AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Томск

Томск (ород: Томск), Оросой холбоото уласай Томскын можын засаг захиргаанай түб мүн. Томь мүрэндэхи боомто мүн. Түмэр замай уулзабари. 561 мянган хүн зонтой (2015). Машина бүтээлгэ ба түмэрлиг эдлэл үйлэдбэрилгэ (тоног түхөөмжэ бүтээхэ, сахилгаан техника, подшипник, багажа зэбсэг г.м. үйлэдбэрилгэ), химиин, модо болбосоруулха, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Оросой Эрдэм Ухаанай Академиин Томскын эрдэмэй түб, 6 дээдэ һургуулинууд (энэ тоодо Томскын гүрэнэй ехэ һургуули), 3 театрнууд. Нютаг орон шэнжэлгын, уран һайханай музейнүүд; Томскын ехэ һургуулиин музей. 1604 ондо байгуулагдаһан. Барокко маягаар баригдаһан Воскресениин сүмэ (XVII-XIX зуун), классицис маягаар баригдаһан XIX зуун эхинэй түүхын түб (магистрат, засагай газар, байшанууд).

Source: original
Михаил Ломоносов

Михаил Васильевич Ломоносов - эрдэмтэн, ородой түрүү үзэл бодолто эрдэм ухаанай үндэһэ һуури табигша мүн. Ломоносов болбол олон һалбаринуудай эхи табигша мүн. Ломоносов бусад эрдэм ухаан шудалхаһаа гадна, физикэ, хими, геологи, минералоги, металлургиин асуудалнуудаар һонирходог бэлэй. Тэрэшэлэн хэдэ хэдэн дурадхалнуудые оруулһан юм. Эрдэм ухаанда онсо үүргэ дүүргэдэг байбашье, гүрэнэй ехэ ажалябуулагша болоо: гимнази, дээдэ һургуули, химиин лаборатори, газар зүйн таһаг хүтэлбэрилэгшэ байхаһаа гадна, Москвагай ехэ һургуулиин эхи табигшадай нэгэн, үүсхэлшэ болоһон байна. Ород грамматикын хуулинуудые тодорхойлжо, ород хэлэнэй хүгжэлтын онсо зүйлнүүдые элирхэйлһэн юм. Тэрэнэй бэшэһэн «Ород грамматика» ород хэлэнэй түрүүшын эрдэм ухаанай грамматика болоо бэлэй.

Source: original
Харбин

Харбин (ᠬᠠᠷᠪᠢᠨ; хилбар Хитад: 哈尔滨; уламж Хитад: 哈爾濱; пиньинь: Hā'ěrbīn), Хитад Уласай зүүн-хойто хэһэгтэ, Сунгари мүрэнэй зүүн эрьедэ байрладаг дэд-можын зэрэгэтэй хото, Хара-Мүрэн можын засаг захиргаанай түб мүн. Хотын захатай тоолобол, 10 635 971 ажаһуугшадтай (2010). Хойто Хитадай шухала эдэй засагай түб болон тээбэриин уулзабари, ниидэхэ онгосын буудалтай. Машина бүтээлгэ, энэ тоодо сахилгаан эршэмэй, газарай тоһоной болон химиин үйлэдбэридэ зорюулһан тоног түхеэрэмжэшын үйлдэбэри , онгосо (мүрэнэй) барилга, хэрэгсэл, станогой бүтээлгэ, галта тэрэгэй вагон, бүмбэгэ холхибшын (шарикоподшипнигой) үйлдэбэри, хүдөө ажахын, химиин, эм зүйн, нэхэмэлэй, арһанай, хүнэһэнэй (саахарай, тоһоной, гурилай, консервын), модо болбосоруулха, саарһанай үйлэдбэрилгэ, барилгын материалай үйлдэбэри. хүдөө ажахын болон модо бэлдэхэ газар нютагай наймаанай түб. Шухала соёлой болон эрдэм ухаанай түб. Харбинай ехэ һургуули (Хэйда). Харбинай хуушан фотозурагай музей. Харбин гэһэн нэрэнь манжа хэлээр «загаһанай гүльмэ хатаадаг газар» гэжэ удхатай үгэһөө гаралтай юм. Харбинай үбэлынь маша хүйтэн байдаг тула "мүльһэн хото" гэгдэхэнь бии. Харбиниинь үбэлэй уларилда бододог үзэсхэлэнтэ мүльһэн хотохон болон Хитад-Оросой худалдаанда гол үүргэ гүйсэдхэдэг хото гэдэгээрээ алдартай. 1920-еод ондо Харбинда Парис, Москвагай шэнэ загбарнууд Шанхайһаа түрүүндэ ерэдэг байһан тула Хитадай загбарай ниислэл гэгдэжэ байгаа. Харбин хото мүнөө 2022 оной үбэлэй олимпиин нааданиие зохеон байгуулха эрхын түлөө мүрэсэлдэжэ байна.

Source: original
Дэгэл

Дэгэл - Монголшуудай олон зуун жэлын турша үмдэжэ ерэһэн үндэһэнэй хубсаһан юм. Хүбэн, торго, дурдан гээд олон янзын бүһэ, даабуугаар хэдэг. Дэгэлые үдэгөө хото һуурин газарта баяр ёһололой үеэр лэ үмдэсгөөдэг болобош хүдөө илангаяа малшад үдэр тутам үмдэжэ хэрэглэдэг. Буряад арадай заншалта хубсаһан бусад арадай хубсаһа хунарһаа хэл маягаараа, үндэһөөрөөшье онсо илгаатай юм. Амгалан ажана һууха гээшэ оршон тойрон байгаалиһаа дулдыдадаг ааб даа. Хүхэ номин тэнгэри хододоо байһай гэжэ ажалша малша арадта хүхэ үнгэ дурлагдадаг байһан. Эдир залуу үхибүүдтэ арбаад наһа хүрэтэрнь, һомон дэгэл оёжо үгэдэг заншалтай һэн. Арба гараһан басагадтаа таһалжа оёһон хүхэ үнгэтэй басаган дэгэл үмдэхүүлхэ. Хадамда гараһан басагад хоёр гэзэгэдээ туйба зүүжэ, хуняаһатай хамсытай һамган дэгэл уужатайгаар үмдэхэ ёһотой. Үндэр наһа наһалжа, һахил абахадаа, һөөргөө һомон дэгэлээ үмдэдэг һэн. Дэгэлэй үнгэшье хүрин боложо, задархай орхимжотой болохо заншалтай байгаа. Уһанай эзэн лусууд замаг шэнги ногоон үнгэдэ дуратай юм гэлсэхэ. Шара улаан үнгэ лама багшанарай хубсаһанда таарамжатай, хүрин үнгэ - наһатай зоной гэжэ тоологдодог һэн. Энэ гурим мүнөөшье сахигдадаг юм.

Source: original
Асуури

Асуури, асари - Буддын, бирман шажанда Тэнгэринэртэй тэмсэдэг эхэ зургаан зүйлэй хамаг амитанай нэгэниинь. Хүнүүд асариие тэнгэринэр гэдэг. Гэбэшье асари анхан тэнгэриин байрада байһан аад, тэнгэришүүлдэ түригдөөд, доодо тээнь байдаг болоһон. Теэд хүнэй байдаг юртэмсэһөө дээшээ, ондоо замбида байдаг гэхэ. Асарида хорлогдохогүйн түлөө хүн тэнгэриие тахидаг. Асаринар ходо хэрүүл шууяатай байдаг ха. Тиигэжэ байхадаа, буян үйлэдэхэ сүлөөнь болодоггүй, тиимэһээ асаринар нүгэл ехэтэй боложо, хүн гү, али адгуусан боложо түрэдэг. Асариһаа ерэһэн хүниие аяг аашаарнь элирүүлхэдэ бэлэн: тэрэ архи уухадаа, ехэ дошхон боложо, хэрүүл наншалдаа үүсхэдэг гэхэ.

Source: original
Башкортостан Уласай түрын дуулал

Башкоорто Республикын дуулал (бажигид: Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гимны) == Холбооһон == Текст Государственного гимна Республики Башкортостан на башкирском языке бажигид Текст Государственного гимна Республики Башкортостан на русском языке (ород) Ноты Гимна Республики Башкортостан Архивировалһан 24 зургаа һара 2010 оной. (ород) Аудиозапись Государственного гимна Республики Башкортостан на башкирском языке бажигид Аудиозапись Государственного гимна Республики Башкортостан на русском языке (ород)

Source: original
Лариса Петровна Сахьянова

Лариса Петровна Сахьянова (1930 оной 2 һарын 13 түрэһэн, Хэрэн, Түнхэнэй аймаг, Буряад-Монгол АССР - 2001 оной 8 һарын 7, Улаан-Үдэ) - буряад зүблэлтэ баледэй зүжэгшэн, СССР-эй арадай зүжэгшэн (1963). 1937 - 1942 оной хоорондо ба 1945 - 1946 оной хоорондо Москвагай хореографиин һургуулида һураба. 1946 ондо Буряад оперо ба баледэй театрта (Улаан-Үдэ) соло-хатаршан. Одетта - Одиллия (Чайковскийн «Хун шубуута нуур»), Мария (Асафьевэй «Бахчисарай уһан орьёлуур»), Суюмбэхи (Яруллинай «Шүрэле»), Ангар (Книппер ба Ямпилов «Ангар дангина») гэхэ мэтэ парти баледта. Гастрольда гадаада гүрэндэ аялжа (Болгари, Иран, Афганистан гэхэ мэтэ) уралиг гүйсэдхэбэ. 1964 ондо Казахстанда Оросой соёл уралигай арбан хоногой үзэсхэлэндэ хабаадасаба. 1966 онһоо багшалха үйлэ ажаллана. VII-дохи СССР-эй Дээдэ зүблэлэй гэшүүн болобо. РСФСР Гүрэнэй шагналтан (1972). Улаан тугай одоор шагнагдаба.

Source: original
Оршуулга

Оршуулга - ондоо хэлэндэ хүрбүүлэн буулгаһан зүйл юм. Оршуулгые мүнөөһөө 2000 гаран жэлэй үмэнэ бии болоһон гэжэ зарим нэгэн эхэ һорболжодо тэмдэглэһэн байдаг. Мүнөөнэй олон уласай харилсаа холбоо мүн лэ оршуулгатай һалашагүй холбоотой байна. Оршуулга ута удаан хугасаанай түүхэтэй, хэрэглээ асар ехэ болобошье бидэнэй оршуулга тухай мэдэлгэ маани тон бага харамсалтай. XVIII зуунай һүүл үе хүрэтэр оршуулга онолой шудалга оршуулгын сэдьхэгдэлэй шудалга гэжэ үзэжэ болохо болон энэһээ хойшо оршуулгын онолой ажал бараг лэ зогсонги байдалда ороһон. Харин энэ үедэ амиды бэетын эрдэм ухаан эршэмтэй хүгжэжэ эхилһэн. Илангаяа ургамал шудалал, амитан шудалал болон биологиин эрдэм ухаанай хүгжэл. Энэтэй сасуулхада оршуулгын эрдэм ухаан мүнөө хүрэтэр хүгжэлэй дараа шатадаа ороогүй байдаг. Удаан хугасаанай турша оршуулга байнга хүнүүдэй шудалгаанай гол сэдэб байһаар ерэһэншье оршуулга нуусалагдамал, ойлгоходо хүндэрэлтэй хэбээр лэ байна. Энэ оршуулгын мүн шанар болон арга барилые тайлбарилха юрэнхы онол байхагүй дээрэһээ шалтагаалжа байна. Ушар юуб гэхэдэ, энэ асуултын харюуе олон зүйлөөр тайлбарилжа болохо байха, гэбэшье эгээн шухала шалтагааниинь “оршуулга” гэһэн үгэ өөрөө олон удхатай, шудалаашанар ондоо ондоо үзэлые дахан ябасуу удхаар ойлгодогто оршодог.

Source: original
Софи

Софи - Болгариин ниислэл хото, Европын холбоон дотор 13-р томо, саятан хото юм. Витоша уулын бэлдэ оршохо тус хотонь Болгариин улас түрэ, эдэй засаг, соёл болбосоролой түб бэлэй. Европын эртын хотонуудай нэгэн болоод Сердика (Serdica), Средец (Sredets), Триадица (Triaditsa) гээд нэрлэгдэжэ байһан. Хотын түүхэнь 7 мянган жэлэй тэртээгһээ улбаатай. == Газарзүй == Софи хотонь Балкануудай хахад аралай түбдэ байрладаг тэрэнэй хүгжэл сэсэглэлтэдэ томо хуби нэмэри үзүүлбэ. Болгариин баруун хэһэгтэ, Витоша уулын бэлдэ, Софиин хүндэйдэ уулсаар хүрээлэгдэн оршоно. Владай, Перлов зэргэ голнууд хотын дундуур урдана. === Уур амисхал === Софинь эхэ газарай эрс тэс уур амисхалтай болоод температурын дэлисэ маша ехэ байдаг. 1936 он хүрэтэр жэлэй дундажа температура цельсиин 10.0 хэм байһан, үүнһээ хойшо 0.5 хэмээр үсөөд буй. Жэлэй хур тунадасанай хэмжээ дундажаар 650 мм.

Source: original
Янка Купала

Янка Купала (07.06.1882 - 28.06.1942 Беларусь) == Мөн үзэхэ == Якуб Колас == Холбооһон == Энэ хуудаһан Янка Купала гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Yanka Kupala's sonnets Архивировалһан 16 гурба һара 2012 оной. translated by Vera Rich Творы на «Беларускай Палічцы» Паэтычная старонка Янкі Купалы Вершы Я. Купалы на сайце «Родныя Вобразы» Першыя выданьні твораў і архіўная спадчына Янкі Купалы Вершы Я. Купалы ў перакладзе на ангельскую мову Дзяржаўны літаратурны музэй Янкі Купалы і яго філіі Успаміны аб Янку Купалу/ Вацлаў Ластоўскі // Газэта «Наша Ніва», 21 чэрвеня 2007 г. Вечна жывы Купала / А.Сідарэвіч // Часопіс «ARCHE Пачатак», No 3, 2002 Шлях (папулярны біяграфічны нарыс) / Ул. Някляеў // Часопіс «Дзеяслоў», No 28, 3 / 2007 Янка Купала. Нараджэньне і сьмерць паэта / С.Дубавец // Газэта «Народная Воля», 6 ліпеня 2007 г. Архивировалһан 3 хоёр һара 2012 оной. Янкаў вянок / Ул. Ліпскі // Газэта «Культура», 6-13 ліпеня 2007 г. Архивировалһан 23 гурба һара 2016 оной. Купала Янка і лаянка / М.Скобла // Радыё «Свабода», 13 сьнежня 2011 г. Я.Купала. Мэдалі і значкі

Source: original
Альберт Айнштайн

Альберт Айнштайн (Albert Einstein, ородоор Эйнштейн, *1879 оной 3 һарын 14 - †1955 оной 4 һарын 18) Германии еврей гаралтай АНУ Швейцариин онолой физик байба. Тэрэнэй онолой физикэдэ оруулһан хуби нэмэри физикын юртэмсые асар ехээр өөршэлһэн бэлэй. Тэрэнэй һудалгаанай үндэһэн шэглэл болохо гол харисангын онол орон зай ба саг хугасаанай ойлголтые үндэһээр өөршэлһэн юм. Тэрэ 1905 ондо гаргаһан «Хүдэлжэ бай бэенүүдэй электродинамика» гэһэн гаршагтай ажалайхинь агуулгань харисангын тусхай онол гэһэн тодорхойлогдоһон бэлйэ. Айнштайн 1916 ондо харисангын юрэнхы онолоо ниитэлүүлһэн. Мүн тэрэ Квант физикада дорбитой хуби нэмэри оруулһан болоод 1905 ондо хэблүүлжэ байһан Фото-электроной эффектиин тайлбараараа 1922 оной арбан нэгэдүгээр һарада 1921 оной физикиин Нобелиин шагнал хүртэһэн бэлэй. Тэрэнэй онолой ажалнууд болон E=mc2 масс-энергиин тэнсэтьгэл атомын бүмбэгэ ба сүмиин энергиин хүгжэлдэ шууд бусаар нүлөөлһэн. == Ажал == Айнштайн - 300 улам бодос зүйн шэнжэлхэ зохёолой автор, мүн шахуу 150 шэнжэлхэ ухаанай түүхын, шэнжэлхэ ухаанай гүн ухаанай, публицистикын номууд ба үгүүлэлнүүдэй автор. Агуу ехын шэнжэлхэ ухаанай онолой автор: Харисангын тусхай онол (1905). Харисангын тусхай онолой дотор - массын ба энергиин харисангын хуули: E = m c 2 {\displaystyle E=mc^{2}} . Харисангын ниитын онол (1907-1916). Фотоэффектэй квант онол. Дулаан багтаамжын квант онол. Квант Бозе - Айнштайнай статистика. Броунай ябасалай статистик онол. Индуцированно сасалга. Термодинамик флуктуациин гэрээлэй сасарангалай онол

Source: original
Сатьяджит Рай

Сатьяджит Рай (бенгалаар সত্যজিত রায় гү, али бенгалаар সত্যজিৎ রায় нэрын бенгал дуудалга, англи: Satyajit RaySatyajit Ray; 1921 оной 5 һарын 2, Калькутта, Британиин Энэдхэг - 1992 оной 4 һарын 23, Калькутта, Энэдхэг) - илгарһан Энэдхэг кинорежиссёр, сценари зохёогшо, хүүгэдэй зохёолшо, хүгжэмэй зохёолшо, продюсер, хэблэгшэ, кино шүүмжэлэгшэ, иллюстратор. «Оскар» шагналда хүртэһэн түрүүшын Энэдхэгэй режиссёр. Олон тоогой өөрынгөө киногой хүгжэмые зохёобо. «Замай дуун» (1955) гэһэн киногой гараһанай һүүлдэ Энэдхэг кинодо неореалис маяг дүрсые үндэһэлэгшээр гэжэ тэмдэглэгдэбэ. Энэһээ хойшо тэрэнэй режиссёрой карьерэ дэлхэй даяар илгарба. Берлинэй кинофестивальда нэгэ дахин үлүү эгээн һайн режиссурын шаниие абаһан гурбан режиссёрнуудай дунда нэгэн. == Кинографи == 1955 - Замай дуун (পথের পাঁচালী) - режиссёр, сценари зохёолшо 1956 - Илагдаагүй (অপরাজিত) - режиссёр, сценари зохёолшо 1958 - Эди шэдитэ шулуун (পরশ পাথর) - режиссёр 1958 - Хүгжэмэй таһалга (জলসাঘর) - режиссёр 1959 - Апугай дэлхэй (অপুর সংসার) - режиссёр, сценари зохёолшо 1960 - Дангина (দেবী) - режиссёр, сценари зохёолшо 1961 - Гурбан басагад (তিন কন্যা) - режиссёр, сценари зохёолшо 1962 - Канченджанга (কাঞ্চনজঙ্ঘা) - режиссёр, сценари зохёолшо 1962 - Аян (অভিযান) - режиссёр, сценари зохёолшо 1963 - Ехэ хото (মহানগর) - режиссёр, сценари зохёолшо 1964 - Чарулата (চারুলতা) - режиссёр, сценари зохёолшо 1965 - Аймхай хүн (কাপুরুষ) - режиссёр, сценари зохёолшо 1965 - Гэгээнтэн (মহাপুরুষ) - режиссёр, сценари зохёолшо 1966 - Герой (নায়ক) - режиссёр, сценари зохёолшо 1967 - Амитадай гэр (চিড়িয়াখানা) - режиссёр, сценари зохёолшо 1969 - Гупи ба Багхиин ушаралта ябадалнууд (গুপী গাইন বাঘা বাইন) - режиссёр, сценари зохёолшо 1970 - Ойдо үдэр һүнинүүд (অরণ্যের দিনরাত্রি) - режиссёр, сценари зохёолшо 1971 - Дайсан (প্রতিদ্বন্দ্বী) - режиссёр, сценари зохёолшо 1971 - Хизаарлагдамал харюусалгатай компани (সীমাবদ্ধ) - режиссёр, сценари зохёолшо 1973 - Аласай нэрьеэн (অশনি সংকেত) - режиссёр, сценари зохёолшо 1974 - Алтан хэрэм (েসানার েকল্লা) - режиссёр, сценари зохёолшо 1976 - Зуушалагша (জনঅরণ্য) - режиссёр, сценари зохёолшо 1977 - Шатаршад (শতরঞ্জ কি খিলাড়ি) - режиссёр, сценари зохёолшо 1979 - Фелунатху эсэгэ мандтугай (জয় বাবা ফেলুনাথ) - режиссёр, сценари зохёолшо 1980 - Алмаазай хаанта улас (হীরক রাজার দেশে) - режиссёр, сценари зохёолшо 1981 - Абарал (সদগতি) - режиссёр, сценари зохёолшо 1984 - Гэр ба дэлхэй (ঘরে বাইরে) - режиссёр, сценари зохёолшо 1990 - Арадай дайсан (গণশত্র) - режиссёр, сценари зохёолшо 1990 - Модоной мүшэр (শাখা প্রশাখা) - режиссёр, сценари зохёолшо 1991 - Бадаршан (আগন্তুক) - режиссёр, сценари зохёолшо

Source: original
Үнсэг

Үнсэг (ᠥᠨᠴᠥᠭ) гү, али булан (ᠪᠤᠯᠤᠩ) болбол нэгэ сэгһээ гараһан хоёр шугамай хоорондохи зай юм. Геометридэ үнсэг гээшэ нэгэн эжэл сэгһээ эхилэлтэй, 2 сасарагаар бүтэһэн дүрсые хэлэнэ. Эхилэлэй сэгые үнсэгэй орой гэхэ болон сасарагуудые үнсэгэй тала гэнэ. Үнсэг Евклидэй болон Евклидэй буса геометриин али алиндань тодорхойлогдодог. Үнсэгые транспортир шугам болон бусад үнсэг хэмжэгшэ багажаар хэмжэнэ. Олон уласай нэгэжын системэдэхи СИ үндэһэн хэмжэх нэгэжэнь радиан болоод тэрэшэлэн геометрида хэм гү, али градус (°) (лата: gradus) түгээмэл хэрэглэгдэдэг. == Нэрэ == Математикын тэгшэдхэл бодоходо үнсэгые ехэбшэлэн грек үзэгээр нэрлэн тэмдэглэдэг. Жэшээнь: α, β, γ, θ, φ. Геометриин дүрсэ болон бодолгодо дээрэ үнсэгые тэмдэглэхэдээ оройн сэгээр гү, али талануудаар нэрлэдэг. Жэшээнь, баруун талада бай зураг дээрэхи үнсэгые үнсэг А, ∠А, ∠BAC гү, али B A C ^ {\displaystyle {\widehat {\rm {BAC}}}} гэжэ нэрлэн тэмдэглэнэ. === Дан үнсэг === Үнсэгэй хэм 90°-һаа бага үнсэгые хурса үнсэг гэнэ. Үнсэгэй хэм 90° гү, али π/2 радиантай тэнсүү үнсэгые тэгшэ үнсэг гэнэ. Мүн зүб үнсэг гэдэг. Хоорондоо тэгшэ үнсэг үүсхэхэ шугамые перпиндикуляр гү, али ортогональ гэжэ хэлэнэ. Үнсэгэй хэм 90°-һаа ехэ ба 180°-һаа бага үнсэгые мохоо үнсэг гэнэ. Үнсэгэй хэм 180° гү, али π радиантай тэнсүү үнсэгые дэлгэмэл үнсэг гэнэ. == Ном зохёол == Погорелов А. В. Геометрия: учебник для 7-11 классов средней школы. - М.: Просвещение, 1992. - 383 с. - ISBN 9785090038546 K. Menger New Fondations of Euclidean Geometry (en) // THE AMERICAN JOURNAL OF MATHEMATICS 53 : журнал. - 1931. - С. 721-745. W. A. Wilson On angles in certain metric spaces (en) // Bulletin of American Mathematical Society 39. - 1932. - С. 580-588. == Холбооһон == Angle Bisectors in a Quadrilateral at cut-the-knot Constructing a triangle from its angle bisectors at cut-the-knot Various angle constructions with compass and straightedge Complementary Angles animated demonstration. With interactive applet Supplementary Angles animated demonstration. With interactive applet Angle definition pages with interactive applets that are also useful in a classroom setting. Math Open Reference

Source: original
Рихард Вагнер

Вильгельм Рихард Вагнер (герман: Wilhelm Richard Wagner, 22.5.1813, Лейпциг, - 13.2.1883, Венеци), Германиин хүгжэмэй зохёолшо, дирижёр, театрын найруулагша болон ниитэлэлшэ юм. Дууринууд (операнууд): «Фея дангинанууд» (К. Гоцци, 1833-34, 1888 оной зүжэг), «Дуранай хориглол» (У. Шекспир, 1836 оной зүжэг), «Риенци» (Э. Бульвер-Литтон, 1838-40, 1842 оной зүжэг). 1839-42 ондо Париста ажа һуухадаа түрүүшын болонгир бүтээлнүүдээ бэшэһэн: «Фауст» увертюра (И. В. Гёте, 1840 он, 1855 ондо һүүлшын заһабари) ба «Ниидэдэг голландиинхин» (Г. Гейне, 1841 он, 1843 ондо тайзанда табигдаһан). 1843-49 ондо хаанай ордоной театрын дирижёроор хүдэлхэдээ 2 дуури оперануудые бэшээ: «Тангейзер» (1843-45, 1845 ондо тайзанда табигдаһан) ба «Лоэнгрин» (1845-48, 1850, Веймарда тайзанда табигдаһан). 1852-56 ондо VII-IX зуунай Скандинавиин «Эдда» үльгэр ба XII зуунай Германиин «Нибелунгуудай бэһэлиг» домогой һууряар «Нибелунгуудай дуун» гэһэн циклын «Рейнэй алтан» ба «Валькири» түрүүшын хоёр оперануудые бүтөөбэ. 1857-59 ондо «Тристан Изольда хоёр» оперые бэшэбэ (Страсбургын Готфрид, 1865, Мюнхендэ тайзанда табигдаһан). 1868 ондо Мюнхендэ тэрэнэй «Нюрнбергэй мейстерзингернүүд» гэһэн опера тайзанда табигдаһан байгаа. 1871-74 ондо тэрэ «Нибелунгуудай бэһэлиг»-эй һүүлшын хоёр оперануудые дүүргэбэ: «Зигфрид» ба «Тэнгэринэрэй үхэл». Бүхэ дүрбэн хэһэгтэй «Нибелунгуудай бэһэлиг» опера Байройтой театрда (1876) тайзанда табигдаһан бэлэй. 1882 ондо Байройтдо тэрэнэй «Парсифаль» опера-мистери тайзанда табигдаба. === Оперонууд === «Фея дангинанууд», гурбан акттай (1833 ондо дүүргэһэн); «Палермын шаби басаган» (1836); «Риэнци», табан акттай (1840); «Аянша далайшан», гурбан акттайх (1841); «Таннһойзер», гурбан акттай (1845); «Лоэнгрин», гурбан акттай (1848); «Рейнэй алтан», «Нибелунгуудай дуун» гэһэн тетралогиин 1-р хэһэг (1854); «Валькири», тетралогиин 2-р хэһэг, гурбан акттай (1856); «Тристан Изольда хоёр», гурбан акттай (1859); «Зигфрид», тетралогиин 3-р хэһэг, гурбан акттай (1869); «Нюрнбергын мейстерзингернууд», гурбан акттай (1867); «Тэнгэринэрэй үхэл» тетралогиин 4-р хэһэг, гурбан акттай (1874); «Парсифаль», гурбан акттай (1882). === Симфониин ба найрал дуунай бүтээлнүүд === увертюрэ b-dur (1830); увертюрэ d-moll (1831); фуга хэлбэритэй увертюрэ (1831); «Polonia» увертюрэ, c-dur (1832); симфони (1832); найрал дуун ба оркестрдэ зорюулһан шэнэ жэлэй кантата (1834); «Христофор Колумб» увертюрэ (1835); «Уулын сабдаг», Глейхэй фееридэ зорюулһан хүгжэм ба хоолойн номернууд (1836); «Rule Britannia» увертюрэ (1836); «Фауст» увертюрэ (1840); эрэ найрал дуун ба оркестрдэ зорюулһан апостолнуудай сценэ (1843); Фридрих-Август хаанай хүшөөгэй нээлтын кантата (1843); Эвриантын хүгжэмые хэрэглэдэг Веберэй дурасхалда хүдөөлэлгын марш (1844); «Huldigungs-marsch» (1864); «Siegfried’s Idylle» (1870); «Kaisermarsch» (1871); Филадельфидэхи Бүхэдэлхэйн үзэсхэлэндэ зорюулһан марш (1876).

Source: original
Африкын Холбоон

Африкын Холбоон гээшэ Африка түбиин уласхоорондын эгээн томо улас түрын, эдэй засагай нүхэсэлгэ. Африкын оронуудай хоорондохи улас түрын, эдэй засагай, соёлой болон бусад холбоо барисаа хүгжөөлгэдэ туһалхын түлөө Аддис-Абебэдэ 1963 ондо байгуулһан Африкын нэгэдэлэй байгуулгын орондо бии болоһон байна. 2002 оной 7 һарын 9-ндэ Дурбанда болоһон гэшүүн улас ороной эмхидхэн байгуулгын суглаанда бии болонхой. Африкын Холбооной секретариат ба Африкын Холбооной комисси Аддис-Абебэ хотодо байрлана.

Source: original
Коронавирус тахал

Коронавирусай тахал гү, али COVID-19 тахал - гээшэ SARS-CoV-2 коронавирусһаа ушарһан мүнөө үнгэржэ байдаг шэнэ коронавирус халдабариин пандеми юм. Тахалай аһалга эгээл түрүүшынхиеэ 2019 оной декабрь һарада Хитад Уласай Уханьда болоһон байна. Коронавирус үбшэнэй дайрагдаһан түрүүшын хүн Ухань вирусологиин институдэй лабораторида ажаллаһан хүн байгаа. 2020 оной 1 һарын 30-да Дэлхэйн элүүр мэндын байгуулга энэ аһалалгые олон уласай анхаарал татаһан элүүр мэндын онсогой байдал гэжэ нэрлээд, 3 һарын 11-дэ пандеми гэжэ тунхаглаба. 2021 оной 6 һарын 15-ай байдалаар дэлхэй дээрэ 177 сая хүнһөө үлүү дайрагдаһан; 3,8 сая хүнһөө үлүү үхэһэн болон 161 сая хүн эдэгэһэн. SARS-CoV-2 халдабариин үедэ шэнжэ тэмдэгүүд хадаа халуурха, ханяаха гэхэ мэтэ. Ехэнхи хүнүүд тус үбшэнэй хүнгэн шэнжэ тэмдэгээр эдэгэдэг болобошье һаа хүндэ тохёолдолдо амисхал дабшадаха зэргын уушханай хадхаляанай шэнжэ тэмдэг элиржэ, нүхэсэл байдал улам муудажа, уламаар үхэлдэ хүргэхэ аюултай. == Оросто == 2020 оной 4 һараһаа 12 һарын 31 болотор Оросой холбоото уласта үлүүдэ наһа баралга (ород: избыточная смертность) 358 мянган хүн байгаа. Харин 2021 оной 1-3 һарада үлүүдэ наһа баралга 124 мянган хүн байгаа. 2020 оной 8 һарын 11-да Н. Ф. Гамалея нэрэмжэтэ үндэһэтэнэй эпидемиологиин ба микробиологиин шэнжэлхэ түб хэһэн Гам-КОВИД-Вак («Спутник V») гэжэ тарилгын эм хизаарлагдаһан регистраци абтанхай. Новосибирскын «Вектор» хэһэн «ЭпиВакКорона» хоердохи тарилгын эм 2020 оной 10 һарын 13-да регистраци абтанхай. COVID-19 эсэргүү олониитын таралга 2021 оной 1 һарын 18 эхилэнхэй. == Буряад орондо == Коронавирус тахал 2020 оной 3 һарын 24-дэ түрүүшынхиеэ Буряад Уласта һүжэржэ, дэлгэржэ эхилһэн байна. Тиимэһээ 2020 оной 3 һарын 13-да Буряад Уласай толгойлогшо COVID-19 тахалтай тэмсэхэ талаар нэмэлтэ хизаарлалтанууд абтаба. 2020 оной 11 һарада тахал үбшэн хоёрдохиёо hүжэрхэ эхилээ һаа, шэнээр хизаарлалтанууд абтаhан байгаа. 2021 оной 4-5 һарануудта COVID-19-ой Энэдхэгэй дельта янзын короновирус болон москвагай штамм улам ехээр hүжэржэ, бүхы аймагуудаар тараа. Гурбадахи долгин эхилээ һаа, 8 һарын 1 болотор уласай газар дэбисхэртэ элүүрые хамгаалха байгуулгын ашаалал хүнгэлхэ гэһэн хизаарлалтын шэнэ хэмжээ ябуулганууд хүсэндөө оробо. 6 һарын 27-һоо 7 һарын 11-ай болотор Буряад Уласта дахин амаралтын үдэрнүүд эхилжэ, хоолой дэлгүүрэй, ажа-амидаралда шухала албанай, эмын сангай гадна Буряад Уласай бүхы үйлэдбэринүүд хаанхай.

Source: original
Хими

Хими (эртын-египедэй хэлэн: χημία кеме, «хальһан») гү, али хубилхын ухаан (ᠬᠤᠪᠢᠯᠬᠤᠢ ᠵᠢᠨ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ) - бодосуудай найралга, бүридэл, тэдэнэй бүридэлэй хубилалтада хүргэдэг хубилхынуудые шудалдаг байгаалиин эрдэм ухаан юм. Бодосуудай химиин шэнжэ шанарнууд гол түлэб бодосуудые болгодог атомой ба молекулын гадаада электроной бүрхөөлтын байдалһаа дулдыдаха аад, атомой сүмэ ба дотоодо электронууд химиин процессэй үрэ дүндэ хубилагдахагүй. Химиин гол нэрэ томьёонууд хадаа химиин урбал ба химиин нэгэдэл юм. Химиин нэгэдэлнүүд химиин урбалнуудай замаар бүтэдэг ба задардаг юм. Энэнэй үрэ дүндэ тэрэ бодосой электроной үүлэндэхи электроной оршон һууха магадлал ба тэрэнэй шанарнууд хубилагдана. Хүн түрэлхитэндэ хэрэгтэй шэнжэ шанарые эзэлдэг бодосуудые бүтээхэ ябадал (синтез) мүнөө химиин гол зорилго мүн. Хими эрдэм ухаанай ба ажаүйлэдбэриин һалбарай хубида залуу байна (400 жэл шахуу). Хими бусад түрэлэй байгаалиин шэнжэлхэ ухаануудтай, жэшээлбэл, физикэ, одон орон, биологи, материал шудалал, болон геологитой нягта холбогдоно. Түүхэһээ харахада, химиин хоёр үндэһэн һалбар бии: химиин элементнүүдые ба тэдэнэй болгодог энгын ба түбэгтэй бодос (нүүрһэнтүрэгшэһээ гадна) органик буса хими, ба нүүрһэнтүрэгшын нэгэдэлнүүдые шудалдаг органик хими. XVIII зуун жэлэй хүрэтэр «органик буса хими» ба «органик хими» гэжэ нэрэ томьёонууд миин лэ тэрэ нэгэдэлнүүд ямар «байгаалиин аймагһаа» (минерал, ургамал гү, али амитан) гараһаниие тэмдэглэбэ. XIX зуунһаа эхилэн, тус нэрэ томьёонууд нүүрһэнтүрэгшын байха гү, али үгы байна гэхые тэмдэглэбэ.

Source: original