AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
«Ала-Тоо жазы»

«Ала-Тоо жазы» - музыка фестивалы. Кыргызстанда алгач 1966-ж. июнь айында өткөрүлгөн. Кийин ал салтка айланып, 1967, 1969, 1974-ж. «Элдердин октябрда шаар эмгекчилеринин юбилейлик майрамдык демонстрациясы өткөн. Аянттын архитектуралык композициясынын өзөгүн «Эркиндик» монументи (2003, скульптору Т. Садыков) түзөт. Эстеликтин түбүнө өкмөттүк трибуна орнотулган. Чүй проспекти менен Киев көчөсүнүн ортосунда бири-бирине симметриялуу жайгашкан 4 фонтандын аралыгына концерт, салтанаттуу чогулуш ж. б. иш-чаралар өткөрүлүүчү чатыр-сахна курулуп, ал чыгышынан жана батышынан аркадалуу имараттар, түштүгүнөн Киев көчөсүнө туташуучу тепкичтер менен курчалган. Бул архитектуралык ансамблге Кыргыз мамлекеттик тарых музейинин имараты (1985), «Достук үйү», «Достук» монументи (1974), мамлекеттик Туунун флагштогу кирет. Аянттын архитектуралык композициясынын достугу» деген ураан менен өткөн. Кыргызстанда фестиваль күндөрүндө Мамлекеттик академиялык симфониялык оркестр, Бүткүл союздук радио менен Борбордук телекөрсөтүүнүн симфониялык чоң оркестри, Ленинград жана Горький филармониясынын симфониялык оркестри, М. Пягницкий атындагы мамлекеттик хор, Дагстан АССРинин мамлекеттик бий ансамбли, Сибирь бийлеринин Красноярскидеги мамлекеттик ансамбли сыяктуу чыгармачыл ири коллективдердин өнөрүн көрүшкөн. Бул фестивалдарга көрүнүктүү композитор Т. Н. Хренников, В. Т. Соловьёв-Седой; дирижёрлор Е. Светланов, К. Иванов, Б. Хайкин, Ю. Темирканов, О. Дмитриади; аткаруучулар И. Архипова, А. Огнивцев, Ю. Мазурок, Р. Стручкова, В. Бовт, Г. Гаспарян, Т. Кудзик, Р. Жаманова, М. Сабирова, Т. Чебан, Т. Серебряков, А. Бабакулов, М. Эсамбаев, М. Магомаев, Б. Бенцпанов катышып, Кыргызстадын эли менен чыгармачылык жолугушуу өткөрүшкөн. 1966-74-ж. 800гө жакын концерт коюлган. Фестивалдын активдүү катышуучулары Е. Светланов менен М. Эсамбаевге «Кыргыз ССРинин эл артисти», Р. Тихомировго «Кыргыз ССРинин искусствого эмгек сиңирген ишмери», Б. Бруновго жана Б. Бенциановго «Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти» деген ардактуу наамдар берилген. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Дельтапланеризм

Дельтапланеризм - авиация спортунун эркин учууга негизделген түрү. Мында учуп-конуусу адамдын буту менен башкарылган дельтаплан колдонулат. Дельтапланда учуунун дүйнөлүк рекорду 20 саат. Мелдеш учуу узактыгы жана белгиленген чекке дал түшүү боюнча жүргүзүлөт. 1976-ж. дельтапланеризмбоюнча Эл аралык комиссия (СИВЛ) негизделип, Эл аралык авиация федерациясына кирген. Бул спорттун түрү боюнча дүйнөнүн жана Европанын чемпионаттары 1977-жылдан кезеги менен өткөрүлөт. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Жыныс

Жыныс - организмдин жыныстык көбөйүүсүн камсыз кылуучу генетикалык жана морфолиялогиялык-физиолиялык өзгөчөлүктөрүнүн жыйындысы. Мында аталык жана энелик жыныс клетка гаметалар кошулуп, зиготаны пайда кылат, андан жаңы организм өрчүйт. Зиготада аталык жана энелик гаметалардын 2 гаплоиддүү хромосома жыйындысы биригет. Жаңы организмдин жыныс клеткасында аталык жана энелик хромосомалардын гаплоиддүү жыйындысы пайда болот. Жыныстык көбөйүү көбүнчө жаныбарларда жана татаал түзүлүштүү өсүмдүктөрдө болот. Бир клеткалуу организмдерде жыныс анча жиктелбеген. Көп клеткалуу диплоиддүү организмдерде атайын гаплоиддүү жыныс клеткалары (энелик жыныста аз кыймылдуу же кыймылсыз; эркек жыныста майда жана кыймылдуу) пайда болот. Көпчүлүк жаныбарларда эркек, ургаачысы айырмаланып турат. Алар бир катар морфологиялык жана физиолиялык белгилери, ошондой эле жыныстык жүрүм-туруму менен айырмаланат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074 -5

Source: original
Акакташ

Акакташ, акак - минерал, халцедондун бир түрү. Химиялык формуласы SiO2. Өңү кызыл сары, кызгылт сары. Негизинен эффузив тоотектеринин көңдөйчөлөрүндө жана жаракаларында болот. Янтарь жана кээ бир тунук асылташтар да (көбүнчө ак түстөгүлөрү) акак деп аталган. Зергерлик иште колдонулуучу 3-класстагы кымбат баалуу асылташ. Кыргыз зергерлери акакташты шакек, билерик, сөйкө, чолпу, чач учуктарга, ат жабдыктарына да чөгөрүп, «тогуз төбөлөп» же куткундап көркөмдөшкөн, ошондой эле шуру, седеп топчу да жасашкан. Таза болоттон жасалган, жыгач саптуу «темир ойгуч» менен жасалганын үстүн оюп, күмүштү кызыл жалын кылып эритип, данакер (бура) менен аралаштырып куюу ыкмасы колдонулат. Азыркы мезгилде кол өнөрчүлөрдүн «Кыял» бирикмесинде да өркүндөгөн технология менен акакташты пайдаланып, кыз-келиндердин асем буюмдарын элдин талабына шайкеш жасап жатышат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Франциско де Зурбаран

Франциско де Зурбаран (исп. Francisco de Zurbarán, Фуэнте-де-Кантос, Бадахос, 7-ноябрь 1598 - Мадрид, 27-август, 1664) - испан алтын кылымынын сүрөтчүсү Заманбашы жана Диего Веласкесдин досу Зурбаран диний живописте мыкты болгон, анын сүрөтү анын визуалдык зор күчүн жана терең мистикасын ачат. Ал Контрреформациянын өкүлү сүрөтчү болгон. Анын алгачкы күндөрү тукуруусу Караважо, анын стили болжол менен пайда италиялык Маньеризм мырзага. Анын өкүлчүлүктөрү Веласкесдин реализминен алыс жана композициялары кисардык тон менен хиароскуро моделдөө менен мүнөздөлөт

Source: original
Тергөө кароосу

Тергөө кароосу - кылмыш издерин жана башка буюмдай далилдерди табуу, окуянын жагдайын жана иш үчүн мааниси бар жагдайларды айкындоо максатында ишке ашырылуучу тергөө иш-аракеттери. Төмөнкү аракеттер жүргүзүлөт: окуя өткөн жерди кароо; өлүктү кароо; нерселерди, документтерди, мал-жандарды, окуя өткөн жер болбогон жерлерди жана орун-жайларды кароо. Айыпталуучунун (шектүүнүн), күбөнүн, жабырлануучунун күбөлөндүрүүсү Т. к-нун бир түрү. Т. к-нун ар бир түрүнүн, аны жүргүзүүнүн тактикасын аныктоочу өз өзгөчөлүгү болот. Ошентсе да, жүрүмдүк жана тактикалык мүнөздөгү бир катар жалпылыктары да бар. Алып айтсак, Т. к-н өткөрүүдө калыс күбөлөрдүн болуусу милдеттүү; тергөөчү Т. к-на катышууга айыпталуучуну, жабырлануучуну, шектүүнү, күбөнү, ал эми зарыл болгон учурларда адисти (сот медигин, криминалистти, товар жүгүртүүчүнү ж. б.) чакырууга (кээде милдеттүү) укуктуу. Объекттерди Т. к. алар табылган жерлер боюнча - өзгөчө учурларда гана - тергөө өндүрүшүнүн жеринде жүргүзүлөт. Т. к. жүрүшү жана жыйынтыктары мыйзамда белгиленген тартипте каттоого алынуусу тийиш. == Колдонулган адабияттар == Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. - Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Source: original
Верес дарыясы (Чет куймасы)

Верес - Орусиядагы дарыя. Кемеров облусу, Краснояр крайы, Томск облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Четь дарыясынын сол жээгинен 393 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Чулым Ачинск шаарынан Зырянское айылындагы суу өлчөгөн постко чейин. Дарыянын айрыгы - Томдон Чулымга чейинки (Жогорку) Обь куймасынын бассейндери, дарыя бассейни - Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 13010400212115200019450 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 115201945 Бассейндин коду - 13.01.04.002 ГИ томунун номуру - 15 ГИ боюнча чыгарылышы - 2 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine]

Source: original
Эттенхайм

Эттенхайм (нем. Ettenheim) - Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан Шаар. Фрайбург административдик округуна карайт. Ортенау районуна кирет. Калкы - 12 244 киши(2013-ж.). . Аянты - 48,9 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду - 08 3 17 026. Мэр - Бруно Мец. Шаар административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт. == Тышкы шилтемелер == Расмий сайты Калып:Баден-Вюртемберг Жерине караган райондор Калып:Германия:Ортенау Район:Шаарлар

Source: original
Чоң Кызыл-Суу минералдуу суусу

Чоң Кызыл-Суу минералдуу суусу - Ысык-Көл облусунун Жети-Өгүз районундагы жылуу суу булагы. Кызыл-Суу кыштагынан 20 км түштүктө, Тескей Ала-Тоонун түндүк бетинде, Чоң Кызыл-Суу капчыгайында. Жергиликтүү элге эзелтен белгилүү. Алгачкы геологиялык маалымат 1909-ж. берилген. Жылуу суу түндүк-чыгышка карай созулуп, түндүк-батышка тик жантайган жаракалардан булак түрүндө үч жерден чыгат. Суунун температурасы 25°, 37°, 41°Сге чейин. Өңү түссүз, тунук, даамсыз, аздан күкүрттүү суутек жыттанат. Хим. курамы боюнча сульфат-хлор-натрийлүү. Сууда азот 95%, кычкылтек 4,5%, көмүр к-тасы 0,2%. Жалпы чыгымы (дебити) 1,21 л/сек. Дарылык касиети боюнча Казакстандагы Каплан-Арасан, Грузиядагы Абастуман жылуу сууларына окшош. Жергиликтүү эл пайдаланат. == Колдонулган адабияттар == «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Source: original
Абшырсай гипс кени

Абшырсай гипс кени - Ош облусунун Ноокат районунда, Жаңарык кыштагынан 1,5 км түндүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1790-1970 м бийиктикте. 1954-1958-ж. геол. чалгындоо иштери жүргүзүлгөн. Гипс бор мезгилинде пайда болгон чопо, акиташ, кум тектеринин арасында жатат. Гипс катмарынын калыңдыгы 50 мге жетет. Катмардагы гипс 98,81%, 1-сорттогу курулуш гипсин алууга жарактуу. Гипс кыртышты гипстентүүгө жана цемент даярдоого пайдаланса болот. Гипстин запасы C1 категориясы боюнча 1320 миң т, C2 26400 миң т. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004, ISBN 9967-14-009-7

Source: original
Топография

Топография - (гр. topos - орун жана ...графил) - топографиялык карталар түзүү аркылуу жер бетин географиялык жана геометриялык жактан изилдөөчү илимий-техникалык тармак. Топография картография менен геодезиянын ортосундагы илим. Ал бир жагынан картографиядагы аймактардын жалпы географиялык картасын түзүү ыкмаларын камтыса, экинчи жактан геодезиянын картага түшүрүлүүчү географиялык жана социалдык-экон. объектилеринин жайгашуусун, формасын, көлөмүн аныктоо үчүн түздөн түз жер бетинен жана аэросүрөт боюнча өлчөө маселелерин изилдейт. Топографиялык карта түзүү жумуштары алгач 16-кылымда жүргүзүлгөн. 18-кылымда так өлчөөчү аппараттардын пайда болушунан жер бетинде жүргүзүлгөн Топографиялык съёмкалардын тактыгы жана сапаты артып, 20-кылымдын 1-жарымынан аэросүрөт,кийинки кезде космостук Топографиялык съёмкалар кеңири колдонула баштады. Жер бетинде жүргүзүлүүчү Топографиялык съёмкалар аянты кичине аймактарда мензула менен аткарылат. тоолуу жана татаал шарттуу райондордо Топография жумуштары фототеодолиттик съёмка боюнча жүргүзүлөт. космостук съёмка азырынча өздөштүрүлбөгөн жана аз изилденген уюлдук аймактардын, чытырман токойлуу жерлердин, чөлдөрдүн кичине масштабдуу, ошондой эле обзордук Топографиялык карталарын түзүү менен чектелет. Негизги Топографиялык съёмка жүргүзүү ыкмасы - аэрофототопография. Азыркы учурда Топографиялык съёмка жүргүзүүнүн ыкмалары автоматташтырылууда. Бул Айдын ж. б. асман телолорунун карталарын түзүүгө, топографиялык карталарды тез жана так түзүп, бат жаңыртып турууга мүмкүндүк берет == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Source: original
ВКП(б)нин Кыргыз Областтык үчүнчү конференциясы

ВКП(б)нин Кыргыз Областтык үчүнчү конференциясы - 1927-ж. 1-7-мартта Фрунзе шаарында өткөн. Ага партиянын 2494 мүчөсүнөн жана 2168 мүчөлүгүнө кандидатынан чечүүчү добуш менен 134 делегат, кеңеш берүүчү добуш менен 20 делегат катышкан. Конференция ВКП(б) Кыргыз обкомунун, обл. текшерүү комиссия­сынын, обл. контроль комиссиясы­нын (ОКК) ж-а Жумушчу-Дыйкан Инспекциясынын (ЖДИ) отчётторун угуп, комсомолдун иши, аялдар арасындагы иш, Кырг-ндын чарб. курулушунун абалы ж-а милдеттери жөнүндөгү маселелерди талкуулап, обл. парт, уюмдун жетекчи органдарын шайла­ган. Анда партия обкомунун отчёттук мезгилиндеги саясий жолу жана уюштуруу иши толук бойдон жактырылып, жүргүзгөн иши канааттандырарлык деп табылган. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Source: original
Воргэ-Кэтыль-Кыкэ дарыясы

Воргэ-Кэтыль-Кыкэ - Орусиядагы дарыя. Ямало-Ненецк АО, Краснояр крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кэтыль-Кы дарыясынын оң жээгинен 71 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 23 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Төмөнкү Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Таз дарыясы. Дарыянын айрыгы - айрыгы жок, дарыя бассейни - Таз. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 15050000112115300068254 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 115306825 Бассейндин коду - 15.05.00.001 ГИ томунун номуру - 15 ГИ боюнча чыгарылышы - 3 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Девон мезгили

Девон мезгили (системасы), девон - палеозой заманынын ортосундагы геологиялык мезгил; жер кыртышындагы тоо тек катмарларынын палеозой тобундагы системасы. Силур мезгилинен (системасынан) кийин, таш көмүр мезгилинен (системасынан) мурда турат. 1839-ж. англиялык геологдор Р. Мурчисон жана А. Седжвик Улуу Британиянын Девоншир графтыгынын аймагында өз алдынча системага бөлүп, аны ошол графтыктын аты менен атаган. Девон мезгили 410 млн жыл мурда башталып, узактыгы 60 млн жылга жакын созулган. Анда пайда болгон тоотек катмарлары 3 бөлүмгө (астыңкы, ортоңку жана үстүңкү), 7 яруска ажыратылган, алардын астынкы 3 ярусу азырынча толук аныктала элек. Девон мезгилинин башталышында мурда болуп өткөн каледон тектон бүктөлүүлөрүнүн таасиринен жер бетинин көп бөлүгү көтөрүлүп, деңиздер тартыла баштаган. Ал жерлерде байыркы кумдук чополордон түзүлгөн кызыл түстүү лагуна-континенттик чөкмөлөрдүн калың катмарлары пайда болгон. Девон мезгилинин ортосунда жана аяк ченинде платформалар менен геосинклиналдарда жер бети кайрадан чөгүп, суу каптай баштаган. Девон мезгилинде көпчүлүк жерде, айрыкча геосинклиналь аймактарда магманын сыртка атылып чыгышынан тоотектер түзүлгөн; айрым жерде галоген чөкмөлөрүнүн (доломит, гипс, ангидрит, таш туз жана башка) топтолуусу жүргөн. Девон мезгилинде жаныбарлар жана өсүмдүктөр дүйнөсү силур мезгилине караганда кескин өзгөрүүлөргө учураган. Жаныбарлардан брахиоподдор өтө өөрчүп, анын теребратулид, продуктид сыяктуу жаңы түрлөрү чыккан. Спирифериддер менен ринхонеллиддер кеңири тараган. Атрипиддер менен пентамериддер девондун аягында толук кырылып калган. Граптолиттер мезгилдин башталышында жашаган. Гониатиттер менен климениялар жаңыдан пайда болгон. Кораллдар болсо дагы эле чоң роль ойногон. Моллюскалар, мшанкалар, фораминифералар мурдагыдай эле жашоосун уланткан. Зор өлчөмдөгү рак сымалдардын өнүгүүсү күчөгөн. Омурткалуулардан баш сөөксүз жана азыркы балыктар өнүгүп, Девон мезгилинде чоң мааниге ээ болгон. Өсүмдүктөрдөн мезгилдин аягында жок болгон псилофиттер, жаңыдан пайда болгон папоротник сымалдар, птеридоспермдер, плаундар жана кырк муундар кеңири таралган. Кен байлыктардан негизинен нефть менен газ, таш туз менен гипстин ири катмарлары, боксит, таш көмүр жана күйүүчү сланецтер, жездүү кумдуктар, темир-марганец жана коргошун кенташтары пайда болгон. Кыргызстанда деңиз түбүндө акиташ теги менен бирге химиялык чөкмөлөр түрүндө пайда болгон бир нече коргошун кени Девон мезгилинде полиметалл-карбонаттар формациясында жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстан:энциклопедия Геологические строение СССР. Т. 1 - Стратиграфия. М., 1968; Чарыгин М. М., Васильев Ю. М. Общая и историческая геология. М., 1968; Асаналиев У. Литология и рудоносность девонских и нижне каменноугольных отложений Срединного Тянь-Шаня. Ф., 1974.

Source: original
UTC−00:44

UTC-00:44 - убакыт алкагы. == Тарых == UTC-00:44 - Монровиянын орточо убактысы же Либериянын убактысы деген аталышта Либерияда 1972-жылдын 7-январына чейин колдонулган. Так убакыт алкагы Монровия шаары жайгашкан узундугуна негизделген жана GMT−00:43:08 болгон, бирок 1919−жылдын 1-мартында GMT-0:44 деп кайрадан аныкталган. 1972-жылы 7-январда бул убакыт алкагы жоюлуп, UTC+00:00 деп өзгөртүлгөн. == Дагы окуңуз == Убакыт алкагы == Тышкы шилтемелер == UTC-00:44 алкагында шаарлар (англисче) Убакыт жана дата (англисче) Дүйнөнүн убакыт алкактары (англисче) Timetemperature (англисче)

Source: original
Максариха дарыясы (Чумыша куймасы)

Максариха - Орусиядагы дарыя. Алтай крайы, Новосибирск облусу, Кемеров облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чумыш дарыясынын оң жээгинен 271 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 10 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Чумыш. Дарыянын айрыгы - (Жогорку) Обь куймасынан Томго кошулган куймасына чейинки суу бассейндери, дарыя бассейни - Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 13010200412115200002852 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 115200285 Бассейндин коду - 13.01.02.004 ГИ томунун номуру - 15 ГИ боюнча чыгарылышы - 2 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Гүлгаакы

“Гүлгаакы” - элдик поэма. Кара сөз менен жана ыр түрүндө кеңири айтылат. КРУИАсынын Манастаануу жана көркөм маданияттын улуттук борборунун Кол жазмалар фондунда “Гүлгаакы”, “Шамашрап дубана Гүлгаакы кызды алганы”, “Дубана Машрап”, “Гүлгаакы”, “Шамашрап-Гүлгаакы” деген кол жазмалар сакталып турат. Мындан сырткары Н. Чотбаевдин “Шаамашариб баяны” деген варианты бар. Булардын ичинен дастандык деңгээлге көтөрүлүп, толук айтылган вариант О. Урманбетов айткан “Гүлгаакы” эсептелген. Калгандары поэманын башатынан кабар берип, аңыз-аңгеме, уламыш катары айтылган. О. Урманбетовдун варианты 1969-жылы айрым кыскартуулар менен жарык көргөн. “Гүлгаакы” поэмасынын аталган бардык нускалары толугу менен “Эл адабияты” сериясына чыккан. Поэма өзөгүнө көп кылымдык тарыхты камтып, бир кыйла эволюциялык өзгөрүүлөргө дуушар болгон. Аны чыгармалардан орун алган архаикалык формалардан, көөнө мотивдерден, түрдүү тарыхый доорлорду басып өткөн сюжеттик катмардан көрүүгө болот. Акыркы чоң тарыхый окуя - узак мезгилге (15-17к.) созулган калмактар менен кармашуу чыгарманын басымдуу бөлүгүн ээлеп, башка окуяларды, тарыхый фактыларды четтетип койгону байкалат. Материалдык жана амазонкалык мотивдердин (партеногенезис), өзүнүн кесилген башын көтөрүп жүрүү мотиви, кайып болуп кетүү жана баша сыяктуу архаикалык социадык институттун жана байыркы каада-салттын чагылышы “Гүлаакы” поэманын башатын аныктоо менен чыгарма ошол доордогу этникалык чөйрөдө пайда болгон деп айтууга толук негиз бар. “Гүлгаакы” поэмасында Шамашрап дубана тарыхый инсан. Өзбек элинин таланттуу классик акыны Бабарахим Машраб 1667 (1640) - жылы Андижанда төрөлгөн. Акындын өмүр жолу жөнүндөгү тарыхый маалыматтар Н. Чотбаев айткан варианттагы окуялар жана ал жөнүндөгү аңыз-аңгеме түрүндөгү нускалар менен дал келген учурлар бар. Кандай болгон күндө да Шамашрабдын элдик чыгармадан орун алышы кызыктуу факты. Поэманын баш каарманы Гүлгаакы калмактын баатыр кызы, калмак ханы катары мүнөздөлүп, өз элин бейпилдикте багып, сырт душмандан коргоп турганы сүрөттөлгөн. Кыргыз баатыры Гүлжигит экөө душман колунан каза таап, окуя трагедия менен аяктайт. Поэманын негизги идеясы - мекенге, эл, жерге болгон сүйүү, анын келечегине кам көрүү, элдин, жердин эркиндиги үчүн күрөшүү. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз адабияты: энциклопедиялык окуу куралы. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, - Б.: 2004

Source: original
Вассенберг

Вассенберг (нем. Wassenberg) - Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан Шаар. Көльн административдик округуна карайт. Хайнсберг районуна кирет. Калкы - 17 297 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 42,41 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду - 05 3 70 036. Мэр - Манфред Винкенс. Шаар административдик курамы боюнча 6 шаардык районго бөлүнөт. == Тышкы шилтемелер == Расмий сайты Калып:Түндүк Рейн-Вестфалия райондору Калып:Германия:Хайнсберг Район:Шаарлар

Source: original
Аскиз маданияты

Аскиз маданияты - хакастардын орто кылымдардагы (10-17-к.) Иртыштан Байкалга жана Ангарадан Монголияга чейинки аймакка тараган археологиялык маданияты; Байыркы хакас мамлекетинин мезгилинде өкүм сүргөн. Аскиз дарыясынын жээгиндеги байыркы көрүстөндөрдөн улам аталган. Эстеликтерди 1955-жылы археолог Л. Р. Кызласов изилдеген. Тюхтят маданияты (Кыргыз кагандыгы) Аскиз маданиятына негиз болгон. Аскиз маданиятынын эстеликтерине шаарлар, таштан курулган чеп коргонуучу жайлар, байыркы кыштактар, кыштан тургузулган манихей ибадатканасы (1112-к.), Енисей жазуулары (Орхон-Енисей), өрттөп көмүлгөн адамдын сөөктөрү коюлган таш дөбө мүрзөлөр жана башка кирет, ошондой эле алтын, күмүш менен кооздолгон темир буюмдар мүнөздүү. 11-кылымда Аскиз маданияты Чыгыш Европада, анын ичинен Орус мамлекетинде кол өнөрчүлөрдүн жана соодагерлердин факториясы катары белгилүү болгон. Хакастардын Россияга кошулушу (1598-1718-ж.) жана христиандаштырылышы Аскиз маданиятынын хакас маданиятына өзгөрүшүнө түрткү берген. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Хлораргирит

Хлораргирит (хлор жана гр. argyros - күмүш), кераргирит - галогениддер классынын минералы, AgCİ. Кошундулары: J, Hg. Тутумдаш Maçça, кабык түрүндө. Жаңы сынган жери түссүз келип, алмаздай жаркыраса, күн нурунун таасиринен күрөң, андан кийин карайып кетет. Катуулугу 2,2; тыгыздыгы 5,6 г/см3, ийкемдүү, бычак менен оңой кесилет, аммиакта эрийт. Гипергенезден пайда болот. Күмүштүн кенташы. == Колдонулган адабияттар == «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Source: original
Авиамодель спорту

Авиамодель спорту - спорттун кеңири таралган түрү; учуучу моделдерди (самолёт, планер, вертолёт, ракета жана башка) конструкциялоо жана даярдоо, ылдамдыгын, учуу узактыгын жана жогорку пилотаждык фигураларды аткаруу сапатын сыноону башкаруу боюнча мелдеш. Учуучу моделдердин 1-мелдеши 1905-ж. Францияда өткөрүлгөн. Ага планер моделдери гана катышкан. Эл аралык авиамодель комиссиясы 1923-ж. негизделген. Бул спорт боюнча мелдештер негизги категорияга бөлүнөт: эркин учуучу; айланып учуучу; радио менен башкаруучу. Дүйнөлүк чемпионат 1925-жылдан өткөрүлөт. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original