвсæнвæндаджы семафорты специалист. Архайæн армонкуыст кодта æмæ йын уыд дыууæ семафорон "базыры". Базырты бон уыд æндæр æмæ æндæр æвæрд цæуын: горизонталон - сигнал "стоп"; æмæ 45 градусмæ тигъгонд - арæхсгай цæуыны бар. Талынджы-иу баиу кодтой зæрæ æмæ сырх хуызтæй æрттивгæ, зилгæ газы фанар. Семаформæ уыд лæугæвæрд æххуырст адæймаг ливрейкондæй, йæ хæс-иу уыд "фат" сисын æмæ æрисын, æмæ-иу фанар дæр аразил-базил кæнын. Фæлæ архайæны техникон реализаци нæ фæбæззыдысты: сисæн механизмы рæхысы хъинц-хъинц-иу ахæм тынг уыди æмæ-иу дзы цуртыдзау бæхтæ схъиуттытæ кодтой æмæ сæ фæстæгтыл стадысты. Дыууæ мæй дæр нæ фæкуыста, афтæмæй 1869 азы 2 январы срæмыгъдта æмæ ма дзы йæ цуры лæууæг пъалицайаг дæр цæфтæ баййæфта. Нырыккон фæндаджы бæрæгдарты прототиптæ ис схонæн номвæйнæгтæ (табличкæтæ?), кæдоныл æвдыстæуыд чердæм у фæндаджы здæхт цæрæнхъом ранмæ æмæ йæм йæ дæрддзæг. Европæйаг иумæйаг фæндаджы фæткæвæрды змæлды æмбырд райстой 1909 азы, дунеон конференцийыл Парижы, автомобильты нымæцы сфылдæры, тагъдады рæзты æмæ горæтвæндæгтыл змæлды интенсивады тыххæй. Иннæ ахсджиаг санчъех сси "Конвенци фæндæгтыл сигналкæныны иугъæдондзинад бакæныныл" 1931 азы Женевæйы, фæндæгты змæлды сæраппонд Конвенцийыл, кæцыйы, иннæ бæстæты ’хсæн, иста хайад Советон Цæдис дæр. Фыццаг фæлвæрдтæм горæты змæлдæн ссæрфад кæнынмæ ма бавнæлтта Гай Юлий Цезар, Незаманы Ромы. Йæ бардзырмæ гæсгæ 50-æм азты Ч.А. (Чырыстийы агъоммæ), сахары иуæй-иу уынгтыл райдыдта иуварсон змæлды æгъдау æвæрддзыд. Хуры скастæй æмæ "кусæнбон" фæуынмæ (иу-дыууæ сахат раздæр й’ аныгуылдмæ) хæдласæнты (пъавозкæ?), бæхуæрдæтты æмæ экипажты азмæлд æуцы уынгтыл уыд бархъоды. Æрцæугæ адæм-иу хъуамæ сæ трæнспорт ныууагътаиккой горæтæддæ æмæ фистæгæй змæлыдаиккой Ромыл, кæнæ та паланкин баххуырсгæйæ. Æуцы фæткæвæрдты æххæсткæнынмæ бындурæвæрд æрцыд цæстдарды сæрмагонд куыст, кæцымæ-иу арæхдæр истой ивгъуыд зынгвæдисонты, либертинты (ралхæнгæ цагъайрæгты), хыгъдæй. Ахæм регулацигæнджыты сæйраг хæс-иу уыд, цæутулæн (транспортон) фæрæзты дарджыты хылтæ æмæ хъаугъатæ бахизынæй. Бирæ дзуарвæндæгтæ-иу задысты æнæ уагæвæрдæй. Цытджын æлдæрттæ æмæ-иу стырнæмттæ сæхицæн æнæ къуылымпыйæ ацæуæн ссарттой - сæ "тагъддзуты"-иу экипажты разæй рауагътой, уыдон та-иу сæ хицауы ахизæн асыгъдæг кодтой.

Source: original
Битъынаджынтæ

Битъынаджынтæ сты ирон хæринаг. Битъына сæрд тыдтой, бастой дзы дæстæгтæ æмæ йæ хус кодтой дымгæдзоны аууæтты зымæгмæ. Зымæг уыцы хустæй арæзтой битъынаджынтæ. Баууæрд ын йæ сыфтæ, се ’ртыккагхайы бæрц сыл ныккæн задыссад, сызмæнт сæ кæнæ сыгъдæг хъæрмуст доны, науæд ног сылыйы, стæй хыссæйæ - цъайраг. Кодтой сæ уæлдай дзаджджынæй, стæй гуылтæй, ликъанитæй. Æппæтæй рæсугъддæр фидыдтой мæйнæуæджы хуызæн тыппыр битъынаджынтæ. Хордтой сæ къатыбонты куыд æнæ урсаг, сойаг дзаджджынтæ, афтæ мархойы заман, комдарыны рæстæг. Фæлæ фидыдтой царвимæ, фосы фиутæй тадгонд соимæ. Куыдфæнды ма уыдаид, уæддæр ацы дзаджджынтæ æмхуызон хæрздæф, хæрзадæй уыдысты уарзон хæринаг ирон адæмæн стырæй чысылмæ. Хъæбæрхоры æмæ мæнæуы задæн йæ фых мыды хуызæн адджын уыди, æмæ уыйимæ битъынайы хицæн тæф диссаджы хорз фидыдта. Битъынаджынтæн абоны ирон фынгыл сæ кой дæр нал вæййы.

Source: original
Народы Кавказа (газет)

«Народы Кавказа» («Кавказы адæмтæ») у, Цæгат æмæ Хуссар Кавказы хабæрттæ æмæ цардыуаджы тыххæй чи фыссы, ахæм æппæтуæрæсеон æхсæнадон-политикон газет. Цæуы уырыссаг æвзагыл. Газеты раздæры ном - «Этнэ» (грекъагау - «адæмтæ»). == Истори == Газет «Народы Кавказа»-йы фыццаг номыр рухс федта Мæскуыйы 1997-æм азы 21 июны. 1998-æм азы 5 январæй фæстæмæ газет цæуы мæй дыууæ хатты Мæскуыйы, стæй Дзæуджыхъæу æмæ Цæгат Кавказы æндæр сахарты. == Тематикæ == Газеты сæйраг темæ - «Кавказы адæмты нырыккон культурæйы æппæт хъуыддæгтæ». Газеты коллективы къорд хатты схорзæджын кодтой Уæрæсейы æмæ Цæгат Кавказы республикæты алыхуызон призтæ æмæ кады гæххæтытæй. Æрвылаз газет расиды, «Афæдзы адæймаг», зæгъгæ, ахæм конкурс. Йæ лауреаттæ свæййынц афæдзы хуыздæр спортсментæ, политиктæ, музыканттæ, алыхуызон професситы минæвæрттæ. == Техникон информаци == Бæрцуат - 16 фарсы. Формат - А3. Тираж - 4 мин экземпляры. == Газеты адрис æмæ разамынд == Редакцийы адрис: Дзæуджыхъæу, Димитровы уынг, 5. Газеты бындурæвæрæг æмæ сæйраг редактор - Коцойты Артур. == Æрвитæнтæ == Газеты официалон сайт Архивгонд æрцыдис 1 февралы 2009 азы.

Source: original
Фæрссаг лæгтæ

Фæрссаг лæгтæ (ир.), адæмихатт (диг.) - ирон зæхкусджыты æппæты стырдæр фæлтæр. Сæрибар уæвгæйæ сæм ХVIII æнусы æмбисмæ хи зæххытæ нæ уыдис, цардысты феодалты зæххытыл æмæ сæ пайдайæн кодтой бегарайы куыстытæ, феодалтæ сæ хъахъхъæдтой æмæ сыл арм дардтой. Ирыстоны Зæхкусджыты реформæйы райдайæнмæ бафиппайæн уыдис, фæрссаг лæгты æхсæнадон фæлтæр куыд тынг ныддихтæ ис, уый - æнæзæхх фæрссаг лæгтæй райдай æмæ фæу, дзæвгар зæхх, бæхрæгъæуттæ, хъомрæгъæуттæ æмæ фысвосы дзугтæ кæмæ уыди, ахæм хъæздыг æмæ бархи фæрссаглæгтæ. Арæхдæр хæстæг кодтой сæ кæрæдзиимæ, фæлæ-иу бонджын æмæ дзырддзæугæ фæрссаг лæгты бинонтæй æлдæртты мыггæгты нæлгоймæгтæ дæр чызг хастой. == Литературæ == 1. Этнография и мифология осетин. Дзадзиев А.Б., Дзуцев Х.В., Караев С.М. Краткий словарь. - Владикавказ, 1994 - 284 с.

Source: original
Киреев, Феликс Сергейы фырт

Киреев Феликс Сергейы фырт (райгуырдис 1972-æм азы 10 июны Дзæуджыхъæуы) у Цæгат Ирыстоны зындгонд историк æмæ журналист, Дзæуджыхъæуы топонимикæйы къамисы уæнг, Дзæуджыхъæу æмæ Аланийы епархийы къæнцылары сæргълæууæг. 1989-æм азы каст фæцис астæуккаг скъола No15. 1990-æм азы бацыдис ЦИПУ-йы историон факультетмæ. 1996-æм азæй куыста стажёр-иртасæгæй Цæгат Ирыстоны гумманитарон æмæ социалон иртасæнты институты. 1997-æм азæй райдыдта йæ уацтæ уадзын газетты. Фыццаг куыста газет «Слово-Ныхас»-ы уацхæссæгæй, стæй редакци кодта газет «Терский казак» (Терчы хъазахъхъ). У Уæрæсейы журналиссты цæдисы уæнг. Бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци теркаг хъазахъхъæгты тыххæй. Бацæттæ кодта æртæ зонадон-популярон чиныджы: «Участие терских, кубанских и уральских казаков в наступлении 1916 года» (иннæ автортимæ), «По улицам Владикавказа» æмæ «Герои и подвиги». Æххуыс кæны «Зæронд Дзæуджыхъæу» (Старый Владикавказ), зæгъгæ, уыцы интернет-проектæн. 2017-æм азы хорзæхджынгонд æрцыдис «Ирыстоны кадæн» майданæй.

Source: original
Андиаты Сослан

Андиаты Пётры фырт Сослан (райгуырдис 1952-æм азы 21 апрелы Дзæуджыхъæуы, амардис 2018-æм азы 22 ноябры) у уæгъдибар хъæбысхæстæй Советон Цæдисы авд хатты чемпион (1973-1978, 1980), Европæйы æртæ хатты чемпион (1974, 1975, 1982), Дунейы цыппар хатты чемпион (1973, 1975, 1977, 1978), Олимпаг хъæзтыты дыууæ хатты чемпион (1976, 1980). == Цардафыст == Скъолайы ахуыр кæнгæйæ Сослан фæцалх баскетболæй хъазыныл. Фæлæ йе ’фсымæрты амындмæ гæсгæ йæхи фæлварын райдыдта уæгъдибар хъæбысхæсты. Афтæмæй Сослан ссис Дзгойты Аслæнбеджы ахуыргæнинаг. Уый амындмæ гæсгæ хъаруджын æмæ ныфсджын Сосланы арæхстдзинад бонæй-бонмæ рæзыдис. Аслæнбеджы фæстæ (уый æндæр горæтмæ ацыдис), Сосланы хъæбысæй хæцынмæ цæттæ кæнын бæйдыдта йæ хистæр æфсымæр Геннади. Уый руаджы Сослан йæ фыццаг сыгъзæрин майдан райста Советон Цæдисы фæсивæды чемпионаты, фæстæдæр та дунейы ерысты бацахста дыккаг бынат æмæ райста æвзист майдан. 1973 азы мартъийы Сосланы нæ бæстæйы командæимæ арвыстой Амырыкмæ дунейы хъалац рамбулыны ерыстæм. Уым Сослан фæуæлахиз зындгонд уæззау уæзы хъæбысæйхæцæг амырыкаг богал Тейлорыл æмæ бацахста фыццаг бынат. 1974 азы дунеон ерысты Стамбулы Сослан рамбылдта æвзист майдан. Уый фæстæ фæд-фæдыл бацахста фыццаг бынæттæ: Æппæтдунеон ерысты Тбилисы, 1975 азы Советон Цæдисы адæмты Спартакиадæйы, Минскы ерысты æмæ æндæрты. Фæлæ уæддæр Сосланы спортивон курдиат йæ фыццаг Олимпиадæйы куыд разындис, афтæ тынг бацæттæ кодта. Сæ зæрдæ йыл дардтой Советон Цæдисы Олимпиадæйы комитеты уæнгтæ дæр. Сослан нæ командæйы богæлттимæ тынг хорз рахæцыдис æмæ райста сыгъзæрин майдан. Сосланы сгуыхтдзинадæн Советон хицауад дæр хорз аргъ скодта - лæвæрд ын æрцыдис паддзахадон хорзæх - Адæмты Хæлардзинады орден. 1980 азы дыккаг хатт сси олимпаг чемпион. Советон хицауад лæвæрд ын æрцыдис Фæллойадон Сырх Тырысайы орден. Сослан йæ лæгдзинад æрмæст спорты нæ равдыста. Ахуыр кæнынмæ бацыд Хæххон хъæууонхæдзарадон институтмæ, экономикон факультетмæ. Уый фæстæ бацыдис аспирантурæмæ, бахъахъхъæдта диссертаци æмæ сси экономикон зонæдты кандидат. == Æддаг æрмæг == Андиаты Сосланы биографи (уырыс.)

Source: original
Сеттльмент

Сеттльмент кæнæ сетлмент (англ. settlement - цæрæнран, кæнт) - афтæ хуындæуы, XIX æнусы - XX æнусы райдианы Китайы иуæй-иу стыр сахарты мидæг хибаргонд сыхтæ (уырыс. кварталы). Уыдон хаццоны лæвæрд уыдысты фæсарæйнаг паддзахæдтæн. Сеттльмент уыдис экстерриториалон, æмæ хъахъхъæд цыдис, хаццоны йæ чи райста, уыцы паддзахады пъæлицæ æмæ гæрзифтонг тыхты руаджы. Кæд æмæ сеттльменты цæрджыты 95-97% уыдысты китайæгтæ, уæддæр сæ территорийыл Китайы закъæттæ хъомыс нæ дардтой, китайæгтæн та нæ уыдис, кæнты чи æрбынат кодта, уыцы æнæзмæлгæ мулк æлхæныны бар. Китайы тæккæ стырдæр æмæ зындгонддæр сеттльментæ æрбынат кодтой Шанхайы: АИШ æмæ Британийы иумæйаг сеттльмент (Шанхайы муниципалон советы территори, Банд), Францы сеттльмент æмæ æндæртæ. Ныртæккæ а территоритæ сты уыцы сахарты сæйраг туристон бынæттæ. Æххæстæй сеттльментæ Китайы юрисдикцимæ бацыдысты 1943-æм азы.

Source: original
Къаспы денджыз

Къаспы денджыз кæнæ Хъаспы денджыз (хъазах. Каспий теңізі, уырыс. Каспийское море, туркм. Hazar deňzi, перс. دریای خزر, азерб. Xəzər dənizi) у, цæхджын дон кæмæн ис, ахæм егъау цад Кавказæй скæсæнырдæм. Цады былтæ хауынц фондз паддзахадмæ (Азербайджан, Иран, Туркменистан, Уæрæсе æмæ Хъазахстан). Дунейы стырдæр цад у, æмæ, йæ асы фæрцы, хонынц æй «денджыз». Къаспы денджызы ныртæккæйы фæзуат у 371 000 км², стырдæр арф - 1025 м, былты дæргъ - 6500-6700 км. Денджызæн йæ скæсæн былгæроны ис стыр, фæлæ тæнæг бакæлæн Кара-Богаз-Гол. Егъау цадмæ æфтынц 130 цæугæдоны. Уыдонæй стырдæртæ сты Волгæ, Терк (Уæрæсе), Урал, Эмбæ (Хъазахстан), Къуар (Азербайджан), Самур (Уæрæсе æмæ Азербайджаны арæн), Атрек (Туркменистан) æмæ æндæртæ. Волгæ, Урал, Терк æмæ Эмбæ дæттынц, Къаспы денджызмæ афæдзы дæргъы цы дон æфты, уымæй 88-90 %. Къаспы денджызы былтыл цы сахартæ и, уыдонæй стырдæр у Азербайджаны сæйраг сахар Баку.

Source: original
22 июны

== Цаутæ == 1853 - Лондоны скуыста, Герцен йæ бындур кæмæн сæвæрдта, уыцы «Хибар уырыссаг типографи». 1941 - райдыдта Фыдыбæстæйы Стыр хæст: фашистон æфсад балæбурдтой Советон Цæдисмæ. 1973 - Иугонд Нациты Организацимæ бацыдысты Германы Федеративон Республикæ æмæ Германы Демократон Республикæ. == Ацы бон амардысты == 1527 - Никколо Макиавелли (р. 1469), италиаг паддзахадон архайæг æмæ хъуыдыгæнæг. 1925 - Феликс Клейн (р. 1849), немыцаг математик. 2003 - Василь Быков, белоруссаг фыссæг (р. 1924).

Source: original
Диоген

Синопы Диоген (рагон грекъ. Διογένης ὁ Σινωπεύς) уыди рагон бердзенаг философ. Райгуырди Синопы нæ эрæйы агъоммæ 400 азы, мæлгæ та акодта 323 азы. Йæ фыд куыста къазнайы хæдзары æхцатæ ивæгæй, фæлæ цыдæр цæстфæлдахæн ми кæй бакодта, уымæ гæсгае йæ асырдтой. Диогенæн йæ ахуыргæнæг куы амард, уæд ацыди Коринфмæ. Цæрæнбынат баххуырсыны, кæнæ йæ уазæгуарзон адæмæй искæмæ бацæуыны бæсты ссардта æндæр бынат: зæронд æмæ фæстытæ стыр дурын-быркуы (грекъагау «пифос» - сæн кæнæ хор кæм дардтой, ахæм). Диогены фæндыд, æрдз æй цыдæриддæрхуызонæй сфæлдыста, ахæм уæвын, уымæ гæсгæ йæхи дæр нæ даста. Уыди тынг гуыбыр, æдзухдæр каст йе ’рфгуыты бынæй. Цæугæ-цæуын æнцой кодта, сæр саджил кæмæн уыд, ахæм лæдзæгыл. Уыцы саджилæгыл ауыгъта йæ фæндаггон хызын. Алкæмæ дæр каст æлгъгæнгæ, никæй ницæмæ дардта.

Source: original