AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Ҷкадуа, Иури Владимир-иԥа

Иури Владимир-иԥа Ҷкадуа (аур. Юрий Владимирович Чкадуа; жәабранмза 28, 1939 ш., Аҟәа, Аԥснытәи АССР - жьҭаарамза 15, 2009 ш., Москва, Урыстәыла) - Аԥсуа аскульптор. == Абиблиографиа == Ҷкадуа - дравторуп аусумҭақәа акыр, урҭ рыбжьара иаарылукаартә иҟоуп Бзыԥ аҳаблаҟны иқәыргылоу, 1941-45 шш. рызтзи Аџьынџьтәылатә еибашьра аҟны иҭахаз ргәаларшәаразы иқәыргылоу иџьабоу ан лбаҟа. Аскульптор иара убас 1992 шықәсазтәи Лаҭатәи атрагедиаҟны иҭахаз Рмемориали, Гудоуҭа ақалақь аҟны иқәыргылоу Нестор Лакоба ибаҟеи аԥҵаҩцәа дреиуоуп. Аҵыхәтәантәи аамҭақәа рзы Иурии Ҷкадуа аус адиулон аԥсуа поезиа аклассик Иуа Коӷониа ибаҟа ҿыц. Москва, 71 шықәса дшырҭагылаз иԥсҭазаара далҵит (жьҭаарамза 15, 2009 ш.). == Азхьарԥшқәа == Юрий Владимирович Чкадуа - artchive.ru (аур.)

Source: original
Англиа ареспублика

Англиа Ареспублика (англ. Commonwealth of England - Англиатәи Аидгыла ҳәа еиҭагоуп), анаҩс Англиатәи Шотландиеи Ирландиеи реидгыла (англ. Commonwealth of England, Scotland and Ireland) - Англиа аҭоурыхтә ҳәынҭқарра 1649 инаркны 1660 рҟынӡа иҟаз аформоуп , Англиатәи Ареволиуциа аан иалагаз Аҳ Чарльз I даныршь ашьҭахь, насгьы аҳра анықәгаха ашьҭахь. Англыз ҭоурыхҭҵааҩцәа уи аамҭа «Интеррегнум» (English Interregnum) ҳәагьы иашьҭоуп, избанзар 1660 ашықәс азы Англиа аҳра еиҭашьақәдыргылеит.

Source: original
Кочубеи (Даӷьсҭан)

Кочубеи (аур. Кочубей) - Даӷьсҭан Тарумовтәи араион аҿы иҟоу қыҭоуп. Кочубеи ақыҭа ақыҭанхамҩа шьақәнаргылоит, уи аҩнуҵҟа ауаа ахьынхо ҭыԥ заҵәыкны иҟоуп. Аҳәынҭқарратә еибашьраан абригада акомандаҟаҵаҩ И. А. Кочубеи ихьӡ ахҵоуп. == Аҭоурых == 18-тәи ашәышықәсазы, иахьатәи аҭыԥ аҿы иҟан «Кара Аџьармыкьа» («Аџьармыкьа Еиқәа»), Аҩада-Мраҭашәаратәи Кавказ аҿы зегь реиҳа идуу амаҵуҩцәа рџьармыкьақәа иреиуаз. == Ауааԥсыра == Урыстәылазегьтәи ауааԥсыра рҭаҩра (2010) инақәыршәаны, уа инхон абарҭ ажәларқәа: == Адин == Ақьырсианра Аԥшьа Николаи Аџьашьахәыҟаҵаҩ иныха, насгьы аҳәахьатә школ Аԥсылманра 3 џьаамаки медресаки.

Source: original
Бурҷулаӡе, Џьуаншьер

Џьуаншьер Бурҷулаӡе (ақырҭ. ჯუანშერ ბურჭულაძე; ажьырныҳәамза 14, 1978 ш.) - Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр. == Аҵара == 1994 - 1998 шш. - Қырҭтәыла агуманитартә-техникатә университет абанк-финанстә факультет == Аусуратә ԥышәа == 1998 - 1999 шш. - Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистрра; Америкатә тәылақәа рзы адепартамент астажиор. 1999 - 2001 шш. - аилахәыра "Лиуқс"; афинанстә менеџьер. 2001 - 2004 шш. - Қырҭтәыла амилаҭтә банк; аликвидациатә комиссиа аекономист. 2004 - 2005 шш. - "Қарҭу банк"; апластикатә картақәа рыла амаҵ ауреи аус рыдулареи азы адепартамент; аспециалист еиҳабы. 2005 - 2006 шш.- "Кор - стандарт банк"; акорпорациатә клиентцәа рымаҵ аура адепартамент - хазхаҭалатәи абанкир. 2006 - 2007 шш.- "Кор - стандарт банк"; Будапешттәи аҟәша анапхгаҩы. 2007 ш. - "Кор - стандарт банк"; Сабурҭалотәи афилиал анапхгаҩы. 2007 - 2010 шш. - "Кор - стандарт банк"; абизнес аҿиара адиректор. 2010 - 2015 шш. - MFA Иеиду Америкатә Штатқәа рҿы иҟоу Қырҭтәыла ацҳаражәҳәара; афинанстә менеџьер. 2015 ш.. - Қырҭтәыла Амуниципалтә аҿиара афонд; анагӡаратә директор актәи ихаҭыԥуаҩ. 2015 - 2016 шш. - Қырҭтәыла Амуниципалтә аҿиара афонд; анагӡаратә директор. 2016 - 2019 шш. - Қырҭтәыла Амуниципалтә аҿиара афонд; анагӡаратә директор актәи ихаҭыԥуаҩ. 2019 - жәабранмза 22, 2021 ш. - Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ. жәабранмза 22, 2021 ш. - Қырҭтәыла атәылахьчара аминистр. 2013 - 2014 шықәсқәа рзы Қырҭтәыла аԥыза-министр Иракли Ӷарибашвили Америка ивизит аиҿкаареи Америка Қырҭтәыла ацҳаражәҳәаразы ахыбра аахәареи азыҳәан Қырҭтәыла адәныҟатәи аусқәа рминистр ҩынтә хаҭала ҭабуп ҳәа иеиҳәеит; Еиуеиԥшым аҳамҭақәеи аҳаҭыршәҟәқәеи иоухьеит; Еиуеиԥшым асеминарқәеи аконференциақәеи дрылахәын. == Азхьарԥшқәа == Џьуаншьер Бурҷулаӡе

Source: original
Аҳәба, Џьума Висарион-иԥа

Џьума Басариан-иԥа Ахәба (аур. Джума Виссарионович Ахуба; хәажәкырамза 12, 1937 ш., Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион - ажьырныҳәамза 12, 2019 ш.) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, публицист, ауаажәларратә усзуҩы. == Абиографиа == Диит 1937 шықәса хәажәкырамза 12 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. 1955-1959 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче аҿы, уи даналга - 1959-1960 шықәсқәа рзы - дҭоуп А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт. 1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1965 шықәсазы. Иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Арепоблика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа (апрозаҿ). Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәсазы. 1979 шықәса раахыс Џь. Ахәба ажурнал «Аҟазара» (уаанӡа - «Аԥсны аҟазара») даредактор хадоуп. == Абиблиографиа == Ажәеинраалайёа. Аҟәа, 1969 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 931 == Азхьарԥшқәа == Ахуба Джума Виссарионович (аур.) Аҳәба Џьума Виссарион-иԥа (аԥс.)

Source: original
Иаку амилаҭтә ҵысра

Иаку амилаҭтә ҵысра (ақырҭ. ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა) - Қырҭтәыла aполитикaтә пaртиa. == Аԥыза-министрцәа == Жваниа, Зураб Виссарион-иԥа, 2004-2005 шш. Ноӷаидели, Зураб Темур-иԥа, 2005-2007 шш. Гургениӡе, Владимер Иракли-иԥа, 2007-2008 шш. Мгaлоблишвили, Гьыргәaл Зураб-иԥа, 2008-2009 шш. Гилаури, Николоз Зураб-иԥа, 2009-2012 шш. Мерабишвили, Иуане, 2012 ш. == Президентцәа == Саакашвили, Михеил Николоз-иԥа, 2004-2007, 2008-2013 == Азхьарԥшқәа == «Иаку амилаҭтә ҵысра» Архив ҟаҵан 2012-10-09 азы Wayback Machine аҟны.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1383

Ҳ. ҟ. 1383 (зқьы хышәи ԥшьынҩажәи хԥа) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1383-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Варшава

Варша́ва (апол. Warszawa) - Полша ахтнықалақьуп, ақалақь дуӡӡоуп. Аӡиас Висла ақалақь иагәылсуеит. == Административ ашара == Варшава 18 гминақәа (араионқәа) имоуп. == Атранспорт == Варшаватәи ауаажәларратә транспорт иҿиаауп. Ақалақь итранспорт хкы хада атрамваиоуп. Атрамваитә хҵәахақәа ирацәоуп. Варшава акы метро хҵәаха имоуп. Автобустә маршрутқәа рацәа ауп.

Source: original
Демерџь-иԥа, Оҭар Сааҭбеи-иԥа

Оҭар Демерџь-иԥа (аур. Демерджипа Отар Саатбеевич; 1910 ш., Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион - лаҵарамза 15, 1939 ш.) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == диит 1910 шықәсазы Оҭҳара ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1939 шықәса маи 19 рзы, машәырла /дзықәтәаз амашьына бӷалоит/. Оҭҳаратәи аиҵбыратәи ашкол аҿы аҵара иҵон 1918 шықәсанӡа, нас - Ԥсырӡхатәи ԥшьы-классктәи ашкол аҟны. 1924 шықәсазы дҭалоит Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ. Уи даналга, 1929-1931 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникм аҿы. Акьыԥхь аҿы дцәырцит 1925 шықәсазы. Ажәеинраалақәеи астатиақәеи. Аҟәа, 1958 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 904 == Азхьарԥшқәа == Демерџь-иԥа Оҭар Сааҭбеи-иԥа (аԥс.) Демерджипа Отар Саатбеевич (аур.)

Source: original
Занҭариа, Гьаргь Нестор-иԥа

Гьаргь Нестор-иԥа Занҭариа (нанҳәамза 12, 1928 ш., Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион, Қырҭтәылатәи ССР - 1999 ш.) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит 1928 шықәса нанҳәамза 12 рзы Очамчыра араион Тамшь ақыҭа. Ипсҭазаара далҵит 1999 ш-азы. 1948 шықәсазы дҭалоит Кәбантәи аҳәынҭқарратә медицинатә институт, далгоит 1954 шықәсазы. Амедицинатә наукақәа дыркандидатын, ддоцентын. == Абиблиографиа == Еиҵамха иашәа. Ақәа, 1980 шықәса. Аҭаҭлакәаз. Ақәа, 1981 шықәса. Анбан аҳҭысқәа. Ақәа, 1985 шықәса. Акәашацәа. Ақәа, 1991 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 937

Source: original
Аршба, Олег Нури-иԥа

Олег Нури-иԥа Аршба (аур. Олег Нурииевич Аршба; 1964 ш., Тҟәарчал ақ.) - аԥсуа политик. == Абиографиа == Диит 1964 шықәсазы Тҟәарчал ақ; 1981 ш. далгеит Тҟәарчалтәи актәи абжьаратә школ; 1988 ш. далгеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет атәым бызшәақәа рыҟәша «Арҵаҩы аиҭагаҩареферент» изанаат ала; 1984-1986 шш. рзы аррамаҵзура дахысуан; 1988-1989 шш. рзы - Тҟәарчалтәи актәи аԥшьбатәи аабжьаратә школқәа рҟны англыз бызшәа арҵаҩыс аус иуан; 1989-1991 шш. рзы Тҟәарчалтәи азауад «Зариа» акомҿар еидгыла акомитет зыхиақәиҭу амаӡаныҟагаҩыс дыҟан; 1991-1992 шш. рзы - ақ. Тҟәарчал азауад «Радуга» аконструктортә биуро аҟәша деиҳабын; нанҳәамза 14, 1992 ш. Тҟәарчалтәи аибашьцәа ргәыԥ далалеит: аштаб аофицерс дыҟан, 3-тәи аполк, 1-тәи абаталион аштаб деиҳабын, иара убри абаталион командирс даман, Мрагыларатәи афронт 3-тәи аполк аштаб аиҳабы иҳаҭыԥуаҩыс дыҟан; Аибашьраҿы дхәын. 1994 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Атәылахьчара аминистрра аҟнытә Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә еиҿкаарақәа рахь диаган; 2001 ш. ихҵан арратә хьӡы - «аполковник»; 2006-2008 шш. рзы - Аԥсны Арбџьармчқәа аԥшыхаратә усбарҭа аштаб хада деихабын; 2008-2011 шш. рзы - Аԥсны Атәылахьчара аминистрра акадрқәа рыҟәша еиҳабыс дыҟан; 2011 ш. - Аԥсны Арбџьарчмқәа рштаб хада аиҳабы иҳаҭыԥуаҩыс аус иуан; 2012 ш. - Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 2013 ш. - «Ичыдоу азинмчы змоу ацҳаражәҳәаҩ» ҳәа адипломатиатә хьӡы ихҵан; 2018 ш. - Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра ичыдоу анапынҵақәа рзы ацҳаражәҳәаҩ. Иара убри ашықас азы Аԥсны Атәылахьчара аминистр иабжьгаҩыс аусура далагеит. == Азхьарԥшқәа == Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Олегом Аршба

Source: original
Шипраге

Шипраге (абосн.: Šiprage ) - Босниеи Герцеговинеи ақыҭа. == Ауааԥсыра == Аҵанакы 788 ҩык. (2013 ш.). == Азхьарԥшқәа == Maplandia Maplandia Distances in B&H

Source: original
Цәыббрамза 20

Цәыббрамза́ 20 (Цәыббрамза́ ҩажәа́), Сентиа́бр 20, Цәыббра́ 20 - григориантәи амзар 263 тәи амш (264 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 102 мшы. == Ахҭысқәа == 1187 - Саладин Иерусалим акәшара нап анаркит 1378 - Аурым-католикатә ныха аиҟәшара ду 1519 - Магеллан Санлукар абаӷәазаҟнытә Андалусиаҟа идәықәлара 1854 - Альматәи аибаәьра, Крымтәи аибашьраантәи актәи аидыслара 1870 - Италиа аидҵара: Пиа агәашәқәа рыҟны (асахь.) Аврелиана аҭӡы ԥжәаны, аберсальерцәа Рим иалалеит 1918 - бақәатәи акомиссарцәа иреихсны рышьра 1946 - актәи Каннтәи акинофестиваль иалагеит 1954 - ишьақәыргылоуп иагьхацыркуп «Фортран» аҟны иҩу актәи апрограмма 1994 - Бақәа ашәышықәса аконтракт аҵаҩра

Source: original
Ҳ. ҟ. 1451

Ҳ. ҟ. 1451 (зқьы ԥшьышәи ҩынҩажәи жәеиза) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1451-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҭҳаиҵыкәԥҳа, Заира Шьалуа-иԥҳа

Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкәԥҳа (аур. Заира Шалвовна Тхайцук; ажьырныҳәамза 29, 1966 ш., Арасаӡыхь ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, апублицист. == Абиографиа == Диит 1966 шықәса ажьырныҳәамза 29 рзы Арасаӡыхь ақыҭа Очамчыра араион. 1986 шықәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәынҭқарратә университет афилологиатә факултет. Далгоит 1992 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1988 шықәсазы. == Абиблиографиа == Ааԥынра сҳьымӡар. Аҟәа, 1995 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 943 == Азхьарԥшқәа == Тхайцук Заира Шалвовна (аур.) Ҭҳаиҵыкә Заира Шьалуа-иԥҳа (аԥс.)

Source: original
Ҳ. ҟ. 1857

Ҳ. ҟ. 1857 (зқьы аашәи ҩынҩажәи жәибжь) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1857-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Афӷанисҭан

Афӷанисҭан, Афӷанҭәыла (апушт. افغانستان; [Афӷаанисҭаан]), аофициалтә хьӡы: Аисламтә емират Афӷанисҭан (апушт. د افغانستان اسلامي امارت; [Дә Афӷаанисҭаан Ислаамии Имаарат]) - Агәҭантәи Азиатәи аисламтәи атәыла. == Административтә шара == Афӷанисҭан еиду аҳәыҭқарроуп, 34 авилаетқәа (апушт. ولايت) рыла ишоит. Бадахшан Бадгис Баглан Балх Бамиан Даикунди Фарах Фариаб Газни Гор Ҳильменд Ҳерат Џьаузџьан Кабул Кандаҳар Каписа Хост Кунар Кундуз Лагман Логар Нангарҳар Нимроз Нурисҭан Урузган Пактиа Пактика Панџьшер Парван Саманган Сари-Пуль Тахар Вардак Забуль

Source: original
Гәыԥ

Гәыԥ (урыс. Гуп)- Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа. == Аланхо == 1759-ҩык. (1989 ш.) == Аҳабла == 7 : == Абара == (аур.) Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003 Кәарҷиа В. Е., «Аԥсны атопонимика», Аԥсны анаукақәа ракадемиа, Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, Аҟәа, 2002

Source: original
Колхтәи амилаҭтә парк

Колхтәи амилаҭтә парк (ақырҭ. კოლხეთის ეროვნული პარკი) - амилаҭтә парк Қырҭтәыла, амшын Еиқәа аԥшыҳәаҿ, Палиастомтәи аӡиа ааигәа-сигәа иҟоуп. Колхтәи ихьчоу аҵакырарадгьыл иахәҭоуп. Аҵакыра 44 980 га, уи 29 229 га. адгьылтә ҵакыроуп, 15 751 га. амшын Еиқәа аквториа ауп. Ишьақәыргылан 1999 ш. ықәса. Иаҵанакуеит амшын Еиқәа амрагыларатә аԥшыҳәеи, Ҷуриатәи аҳабла иаҵанакуа аквториатә ҵакыреи, Палиастомтәи аӡиеи. Апарк Колхтәи жәларбжьаратәи ахадара змоу ацәаакыра ӷәӷәа змоу екоаилазаара ахьчареи, аиқәырхареи амзыз ала еиҿкаауп. Иалукаауеит абнатә флореи, афауни ирацәаӡаны абиоԥштәырацәала, аендемтәи, ареликттәи ахкы рацәала. Араҟа иҟоуп еиуеиԥшым аландшафтқәа, ихазу аекоеилазаареи, аценозқәеи. Амилаҭтә парк иаҵанакуеит 5 муниципалитетк рҵакырадгьыл - Жәыргьыҭ, Хоби, Сенаки, Абаша, Ланчхәыҭи - Қырҭтәылатә аҭоурыхтә әакьқәа ҩба- Гытәылеи, Гуриа ахәҭаки. Амилаҭтә парк ахадара амоуп еиҭаҵуа реиԥш иара убас арахь иԥырны иаауеи, иӡсуа аԥсаатә рынхаразы ибзиоу ареалуп, иара убас амшын Еиқәа еиԥш аԥсыӡкәтаӷьтә ҭаацәара рзы атоԥраз ҩба рыҟнытә акы иаҭыԥуп (Риони амшын иахьалало 9-км. аҿы; аҩбатәи - Дунаи). 1935 шықәсазы еиҿкаан Колхтәи аҳәырԥсарра (аҵакыра 561 га.) Уи хықәкыс иаман Колхтәи алаҟәырақәа ирымаз иҷыдаз аҟазшьа ареликтә флореи афаунеи акомплекс зегьы ахьчара. Аҳәырԥсарра аҭҵаара-аҭҵаарадырратәи аҭоурыхтәи ахадара аман. Амлаҭтә парк шьақәыргылан 1999 шықәса. Ихьчоуп Колхи азын аҟазшьа ҷыда змоу аӡмахқәа, алаҟәыратә абнақәа рландшафти. Иаларҵәоуп ал, ашәҵла,ашәч,ашымҳа, ахәажә, ареликттә аҳаскьынтә ҵиаақәа. Аԥстәқәа - ашьабсҭа, абынҳәа уб. егь. == Аинтирес змоу афактқәа == 2007 шықәса жьҭаара 24 Колхеҭтәи аекоеилазаара иалаҵан Иунеско адунеи аҭынха аԥышәатә сиа ахь. 2021 шықәса Колхеҭтәи атропикатә абнақәа, аӡмахқәа урҭ Колхеҭтәи амилаҭтә парк аҵакырадгьыл иаҵанакуеит, Иунеско адунеитә аҭынха абаҟа асиа ианылеит.

Source: original
Индиа

Индиа (англ. India ахинд. भारत Бҳаарат), аофициалтә хьӡы: Индиа Ареспублика (англ. Republic of India, ахинд. भारत गणराज्य Бҳаарат Ганарааџьиа) - Аҩада-азиатәи Индиатәи асубконтинентҟны ҳәынҭқарра. Ари атәыла иаланхоит аҵкыс еиҳау амиллиардк ауааԥсыра. Аполитикатә шьақәгылашьала Индиа иҟоуп аидгыла-федеративтә иуахәаматәым социалисттә демократиатә ҳәынҭқарра.

Source: original
Дмитри Менделеев

Дмитри Менделеев (аур. Дми́трий Ива́нович Менделе́ев; ажьырныҳәа 27, 1834 - жәабран 2, 1907) - 1869 ш. азы аурыс ҵарауаҩ Дмитрии Менделеев ахимиатә аелементқәа Рпериодикатә (реишьҭагыларатә) таблица шааиртыз рылеиҳәеит. Абас ала, анаука аԥсабара амаӡақәа раартраз ацаԥха аиуит. Уи нахыс химеи физикеи рҿы иҟаҵоу аартра дуқәа зегьы ари азакәан шьаҭас ирыман. Менделеев ипериодикатә таблица аелементқәа дара-дара еишьҭагылоуп урҭ ратомтә капан инақәыршәаны. Урҭ апериодқәеи агәыԥқәеи рыла еихшаны иеидкылоуп. Менделеев иҟаиҵаз аартра аҵарауаа ирылнаршеит Апериодикатә таблицаҿы иҭацәны иааныжьыз аҭыԥқәа хазырҭәааз 38 иҿыцу ахимиатә елементқәа раартра. Иара убри аангьы урҭ ирылшеит Апериодикатә таблицаҟны иҟаз аҵыхәтәантәи аелемент аасҭа еиҳа ихьанҭаз аелемент аԥшаара. 1955 шықәсазы америкатәи аҵарауаҩ Грени Сиберд иоуит (иԥшааит) аелемент 101-тәи аномер, Мендилеевиум ахьӡиҵеит, Апериодикатә Закәан аԥызҵаз ихьӡ аҳаҭыр ала. == Алитература == «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Source: original
Дауҭиа, Валери Константин-иԥа

Валери Константин-иԥа Дауҭиа (аур. Валерий Константинович Даутия; жәабранмза 17, 1936 ш., Жәандрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион - мшаԥымза 25, 2009 ш., Гагра ақ.) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит 1936 шықәса жәабранмза 17 рзы Жәандәырԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. 1956 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт, Далгоит 1961 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы - 1956 шықәса инаркны. Иԥсҭазаара далҵит 2009 шықәсазы. == Абиблиографиа == Амшыни амреи. Аҟәа, 1983 шықәса. Сҿыҩ. Аҟәа, 1986 шықәса. Гагрыԥшь. Аҟәа, 1987 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 932 == Азхьарԥшқәа == Даутия Валерий Константинович - Официальный сайт Союза писателей Республики Абхазия (аур.) Дауҭиа Валери Константин-иԥа - Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла асаит (аԥс.)

Source: original
Бганба, Витали Решь-иԥа

Витали Решь-иԥа Бганба (диит жәабранмза 25, 1955 ш.) - аԥсуа аҵарауаҩ-афилософ, афилосовиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидат, аекономикатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор, Урыстәылатәи аекологиатә академиеи, Урыстәылатәи Афедерациа асоциалтә ҵарадырра академиеи, Аноосфера жәларбжьаратәи академиеи дыркадемикуп. Витали Решь-иԥа иглобалтәу-аекологиатә проблемақәеи, афинанстәи абанктәи системақәеи асоциал-философиатә анализ азурала иҭиҵаауеит. Аԥсабареи ауаҩи реиҭакрақәеи, адоуҳаи амифи рышьақәгылареи, ирызкны акыр ҭҵаарадырратә усумҭақәа дравторуп, уаҟа иара иҽазишәоит аԥсуа философиа ауасхырқәа раарԥшра. Витали Решь-иԥа Жәлар Реизара депутатс дыҟан. 1998ш. раахыс Урыстәылатәи Афедерациа асоциалтә ҵарадырра академиа дакадемикуп. == Алитература == Солнцев Н.В. В.Р. Бганба: Научная библиография. - М. 2003. - 29 с. Саманба Л. Убедительная аргументация, широта обобщений: //РА. - 2009. - 30 июн. 1 июл., (No 71). - С.2.

Source: original
Ҷыҭанаа, Виачеслав Михаил-иԥа

Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа (аур. Вячеслав Михайлович Читанаа (Читанава); абҵарамза 19, 1956 ш., Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион - жәабранмза 25, 2005 ш.) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет. == Абиографиа == Диит 1956 шықәса абҵарамза 19 рзы Ԥақәашь ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2005 шықәса. 1974 шықәсаззы дҭалоит А. И. Горки изьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1978 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит иара абри ашықәсан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан, 1992-1993 шықәсқәак иалагӡаны, иара арадио «Би-би-си» акорреспондентс дыҟан. == Абиблиографиа == Исызгәакьоу аҿыҭбжьы. Аҟәа, 1981 шықәса. Ажҩан баҳча. Аҟәа, 1984 шықәса. Амш мҩас. Аҟәа, 1987 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 939 == Азхьарԥшқәа == Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович (аур.) Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа (аԥс.) ЛАГӘЛАА, Анатоли. Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара. Спутник Аԥсны. абҵарамза 22, 2020 ш..

Source: original
Ингәыштәыла

Ингәыштәыла, Ингәыштәыла аҳәынҭқарра (аур. Республика Ингушетия, аингә. ГIалгIай Мохк) - автономтә республика Урыстәылаҟны. Ари Кавказ ажәларқәа рыӡбахә адаҟьа ауп. Ара 50-жәларк раҟара иқәынхоит. Инхоит, иаҳҳәап, адыгаа, аԥсуаа,абазақәа, ачеченцәа, аингәышьцәа, аварцәа, алезгинцәа, адаргинцәа, алакцәа, атабасаранцәа, арутулцәа, агулцәа, аҵахәырцәа, ақырҭцәа, агырцәа, ашәануаа, аерманцәа, ауаԥсцәа, аталышцәа, аҟарачқәа, абалҟарцәа, акәымыкцәа, азербаиџьанцәа, анаҩеиаа уҳәа убас иҵегьы. Уи адагьы абра атәым жәларқәа гәыԥ-гәыԥла иқәынхоит: аурысцәа, аукраинеццәа, абырзенцәа уҳәа убас егьырҭгьы. Аинформациа Кавказ ажәларқәа рыӡбахә аҳәынҭқаррақәа ишаны рықәҵоит. Аҟәшақәа зегьы рҿы иқәынхо ауаа ашәҟәы ранҵара ацифратә дыррақәеи аетнографиатә хсаалақәеи иҟоуп. == Азхьарԥшқәа == ingushetia.ru [1]

Source: original
Ԥхынгәымза 23

Ԥхынгәымза́ 23 (Ԥхынгәымза́ ҩажәи́ хԥа́), Иу́ль 23, Ԥхынгәы́ 23 - григориантәи амзар 204 тәи амш (205 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 161 мшы. == Ахҭысқәа == 1148 - аџьарныҟәгаҩцәа Дамаск акәшара иалагеит 1508 - испаниатәи афлотԥыза Педро Наварро Пеньон адгьылбжьахала апиратцәа рыҟнытә ахы иақәиҭитәит (асахь.) 1793 - Германиа адгьылҵакыраҟны рапхьатәи адемократиатә ҳәынҭқарра Маинцсктәи ареспублика акаҳара - 1881 - Льежа иаԥҵоуп ажәытәтәи адунеи аспорттә федерациа 1901 - анемец ҳақьым Роберт Кох аҳәамҭа ҟаиҵеит бубоннтәи амырза еиҭазго аҳәынаԥқәа роуп ҳәа 1952 - Мысра иҟалаз Ԥхынгәымзатәи ареволиуциа 1992 - Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет Қырҭтәылаҟнытә ахьыԥшымра атәы рыланаҳәеит 1995 - иаартын Хеил икомета - Боппа, зегь раасҭа илашақәо ируаку

Source: original
Ҳаџьымба (аҵакырацәара)

Хаџьымба, Баҭал Уасил-иԥа Аҩыӡба, Валери Алеқсандр-иԥа, акомпаниа “Аԥсны аҩқәеи аӡқәеи” ахада ихаҭыԥуаҩ Хаџьымба, Зоиа Мкан-иԥха, Аҳәынҭстатистика Аусбарҭа аиҳабы Хаџьымба, Лаура Андреи-иԥха Хаџьымба, Лев Сергеи-иԥа, Аԥсны Жәлар Реизара адепутат Хаџьымба, Владислав Григори-иԥа Ҳаџьымба, Рауль Џьумка-иԥа Хаџьымба, Григори Шаго-иԥа Хаџьымба, Мария Кукун-иԥҳа Хаџьымба, Леонид Басят-иԥа Хаџьымба, Сергеи Константин-иԥа Хаџьымба, Салыбеи Зосим-иԥа Хаџьымба, Иури Константин-иԥа Хаџьымба, Заур Джото-иԥа Хаџьымба, Геннади Леонтиев-иԥа Хаџьымба, Павел Харитон-иԥа Хаџьымба, Ҭаифун Наимов-иԥа Хаџьымба, Джемалетдин Осман-иԥа Хаџьымба, Адгәыр Амиран-иԥа Хаџьымба, Инал Бату-иԥа Хаџьымба, Дмитрии Григор-иԥа Хаџьымба, Алмасхан Зураб-иԥа

Source: original
11

11 (жәеиза) шықәса - иулиантәи амзар 11-тәи ашықәс ауп. == Иит == Тит - Ақьырсиантә пап, амиссионер (дыԥсит 107 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Марк Антистии Лабеон - Римтәи азиндырҩы, аимпериа аҿагылаҩ (диит ??) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 11 (Julian calendar) Calendar for Year 11 (Gregorian calendar)

Source: original
Џьексон, Маикл

Маикл Џьексон (англ. Michael Joseph Jackson; нанҳәамза 29, 1958 ш., Гери, Индиана, ЕАА - рашәарамза 25, 2009 ш., Лос-Анџьелес, Калифорниа, Еиду Америкатәи Аштатқәа) - «King of Pop». == Алитература == Надеждин, Н. Я. Майкл Джексон : «Триллер». - М. : Майор (Осипенко А. И.), 2012. - 192 с. - (Неформальные биографии). - 2000 экз. - ISBN 978-5-98551-200-7. Campbell, L. D. Michael Jackson : The King of Pop. - Branden Books, 1993. - 391 p. - ISBN 0-828-31957-X. Geraldine Hughes. Redemption: The Truth Behind the Michael Jackson Child Molestation Allegations. - Branch & Vine Pub Llc, 2004. - 184 с. - ISBN 0-615-30670-5. == Азхьарԥшқәа == Официальный сайт

Source: original
Кәыҵниа, Алхас Алықьса-иԥа

Алхас Алықьса-иԥа Кәыҵниа (аур. Алхас Алексеевич Квициниа; рашәарамза 23, 1969 ш., ақыҭа Кәтол, Очамчыра араион) - аԥсуа политик. == Абиографиа == Диит рашәарамза 23, 1969 шықәса рзы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан; 1986 ш. далгеит Аҟәатәи ажәабатәи ашьхырыуаа рышкол; 1986-1988 шш. Кындыӷтәи ачаифабрика аҟны лаборантс аус иуан; 1988-1990 шш. Асовет ар аҟны аррамаҵзура дахысуан; 1990-2005 шш. Кындыӷтәи ачаифабрикаҿы технологс аус иуан; 1992 ш. рзы далгеит асубтропикатә нхамҩа аинститут. аҵарауаҩ - агроном изаанаҭ ала; 2005-2014 шш. Аҟәа ақалақь ахада ихаҭыԥуаҩс дыҟан; 2013-2015 шш. рзы аполитикатә партиа «Амцахара» ацхантәаҩыс дыҟан; 2015 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аполитикатә партиа «Амцахара» ахантәаҩыс дыҟоуп; Аԥсны Жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра далахәын; Ианашьоуп «Агәымшәараз» амедал. == Азхьарԥшқәа == Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Алхасом Квициния

Source: original
Океаниа

Океаниа - адгьылҭҵаара-культуратә регион адгьылхылҵ еиԥш ԥыҭрак Адгьыл хәҭақәа рҿы ианҵоу ауп. Океаниа Австралазиәи Меланезиеи Микронезиеи Полинезиеи рыла ишьақәгылоуп. == Атәылақәа == Австралиа Вануату Зеландиа ҿыц Кирибати Маршаллтәи адгьылбжьахақәа Микронезиа Науру Палау Папуа-Гвинеиа ҿыц Самоа Соломон идгьылбжьахақәа Тонга Тувалу Фиџьи

Source: original
Ҳ. ҟ. 1764

Ҳ. ҟ. 1764 (зқьы быжьшәи хынҩажәи ԥшьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1764-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1464

Ҳ. ҟ. 1464 (зқьы ԥшьышәи хынҩажәи ԥшьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1464-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Аԥсуара

Аԥсуара - уи философиоуп, џьара иҩым мораль-етикатә аԥсуаа рмилаҭтә кодексуп, аԥсуа жәлар зегьы еицҿакны ирыдыркыло аԥҟарақәеи ақьабзқәеи реизга ауп. Аԥсуара иаҵанакуа ҩ-еихшарак рахь иаҵанакуеит “аҵас”, даҽакала иуҳәозар, ирыдыркыло, ииашоуп ҳәа иԥхьаӡоу, насгьы “аламыс” (анамыс), даҽакала иуҳәозар, аиашара. Ажәакала “аԥсуара” аԥсуаа рхымҩаԥгашьа ԥҟарақәруп. Дословно «апсуара» переводится как «абхазство». Адыга хабзеи абазашьеи(абазара) рзы иадҳәалоу адоктрина ауп. == Аԥсуара ихадоу ԥҟарақәа == Аԥсуара акодекс иҩымкәа аанхоит, избан акәзар уи акодекс аԥҟарақәа инагӡаны рҭакреи рыҩреи даара иуадаҩуп; урҭ зегьы аԥсуаа рыхдырра аҩаӡараҿы иҟоуп. Абар аԥсуара ихадоу аԥҟарақәа: Аиҳабацәеи аҿареи рахь аҳаҭырқәҵара. Ахаҵара, агәымшәара, аԥхашьара Еуеиԥшым аԥсуа ҵасқәа рықәныҟәара.

Source: original