AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Самсонов Вячеслав Михайлович

Самсонов Вячеслав Михайлович (21 декабрь 1949 йыл - 25 август 2018 йыл) - Врач-эпидемиолог. Медицина фәндәре кандидаты, профессор. Спортсы. Рәсәйҙең дзюдо буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры. == Биографияһы == Вячеслав Михайлович Самсонов 1949 йылдың 21 декабрендә Өфө ҡалаһында тыуған. Олимпия резервының 6-сы «Геркулес» махсуслашҡан балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. Уның тренеры Н. Д. Попов башҡа күп спортсыларҙы өйрәткән. 1974 йылда РСФСР чемпионатының көмөш призёры. 1975 йылда студенттар араһында самбо буйынса СССР чемпионы. Самбо буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы. 1976 йылда РСФСР чемпионатының бронза призёры. 1979 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. == Хеҙмәт юлы == Вячеслав Михайлович Самсонов самбо буйынса шәхси зачётта мастерҙар араһында донъя чемпионы. Рәсәйҙең самбо буйынса атҡаҙанған тренеры. Рәсәй Федерацияһының физик культура һәм спорт отличнигы. 2002-2006 йылдарҙа мастерҙар араһында донъя чемпионы. 2004, 2007, 2010 йылдарҙа Европа чемпионы (2004-2008 - самбо буйынса шәхси зачётта Рәсәй чемпионы). 2004, 2006, йылдарҙа мастерҙар араһында команда зачётында Европа кубогы эйәһе 2005 йылда донъя чемпионы. 2004-2010 йылдарҙа шәхси зачётта Рәсәй чемпионы. 2010-2011 йылдарҙа дзюдо ветерандары араһында Европа чемпионы. 2011 йылда М7 йәш төркөмө буйынса дзюдо буйынса Рәсәй чемпионы. Шул уҡ йылда дзюдо буйынса мастерҙар араһында Донъя чемпионы (Германия, Франкфурт-на-Майне) 2012 йылда (Австрия, Лейбниц) дзюдо ветерандары VI Рәсәй Чемпионатының көмөш призеры. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Венер Зәйнулла улы Ғәлиев. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры, самбо буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы. Р.Ф. Шарипов, С.В.Назаров, А.Р. Мухаметдинов, С.Н. Карпов - Рәсәй спорт мастерҙары. == Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары == 2003 - Рәсәй Федерацияһының физик культура һәм спорт отличнигы 2004 - медицина фәндәре кандидаты 2006 - Рәсәйҙең дзюдо буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры. 2010 - Рәсәйҙең самбо буйынса атҡаҙанған тренеры == Сығанаҡтар == gerkulesufa.ru/ roo-msvd.ru/samsonov-vycheslav/ == Һылтанмалар == Самсонов Вячеслав Михайлович // Башҡорт энциклопедияһы. - Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015-2024. - ISBN 978-5-88185-143-9./index.php/8-statya/5056-zakondar-sy-aryu-vlasy Самсонов Вячеслав Михайлович Мы родом из самбо 2019 йыл 21 декабрь архивланған. 2018 йылдың 25 авгусы

Source: original
Йыланлы бағана

Йыланлы бағана - (рус. Змеиная колонна), (грек. Τρικάρηνος Όφις, төр. Yılanlı Sütun) - Истанбулдың төп майҙаны Солтанәхмәт майҙанында торған антик осоро бронза колоннаһы. == Тасуирламаһы == Беҙҙең эраға тиклем 479 йыл элек грек-фарсы һуғышы ваҡытында Платеила һәләк булған фарсы яугирҙарының ҡоралдарынан ҡорбан килтереү өсөн ҡойолған өстағандан ҡалып, һаҡланған өлөш. Башта Дельфыла ҡуйылған булған, һуңғараҡ Бөйөк Константин I Рим империяһының яңы баш ҡалаһы Константинополгә (хәҙерге Истанбул) күсертеп ҡуя. Башта 8 метрлыҡ бағананы 3 йылан башы ослаған булған. 1700 йылда ул өлөшләтә емерелгән була. Йыландың бер башы Истанбул археологик музейында һаҡлана. == Яһалыу тарихы == Платеила ышаныслы еңеүҙән һуң, фарсыларҙың ғәскәре тар-мар ителгәс, эллиндарҙың ҡулына ҙур байлыҡ килеп инә. Табыштың унынсы өлөшөн үҙҙәренең илаһтарына бағышлайҙар, атап әйткәндә, Дельфылағы Аполлон ғибәҙәтханаһына бирелә. Геродот яҙыуынса, Колоннаны төҙөгән ваҡытта янъял килеп сыға. Платеи яуында эллиндарҙың хәрби етәксеһе булған полководец Павсаний өстағанда ошондай яҙыу уйҙырта: Гректар Павсанийҙың бар еңеү данын үҙенә генә алыуына ғәрләнә, сөнки еңеүҙә уларҙың барыһының да өлөшө бар ине. Спарталылар яҙыуҙы юнып, яугирҙар биргән ҡалаларҙы яҙып сығалар. соскабливать алмаштырыу, ғәскәре менән алышта ҡатнаша. Диодор Сицилиялы яҙып ҡалдырыуынса, бағанаға билдәле грек шағиры Симонидтың ике юллығын ырыйҙар: == Артабанғы тарихы == Йыландың өс башына ҡуйылған алтын өстағанды б.э.т. 345/344 йылдарҙа Дельфы ҡорамын фокидалылар талаған саҡта ысҡындырып алғандар Был ваҡиға Филипп Македониялы II өсөн эллиндар өсөн изге урынды яҡлап, фокидалыларға ҡаршы походҡы сығырға шәп сәбәп була, Өсөнсө Изге Һуғыш асып, уның барышында барышында үҙ йоғонтоһон көсәйтә. Б.э. т. 324 йылда Йыланлы бағана Рим империяһының яңы баш ҡалаһы Константинополгә күсереп ҡуйыла. Бағананың өлөшләтә ватылыуына бәйле бер нисә риүәйәт бар. Береһендә төрөк солтаны Мехмед II Константинополь ҡалаһын яулағас, имеш, гректарҙың еңеү символын емерергә бойорған. Әммә бынан һуңғы һүрәттәрҙә йыландың баштары төшөрөлгән. Иҫерек поляк аристократы емергән тигән фараз да бар. Ысынбарлыҡҡа иң яҡыны османлы тарихсы Мехмеда Аги (инг.)баш.булһп кәрәк, ул 1700 йылдың 20 октябрендә билдәһеҙ вандалдар емергән тип яҙған. == Шулай уҡ ҡара == Пифон == Һылтанмалар == Современная реконструкция первоначального вида колонны и золотого треножника

Source: original
Ишеy слаломы

Ишеy сламомы (рус. Гребной слалом) - спорт төрө, шәп ағышлы йылғалар йәки махсус каналдар буйлап тәбиғи йәки яһалма кәртәләр аша байдарка һәм каноэла төшөү. == Ишеу сламомы Башҡортостанда == XX быуаттың 80‑се йылдарында Ишеү слаломы буйынса ярыштарҙа Башҡортостандан тәүге тапҡыр Гастелло Н. Ф. исемендәге спорт клубының һыу туризмы секцияһы спортсылары ҡатнаша. Рәсәй чемпионатының көмөш призёры, үҫмер спортсылар араһында Рәсәй беренселеге еңеүсеһе (бөтәһе лә - 2002) А. А. Морозова респ. И.с. б‑са тәүге Рәсәй спорт мастеры була (2002). И.с. б‑са ҙур уңыштарға Ә.И.Сөләймәнова - Рәсәй чемпионатының көмөш призёры (2 тапҡыр, 2000); Р. Р. Тимерғәзин һәм М. В. Фёдоров - Рәсәй кубогын яулаусылар (2002), Рәсәй чемпионаттарының көмөш (2000, 2002, 2004) һәм бронза (1999, 2003-04) призёрҙары; А. А. Бикмәтов һәм А. Ю. Журавко - Рәсәй чемпионаты (2003) һәм Рәсәй кубогының (2004) бронза призёрҙары; Е. С. Соколова - Рәсәй чемпионаты еңеүсеһе һәм бронза призёры (2011) ирешә. Үҫмер спортсылар араһында Рәсәй беренселектәре еңеүселәре: Сөләймәнова (2000-01); Ю. В. Никитина, Влад. С.Панин (икеһе лә - 2006); В. В. Большаков һәм А. О. Хатипов (2 тапҡыр, 2006); Соколова (2 тапҡыр, 2011); М. А. Праухин һәм Д. Р.Шәңгәрәев (2011). Үҫмерҙәр араһында Вяч. С.Панин халыҡ‑ара ярыштар еңеүсеһе (2006), Р. О. Степанов һәм И. А. Шайдуров донъя (2010) һәм Европа (2011) беренселектәренең бронза призёрҙары. Респ. «Тулҡын» үҫмерҙәр клубында (Өфө) И.с. секцияһы һәм байдарка һәм каноэла ишеү буйынса спорт мәктәбендә И.с. бүлеге эшләй, уларҙа 100‑гә яҡын кеше шөғөлләнә (2011). 1987 й. алып БР Спорттың һыу‑ишеү төрҙәре федерацияһы эшләй. Ишеү слаломы менән тренерҙар Н. С. Волков, В. П. Егорова һ.б. эшмәкәрлеге бәйле. == Әҙәбиәт == Ulrike Deppe, Jürgen Gerlach, Karel Knap. Kanuslalom: Technik und Training. München, Bern, Wien: BLV-Verlagsgesellschaft, 1979. Гребной слалом // Ҙур олимпия энциклопедияһы 2 томда / автор-төҙөүсе В. Л. Штейнбах. - М. Олимпия Уйындары, 2006. == Һылтанмалар == Ишеy слаломы // Башҡорт энциклопедияһы. - Өфө: БР ДАҒУ «Башҡорт энциклопедияһы», 2015-2024. - ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 10 ғинуар 2022) "Ишкәкле слалом " Спорт төрө ҡағиҙәләрен раҫлау тураһында, Рәсәй Федерацияһының спорт министрлығы 2015 йылдың 10 февралендәге 116-сы һанлы бойороҡ Ишкәкле слалом сайтта ICF (инг.) Рәсми ҡағиҙәләр ICF(недоступная ссылка) Проверено Сентябрь 2019. (инг.) - 2005 йылда ҡабул ителгән

Source: original
Белиз тарихы

Белиз тарихы меңләп йылдар элек башлана. Майя цивилизацияһы б. э. т. 1500 йыл һәм б. э. 200 йылы араһында хәҙерге Белиз территорияһына таралып, яҡынса б. э. 1200 йылына тиклем сәскә ата. Бер нисә ҙур археологик ҡомартҡы, атап әйткәндә, Кахаль Печ, Караколь, Ламанай, Лубаантун, Алтун-Ха, Шунантунич, ул осорҙа халыҡ ныҡ тығыҙ йәшәгән цивилизация булыуын раҫлай. Тәүге теркәлгән Европа торамаһын инглиз моряктары төҙөгән, уларҙың карабы 1638 йылда һәләкәткә осраған. Артабанғы 150 йыл дауамында бик күп инглиз торамалары барлыҡҡа килә. Был осор шулай уҡ юлбаҫарлыҡ, ерле һәм күрше испан торамалары халыҡтарының айырым һөжүмдәре менән билдәле XVIII быуат аҙағында Бөйөк Британия был төбәккә беренсе булып рәсми вәкилен ебәрә, әммә формаль рәүештә Белизды «Британ Гондурасы» тип 1840 йылға тиклем атамайҙар. 1862 йылда ул британ колонияһына әүерелә. Һуңынан вәкиллекле хөкүмәтте киңәйтеү өсөн бер нисә конституцион үҙгәреш ҡабул ителә. 1964 йылдың ғинуарында тулы эске үҙидара министрлыҡ системаһы сиктәрендә алына. Территорияның рәсми исеме Британ Гондурасы тип 1973 йылдың июнендә үҙгәртелә, ә тулы бойондороҡһоҙлоҡ 1981 йылдың 21 сентябрендә бирелә. == Боронғо майя цивилизацияһы == Майя цивилизацияһы кәм тигәндә өс мең йыл элек Юкатан ярымутрауының түбәнге өлөшөндә һәм көньяҡтағы таулы ерҙәрҙә барлыҡҡа килгән - хәҙерге Мексиканың көньяҡ-көнсығышы, Гватемалала, Гондурастың көнбайыш өлөшөндә һәм Белиз территорияһында урынлашҡан. Европала 500 йылға яҡын өҫтөнлөк итеүгә ҡарамаҫтан, бөгөн был культураның күп кенә сағылыштары һаҡланып ҡалған. Б.э.т. яҡынса 2500 йылға тиклем ҡайһы бер һунарсы һәм игенсе ҡәбиләләр бында ҙур булмаған ауылдарҙа төпләнә, улар ауыл хужалығы менән шөғөлләнә. Һуңынан улар кукуруз, фасоль, ҡабаҡ һәм чили боросо кеүек культураларҙы үҙләштерә. Телдәрҙең һәм субкультураларҙың күп төрлөлөгө бында майя мәҙәни үҙәгенең формалашыуына булышлыҡ итә. Был цивилизацияның иң юғары нөктәһе классик осорға тура килә, уның башы яҡынса беҙҙең эраның 250 йылына ҡарай. == Палеогенетикаһы == Белиз территорияһындағы таш һыйыныу урындарында 9600 - 7300 йылдарҙа йәшәгән кешеләрҙең ДНК-һын тулы геномлы анализлау хәҙерге көнгә тиклем, уларҙың иртә голоцендың америка ерлеләре нәҫеленән килеп сығыуын һәм хәҙерге мезоамерикандар менән алыҫ туғанлыҡ ҡына булыуын күрһәтә, шул иҫәптән майя телендә һөйләшкән популяциялар ҙа. Белиздағы Мayahak Cab Pek (яҡынса 9,3 мең йыл элек) өлгөһөндә D4h3a митохондриаль гаплотөркөмөн билдәләгәндәр. Яҡынса 5600 йылдан һуң хәҙерге ваҡытҡа тиклем элек көньяҡтан күсенгән билдәһеҙ кешеләр төбәккә етди демографик йоғонто яһай, ата-баба компоненттарының 50 % - тан ашыуын тәьмин итә. Был Коста-Риканан Колумбияға тиклем йәшәгән чибч телдәрендә һөйләүселәр менән бәйле сығанаҡтан килеп сыға.

Source: original
Столбовая Конюхта

Столбовая Конюхта - Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Конюхта йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны - Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны - Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем. Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 13010400312115200020424 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115202042 Бассейн коды - 13.01.04.003 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 2 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Овраг Березовый (Щелкан ҡушылдығы)

овраг Берёзовый - Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Щелкан йылғаһының һул ярына тамағынан 93 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Терса. Бәләкәй йылға бассейны - Дон йылғаһы Хопёр һәм Северский Донец йылғалары ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны - Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө). Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 05010300212107000008879 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 107000887 Бассейн коды - 05.01.03.002 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 07 ГӨ буйынса сығарылыш - 0 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Бокастова Мария Алексеевна

Бокастова Мария Алексеевна (1930 йыл 29 сентябрь - 2019 йыл 26 сентябрь) - Медногорск «Уралэлектромотор» электротехник заводында цех бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976). == Биографияһы == 1930 йылдың 29 сентябрендә Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районының Яңы Соҡулаҡ ауылында күп балалы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1943 йылда атаһы фронтта һәләк була. Һигеҙ класты тамамлағас комсомол путевкаһы буйынса Медногорск заводы «Уралэлектромотор» ҡарамағындағы һөнәрселек училищеһына уҡырға инә. 1948 йылдан - заводта электр сымы сырмаусы, ә 1953 йылдан - һөнәрселек училищеһында производствоға өйрәтеү мастеры. 1959 йылда яңынан «Уралэлектромотор» заводы цехына күсә һәм бригадир итеп тәғәйенләнә. Етенсе биш йыллыҡта (1959-1965 йылдарҙа) уның бригадаһы 11 йыллыҡ норманы үтәй, бының өсөн Ленин ордены менән бүләкләнә. Туғыҙынсы биш йыллыҡты (1966-1970 йылдар), иң мөһим һәм күп хеҙмәт талап иткән операцияларҙың береһен башҡарып, 3,5 йыл эсендә үтәй. 1976 йылдың 10 мартында, СССР Юғары Советы Президиумының указы менән Бокастова Мария Алексеевнаға, туғыҙынсы биш йыллыҡ заданиеһын үтәгәндә өлгәшкән ҙур производство уңыштары өсөн Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. Үҙенең хеҙмәт эшмәкәрлеге осоронда 100 мең тирәһе электродвигатель статоры сырмай. Ырымбур өлкәһенең Медногорск ҡалаһында йәшәй. 1979 йылда уға «Медногорсктың почетлы гражданы» исеме бирелә. 2013 йылдан алып - Ырымбур өлкәһе губернаторы эргәһендә аҡһаҡалдар советы ағзаһы. КПСС-тың XXV съезы делегаты (1976). Медногорскта 2019 йылдың 26 сентябрендә вафат була. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == - Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976) - «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы (1976) - Ленин ордены (1966) - Ленин ордены (1976) - Миҙалдар - «Туғыҙынсы биш йыллыҡ ударнигы» тамғаһы (1970) - «Социалистик ярыш еңеүсеһе» тамғаһы (өс тапҡыр: 1973, 1976, 1977) == Танылыуы == 2018 йылдың 1 октябрендә Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы үҙәгендә Геройҙар аллеяһында М. А. Бокастованың портреты менән гранит йондоҙ ҡуйылған. == Һылтанмалар == Тимур Каримов. Бокастова Мария Алексеевна (билдәһеҙ). «Герои страны» сайты. Дата обращения: 4 апрель 2017.

Source: original
Әбдиев Ибраһим Минһаж улы

Әбдиев Ибраһим Минһаж улы (рус. Абдеев Ибрагим Мингазович) (1923-) - 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 1-се эскадронында хеҙмәт итә. Гвардия рядовойы, гвардия сержанты. III дәрәжә Дан ордены кавалеры. == Биографияһы == Ибраһим Минһаж улы Әбдиев 1923 йылда БАССР-ҙың Боҙаяҙ ауылында (хәҙер - Башҡортостан Республикаһының Ҡырмыҫҡалы районы) тыуған. == Хәрби хеҙмәте == 1942 йылдың авгусында Үзбәкстан ССР-ы Сәмәрҡәнд өлкәһе Хатырчы район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла. Белорус фронты составындағы 7-се гвардия кавалерия корпусы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадронында станковый пулемёт тоҫҡаусыһы, пулемёт взводы командиры ярҙамсыһы. == Наградалары == III дәрәжә Дан ордены (1944) «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1944) == Хәтер == Әбдиев Ибраһим Минһаж улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Ҡырмыҫҡалы районы Боҙаяҙ ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән. == Һылтанмалар == Абдеев Ибрагим Мингазович 2021 йыл 2 июнь архивланған. Память народа. Абдеев Ибрагим Мингазович (рус.) (Тикшерелеү көнө: 21 июль 2021) Абдеев Ибрагим Мингазович (рус.) (Тикшерелеү көнө: 21 июль 2021) Они вернулись с победой (списки военнослужащих, вернувшихся живыми с Великой Отечественной войны 1941-1945 гг.) Т. 7 Кармаскалинский район. - 2004. - 669 с.; ISBN 5-295-03392-9 / редкол.: Х. Х. Ишмуратов и др. - Уфа : Китап, 2001

Source: original
Дудорин Юрий Дмитриевич

Дудорин Юрий Дмитриевич (21 сентябрь 1932 йыл - 6 февраль 1997 йыл) - СССР мотоуҙышсыһы һәм тренеры. Мотоспорт буйынса СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1968). 1958-1973 йылдарҙа мотоспорт буйынса СССР йыйылма командаһы ағзаһы. == Биографияһы == Дудорин Юрий 1932 йылдың 21 сентябрендә Өфөлә тыуған. Уның атаһы Дмитрий Дудорин, фронтта һәләк була. Мәктәптең 7 синыфын тамамлай. Өфөнөң «Башавтомотоклуб» спорт клубында шөғөлләнә, тренеры С.Г. Устьянцев. Армия хеҙмәтендә булып 1954 йылда Мәскәү янында СССР Ҡораллы Көстәренең беренселегендә спорт мастеры нормативын үтәй. Мотоциклда уҙышының үҙенсәлеге булып ҙур тиҙлек менән йөрөү түгел, ә һәр ваҡытта тиҙлектең ҙур запасын ҡалдырыу була. Алты тапҡыр донъя чемпионы Ғабдрахман Ҡадировтың баш тренеры була 1997 йылдың 6 февралендә вафат була. Өфө көньяҡ зыяратында ерләнгән == Ҡаҙаныштары == СССР (1962-65, 1967) һәм РСФСР (1962 - 66) чемпионы СССР чемпионаттарының көмөш (1966, 1970) призёры Ипподром мотоуҙышы буйынса СССР чемпионатының бронза призёры (1968, 1971) һәм РСФСР (1970) ; СССР чемпионаттарының (1960, 1962, 1965) һәм РСФСР (2 тапҡыр, 1962; 1966, 1967, 1970) көмөш призёры Боҙҙа мотоуҙыш буйынса Европа чемпионатының бронза призёры (1964), СССР (1962, 1964) һәм РСФСР (1965, 1971); Мотокросс буйынса РСФСР (1958) чемпионы Эндуро буйынса (күп көнлөк ярыш) донъя команда чемпионаттары еңеүсеһе (1958, 1959) == Әҙәбиәт == Буханов М. С. Виртуоз кросса //Звезды спидвея. Уфа, 1966. Ерошин А. Е. «Черная стрела» //Крутые виражи. Уфа, 1965. == Һылтанмалар == Н. А. Ермоленко. Дудорин, Юрий Дмитриевич (билдәһеҙ). ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия» (2013). Дата обращения: 25 апрель 2017. Архивировано 25 апрель 2017 года. 2017 йыл 25 апрель архивланған.

Source: original
Яңы Киҙгән

Яңы Киҙгән (рус. Новокизганово) - Башҡортостандың Борай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 491 кеше. Почта индексы - 452966, ОКАТО коды - 80218837006. == Халыҡ һаны == Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ. 1939 йыл - бар булған халыҡ һаны. 1989, 2002, 2010 йылдарҙа - даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны == Географик урыны == Район үҙәгенә тиклем (Борай): 21 км == Һылтанмалар == Административно-территориальное устройство Республики Башкортостан: Справочник. - Уфа: ГУП РБ Издательство «Белая Река», 2007. - 416 с.- ISBN 978-5-87691-038-7. (рус.) Асфандияров А.З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. Уфа: Китап, 2009. - 744 с. ISBN 978-5-295-04683-4 (рус.)

Source: original
Ламаниха

Ламаниха - Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ночная йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - Бия һәм Катунь, йылға бассейны - (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем. Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 13010100312115100003519 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115100351 Бассейн коды - 13.01.01.003 ГӨ буйынса томы - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 1 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Оло Шиҙе

Оло Шиҙе (рус. Большие Шиды) - Башҡортостандың Нуриман районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 456 кеше. Почта индексы - 452440, ОКАТО коды - 80245810002. == Халыҡ һаны == Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ. 1939 йыл - бар булған халыҡ һаны. 1989, 2002, 2010 йылдарҙа - даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны == Географик урыны == Район үҙәгенә тиклем (Ҡыҙылъяр): 10 км Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Баш-Шиҙе): 3 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Иглин): 50 км

Source: original
Шаралтау

Ҡалып:Dead end Шаралтау - Көнсығыш Европа тигеҙлегенең көнсығыш сигендә, Пермь крайының Барҙы районы үҙәгендә, Бисер ауыл биләмәһенән төньяҡҡа табан 3 км алыҫлыҡта урынлашҡан. == Физик-географик ҡылыҡһырламаһы == Бейеклеге - диңгеҙ кимәленән 277 метр. Географик координаттары - төньяҡ киңлектең 56°53'14" һәм 55°26'36" в.д. Киңлеккә 2 километрға һуҙылып, бүлкәттәргә айырылып ята. Һырты ялпаҡ һәм киң. Иң бейек түбәһе көмбәҙ рәүешендә, әммә түбәнең өҫтө яҫы һәм тигеҙ, шуға ла алыҫтан түбә булараҡ асыҡ ҡына күренеп тә тормай. Тауҙың битләүҙәре һөҙәк. Тик көньяҡ битләүе генә текәрәк. Ошо ҙур булмаған тауҙың төньяҡ битләүенда башланған бер нисә йылға Тол йылғаһы ҡушылдығы булған Ҡаҙмаҡты йылғаһына барып ҡушыла. Ә көньяҡ битләүенән Барҙы йылғаһына ҡойған Ирсенде йылғаһы башлана. Тауҙың көнсығышынан алыҫ түгел генә Тол йылғаһы ағып ята. == Флораһы == Тауҙың өҫкө өлөшө йүкә һәм шыршы ағастары менән ҡапланған. Бында бик күп дарыу үләндәре лә үҫә: мәтрүш, һары мәтрүш, кесерткән, һуҡыр кесертҡән, боланут. Йәйгеһен гөлъемеш, балан, муйыл тирергә була. Битләүҙәрендә һәм тау тирәһендәге ерҙәрҙә ваҡ япраҡлы ағастар үҫә, түбәндәрәк ауыл хужалығы ерҙәре урынлашҡан. == Сығанаҡтар == Геология СССР. Т. 12. Пермская, Свердловская, Челябинская и Курганская области. Ч. 1. Геологическое описание. Кн. 1. М.: Недра, 1969. 723 с., [8] л. табл. Автор С. Р. Челышев.

Source: original
Абули ҡәлғәһе

Абули ҡәлғәһе - Кесе Абули тауында диңгеҙ кимәленән 2670 метр бейеклектә урынлашҡан. Мегалитик ҡәлғә бронза быуат дәүерендә төҙөлгән. Шаори ҡәлғәһен ныҡ хәтерләтә. == Архитектураһы == Абули ҡәлғәһе ныҡ ҙур һәм ҡатмарлы. Ҡәлғә ҡулса формаһында. Эсендә башня һәм тораҡ биналарҙы айырырға мөмкин. Стеналары һәм башнялары цемент ҡулланылмайынса яҫы таштарҙан һалынған. Стеналары ныҡ ҡалын. Ҡайһы бер урындарында стеналарының бейеклеге 5 м, ә киңлеге 3 метрға тиклем етә. Майҙаны 60×40. Стеналары эсе тығыҙ төҙөлгән, унда ниндәйҙер стеналар, коридорҙар һәм башҡа күп һанлы бүлмәләр булған. Бер бүлмәлә иҙән хатта яҫы плита менән тигеҙләнгән. Һәр бер стенаға бер өй төкәтеп эшләнгән, һәм был өйҙәр унлаған, хатта йөҙләгән иҫәпләнә. Шулай итеп был ҙур ҡәлғә лә һәм уның янындағы ҙур ҡала ла булып тора. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Список недвижимых памятников культуры национального значения == Әҙәбиәт == დ. ბერძენიშვილი, «ჯავახეთის ძველი სიმაგრეები. ჯავახეთი. ისტორია და თანამედროვეობა» გვ. 181-203 - ახალციხე. 2002 წ. == Һылтанмалар == აბულის ციხე - მის შესახებ სტატიები

Source: original
Мөфәссир

Мөфәссир (ғәр. مُفسر‎) - Ҡөрьәнгә, аят-сүрәләренә аңлатма биреүсе белгес, тәфсирсе. == Мөфәссиргә талаптар == Тәфсирсенән Ҡөрьәнде тәфсирләп аңлатҡанда билдәле бер фәнни һәм теоретик әҙерлек талап ителә, шуның өсөн ҡатмарлы эштәрҙән һанала. Традицион Исламда мөфәссиргә түбәндәгесә талаптар ҡуйыла: Ғәрәп телен камил белеү; Теге йәки был аяттың иңеү тарихын белеү; Мөхәммәт пәйғәмбәр биографияһын белеү; Аналитик фекерләү һәләте булыу; Үҙе йәшәгән йәмғиәттәге барлыҡ социаль проблемаларҙы белеү. Тәүге билдәле мөфәссирҙәр: Абдуллах ибн Масуд ( 653 йылда вафат булған) Ибн Аббас|Абдуллах ибн Аббас ( 687 йылда вафат булған) Убайй ибн Каб (яҡынса. 650 йылда вафат булған) Зейд ибн Сабит ( 665 йылда вафат булған) Абу Муса аль-Ашари ( 666 йылда вафат булған) Абдуллах ибн аз-Зубайр ( 692 йылда вафат булған) Абдулла ибн Ғәббәс, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ике туған энеһе, Мәккәлә беренсе булып Ҡөрьән тәфсире буйынса мәктәпкә нигеҙ һалған. Уның уҡыусылары араһында киң билдәле билдәле тәфсирселәр Мөжәһит ибн Жәбер булыуынса (721 йылда вафат), Ата ибн Әбү Рабаһ (733 йылда вафат), Иҡримә әл-Бәрбәри ( 723 йылда вафат), Сәйет ибн Жөбәйер (714 йылда вафат), Тавус ибн Ҡайсан (724 йылда вафат). Мәккәләге Ибн Ғәббәстең мәктәбенән тыш та яңылары асылған. Мәҫәлән, Абдуллаһ ибн Мәсуд - Ираҡта, а Зәйед ибн Әсләм Мәҙинәлә мәктәп асҡан. Зәйедтең уҡыусыһы Мәлик ибн Әнәс булған. == Әҙәбиәт == Али-заде, А. А. Мөфәссир (архив ) // Исламский энциклопедический словарь. - М.: Ансар, 2007.

Source: original