AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Йылме код-влак

Йылме код-влак - палымаш радамлымашыште да коммуникацийыште йылме-влакым ончыктымашлан ончылгоч палемдыме кӱчык йӱкпале але цыпр код-влак. Икмыняр тӱрлö радам ыштыме уло, тидын гыч шукырак лӱмлö - ISO 639. == ISO 639 == Ты стандарт шукырак йылмын код-влакым ончыкта: ISO 639-1 (1998) 2-йӱкпалан кӱчыкемдаш-влакым куча, ISO 639-2 (2002) 3-йӱкпалан кӱчыкемдаш-влакым куча. Шукырак 2-йӱкпалан код-влак вес классификаторыште кучылтмо код-влак дене келшен толат, мутлан: эл код-влак SO 3166-1 почеш, Валют код ISO 4217ISO 4217 почеш, тиде эл-влакын (ccTLD) кӱшыл кӱкшытан домен лӱм-влак Интернетыште - икмыняр вес умылымаш уло. == ГОСТ 7.75-97 == ГОСТ 7.75-97 «Йылмылӱм код-влак» ИСО 639-лан келшен толеш да йылме лӱмерым марла да англичанла, 3-йӱкпалан код-влакым кириллик тиштер негызеш, 3-йӱкпалан код-влакым латин тиштер негызеш, 3-цыпран код-влакым куча. ГОСТ 7.75-97 тиде кугыжаныш-влакыште стандарт улеш: Белоруссий Республик Казахстан Республик Кыргызстан Республик Россий == Тыгак ончо == ISO 639 == Кылвер == ГОСТ 7.75-97 Йылмылӱмер код-влак(англ.) ISO 639-2 Registration authority(англ.)

Source: original
Купай

Купай (Портянур) (рушла Купай, Порт-Маматово) - Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Алашайка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 12 еҥ (2003 ий), 7 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Алашайка ял деч 2 километр йӱдвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Гайнанов Нурмухаммет - Паша Йошкар Тисте орденын кавалерже, механизатор. Гайнанов Рафаиз Нурмухаметович - технике шанче кандидат. == Кылвер-влак == Деревня Купай (Порт-Маматово, Партенур Мамат, Портянур, Малютова рода, Маматова рода). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Параньгинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Параньгинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 47.

Source: original
Украин танле черке (Москосо патриархат)

Украин танле черке (украинла Українська православна церква) - танле христиан черке Украиныште. == Литератур == Украинская православная церковь // Телевизионная башня - Улан-Батор. - М. : Большая российская энциклопедия, 2016. - С. 760. - (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004-2017, т. 32). - ISBN 978-5-85270-369-9. == Кылвер-влак == Официальная сеть сайтов УПЦ Сайт пресс-службы УПЦ КРАТКАЯ ХРОНИКА СОБЫТИЙ РАСКОЛА Александр Драбинко. Харьковский собор 1992 года Игрок глобального масштаба. 60-летие митрополита Кирилла через призму украинских церковных проблем. протопресвитер Виталий Боровой Об исторической специфике при рассмотрении критериев канонической правомерности и целесообразности автокефалии в настоящее время в связи с нашей общей ответственностью за будущие судьбы православия на Украине // Журнал Московской Патриархии. - 1992. - No 11 Павел Круг В битвах за единство // Независимая газета-Религии Гнатенко Евгений «Положение православия в современной Украине: социокультурные аспекты проблемы» // Национальное самосознание народов стран СНГ и Балтии: роль общих культурных основ. - М.: Прогресс-Традиция, 2010. - С. 156-165

Source: original
Юл

Юл эҥер (курыкмарла Йыл, рушла Волга, пошкыртла Иҙел, мокшыла Рава, суасла Идел, чувашла Атӑл, эрзяла Рав, тошто славянла Вльга, казахла 'Едiл') - Европышто эн кужу эҥер. Эҥерын кужытшо - 3530 километр. == Вӱдаралымверла == Кӱшыл Юл вӱдаралымвер Иваньково вӱдаралымвер Углич вӱдаралымвер Рыбинск вӱдаралымвер Горький вӱдаралымер Шовакшэҥер вӱдаралымвер Куйбышев вӱдаралымвер Саратов вӱдаралымвер Волгоград вӱдаралымвер

Source: original
Алькей кундем

Алькей кундем (суасла Әлки районы, рушла Алькеевский район) - Суас Эл Республикысе муниципал кундем. Кундемын рӱдолаже - Базарные Матаки сола. == Калыкчот == Калык-влак (2010): суас-влак (64,2%), чуваш-влак (19,2%), руш-влак (15,7%). == Административ шеледымаш == Алькей кундемыште 21 ял шотан илем уло. == Кылвер-влак == Официал сайт

Source: original
Токсар

Токсар (рушла Токсаркино) - Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Кораксола ял деч 5 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген. == Эртымгорно == МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1980-ан ийыште Токсар ял Йыр ял деке ушалтын. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Николаев Георгий Николаевич - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Токсаркино (Токсар). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 73.

Source: original
Ӱшӱт кӱртньыгорнын 7-ше километрже

Ӱшӱт кӱртньыгорнын 7-ше километрже (рушла 7-й илометр Юшутской железной дороги) - Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко. == Верланыме вер == Мочалище посёлко деч 1 километр тораште лийын шоген. == Кылвер-влак == Посёлок 7-й илометр Юшутской железной дороги. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Звениговский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Звениговский район», 2004. - 304 с., ил. С. 193.

Source: original
Пелота

Пело́та (баскла - pilota) - спорт модмаш, теннисын родыжо. Модшо-влак (нуным пелотари лӱмдат) пырдыж ваштареш шогалыт. Иктыже теннис мечым кидыш налын - пырыдыжыш кудалта. Тавалышыже тиде мечым ракетке дене але кид копаж дене перен шуктышаш. Чыла теннис семынак, но мече кӱвар деч огыл - пырдыж деч торшта. Теннис семынак пелота модмашыште кок ен гына огыл танасен кертеш. Командыш ушнен, нылытынат, кудытынат модаш лиеш. Тыгай танасымашлан кугу пырдыж кӱлеш. Кужутшо 18 метр марте лийын кертеш, кӱкшытшо - 9 метр. Тидым виктарчыкыште пеҥгыдемдыме. Мечым каучук гыч ыштат, коваштым йыр пӱтыралыт. Тыгай мечым пелота лӱмдат - тышечак модмашын лӱмжо шочын. Пелота модмашым Олимпиадын программышкыже ик гана, 1900-шо ийыште пуртеныт. == Эртымгорно == XII курым гыч тӱналын, пелота модмаш дене Испаний мландыште, Баск кундемыште модыт. Кызыт модмаш Мексике, Кубо, Италий, УАШ марте шарлен. Акрет годсо йӱла почеш, пелота дене поръен-влак гына модыт. Ондак пелота мечым тыге ыштеныт: изи кӱйым шорык межыш пӱтыралыныт. А вара, чот темден, валчын коваште дене леведыт. Мечын нелытше -100 грамм наре. Кунам ракетке олмеш тыгай мечым кид копа дене перат - копа пуалын кертеш.

Source: original
Европа Ушем

Европо ушем, Евроушем - Европысо 27 элын экономик да политик сынан ушемышт. 1992 ийыште Маастрихтысе келшымаш почеш чоҥалтын. 2012 ийыште 500 млн еҥ Евроушемыште илен. Ик рынок ышталтын, тӧртык-влакым ик шотышко кондымо, калык, сату, окса Европо ушем кумдыкышто куштылгын ик эл гыч весыш куснен кертеш. Шенген зонышто паспорт контроль уке. == Пурышо эл-влак == Европо ушемышке 27 кугыжаныш пура: == Кылвер-влак == Официальный сайт Евросоюза Архивная копия от 10 идым 2008 на Wayback Machine Еврокомиссия Архивная копия от 23 шыжа 2008 на Wayback Machine Представительство Европейской комиссии в России Архивная копия от 5 сӱрем 2010 на Wayback Machine Информация об органах конституционного контроля Суда Европейских сообществ Право Европейского союза Архивная копия от 30 ӱярня 2022 на Wayback Machine EU Observer Архивная копия от 31 ӱярня 2022 на Wayback Machine - Новостной сайт, специализирующийся на Евросоюзе EURactiv Архивная копия от 5 шыжа 2011 на Wayback Machine - Новости политик ЕС Центр ЕС-Россия Архивная копия от 31 ӱярня 2022 на Wayback Machine - новости и мнения экспертов о развитии отношений между Россией и ЕС European Voice Архивная копия от 7 сорла 2008 на Wayback Machine - Европейский голос - новости и обзоры ЕС.

Source: original
Квадрат (геометрий)

Квадра́т (ныллук) - виклук, кудын кажне велже иктӧр. == Квадратын признакше-влак == Велже-влакын иктӧрлыкышт; Лукшо-влакын иктӧрлыкышт (90° дене) == Квадратын свойствыжо-влак == Тек t {\displaystyle t} - квадратын велже, R {\displaystyle R} - йыр улшо оҥгын радиусшо, r {\displaystyle r} - кӧргыштӧ улшо оҥгын радиусшо. Тунам йыр улшо да кӧргыштӧ улшо оҥго-влакын рӱдышт тудын диагональже-влакын иктышт-весышт гоч вончымо точко дене келша, тывечын кӧргыштӧ улшо оҥгын радиусшо квадратын пел велже лиеш: r = t 2 {\displaystyle r={\frac {t}{2}}} , йыр улшо оҥгын радиусшо квадратын пел диагональже лиеш: R = 2 2 t {\displaystyle R={\frac {\sqrt {2}}{2}}t} , квадратын периметрже лиеш: P = 4 t = 4 2 R = 8 r {\displaystyle P=4t=4{\sqrt {2}}R=8r} , S {\displaystyle S} кумдыкшо лиеш: S = t 2 = 2 R 2 = 4 r 2 {\displaystyle S=t^{2}=2R^{2}=4r^{2}} . Квадрат чыла ныллук-влак кокла гыч эн шуко симметриян лийын шога. Тудын ик нылымше кӱкшытан шӱдыр симметрийже уло (шӱдыр, квадратын плоскостьшылан тура вияшан лийын шогышо да тудын рӱдыжӧ гоч эртыше); ныл кокымшо кӱкшытан шӱдыр симметрийже-влак улыт (кудыжо плоский фигурылан ӱмылка гай лийыт), нуно кокла гыч кокытшо квадратын диагональже мучко эртат, а моло кокытшо - велже-влаклан параллельле лийыт. Квадратын диагональже-влак иктӧр улыт, икте-весыштлан тура вияшан лийын шогат, икте-весышт гоч вончымо точко дене кок икгай пелелан пайлалтыт да квадратын лукшо-влакым кок иктӧр пелелан ужашлат. == Тугак ончо == Квадрат (числа) Кругын квадратурыже Единичный квадрат

Source: original
Ориби

Ориби (лат. Ourebia ourebi) - Африкын Bovidae йамагатын гыч янлык. == Ӱлылтӱрлык-влак == 13 наре ӱлылтӱрлык-влак. Ourebia ourebi aequatoria (Уганда) Ourebia ourebi cottoni (Танзаний) Ourebia ourebi dorcas (Чад) Ourebia ourebi gallarum (Эфиопий) Ourebia ourebi goslingi (Йӱдвел Заир) Ourebia ourebi haggardi (Йӱдвел Кений) Ourebia ourebi hastata (Заир, Малави, Зимбабве) Ourebia ourebi kenyae (Кений) Ourebia ourebi montana (Судан, Эфиопий) Ourebia ourebi ourebi (Кечывалвел Африка) Ourebia ourebi quadriscopa (Сенегал, Нигерий) Ourebia ourebi rutila (Ангола) Ourebia ourebi ugandae (Уганда)

Source: original
Нукус

Нукус (узбекла Нукус, Nukus; каракалпакла Нөкис, No‘kis) - Узбекистанын йӱдвел-касвел могырныжо верланыше ола, Узбекистаныш пурышо Каракалпакстан Республикын рӱдолаже. == Географий == Нукус Каракалпакстан покшелне Амударьян пурла серыштыже, Ташкент ола деч 800 км (1255 км - корно дене) йӱдвел-касвел могырныжо верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Баймырзаев, Орысбай Жубаевич - архитектор. Халмуратов, Уразымбет Халмуратович - врач.

Source: original
Пристань (Морко кундем)

Пристань (рушла Красные Столбы) - Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше посёлко. == Верланыме вер == Петровский сола деч 5 километр кечывалвелне лийын шоген. == Эртымгорно == 1963-ан ийыште Пристань посёлко пытен. == Кылвер-влак == Посёлок Красные Столбы (Пристань). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 161.

Source: original
Аденонкос

Аденонкос (лат. Adenoncos) - Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Малайзийын - У Гвинейын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 20 еш куэ уло. == Тӱрлык-влак == Adenoncos adenoncoides Adenoncos borneensis Adenoncos buruensis Adenoncos celebica Adenoncos elongata Adenoncos macranthus Adenoncos major Adenoncos nasonioides Adenoncos papuana Adenoncos parviflora Adenoncos quadrangularis Adenoncos saccata Adenoncos suborbicularis Adenoncos sumatrana Adenoncos triangularis Adenoncos triloba Adenoncos uniflora Adenoncos vesiculosa Adenoncos virens Adenoncos vivax

Source: original
Варшава

Варшава (полякла Warszawa) - Польшын рӱдолаже. Калыкчот: 1 863 056 еҥ (2021 ий). == Эртымгорно == XIII курым - негызленыт. 1300 ий гыч ола. == Верланыме вер == Ола Висла серыштыже верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Баневур, Виталий Борисович Качиньский, Лех Качиньский, Ярослав Мандельштам, Осип Эмильевич Склодовская-Кюри, Мария == Кылвер-влак == Warszawa w Bibliografii historii polskiej Warszawa, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIII: Warmbrun - Worowo, Warszawa 1893, s. 18. Warszawa - oficjalny serwis stolicy Polski. Urząd m.st. Warszawy. Тергыме 24 пеледыш 2014. WarsawTour - oficjalny portal turystyczny m.st. Warszawy. SCI-ART. Тергыме 24 пеледыш 2014. Tematyczne panoramy Warszawy. Важ гыч архивым ыштыме 26 sierpnia 2014. Тергыме 24 пеледыш 2014. Warszawikia - Encyklopedia wiki poświęcona miastu Warszawa. Тергыме 15 кылме 2009. Warszawa - Ostatnie spojrzenie. Niemieckie fotografie lotnicze sprzed sierpnia 1944. Тергыме 24 пеледыш 2014.

Source: original
Кугу Кожлаял

Кугу Кожлаял (рушла Большой Кожлаял) - Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 128 еҥ (2004 ий), 107 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Волаксола ял деч 7 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Александр Александров - марий серызе, почеламутчо, шанчызе, филологий шанче кандидат (1972). Баташев Александр Иванович - III степенян Чап орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Большой Кожлаял (Кугу Кожлаял). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 170.

Source: original
Саҥга курык

Саҥга курык (англичанла Rocky Mountains) - Йӱдвел Америкын касвел могырышто ик эн тӱҥ курык тӱпрӱдӧ. Саҥга курыкын кужытшо 4 830 км, касвел Канадын Британийысе Колумбий гоч кечывалвел-касвел АУШын Нью-Мексико марте. Йӱдвел Америкысе Кордильерын Тыныс серысе тӱпрӱдӧ, Каскад тӱпрӱдӧ да Сьерра-Невада деч ойыртемалтеш. Нуно чыла касвелнерак верланеныт. Саҥга курык 80-55 амион ий ончыч ышталтын ыле Ларамий орогенез годым. Тунам икмыняр плато Йӱдвел Америкын плато йымаке яклештен. Субдукцийын лукшо кугу лийын огыл, садлан Йӱдвел Америкыште кумда курык ӱштӧ ышталтын ыле. Вара Саҥга курыкышто кошар курык вуйым да ложемым тектонический активность ден ий нальык эррозий ыштеныт. Пытартыш ий периодын мучаште саҥга курыкышто айдеме илаш тӱҥалын. Вара икмыняр Европысо (мутлан, Александр Маккензи) да Америкысе (мутлан, Льюис ден Кларкын экспедицийже) шымлыше-влак курыкым шымленыт. Курыкын экономикысе эксплуатацийым минерал-влак да меж негызленыт. Кеч-кузе гынат, Саҥга курыкышто нигунам шуко калык шыш иле.

Source: original
Шевченко, Тарас Григорьевич

Тарас Григорьевич Шевченко (1814 ӱярня 9 - 10 ӱярня 1861) - украин серызе, почеламутчо, сӱретче. == Кылвер-влак == M.Г. Жулинський. Шевченко Тарас Архивировано 3 липня 2015. // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. - К. : Наукова думка, 2013. - Т. 10 : Т - Я. - С. 619. - 784 с. : іл. - ISBN 978-966-00-1359-9. Петро Жур. Літо перше. З хроніки життя і творчості Тараса Шевченка. - Дніпро, 1979. - С. 12, 14-16. Плачинда В. П. Шевченко Тарас Григорович // Українська мова: Енциклопедія / Редкол.: В. М. Русанівський, О. О. Тараненко та ін. - 2-е вид. випр. і доп. - К.: Українська енциклопедія, 2004. - С. 803-804. - ISBN 966-7492-19-2. Шевченко Тарас // Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. - Париж - Нью-Йорк : Молоде життя, 1984. - Кн. 2, [т. 10] : Хмельницький Борис - Яцків. - С. 3813-3822.

Source: original
Кӱшыл Кодам

Кӱшыл Кодам (рушла Верхний Кадам) - Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Кужмарий ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 167 еҥ (2002 ий), 139 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Кугу Кодам ял деч 2 километр йӱдвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Рожкин Василий Яковлевич - марий серызе, почеламутчо, туныктышо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1939), РСФСР-ын сулло туныктышыжо (1965), 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Тетерин Иван Михайлович - генерал-полковник. == Кылвер-влак == Деревня Верхний Кадам (Кушыл Кодам). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Советский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Советский район», 2004. - 320 с. ил. С. 96.

Source: original
Пекыл

Пекыл (рушла Пекеленки) - Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Окулово ял воктене лийын шоген. == Ял лӱм == Яллан негызым «Пеке» («Пекай») лӱман еҥ пыштен. == Эртымгорно == МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш Пекыл ден Окулово ялла ик пырляштарыме Окулово ялыш савырненыт. == Кылвер-влак == Деревня Пекеленки (Пекыл). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Сернурский район», 320 с., ил. 2006 г. С. 279.

Source: original
29 пургыж

29 пургыж (29 февраль) - григориан кечышот почеш кужемдыме ийын 60-шо кечыже. Идалык пытыме марте 306 кече кодеш. == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 29 кечысе событий-влак == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 29 кечынже шочшо-влак == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Пургыж тылзын 29 кечынже колышо-влак

Source: original
Футбол дене тӱнямбал чемпионат

Футбол дене тӱнямбал чемпионат (руш. Чемпионат мира по футболу, тыгак Футбол дене тӱнямбал Кубок, ФИФА-н Тӱнямбал чемпионатше, мундиаль (исп. "Copa Mundial de Fútbol" деч) чӱчкыдын лӱмдат.) - футбол модмаш дене калык-влак кокласе таҥасымаш. ФИФАшке ушнышо эл-влак гыч пӧръеҥ-влакын чумыр командышт тӱнямбал чемпионатыште таҥасаш толын кертыт. Финал турнир-влак 4 ий жапыште ик гана эртат, но верлаште турнирлан ойырымаш-влак 3 ий жапыште эртат. 2010 ийысе тӱнямбал чемпинатыш ушнашлан 204 команде таҥасен. Ойырымаш деч вара финал турнирыште ик тылзе жапыште 32 команде таҥаса (31 - команде ойырымаш гоч эртен, 1 команде - оза элын чумыр командыже). Футбол дене тӱнямбал чемпионат-влакын пытартыш матч-влакышт шуко ончышо-влакым пога, южгунам Олимпиадымат ончышо-влакын чотышт дене ончылта. == Оҥай статистике == Чыла тӱнямбал чемпионат-влакым шотыш налаш гын, 8 эл гына чемпион лӱмым сулен кертын. Эн шуко гана Бразилий - 5 сеҥымаш, Италий Тӱнямбал Кубокым 4 гана сеҥен, Германий - 4, Аргентине ден Уругвай - 2 сеҥымаш гыч кажныже, да ик сеҥымаш гыч Англий, Франций, Испаний налыныт. Тӱнямбал чемпионатлаште модшо семын кум гана чемпион лӱмым лач Пеле гына сулен (1958, 1962 да 1970 ийлаште. Но чемпион титулым налмашште шке шотан рекордым Марио Загало шынден - кок гана модшо семын (1958 да 1962 ийлаште), ик гана тренер семын (1970), ик гана тренерын тӱҥ полышкалышыже семын (1993) === Икымше калык-влак кокласе таҥасымаш-влак === Тӱнямбал футболын эртымгорныштыжо Тӱнямбал чемпионат - икымше таҥасымашлан шотлалт ок керт. 1909 ийыште Турин олаште сэр Томас Липтон турнирым эртарен, варажым "Сэр Томас Липтонын Кубокшо" таҥасымашым "Икымше тӱнямбал чемпионат" лӱмдаш тӱҥалыныт. Италий, Германий, Швейцарий гыч эн виян профессионал клуб-влак толынт. Но Английысе футбол федераций тидымак ышташ келшен огыл. Футболын шочмо вер гычыж толшо команде деч посна таҥасымаш шотан лийын ок керт. Тидым умылымеке, Липтон шке турнирышкыж Англий гыч "Вест-Окленд" лӱман вуйчо клубым ӱжын. Тиде командыште мланде шӱй (каменный уголь) шахтын пашаеҥже-влак модыныт, но "Вест Окленд" турнирым сеҥен. 1911 ийыште англичан-влак Италийыш угыч пӧртылыныт, шке чап лӱмыштым аралаш кӱлеш лийын. Финалыште "Ювентус" клубым 6:1 счет дене сеҥымеке угыч чемпион лийыныт. Кугу кӱкыштан калык-влак кокласе таҥасымашлан лач Олимпиаде гына шотлатын. 1924 ден 1928 ийлаште Уругвайын командыже сеҥен. Профессионал спорт чот вийым погаш тӱҥалын, вуйчо команде-влак деч чот ойыртемалын, сандене ФИФА тӱнямбал чемпионатым эртараш шонен пыштен. 1926 ийыште ФИФАн конгрессыштыже Анри Делоне каласен: "Таче футболым Олимпий Модмаш коклаште футболым кучаш ок лий". Тунамак ФИФА-н исполкомжо комиссийым чоҥен, комиссий Тӱнямбал Кубокым эртарыме йӧным кычалаш ушнен. 1928 ийыште Ага тылзын 28 кечынже Амстердам олаште ФИФА-н конгрессше йӱклымашым эртарен. Тӱнямбал чемпионатым эртарымылан йӱкым 25 делегат пуен, тореш 5 еҥ лийын. == Тыгак ончо == ФИФА Футбол Лионель Месси

Source: original
LG Хоккей Модмаш

LG Хоккей Модмаш (руш. "Хоккейные игры LG", англичанла LG Hockey Games) - Швецийыште кажне ийын эртыше хоккей турнир. 2006 ий марте турнир "Швед хоккей модмаш" лӱмым нумалын (англичанла Sweden Hockey Games). 1996-1997 ийлысе тургым гыч тӱҥалын, Еврохоккейтур радамыште эрта. Чехий, Финляндий, Россий, Швецийын чумыр команде-влакше таҥасат. Тӱҥ спонсор - "LG Electronics" компаний. Чыла матч-влак стокгольмысо Глобен-Аренаште эртат. == Тыгак ончо == Чех Хоккей Модмаш Карьял Кубок Первый каналын Кубокшо (шайбан хоккей)

Source: original
Кожвож

Кожвож (курыкмарла Кожваж, рушла Кожважи) - Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Виловат ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 206 еҥ (2001 ий), 187 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Виловат сола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Александрова Таисия Ивановна - Совет Ушем Социалистический Паша Талешке. Суворов Алексей Петрович - техника шанче кандидат. Таланцев Ефрем Петрович - I степенян Ачамланде сар орден да кум Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Таланцев Илья Фёдорович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Село Кожважи (Кожваж). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Горномарийский район: Сборник документальных очерков / Автор-сост. А.Г. Иванов. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Горномарийский район», 2006. - 648 с., илл. С. 55.

Source: original
2010

== Мо лийын == Пургыж тылзын 12-28 кечылаште Ванкувер олаште Теле Олимпий модмаш эртаралтеш. == Кӧ колен == 30 шорыкйол - Василий Ижболдин, марий серызе, туныктышо, журналист. 16 вӱдшор - Андрианов, Андрей Андрианович, марий мурызо, артист. 1 сӱрем - Вадим Иванович Охотин, руш серызе, туныктышо. 12 сӱрем - Валентин Николаевич Васильев, марий йылмызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1984), доцент (1992), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (Хельсинки), Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (2004). 4 сорла - Шулдыр Васлий, марий серызе, почеламутчо, драматург, журналист, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (1993), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1996). 11 сорла - Иван Степанович Галкин, марий йылмызе, серызе, почеламутчо, филологий шанче кандидат (1958), филологий шанче доктор (1968), профессор (1970), Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже (1973), Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1975), РСФСР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1981), МарКУ-н почётный профессоржо (1996), Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (колымыжо деч вара) (2011). 12 шыжа - Евгений Николаев, руш серызе, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1983). 21 теле - Михаил Павлов, марий серызе.

Source: original
Котеновский

Котеновский (рушла Котеновский) - Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Арде ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 29 еҥ (2004 ий), 12 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Арде сола деч 8 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. == Кылвер-влак == Посёлок Котеновский. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Килемарский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Килемарский район», 2005. - 304 с., илл. С. 46.

Source: original