AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Жәларбжьаратәи астудентцәа рымш

Жәларбжьаратәи астудентцәа рымш (абҵарамза 17) - ари амш азгәаҭан Лондон 1941 ш. рзы, анаҩс ишьақәырӷәӷәан абҵара 17, 1946 ш. рзы Прага имҩаԥысыз Адунеизегьтәи астудентцәа рконгресс аҿы, анемец фашистцәа ирымпыҵархалаз Прага ақалақь аҿы, 1939ш. рзы имҩаԥгаз адемонстрациаҿы иҭахаз астудентцәа ргәалашәара аҳаҭыр азы. Иахьа астудент имш еиднакылоит афакультетқәеи аҵаратә усбарҭақәеи зегьы рыстудентцәа. Аҵаратә усҳәарҭақәа рҿы ари амш аҽны имҩаԥысуеит ахәмаррақәа, аконцертқәа, егьырҭ аныҳәатә усмҩаԥгатәқәа. Аԥсны астудентцәа, егьырҭ атәылақәа рҟынтәи рықәлацәа реиԥш, даргьы иазгәарҭоит илахҿыхуы, игәырӷьахәу аныҳәа. == Азхьарԥшқәа == Международный день студентов Otto Šling * 24.8.1912 Nová Cerekev u Pelhřimova - † 3.12.1952 Praha-Pankrác Международный день студента (календарь праздников)

Source: original
Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа

Терент Михаил-иԥа Ҷаниа (аур. Терентий Михайлович Чаниа; жәабранмза 10, 1937 ш., Кәтол Ақыҭа, Очамчыра араион - жәабранмза 3, 2021 ш.) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист. == Абиографиа == Диит 1937 шықәса жәабранмза 10 рзы Кәтол Ақыҭа Очамчыра араион. Аҵара иҵон Қәтолтәи, Тамшьәи ашколқәа рҟны. 1955 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Дадгоит 1960 шықәсазы. 1987 шықәса инаркны акыр аамҭа директорс даман ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара». Дҭынчхеит 2021 шықәса жәабранмза 3 рзы COVID-19 азҩа иҿынтә. == Абиблиографиа == Сылашара. Аҟәа, 1965 шықәса. Ашымҳа амҵан. Аҟәа, 1970 шықәса. Ашлақәа рқәыԥшра. Аҟәа, 1975 шықәса. Иама-иама ицеит. Аҟәа, 1979 шықәса. Ҭагалантәи ашәа. Аҟәа, 1980 шықәса. Бара быда. Аҟәа, 1983 шықәса. Ииасуа аԥхынра. Аҟәа, 1987 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 928 == Азхьарԥшқәа == Чаниа Терентий Михайлович (аур.) Ҷаниа Терент Михаил-иԥа (аԥс.)

Source: original
Адиан, Леуан II

Леван II Дадиани (ақырҭ. ლევან II დადიანი; 1591 - 1657) - Агыртәыла аҳ (мҭавар) (1611-1657). === Ахылҵшьҭра === Уи Агыртәыла аҳ Манчеи I (1590-1611) раԥхьатәи иԥшәмаԥҳәыси Несҭан-Дареџьани рыҷкәын иакәын. === Аҭаацәазаара === Раԥхьаӡа Леуан ԥҳәысс дигеит Аладатәи Аԥсны аҳ Ԥуҭо Чачба имоҭа - Ҭанури (? - 1628). Ари аҭаацәалазаара иит ҩыџьа ахшара, рыхьӡқәа ҳзымдырӡо, ианхәыҷыз иԥсхьоу. Аҩбатәи иҭаацәара далалеит Дареџьан (? - 1639), аҭауад Рованоз Чилаӡе иԥҳа (раԥхьатәи лҭаацәараҿы иабшьа Гьаргь Липартиани дицын). Ари аҭаацәалазаараҿы ииз: Алықьсандр, аҳра ҭынха (? - 1657). Уи ԥҳәысс диман Ҟабарда аҳ Алегуки Шогенуков иԥҳа (1624-1653). Урҭ ԥак дрыман, ихьӡ еилкаам, ды шхәыҷыз дыԥсит. Мана (? - 1640), аҭауад Гәыл, аҭауад Зира, аҳкәажә Зилихана (? - 1640), аҳкәажә

Source: original
Џьиоев, Мурат

Мурат Џьиоев (аур. Мурат Кузьмич Джиоев, ауаԥ. Мурат Джиоты; диит жьҭаарамза 1, 1955 ш., Бузала ақыҭа, Аахыҵ Уаԥстәылатәи автономтә област, Қырҭтәылатәи ССР) - Аахыҵ Уаԥстәыла аполитик, аҳәаанырцәтәи аусқәа рминистр == Азхьарԥшқәа == Джиоев, Мурат - Министр внешних связей республики Южная Осетия - Абиографиа, lenta.ru.

Source: original
Чачба, Росҭом-беи

Росҭом-беи Чачба - аԥсуа аҳиԥа, аҳ Қьалышь-беии Рабиа-ҳаными рԥа иакәын. == Ахәыҷра == Росҭом-беи Чачба диит 1804 шықәсазы Аҟәа, Аԥсуа аҳра аҳ Қьалышь-беии, уи иԥшәмаԥҳәыс Рабиа-ҳаными рҭаҳцәараҿы. Иаб идҵала Росҭом-беии, ԥшьышықәса зхыҵуазгьы Ҭаир-беии, рашьеиҳабы Ҳасан-беи дырхылаԥшуан. Аԥсны аҵасқәа рыла, Росҭом-беи дании ашьҭахь, иаразнак ааӡара дрышьҭит драндатәи (ҵҟыбынтәи) анхаҩцәа Лолуа рахь. Лаҵарамза 2 1808 шықәсазы, Росҭом ԥшьышықәса ракәын иихыҵуаз иаб Аԥсны аҳ Қьалышь Аҳмаҭ-беи Чачба даныршьыз. Ԥыҭраамҭак ашьҭахь, ааӡаҩцәа рахьынтә данааи, иашьеиҳабы Ҳасан-беи иахь анхара дцеит. Уаагь, Кьалашәыр дынхон иангьы. Гәыма иихигеит иҿара шықәса. Ианиазҳа Ҳасан-беи, Ҭаир-беии Росҭоми, мазарас ириҭеит Мархьаул ақыҭа. == Аҵыхәтәантәи ашықәсқәа == Нанҳәа 1 1821 шықәсазы Росҭом-беии, Ҭаир-беии, рашьа Баҭал-беии еицны аҳкәажәду Ҭамара лхан иақәлеит. 1823 шықәсазы ԥҳәысс дааигоит ҩажәижәаба шықәса зхыҵуаз, еибахаз мырзаҟантәи аҳкәажә - Қьаҭауан Гьыргәал-иԥҳа Адианԥҳа. Лара раԥхьа диццеит Мырзаҟан анапхгаҩы - Манча Чачба (1769-1813). Росҭом-беи 1823 ш-нӡа иашьа еиҳабы Аслан-беи иган дадгылан. Аха 1823 шықәсазы, Қьаҭауан ԥҳәысс данааига ашьҭахь, аурысцәеи аҳ Михаили рганахь диасит. Убри иахҟьаны 1824 шықәсазы ҵабалтәи аҭауад Хьымкәрас Амаршьан аҳиԥа Росҭом-беи диеихсны дыршьоит. Аурысцәа Росҭом-беи ишьа руит: ҵабалтәи аҭауад идгылаҩцәа рыҩнқәа рблит, Хьымкәрас ихаҭа дырбаандыҩыртәит.

Source: original
Ҭориа, Малхаз

Малхаз Ҭориа (ақырҭ. მალხაზ თორია; жьҭаарамза 10, 1969 ш., ақ. Коки, Қырҭтәыла) - аҳәынҭқарра ахаҭарнак Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла арегион аҿы. == Аҵара == 1987-1994 шш. - Иуане Џьавахьишвили ихьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет Аҟәатәи афилиал, аҭоурых-аиуристтә факультет Азанааҭ - азиндырра == Аусуратә ԥышәа == 2000-2002 шш. - Қырҭтәыла Ашәахтә хашәалахәқәа рзы аминистрра алегион ҷыда - аҭҵааратә усбарҭа аҟәша аиҳабы. 2002-2003 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа алегион ҷыда - ҷыдала зҵакы дуу аусқәа русбарҭа аоперативтә усзуҩ еиҳабы. 2004-2007 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрр афинанстә полициа - аусеилыргаҩ. 2007-2009 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра Ахашәалахәқәа рзы амаҵзура аусеилыргаратә департамент - аусеилыргаҩ. 2009-2013 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра аусеилыргаратә маҵзура - аусеилыргаҩ. 2013 шықәса - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра аусеилыргаратә маҵзура - Гыртәыла - Аҩадатәи Шәантәыла аусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩ. 2013-2017 шш. - Қырҭтәыла афинансқәа рминистрра аусеилыргаратә маҵзура - Гыртәыла - Аҩадатәи Шәантәыла аусбарҭа аиҳабы. 2017-2019 шш. - аилахәыра "Џьорџьиа манганези", - амал ахьчареи аекономикатә шәарҭадара ахьчареи амаҵзура аиҳабы. Аилахәыра "Магниум лоџьистик" - адиректор ибжьагаҩ ашәарҭадара азҵаарақәа рзы. 2019 шықәса ажьырныҳәа - 2019 шықәса нанҳәа - Гыртәыла - Хыхьтәи Шәантәыла арегион аҿы аҳәынҭқарра ахаҭарнак ихаҭыԥуаҩ. 2019 шықәса - нанҳәа - ԥхынҷкәын: Аҳәынҭқарратә шәарҭадара амаҵзура Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла аусбарҭа хада аиҳабы; мшаԥы 6 инаркны: аҳәынҭқарра ахаҭарнак актәи ихаҭыԥуаҩ; 2020 шықәса нанҳәа инаркны - 2021 шықәса жәабран 9нӡа - аҳәынҭқарра ахаҭарнак инапынҵақәа рынагӡаҩ. 2021 шықәса жәабран 9 инаркны - аҳәынҭқарра ахаҭарнак Гыртәыла-Аҩадатәи Шәантәыла арегион аҿы. == Азхьарԥшқәа == gov.ge - Малхаз Ҭориа

Source: original
18

18 (жәаа) шықәса - иулиантәи амзар 18-тәи ашықәс ауп. == Иит == Иуниа Лепида - Римтәи аамсҭаԥҳәыс (дыԥсит 65 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Кринагор - абырзен поет, (диит Ҳ. ҟ. 70 ш.) Ирод Архелаи - ауриа аҳ (диит Ҳ. ҟ. 23 ш.) Ан Лиуи - Синь аимпериа аҿагыларатә қәгылаҩцәа реиҳабы (диит ??) Иан Сиун - Китаитәи афилософ, апоет, аполитик (диит Ҳ. ҟ. 53 ш.) Иуримион-ван - Когурио аҳ (диит Ҳ. ҟ. 19 ш.) Котыс III - Сапеи абжа аҳ (диит ??) Рескупорид II - Сапеи абжа аҳ (диит ??) Улеи-Жоди - Сиунну шаньиуи (аҳ) (диит ??) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 18 (Julian calendar) Calendar for Year 18 (Gregorian calendar)

Source: original
Аладатәи Америка

Аладатәи Америка (англ. South America) - Америка аконтинент аладатәи ахәҭа. Ари адунеи ахәҭа мраҭашәаратәи адгьылкәымпылбжаҿы иҟоуп. == Алада-Америкатәи арекордқәа == Еиҳаӡоу ашьха: Асонсагуа - 6 959 м (Аргентина) Еиҳаӡоу авулкан: Охос-дель-Саладо - 6 893 m (Аргентина, Чили) Зегь реиҳа ау аӡиас: Амазонка - 7 062 km (Бразилиа, Колумбиа, Перу) Зегь реиҳа идуу аӡиа: Титикака - 8 288 km² (Боливиа, Перу) Зегь реиҳа идуу адгьылбжьаха: Амцадгьыл - 48 000 км² (Аргентина, Чили) Зегь реиҳа ауаарацәа ахьынхо аҳәынҭқарра: Бразилиа - 207 353 391 ҩык (адунеи аҿы 5. аҭыԥ) Еиҳаӡоу аҳәынҭқарра: Бразилиа - 8 514 877 км² (адунеи аҿы 5. аҭыԥ)

Source: original
Нанҳәамза 14

Нанҳәамза́ 14 (Нанҳәамза́ жәи́ԥшь), Áвгуст 14, На́нҳәа 14 - григориантәи амзар 226 тәи амш (227 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 139 мшы. == Ахҭысқәа == 1248 - ихацыркын 630 шықәса ицоз Киольнтәи аныхабаа аргылара 1385 - литватәи аҭауад дуӡӡа Иагаило Польшеи дареи реидгыларазы ауниа рыбжьаиҵеит (асахь.) 1775 - урыстәылатәи аимператрԥҳәыс Екатерина II иаԥылхит Запорожская Сечь 1865 - иаатит Санкт-Петербург Азоологиатә баҳча 1888 - Оливер Шелленбергер афымцаԥхьаӡага мыруга апатент ҟаиҵеит 1900 - европатәи аҳәынҭқаррақәа рыр Николаи Линевич дызхагылаз Пекин рымпыҵархалеит 1908 - Фолкстон (Англиа) имҩаԥгоуп аԥшӡара иазку актәи жәларбжьаратәи аицлабра 1986 - Ацентртә Комитет азыӡба аднакылеит сибратәи аӡқәа раарҳәра мап ацәкразы

Source: original
7

7 (быжьба) шықәса - иулиантәи амзар 7-тәи ашықәс ауп. == Иит == Гнаи Домиции Корбулон - Римтәи аинрал (дыԥсит 67 ш.) Иулиа Ливиа - Друзи Ливиллеи рыԥҳа (дыԥсит 43 ш.) Друз Иулии Цезарь - Германики Агриппинәи рԥа (дыԥсит 33 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Афинодор Кананит - Ахачҳаратә философ (диит Ҳ. ҟ. 74 ш.) Авл Лицинии Нерва Силиан - Римтәи аконсул, асенатор (диит ??) Глафира каппадокиатәи - Архелаи Филопатор иԥҳа (диит Ҳ. ҟ. 35 ш.) Луции Семпронии Атратин - Римтәи аполитик, аконсул (диит Ҳ. ҟ. 73 ш.) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 7 (Julian calendar) Calendar for Year 7 (Gregorian calendar)

Source: original
Нанҳәамза 3

Нанҳәамза́ 3 (Нанҳәамза́ хԥа́), Áвгуст 3, На́нҳәа 3 - григориантәи амзар 215 тәи амш (216 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 150 мшы. == Ахҭысқәа == 435 - аимператор Феодоси II ԥасатәи апатриарх Несториа Константинополнтәи Мысраҟа дықәицеит 1492 - ауриақәа Испаниаҟа рахгара 1783 - иапониатәи авулкан Асам анҭырҩыз 35-нызқьҩык ауаа ҭахеит 1818 - аӷба «Риурик» адгьыл иакәшаны Кронштадтҟа ахынҳәра 1903 - илинденсктәи ақәгылараан ишьақәгылеит Крушевсктәи ареспублика 1914 - Актәи адунеитә еибашьра: Германиа Франциа иақәлеит 1921 - антисоветтә еилацәажәарақәа рзы ахара идҵаны даанкылан апоет Николаи Гумилиов 1958 - атомтә аӡаҵаҟатәи анышь «Nautilus» (асахь.) аҭоурых аҟны раԥхьаӡа Аҩадатәи аполиус аҟынӡа инаӡеит

Source: original
Џьонуа, Алықьса Нестор-иԥа

Алықьса Нестор-иԥа Џьонуа (аур. Алексей Несторович Джонуа; лаҵарамза 7, 1920 ш., Ҷлоу ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг - жәабранмза 27, 1989 ш.) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы. == Абиографиа == Диит 1920 шықәса лаҵарамза 7 рзы Члоу ақыҭа Аимара аҳабла иахьатәи Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1989 шықәса жәабранмза 27 азы. джуп Аҟәа ашьхараҿб ашәқәыҩҩцәеи усзуҩцәеи рпантеон аҿы. Иқыҭа гәакьаҿ алагарҭатә ҵара аниоу, 1932 шықәсазы дҭалгоит Д.Лакоба ихьӡ зху Ақәатәи аԥсуа школ, далгоит 1938 шықәсазы. Иара абри ашықәсан А.Џьонуа дҭалгоит Ақәатәи ахәынҭҟарратә педагогә институт, далгеит 1947 шықәсазы. далахәын аҩбатәи адунеитә еибашьра. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1937 шықәсазы. Аус иухьан ажурнал «Алашара» аредактор хадас,Аԥсны Аҵарадырра аминистрс. 1986-1989 шықәсазқәа рзы А.Џьонуа аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла данапхгаҩын. Ипоезиатә рҿиамҭақәа премиа. == Абиблиографиа == Ашьыжьтәи ашәахәақәа. Аҟәа, 1949 шықәса. Аԥсадгьыл ахьӡала. Аҟәа, 1953 шықәса. Аҭоуба. Аҟәа, 1956 шықәса. Арҩаш. Аҟәа, 1958 шықәса. Ажәеинраалеи анасыԥи. Аәҟа, 1964 шықәса. Уаҵәазы. Аҟәа, 1967 шықәса. Иалкаау.Аҟәа, 1970 шықәса. Сара сгәыӷра. Аҟәа, 1974 шықәса. Еснагь иҳацу.Аҟәа, 1978 шықәса. Иалкаау. Аҟәа, 1980 шықәса. Ашьеи абзиабареи. Аҟәа, 1980 шықәса. «Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ - Аҟәа, 1980 шықәса. аԥхьарца. Аҟәа, 1986 шықәса. Иалкаау. Аҟәа, 1990 шықәса. Иалкаау. Аҟәа, 1995 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 912-913 == Азхьарԥшқәа == Джонуа Алексей Несторович (аур.) Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа (аԥс.)

Source: original
Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама

Хыхьтәи Иашҭхәатәи ауахәама (ақырҭ. ზემო იაშთხვის ეკლესია) - Аԥсны Хыхьтәи Иашҭхәа ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан заатәи абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп. Иаанханы иҟоуп аргыламҭа мрагыларахьтәи аҭӡамц аҩадатәи ахәҭа. Аҳаш иалхны иргылан. Мрагыларахьала аџьҵла ду гылоуп, уи ныхас ишьан. Аныҳәарҭа наҟ-ааҟ, адгьыл аҿы ишьҭоуп аҵыргақәа. Ауахәама мрагыларахьала акәын ашә ахьамаз. == Азхьарԥшқәа == ზემო იაშთხვის ეკლესია

Source: original
Анхәатәи ауахәама

Анхәатәи ауахәама (ақырҭ. ანუხვის ეკლესია) - Аԥсны Анхәа ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп абжьарашәышықәсақәа раан. Ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа рзутәуп. == Алитература == ახალაძე ლ., აფხაზეთის ეპიგრაფიკა როგორც საისტორიო წყარო, ლაპიდარული წარწერები I. თბ, 2005 სილოგავა ვ., სამეგრელო აფხაზეთის ეპიგრაფიკა, თბ., 2004 ახალაძე ლ., აფხაზეთის მატერიალური კულტურის ძეგლები, წიგნში: აფხაზეთის ისტორიი საკითხები, თბ., 2018 Виноградов А. Ю., Белецкий Д. В., Церковная архитектура Абхазии в эпоху Абхазского царства Конец VIII-X вв. М. 2015 == რესურსები ინტერნეტში == ანუხვის ეკლესია

Source: original
Ԥхынгәымза 18

Ԥхынгәымза́ 18 (Ԥхынгәымза́ жәа́а), Иу́ль 18, Ԥхынгәы́ 18 - григориантәи амзар 199 тәи амш (200 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 166 мшы. == Ахҭысқәа == 64 - Аимператор Нерон ихаан Рим иҟалаз Абылра ду 1290 - Едуард I аусԥҟа ҭижьит ауриақәа Англиа рықәцаразы 1878 - Адольф Норденшиольд (асахь.) раԥхьаӡакәны Аҩадатәи амшын мҩада Атлантикаҟнытә Аокеан ҭынч аҟынӡа днаӡеит 1898 - Пьери Мариеи Киуриаа уран адагьы даҽа радиоактивтә елемнентқәакгьы шыҟоу азы ажәахә ҟарҵеит 1925 - Адольф Гитлер ишәҟәы Mein Kampf раԥхьаӡакәны икьыԥхьын 1968 - иаԥҵан аилахәыра «Intel» 1974 - Константынув ишьақәыргылоуп уи аамҭазы Адгьыл аҟны зегьы раасҭа иҳаракыз аргыламҭа 1976 - Олимпиатәи ахәмаррақәа рҭоурых аҟны раԥхьаӡакәны агимнастка «жәаба» ланаршьеит

Source: original
Аамсҭа

Аамсҭа - жәытәӡатәи аԥсуа титул ауп, аҭауадцәа раҵкыс классла илаҟәыз афеодалцәан. Ари атитул жәытәнатә аахыс инаркны Аԥсны Асовет мчра ааиаанӡа (1921) ахархәара аман. Ииашаҵәҟьаны, акыр зҵазкуа асоциалтә термин аамсҭа “арыцар” - аамсҭара “арыцарра” аԥсуа-абазатәуп. Шь. Д. Инали-иԥа иҩуеит: Афеодалтә система ашьақәгылареи аҿиареи рҿы аамсҭацәа ркатегориа формала ишьақәгылоуп, афеодалцәа рнапхгаратә класс иахәҭакны иӷәӷәахоит. Аамсҭацәа - аҭауадцәа рымаҵ аураҿы “иҭрыжьуаз”, мамзаргьы иԥхьагылаз, урҭ рааныжьра азин змамыз ауаа роуп. Ари аҭагылазаашьа атермин “аамсҭа” ахаҭа иаанарԥшуеит, еилоу ажәа, иҟалап, аҳ илаҩ ҳәа аанагоит (аҳ - аҭауад, амусҭа - аусумҭа). Шь. Д. Инал-иԥа ицәыригаз атермин аамсҭа аетимологиа рацәак еилкка иааӡам. Атермин аамсҭа ииашаҵәҟьаны аформа аҳмысҭа ахь ихынҳәуеит, аха ажәала уи аҵакы амазар алшоит «аҳ игәараҿы (иаҳҭныҿы) иҟоу - аҳ, «аҭауад» аҟынтә, насгьы мыӡҭа аҟынтәи мысҭа ахь, уаҟа мӡы «агәараҭа», еиқәырԥш. ҳаамҭазтәи амӡы-рха “агәараҭа” насгьы ҭа «иҟоуп». Абасала, аԥсуа-абаза «аамысҭа» етимологиала инықәырԥшны аурыс «дворянин» еиԥшуп. Убри аан, аԥсуа-абаза аамсҭа акыр ижәытәӡатәиу терминзар ҟалап. Уи Угарит аҳ иаҳҭынраҿы аус зуаз аҳҭынрауаҩ Никмепа иԥа Аммисҭамра ихьӡ изааигәоушәа убоит (ҳ. ҟ. XIII-тәи ашәышықәса). Аԥсуа-абаза аамсҭацәа ҩ-категориак рыла еихшан - аамсҭаду "афеодалцәа" - ақырҭуа тавадқәа иреиԥшу, адгьыл ҭбаақәа зтәыз, насгьы аамсҭа - урҭ аԥсуаа ррыцартә етикет - аамсҭашәара - азакәанԥҵаҩ-цәа ракәын. == Иара убасгьы шәахәаԥш == Аԥсҳа Аҳ Аҭауад Аҳмада

Source: original
Бырзентәыла

Бырзентәыла (абырз. Ελλάδα / Ελλάς), аофициалтә хьʒы - Бырзентәыла Ареспублика (Ελληνική Δημοκρατία) - аҳәынҭқарра Европаҟны, Адгьылбжьаратә мшын мрагыларатәи агаҟны иҟо. Аҵанакы - 131,957 км². Аҳәынҭқарра иаланхо - 10 432 481-ҩык. (2021 ш.). == Агьеографиа == Бырзентәыла Балкантәи адгьылбжьахабжа аладатәи хәҭаҟны адгьылбжьаха ааигәақәаҟныгьы иҟоуп. === Адгьылбжьахақәа === Бырзен адгьылбжьахақәа рсиа

Source: original
Киевтәи Урыстәыла

Киевтәи Урыстәыла мамзаргьы Ажәытәтәи Урыстәыла (аур. Киевская Русь, аукр. Київська Русь ажә. аур. рѹсь, рѹсьскаѧ землѧ, абырз. Ῥωσία, алаҭ. Russia, Rossia, Ruthenia, Ruscia, Ruzzia, ажә. исл. Garðar, ԥыҭрак ашьҭахь Garðaríki) - абжьарашәышықәсатәи мрагыларатәи Европа иҟаз аҳәынҭқарра. Ауи зегь реиҳа ақәра ду змоу мрагыларатә словианцәа рҳәынҭқарра ауп

Source: original
Аԥсҳа

Аԥсҳа - Аԥсуа аҳ ититул ауп. Атитул «аԥсҳа» ахьынтәааз инҭкааны еилкааӡам. Иҟоуп аԥсҳа «Аԥсны аҳ» ҳәа еиҭагоуп зҳәақәо, иҟоуп уи атитул «доуҳала иӷәӷәоу», «аԥсы ҳарак» ҳәа еиҭазгогьы. Д. Чачхал излеиҳәо ала, аԥсҳа аԥсуа монарх имацара иакәым, егьырҭ аҳрақәеи аҳәынҭқаррақәеи рнапхгаҩцәа ирыхьӡутәыр шалшо (иаҳҳәап, аурыс аԥсҳа Иуа VI, бырзентәи аԥсҳа Елакра I). Аԥсҳа аҳәса рҟазшьа змоу “аҳкәажәду” шыҟоугьы, ари атитул еиҳарак аҳ иҳәсақәа ракәын измаз, аха иҟан аҭагылазаашьақәа, аҳкәажәду ҳәа атитул анапхгара зуаз аҳәсаа ианрыҭаз. Афбатәи ашәышықәсазы Аԥсны Санигиа, Абазгиа, Аԥсилиа, Мисимианиа раҳрақәа рыла ишьақәгылан. Аха усҟан атитул “аԥсҳа” ыҟамызт, уи аҭыԥан “Ач” ҳәа атитул ахархәара аман, аха дук мырҵыкәа ари атитул Ажәла Ачба (Ач иԥа) ахь ииасит. 787 ашықәс азы Аԥсны анапхгаҩыс дҟалеит раԥхьаӡа акәны “аԥсҳа” ҳәа атитул здызкылаз аԥсҳа Леуан II . Ари атитул Аԥсны официалла ахархәара аман 787 инаркны 1014 рҟынӡа, аԥсуа аԥсҳа Баграт II ақырҭуа аԥсҳа (меԥе) ититул анидикыла ашьҭахь, иара убасгьы Баграт III ҳәа ахьӡ идикылеит. Анаҩс Аԥсҳацәа рофициалтә титул “ахцәа раҳ аԥсҳа ду” ҳәа иҟалеит, аџьамтә «шаҳаншаҳ» ақырҭуа «меԥеҭ меԥе» иреиԥшны.

Source: original
Нанҳәамза 6

Нанҳәамза́ 6 (Нанҳәамза́ фба́), Áвгуст 6, На́нҳәа 6 - григориантәи амзар 218 тәи амш (219 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 147 мшы. == Ахҭысқәа == 1181 - новгородаа Виатка ишьақәдыргылеит раԥхьатәи аурыс қалақь - Никулицын 1806 - Иԥшьоу Аурым империа аимырпра, аимператор Франц II германиатәи агәыргьын мап ацәикит 1840 - леипцигтәи аконцерт аҟны Мендельсон раԥхьаӡакәны уаанӡа ирзымдыруаз Бах итокката наигӡеит 1845 - иаԥҵоуп Аурыс географиатә уаажәларра 1905 - азакәанеилацәажәаратә Аҳәынҭқарратә дума аԥҵаразы азакәан 1915 - агазтә атака ашьҭахь еиқәхаз аурыс солдаҭцәа 14 германиатә баталион ԥхьарцеит 1945 - америкатәи атомтә бомба иапониатәи ақалақь Хиросима (абомба асахь.) ианалажьыз 1991 - Тим Бернерс-Ли Адунеизегьтәи акаҭа аконцепциа ааирԥшит

Source: original
Жәларбжьаратәи аметеорологиа амш

Жәларбжьаратәи аметеорологиа амш - Хәажәкырамза 23, 1950 шықәса рзы амчра аиуит аконвенциа, Адунеизегьтәи Аметеорологиатә хеилак шьаҭас изауз. Агидрометеомаҵзура аусураҿы хықәкы хадас иҟоуп аҳауа-климаттә цәырҵрақәа ирыхҟьаны ажәлар рыԥсҭазаара ашәарҭара иҭазыргыло иахьынӡауа аԥыхреи, аекономика ааха аҭара аԥырҟәҟәаареи, агидрометеорологиатә шәарҭадара адунеи аҿы аҩаӡара ашьҭыхра. Аметеорологиатә маҵзурақәа русҳәарҭақәа рҿы аус руеит шә-нызқьҩыла аспециалистцәа, аклиматологиеи, адинамикатәии, афизикатәии, аҳауазгәаҭаратәии метеорологиа знапы алаку. Анализ зызу аҳауатә цәырҵрақәа ирыхҟьаны иҟалар зылшоз, аха заԥырҟәҟәаара алыршахаз аахақәа рыла иаабоит аметеорологцәа разԥхьагәаҭарақәа ирыбзоураны аекономикатә цәыӡқәа рхыԥхьаӡара бжьаратәла 40 % рҟынӡа рыларҟәра шалдыршо. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. 23 марта - Международный день метеорологии: [интервью начальника гидрометеорологической службы РА Барцыц Л.М.]//Ашьаҟьар-Росток. - 2001. - март, (No 3 (6). - С. 2 Сельянинов Г. Материалы к климатологии западного Закавказья: черноморское побережье, Абхазия и Западная Грузия/Г. Сельянинов; Сочинская областная С.-х. Опытная Станция; Математический отдел. - Сочи: Изд. Сочинской областной с.х. Опытной станции, 1923. - 32 с.

Source: original
Ақырҭуа гәахәтәы

Ақырҭуа гәахәтәы - адемократиатә Қырҭтәыла (ақырҭ. ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო) - Қырҭтәыла aполитикaтә пaртиa. Ахантәаҩы: Кобахиӡе, Иракли Гьаргь-иԥа 2012 ш. - Биӡина Ивaнишвили ишьaҭеикит aполитикaтә пaртиa. == Аԥыза-министрцәа == Иванишвили, Биӡина Григори-иԥа, 2012-2013 шш. Ӷарибашьвили, Иракли Тариел-иԥа, 2013-2015 шш. Квирикашвили, Гьаргь Џьемал-иԥа, 2015-2018 шш. Бахтаӡе, Мамука, 2018-2019 шш. Гахариа, Гьаргь Заур-иԥа, 2019-2021 шш. Ӷарибашьвили, Иракли Тариел-иԥа, 2021-. == Президентцәа == Маргвелашвили, Гьаргь, 2013-2018 шш. == Азхьарԥшқәа == «Ақырҭуа гәахәтәы - адемлкратиатә Қырҭтәыла» Архив ҟаҵан 2021-04-14 азы Wayback Machine аҟны.

Source: original
Чачба, Биҭу

Биҭу Чачба - Аладатәи Аԥсны аҳ Ԥуҭо Чачба диԥҳан, еицырдыруаз аҭырқәа авизир Абаза-ԥашьа иактәи иԥҳәыс лакәын. == Аԥсҭазаара == Биҭу Чачба - Ԥуҭо Чачбеи уи иԥшәмаԥҳәыс аҳкәажә Шьахьынџьани рыԥҳа лоуп. Аԥснытәи аҳәынҭқарраҿы ииз. Ԥыҭрамҭак ашьҭахь Биҭу ԥҳәысс дааигоит Меҳмеҭ Абаза-ԥашьа. Лхаҵа дицны Ҭырқәтәылаҟа ддәықәлоит. Анаҩс лхаҵеи лареи Сҭамԥылҟа анхара иасоит. Уи аамҭан ацхыраара рылҭоит лџьынџьуаҩ-аԥсуа Ҳалиме-сулҭан. Анаҩстә лып сҭазаара зеиԥшрахаз ҳаздырӡом. == Азгәаҭақәа == Чиковани Юрий, Всупление // Род Абхазских Князей Шервашидзе = Род Абхазских Князей Шервашидзе, I аҭыжьра, Тбилиси: Универсал, 2007. - ад. 11. 36 ад., ISBN 978-99928-0-964-8.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1697

Ҳ. ҟ. 1697 (зқьы фышәи ԥшьынҩажәи жәибжь) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1697-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ӡаԥшьиԥҳа, Дыда-ҳаным

Дыда-ҳаным ма Мариам Ӡаԥшь-иԥҳа - аҳ Қьалышь-беи раԥхьатәи иԥҳәыс. == Абиографиа == Дыда-ҳаным, иара убасгьы аҳкәажә Мариам Ӡаԥшь-иԥҳа диит Ешыра, аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иҭаацәараҿы. 1778 шықәсазы ԥҳәысс дигоит Қалышь-беи. Иара убри ашықәсаан Дыда аԥа длыхшеит, Аслан-беи ҳәы хьӡыс ирҭеит. Лара ҩышықәса Қьалышь-беи иԥҳыс заҵә лакәын. Аха 1780 шықәсазы, Қьалышь-беи Мгәыӡырхәаҟа дандәықәла аҽны, диԥыхьашәеит ԥҳәызбак, Есма Леиԥҳа зыхьӡыз. Аҩныҟа данааига ачара руит. Абри ашьҭахь ауп Дыдеи Қьалышьи рыгәқәа анеицәыхьшәашәа, ҳәарада реибагарагьы ргәаҳәақәа рыла иҟаҵамызт. Аамҭа кьаҿк иалагӡаны Дыдеи Қьалышь-беи еилыҵуеит. Лхаҵкы Ешыраҟа дхынҳәоит. Ари ахҭыс ашьҭахь Ӡаԥшьаа Қьалышь-беии еӷацәахоит. Дыда-ҳаным данԥыз еилкаам, аха аԥыхьатәи лхаҵа иаԥхьа дыԥсит.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1888

Ҳ. ҟ. 1888 (зқьы аашәи ԥшьынҩажәи ааба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1888-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Еинштеин, Алберт

Алберт Еинштеин (агер. Albert Einstein; хәажәкырамза 14, 1879 ш., Ульм, Германиатәи аимпериа - мшаԥымза 18, 1955 ш., Принстон, Ниу-Джерси, ЕАА) - агерман физик аҭоурых аҿы ахәыцҩы дуқәа дыруаӡәкны дрыԥхьаӡоит. == Абиографиа == Диит иара Ульм, Германиа хәажәкырамза 1879 шықәсазы, иқәыԥшра зегьы Миунхен ихигеит. Ара иҭаацәа дәқьан хәыҷык рыман. Миунхен ашкол ахь дныҟәон, уи зыхгара цәгьаз гәҿыӷьран иара изы. 12 шықәса анихыҵуаз ихала Евклидов игеометриа иҵеит. Ашьҭахь иҭаацәа Италиа Миланҟа нхара имцар амуит, уа нас, 15 шықәса дшырҭагылаз ашкол дҭыҵырц иӡбеит. Уи еиликаауазар ҟаларын азеиԥшдырратә школ ишалгатәыз. Аха, даҽаганкахьалагьы, иурокқәа рыбжьажьра дшаҿыц даҿын физи ка ихала иҽазыҟаиҵарларц азы. 22-шықәса дырҭагылан Швеицариа датәылауаҩханы даныҟала, 1903 шықәсазы уи ԥҳәысс дигеит Милеве Марек. Хара имгака ҩыџьа аԥацәа ихылҵуеит, аха 1919 шықәса азы иԥҳәыс длылҵуеит, иаб иашьа иԥҳа ԥҳәысс дигарцаз азы. 26 шықәса анхыҵуаз ихадоу иҭҵаарадырратә усумҭақәа хәба икьыԥхьуеит. Раԥхьатәи иусумҭа Броун иныҟәара, иеиҭаҵра иазкуп, уи 1905 шықәсазы адоктортә ҩаӡара изҭаз усумҭоуп. Аҩбатәи аусумҭа афотон мамзаргьы алашара акванттә теориа шьаҭас иауит. Алашара амчхара хаз-хазы иҟоу ахәҭаҷқәа рыла ишьақәгылоуп ҳәа иԥхьаӡоуп, урҭ аквантқәа ма, афотонқәа ҳәа ирышьҭоуп. Еинштеин иусумҭа алашара атеориа даҽакала иазнеиуеит. Ателехәаԥшра - ари Енштеин иаартроуп, уи аԥсҭазаараҿы ахархәароуп. 1921 ш. азы Енштеин Нобель ипремиа ианашьоуп афизика иазкыз аусумҭазы. 1933 шықәсазы Уи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь диасуеит, ара 1940 шықәсазы атәылауаҩрагьы иоуит. Еинштеин иԥсҭазаара далҵит 1955 шықәса мшаԥымза 18 рзы Принстон, Ниу-Джерси аштат аҿы. == Алитература == «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Source: original
Ҳ. ҟ. 1745

Ҳ. ҟ. 1745 (зқьы быжьшәи ҩынҩажәи хәба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1745-тәи ашықәс ауп.

Source: original
3

3 (хԥа) шықәса - иулиантәи амзар 3-тәи ашықәс ауп. == Иит == Бань Биао - китаитәи аҭоурыхдырҩы, аполитик (дыԥсит 54 ш.) Ген Иань - китаитәи аинрал (Ҳаньтәи аимпериа) (дыԥсит 58 ш.) Тиберии Клавдии Бальбиль - римтәи аҵарауаҩ, аполитик, астроном (дыԥсит 79 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Бао Сиуань - китаитәи аполитик (Ҳаньтәи аимпериа) (диит ??) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 3 (Julian calendar) Calendar for Year 3 (Gregorian calendar)

Source: original
Иаса Қьырса

Иаса Қьырса (абырз. Ιησούς Χριστός, алаҭ. Iesus Christus; 4 ш. до н.э. - 26-36 н.э.) - ацентралтә фигура ақьырсианраҿ, Мессиа, Анцәа Иԥа. Аԥсылманрааҿ иара дпророкуп, дмессиуп, дуаҩыуп. == Ахьӡ "Иисус" == Иисус - иахьатәи транслитерациа абырзентә форма Ιησούς, ажәытәӡатәи ауриа ахьӡ ישו (Иешу́а).

Source: original