AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Авантюра

Авантюра (фр. aventure) - кĕтмен çĕртен ăнăçу пуласса шанса пуçланă теветкеллĕ те иккĕленӳллĕ ĕç, тĕпрен илсен, тĕветкелле пулакан хăрушăллă темтепĕр курни; тăтăшах чăннипех е пуçа кĕрекен историсенчен тытăнса тăраканскер; авантюризм - çăмăл ăнăçу тăвасла теветкеллĕ тыткаларăш, ĕç-пуç; темтепĕр курас еннелле сулăнни. == Çав. пекех == Теветкел Темтепĕр курни Самозванец == Каçăсем == Авантюрный роман. Словарь литературных терминов. И. А. Муромов. 100 великих авантюристов 2022 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Безрукова Галина Петровна

Безрукова Галина Петровна, - сăвăç. 1948 çулта Свердловск (халĕ Екатеринбург) хулинче çуралнă. == Пурнăçĕ == Амăшĕ Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи Мартынкасси ялĕнчен. Галина Безрукова Мускав облаçĕнчи Загорск хулинчи художествăпа промышленость техникумĕнче вĕреннĕ. Калинин пукане театрĕнче ӳкерӳçĕ пулса, механика завочĕнче ерешлекен ӳкерӳçĕ пулса ĕçленĕ. Халĕ çăмрăксен эрнерен тухакан область хаçăчĕн редакциĕнче вăйне хурать. Унăн сăввисем Тверь хаçачĕсенче, Мускав журналĕсенче пичĕтленеççĕ. == Ӗçĕсем == Унăн чăваш чĕлхи çине куçарнă сăввисем «Тăван Атăл» журналĕнче, Элĕк районĕн тата «Чăваш хĕрарăмĕ» хаçачĕсенче пичĕтленнĕ. Мускавра тухнă сăвă пуххисем: «Афишăсене çыпăçтаракан» (Расклейщица афиш, 1988); «Алăк уçрăм» (Открыла дверь, 1996).

Source: original
Тутмос I

Тутмос I - Авалхи Египет фараонӗ, п. эрч. 1504 ҫ. - п. эрч. 1492 ҫ. патне ертсе пынӑ; XVIII династин пайташӗ. == Вуламалли == История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 2. Передняя Азия. Египет / Под редакцией Г. М. Бонгард-Левина. - М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1988. - 623 с. - 25 000 экз. Авдиев В. И. Военная история Древнего Египта. - М.: Издательство «Советская наука», 1948. - Т. 1. Возникновение и развитие завоевательной политики до эпохи крупных войн XVI-XV вв. до х. э. - 240 с. Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. - Т. 1. Петер Элебрахт. Трагедия пирамид! 5000 лет разграбления египетских усыпальниц (перевод с немецкого) О. И. Павловой, Москва, издательство «Прогресс», 1984 года./Peter Ehlebracht «Heltet die Piramiden Fest! 5000 Jahre Grabraub in Agypten» Dusseldorf - Wien, 1980, Econ Verlag. == Каҫӑсем == Фотографии мумии Тутмоса I

Source: original
Мичиган (кӳлĕ)

Мичиган (акăлч. Lake Michigan) - АПШ-ра вырнаçнă кӳлĕ, Çурçĕр Америкăри Мăн кӳлĕсен шутĕнче пулать. == Географи == Мичиган Çӳлти кӳлĕрен кăнтăралларах, Гурон кӳллипе Макино пырĕпе, Миссисипи юханшывĕпе - Чикаго - Локпорт каналĕпе çыхăнать. Гидрографи енчен пăхсан, Мичиганпа Гурон пĕрлĕхлĕ пулаççĕ, анчах та географи енĕпе вĕсене уйăрса палăртаççĕ. Мичиганăн шыв-çĕр лаптăкĕ - 57 750 çм2 яхăн (Мăн кӳлĕсем хушшинче виççĕмĕш вырăнта), тăршшĕ 500 çухрăма яхăн, анлăшĕ - 190 çм. Тинĕс шайĕнчен - 177 м çӳллĕшĕнче (Гурон кӳлли пекех), тарăнăшĕ 281 м çитет. Çулта тăватă уйăхлăх пăрпа витĕнет. Утравĕсем - Бивер, Çурçĕр Маниту, Кăнтăр Маниту. Кӳлĕ çумĕнче Мичиган, Индиана, Иллинойс тата Висконсин штачĕсен çĕрĕсем тухаççĕ. Мичиган çумĕнчи пысăк хуласем: Чикаго, Эванстон тата Хайланд-Парк (Иллинойс), Милуоки тата Грин-Бей (Висконсин), Гэри тата Хэммонд (Индиана). == Истори == Кӳлĕ ячĕ mishigami сăмахран килет, вăл оджибва инди йăхĕн чĕлхипе «пысăк шыв» тени пулать. Кӳлĕ çине пĕрремĕш европеец - француз Жан Николе - 1634 çулта пырса çитнĕ.

Source: original
Ăслăх

Ăслăх, - çын ĕçĕн сфери, хăшĕн тĕллевĕ тĕрĕс пĕлӳсене пуçтарасси, ăнланасси тата йĕркелесси, çĕнĕ теорисене (çутçанталăкри е пĕрлĕхри пулăмĕсене ăнлантарса вĕсен аталанăвне малалла мĕнле каяссине сăнамашкăн) пуçарса ярасси е пуррисене аталантарасси. == Ăслăх аталанăвĕ == Çуралассишĕн ăслăлăх çын хăйĕн ĕçĕн производительноçне аталантарасипе, хăйăн пурнăçне лайăхлатассипе çыхăннă. Авал вăхатсенченех çынсем çунăнталăк пулăмĕсем çинчен, ĕç хатĕрĕсем тăвасси е çӳрт хăпартасси çинчен хăйсен пĕлĕвĕсене пухнă. Чи пĕрремĕш ăслăлăх шучĕнче Астрологи пулнă, хăшĕн пулăшĕвĕпе сăвплăхçăсемпе мăчаварсем усă курнă. Çавăн пекех чи авалхи ăслăхсем шутне геометрипе механика кĕреççĕ. Геометри пӳрт лартма, механика - пӳрт хăпартма пулăшакан ĕç хатĕрĕсене тумашкăн пулăшнă. == Ăслăх тĕпчевĕ == Ăслăх тĕпчевĕн объекчĕ - ăслăха тĕпчекен ăслăх. == Çав. пекех == Ăслăхсен ят-йышĕ Тĕн Философи == Каçăсем == Ăслăх шырав системисем Федераллă çут-çанталăка тĕпчекен наукăсен вĕренӳ порталĕ Федеральный естественнонаучный образовательный портал 2008 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ. «Гуманитарлă вĕренӳ» федераллă вĕренӳ порталĕ 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ. «Экономика. Социология. Менеджмент» федераллă вĕренӳ порталĕ(ĕçлемен каçă) Наука ĕçсен шырав системи === Энциклопедисем === Ăслăх. ПСЭ статья Шаблон:Open-Site === Каталогсем === Наука DMOZ-ра Рамблер:Наука 2010 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ. Яндекс:Каталог:Наука Яндекс:КаталогНауки Google:Каталог:Наука 2011 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ. Mail.ru:Наука 2015 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ. Mail.ru:Наука и образование 2011 ҫулхи Ака уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Апорт:Наука и образование 2010 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ. === Тĕрлĕрен === Научный блог 2011 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Научные поисковые системы Различие научных и мистических теорий Русские исследователи за рубежом. Также новости науки и т. п. 2011 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Новости науки «Русского переплёта» Федеральный естественнонаучный образовательный портал 2008 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 15-мӗшӗнче архивланӑ. Федеральный портал «Гуманитарное образование» 2009 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ. Федеральный образовательный портал «Экономика. Социология. Менеджмент.»(ĕçлемен каçă) Федеральный портал «Социально-гуманитарное и политологическое образование» 2011 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 19-мӗшӗнче архивланӑ. Наука или религия? 2009 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнче архивланӑ. Вики-проект Наука Научная сеть scipeople.ru Поисковая система научных публикаций Наука DMOZ-ра Поисковая система научных публикаций.

Source: original
Синематограф

Кинематограф (гр. κινεματος - куçăм тата гр. γραφο - çыр, кăтарт), - çын ĕçлевлĕхĕн енĕ, XIX ĕмĕрте шутласа кăларнă, XX ĕмĕрте пĕтĕм тĕнчипе сарăлнă ĕç. Çак ĕçпе çыхăннă ӳнер çинчен ятарлă статьяна пăхмалла. == Синематограф çурални == Кинематограф сарӑлма унӑн хальхи тӗсӗпе кӗске метражлӑ пирвайхи фильмсене ӳкерсе халӑх умӗнче демонстрацилемелле пулнӑ. 1895 ҫулхи пуш уйӑхӗн 22-Мӗшӗнче парижра люмьер тӑванӗсем пӗрремӗш хут вӗсен "синематографне"кӑтартнӑ. == Сасăсăр кино тапхăрĕ == Тĕп статья: «Сасăсăр кино» == Ҫавӑн пекех пӑхӑр == Чӑваш кинематографийӗ

Source: original
Джосер

Джосер, (егип. Ḏsr - «cӑваплӑ») - Авалхи Египтӑн III-мӗш династи фараонӗ, пирӗн эрӑччен 2665 - 2645 ҫҫ. патне астулта ларнӑ. Вӑл хушнипе унӑн визирӗ, ҫурт-йӗр ӑсти, мӑчаварӗ, укҫаҫи, сиплевҫи тата ӑсчахӗ Имхотеп Египетри чи пӗрремӗш пирамида туса лартнӑ тесе шутлаҫҫӗ. == Вуламалли == История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 2. Передняя Азия. Египет / Под редакцией Г. М. Бонгард-Левина. - М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1988. - 623 с. - 25 000 экз. Авдиев В. И. Военная история древнего Египта. - М.: Издательство «Советская наука», 1948. - Т. 1. Возникновение и развитие завоевательной политики до эпохи крупных войн XVI-XV вв. до х. э. - 240 с. Вейгалл А. История фараонов. Правящие династии раннего, Древнего и Среднего царства Египта. 3000-1800 до н.э. / Пер. с англ. И. Б. Куликовой. - М.: ЗАО Центрполиграф, 2018. - 351 с. - 2000 экз. - ISBN 978-5-9524-5259-9. Заморовский В. Их величества пирамиды / Пер. со словацкого О. И. Малевича. - М.: Главная редакции восточной литературы издательства «Наука», 1981. - 447 с. - (По следам исчезнувших культур Востока). - 15 000 экз. Берлев О. Д. Два периода Сотиса между Годом 18 царя Сену, или Тосортроса, и Годом 2 фараона Антонина Пия // Древний Египет: язык - культура - сознание. М., 1999.

Source: original
Моль

Моль (тĕнчери кăтарту: mol; чăвашла кăтарту: моль; кивелнĕ ячĕ: грамм-молекула (молекулăсен шучĕ тĕлĕшпе); лат. moles - шутлавлăх, масса, шутлă йыш) - Пĕрчĕсен тĕнчери системинче (СИ): япалалăх шутлавлăхне кăтартакан виçев пĕрчи, никĕсри 7 пĕрчĕрен пĕри. Моле СИри никĕсри пĕрчĕ тесе Виçесемпе йывăрăшсен XIV генераллĕ конференцийĕнче (ГКМВ) 1971-мĕш çулта çирĕплетнĕ. Пĕр молĕн пĕлтерĕшне хальхи вăхăтра NA Авогадро хисепĕ урлă палăртаççĕ. NA = 6,02214179(30)×1023 моль−1. Урăхла каласан, пĕр моль вăл япалалăхăн 6,02214179(30)×1023 чухлĕ пĕрчине (атомсене, молекулăсене, ионсене, электронсене е ытти хуть те мĕнле çавнашкал объектсене) шăнăçтаракан шутлавлăхĕ.

Source: original
Шуруппак

Шуруппак («сиплев вырӑнӗ», «тулли шӗкӗр вырӑнӗ») - авалхи Шумер хули. Ниппуртан кӑнтӑралла, Евфрат хӗрринче вырнаҫнӑ пулнӑ. == Каҫӑсем == Ниппурский царский список (Ниппурский царский список). 2013 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. (Неразгаданные тайны ВАВИЛОНА ч.12-2, Автор: Бровко Владимир). Древние города 2013 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Алеврит

Алеври́т (грек. αλεύρι - çăнăх; акăл. aleurite, silt; ним. Aleurit) - кăпăшка вĕтĕ авăртнă пусараннă тăпра. == Пĕрлехи хыпарсем == Алеврит йышне ытларах 0,01-0,1 мм пысăкăшлĕ минерал тĕпренчĕкĕсем (кварц, хир шпачĕ, слюда тата урăх.) кĕреççĕ. Вăл тăмпа хăйăр (лёсс, юшкăн, тусан) хушшинче шутланать. Алеврита пысăк тĕшĕллĕ алеврит (0,05-0,1 мм) тата вĕтĕ алеврит е çӳхе алеврит (0,01-0,05) тĕсĕсене пайлаççĕ. Алеврита уйрăм усăрăннă тăпра ушкăнне совет петрографĕ А. Н. Заварицкий сĕннипе 1930 çулта кĕртнĕ. Литификацилесен алевритран алевролит пулса тухать. == Вуламалли == «Геологический словарь», М:"Недра", 1978. == Каçăсем == Алеврит 2008 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ. Алеврит(ĕçлемен каçă)

Source: original
Хоккей

Хоккей, - (акăл. hockey, авал фр. hoquet сăмахран - кукăр вĕçлĕ кĕтӳç туйи ), - икĕ ушкăн хытă пӳскепе е шайбăна (пĕчĕк лаптак çаврăшка) клюшкăпа хирĕç ушкăн хапхине çапса кĕртес тĕллевпе ăмăртакан вăйăсен пĕрлĕхĕ. Кашни ушкăнра пĕр хоккеисчĕ хăйсен хапхине сыхлать. Хоккеист - хоккей вăййине вылякан спортсмен. Вăйăна хоккеистсене тренер хатĕрлет. Хоккеистăн вăйă тумтирĕ (аммуници) пур. Çав тумтир вăйă вăхăтĕнче хӳтĕлет. Пуçа çĕлем тăхăнаççĕ. Чавсасем, чĕркуçсем çине хӳтĕлевсем çыхса хураççĕ. Хоккей тумтирĕсене тăхăнсан, хоккеист ĕлĕкхи Рим империнчи гладиатор пекех курăнать. Пăр çинче чупма, ярăнма урасене тăркăч тăхăнаççĕ. Кашни вылякан хоккеистăн хăйĕн клубĕ пур. Хоккетстпе спорт клубĕ хушшинче килĕшсе çырнă хут пур. Хоккей вылянине халĕ Раççейре ĕç вырăннех шутлаççĕ. Клуб хоккеиста шалу (ĕç укçи) тӳлет. Вăйă вăхăтĕнче е хатĕрленнĕ чухне хоккеист амансан е чирлесен клуб хăйĕн укçа шучĕпе ăна сиплесе ура çине тăратать. Тепĕр клуба куçнă чухне виçĕ енлĕ килĕшӳ хучĕ çыраççĕ: икĕ клуб тата хоккеист хушшинче. Хоккеистăн юридици ĕçĕсене агент тытса пырать, пăтăрмахсенче суд тăрăх хӳтĕлет. == Хоккей тĕсĕсем == Шайбăллă хоккей - пăр çинче лаптăк шайбăпа выляççĕ. Тăван çершывĕ Канада шутланать. Пӳскеллĕ хоккей - пăр çинче хытă пӳскепе (мечĕкпе) выляççĕ. Курăк çинчи хоккей - курăк çинче хытă пӳскепе выляççĕ.

Source: original
Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)

Турчка касси ятпа паллă. == Тавралăх == Кивĕ Ахпӳрт Пăла шывĕн вăтам юхăмĕнче, сылтăм çыранра вырнаçнă. Ку тĕлте Пăлана Пайпарăс тата Пучивар шывĕсем юхса кĕреççĕ. Малтанхи пирки çапла калани пур: . Уяв концертĕнче Кивĕ Ахпÿртĕн гимнне хăтларĕç. Гимн сăввине çыраканĕ - Кивĕ Ахпÿртре çуралнă пирĕн ентеш Владимир Рыбкин. Кĕввине паллă чăваш композиторĕ Юрий Кудаков çырнă (юррăн чăвашла тата вырăсла тексчĕсем, нотăсем, плюсовка, минусовка - пурте ал айĕнче). Куракансем гимна Чăваш халăхĕн артисчĕсем Тамара Гурьева тата Зоя Лисицына юрланине савăнса итленĕ.> Гимна мĕнле те пулин çирĕплетнĕ-и е çирĕплетмен-и, çакă халлĕхе паллă мар. === Кивĕ Ахпÿртĕн гербĕ пирки === Хальхи вăхăтра Кивĕ Ахпÿртĕн гербĕ - çирĕплетни те, çирĕплетменни те, - çук. Г.Ф.Мулюков таврапĕлÿçĕ унăн сăнарĕн никĕсĕнче хулкан çине илемлĕх мелĕсемпе ÿкернĕ "1634" (яла никĕсленĕ çул) пулмалла тесе шутланă. == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == Кудрявцев Иосиф Андреевич, - 1895-1901-мĕш çулсенче Чĕмпĕрти чăваш шкулĕнче вĕреннĕ, Кивĕ Ахпÿртри вĕрентевçĕсен паллă пĕр династине пуçласа яракансенчен пĕри. Арланов Михаил Михайлович, "Хыпар" Кăларавăш çурчĕн директорĕ - тĕп редакторĕ (2015-2016-мĕш çулсенче). Брусова Галина Фёдоровна (1955 çур.), - педагогика ăславĕсен кандидачĕ (2002). Вăрăм Палюк (Рыбкин Владимир Николаевич) - Кивĕ Ахпÿртĕн "официаллă мар" гимнĕн авторĕсенчен пĕри. Каргин Николай Васильевич, Социализмлă Ĕç Паттăрĕ. Карягин Арсентий Афанасьевич (1921-1986) - РСФСР тава тивĕçлĕ вĕрентевçи. Карягин Сергей Афанасьевич (1932 çур.) - журналист, вĕрентевçĕ, парти (КПСС) функционерĕ, РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçлевçи (1996). Карягин Фёдор Александрович, Чăваш республикин экологи тата çутçанталăк ресурсĕсен министрĕ (1992-1996), географи ăславĕсен кандидачĕ. Карягина Марина Фёдоровна, - чăваш сăвăçĕ, тележурналист. Мареева Мария Николаевна (1954 çур.) - журналист (пичетре тата телекуравра). Мукина Ираида Васильевна, - филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ. Пыркин Николай Васильевич (1935-2007) - совет саманинче парти (КПСС) ĕçлевçи, истори ăславĕсен кандидачĕ. Салмин Антон Кириллович, истори ăслăлăхĕсен докторĕ, этнолог. == Вуламалли == Астраханцева, А. Вěсем пурте пěр кăкран : [Патăрьел районěнчи Кивě Ахпÿрт ялěнче пурăнакан вунă ача амăшě, М. А. Кошкина çемйи çинчен] / А. Астраханцева // Авангард (Патăрьел районě). - 2008. - 29 чÿк (No 135-136). Салмин А. Н., Павлова А. А. «Асрах-çке эс, тăван кĕтес!. 1-мĕш пай» - Шупашкар: «Çĕнĕ вăхăт», 2010. - 608 с. (Патăрьел районĕнчи Кивĕ Ахпÿрт, Пăлакасси ялĕсен кун-çулĕ пирки çырнă тĕп кĕнеке ку паянхи куна.

Source: original
Капица Пётр Леонидович

Пётр Леонидович Капица - (08.07.1894, Кронштадт, Санкт-Петербург кĕперни, Раççей империйĕ - 08.04.1984, Мускав, РСФСР, ССРП) физикĕ, академик, Нобель парни лауреачĕ. Физика проблемисен институчĕ йĕркелекене тата пĕрремĕш директорĕ. Мускав физика тата техника институтне никеслекенсенчен пĕрhри. Питĕ пĕчĕк температурасене тĕпченипе палăрнă. Пысăк калăпăшлă газсене шĕвеклетмелли установка шутласа каларса ĕçе кĕртнĕ (турбодетандер). Шĕвек гелин чарусăр юхнине тупнипе паллă. Унсĕр пуçне питĕ вăйлă магнит уйĕсене тата пысăк температурăллă плазмăна вырăнта тытса тăрассине тĕпченĕ. 1921-1934-мĕш çулсенче Лондонта Резерфорд лабораторинче ĕçленĕ. 1934-мĕш çулта Совет Союзне таврăнсан ăна Лондона каялла кăларса яман. Капица Евроăри усламçăсене канашсем пани Мускаври пуçлахсене канăç паман. Владимир Есаков каланипе 1934-мĕш çулчченех Капмицăпа çыхăннă план пулнă, Сталин план çинчен пĕлнĕ. 1934-мĕш çулхи çурлапа юпа уйăхĕсем хушшинче ăсчаха СССРТа хăвармалли çинчен калакан Л. М. Каганович алă пуснă темиçе Политбюро йышăнăвĕ тухнă Шаблон:Sfn-1 Юлашки резолюци çапла пулнă: - == Вуламалли == Балдин А. М. и др.: Пётр Леонидович Капица. Воспоминания. Письма. Документы. Есаков В. Д., Рубинин П. Е. Капица, Кремль и наука. - } м: Наука, 2003. - Т. Т.1: Создание института физических проблем: 1934-1938. - ISBN 5-02-006281-2 Добровольский Е. Н.: Почерк Капицы. Кедров Ф. Б. : Капица. Жизнь и открытия. Андроникашвили Э. Л. Воспоминания о жидком гелии. Тбилиси: Ганатлеба, 1980. Биобиблиография П. Л. Капицы, подготовленная Отделением ГПНТБ СО РАН Владимир Есаков Почему П. Л. Капица стал невыездным // Вестник Российской академии наук. - 1997. - Т. 67. - No 6. Храмов Ю. А. Капица Пётр Леонидович // Физики: Биографический справочник / А. И. Ахиезер ред.. - 2-мĕ, тӳрл. тата хуш.. - } м: Наука, 1983. - 200 000 экз. (куçар.) Павел Рубинин История одного открытия в письмах и документах (к 60-летию открытия сверхпроводимости) // Успехи физических наук. - 1997. - Т. 167. Loren R. Graham Moscow stories. - Indiana University Press, 2006. - ISBN 9780253347169 Allan Griffin Superfluidity: three people, two papers, one prize // PhysicsWorld. - 2008. - No 8. == Каçăсем == Капица Пётр Леонидович «Патшалăх паттăрĕсем» сайтĕнче «P.L.Kapitza» Краткая биография П. Л. Капицы на официальном сайте Института Физических Проблем. «Интервью с женой Капицы» 2005 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 31-мӗшӗнче архивланӑ. Интервью 16 февраля 1990 года и 23 ноября 1992 года. Информация с сайта Нобелевского комитета 2008 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ. (акăлч.) Из писем А. Н. Крылова дочери Биографические факты из жизни Петра Капицы 2008 ҫулхи Раштав уйӑхӗн 3-мӗшӗнче архивланӑ. Лёвшин Л. В. Физический факультет МГУ. Исторический справочник. - М.: МГУ, 2002. И.Халатников «Дау, Кентавр и другие» Капица: жизнь и открытия: к 120-летию со дня рождения П. Л. Капицы - тематическая выставка Отделения ГПНТБ СО РАН

Source: original
Чӑматан

Чӑматан (от перс. جامه دان джомадан: جامه jāma тумтир + دان dān сыхлакан) - сумкка тӗсӗ, кунтӑк, япаласене хума, упрама тата куҫарса ҫӳреме усӑ кураҫҫӗ. Чемодан умӗнхи япаласем: ҫыхӑсем, карҫинккасем, вӑхӑт иртнӗҫемӗн трансформациленсе пынӑ май, ҫиелтен пӑхма та, кӑмӑл-туйӑмӗпе те тӗрлӗрен япаласем пулнӑ. == Ҫавӑн пекех == Нуклонсарла чӑматанкка == Литература == Чемодан // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. - М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959. Чемоданы // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). - М.: Государственное издательство торговой литературы, 1961. - Т. IX. - Стб. 509-512 - 890 с.

Source: original
Шарлатанлăх

Шарлата́лăх (фр. charlatan тата итал. ciarlatano итал. chiarlare пафоспа калаçни) - сывлăха сыхлас облаçĕнчи çынсене улталаса тупăшламашкăн усă куракан псевдоăслăхри ĕçпуç. == Термин историйĕ == Чи малтанах шарлата́н - сиплев хатĕрĕсене сутса çӳрекен çын. == Галерея == Шарлатанлăх çĕр çинче темиçе çĕрçул пуррипе, çак пулăма чĕрçырусенче палăртса хăварнă: == Çав. пекех == Дилетантизм Псевдоăслăх Литотерапи Экстрасенс == Литература == Теософия // Атеистический словарь / Абдусамедов А. И., Алейник Р. М., Алиева Б. А. и др.; Под общ. ред. М. П. Новикова. - 2-е изд., испр. и доп. - М.: Политиздат, 1985. Кругляков Э. П. Лженаука. Чем она угрожает науке и обществу? (доклад на Президиуме РАН 27.05.03) Крысин Л. П. Толковый словарь иноязычных слов. - 2-е изд., доп.. - М.: Русский язык, 2000. - ISBN 5-200-02699-7 Невинная, Ирина Русская моча вместо скальпеля врача // Независимая газета, 05.06.2014 == Каçăсем == Голод А. И., врач-анестезиолог. Краткий определитель научного шарлатанства // «Наука и жизнь». 2009. No 3.

Source: original
Столяров Алексей Васильевич

Столяров Алексей Васильевич (1936-2013) - математик, дифференциаллă геометрипе специалист. Физика-математика ăславĕсен докторĕ, профессор (1994). == Кунçулĕ пирки кĕскен == Ĕçĕсем: Столяров А.В. Двойственная теория оснащённых многообразий. Ч., 1994. Столяров А.В. Теоретико-групповой метод дифференциально-геометриче­ских исследований и его приложения. Ч., 2002. == Вуламалли == Николаев Г.А. Столяров Алексей Васильевич. - Электронла чăваш энциклопедири статья.

Source: original
Ахаль каврăç

Каврӑç (лат. Fráxinus excélsior) - 20-30 м çӳллĕш ӳсекен йывăç. Вулли 1 м таран пулма пултарать. Хуппи сăрă, çуркаланчăк. Çамрăк йывăçсен - сăрă-симĕс яка. Çулçи - 7-15 пĕчĕк çулçăран. Çулçисем сарăличчен чечеке ларать. Çаççейĕн Европа пайĕнче - çу уйăхĕнче. == Усă курни == Капăрлатас, сыхлас тата мелиорацилес тĕллевпе лартаççĕ. Парксенче, аллеясенче хитре курăнать. Чи паллă сорчĕсем: Fraxinus excelsior ‘Aurea’. Сарă-симĕс çулçăллă [кĕркуннечен тĕтĕмленет]. Fraxinus excelsior ‘Jaspidea’. ‘Aurea’ сорт евĕрлĕ. Fraxinus excelsior ‘Pendula’. Йĕрекен каврӑҫ. Туратисем çĕре çитичененх çакăнса тăраççĕ. Йывăçĕ çирĕп, илемлĕ, унпа ĕçлеме çăмăл. Çамрăк хунавĕсене кильти выльăха çитерме юрать. Вăрманта пăшисемпе пăлансем юратса çиеççĕ. == Вуламали == Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) - Könemann, 2006 (русское издание). - С. 381. - ISBN 3-8331-1621-8. Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и Г. П. Яковлева. - М.: Товарищество научных изданий КМК, 2006. - С. 453-454. - ISBN 5-87317-260-9. Куданова З.М. Определитель высших растений Чувашской АССР. Чебоксары, 1965 с. == Каçăсем == Каврăç Каврăç - Fraxinus excelsior L.

Source: original
Людовик XV

Людовик XV, (фр. Louis XV; 15 нарӑс 1710, Версаль - 10 ҫу 1774, Версаль) - Людовик XV (фр. Louis XV), официаллӑ ячӗ Юратнӑ (фр. Le Bien Aimé; ) - 1 авӑнтан 1715 Франци королӗ, Бурбонсен династийӗнчен тухнӑ. Тӗнче тата франц кун-ҫулӗнче аслӑ аслашшӗ, унчченхи Франци королӗ Людовик XIV хыҫҫӑн чи нумай вӑхӑт астулта ларнӑ патша. Ҫав рококо тенӗ тапхӑр франци культури аталаннипе паллӑ, анчах ытла та нумай астулта ларни халӑх хуҫалӑхӗ юхӑнса кайма пуҫланипе тата ҫӗршывра пӑлхавлӑ кӑмӑлсем тапраннипе паллӑ. Халап тӑрӑх, вӑл «Манӑн хыҫҫӑн шыв илтӗр» тенӗ имӗш, вара вӑл калани пурнӑҫланнӑ - «шыв илни» - Францин Аслă революцийĕ унӑн мӑнукне, XVI-мӗш Людовика кӗтсех тӑнӑ. == Кинора сăнарлани == «Мария-Антуанетта (фильм, 1938)» «Фанфан-тюльпан (фильм, 1952)» «Мария-Антуанетта - королева Франции» (1956) «Доктор Кто»; 2-мĕш сезон - 4-мĕш сери (2005-халиччен) «Людовик XV: Чёрное солнце» (2009) «Чужестранка (телесериал)»; 2-мĕш сезон. (2014- халиччен) «Жанна Пуассон, маркиза де Помпадур» (2006) «Николя ле Флок»; 1 - 6-мĕш сезонсем (2008 - 2018) «Обмен принцессами (фильм)» == Вуламалли == Voltaire, «Siècle de L. XV» (П. 1768); «Mémoires de Saint-Simon»; «Mémoires d’Argenson»; «Journal de Barbier»; Duc de Luynes, «Mémoires sur la cour de Louis XV» (П., 1860-1865); Lemontey, «Histoire de la Régence et de la minorité de Louis XV» (П., 1832); Tocqueville, «Histoire philosophique du règne de Louis XV» (П., 1847); Capefigue, «Louis XV et la société du XVIII s.» (П., 1854); Boutaric, «Etude sur le caractère et la politique personnelle de L. XV» (П., 1866); Jobez, «La France sous L. XV» (П., 1869); Bonhomme, «L. XV et sa famille» (П., 1873); Rousset, «Correspondance de L. XV et du maréchal de Noailles» (П., 1865); duc de Broglie, «Le Secret du roi» (П., 1879); его же, «Frédéric II et L. XV» (П., 1884); Vandal, «L. XV et Elisabeth de Russie» (П., 1882); Mouffle d’Angerville. Vie privée de Louis XV.

Source: original
Соснинский Ёган

Соснинский Ёган - Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ - Югра территорипе юхать. Юханшыв КАР/ОБЬ/1753 юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 120 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Васюган, юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010900112115200036781 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115203678 Бассейн кочĕ - 13.01.09.001 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original