AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Иманалиев, Киреше

Киреше Иманалиев 1927-жылы Ысык-Көл обласынын Тоң районуна караштуу Коңур-Өлөң айылында туулган.(1927-ж т., Ысык-Көл обл., 1998, Бишкек ш.). Көрүнүктүү окумуштуу-методист, педагогика илимдеринин доктору, профессор, Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери. Иманалиев 1957-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтунун тил жана адабият факультетин аяктап, кыргыз адабияты кафедрасында окутуучу болуп иштеген. Өмүрүнүн акырына чейин ошол факультетте эмгектенген. 1954-ж. филология илимдеринин кандидаты, 1956-ж. кыргыз адабияты кафедрасынын доценти болгон. 40 жылдан ашык педагогдук ишинде ал 20 жылдан ашык улуттук университеттинттин кыргыз тили жана адабиятын окутуунун методикасы кафедрасын жетектеген. Иманалиевди республикада кыргыз адабиятын окутуунун методикасы илиминин негиздөөчүсү деп эсептөөгө болот. Анын калеминен алгачкы ирет «Кыргыз адабиятын окутуунун методикасы» деген саамалык эмгек жаралып, педагогикалык жана ил. коомчулук тарабынан жылуу кабыл алынган. Ал орто мектептер жана пед. атайын орто жана жогорку окуу жайлары үчүн кыргыз адабияты б-ча бир нече окуу программаларынын жана 9-10-кл. үчүн Кыргыз совет адабияты окуу китебинин автору болгон. Бул эмгек 20 жолудан ашык басылып чыккан. И. орто мектепте кыргыз адабиятын окутуунун көп жактуу проблемалары боюнча жазылган бир нече илимий-методикалык эмгектин, 100дөн ашык илимий макалалардын да автору. Анын калеминен монографиялык, окуу-методикалык жана колдонмо эмгектер, окуу программалары жаралып, анын жетекчилиги менен пед. илимдин 10дон ашык кандидаты жана доктору даярдалган. Иманалиев илимий педагогикалык иш менен бирге эле бир катар коомдук иштерди да аткарган. Билим берүү министрлигинин алдындагы кыргыз филологиясы боюнча илимий-методикалык кеңештин төрагасы, улуттук университеттин окумуштуулар кеңешинин жана адабият боюнча докторлук диссертацияларды коргоо боюнча атайын кеңештин мүчөсү болгон. Көп жылдык педагогдук жана илимпоздук эмгеги жогору бааланып, Эмгек Кызыл Туу ордени, бир катар медалдар, «Билим берүүнүн отличниги», «Жогорку билим берүүдө жетишкен мыкты ийгиликтери үчүн» төш белгилери, Ардак грамоталар менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Педагогика (энциклопедиялык окуу куралы). - Б.: 2004,

Source: original
Дональд Трамп

Доналд Жон Трамп (англ. Donald John Trump; 14-июнь1946-жыл, Куинс, Нью-Йорк, АКШ) - амеркалык бизнесмен жана саясатчы, АКШнын 45чи (2017-2021) жана 47-президенти (2025). == Өмүр баяны == Толук аты-жөнү - Доналд Жон Трамп. 1946-жылы 14-июнда Нью-Йорктун Куинс аймагында төрөлгөн. Ишкер жана саясий ишмер. Атасы Фредерик Трамп куруучу болуп иштеген. 13 жашынан тарта Доналд Трамп Аскердик академияда тарбияланган. Академиядан кийин Пенсильвания университетинин алдындагы Уортон бизнес-мектебин 1968-жылы бүтүргөн. ЖОЖду аяктагандан кийин атасынын компаниясында ишин баштап, 1975-жылы компаниянын президенти болгон. Өз алдынча ишке ашырган алгачкы долбоору - Манхэттенде курган бизнес-борбору. Трампты көпчүлүккө атактуу кылган долбоорлордун бири 1982-жылы ачылган Нью-Йорктогу 58 кабаттуу Trump Tower имараты. Анын Trump Parc, Trump Palace, Trump Plaza деген башка долбоорлору да белгилүү. АКШнын Лас-Вегас, Чикаго, Майами, Вашингтон шаарларында, Гавайи аралдарында, Панама, Торонто шаарларында мейманканалары бар. 2005-жылы Donald J. Trump Signature Collection деген аталышта кийимдер тармагын ишке киргизген. Бизнес жаатында бир катар китептердин автору. 2015-жылдын 16-июнунда Доналд Трамп президенттикке ат салышарын расмий жарыялаган. 2016-жылдын июлунда АКШнын Республикачыл партиясынын курултайында анын талапкерлиги бекитилген. == Жеке жашоосу == Трамп 5 баланын атасы, учурда үчүнчү аялы менен жашайт. "Forbes" журналынын версиясы боюнча анын материалдык байлыгы 4,5 миллиард доллар. АКШдагы эң бай адамдардын катарында 113-орунда турса, дүйнөдөгү эң бай адамдардын арасында 324-орунда.

Source: original
Патернализм

Патернализм (латынче: paternus-атаныкы, атанын) - мамлекеттин ичинде өз жарандарына карата болгон мамилеси - алардын жашоо-турмушун ар тараптан коргоп, өнүктүрүүгө жасалган аракет. Эл аралык саясатта ири мамлекеттердин кээ бир артта калган өлкө, өз колониясы же кол алдындагы аймактарга жардам бериши Патернализм болуп саналат. Ошондой эле улуулардын кичүүлөргө (ылдыйкыларга), кол алдындагыларга камкордук кылышы, кичүүлөрдүн улууларга карата сый-урматы. Булардан тышкары кээ бир мамлекет, мекемелер тарабынан эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, адистерди сактап туруу, кырдаалды жөнгө салуу жана башкалар үчүн каралган кошумча жеңилдик, субсидия, сыйлыктар да патернализм деп аталат.

Source: original
Чарбалык укук

Чарбалык укук - ченемдери өндүрүштүк-чарбалык ишмердиктин жана аны мамлекеттик башкаруунун жүрүшүндө келип чыгуучу мамилелерди жөнгө салуучу укуктун өзалдынча тармагы. КМШдагы айрым өлкөлөрдө (м.: Украинада) Ч. у. ишкердик укугу катары түшүнүлөт жана ошого жараша ошондой аталыштагы кодекстер менен жөнгө салынат. == Колдонулган адабияттар == Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. - Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Source: original
Кыртыштын инженердик-геологиялык классификациясы

Кыртыштын инженердик-геологиялык классификациясы - топурак кыртышынын жана бардык тоо тектердин инженердик-геологиялык жиктелиши. Жалпы, региондук, тармактык, жекече түрлөргө бөлүнөт. 1957-жылдагы жиктелиши боюнча монолиттүү (аска-зоокалуу) жана кесек талкаланган бөлүкчө деген түрлөрдөн турат. Монолит - бек, нык, бышык, бузулбаган, талкаланбаган тектер. Кристаллдык же камдашкан түзүлүшкө ээ. Талкаланган тектер борпоң, көзөнөкчөлүү, байланыштары жок. Магмалык (гранит, диорит, базальт), метаморфизмделген (гнейс, кварцит, мрамор), кээ бир чөкмө тектер (кумдук, конгломерат ж. б.) монолиттүү түзүлүшкө ээ. Талкаланган тектерге шагыл, кум, чопо кирет. Ар кандай белгилерине жараша мындай классификация өз ичинен бир нече топторго жана түрлөргө бөлүнөт. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Source: original
Медеткан Шеримкулов

Шеримкулов, Медеткан (1939-ж. т., Сокулук р-ну, Жыламыш айылы) - Кыргызстандык саясатчы жана мамлекеттик ишмер, Кыргыз ССРнин Жогорку Советинин төрагасы (1990-1993),КРнын Баатыры(2022) == Өмүр таржымалы == Ал Кыргызстандын Чүй облусунун Сокулук районундагы Чапаев кыштагында (Жыламыш айылында) 1939-жылдын 17-ноябрында туулган. 1967-ж. КМУну бүтүргөн. 1970-жылдан КМУда окутуучу болуп иштеген. Философия илимдеринин кандидаты. Саясат таануу илиминин доктору. 1971-ж. Кыргызстан КП БКнын илим ж-а окуу жайлары бөлүмүнүн инструктору. 1973-76-ж. КМУнун парткомунун катчысы. 1976-80-ж. партиянын Ысык-Көл обкомунун катчысы. 1980-85-ж. Кыргызстан КП БКнын пропаганда ж-а агитация бөлүмүнүн башчысы, 1985-ж. Кыргыз мамл. дене тарбия ин-тунун ректору. 1986-ж. Кыргызстан КП БКга караштуу партиялык комиссиянын, андан соң Көзөмөлдөө комиссиясынын төрагалыгына дайындалган. 1987-90-ж. Кыргызстан КП БКнын катчысы. 1990-жылдан Кыргыз Респ-нын Жогорку Кеңешинин төрагасы, кийин Кыргызстандын Түркиядагы, андан соң Ирандагы элчиси. == Эмгектери == Шеримкулов Медеткан. Парламент независимого Кыргызстана. - Б., 1998. - 424 с. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз тарыхы: энциклопедия. 2003-ж. Чоротегин Т.К., Молдокасымов К.С. Кыргыздардын жана Кыргызстандын кыскача тарыхы: (Байыркы замандан тартып бүгүнкү күнгө чейин): Тарыхты окуп үйрөнүүчүлөр үчүн. - Бишкек, 2000. - (Краткая история кыргызов и Кыргызстана. На кыргызском языке. Со-автор кандидат исторических наук Кыяс Молдокасымов). (ISBN 9967-00-001-5). - 160 стр. Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. - Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. - 288 бет. - (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). - (В со-авторстве с кандидатом исторических наук, доцентом Бейше Урстанбековым). - (ISBN 5-89750-028-2) Kirgistan. Historia - społeczeństwo - polityka / Tadeusz Bodio (red.), Aalybek Akunov et. - Warszawa, 2004. Dom Wydawniczy ELIPSA. - 896 s., faks., mapy, rys., tab. Uniwersytet Warszawski. Instytut Nauk Politycznych.. - Współczesna Azja Centralna; Współczesna Azja Centralna. - ISBN 8371515316 9788371515316. - [Кыргызстан: Тарых, коом, саясат / Проф. Т. Бодио менен проф. А.Акуновдун редакторлугу астында. - Варшава, 2004. - 896 б.] Асанов У.А., Жуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кто есть кто в кыргызской науке: Краткий биобиблиогр. справочник докторов наук Кыргызстана / Под ред. акад. У.А.Асанова. - Бишкек: Гл. ред. Кыргызск. энциклопедии, 1997. - 672 с.

Source: original
Ботбаева Уултай Казакбаевна

Ботбаева Уултай Казакбаевна (1914, Акчий - Карасуу айылы - 1989, Бишкек) - Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген мугалими. 1936-ж. Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн (алгачкы жогорку билимдүү кыргыз кыздарынын бири). 1932-33-ж. Суусамырда жайлоо совети тарабынан уюшулган башталгыч мектепте, ликбездерде мугалим болуп иштеген. 1932-38-ж. Бишкек шаарындагы орто мектепте мугалим, 1936-41-ж. педагогикалык окуу жайында жана мугалимдер институтунда окутуучу, 1941-45-ж. Токтогул районундагы Ж. Бөкөнбаев атындагы мектепте мугалим, директор, 1945-50-ж. Бишкектеги педагогикалык окуу жайында окуу бөлүмүнүн башчысы, 1950-79-ж. В. В. Маяковский атындагы Кыргыз кыз-келиндер педагогикалык институтунда кыргыз тили жана адабияты кафедрасында улук окутуучу болуп иштеген. Кыргыз ССРинин эл агартуу отличниги. Эмгек Кызыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == Токтогул району: Энциклопедия/ Башкы ред. Ү. Асанов; Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. - Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2005. 292 б., ил.ISBN 9967-14-030-5

Source: original
Макала долбоору:Arena Birmingham

Arena Birmingham - Бирмингемдин борбордук бөлүгүндөгү жабык арена жана спорттук аянтча. Ал NEC Group башкы компаниясына таандык. 1991-жылы ачылганда, ал Улуу Британиядагы эң ири жабык арена болгон. 16-январь 2020-жылы, арена «Utilita Arena Birmingham» деп аталып, 15-апрелден баштап 2020-жылга чейин жарыяланган. Арена Бирмингем каналынын багыттоо магистралынын Эски бурулуш түйүнү менен катар жана Бриндлипластагы Улуттук деңиз жашоо борборунун маңдайында жайгашкан. Имарат башкы Бирмингемди Вулверхемптон шаарлар аралык темир жол линиясынын (башында Стур өрөөнүнүн сызыгы) тешип өтөт, бирок өзүнүн бекети жок. Жалпысынан 2156 орундуу үч автоунаа токтоочу жай бар. Аренага жакын жерде NEC Group таандык ICC жайгашкан. == Шилтемелер == Расмый сайты Archived 2008-12-02 at the Wayback Machine Construction of the Arena's Roof Archived 2007-02-07 at the Wayback Machine

Source: original
Вокодер

Вокодер (англ, vocoder, voice - үн жана code - шифр, код) - сөз сигналдары берилбей, сөздү кодго айландырып, атайын код түрүндө берүүчү тлефон байланыш системасы. Бул системада берүүчү жакта сөз сигналын код түрүндөгү сигналга айландыруучу үн анализатору (талдагычы), кабыл алуучу таранта код түрүндөгү сигналды сөз сигналына айландыруучу синтезатор пайдаланы­лат. Вокодер аркылуу сигналды код түрүндө бергенде, телефон каналында жыштыкты өткөрүү тилкесин бир нече эсе (кадимки телефон байланышындагы 250-3500 гц тин ордуна 250-350 гц ке) кичирейтип. алыскы байланыш линиясына өткөрүү мүмкүнчүлүгүн 10-13 эсе жогорулатууга болот. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Source: original
Сарказм

Сарказм (гр. Sarkasmos - кыйноо, көңүлүн калтыруу) - сатиралык чыгармаларда ар кыл көрүнүштөрдү же адамдарды автордун же каармандардын өтө заардуу тил менен шылдыңга алышы. Сатирик акын Мидин Алыбаев кошоматчылардын терс жактарын таамай көрсөтүү үчүн сарказмды пайдаланат: Бирөө бар: Кошомат үчүн жанын элеп-желеп, “Чоңдун” тегерегине айланат. өзүн парвана көпөлөккө теңеп. Өз баласынын оюнчугун - “начальниктин” баласына жулуп берет. (М. Алыбаев) == "Манас" эпосундагы сарказм == Сарказм (кыйноо, чымчып алгандай жанын ачытуу, кейитүү мааниде) - куйкумдуу, ачуу сөөктөн өтүп, чучукка жеткен күйдүргү шылдың сөздөр менен адамдын ачуусуна тийүү. Сарказмда шылдың кылган нерсеге адегенде оң маани берилип, анан терс кылык-жоруктарын атайын апыртып, какшык аркылуу ашкерелегени менен айырмаланат. Мисалы, Күлчоро Айчүрөктүн кыздары менен оюн куруп, Семетейге кайрылып кабар бербей жатып алганда «Тезек терген кыз болсо Теңтуш болуп аласың, Куурай терген кыз болсо курдаш болуп аласың” - деп Семетей кан кызы Айчүрөктү жана анын жөкөрлөрүн күңдөргө теңеп күйдүргү сөз менен Күлчорого ачууланат. Айчүрөк да ага жараша жооп айтат: Чынкожо аттуу жээним бар, Толтой аттуу эрим бар, Жолоочуну тоскудай Кандай менин эбим бар. Эпосто Манастын өзүнө да жан ачыткан, ачуу чучукка жеткен, сөөйтөн өткөн сөздөр менен: Манас, Манас деп койсо Барбайып калат экенсиң Үйлөп койгон чаначтай Дардайып калат экенсиң Эрдигиң бар, эсиң жок Эчтеме менен ишиң жок..., - деп кээде кырк чоро да Манастын өзүн мазакташат. Бул сарказм ыкмасынын каражаты өзүнүн зарылдыгы, дүрмөттүүлүгү менен күчтүү. == Колдонулган адабияттар == "Кыргыз адабияты энциклопедиялык окуу куралы". Башкы редактор: Ү. Асанов, жооптуу редактор: А. Акматалиев. Бишкек - 2004

Source: original
Жалбыракчыл чиркейлер

Жалбыракчыл чиркейлер (лат. Sciaridae) - чиркейлердин (Homoptera) бир түрү, алар өсүмдүктөрдүн жалбырактарына жана сабагына паразиттик жашап, көптөгөн өсүмдүктөрдүн чыгымына себеп болот. Бул чиркейлер кеңири таралган жана экосистемада маанилүү роль ойногон организмдер. Жалбыракчыл чиркейлер орто же кичине размерде, алардын узундугу 2-15 мм аралыгында болот. Алардын денеси салмактуу, көздөрү чоң, жана алар тез жана жогорку ылдамдыкта учуп кете алышат. Мындан тышкары, жалбыракчыл чиркейлердин өзгөчөлүгү - жаныбарлардын жей турган сокулчук системасын түзүп, өсүмдүктөрдүн суюктуктарына негизделген азык менен жашашы. === Таралышы === Жалбыракчыл чиркейлер дүйнөнүн ар кайсы региондорунда, негизинен тропиктик жана субтропиктик аймактарда, кеңири таралган. Алар көптөгөн өсүмдүк түрлөрүндө жашап, алардын клеткаларын жеп, өсүмдүктөрдүн ден соолукка терс таасир этет. === Экологиялык мааниси === Жалбыракчыл чиркейлер экосистемада маанилүү роль ойнойт. Алардын жашоосу жана жей турган өсүмдүктөрдүн абалы экосистеманын биологиялык ар түрдүүлүгүн жана туруктуулугун көрсөтөт. Алар азык чынжырында да маанилүү ордун ээлешет, анткени көптөгөн жаныбарлар бул чиркейлерди азык катары колдонушат. === Клиникалык таасири === Жалбыракчыл чиркейлер өсүмдүктөргө терс таасир көрсөткөндүктөн, айыл чарбада жана парктардын, бакчалардын күтүүсүндө чоң мааниге ээ. Алар өсүмдүктөрдүн жалбыктарында жана сабагында сокулчук системасын түзүп, өсүмдүктөрдүн жалбыктарын саргайтып же кургатып жибериши мүмкүн. Ушундан улам, аларга каршы профилактикалык жана дарылоочу чараларды көрүү талап кылынат. == Колдонулган адабияттар == А. А. Алдашев. Биология терминдеринин жана айбанат аттарынын орусча-кыргызча сөздүгү. - Бишкек, 1998. ISBN 9967-11-027-9 Калып:Bio-stub

Source: original
Европа телерадиоберүү бирикмеси

Европа телерадиоберүү бирикмеси, ЕТРБ (англ. European Broadcasting Union, EBU; фр. Union Européenne de Radio-Télévision, UER) - европалык уюм, дүйнөдөгү эң чоң улуттук телерадиоберүү уюмдарынын бирикмеси. == ЕТРБ мүчөлөрү == ЕТРБга мүчө болушу үчүн телекомпания Европа телерадиоберүү аймагынын мүчөсү болушу зарыл. == Шилтемелер == Европа телерадиоберүү бирикмесинин ырасмый сайты (англ.)

Source: original
Крестище (Кшена куймасы)

Крестище - Орусиядагы дарыя. Орлов облусу, Липецк облусу, Курск облусу, Воронеж облусу жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Кшень дарыясынын оң жээгинен 103 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 17 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Дон бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Сосна дарыясы. Дарыянын айрыгы - Хоперге кошулган куймасына чейинки Дон куймасынын бассейндери, дарыя бассейни - Дон (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү). Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 05010100212107000001456 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 107000145 Бассейндин коду - 05.01.01.002 ГИ томунун номуру - 07 ГИ боюнча чыгарылышы - 0 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Альпинизм

Альпинизм - тоо чокуларына чыгуу спорту. Альпинизм адамды чечкиндүүлүк, өзүн башкара билүү, эрктүүлүк, күчтүүлүк, чыдамкайлык ж. б. сапаттарга тарбиялайт. Альпинизмди туура уюштуруу ден соолукту бекемдөөнүн жана активдүү эс алуунун пайдалуу каражаты боло алат. Бийик тоого чыгууда тоо шартынын татаалдыгы альпинисттердин нерв жана күч жагынан даярдыгын талап кылат. Бийик тоого чыгууда организмге патологиялык өзгөрүүлөрдү пайда кылуучу негизги фактор - кычкылтек жетишсиздиги (караңыз Гипоксия). Ал дем алуу жана жүрөк-кан тамыр системасынын функцияларынын кескин бузулушуна алып келет. Айрыкча дем алуу функциясынын өзгөрүшү (тез-тез үстүртөн дем алуу, анын ыргагынын бузулушу) байкалат. Тамакка табит тартпай, уйку начарлайт, ошондой эле жүрөк-кан тамыр жана борбордук нерв системасында өзгөрүштөр болушу мүмкүн. Альпинисттердин органдарындагы жана системасындагы бузулуулар жана өзгөрүүлөр, тез өтүп кетүүчү, убактылуу мүнөзгө ээ. Бул өзгөрүүлөрдүн деңгээли альпинисттин организминин жеке касиетине жана машыгуусуна байланыштуу. Бийиктикке көнүгүү үчүн ар кандай бийиктикте жайгашкан альпинисттик лагерлерде болуу (баскычтуу акклиматизация) максатка ылайык. Альпинизм менен машыгууда сөзсүз врачтык байкоодо болуу зарыл. Альплагердин дарыгери алгачкы медициналык текшерүүнү тоого чыгуунун алдында жана чыккандан кийин жүргүзөт. Тоого чыгуунун бул же тигил татаалдыгына жиберүүнү врач текшерүүдөн кийин уруксат берет. Врач көнүгүүнүн тууралыгына жана альпинисттердин атайын машыгууларына көз салат; тамактануу рациону айрым тоого чыгуулардын шартына жана татаалдыгына карата түзүлөт. Альпинисттин кийими тоого чыгуу татаалдыгына ылайык келип, жеңил, ыңгайлуу, сууктан, шамалдан жана жаан-чачындан жакшы сактоого тийиш. Бутка булгаарыдан жасалган чак ботинка, көзгө атайын көз айнектерди кийүү зарыл. Альпинисттердин тамагы калориялуу болуп (4500-5000 ккал), күнүнө 4-5 жолу (мүмкүн болушунча жылуу) ичүү керек. Тоо шартында көмүртекти өздөштүрүү жакшырып, майды сиңирүү начарлайт, ошондуктан тамакта майды азайтып, углеводду көбөйтүү зарыл. Тамагына ышталган азык-түлүк, шокалад, кант, С жана В тобундагы витаминдер, катытылган нан, жемиштер кошулат. Катышуучулардын күч жана техникалык жактан даярдыгынын жетишсиздиги, топтун туура эмес тандалышы, маршруттун татаалдыгын эске албагандык, буюм, кийим, тамак-аштын сапатынын начарлыгы жана жетишсиздиги, врачтык көз салуунун жоктугу түрдүү кырсыктардын себеби болушу мүмкүн. == Колдонулган адабияттар == Ден соолук»: Медициналык энциклопедия/Башкы ред. Борбугулов М. Б.; Кырг. ССР ИА ж. б.- Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы ред., 1991.- 456 б. ISBN 5-89750-008-8

Source: original
Амебиаз

Амебиаз (амёба дизентериясы) - адамдын жоон ичегисин дизентерия амёбасынын жаралантып жабыркатуусунан болгон мите оорусу. Амёбанын туруктуу формасы - циста менен булганган тамак-аш, суу, кол аркылуу адамга жугат. Айрым учурда амёба организмге киргенден кийин оорунун клиникалык белгилери байкалбайт. Мындай адамдар амёба алып жүрүүчүлөр болуп, айлана-чөйрөгө заңы менен амёбанын цисталарын чыгарат. Циста организмге киргенден кийин 1 жума (кээде бир нече ай) оорунун белгилери болбойт. Ал инкубация мезгили деп аталат. Оору акырындап башталат: алы кетет, тамакка табити тартпай, ичи ооруп, бат-бат (суткасына 10 жана андан көп) ириң, былжыр, кан аралаш ичи өтөт; демейде эти ысыбайт. Дарыланбай же өзүн өзү дарылоодон оору узакка созулуп, өнөкөт түрүнө өтөт. Ошондой эле оор кабылдоолорго - ичегинин тешилишине, боор, мээ жана башка органдардын абсцессине алып келиши мүмкүн. Амебиаздын диагнозу заңды анализдеп дизентерия амёбасын тапкандан кийин коюлат. Дарылоо врачтын көзөмөлү менен жүргүзүлөт. Ал эми оор учурда ооруканага жаткыруу зарыл. Амебиаздын алдын алууда башка ичеги-карын жугуштуу ооруларындагыдай эле өздүк гигиена эрежелерин так сактоо керек. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Чодонов Абаскан

Чодонов Абаскан 1924-жылы азыркы Сузак районунун Көк-Арт айылында туулган. Жаштайынан эле атасына кошулуп алып, колхоздун мал чарбасында эмгектенип келген. Улуу Ата мекендик согуш башталганда, 1942-жылы урушка жөнөйт. Согушта Сталинград фронтуна туш келип, бир ай айдоочулук окуусуна окуйт. Ошондон баштап, согуш бүткөнгө чейин шофер болуп кызмат өтөйт. "За оборону Сталинграда" төш белгиси ж. б көптөгөн юбилейлик медалдары менен сыйланган. Согуштан кийин туулуп өскөн айылына келип, жылкычы болуп иштеген. Совхоз убагында койчу болуп иштеп, эс алууга чыккан. 2014-жылы 90 жаш курагында дүйнөдөн кайткан. == Колдонулган адабияттар == Ааламга кеткен жол айылдан башталат: Багыш айыл аймагы. - Бишкек, 2015. ISBN 978-9967-04-673-3

Source: original
Жалбыз

Жалбыз (лат. Mentha, L. 1753) - өсүмдүктөрдүн эрин гүлдүүлөр тукумундагы уруусу. Көп жылдык жыпар жыттуу чөп. Сабагы тик өсөт, 4 кырдуу, бийиктиги 100 смге чейин. Жалбырагы сүйрү же тегерек, сабакта тушташ жайгашат, топ гүлү машактай же шар сымал, гүлү кээде жалбырак колтугуна тегерек топтолот, актиноморфтуу, төрт мүчөлүү. Мөмөсү - жумуртка сымал жангакча. Жер жүзүндө Түндүк жарым шардын мелүүн алкагында жана Түштүк Африкада, Австралияда 25 түрү, Кыргызстанда арык жээктеринде, жол боюнда, саздуу жерлерде 6 түрү өсөт. Бир түрү дары-дармек жана парфюмерияда жана тамак-аш өндүрүшүндө кеңири колдонулуучу эфир майларын алуу үчүн эгилет.

Source: original
Турсунбай Бакир уулу

Бакир уулу Турсунбай - (17. 3. 1958-ж. туулган, Ош облусу, Кара-Суу шаары) коомдук ишмер, КРнын алгачкы Акыйкатчысы (2002-жылдан). КМУнин тарых факультетин (1984), Киев мамлекеттик университетитинин аспирантурасын (1990) бүтүргөн. 1975-77-ж. *Ошкурулуш» трестинде, Фрунзе темир-бетон буюмдарын жасоочу заводунда жумушчу, 1984-95-ж. ОшМУда окутуучу, улук окутуучу болуп иштеген. КРдин Жогорку Кеңешинин Мыйзам чыгаруу жыйынынын депутаты (1995-2000; 2000-02). Философия илимдеринин кандидаты (1990). Мамлекеттик кызматтын 1-класстагы мамллекет кеңешчиси. КРнын Атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси. Акыйкатчы (Омбудсмен) катары жарандардьш укугун өлкөдө жана эл-аралык деңгээлде коргоп келүүдө. Медалдар менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055 -4

Source: original