AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Эрги уйгур бижик

Эрги уйгур бижик дээрге эрги уйгур (түрк дылдыг аймак) болгаш моол чурттарның бижиир алфавиди. Эрги уйгур бижик согдий бижиктен укталган, ону түрк үннерни бижииринге таарыштырып эде кылган. Согдий алфавит-биле деңнээрге, уйгур бижикти оң талазындан солагай талазынче эвес, кырындан адаанче бижиир кылдыр кылган. Христианство болгаш буддизмден исламче шилчий бергеш, уйгурлар XI-XII чүс чылдан тура араб алфавиттиң өскерткен «чагатай» деп вариантызын ажыглай бергеннер. XVI чүс чылда араб алфавит эрги уйгур бижикти долузу-биле үндүр кызыпкан. Уйгур бижикке бижээн сөөлгү документилер XVIII чүс чылга хамааржыр, а сарыг уйгурлар эрги уйгур бижикти XIX чүс чылга чедир ажыглап чорааннар. XII чүс чылдың төнчүзүнде моолдар эрги уйгур бижикке даянып, моол бижикти үндезилеп кылганнар, ооң соонда ойраттарның тодо-бичиги, мачы кыдаттарның бижии база эрги уйгур бижикке үндезилеп тургустунган. Олар амгы үеде ажыглаттынып чоруур. == Үндезини == Old Uyghur Alphabet on Omniglot Old Uyghur alphabet and Orkhon Turkic alphabet photos of the original text fragments written in Old Uyghur script discovered at Turpan Archived 2013-01-18 at the Wayback Machine

Source: original
Он ийи чыл болгаш-ла хай бачыт чайладыр "чылы кирип турарын эдери" деп ёзулал

Он ийи чыл болгаш-ла хай бачыт чайладыр "чылы кирип турарын эдери" деп ёзулал Бо ёзулал бодунуң утказының аайы-биле "меңгизи кирип турарын эдер" деп ёзулал-биле колдуу дөмей болур. 12 чыл болгаш-ла кижиниң төрүттүнген чылы катаптап турар. Ол база кижиге бергедээшкиннерниң болгаш аарыг-аржыктың тыптырын болдуруп турар. 12 хар чеде бергеш, хүрээ барып, "Найман Кегээн" деп судурну номчуп бээрин, суг ээлеринге дагылганы болгаш хоралыг каржы чер ээзин чаажыктырар ёзулалдарны кылып бээрин дилээр; 24 хар чеде бергеш, "Догсун", "Базырсады", "Цедо" деп судурларны номчудар; 36 хар чеде бергеш, "Юм", "Нити", "Догсун" деп судурларны номчудар, суг ээлеринге дагылга ёзулалын кылып бээрин дилээр; 48 хар чеде бергеш, "Юм", "Алдын-Херел" деп судурларны номчудар; 60 хар чеде бергеш, "Хей-Аъттың саңы", "Дажы-Сегбе", "Найман Кегээн", "Ак Дарийги" деп судурларны номчудар; 72 хар чеде бергеш, "Седип" деп судурну номчудар; 84 харлыында "Догсун", "Банзарагша", "Цедо" деп судурларны номчудар. Төрүттүнген чылының аайы-биле лама башкылар Шагаа хүнүнде чүдүкчү кижи өөнден тодаргай хей-аъдының чүгүнге үнерин, олче ынаар углай баргаш, тускай таринаны номчааш, чаа дүжүп келген чылдың болу берип болур хай-бачыттарын болдурбазынче угланган демдек болуп турар ёзулалды кылгаш, дедир өөнче буян-кежик чүгүнден кирип кээрин сүмелеп турар. == Дөзү == Лопсаң Чамзы Камбы Тыва Республиканың Камбы-Лама эргелели. Сарыг Шажынны өг-бүлеге сагыырының талазы-биле ёзу-чаңчылдар. Тыва дылче очулга болгаш ном кылдыр белеткээни: Чочагар Моңгуш, Кызыл - 2007.

Source: original
Амыдыралдың эргилдезиниң үндезиннери

Амыдыралдың эргилдезиниң үндезиннери Амыдыралдың эргилдезиниң үндезиннери кандыг болурул? Човулаңнарның үнген дөстери ийи: хайлыг караңгы үүлгедиглер болгаш бужар-бачыт. Бужар-бачыт медерелдиң даштыкы чылдагааннары кылдыр тодараттынар болгаш олар алды кол медерелдиң (карак, кулак, думчук, дыл, мага-бот болгаш угаан оларның) чаңгызы-даа болбас. Ынчалза-даа медерелдиң бужартыр күштериниң кайы-бирээзи хөдели бээрге, кол (угаанның) медерели ооң салдарынга алзы бээр болгаш ооң бужар-бачыды кайнаар углаар болдур, ынаар углай бээр, ындыг янзы-биле багай үүлгедиглерни "чыып" эгелээр. Эңме-тикчок янзы-бүрү бужар-бачыттар бар болуп турар, ынчалза-даа оларның эң кол-колдары бо - (бодун тогдунар) күзел, өш-өжээн, холуургак чоргаарал, меге үзелдер болгаш өскелер-даа. Боларның эң колдары болза, бодун тогдунар болгаш өш-өжээн болур. Өш-өжээргел бодунга таарымча чок кандыг бир чүүл таваржы бээрге, эге баштай-ла бодунга болчуксаан бодун тогдунар күзелден тыпты бээр. Ооң соонда бодун тогдунар чоруктан холуургак чоргаарал илереп кээрге кижи бодун өскелерден дээрге мен деп санай бээр. Бис бир-ле чүвени билбейн барганывыста, ол чүве шуут чок-тур деп, меге бодалга алзы бээривис дег - ылап-ла ындыг хевирлиг чүве-дир ийин. Бодун өрү көрүп тогдунар чорук болгаш өске-даа ындыг дөргүлүг болуушкуннар канчап ындыг кедергей улуг күш -биле тыптып келирил? Олар уйгу-дүште безин чүгле "мен, мен" дээринден ыяк халбактаныптар, мелегей угаанның эгезинде билдиртпейн чораан күжүнден тыптыр. Чүгле "мен" дээрге ол меге үзел болза бар чүүлдерниң алыс ужур-дөзүнүң дугайында билиг чогундан төрүттүнер. Бүгү чүүлдерниң боду чурттаар амыдыралы чок, куруг хоозун дээрзи тодаргай билдинмес чүве болганда олар кымга, чүге-даа хамаарышпас ышкаш сагындырар; моон-на чүгле "мен" дээрге холуургак чоргааралдың ужур-утказы улуг-дур деп бодал тыптып үнер. Ынчангаш болуушкуннар болза чүге-даа хамаарышпас ылап-ла боттуг чүүлдер-дир дээр үзел болза өске бүгү бужар-бачыттың эге дөзү болур мугулай ёраның бужар-бачыды болур апаар-дыр. == Дөзү == " К.К.Кудажы, Ю.Ш.Кюнзегеш. Улуг-Хем: Тыва чогаалчыларның сеткүүлү 5-6. Владимир Кара-Сал "14-кү Далай-Лама Тывада". 1993чыл."

Source: original
Мустафа Нежати Сепетчиоглу

Мустафa Нежати Сепетчиоглу (Зиле; 1932 - 2006), турк чогаалчы. Зиле хоорайгa төрүттүнген. Төөгүлүг романнары дыкa xөй. == Романнары == Can Ocağında Pişen Aş Abdürrezzak Efendi (Абдүрреззак Эфенди ) Menekşeler Ölmemeli Bir Büyülü Dünya ki Kilit Anahtar (дүлгүүр) Kapı (эжик) Konak Çatı Üçler-Yediler-Kırklar Bu Atlı Geçide Gider Geçitteki Ülke Darağacı Ebemkuşağı Sabır Gece Vaktinde Gündönümü Cevahir ile Sadık Çavuşun Buğday Kamyonu Karanlıkta Mum Işığı Güneşin Dört Köşesi ..Ve Çanakkale 1(Geldiler) / болгаш Чанаккале 1 (Келдилер) ..Ve Çanakkale 2(Gördüler) /болгаш Чанаккале 2 (Көрдүлер) ..Ve Çanakkale 3(Döndüler) Kutsal Mahpus Yesili Hoca Ahmed(üçleme) Ergenekon Destanı Büyük Otmarlar Trampacılar Köprü (көвүрүк) Yunus Emre (Юнус Эмре) Son Bloklar

Source: original
Аз

Аз - шаандагы аймак азы сөөк ады. === Ат-сывы === AZ. Орхон-Енисей бижиктеринде аймактың адын дыл шинчилекчилери Аз кылдыр номчуп турар. === Дылы === Эрги түрк дыл, чик диалект. Ол улус Орхон-Енисей бижиктиг чораан. === Чурту. === Хемчиктиң барыын азы солагай талазы. Алаш биле Бай-Тайга. Кандыг бир сөөктүң улузу аймак башкарып эгелээр болза, бүдүн аймак улузун ол сөөк ады-биле адап эгелээр. Үе-шагдан бээр чаңчыл черле ындыг турган. Аз дээрге сөөк ады база дыр. Аз деп аймак иштинде өске сөөктүң улустары база чуртап турган. Аймак даргазын Элтебер дээр. === Үези === VIII век. Аз деп аймак дугайында VIII вектиң көжээ даштарында бижээн дир. VIII дугаар вектиң мурнунда азы соонда чүс-чүс чылдарда Хемчик улузунуң аймаа кандыг аттыг турганын таптыг билбес бис. === Орхон-Енисей бижии. === Күл тегинниң бижии. (кирилл транскрпиция) Аз бодун йағы болты. Қара кӧлте сӱңӱшдимиз. Кӱл тигин бир қырқ йашайур эрти. Алп шалчы ақын бинип оплайу тегди. Аз элтебериг тутды. Аз бодун анта йоқ болты. Дорт очудурулга. Аз чону дайзын болду. Кара-Хөлге шиштештивис. Күл-тигин үжен бир харлыында Алып Шалчы агын мунуп халдап тегди. Аз элтеберин тутту. Аз чону анта чок болду. Литературлуг очудурулга. Аз чону дайзын болду. Кара-Хөлге чаалаштывыс. Күл-тигин үжен бир харлыында Алып Шалчы ак аъдын мунупкаш, халдап кирди. Азтарның элтебери туттурду. Дайынга Аз чону аштырды. === Салгалдары. === Алаш, Бай-Тайга, Барыын-Хемчик улузу. Алдайларда Дьети ас («Dieti-As»),Төрт ас, Байлак ас деп сөөктүң улузу бар. Ол улус Хемчиктен көжүп келген бе азы черле Алдайга чуртап чораан бе? Оозу арай билдинмес. === Үндезини === AZ III этн. азы, азский народ. (az -azï):арын 72.// Академия наук СССР институт языкознания. Древнетюркский словарь. Издательство «Наука» Ленинград, 1969 год. И. В. Кормушин. Древние тюркские языки. Учебное пособие для студентов вузов. Абакан: Издательство Хакаского государственного университета им. Н.Ф. Катанова, 2004. - 336 с. ISBN: 5-7810-0279-0

Source: original
Apple Inc.

Apple Inc. - американың корпорациязы, хууда (ПК) болгаш биче (планшет) компьютерлер, ааадың ойнадыкчылары (ауидоплеер), телефоннар, программа херекселдериниң болгаш оон-даа өске амыдыралга ажыктыг чүүлдерниң бүдүрүлгези. Персоналдыг компьютерлерниң болгаш амгы үениң хөй функционалдыг техникаларының чогаадыкчызы. Эң кол ээлекчизи Калифорния штаттың Купертино хоорайында турар. Удаа-дараа чаартыкчы технологияларының болгаш аянныг дизайның дузазында Apple кайгамчык дээн алдар-атты чаалап алган. Apple-дың бүдүрүлгезин электрониктиг хереглелдерниң бурганы дег улустар ажыглап турар. Делегейниң капитал рыногунда компания бирги черни ээлеп турар. Компанияны 1976 чылдың апрель 1-де Стив Джобс, Стив Возняк биле Рональд Уэйн тургускан. == Ят == Фирма ячӗ англирен пулса иртет. apple ("панулми"), ҫавӑн пекех панулмипе логотипра усӑ курнӑ. 2007 ҫулхи январӗн 9-мӗшӗччен официаллӑ корпораци ячӗ 30 ҫул ытла Ӗнтӗ Apple Computer, Inc пулнӑ.. Computer сӑмахсӑрах килӗшменни вӑл кулленхи электроника рынокне компьютер техникин рынокне традиционнӑй корпораци фокусне улӑштарать. Apple Джобс ят, ҫавӑн пек чухне фирмӑн телефон номерӗ "Аtari"умӗнчех телефон справочникне кайнӑран сӗннӗ. Макинтош (англ. Macintosh) - АПШРА сутакан панулми сорчӗ-Джефф Раскина юратнӑ панулми сорчӗ, Лешӗ Macintosh проект ертӳҫи тата туса хатӗрлекен Пулнӑ. == Налук == Компани пӗтӗм тӗнчипе тӳлекен налуксене кӗскетес тесе Appple лутра налук хумалли вырӑнсенче, Сӑмахран, Ирланди, Нидерландсем, Люксембург тата Британири Виргин утравӗсем тунӑ. New Tork Times, Apple технологи компанийӗсенчен пӗри Пулнӑ, вӑл ытти континентсенче хӗрсен компанийӗсенчен сутнӑ, тупӑш илме налуксем тавра ҫаврӑнса ҫӳренӗ. 1980 ҫулсен вӗҫӗнче Appple учет техникинче пионер пулса ӗҫленӗ, ӑна "Икӗ Хут ирландири голланди сэндвичпа" тесе ят панӑ.вӑл ирланди хӗрӗсен тупӑшне Нидерландӑна, унтан Кариба ҫине ярса налуксене чакарать. Британи Консервативлӑ партийӗн членӗ Charlie Elphicke октябрӗн 30-мӗшӗнчен пуҫласа 2012 ҫулхи октябрӗн 30-мӗшӗнчен тӗпчесе тухнӑ, ҫакӑ вара Великобританире миллиард-миллиард кӗрепенкке тупӑш тунине кӑтартса парать, Анчах Та Великобританири Казначействӑна налук ставкинчен 3 проценчӗ кӑна тӳлет, ҫакӑ вара тупӑш илмелли стандартлӑ налукран чылай пӗчӗкрех пулнине кӑтартса парать. Тӗпчев пичетлесе кӑларнӑ хыҫҫӑн Elphike Джордж казначействин концлерне Транснациллӗ корпорацисене хистесе чӗнсе илнӗ, вӗсем хушшинче Google тата Coca-Cola Company, великобританире хӑйсен тупӑшӗсенчен тӳлекен налука тухӑҫлӑ ставкӑна пӗлтерме хушнӑ. Elphike Ҫавӑн пекех Великобританин тӗрӗс тӳпине тӳлемен патшалӑх контракчӗсенче транснациллӗ корпорацисене хирӗҫ тӑма кирлине те пӗлтерчӗ. == Дөзү == 4. Служба поддержки Apple MacBook в Алматы

Source: original
Шикунец, Ольга Сильвестровна

Ольга Сильвестровна Шикунец (Майык:Lang-be, кыс фамилиязы Цур; 1937 чыл-2000 чыл) - совет көдээ ажыл-агый ажылдакчызы, Социалистиг Күш-ажылдың Маадыры. == Намдары == 21 апрель 1937 чылда көдээ суур Бережное (бо үеде агрогородок) Столинского района Брестской областка төрүттүнген. Сильвестр Андреевич биле Матрёна Андреевна Цурнуң тараачын өг-бүлезинге Ольгадан өске ам-даа чеди уругларлыг болган. Ада-чурттуң Улуг дайыны чылдарында фронтуга адазы чок болган, а оон аңгыда ооң ийи акылары - Олесь биле Леонид. Раиса угбазы Германияже ажылче үндүр сөөрткен турган. Ам чеди харлыындан, Белоруссия хостаан билек-ле, уруг авазынга ажыл-агый чорударынга дуза чедирип турган, эр база херээжен ажылдарны кылыр ужурга таварышкан. Кажан аңаа её было он үш харлыг, школаның беш клазын дооскан, Ольга колхозче ажылдап чорупкан, өг-бүлезин чемгерерип дузалажыр дээш. Ам он алды харлыында бодунуң күш-ажылы дээш хүлер медальды алган Бүгү-эвилелдиң көдээ ажыл-агый делгелгези (сөөлзүреди адаттынар апарган ВДНХ). 1956 чылдан Ленин аттыг колхозка хову ажылчыны ажылдап турган, 1959 чылдан 1961 чылга чедир саанчы турган, 1962 чылдан 1991 чылга чедир бызаа ажаакчызылап ажылдапкан база алдарлыг дыштанылгаже үнген. Социалистиг Күш-ажылдың Маадыры адын Ольга Шикунецке тывыскан Президиум Дээди Совета ССРЭ 22 март 1966 чылда Чарлыы-биле бүдүрүкчүлүүн көвүдээри база эът, сүт база өске көдээ ажыл-агый бүдүрген чүүлдериниң белеткелдери улуг чедиишкиннерлиг дээш. Бүдүрүлгеден аңгы, хөй-ниити ажыл-чорудулгазы кылып турган. Брестской областной биле Столинской районный Совет депутаттары чаңгыс удаа эвес депутаттап соңгуттуруп турган, а оон аңгыда СЭКП ХХV съездиниң делегады. Александр Шикунцка ашактыг турган; 1957 чылда оларда уруу Раиса төрүттүнген, 1958 чылда - Нина, 1962 чылда - оглу Михаил. Ольга Сильвестровна Шикунец 30 июль 2000 чылда чок болган. Агрогородоктуң чевээнге Лядец орнукшуткан турган. == Тураскаал == No 41 дугаар бажыңда Советская кудумчузунда Лядец агрогородокта, Шикунец Ольга Сильвестровнаның чурттап турган 2012 чылда тураскаал бижиктиг самбыра ажыткан. Лядецкой ортумак школаның стендизинде кезек бар, маадырга тураскааткан: «Наша зямная зорка: Герой Сацыялістычнай Працы Вольга Сільвестраўна Шыкунец». == Шөлүглер == Шикунец Ольга Сильвестровна - Герой Социалистического Труда Archived 2020-06-17 at the Wayback Machine

Source: original
Дигнага

Дигнага (санск. दिग्नाग; (mahā-)dignāga, dignāga; төв. ཕོགས་ཀྱི་གླང་པོ། - Phrogs-kyi gLang-po; кыд. 陳那 - Чэньна, 480-540 чылдарда чурттап чораан) - индий бодалчы, Йогачара школазынга хамааржып турган лама, сарыг шажынның логика өөредиин үндезилээн. Дигнага Васубандху башкыга база өөренип чорааш кара угаан ажыглап тургаш диспуттарга тиилеп турган. Дигнага башкының өөредиглери кыдат болгаш төвүт дылдарда шыгжаттынган. Дигнага башкының кол "Праманасамуччая" деп өөредии кара угаанга тураскааткан болуп турар. Ында шын болгаш шын эвес чүүлдерни шинчилээрин өөредип турар. == Дөзүглелдер == Dignaga’s Logic of Invention, by Volker Peckhaus (англ.) Das Rad der Gründe, german translation of The Wheel of Reason (англ.)

Source: original
Мурад Аджи

Мурад Аджи (1944ч. Москва) - Кумук (Түрк) публицист болгаш чогaалчы. == Намдары == 1969 ч. МКУның география факультетын дооскан. Аспирантурадан кандидат, доцент. Экономикa, гуманитарлыг болгаш төөгүжү. == Номнары == Аджи М. Европа. Тюрки. Великая Степь.- М.: «Мысль», 1998.- 334 с.: ил. Аджи М. Кипчаки. Древняя история тюрков и Великой Степи.- М.: ОАО «Типография "Новости“», 1999.- 175 с.: ил. (п). Аджи М. Азиатская Европа.- М., 2006. Аджи М. Полынь Половецкого поля.- 3-е изд.- М., 2008. Аджи М. Без Вечного Синего Неба.- М., 2010.

Source: original
Түрк Викимедия Конференциязы 2023, Стамбул

Түрк Викимедия Конференциязы - түрк дылдарда Викимедианың аңгы-аңгы төлевилелдеринде киржип турар ажыглакчыларның шуулганы. Конференцияның кол сорулгазы - Викимедианың аңгы-аңгы төлевилелдеринде ажылдап турар улусту эвилелдээри болгаш Викимедианың төлевилелредин тус чер болгаш делегей деңнелинде деткиири болгаш сайзырадыры. Түрк Викимедия Конференциязының кол эрттирикчилери Wikimedia Turk UG (WMTRK), Wikimedia Turkey база Фонд Викимедиа (WMF). == I-ги Түрк Викимедия Конференциязы == I-ги Түрк Викимедия Конференциязы 2012 чылда Казахстанга болуп эрткен. 2022 чылда Wikimedia Turk UG түрк википедистерге тренинг эрттирип тургаш, чылдың болур улуг конференцияны уламчылаар деп шиитпирлээн. == II-ги Түрк Викимедия Конференциязы == II-ги Түрк Викимедия Конференциязы 2023 чылдың октябрь 20-ден 22 хүннеринде Турцияның Стамбул хоорайга эртер. == Шөлүглер == Конференцияның кол арыны:

Source: original
Абусеитов, Кайрат Хуат оглу

Кайрат Хуат оглу Абусеитов (каз. Қайрат Қуатұлы Әбусейітов; 1955 чылдың октябрь 20-де төрүттүнген) - Казахстанның күрүне ажылдакчызы, дипломат, төөгү эртемнериниң кандидады. == Намдары == Кайрат Хуат оглу Абусеитов 1955 чылдың октябрь 20-де Казах ССР-ниң Алматы хоорайга төрүттүнген. С. М. Киров аттыг Казах күрүне университединиң төөгү факультедин дооскан. Улаштыр ол дооскан мергежилиниң аайы-биле Семипалатинскиниң башкы институдунга ажылдап турган. М. В. Ломоносов аттыг Москваның күрүне университединиң аспирантуразын дооскан. 1985-1985 чылдарда - Казах күрүне университединиң ассистентизи, улуг башкызы, декан оралакчызы. 1989-1992 чылдарда - Алматының дээди нам школазы/Алматының политология болгаш башкарылга институдунуң делегей политиказы болгаш улустар аразының харылзааларының кафедразының доцентизи. 1992-1993 чылдарда - Казахстан Республиказының Президентизиниң чанында Казах менеджмент, экономика болгаш баш бурунгаар кылыр сайгарылга институдунуң Стратегтиг шинчилелдер төвүнүң даштыкы политика болгаш национал айыыл чок чорук талазы-биле программаның удуртукчузу. 1993-1996 чылдарда Казахстанның Даштыкы херектер яамызының Төп аппарадынга харыысалгалыг дипломаттыг албан-дужаалдарга ажылдап турган. 1996-1998 чылдарда - Казахстан Республиказының Американың Каттышкан Штаттарында Элчин чериниң чөвүлекчизи. 1998-1999 чылдарда - Казахстанның Даштыкы херектер яамызының Бирги департаментизиниң директорунуң оралакчызы, Бирги департаментизиниң директору, Хөй талалыг кады ажылдажылга департаментизиниң директору. 1999-2002 чылдарда - Казахстан Республиказының Даштыкы херектер яамызының сайыдының оралакчызы. 2002-2004 чылдарда - Казахстан Республиказының Даштыкы херектер яамызының сайыдының бирги оралакчызы. 2004 чылдың октябрь 4-тен 2008 чылдың январь 17-ге чедир - Казахстанның Швейцария Конфедерациязында Онза болгаш Бүрүн эргелиг Элчини, Казахстанның хары угда Женева хоорайда Каттышкан Нациялар Организациязының килдизиниң чанында болгаш өске-даа организацияларда доктаамал төлээлекчизи. 2008 чылдың январь 17-ден эгелеп - Казахстан Республиказының Улуг Британия болгаш Соңгу Ирландияның Каттышкан Хаанныг күрүнезинде Онза болгаш Бүрүн эргелиг Элчини, а 2008 чылдың август 5-тен эгелеп - Казахстан Республиказының хары угда Ирланд Республика, Исланд Республика болгаш Швед Хаанныг күрүнеде Онза болгаш Бүрүн эргелиг Элчини. 2004 чылдың сентябрь 17-ден 2018 чылдың октябрь 22-ге чедир - Казахстан Республиказының Норвег Хаанныг күрүнеде Онза болгаш Бүрүн эргелиг Элчини. == Шаңналдары == «Курмет» ордени (2020) 2-ги чергениң «Достык» ордени (2018 чылдың декабрь 14)

Source: original
Балта, Хакан

Хака́н Кади́р Балта́ (тур. Hakan Kadir Balta; 23 март 1983, Барыын Берлин) - турк футболчу, солагай талакы камгалакчы. Берлинниң «Герта» клувунуң кижизиткен ойнакчызы. Турцияның чыынды командазының составынга Европаның 2008 чылда чемпионадын уткан. === Клубтар составында === Балта Кадир Хакан 1983 чылдың март 23-те Барыын Германияга төрүттүнген. Аныяк турар үезинде Берлинниң «Герта» клувунга 1992 чылдан тура 2001 чылга чедир 9 харлыында ойнап эгелээн. Эки пас бээр болгаш ырадыр теп билир солагай талакы камгалакчы деп алдаржаан. Бир дугаар Хаканның ойнап эгелээни профессионалдыг клуву Турцияда Манис деп хоорайның «Манисаспор» болуп турар, ооң составынга ол 2002-2007 чылдарда ойнап турган. Ойнап келген үезинде 128 маргылдаага 4 чыл ишитнде 22 катап гол киир тепкен. 2007 чылдың сентябрьда ол Стамбулдуң шыырак клуву, Турцияның эң алдарлыг клуву, «Галатасарай» дээш ойнап эгелээн. Аңаа келген дораан-на клубтуң үндезин составынга ойнап эгелээн. Бир дугаар чылын-на Турцияның чемпионадын клубтуң составынга удуп алган. Бир дугаар оюну 2007 чылдың сентябрь 16-да «Коньяспора» деп клубка удур болган, түңнел сан - 6:0, Хакан бир ойнакчыны солуп үнү келгеш ойнаан. «Галатасарай» дээш 245 маргылдаага 10 катап гол киир тепкен. === Турцияның чыынды командазында === Стамбулдуң ол клувунга ойнап тура, ол Турцияның чыынды командазынче чалалганы алган. Ол үеде Турция Европаның чемпионадынга киржир эрге дээш щилилге эртип турган. Босния-Герцогиня биле Норвегияның командаларынга удур шилилге маргылдааларынга эки киришкен. 2007 чылдың ноябрь 17-де ол бир дугаар Норвегияның чыынды командазынга удур үнүп келген. Аңаа ол баштайгы составта үнүп келгеш, оюн төнчүзүнге чедир ойнаан, олар ынчан 2:1 кылдыр тиилеп алганнар. Европаның чемпионадынга ол шупту беш оюнга киришкеш, чартык-финалче командазының кире бээринге дузалашкан. Ынчаар Турция хүлер шаңналга төлептиг болган. Ниитизи-биле Турцияның чыынды командазының составында 2016 чылга чедир 50 оюнну ойнааш, ийи катап гол киир тепкен. 2018 чылдың чайынында ойнакчы карьеразын дооскан. == Чедиишкиннери == «Галатасарай» Турцияның чемпиону: 2007/08, 2011/12, 2012/13, 2014/15, 2017/18 Турцияның Суперкубогунуң эдилекчизи: 2008, 2012, 2013, 2015 Турцияның Кубогунуң эдилекчизи: 2013/14 Турцияның чыынды командазы Евро-2008 хүлер шаңналының эдилекчизи

Source: original
Хасиков, Бату Сергеевич

Хасиков Бату Сергей оглу (1980 чылдын июнь 28, Москва, РСФСР, СССР) - российжи куруне болгаш политиктиг ажылдакчы. Республика Калмыкиянын баштанчызы. (2019 сентябрь 21-тен тура) «Единая Россия» партия кежигууну. Спортчу-кикбоксер, профессионалдар аразынга хой дакпыр делегей чемпиону. Аныяктар талазы-биле ажыл харыылаар Федералдыг агенствозунун удуртукчузунун сумелекчизи. (2017-2019). Россия Федерациязынын Федералдыг човулел хуралынын кежигууну -Калмыкиядан толээлекчи кылдыр кирген. (2012-2014), Калмык Республиканын парламентизинин депутады. (2008-2012). === Ада-иези. === Бату Сергей оглу Хасиков 1980 чылда июнь 28-те Москва хоорайга торуттунген. Оскен чери Калмыкия, Каспийский (амгы Лагань) хоорай. Ачазы - Хасиков Сергей Санжигоряй оглу, калмык, инженер-технолог, 1952 чылда сентябрь 7-де Красноярск крайнын Сорокино суурга торуттунген. Авазы - Хасикова Фирюза Шарифуллай кызы, татар, даштыкы дыл башкызы.

Source: original
Дииң

Дииңнер (лат. Sciurus) - дииңнер аймааның хемирикчилер хевири. Sciurus деп хевирге Европа, Соңгу болгаш Мурнуу Американың база Азияның өй-тап климаттыг кезээнде чурттап турар 30 ажыг хевирин хамаарыштырып турар. == Ниити билиглер == Узун мага-боттуг, узун селбегер кудуруктуг, узун кулактарлыг, караңгы-хүрең өңнүг болгаш ижин талазы ак боор. Делегейниң кайы-даа булуңнарында бар, чүгле Австралияда олар чок. Дииң үнелиг кештиг амытан. Дииңнерниң онзагай чүүлү - оларның кыш удур тоорукту үүжелеп алыры болур. Дииңнерниң чамдык хевирлери тоорукту черге хөөр алыр, өскелери - ыяштарда коңгулдарга шыгжап алыр. Дииңнерниң кезек хевирлериниң уттуучал болганы-биле черге хөөп каан үрезиннеринден чаа ыяштар өзүп көвүдеп турарын эртмеденнер демдеглээн. Колдуу белок, углеводтар и үстер биле байлак үнүш аймаа-биле чемненир. Дииңнер чүнү-даа чиир боор: тоорук сайы, үрезиннер, чимистер, мөөгүлер болгаш ногаа аймаандан өске чем кылдыр курт-кымыскаяк, чуургалар база улуг эвес куштар, пагаларны чиир. == Бөлүктээри == Дииңнер хевири (Sciurus) Дииң Аберта (Sciurus aberti) Гвиан дииң (Sciurus aestuans) , азы бразиль дииң Дииң Аллена (Sciurus alleni) Персид дииң (Sciurus anomalus) , азы кавказ дииң Аризон дииң (Sciurus arizonensis) Алдын ижинниг дииң (Sciurus aureogaster) Каролин дииң (Sciurus carolinensis) Дииң Коллье (Sciurus colliaei) Дииң Деппе (Sciurus deppei) Оттуг дииң (Sciurus flammifer) Сарыг боостаалыг дииң (Sciurus gilvigularis) Кызыл кудуруктуг дииң (Sciurus granatensis) Бора-сарыг дииң (Sciurus griseoflavus) Барыын бора дииң (Sciurus griseus) Боливия дииңи (Sciurus ignitus) Амазоннуң кызыл дииңи (Sciurus igniventris) Япон дииң (Sciurus lis) Наярит дииң (Sciurus nayaritensis) Дилгизиг дииң (Sciurus niger) , азы кара дииң Петерстиң дииңи (Sciurus oculatus) Анд дииңи (Sciurus pucheranii) Перунуң кызыл дииңи (Sciurus pyrrhinus) Ричмондунуң дииңи (Sciurus richmondi) Санборн дииңи (Sciurus sanborni) Мурнуу Амазон дииңи (Sciurus spadiceus) Гуаякиль дииңи (Sciurus stramineus) Шокар дииң (Sciurus variegatoides) Анаа дииң (Sciurus vulgaris), векша Юкатан дииңи (Sciurus yucatanensis) == Литература == Davidson, Alan. Oxford Companion to Food (1999), «Squirrel». p. 750. ISBN 0-19-211579-0 (англ.) == Шөлүглер == Белка в народных поверьях // ec-dejavu.ru

Source: original
Куулар, Чамыяң Сегбеевич

Куулар Чамыяң Сегбей оглу (орус. Куулар Чамыян Сегбеевич). Ооң мөге адын Арзылаң Чамыяң дээр. Ол Чөөн-Хемчик кожуунунуң Шеми сумузунга 1908 чылда төрүттүнген. 1935 чылда Тываның улуг Наадымынга эң-не баштай шүглүп үнген, ооң соонда ол чедиишкиннернин 1937, 1938, 1939 чылдарда база бадыткап, ТАР-ның дөрт дапкыр чемпиону, ол үениң езулуг-ла Арзылаң мөгези бооп келген. Ооң адын салгакчылар адап-сактып, "ХХ чүс чылда Тываның алдарлыг кижилери" деп Күрүне номунче киирген. == Дөзү == "Тываның алдарлыг мөгелери" (Знаменитые борцы Тывы). Ооржак Сергей Ынаажык оглу. 2005 ч.

Source: original