AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Synthetic_sah_17

бастыҥ спортсмен, ССРУ спордун үтүөлээх маастара, СР физическэй культураҕа, спорка үтүөлээх үлэһитэ. ХХIV Олимпиада чемпиона. Чэпчэки атлетиканан 1970 с. дьарыктанар. ССРС хас да төгүллээх чемпиона, рекордсмена, 400 м аан дойду чемпионатын икки төгүллээх боруонса призера. 16 сыл устата ССРС сүүмэрдэммит хамаандатын чилиэнинэн сылдьыбыта. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == ССРС урукку хоруола Захир-шах 29 сыл ынараа өттүгэр быраҕан барбыт уораҕайыгар төннүбүт. 2007 - Канаверал тумултан «Дельта-2» ракета Марска көтүөхтээх Phoenix станцияны космоска таһаарбыт. == Төрөөбүттэр == 1901 - Луи Армстроҥ (Louis Daniel Armstrong) (1971 өлб.) - Америка дьаас (джаз) турбаһыта уонна ырыаhыта. 1912 - Дмитрий Ходулов (03.10.1976 өлб.) - ССРС бэлэмнэнэн барбыта. Түмүгэр Аан дойду бастакы сэриитэ өрө күүдэпчилэммитэ. 1923 - Бүлүү уокуругун 2-3 учаастактарыгар норуодунай судьуйанан 1902 сыллаахтан Үөһээ Бүлүү Хоротугар олохсуйбут сыылынай Андрей Дягилев анаммыт. Бу киһи Порт-Артурга (билигин Кытай Далянь куората) сулууспалыы сылдьан бэлиитикэҕэ буруйданан хаатыргаҕа ыытыллыбыта, кэлин Саха сиригэр көскө кэлэн олохсуйбута, саха кыыһын ойох ылан суох дьону кыргыбыттар, сорохторун ол күн ыйаан, сорохторун өрүскэ тимирдэн өлөрбүттэр (тыһыынчаҕа тиийэр киһи өлбүт бадахтаах). Элбэх киһини кэлин силиэстийэлээн баран илиилэрин-атахтарын, тарбахтарын бысталаан Казааҥҥа, Астрахаҥҥа, Сибииргэ иҥин төннүбэттии ыыталаабыттар. 1687 - Украинаҕа Левобережье (Хаҥас Кытыл) гетманынан Иван Мазепа талыллыбыт. 1783 - Арассыыйа уонна Грузия Картли-Кахетия диэн саарыстыбата Георгиевскай трактаат тылбаастаммыта. 1964 - Вьетнам кытылын чугаһыгар Тонкин хомотугар АХШ байыаннай хараабыллара кинилэргэ Хотугу Вьетнам катердара

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_16

Айра́н - турахха эбэтэр катыкка оҥоһуллубут үрүҥ ас, түүр, хотугу кавказ, соҕуруу кавказ, балкан норуоттарыгар баар кефир бииһин ууһа. Атын атын омуктарга уонна атын атын тылларга айран араастык, тус туспа ааттанар, оҥоһуутун тенхологията эмиэ кыратык араастаһар. Ол гынан баран, кинини, сүрүннээн, аһыйбыт үүт бактерияларыттан оҥороллор. Аны туран, биир сиргэ олорор, Ону таһынан туораахтаах культураны, оҕуруот аһын, хортуосканы үүннэрииннэн дьарыктаналлар. == Историята == Түүкээн үрэх Бүлүү өрүскэ түһэр сиригэр былыр нууччалар Бүлүүгэ бастаан кэлэн баран симиэбийэ (зимовье) туруорбуттара. Онтуктара хас да сыллар усталарыгар бу эргин опорнай пуун быhыытынан турбута. Онтон Олоҥноох диэн сиргэ билиҥҥи Нам сэлиэнньэтин сиригэр көһөрүллүбүтэ, Оленск диэн сурукка киирбитэ. Кэлин онтон билигин Бүлүү куората турар сиригэр киин буолбута. Онон кырдьаҕас Бүлүү куоратын историята Верхневилюйскай симиэбийэттэн саҕаланар. == Улуус тэрилтэлэрэ == Улуус архыыба (Култуура уонна сиэр сайдыытын дэпэртээмэнин муниципальнай казеннай тэрилтэтэ), 2019 сыллаахтан начаалынньык Колесова Александра Петровна == Улуус биллиилээх дьоно == Миронов Алексей Афанасьевич (11.04.1912-30.03.1945) - Аҕа дойду Эсватини Эсватини - Эсватини хоруоллукка (урукку аата Свазиленд) Уопсастыба күнэ Таджикистан Таджикистан - Таджикистан Өррөспүүбүлүкэтигэр Судаарыстыба тылын күнэ КАӨ КАӨ - Мас олордуу күнэ Саравак Саравак - Хари Саравак (Саравак күнэ), бу күн 1963 сыллаахха билигин Малайзия Федерациятыгар киирэр Саравак штаат Британия хоруонатыттан тутулуга суох буолбут == Түбэлтэлэр == 1099 бастакы бэрэстэбиитэлэ. Нуучча хаһаактара аан бастаан Саха сирин бу ыраахтааҕы саҕана булбуттара, Дьокуускайы олохтообуттара. 1822 - Грегор Иоганн Мендель - Австрия биолога уонна ботанига, наследственность туһунан үөрэх сайдыытыгар сүҥкэн оруолу оонньообут учуонай. 1887 - Густав Герц - ниэмэс физигэ,

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_7

ылыныллаллар. АХ секретариата, Африка Холбоhугун Хамыыһыйата, Этиопия киин куоратыгар, Аддис Абаабаҕа баар. Кыттааччы дойдулар: Гуинеяҕа, Мауританияҕа уонна Мадагаскарга быhаарылла илик политика кризистара буолбуттарыттан сылтаан, бу дойдулар кыттыылара быстах тохтотуллан турар. == Сигэлэр == Африка Холбоhугун Архыыптаммыт 2012, Муус устар 15 күнүгэр. официал Африка Холбоhуга (АХ) диэн Африка 53 дойдутун холбуур омуктар (дьаhалталар) икки ардыларынааҕы тэрилтэ. 2002 c. от ыйын 9 олохтоммута. Кини иннинээҕи Африка биир буолуутун тэрилтэтин солбуйбута. Тэрилтэ ордук дьоһуннаах быhаарыылара сыл аҥарыгар биирдэ буолар бары кыттааччы иллэр ил уонна дьаhалта баhылыктарын мунньаҕыгар Эт-үүт комбината. Көмүс хостуур тэрилтэлэр. Суолу тутар уонна өрөмүөннүүр салалта. Геологтар тэрилтэлэрэ. "Врангель арыыта" заповедник салалтата. Апапельгино аэропорт, куораттан 18 км. Муора порда. == Остуоруйаттан == 1949 сылтан 1957 сылга диэри манна Дальстрой систематыгар киирэр Чаунлаг и Чаунчукотлаг хаайыылар салалталара баар куттууллара биллэр. Онон хайа да өттүнэн көрдөххө даурдар сахаларга доҕордуу норуот буолар эбит. Даурдар дьиҥнээх ааттара дагурдар диэн эбит. Онон Г.В.Ксенофонтов саха тылыгар туттуллар доҕор диэн тылы дагурдары кытары сибээстээбитэ олус оруннаах буолан тахсар. Дагурдары киданнар Дахэ диэн баһылыыр биистэрин аатын кытары сибээстииллэр. Бэйэлэрин тылларыгар сири онорооччулар диэн суолталаах диэн сылларга маньчжурдар Амурга олохтоох биистэри утары хас да экспедицияны ыыппыттара биллэр. Онно олохтоох сахарча уонна сахалянь биистэрэ күүстээх утарсыы кэнниттэн уотунан эстэр саалаах уонна тэргэннээх маньжурдар сэриилэригэр тулуспакка бастарын бэринэргэ күһэллибиттэрэ. Бу биистэр ааттарын сахалары кытта сибээстии сатааһыны уонна Амурга эмиэ сахалар олорбуттар диэн санааны көрсүөххэ сөп. Ол эрээри наука уонна маньчжурдар даурдары аймахтыы хорсун буойуттарын иһин, Маньчжурияҕа көһөрөн ылбыттара, бэйэлэрин аармыйаларыгар туспа былааҕынан (знамянан) холбообуттара. Билигин даурдар урукку Маньчжурияҕа барытыгар, ол аата Хэйлунцзянь провинцияҕа тарҕанан олороллор. 1750 сылга даурдары уонна солоннору (тоҥустары) Синьцзянна

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_5

куораттар буолаллар. Былыр былыргыттан манна бэйэлэрэ туспа культуралаах, тыллаах дьон-аймах бөлөхтөрө туспа королевство буолан мустан олороллор эбит, кинилэр прованцалэстэр дэнэллэрэ, кэлин Франция биир сомоҕо государствота буолбутун кэннэ дойду олохтоохторун быһыытынан франсуустар буолбуттар. Ол даҕаны буоллар тылларын, культурнай традицияларын аныаха дылы илдьэ сылдьаллар. Тыллара прованцальскай тыл дэнэр. Культураларын сабыдыала средиземноморье норуоттарын үөрэппит оҕолоро улаатан баран алҕаска элбэх арыгыны иһэн итирэн хааллаҕына ийэ кутун өйүгэр киирэн киһиргиирэ элбээн хаалара сыыһа-халты туттунарын үөскэтиэн сөбө оҕо ийэ кутун иитиигэ улахан сэрэхтээх буолары ирдиир. Урукку кэмнэргэ сахалар кыра оҕолорун “Хара харахтаахха көрдөрбөккө эрэ улаатыннараллара” диэн этии оҕо ийэ кута аан бастаан үчүгэй үгэстэринэн иитиллэрэ туһалааҕыттан Сахалар киһиргэс буолуу киһини куһаҕаҥҥа, сыыһа туттунууга тириэрдэрин билэллэр. Сахалыы таҥара үөрэҕэ “Киһиргээмэ” диэн үөрэтэрэ киһи сыыһа-халты туттунарын аҕыйатарга аналланар. Киһиргэс буолуу өй-санаа аһара барарын үөскэтэр. Өй-санаа аһара барыыта киһи кэпсэнэрин, арбанарын элбэтэн кэбиһэриттэн киһиргэс буолууну улаатыннаран куһаҕаны оҥорууга тириэрдиэн сөп. Киһиргэс буолуу киһи өйүн-санаатын аһара ыытарыттан тиэтэйэрэ, ыксыыра элбээн киһиргээһин улаатарын үөскэтэр. Улаханнык үөрбүт киһи өйө-санаата аһара барара элбииринэн кыра арыгыттан итирэрэ, өйө көтөрө биллэр. Атаахтык иитиллибит, тулуура аҕыйах оҕо аһара барар санаата элбээһинэ киһиргэс буолуутун улаатыннаран кэбиһиэн сөп. Оҕо кыра эрдэҕинэ, ийэ кута иитиллэр кэмигэр киһиргэтэ үөрэтэн кэбиһии өйө-санаата аһара бара сылдьара элбиирин үөскэтэр. Кыра

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_13

Аны туран биир уус дьоно бары ураһа иһигэр биир олбоххо хааланаллара диэн кэпсэнэр. Манна көс омуктар, холобур казахтар XIX үйэҕэ диэри, ураһа дьоно бары биир суорҕаҥҥа киирэр үгэстээхтэрин ыйыахха син. Бу сортоллору кэлин кэлбит табалаах тоҥустар кыргыбыт буолуохтарын эмиэ сөп. Наһаа сэрииһит биис, өстөөхтөрүн кыайан баран, биир сиргэ мунньан баран Саха номоҕунан, Бүлүүгэ былыр элбэх ахсааннаах сортол диэн омук олорбута кэпсэнэр. Сортоллор Дьааҥы хайаларын аттынан олорбуттар. Былыргы быраҕыллыбыт өтөхтөр оннуларын бу сортоллору кытары сибээстииллэр эбит. Булдунан уонна балыгынан айахтарын ииттэллэрэ биллэр, ол иһин тайҕаҕа өрүстэр кытыыларынан олорбуттар. Сортоллор туматтар курдук олус сэрииһит дьон эбит. Туматтартан уратылара диэн, сирдьиттэрэ кылыс-хоһууннар үрүҥ Рейганомика (ааҥл. Reaganomics) диэн АХШ президенэ Рональд Рейган ыыппыт экономика политикатын ааттыыллар (1980-с сыллар). Рейган экономика политикатын түөрт олоҕо: Дьаhалта хоромньуларын көҕүрэтии, Уhук түһээн күөннэрин аччатыы, Дьаhалта экономика салайыытын аччатыы, Инфляцияны аччатарга харчы маассатын хонтуруоллааhын == Литература == Bienkowski Wojciech, Brada Josef, Radlo Mariusz-Jan eds. (2006) Reaganomics Goes Global. What сыл от ыйын 15 күнүнэн 151-З 313-III No-дээх «Об официальной символике в Республике Саха (Якутия)» сокуон ылыныллыбыт. Бу сокуонунан Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык бэлиэлэрин правовой статустара олохтоммут, сүрүннэрэ уонна туһаныллыыларын сиэрэ быһаарыллыбыт. == Өссө маны көр == Саха Сирин улуустарын дьаралыктара == Сигэлэр == Официальный информационный портал Республики Саха Тыгын кинилэри утары сэриинэн бара сылдьыбыта биллэр. Тоҥустарга соҕурууҥҥу, аттаах тонустар ортолоругар сартаул диэн уус баара ыйыллар. Орто Бүлүүгэ XIX үйэҕэ Сортуол диэн кыра уус баар буола сылдьыбыта бэлиэтэммит. Сортоллору номохтор аҥала аҥаардаах, бу дойдуга сөбө суох үгэстээх омук курдук көрдөрөллөрүн бэлиэтиэххэ наада. Ол курдук буруону хаһааҕынан таһаараллара диэн буолар. «Ытык сэһэнигэр» сартауллары монгол төрүт бииһигэр киллэрэллэр. Кэлин XVIII үйэҕэ бу биис дьоно Бурятияга

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_18

Устинов Андрей Иванович - марафон сүүрээччи, чэпчэки атлетикаҕа САССР спордун маастара (1983 с.) 1931 с. Далыр нэһилиэгэр колхуостаах кэргэнигэр төрөөбүтэ. Ситэтэ суох орто үөрэхтээх. 1956 с. сайыныгар Дьокуускайга сүөһү үүрүүтүгэр барбыта. 1958 с. сайыныгар ат сүүрдүтүнэн дьарыктаммыта. 1960 с. бастакы мас көтүүлээх ат сүүрдүүтүгүгэр республика чемпиона. 1962 сылтан уһун дистанцияҕа холбоhуга (РСДСМ) «Яблоко» партия ыччат салаата «Көҥүл радикаллар» либертар хамсааhын Уҥа күүстэр холбоhуга (СПС) Москватааҕы Хельсинки бөлөҕө (МХГ) «Киhи бырааптарын иhин» хамсааhын Беслан саҥата === Активистар === Людмила Алексеева Евгения Альбац Михаил Амосов Виктор Анпилов Никита Белых Михаил Борзыкин Мария Гайдар Михаил Ганган Леонид Гозман Михаил Касьянов Нина Гуличева Сергей 2008 - атырдьах ыйын 14 2009 - тохсунньу 31, кулун тутар 12, от ыйын 31, атырдьах ыйын 31, алтынньы 31 === Санкт-Петербург === 2007 - кулун тутар 3, муус устар 15, бэс ыйын 9, сэтинньи 25 2008 - кулун тутар 3, ахсынньы 14 === Регионнар === Москваттан уонна Санкт-Петербургтан ураты, Славянофиллар - XIX үйэҕэ Арассыыйаҕа үөскээбит уопсастыбаннай сүүрээн. Тас, дьоҥҥо көстөр өрүтэ: Петр I уларытыыларын утары охсуһуу, Арҕаа Европа сабыдыалыттан босхолонуу. Нуучча омуга ураты омук, Европа омуктарыттан атын суоллаах-иистээх буолуохтаах диэн санааннан салайтарбыт дьон. Кинилэргэ - личность атын личноһы кытта дьол иһин охсуһар буоллаҕына, биһиэхэ - община, кинилэргэ - бэлитиичэскэй сүүрүүнэн дьарыктанан, Арассыыйаҕа куоталаһыыга Саха сирин чиэһин 8 сыл көмүскээбитэ.

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_6

кыраайын, Кемерово уобалаһын, Хакасия, Тыва сирдэрин, Казахстаны, Кытайы, Монголияны кытары кыраныыссалаһар. Алтаайга былыр түүр омуктар бастакы судаарыстыбалара - Түүр Каганата - тэриллибитэ. Алтаайга алтаайдар, казахтар, теленгиттэр, кумандинецтэр, нууччалар олороллор. Хайалаах Алтаай сирэ хас биирдии киһи кутун-сүрүн тутар кэрэ айылҕалаах. Өрөспүүбүлүкэ сирин иэнин 25 %-нын ураты харыстанар суолталаах сирдэр ылаллар. Алтай экэниэмикэтин биир сүрүн салаата - туризм. Туризм сайдан , сыл устатыгар мөлүйүөн турист кэлэн барар буолбут. Алтаайдар үс үйэ тухары бэйэлэрин ааттарын үгүстэ уларытан кэлбиттэр: өбүгэлэрин сурукка киирбитинэн ойроттар, калмыктар, татаардар, телеуттар диэн ааттыыллар. Джунгария судаарыстыбата суох буолуоҕуттан ыла «алтаайдар» диэн ааты ылыммыттар. Алтаайдар төһө да аҕыйах ахсааннаахтарын иһин сүтэн, кини Гуатемалаҕа барбыт, онно президент Хакобо Арбенс Гусман социал реформалары ыытыытыгар кыттыыны ылбыт. Гусманы, Central Intelligence Agency көмөтүнэн, суулларбыттарын кэнниттэн Гевара радикал идеологиятыгар буукса охтубут. Кэлин, Мексикаҕа, Фидель Кастроны кытта билсибит уонна От ыйын 26 хамсааhыныгар кыттыспыт. 1956 ахсынньытыгар, кини Кастро салайыылаах революционердары кытары Кубаҕа, АХШ өйүүр Фулхенсио Батиста диктаторы саха уус-уран литературатын классига Н.Д.Неустроев өссө Октябрьскай революция иннинэ маннык суруйан турар: «Алтаай мин сүрэхпин өрүүтүн угуйа тардар. Кини хочолоругар сахалар төрүттэрэ олохсуйа сылдьыбыттарын иһин эбитэ дуу?.. Биһиги тыйыс Сибиирбит бу дьикти үчүгэй муннугар хаһан эмэ таҥара көмөтүнэн тиийэ сылдьыбыт киһи»... Алтаай норуотун духуобунай салайааччыта Элбакшы, суруйааччы Бронтой Бедюров “Сахалар 20 күнүгэр Янги Бедюров диэн бэйиэт

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_10

Юрий Андреев 20 см. уһуннаах оскуома тоһоҕону тарбаҕынан эрийэн, мотуруостар түмүктэрин баайар, 20 мм. Диаметрдаах уһун арматураны Олимпийскай биэс төгүрүгү эргитэн таһаарар күүстээх - уохтаах саха бухатыра, Ньурба ньургуна Юрий Андреев Улуу тренер Д.П. Коркин иитиллээччитэ. Чурапчыга кэлэригэр Манчаары Баһылай Спартакиадатын уолаттар ыарахан ыйааһыннарыгар икки төгуллээх кыайыылаах, бокска республика уолаттарын хатыйыы, тэбии, олуйуу араас көрүҥнэрин таһаарыылаахтык оҥорор, ханнык да ааттааҕы күүстээх илиилэринэн көҥүл уҥа - хаҥас тардар бөҕө бөҕөс үс төгүл абсолютнай буолбутун таһынан, ыйааһыныгар 1993, 1995, 1997 сс. чемпионнаабыта. Онон барыта холбоон Юрий Степанович Андреев Манчаары Баһылай Спартакиадатыгар 7 төгүл кыттан, 9 кыһыл көмүс мэтээл кавалера. «Өбүгэлэр оонньуулара» республикатааҕы биллэр лаамата этэ. Оччолорго саҥа үөскээн эрэр тувин интэлигиэнсийэтин орто сүһүөх бэрэстэбиитэлэ этэ. Бэйэтин кэмигэр былыргы, ааспыт кэм уонна аныгы бириэмэ култуураларын дьүөрэлээн олоххо киллэрэ сатаабыта. 1925-1929 сыылардаахха -- Тыва Норуодунай Өрөспүүбүлүкэтин (1926 сыллаахха диэри -- Танну-Тыва өрөспүүбүлүкэтэ) Аччыгый Хуралын Бүрүсүдьүүмүн иккис бэрэссэдээтэлэ (бырабыыталыстыба салайааччыта) уонна тас сибээс дьыалаларын миниистирэ. 1925 сыл сайынагар Москубаҕа ыытыллыбыт Танну-Тыва уонна ССРС дипломаттыы сыһыаннаһыыларын олохтуур кэпсэтиилэргэ барбыт дэлэгээссийэ сайааччыта. 1925 сыллаахха балаҕан ыйын Тыватааҕы эргиэн-бырамыысыланнас баана (Тувинбанк) тэриллибитин кэннэ, баан Сүбэтин бастакы бэрэссэдээтэлинэн талыллыбыт. Оччотооҕу кэм салайааччыларын үгэһинэн, буддизмҥа уонна сангхаҕа сиэрдээхтик сыһыаннаһара. 1927 сыллаахха ТНР Миниистирдэрин Сэбиэтин биир мунньаҕар уопсастыбаҕа буддизм оруолун туһунан 1994 с. Италия Рим куоратыгар ветеран - маастардар ыарахан ыйааһыннарыгар Россияттан бастакнан Аан дойду чемпиона. Саха сирин Н.Н. Тарскай бирииһигэр 1970, 1976, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1986, 1987, 1991, 1992, 1994 сс. 13 төгүллээх чемпиона, 1985 с. үрүҥ көмүс, 1971 с. боруонса призера.

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_14

Ыйааҕынан Спиридонов Илья Константиновичка Социалистическай Үлэ Геройун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1957) Анаабыр улууһун Ытык олохтооҕо (1993) == Аатын үйэтитии == Үрүҥ Хайа сэлиэнньэтигэр бүүс туруоруллубута. Сыл аайы тыа хаһаайыстыбатын орто анал уонна үрдүк үөрэхтэр биэс бастыҥ студеннарыгар И. К. Спиридонов аатынан стипендия ананар. == Өссө маны көр == Социалистическай Үлэ Геройдарын тиһигэ (Саха Сирэ) == Сигэлэр == Герои страны Владимир Пестерев. История Якутии в лицах. - Якутск: «Бичик», 2001. Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Анабарский национальный (долгано-эвенкийский улус:Почетные граждане, известные люди района SakhaNews оһуохайдьыт. 1933 сыллаахха төрөөбүтэ Николаев Николай Спиридонович - педагогика билимин кандидата, профессор. == Сигэлэр == Энциклопедия Якутии. - М., 2000. Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Нюрбинский улус Архыыптаммыт 2013, Ыам ыйын 3 күнүгэр. Саха Сирин нэһилиэктэрэ:Ньурба нэһилиэктэрэ Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 4 күнүгэр. gosspravka.ru:Нюрбинский улус Хаҥалас нэһилиэк. Ньурба улууһун нэһилиэгэ, киинэ Ынахсыт. Улуус кииниттэн 62 км хотугулуу-илин диэкки Бүлүү федерал суолга турар. Нэһилиэнньэтин ахсаана 608 киһи (2010 сыл). == Нэһилиэктэн төтүттээхтэр == Петров Спиридон Васильевич (07.03.1894-30.12.1965) - олоҥхоһут. 1926 сыл алтынньы 14 күнүгэр төрөөбүтэ Осипов Николай Федотович - Чоомуут, ырыаһыт, П.В., Элэс Боотур. Эпоһы харыстыыр, үөрэтэр, тарҕатар Олоҥхо фонда. - Дьокуускай, 2002. - 1228 с.: ил. ISBN 5-88149-100-9 ОГОТОЕВ ПЕТР ВАСИЛЬЕВИЧ БҮӨТҮР ОҔОТООЙОП (1910 - 197 ) Элэс Боотур олоҥхо автора. Таатта улууһун Төрүт нэһилиэгэр 1940 сыллаахха төрөөбүтэ. 1956 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай институт нуучча тылн уонна литературатын факультетын бүтэрбитэ. Педагогическай Спиридонов Илья Константинович (10.08.1913-10.10.1975) - Социалистыы Үлэ Дьоруойа. == Олоҕун олуктара == 1913 сыллаахха атырдьах ыйын 10 күнүгэр

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_12

Дьяконов Николай Викторович - мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара. == Олоҕун олуктара == 1977 сыллаахха сэтинньи 6 күнүгэр Нам оройуонун Түбэ нэһилиэгэр төрөөбүт. == Спортка ситиһиилэрэ == Дыгын оонньууларын 6 төгүллээх чемпиона XVII Манчаары оонньууларын чемпиона Мас тардыһыытыгар Россия 3 төгүллээх чемпиона Мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин 7 төгүллээх чемпиона сэһэннэр, кэпсээннэр, хоһооннор хомуурунньуга бэчээттэнэн тахсыбыта. Арамаан ис хоһоонугар, тутулугар - үрдүк үөрэх кыһатыгар, саха салаатыгар, дипломнай үлэлэр сурулланнар туйгуннук көмүскэннилэр. “Ийэм кэпсиир...” айымньы, национальнай библиотека чэрчитинэн ыытыллыбыт “Ааҕыыны өйөөһүн уонна сайыннарыы концепциятыгар” 2013 сылга киирбит Сүүс суруйааччы сахалыы бастыҥ айымньыларын испииһэгэр киирбитэ. “Ийэм кэпсиир...” арамаан, аныгы ирдэбилгэ сөп түбэһэр государственнай университетын саха филологиятын уонна национальнай култууратын факультетын бүтэрбит. Бүлүү улууһугар, Үгүлээт орто оскуолатыгар педагог-библиотекарынан үлэлиир. === Айар үлэтэ === «Хайа да саас - оҕо саас» диэн бастакы хоһооно «Кэскил» хаһыакка бэчээттэмит. Ол кэнниттэн кини хоһоонноро, кэпсээннэрэ, сэһэннэрэ уонна арамааныттан быһа тардыылар өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар, сурунаалларыгар бэчээттэнэр буолбуттара, элбэх ааптардаах хомуурунньуктарга куһаҕаны оҥоруу ирдэбил кытаатан, хаайыы уһаан биэриитигэр тириэрдэн иһэр. Киһини өлөрүү саамай кытаанах ирдэбилгэ түбэһэрэ “Өлөрсүбүтү өлөрөн кэбиһиллэр” диэн өбүгэ үгэһинэн этиллэр. Киһи бэйэтин өйүнэн-санаатынан салаллан олох тутаах көрдөбүллэрин, дьон бииргэ, эйэлээхтик олорууларын үгэстэрин толорбот, киһи быһыытын аһара барар, сиэри тутуспат буоллаҕына общество, дьон бөлөҕүн аатыттан ирдэбил

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_1

П.В., Элэс Боотур. Эпоһы харыстыыр, үөрэтэр, тарҕатар Олоҥхо фонда. - Дьокуускай, 2002. - 1228 с.: ил. ISBN 5-88149-100-9 ОГОТОЕВ ПЕТР ВАСИЛЬЕВИЧ БҮӨТҮР ОҔОТООЙОП (1910 - 197 ) Элэс Боотур олоҥхо автора. Таатта улууһун Төрүт нэһилиэгэр 1940 сыллаахха төрөөбүтэ. 1956 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай институт нуучча тылн уонна литературатын факультетын бүтэрбитэ. Педагогическай Harrassowits Verlag, Wiesbaden 2008. Explication of the polysemantic verb 'kiir' in the Great Akademic Explanatory Dictionary of the Yakut Language. // Altai Hakpo 19, 155-171. Seoul, Korea 2009 (межд. реценз. журнал). == Сигэлэр == Биобиблиографический справочник Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 4 күнүгэр. Институт гуманитарных исследований и проблем малочисленных народов Севера Монастырев Владимир Дмитриевич - филология билимнэрин кандидата. == Олоҕун олуктара == 1960 сыллаахха олунньу 25 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар Моорук нэһилиэккэ төрөөбүтэ. 1983 с. - Саха государственнай университетын омук тылыгар факультетын бүтэрбитэ. 1983-1984 сс. - Муома улууһун Орто Дойду орто оскуолатыгар немец тылын учууталынан үлэлиир. 1984 с. - ССРС НА СС ТЛИ Институтун тылы үөрэтии, быһаарыылаах саха тылдьытын салааларыгар научнай үлэһит. 2003 сылтан - саха тылын быһаарыылаах тылдьытын секторын сэбиэдиссэйэ (2010 сылтан - лексикография сектора). == Сүрүн үлэлэрэ == Kleines erklärendes Wörterbuch (Sacha-Deutsch) = Толковый словарь языка саха / Harrassowits Verlag, Wiesbaden 2006. Толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах с. (Буквы Г, Д, Дь, И) - в соавторстве, словарные статьи на буквы Д, Дь (дьикти-дьиибэ - дьон-аймах). Большой толковый словарь якутского языка = Саха тылын быhаарыылаах улахан тылдьыта: Т. VI. / Под ред. П. А. Слепцова. - Новосибирск: Наука, 2009. - 519 с. (Буквы Л, М, Н) - в Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтун лексикология уонна лексикография секторыгар стажер-чинчийээччи. 1989

Source: data_augmentation
Synthetic_sah_2

Терроризм диэн куттааhыны (террору) мэлдьи туттуу. Билигин, терроризм өйдөбүлэ омуктар икки ардыларынааҕы биир ылыныллыбыт быhаарыыта суох. Мантан ураты, терроризм диэн сокуону кэhэр күүһүлээһини уонна сэриини тэрийиини ааттыыллар. Араас террорист тэрилтэлэрэ эбэтэр соҕотох террористар тус туспа идеологиялаахтар уонна соруктаахтар. == Термин төрүтэ == "Terror" диэн латыын тыла, "куттааhын" диэн тылбаастанар. Сэтинньи дьиэ кэргэттэригэр төрөөбүтэ. 1933-1938 сылларга Гнесиннэр ааттарынан музыкальнай техникумҥа скрипкаҕа үөрэммитэ, бүтэрбэтэҕэ. 1939 сыллаахха, төһө да музыкаҕа үрдүкү үөрэҕэ суох буоллар, Ереваннааҕы опернай театрга киирбитэ. 1944 сылтан сыанаҕа тахсар, Бүтүн Сойуустааҕы араадьыйа уонна тэлэбидиэнньэ солистката, 1959 сылтан Москватааҕы филармонияҕа. 1957 сыллаахха Гнесинканы бүтэрбитэ. 1972 сыллаахтан Гнесинкаҕа уһуйааччылаабыта (1983 сыллаахтар - эсперанто), жестынан истибэт дьон тыла, формальнай тыл көмпүүтэр тыла (например, Алгол, SQL), кыыл-сүөл тыла тылы лингвистика үөрэтэр (языкознание). Тыллар: Ааҥл тыла Араб тыла Гириэк тыла Дьэбэриэй тыла Испан тыла Кытай тыла Кэриэй тыла Латыын тыла Ниэмэс тыла Нуучча тыла Португаал тыла Суаhили Эбээн тыла Эбэҥки За́ра Алекса́ндровна Долуха́нова (Заруи́ Агасьевна Макаря́н/Макарья́н, кэргэнинэн - Долуханя́н; кулун тутар 15, 1918, Москва - ахсынньы 4 күнэ, 2007, эмиэ онно) - сэбиэскэй, российскай уонна армянскай ырыаһыт. ССРС народнай артистката (1990). Ленинскэй (1966) и Сталинскай бириэмийэлэр лауреаттара (1951). == Олоҕун кэрчиктэрэ == Москва куоракка Агасий Маркович уонна Елена Гайковна Макарьяннар Тыл диэн дьон икки ардыгар билсии бастыҥ тэрилэ. Тыл саҥа эбэтэр этэр хамсаныы киэнэ буолар. Кыыллар бэйэ бэйэлэрин кытта араас тыастарынан уонна хамсааhыннарынан кэпсэтэллэрин кыыл тыла дииллэр. Тыл араас категориялара: киһи тыла (предмет изучения лингвистики): дьон кэпсэтэр тыла, дьон бодоруһарыгар анаммыт оҥоһуу тыллар (холобура, волапюк, кинилэрдиин үлэлэhэр гына уларыйаллар. Үгүс дьаhалта быhаарыылара бу тутаах критерийдары бэлиэтииллэр: сорук, сылтах, буруйдаах уонна дьайыы сокуоннаhа. Күүһүлээhин Психология сабыдыаллааһына уонна куттааhына Политика соруга Сэриилэспэт дьоҥҥо саба түһүү Сокуону утарыы ==

Source: data_augmentation