AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Чороев, Алибек Бакытбекович

Алибек Бакытбекович Чороев (Alibek Choroev) - кыргыздын жеткинчек спортчусу, Кыргызстандын өспүрүмдөр арасындагы чемпиону. == Кыскача өмүр таржымакалы == Алибек Бакытбекович Чороев 1996-жылы 26-июнда Кыргызстандын Нарын шаарында туулган. Атасы - белгилүү спорт машыктыруучусу жана эколог Бакытбек Чороев. Энеси - Гүлжан Чокоева. Алибек Нарын шаарында Арстанбек Буйлаш уулу атындагы No 8 орто мектепте окуган, андан соң Бишкектеги Шералы Сыдыков атындагы Олимпиадалык резервдер окуу жайында таалим алуусун улантып келет. Тестийер чагынан тартып спорт менен алектенип келет. Ал машыккан спорт түрлөрү: дзюдо, самбо, таэквондо. Анын кыргызстандык машыктыруучулары - атасы Бакытбек Чороев, Сергей Кладнов, Абдыразак Шаршенов мырзалар. == Спорттогу ийгиликтери == 2012-жылдын 24-февралында Алибек Чороев 1996-жылы туулган өспүрүмдөрдүн арасында дзюдо боюнча эл аралык мелдеште чемпион болгон. Д.Бабаевдин элесине багышталган бул эл аралык мелдеш Бишкек шаарындагы Кожомкул Каба уулу атындагы спорт сарайында өткөн. 2012-жылдын 17-мартында Алибек Чороев Кыргызстандын 1994-жылы туулган өспүрүмдөрүнүн арасында самбо боюнча мелдеште күмүш медалга арзыган. Бул мелдеш Чолпон-Ата шаарында өткөрүлгөн. 2012-жылдын 31-мартында Алибек Чороев Кыргызстандын 1996-жылы туулган өспүрүмдөрүнүн арасында дзюдо боюнча чемпион болуп калды. Бул мелдеш Бишкек шаарындагы Кожомкул Каба уулу атындагы спорт сарайында өткөн. 2012-жылдын 7-8-апрелинде Алибек Чороев Орусиянын Тверь шаарында өткөрүлгөн 1996-жылы туулган өспүрүмдөрдүн арасындагы Европанын ачык кубогу үчүн дзюдо боюнча мелдешке Кыргызстандын өспүрүмдөр курамасынын катарында катышты. 2012-жылдын 28-майында Кыргызстандын дзюдо боюнча 1993-94-жылдары төрөлгөн жаштар арасындагы чемпионаты Бишкек шаарындагы Каба уулу Кожомкул сарайында өткөрүлүп, Алибек Чороев 55 кг чейинки салмакта экинчи байгелүү орунга татыды. 2012-жылдын 4-16-июлдарында Алибек Чороев Орусия Федерациясындагы Саха (Якутия) жумуриятында өткөн "Азия Балдары" ("Дети Азии") эл аралык спорттук мелдешке(жеткиликсиз шилтеме) Кыргызстандын дзюдо боюнча улуттук курамасынын курамында катышып, экинчи орунду ээлеп, күмүш медалга ээ болду. Жеңиш ээлерин кыргызстандыктар "Манас" аба майданында шаттана тосуп алышты(жеткиликсиз шилтеме). 2012-жылдын күзүндө Алибек Чороев Тайвандагы эл аралык мелдешке катышты. Алибек Бакытбек уулу Чороев АКШнын Майами шаарындагы улан-кыздардын дзюдо боюнча дүйнөлүк чемпионатына (World Championship Cadets - Miami, United States, 08-11.08.2013) катышып, бешинчи орунду ээледи. Бул кыргызстандык жаш дзюдочулардын ичинен жакшы көрсөткүч болду. 2014-жылдын 29-июнунда Алибек Бакытбекович Чороев Өзбекстандын Ташкент шаарында самбо күрөшү боюнча кадеттер (өспүрүмдөр) арасында Азиянын чемпиондугунда күмүш медалга ээ болду. 2015. Сокулук. Алтын медал. 2015, июнь. Барнаул шаары. Коло медал. == Интернеттеги шилтемелер == шилтеме) шилтеме) Archived 2016-07-22 at the Wayback Machine шилтеме)

Source: original
Колот

Колот - тоо этектеринде, адырларда, өрөөндөрдүн капталдарында эки кырдын жеөрөөндөрдүн капталдарында эки кырдын же жондун аралыгындагы капталдары жантайыңкы оёң жер; кууш тоо өрөөнү. Кыргызстандын аймагында рельефтин мындай формасына байланыштуу пайда болгон топонимдер да кездешет, мис., Колот (кыштак, Базар-Коргон районунда), Жол колот ( Ак-Суу районундагы кыштак) жана башка. == Адабият == Кыргызстандын географиясы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. - Б.: 2004. Archived 2013-07-28 at the Wayback Machine ISBN 9967-14-006-2

Source: original
Агым

Агым - (агын) суунун нук менен агуу кыймылы. Жер бетине түшкөн жаан-чачындан, кар жана мөңгүнүн эришинен пайда болгон суулар эңкейишти карай сарыгып агып, бирине бири кошулуп, улам чоңоюп олтуруп, туруктуу нукка куюп, агын сууларды пайда кылат. Агын суулар бири бирине кошулуп, дарыяны жаратат. Дарыя көлгө, деңизге, океанга куят. Бул процесстер агымдын пайда болуу же агым калыптануу процесси деп аталат. Убакыт бирдиги ичинде (жыл) агып келип, океанга кошулган суу да «дарыя агымы» деп аталат. Ал эми суунун нук аркылуу агуу кыймылын «агын» деп атоо ылайык. == Дагы караңыз == Деңиз агымдары == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Source: original
Суу деңгээли

Суу деңгээли - дарыя, көл сууларынын бетинин кандайдыр бир шарттуу горизонталдык бетке (бул салыштырмалуу суу деңгээли) карата алынган салыштырмалуу бийиктик. Агын суулардын деңгээли негизинен суунун чыгымына, нуктун деформациясына, бөгөттөрдүн пайда болушуна, туюк суу мейкиндиктердин (көлдүн, суу сактагычтын) деңгээли - суу балансынын элементтеринин ортосундагы катышка, шамалдын таасирине, сейши кубулуштарына ж. б. байланыштуу өзгөрөт. Жыл ичинде деңгээлдик өзгөрүүлөр климатка жараша болуп, көлдөрдө бир нече смден 2-3 мге чейин, чоң дайраларда 5-12 м болот. == Байланыштуу макалалар == Деңиз деңгээли == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2

Source: original
Бодибилдинг

Бодибилдинг (англ. вody дене жана building куруу), культуризм адамдын булчуңдарын өрчүтүү максатында чыңоочу шаймандар (гантель, штанга жана башка) менен жасалуучу физикалык көнүгүүлөр тобу. Ал денени чыңдоочу массалык жана спорттук болуп эки түргө бөлүнөт. Байыркы Грекияда кул ээлөөчү доордо эле (б. з. ч. VI I кылымдарда) пайда болгон. XIX кылымдын аяк ченинде спорттун түрү катары Америкада, Европада, кийинчерээк Россияда өнүгө баштаган. Бодибилдингдин максаты булчуңдарды өрчүтүү жана адамдын дене булчуңдарын рельефтүү, кооз калыптандыруу. Бодибилдинг менен машыга баштаганда спортчу өзүнүн салмагын, боюнун узундугун, төшүнүн кеңдигин, мойнунун, белинин, далысынын, жоон санынын, балтырынын жоондугун жана көөдөн кеңдигин өлчөөсү керек. Ар бир эки айда көрсөткүчтөрү текшерилет. Бодибилдинг менен машыгууда атайын ыкмалар да болот. 1968-ж. Эл аралык федерациясы түзүлгөн. Бодибилдинг боюнча эл аралык, дүйнөлүк мелдештер өткөрүлөт. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Source: original
Бегимкулова Айымжамал

Бегимкулова Айымжамал (1920, Казак Республикасы, Жамбыл облусу, Мерке р-ну, Моцко айылы - 2001, Токтогул р-ну) - саанчы, Кыргызстандын мал чарбасынын мастери (1971). 1942-жылдан Токтогул районундагы «1Май» колхозунда кырк жыл саанчы болуп иштеген. Ленин, эки Кызыл Туу, 2 «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5

Source: original
Кинетика энергиясы

Кинетика кубаты (энергиясы) - кыймылдоочу нерсенин кубаты; механикалык кыймылдын сандык чени. Ар кандай кыймылдоочу нерсе кинетика кубатына ээ. == Терминге түшүндүрмө == Массасы m болгон чекит υ {\displaystyle \upsilon } ылдамдык менен алга жылуу кыймылында болсо, анын кинетика кубаты Ек чекит массасын ылдамдык квадратына көбөйтүлгөн көбөйтүндүнүн жарымына барабар: Ек=m υ {\displaystyle \upsilon } 2/ 2. Алга жылуу кыймылындагы нерсенин кубаты: Ек= υ {\displaystyle \upsilon } 2/2, М - нерсенин массасы, υ {\displaystyle \upsilon } - анын ылдамдыгы. Кыймылсыз октун айланасында айлануучу катуу нерсенин кинетика энергиясы Ек=I ω {\displaystyle \omega } 2 /2, - нерсенин айлануу огуна карата инерция моменти, ω {\displaystyle \omega } - нерсенин бурчтук ылдамдыгы. Кинетика кубаты нерсенин кыймылын токтотуучу күч аткарган жумуштун чоңдугу менен аныкталат, жоуль (Дж) менен ченелет. == Колдонулган адабият == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Source: original
Мыкый үкү

Мыкый үкү (Strix aluco), (Linnaeus, 1758): == Жалпы жана өлкөдө таралышы == Уялоо ареалы үзгүлтүктүү жана Европанын, Азиянын жана Түндүк-Батыш Африканын чегинде жатат, түндүктөн Норвегияга, Швецияга, Санкт- Петербургга, Ишимге чейин, түштүктөн Түркияга, Түндүк Иранга чейин, андан ары мыкый үкү Чыгыш Иранда жана Батыш Афганистанда жок да, чыгышты көздөй Түркстанда, Батыш Тянңшанда, Пакистанда, Индияда, Кытайда жана Кореяда кездешет . Кыргызстанда адатта Чаткал жана Фергана тоо кыркаларынын жаңгак токойлорунда, кээде Чүй өрөөнүндө кездешет . Кыш мезгилинде Гүлчөдө жана Өзгөндө кездешкендиги жөнүндө маалымат бар. == Жашаган аймактары == Токой канаттуусу, Кыргызстандын шартында эски жаңгак токойлорун артыксынтат. == Саны == Белгисиз. ==Жашоо тиричилиги (жашоо циклдары)==Кыргызстанда көбөйүү убактысы аныкталган эмес. Казакстандын коңшу райондорунда көбөйүү маалындагы үндөр майдын аягында, ал эми июлдун башында уча алган балапандар белгиленген. 2-6 жумуртка тууйт, 30 күн басат, бир айдан кийин балапандар уяны таштайт да, көпкө чейин уялоо аймагында болушат . Азыгы ар түрдүү: майда сүт эмүүчүлөр жана канаттуулар, кээде сойлоп жүрүүчүлөр, жерде-сууда жашоочулар жана коңуздар, бирок негизги бөлүгүн майда кемирүүчүлөр момолойлор жана чычкандар, биздин шартта түркстан келемиши түзөт . == Чектөөчү факторлор == Көңдөйлүү эски бактарды кыюу, негизги азыгы болгон кемирүүчүлөрдүн депрессиясы. == Көбөйтүү (колдо багуу) == Белгисиз. == Уюштурулган коргоо аракеттери == Мыкый үкү Сарычелек жана Падышата коруктарынын территориясында жашайт. == Коргоо үчүн зарыл аракеттер == Токойлордун эски бөлүктөрүндө жасалма көңдөйлөрдү түзүү. == Статусу == VII категория. Least Concern, LC. Кыргызстанда Strix aluco harmsi ( Zarudny, 1911) түрчөсү жашайт. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Республикасынын Кызыл китеби 2-басылышы - Бишкек: 2006. - 544 б. - ISBN 9967-23-367-2

Source: original
Кыргызстан вольфрам рудалары

Кыргызстанда вольфрам рудасын издөө - чалгындоо жумуштары 1930-жылдан башталган. 1932 - 42-жылдары жүргүзүлгөн геологиялык жумуштардын натыйжасында вольфрамдын Ак Суу, Алмалы, Жогорку Жошо, Төлөмүш, Кум Бел, Меликсуу ж. б. кенчелери табылып, айрымдары чалгындалган. Вольфрам рудаларын өнөр жайлык казып алуу жана андан концентрат алуу Ата Мекендик согуш учурунда старателдердин артелдери тарабынан Кумбел, Кашка Суу-1, Мелик Суу, Төлөмүш, Жаманашуу, Жогорку жана Төмөнкү Жошо шеелит кендеринде жүргүзүлгөн. Кыргызстандын аймагында пайда болушу боюнча вольфрамдын ар кандай типтеги кендери жана кенчелери белгилүү. Алар пегматиттик,скарндык, гидротермдик жана чөкмө кендер болуп ажыратылат. Руда тулкуларынын жайгашуу шарты боюнча да вольфрам кендери түрдүүчө. Кварц тарамдары кварцташкан жана грейзендешкен зоналар түрүндө көбүнчө гранит интрузияларынын сырткы контактарында учурайт. Алар негизинен граниттердеги тектоникалык жаракаларына же талкалануу зоналарына топтолгон. Булардан контакт-метосоматоздук кендери өнөр-жайлык мааниде. Контакт-метосоматоздук (скарндык) руда тулкулары гранитоддер менен акиташ тектеринин же гранитоиддер менен чополуу акиташ тектеринин контактыларында кезигет. Кыргызстандын аймагында вольфрамдын 136 кени жана кенчеси табылып, алардын 85и нагыз вольфрам кени, калгандары башка металлдардын кошумчасы түрүндө кезигет. Алар негизинен Ысык-Көл (Трудовой, Кеңсуу кендери ж. б.) жана Нарын (Кумбел, Кашкасуу, Жаманашуу кендери ж. б.) облустарында, Түштүк Кыргызстанда (Меликсуу кени ж.б.), Талас облусунда (Төөалмаш, Жошо кендери ж.б.) жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004, ISBN 9967-14-009-7

Source: original
Жоголгондор

"Жоголгондор" (англ. Lost) - америкалык драмалык телесериал, башында 2004-жылдын 22-сентябрынан 2010-жылдын 23-майына чейин алты сезон бою, жалпысынан 121 эпизод менен америкалык телерадиокөрсөтүүчү компаниясында (ABC) чыккан. Шоу илимий фантастиканын жана адаттан тыш нерселердин элементтерин камтыйт жана Калифорния штатынын Лос-Анжелеси менен Сиднейдин ортосунда учуп жүргөн соода пассажирлик учактын Тынч океандын кайсы бир түштүк бөлүгүндөгү табышмактуу тропикалык аралында кулап, андан аман калгандар жөнүндө болот. Бул окуя чоң сериализация менен жүрөт. Эпизоддор адатта аралда орнотулган негизги сюжеттик линияны камтышат, ал жаңы келген персонажды жакшыраак түшүнүү үчүн ретроспективалар же флейш-файлдар менен толукталып берилет. "Жоголгондор" Жеффри Либер, Ж.Ж.Абрамс жана Деймон Линделоф тарабынан жазылган, алар Абрамс багытын аныктаган пилоттук эпизоддо сюжеттик жазмалары менен бөлүшөт. Шоунун жүрүшү бою Линделоф жана Карлтон Куз башкы жазуучулар болушуп, башка көптөгөн аткаруучу продюсерлер жана жазуучулар менен чогуу иштешкен. Аткаруучу курамдардын көп санынан жана негизинен Гавайинин Оаху деген жеринде кино тартуудан улам бул сериал телеберүүдө эң кымбат сериалдардан болуп калды, анын пилоту эле 14 миллион доллардан өйдө турду. "Жоголгондордун" ойлонуп табылган ааламы жана мифологиясы кошумча медиалар менен кеңейип, негизинен "Жоголгон бөлүкчөлөр" (англ. Missing Pieces) деген кыскача мини-эпизоддордон турган сериал жана "Жооптуу жаңы адам" деген 12-мүнөттүү эпилог кошулду. Өзүнүн баштапкы чабытында эле кеңири белгилүү болуп, коммерциялык ийгиликке да жеткен "Жоголгондор" сынчылар тарабынан дайыма бардык мезгилдин теледрамаларынын ичинен эң улууларынын бири деп бааланып келген. Биринчи сезон АВС каналында ар бир эпизоду үчүн 16 миллионго жакын адамды чогултуп жатты. Өзүнүн алтынчы жана финалдык сезонунда шоунун орто эсеп менен ар бир эпизодуна 11 миллион АКШ нын көрүүчүлөрү туура келди. "Жоголгондор" тартылып жатканда киноөндүрүштүн сыйлыктарына көп жолу көрсөтүлдү жана 2005-жылы "Эмминин" эң алтыңкы сериалы деген премиясын, 2005-жылы Британиялык Академиянын телекөрсөтүү сыйлыктарын тапшыруу азем кечесинде "Мыкты америкалык импорт" наамын, 2006-жылы "Алтын глобустун" мыкты драма үчүн премиясын жана Киноактерлордун Гильдиясынын сериалдагы мыкты драмалык ансамбли үчүн премиясын алган IMDb.com Pro сайтынын колдонуучулары "Жоголгондорго" алгачкы он жылдык ичиндеги (2002-2012) башка бардык телесериалдан жогору рейтинг беришкен.

Source: original
Өндүрүүнү кибернеттештирүү

Өндүрүүнү кибернеттештирүү - өндүрүштүн ар бир баскычын жана өндүрүштү толугу менен математикалык моделдештирүү. Математикалык моделдештирүү - химимялык продукциялар өндүрүүдө жүрүүчү кубулуштар, процесстер математиканын тилине которулуп, аларды тийиштүү теңдемелер, фор-мулалар менен туюнтуу, жазуу, химимялык кубулуштагы закон ченемдүүлүктөрдү эсептеп чыгаруу жана өндүрүш процессинин кандай учурда ынгайлуу, үнөмдүү жүрө тургандыгын аддын ала айтуу. Өндүрүштү башкаруу үчүн кибернетиканы колдонуу, өндүрүш абалы ж-дөгү маалыматты тез иштетип чыгууну жана пайдаланууну талап кылат. Биол. процессти моделдештирүү жана биологиялык механизмди химимялык технологияда колдонуу кибернетиканын дагы бир тармагы болуп саналат. Тирүү организмдеги татаал биохим. процесстер өнөр жайындагы химимялык реакторлор иштешине окшош. Мындай окшоштукту изилдөө, моделдештирүү аркылуу пайдалануу технологиянын өнүгү-шүнө жардам берет. Мисалы, кийинки жылдарда биологиялык катализаторлор (фер-менттер) сапатына окшош химимялык ыкма менен алынган синтездик катализаторлор пайда болду. == Колдонулган адабияттар == Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Source: original
Зеравшан дарыясы

Зеравшан дарыясы, 3арафшон (жогорку агымы Матча) Тажикстан менен Өзбекстандагы дарыя. Узундугу 877 км, алабынын аянты 17,7 миң км2. Көк-Суу тоо тоомундагы Зеравшан мөңгүсүнөн башталып, төмөнкү бөлүгү түздүк аркылуу агат. Орточо чыгымы 162 м3/сек. Сугатка пайдалангандыктан, Аму-Дарыяга жетпейт. Катта-Коргон жана Куюмазар суу сактагычтары курулган. Зеравшандын төмөнкү агымы Аму-Бухара каналы аркылуу Аму-Дарыянын суусу менен толукталып турат. Зеравшан өрөөнүндө эл жыш отурукташкан. Боюнда Пенжикент, Самаркан, Бухара жана башка шаарлар жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Source: original
Айбек Абдылдаев

Айбек Абдылдаев (1982-жылы 5-июнда туулган) - журналист, жазуучу. == Кыскача өмүр жолу == Журналист, жазуучу Айбек Абдылдаев 1982-жылы 5-июнда Алай районундагы Каблан-Көл айылында туулган. 1999-жылы Э.Мурзаев атындагы орто мектепти, 2004-жылы Ош мамлекеттик университетинин Журналистика бөлүмүн аяктаган. Журналистикадагы эмгек жолун 2003-жылы “Ош жаңырыгы” гезитинен баштаган. 2003-2007-жылдары “Ош жаңырыгы” гезитинде кабарчы, жооптуу катчы болуп иштеген. 2007-2021-жылдары ‎ BBC Кыргыз кызматынын кабарчысы, веб-редактору, Лондондогу кеңсесинде радио продюсер болуп эмгектенген. 2014-2015-жылдары Ош мамлекеттик университетинин журналистика бөлүмүндө мугалим: 2021-жылдан тарта ‎“Азаттыктын” веб-редактору, 2023-жылдан тарта башкы редактору болуп эмгектенүүдө. == Сыйлыктары жана наамдары == 2004-жылы Таш Мияшов атындагы жаш акын-жазуучулардын фестивалынын лауреаты болгон. Жогорку Кеңештин, Ички иштер министрлигинин, КРнын Акыйкатчы (Омбудсмен) институтунун Ардак грамоталары менен, 2008-жылы ӨКМдин “Өзгөчө кырдаалдарды жоюуга катышкандыгы үчүн” төш белгиси менен сыйланган. Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинин “Маданияттын мыкты кызматкери” төш белгиси менен сыйланган. == Чыгармалары == 2016-жылы “Түндөр” ырлар жыйнагы жарык көргөн. 2021-жылы “От кечкен отуз күн” аңгемелер жыйнагы жарыяланган. == Шилтемелер == "Түндөр". А4702300200-16. УДК821.51. ББК 84 Ки 7-5. ISBN 978-9967-180-56-9. ©Абдылдаев А., 2016 "От кечкен отуз күн". УДК821.51-3. ББК 84 (5Кир)-44. ISBN 978-9967-29-448-6. ©Абдылдаев А., 2021. Айбек Абдылдаев: Музыкант Айбек Абдылдаев: Чоң энем күткөн жаз Айбек Абдылдаевдин аңгемелери Айбек Абдылдаев | Экөө | Аудио китеп

Source: original
Көлсуу

Көлсуу - Какшаал тоо тизмегинин бир тармагы - Сарыбелес тоосундагы көл.Аксайдын оң куймасы - Көккыянын алабында, деңиз деңг. 3514 м бийиктикте жайгашкан. Ураган тоо тектердин өрөөндү бөгөп калышынан пайда болгон. Аянты 4,5 км2, тереңдиги 20 мге чейин, суукуралуу аянты 488 км2. Өрөөндүн формасын кайталап түндүктөн түштүктү карай 5 кмден ашык созулуп жатат. Туурасы 800-1000 м. Агып чыккан суу Көлсуудеп аталып, Көккыяга куят. Алабында жалпы аянты 2,7 км2ден ашык мөңгүлөр бар. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2 == Интернеттеги айрым шилтемелер == [1](жеткиликсиз шилтеме)

Source: original
«Ачык барак»

«Ачык барак» («Открытый лист») - КРнын «Тарыхый-маданий мурастарды коргоо жана пайдалануу жөнүндө» мыйзамына ылайык, археологиялык изилдөө иштерин жүргүзүү үчүн археологадиске берилүүчү расмий документ. КРнын УИАнын Тарых институту тарабынан берилип, Маданият министрлигинин эстеликтерди коргоо бөлүмүндө катталат. ««Ачык барактын» төрт түрү бар: 1) археологиялык эстеликтердин бардык түрүн казууга, изилдөөгө берилет; 2) археологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүгө жана айрым гана эстеликти изилдөөгө укук берет; 3) археологиялык чалгындоо иштерин жүргүзүүгө укук берет; 4) курулуш иштери же жана башка себептер менен бузулуп жаткан эстеликтерди изилдөөгө укук берет. Археологиялык казуу мезгилинде табылган буюмдар мамлекеттик музейге өткөрүлөт, Кыргызстандан башка жакка алып кетүүгө тыюу салынган. ««Ачык барагы» жок археологиялык казуу иштерин жүргүзгөн адам кылмыш жоопкерчилигине тартылат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Мыктыбек Абдылдаев

Абдылдаев Мыктыбек Юсупович (төр.1953-жылы 17-август Кара-Жыгач айылы Аламүдүн району Чүй областы Кыргыз ССРи СССР). Кыргыз мамлекеттик жана саясий ишмери. Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин бир канча чакырылышынын депутаты. 2020-жылдын 6-октябрынан тарта Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин Төрагасы. == Өмүр баяны == Чүй областынын Аламүдүн районунун Кара-Жыгач айылында 1953-жылы 17-августта туулган. 1976-жылы Кыргыз Мамлекеттик Университетинин филология факультетин аяктап, 1988-жылы СССР ИИМинин Академиясын сырттан окуп бүтүргөн. 1999-жылы Юридика илимдеринин кандидаты болгон. ЖОЖду аяктагандан кийинки алты жылдын аралыгында Фрунзе шаарындагы Советтик соода техникумунун комсомол уюмунун катчылыгынан Кыргызстан ЛКЖСнын Ысык-Көл областтык комитетинин катчылыгына чейин көтөрүлгөн. 1983-1985-жылдары Саясий бөлүмдүн башчысы болгон. 1985-1990-жылдары Ысык-Көл областынын ИИБинин начальнигинин орун басары болуп иштеген. 1988-жылы СССР ИИМинин Академиясын бүтүргөн. Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин депутаты болуп шайлангандан кийин 1990-1991-жылдары Мыйзамдар жана мыйзамдуулук маселеси боюнча Жогорку Советтин туруктуу комиссиясынын төрагасынын орун басары болуп иштеген. 1991-1994-жылдары Ысык-Көл ИИБинин начальниги. 1994-1997-жылдары Кыргыз Республикасынын Ички иштер министринин орун басары. 1997-жылдын 11-январынан 2001-жылга чейин Кыргыз Республикасынын Ички иштер министринин 1-орун басары. 2001-2002-жылдары Коопсуздук Кеңешинин Катчысынын орун басары - Президентке караштуу Эл аралык стратегиялык изилдөөлөр институтунун директору. 2002-жылдын январынан 2004-жылга чейин КР Президентинин Администрациясынын коргоо жана коопсуздук бөлүмүнүн башчысы. 2004-жылдын 16-октябрынан 2005-жылдын 23-мартына чейин КРнын Башкы прокурорунун милдетин аткаруучу, КРнын Башкы прокурору. 2005-жылдын 23-мартынан “ИИМдин кадрлар Башкармалыгынын резервинен” А.Акаевдин Жарлыгы менен бошотулган. 2005-жылдын 25-мартынан 13-[[майына чейин Кыргыз Республикасынын Ички иштер министринин милдетин аткаруучу. 2006-жылдын 11-майынан Кыргызстан Президентинин Администрациясынын башчысынын 1-орун басары. 2006-жылдын 17-майынан 2007-жылдын 13-апрелине чейин Кыргызстан Президентинин Администрациясынын башчысы. (“Кулов революциясы” кырдаалында өз ыктыяры менен отставкага кеткен.) 2010-жылдын 13-июлунан “Ата-Журт” партиясынын тең төрагасы жана саясий кеңешинин мүчөсү. 2010-жылдын октябрынан Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин V чакырылышына “Ата-Журт” идеалисттик демократиялык саясий партиясына тизме боюнча депутат болуп шайланган. “Күжүрмөн кызмат өтөгөндүгү үчүн “ 1-баскычтагы медалы менен сыйланган. Милициянын генерал-майору. Милициянын генерал-лейтенанты (7.04.2005.) Юстициянын 2-класстагы Мамлекеттик кеңешчиси. Кыргыз Республикасынын мамкызматынын 1-класстагы Мамлекеттик кеңешчиси.

Source: original
Сидерикалык мезгил

Сидерикалык мезгил (sideral) - планетанын Күндү толук бир айлануу мезгили. Ал мезгил жылдыздык же сидерикалык айлануу мезгили деп аталат. Сидерикалык мезгил Айдыкына окшош синоддук кыймылдын теңдемеси бонча аныкталат. Планетанын төмөнкү (Күнгө жакын орбитада) абалдагысы: 1/S = 1/T - 1/E, жогорку (Жерден кийинки орбитада) абалдагысы: 1/S = 1/E -1/T формуласы бонча туюнтулат. Мында Е - жылдыздык же сидерикалык жыл, S - планеталардын эки бирдей конфигурациясынын (карама-каршы туруу мезгилдеринин) ортосундагы убакыт аралыгы, бул планетанын синодикалык айлануу мезгили болот. == Сидерикалык ай == Сидерикалык ай - Айдын Жерди толук бир айланууга кеткен убакыты. Бул 27,32 суткага барабар. Сидерикалык ай жылдыздык ай деп да аталат. Айдын Жерди бир айланууга кеткен убакыты анын өз огунун айланасында бир айланганга кеткен убакытка барабар. Ошондуктан Айдын Жерге карата бир жак капталы дайыма көрүнүп турат. Алгач Ай өз огунун айланасында азыркыга караганда тез айланган деп болжолдонот. Жерге Айдын бир жак бети эмес кезеги менен бардык капталдары көрүнгөн. Массивдүү Жерге жакын Айдын катуу телосунда ташкын толкуну пайда болгон. Ал тез айланган Айга таасир тийгизип, Айда токтотмо процесс Жерге бир капталы дайыма көрүнүп турган абалга чейин уланган. Мындан Айдын аркы бети жана көрүнгөн бети деген түшүнүк келип чыккан. Кыскасы Жерден Айдын 59% бети көрүнөт. == Күн системасындагы планеталардын сидерикалык мезгили == Таблицага Айдын, кээ бир астероиддердин, кодоо планеталардын жана Седнанын көрсөткүчтөрү кошулган. == Колдонулган адабияттар == Астрономия. Энциклопедиялык окуу куралы, 2004, Бишкек Башкы редактор: Ү. Асанов. Жооптуу редактор: Э. Мамбетакунов

Source: original