AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Бектурганов Токторбай Арзымбаевич

Бектурганов Токторбай Арзымбаевич (14. 12. 1940-ж. туулган, Нарын району, Эмгекчил кыштагы) - эмгек каарманы, эл агартуунун жана айыл чарбанын отличниги. Токмок шаарындагы механизация техникумун жана Кыргыз агрардык университетинин агрардык факультетин бүтүргөн (1973). Эмгек жолун 195760-жылдары Нарын районундагы «Эмгекчил» колхозунда тракторист болуп баштаган. 1965-68-жылдары ошол эле жерде башкы инженер жана мектепте машина айдоону үйрөтүүчү-инструктор, 1968-69-жылдары Тянь-Шань райондук партия комитетинде инструктор, 1969-77-жылдары «Эмгекчил» колхозунда башкарма, 1977-83-жылдары Тянь-Шань райондук айыл чарба техникасы башкармалыгынын директору, 1983-87-жылдары Суусамырдагы «Кызыл-Ой» совхозунда директор, 1987-89-жылдары Нарын облустук агропромунда механизация боюнча орун басар, 1989-94-жылдары Ысык-Көл облусунда элдик контролдун 1-орун басары, облустук партиялык комитетте инструктор жана Балыкчы шаарында «Ак-Чий» фермер чарбасында директор болуп иштеген. 1994-жылдан Кыргыз Республикасынын айыл жана суу чарба министрлигинде Жер реформасы боюнча борбордук агенттикте 1-орун басар, генералдык директор болуп 1998-жылга чейин иштеген. 1998-2003-жылдары Бишкек шаарында No 68-гимназияда мугалим, 2003-жылдан учурга чейин Бишкектеги No 4 кесиптик лицейинде «Адеп жана Манас таануу» сабагы боюнча мугалим болуп эмгектенет. Мындан тышкары экономика боюнча билимин өркүндөтүү үчүн Москва шаарында жана Америка Кошмо Штатындагы Миссисипи университетинде жетекчи кадрларды даярдоочу курсттардан 1979-жана 1998-жылдары өтүп келген. Ошондой эле делегациянын курамында Россия, Моңголия, Америка Кошмо Штатында болгон. Көптөгөн сыйлыктардын ээси. Лениндин 100 жылдык юбилейлик, СССР Жогорку Советинин «Эмгектеги каармандыгы үчүн» (1974) медалдарына жана 1975-ж. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Ардак громатасына татыган. 1970-ж. «СССР айыл чарбасынын отличниги», андан соң Кыргыз Республикасынын «Элге билим берүү отличниги» жана 1988-ж. СССРдин «Эмгек ардагери» наамына татыктуу болгон. Тянь-Шань, Жумгал райондук жана Балыкчы шаардык кеңештерине бир нече жолу депутат болуп шайланган. Москвадагы Бүткүл Союздук айыл чарба техника башкармалыгында коллегия мүчөсү (1969-70). Учурда Бишкектеги No4 лицейде попечителдер жана Ленин районунун социалдык фондунун байкоо кеңештеринин төрагасы болуп иштейт. == Колдонулган адабияттар == Суусамыр: Энциклопедия /Башкы ред. Ү. Асанов. - Б.: Энцик. борбору, 2010. - 312 б., илл. ISBN 978-9967-14-076-9

Source: original
Карыпкулов, Аманбек

Карыпкулов Аманбек (1939-ж. т., Талас району, Кара-Суу айылы - 2008, Бишкек) - философ, партиялык жана мамлекеттик ишмер, философия илиминин доктору (1982), профессор (1994), Кыргыз Республикасынын УИАнын корреспондент мүчөсү (1979). 1957-ж. No 6 Талас айылдык кесипчилик-техникалык окуу жайын бүтүп, Жданов атындагы колхоздо механизатор болуп иштеген. 1962-ж. Каракол педагогикалык институтунун орус тили жана адабияты факультетин бүткөн. 1962-64-ж. Каракол педагогикалык институтунда окутуучу. 1964-67-ж. КМУнун аспиранты. 1967-68-ж. КМУнун философия кафедрасында окутуучу. 1968- 73-ж. Кыргызстан КП БКнын илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн инструктору, бөлүм башчынын орун басары, 1973-83-ж. ошол бөлүмдун башчысы. 1983-85-ж. Кыргызстан КП БКнын катчысы, 1985- 86-ж. Бишкек политехника институтунун илимий коммунизм кафедрасынын профессору, 1986-92-ж. Кыргыз педагогика илимий-изилдөө институтунун жетектөөчүсү жана башкы илимий кызматкери, 1992-жылдан Кыргыз энциклопедиясынын башкы редактору, ошол эле учурда 1994-ж. майдан Кыргыз Республикасынын мамлекеттик «Акыл» концернинин төрагасы, Улуттук илимдер академиясыныл президиумунун мүчөсү. Ошол эле учурда 1995-ж. 29-майдан Карыпкуловду Кыргыз Республикасынын Өкмөтү «Манас» эпосунун 1000 жылдыгын уюштуруу жана өткөрүү боюнча башкы координаторлукка дайындаган. Карыпкулов 80дей илимий эмгектин (анын ичинде 20дан ашууну монография жана китеп) автору. Анын эмгектери маданият, билим берүү тармактарынын социалдык проблемаларына, совет элинин тарыхый жаңы социалдык биримдик катары калыптануусунда илимдин жана элге билим берүүнун ролун ачууга жана бул иште республикадагы партиялык уюмдардын жетекчилик иш тажрыйбасын жыйынтыктоого, калктын билим децгээлин көтөрүүнүн зарылдыгын негиздөөгө арналган. «Очерки истории Коммунистической партии Киргизии» (1979), «Советский Киргизстан на этапе развитого социализма» (1981), «Могучий фактор национального языкового развития» (1981) жана башка жыйнактардын авторлорунун бири жана редактору. Анын илимий эмгектери АКШ, Германия жана башка чет өлкөлөрдө жарык көргөн. Карыпкулов Республиканын экономикасына рынок мамилеси киргенден кийин кедери кеткен китеп чыгаруу өндүрушүн кайра жандандырууга чоң салым кошту. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешинин депутаты (1975-87), 1985-ж. Кыргыз ССР Жогорку Кеңешини төрагасы. Эки эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. == Орус жана кыргыз тилдериндеги эмгектери == Интернациональное воспитание в средней школе в условиях обновления общества. - Бишкек, 1991; Өнүккөн социалисттик коомдо элге билим берүү- Фр : 1985; Изучение русского языка и народное образование в Советской Киргизии (на английском языке). - США, 1985; Развитие системы народного образования - важнейший фактор укрепления интернационального единства советского народа (на немецком языке). - ГДР, 1984. == Колдонулган адабияттар == Талас облусу энциклопедия. Бишкек-1995-ж. “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Source: original
Абу Райхан ал-Бируни

Абу Райхан ал-Бируни (толук аты жөнү - Абу Райхан Мухаммад ибн Ахмед ал-Бируни; ир. ابوریحان بیرونی‎, ар. بو الريحان البيروني‎‎‎ ; 4-октябрь 979-жыл , Кият, Хорезм, Саманийлер мамлекети - 11-декабрь 1048-жыл, Газни, Газневилер мамлекети) - орто кылымдагы перс энциклопедист окумуштуусу жана ойчул, тарых, география, филология, астрономия, математика, механика, геодезия, минералогия, фармакология, геология ж.б. боюнча көптөгөн фундаменталдуу эмгектердин автору. Беруни грек, латын, араб, фарсы, түрк, хинди ж.б. тилдерди өздөштүргөн. Байыркы замандын окумуштуулары (Пифагор, Сократ, Платон, Аристотель, Гален, Птолемей) жөнүндө илимий эмгектерди жазган. Анын эмгектери табият таануу жана коомдук илимдердин тармактарын изилдөөгө багытталган. Биринчилерден болуп жер шарынын радиусун эсептеп чыгып, ал 40 миң км түзөт деп жазган жана Жер шарынын глобусун жасаган. Анын пикири боюнча, күн бул жанып турган от. Ал бөлүп чыгарган нурдун ылдамдыгын билүү өтө кыйын, аны үндүн гана ылдамдыгына теңеп билүүгө мүмкүн. Бирок ал андан да чоң ылдамдыкта жүрөт деп эскерткен. Тарых илими боюнча да бир канча эмгектеринде 7-кылымдагы Муканнанын көтөрүлүшү, карматтар кыймылы жөнүндө маалыматтар камтылган. Кыргыздарды тили боюнча түрк элдерине кошуларын жана өздөрүнүн падышасын кан же хан деп аташарын эскерткен. Анын эмгектери англис, араб, орус, өзбек тилдерине которулган. == Булактар == “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети. “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”. “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. - 288 бет. - (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). - (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). - (ISBN 5-89750-028-2) Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. - Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. - 672 с.

Source: original
Музей тануу

Музей тануу - музей уюштуруу маселелерин жанa иш аракетин изилдөөчү илимдин тармагы. Музей тануу музей ишинин теориясы менен практикасын, музей архитектурасынын негиздерин, аларды жабдуу маселелерин изилдейт. Музей тануунун негизги милдеттеринин бири музей ишинин (музейлерин жабдуу, сактоо жанa калыбына кедтируу, аларды изилдөө, каталогго түшүрүү жана көрсөтүү) илимий принциптерин түзүү болуп саналат. Музей тануу музей экс­понаттарын көрсөтүү аркылуу саясий жана илимий билимдерди жайылтууга. экскурсиялар, көчмө көргөзмөлөр, консулътациялар уюштурууга. лекциялар окууга, илимий жана илимий популярдык адабияттарды (музейдин эмгектери. ката­логдор, жол көрсөткүчтөр. альбомдор ж. б.) бастырып чыгарууга зор көңүл бурат. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Source: original
Кан жана сөөктөр

"Кан жана сөөктөр" (англ. Blood and Bones, орус. Кровь и кости) (血 と 骨? Chi to Hone) Йоичи Сай тарткан жана Такеши Китано тартылган жопон тасмасы. Ал кореялык жазуучу Ян Согиру (Яң Сук-Ил) жазган "Chi to Hone" аттуу бир нече биографиялуу романына негизделип тартылган. Тасма 2004-жылы, 6-ноябрда алгачкы жолу Жапонияда көрсөтүлгөн. Ошондой эле 2005-жылы, 6- апрелде Жапонияда жана 2005-жылы, 16-майда Түштүк Кореяда DVD дисктерде жарык көргөн. Австралиядагы таратуу иштерин "Madman Entertainment" аткарып, Түндүк Америкадагы таратуу иштерин "Tartan Video" аткармак. Бирок компаниянын жабылгандыгы үчүн бул план ишке ашпай, "Kino Entertainment" жайылтуу ишин колго алган. Тасма 2008-жылы, 11-ноябрда Кошмо Штаттарда DVD дисктерде жайылтылган. Тасманын саундтректерин Таро Иваширо жазып, кийинчерээк алар iTune'да чыккан. Ал 12- "Жапония Киносыйлыктары Аземинде" наамга көрсөтүлүп, "Эң мыкты актриса", "Эң мыкты режиссёр", "Экинчи пландагы эң мыкты актёр" жана "Эң мыкты сценарий" наамдарын жеңип алган. Тасма 78-"Оскар" сыйлыктарын тапшыруу аземине Жапониянын атынан "Чет тилдеги эң мыкты тасма" наамына расмий түрдө жөнөтүлүп, бирок наамга көрсөтүлгөн эмес.

Source: original
Айсберг

Айсберг (англ. iceberg, голл. Ijsberg; ise, ijs муз, berg - тоо) - океан менен деңиздерде калкып жүргөн же алардын тайыз жеринде токтоп калган муз тоо. Ал материк муздарынын четтеринен омурулуп бөлүнүшүнөн пайда болот. Көлөмүнүн 83-90%и суу астында; суу үстүндөгү бөлүгүнүн орточо бийиктиги 5 мден жогору, Арктикада 70 м, Антарктидада 100 м. Узуну жана туурасы бир нече кмге жетет. Ири айсбергдер Антарктика, Канадалык Арктика аралында жана Гренландияда көп пайда болот. Айсберг деңиз катнашуусу үчүн опурталдуу (мисалы, 1912-ж. «Титаник» жана 1959-ж. «Хедтофт» кемелери айсберг менен болгон кагылышуу). Түндүк Атлантикада айсбергке байкоо жүргүзүү боюнча «Муздагы күзөт» кызматы иштейт. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Source: original
Тынчтык макулдашуу

Тынчтык макулдашуу - соттук талаш-тартыштарды тараптардын өзара эпке келүүлөрүнүн негизинде токтоткон макулдашуу. Мында тараптар соттук чыгымдарды бөлүшүүнүн тартибин, ошондой эле адвокаттын кызматын төлөө боюнча чыгымдарды алдынала макулдашат. Т. м-ну соттук териштирүү учурунда эле эмес, иштин башка стадияларында - кассациялык инстанциядагы иштерди кароо, сот чечимин аткаруу деңгээлинде да түзүүгө болот. Талашты Т. м. жолу менен чечүүнүн мүмкүнчүлүгү сот тарабынан ишти соттук териштирүүгө даярдоодо да такталат. Т. м. мыйзамдуулугун көзөмөлдөө сотко таандык: Т. к. мыйзамга каршы келсе же кимдир-бирөөнүн укуктарын жана мыйзамда корголгон кызыкчылыктарын бузса ал аны бекитпейт. Т. м-сунун оозеки айтылган шарттары сот жыйынынын протоколдоруна түшүрүлөт жана эки тараптын тең колу коюлат. Жазуу жүзүндө берилген Т. м. ишке кошулуп тиркелет. Т. м-ну бекитүүдө сот Т. м-сунун шарттарын көрсөтүү менен иш боюнча өндүрүштү токтотуу тууралуу аныктама чыгарат. == Колдонулган адабияттар == Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. - Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Source: original
Тегирмеч

Тегирмеч (2023-жылдын 1-январына чейин - Валакиш) - Кыргызстандын Баткен облусунун Кадамжай районундагы айыл. Үч-Коргон айыл аймагына караштуу. Райондун борбору Пүлгөн кыштагынан 43 км түндүк-чыгыш тарапта. Кызыл-Кыя темир жол бекетинен 8 км. Деңиз деңгээлинен 910 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 1958 (2006); негизинен мал чарбасында эмгектенет. Орто мектеп, эки үй-бүлөлүк врачтартобуиштейт. == Булактар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Source: original
Кергелен-Гауссберг

Кергелен-Гауссберг, Кергелен - Инди океандын түштүгүндөгү суу астындагы кырка тоо. Антарктидага жакын, Африка-Антарктида жана Австралия-Антарктида чуңкурдуктарынын аралыгында 2600 кмге созулуп жатат. Жазылыгы 950 кмге чейин. Океандын бетинен кырка тоонун кырына чейинки басымдуулук кылган тереңдиги 1000-2000 м. Кырка тоонун чокулары суудан чыгып, аралдарды пайда кылат; алардын эң ирилери - Кергелен, Херд. Кергелен-Гауссберг океан түбүнөн келки көтөрүлүп, айрым жерлерине жанартоо формалары мүнөздүү. Негизинен базальт тоо тектеринен түзүлгөн. Кырка тоодогу жанартоо палеогенден баштап аракетте. Кырка тоону 1929-31-жылдары Д. Моусон баштаган Австралия экспедициясы ачкан. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Source: original
«Алга» спорт коому

«Алга» спорт коому - республикадагы жумушчу жаштарды өз катарына бириктирип турган профсоюздардын ыктыярдуу спорт коому. Коом 1958-ж. уюшулган. Анын 4 коллективине «Спорттук клуб» деген наам берилген, Фрунзе атындагы айыл чарба машиналарын куруу заводунун коллективи бул наамга 1-болуп жетишип, No 1 күбөлүк алган. Коомдо өткөн мезгилде СССР спортунун 191 чебери, 3617 спорттун чеберлигине кандидат жана биринчи разрядчы, 82 миңден ашык массалык разряддагы спортчу даярдалган. «Алга» спорт коомунда спорттун 26 түрү боюнча секциялар иштеп, 70 миңге жакын коомдук инструкторлор машыгууларды өткөрүшкөн. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Энциклопедия

Энциклопедия (грек. enkyklios paideia - илимдин бардык тармагынан окутуу) - илим-билимдин же практикалык иш-аракеттин айрым бир (тармактуу Энциклопедия) же бардык тармагы (универсал Энциклопедия) боюнча маанилүү маалымат камтыган илимий же илимий-популярдык адабияттын бир түрү. Ал ар бир доордун илими менен маданиятынын деңгээлин гана көрсөтүү эмес, өзүн түзүп жаткан тап мүдөөсүн көздөө милдетин да аткарат. Түзүлүшү боюнча Энциклопедия алфавиттик (материал алфавит тартиби боюнча жайгашат) жана систематикалык деп айырмаланат. Көлөмүнө жараша шарттуу түрдө чоң (ондогон томдуу), кичине (10-12 т.). кыскача (4-6 т.) жана Энциклопедиялык сөздүк деп аталчу 1-3 томдук Энциклопедияларга бөлүнөт. Алардын ар бири атайын иштелип чыккан тематикалык план жана еөз тизме боюнча даярдалат. «Энциклопедия» термини антикалык доордо жалпы билим берүүчү предметтердин (грамматика, риторика, диалектика же логика, геометрия, арифметика, музыка, астрономия) жыйындысын туюнткан. Бирок кадимки Энциклопедиянын түзүлүшү жаңы мезгилге таандык. Анын тунгуч туундусу- 1751-80-ж. Францияда Д. Дидро менен Ж. Л. Д’Аламбердин редакциясында чыккан «Энциклопедия же Илимдин, искусствонун жана кол өнөрчүлүктүн түшүндүрмө сөздүгү». 17-кылымдын 2-жарымынан Европанын өнүккөн өлкөлөрунүн баары, 19-кылымдын 2-жарымында АКШ өз алдынча Энциклопедия чыгарууга киришкен. Алардан белгилуүлөрү: 1975-ж. 15-басылышы чыккан «Британия энциклопедиям.», «Эспаса» аттуу 80 том итальян энпиклопедиясы (1908-30, 1930-33). == Булактар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Source: original
Фраммерсбах

Калып:Елді мекен Фраммерсбах (нем. Frammersbach) - Германия Федеративтик Республикасынын Баварияжеринде жайгашкан муниципалитет. Төмөнкү Франкония административдик округуна карайт. Майн-Шпессарт районуна кирет. Калкы - 4523 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 19,20 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду - 09 6 77 129. Муниципалитеттин башчысы - Франц Петер. == Тышкы шилтемелер == Расмий сайты Калып:Бавария райондору Калып:Германия:Майн-Шпессарт Район:Шаарлар

Source: original
Аббас I

Аббас I (27. 1. 1571, Казвин 19. 1. 1629, Исфакан) Ирандын шахы (1587-жылдан), Сефевиддер династиясынан. Борборлоштурулган бийликти бекемдеп, түрктөрдөн эмес, отурукташкан ирандыктардан түзүлгөн жарандык бюрократиянын ролун күчөткөн. А. I Ирандын борбордук райондорун чет жакадагы аймактардын жана багындырылган өлкөлөрдүн эсебинен чыңдаган. Анын тушунда мамлекеттин борбору Исфакан шаарына (1598) көчүрүлөт. Ирандын ички провинцияларына армян, грузин, азербайжан, курд кол өнөрчүлөрүн жана дыйкандарды күч менен жер которуштурган. Өлкөдө жолдор, каналдар, кербен сарайлар салынган, регулярдуу аскерлерди топтогон. Түркия менен согушуп, Закавказье, Ирак, Хорасандагы үстөмдүгүн калыбына келтирген жана Бахрейн аралын, Кандагарды жана Ормуз аралын басып алган. Ал Европа өлкөлөрүнүн маданиятына кызыккан, бир катар өлкөлөр менен соода жана саясий мамилелерди түзгөн. Аббастын тушунда Иран көзкаранды эместикке жетишкен жана өзгөчө күчтүү өлкөгө айланган. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Байкуш сымалдар

Байкуш сымалдар (Caprimulgiformes) - филогенези үкү сымалдарга жакын куштар түркүмү. Тумшугу кыска, оозунун кыйыгы чоң. Күүгүмдө жана түнкүсүн активдүү. 93 түрү, 5 тукуму, анын ичинде гуахаро, алп чоң байкуштар жана кадимки байкуштар (козодойлор) белгилүү. Жумурткасын ургаачысы жана эркеги басат. Кадимки байкуштун канаты жана куйругу кыска, жүнү жумшак, түсү коргонуу кызматын аткарат. Учканда үн чыгарбайт. Көзү чоң. Бутакты бойлой конушат. Анын 18 уруусу, 70 түрү кеңири таралган. Мээлүүн кеңдикте жашагандары келгин куштар. КМШ өлкөлөрүндө 3 түрү кездешет. Кадимки байкуш чыгышта таралган, дене узундугу 28 смге чейин жетет. Токой четинде, кыйылган токойдо жана токойсуз ээн жерлерде жашайт. Жумурткасын жердеги чуңкурга тууйт. Балапандары калың тыбыт менен капталган. Май коңузу менен азыктанат. == Колдонулган адабияттар == «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Source: original
Трафик

Traffic - англис тилинде жүрүүнү билдирет. Чыккан/кирген берилиштердин көлөмү. Кирүү трафик деп интернеттен компьютерге же веб-серверге багытталган тармак трафигин атайт. Чыгуу трафик деп компьютерден (же серверден) интернетке багытталган тармак трафигин атайт. Ички трафик - Кыргызстандын тармактарынан (.kg зонасы) чыккан трафик. Сырткы трафик - эл аралык тармактардан чыккан трафик. == Колдонулган адабияттар == Компьютер жана интернет: Энциклопедиялык окуу куралы. У.Н. Бримкулов, А.С. Өмүралиев, В.Ф. Бабак.-2004. ISBN 9967-14-014-3

Source: original
8-чи гвардиялык мотоаткычтар Панфилов дивизиясы

ПАНФИЛОВ ДИВИЗИЯСЫ - 316-аткычтар дивизиясы. 1941-жылдын 18-ноябрынан - гвардиялык дивизия. Панфилов дивизиясы 1941-жылы 12-июлдан Фрунзе (Бишкек) жана Алматы шаарларында уюштурула баштаган. Командирликке Кыргыз ССРинин аскер комиссары, генерал-майор И. В. Панфилов дайындалган. Москваны коргогону үчүн дивизия Кызыл Жылдыз ордени менен сыйланып, гвардиялык дивизия наамын алган. И. В. Панфилов курман болгондон кийин (1941-жыл 18-ноябрь), анын ысмы дивизияга берилген. == Адабият == Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия. Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек, 2003. И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университети.

Source: original
1968 май Франциядагы окуялар

1968 май Франциядагы окуялар - демонстрацияларга, массалык дүрбөлөң жана жалпы забастовкага айланган Франциядагы коомдук кризис. Ал өкмөт алмаштырууга, президент де Голльдин отставкага жана кеңири мааниде абдан зор өзгөртүүлөргө акырында алып келген. == Кыска баяндама == 1968 окуялар Париждин университеттерде башталган, биринчиден Париж X - Нантер университетте, андан киийин Сорбонна университетте. Жаштардын каршылык тышкары (эн атактуу уран - "Тыю салууга тыю сал"), студенттердин кыймылдаткыч күчтөр ар кандай өтө сол идеялардан пайдаланган - марксизм-ленинизм, троцкизм, маоизм, анархизм, далай ирет романтикалык протесттуу духта түшүндүрүлгөн. Ушу караштардын жалпы аты - гошизм, эң мурда Лениндин эмгекте "Коммунизмде солчулдук балдардын оорусу" солчулдукту белгиленген. Бардык көтөрүлүштө катышып турган студентерддин саясий көз караштарды белгилөө мүмкүн эмес. Нантерде негизделген анархист кыймылы эң күчтүү болгон. Окуялар катышучуулардын арасында анархист жана солчулдук ураандарды шылдың кылуучулар көп болгон. Көп сорбонндун солчулдук мугалимдер жактырылган (алардын арасында Мишель Фуко да болгон). Окуялардын катышуучулар өзүлөрдү "жаңы солчулар" деп аталашкан. Окуялардын бир нече күндөр кийин профсоюздер да чыгышты, мөөнөтсүз болуп кеткен забастовканы жарыялап. Митинг катышуучулар конкретүү саясий талаптар коюшкан, алрдын арысында: де Голлдин отставкага чыгуу жана «40 - 60 - 1000» формуласы (40 саат жумуш жума, 60 жылда пенсияга чыгуу, 1000 франк минималдуу эмгек акы) == Өбөлгөлөр == 1968 окуляардын укмуштулугу - алар мурун болуп көрбөгөн экономикалык өсүүнүн фонунда болуп чыккан. Экономикада бул Даңктуу отуз жылдыктын чокусу болгон. Ошол убагында жашоонун деңгээли Францияда дүйнөдө эң чоң болгон, өлкөнүн керек-жарак коомдун курулууна шарт түзүүлгөн.

Source: original
Капай уулу Арслан

Капай уулу Арслан (мурунку аты-жөнү: Арслан Койчиев) - кыргыз тарыхчысы, жазуучусу, журналисти жана публицисти. == Өмүр баяны == Арслан 1965-жылы 29-сентябрда Кыргызстандын азыркы Жалал-Абад облусуна караштуу Токтогул районунда жайгашкан Кетмен-Төбө өрөөнүндөгү Токтогул кыштагында айылдык тарыхчы мугалимдин үй-бүлөсүндө туулган. 1986-1991-жылдары Арслан Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых бөлүмүндө билим алып, артыкчылык диплому менен тарыхчы жана тарых менен коомтаануу сабактарынын окутуучусу адистигин алган. 1991-1992-жылдары ошол эле бөлүмдө тажрыйбачы-изилдөөчү болуп иштеген. 1992-1995-жылдары Кыргыз Мамлекеттик Университетинин Тарых бөлүмүндө аспирантурада окуган. 1996-жылы Тынчтыкбек Чоротегиндин илимий жетекчилиги астында жазган илимий эмгегин ийгиликтүү коргоп, тарых илимдеринин кандидаты илимий наамын алган. 2002-2003-жылдары Лондон университетинин Чыгыш жана Африка изилдөөлөр мектебинин (School of Oriental and African Studies) укук жана социалдык илимдер бөлүмүндө эл аралык жана азыркы укуктук изилдөөлөр боюнча магистратура программасын бүтүргөн. 1991-1993-жылдары Арслан Кыргызстан Демократиялык Кыймылынын (КДК) активдүү мүчөсү болгон. Ал 1994-1996-жылдары Бишкектеги «Азаттык» үналгысында кабарчы болуп иштеп, ошол эле учурда 1995-жылы «Кутбилим» гезитинде баяндамачы катары эмгектенген. 1996-2010-жылдары Лондондо жашап, Би-Би-Си дүйнөлүк кызматындагы Кыргыз кызматынын продюсери болуп иштеген. 2021-жылы Кыргыз Республикасынын Президентинин кеңешчиси болуп дайындалган. == Чыгармачылыгы == Анын «Мисмилдирик (Беделдеги каргыш)» романы 1916-жылкы кыргыздын улуттук-боштондук көтөрүлүшүнүн тарыхына арналган. Бул роман 2009-жылы Бишкек шаарында кыргыз тилинде жарыкка чыкты. «Айта бар менин кебимди» деп аталган роман жазуучунун «Ысык-Көл Форуму», «Жаңы Ала-Тоо» журналы жана «Турар басмасы» уюштурган «Арча» адабий сынагынын жеңүүчүлөрүнүн катарына кирип, 2012-жылдын 23-мартында экинчи даражадагы адабий сыйлыкка татыган. Романда совет доорундагы саясий жана моралдык кыйынчылыктарды башынан өткөргөн Турар Атаевдин кейиштүү тагдыры аркылуу Кыргызстандын 20-кылымдагы атуулдарынын коомдук жана моралдык күрөшү көркөм баяндалат. 2014-жылы «Бакшы менен Чынгыс хан» аттуу романы үчүн «Арча» адабий сыйлыгынын баш байгесине татыган. == Жарык көргөн китептери == Мисмилдирик (Беделдеги каргыш), 2009 (роман) Айта бар менин кебимди, 2012 (роман) Бакшы жана Чыңгыз хан, 2014 (роман) Добул-таштык Заратустранын аңгемеси, 2022 (повест) «Добул-таштык Заратустранын аңгемеси» жана «Мисмилдирик (Беделдеги каргыш)» түрк тилине которулган.

Source: original