AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
«Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү»

«Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү» - кыргыз лексикасындагы сөздөрдүн маанилерин ачып, аларды чечмелеп түшүндүргөн лексикографиялык эмгек. 1969-жылы Ж. Шүкүровдун жетекчилиги астында бир том болуп жарык көргөн. Орточо эсеп менен 25 миң сөз жана сөз айкаштары камтылган. Кийин 1984-жылы сөздүктүн 1-тому (Адан - күрөгө чейин) чыгып, 2-тому ар кандай себептер менен чыкпай калган. Редакторлору: Э. Абдулдаев жана Д. Исаев болгон. Сөздүккө негизинен кыргыз адабий тилинин ошол кезде активдүү колдонулган лексикасы кирген. Эскирген сөздөр менен диалектилик, кесиптик лексиканын фактылары бар. Сөздөр алфавит тартиби боюнча жайгаштырылып, кайсы сөз түркүмүнө кирээри граммат. белгилер аркылуу көрсөтүлүп, ал сөздөрдүн лексикалык маанилери чечмеленип түшүндүрүлүп, тиешелүү мисалдар берилген. Сөздүн өтмө маанилерин, архаизмдер менен историзмдерди, диалектилик лексика фактыларын стилистикалык жактан ажыратууда атайын белгилер колдонулган. 2010-жылы бир том (Адан - Яга чейин), 2011-жылы академик А. Акматалиевдин жалпы редакциясы астында кайрадан «Кыргыз тилинин сөздүгү» деген ат менен 2 томдугу жаңыланып басылып чыккан. Сөздүктө 50 миңден ашык сөз жана сөз айкаштары камтылган. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Source: original
Эпигондор

Эпигондор (гр. epigonoi - тукум, кийин туулгандар) - 1) Байыркы грек мифологиясында Фивы шаарын чаап алабыз деп, куру бекер курчоого алгандар (аргосстук жети баатырдын уулдары). Бирок Эпигондор бул максатына 10 жылдан кийин араң жетишкен. 2) Б. з. ч. 3-кылымда Александрдын кулаган монархиясын бөлүштүрүү үчүн күрөшкөн диадохтордун (А. Македонскийдин кол башчыларынын) уулдары. Өтмө мааниде-башталган жолду, ишти өзүнчө улантып кете албагандар. «Эпигончулук» деген ушундан калган. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1980. Т. 6. Тоо климаты - Яшма. -656 б.

Source: original
Венгриядагы революция

Венгриядагы революция (1848 - 49) - өлкөдөгү крепостной түзүлүштү жанa улуттук эзүүнү жоюу, Венгриянын көз карандысыздыгына жетүү максатын көздөгөн буржуазиялык ре­волюция. Габсбургдар бийлеп турган Венгриядагы ички карама-каршылыктар (агрардык маселе, элдин саясий укуксуздугу ж. б.) революция жолу менен гана чечилмек. Бул революциядагы буржуазия- либерал жанa демократчыл орто дворяндардын бир бөлүгү дыйкандарды крепостной укуктан бошотууга, Венгриянын экономика жанa саясий жактан өз алдынча болушуна мүдөөлөш болгон; бирок феодалдык тартиптердин то­лук жоюлушун, славяндар менен баш­ка элдердин тең укукка жетишин каалаган эмес. Көтөрүлүш 1848-ж. 15-мартта Пешт шаарында чыккан; көтөрүлүштүн башында революциячыл демократ Шандор Петёфи турган. 17-мартта император Ферди­нанд граф Баттьяни башкарган венгр өкмөтүн түзүүгө макулдук берген. 18-мартта мамлекеттик чогулуш буржуазия бир катар реформаларды кабыл алса да, Венгриянын толук көз карандысыздыгын жарыялоого батынган эмес. Революция ушундан улам күч алган. Аны басуу үчүн 11-сентябрда Австриядан армия келген. Өлкөдө мекенди коргоо комитета түзүлүп, ага Лайош Кошут жетекчилик кылган. Революциячыл армия империялык аскерлерин талкалап, Улут­тук чогулуш Габсбургдар династиясы кулатылды деп жарыялаган. Бирок парламенттин либералчыл бөлүгү эл массасынан чочулап, Габсбургдар менен келишип кеткен. Габсбургдардын суроосу менен падышалык Орусия 1849-ж. Венгрияга интервенция жасап, 13-августта венгр армиясын багындырган. Бир нече жумадан кийин революция да басылган. Бул революция жеңилип калса да, өлкөдөгү феодалдык-крепостной түзүлүшкө сок­ку уруп, капиталисттик мамилелердин өсүшүнө жол ачкан; бошт. жанa көз карандысыздык үчүн андан кийинки күрөштө венгр элине дем берген. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Source: original
Ыктымалдуулук

Ыктымалдуулук - чексиз жолу кайталанган шартта кандайдыр белгилүү окуянын пайда болуу мүмкүндүгүнүн сандык мүнөздөмөсү. Ыктымалдуулук түшүнүгү кандайдыр бир окуянын болуу мүмкүндүгүн сан түрүндө туюнтуу үчүн киргизилип, ал Ы-тун классикалык аныктамасынан келип чыгат. Кандайдыр бир окуяны (А) кайталанып болгон санынын (т) кайталанууга мүмкүн болуучу бардык санына (п) катышы Ы. деп аталат да, р(А)= т/п деп жазылат. Бул Ыктымалдуулуктун классикалык аныктамасы деп аталат. Мис., мамлекеттик утуш лотереясынын 10 млн облигациясынын бир тиражында бир ири утуш болуп, ал эми кандайдыр шаарга 500 миң облигация таркатылса, анда ал шаарда жашаган адамдардын ири утушту алуу Ыктымалдуулуу 500000/10000000=1/20 ге барабар. Кээ бир учурларда Ыктымалдуулутун сан маанисин аныктоо үчүн статистикалык метод ылайыктуу. Мис., эгер 100 жолу атканда 39 жолу бутага тийсе, анда анын бутага тийүү Ыктымалдуулуугу 39/100«4/10ке барабар. Классикалык же статистикалык метод менен аныкталган Ыктымалдуулу боюнча ыктымалдык теориясынын эрежелерине ылайык жаңы Ы. эсептелиниши мүмкүн. Мис., эгер бутаны атууда бутага тийүү Ыктымалдуулугу 4/14кө барабар болсо, анда 4 жолу атканда жок дегенде бир жолу тиет. Мында Ыктымалдуулу 1-(1-4/10)4»0,87ге барабар. Ыктымалдуулу илимдин ар түрдүү тармагында, техникада жана эл чарбасында кеңири колдонулат, к. Ыктымалдуулук теориясы. == Колдонулган адабияттар == «Кыргызстан». Улуттук энциклопедия: 7-том / Башкы ред. Ү. А. Асанов. К 97. Б.: «Кыргыз энциклопедиясы» башкы редакциясы, 2015. - 832 б., илл. ISBN 978-9967-14-125-4

Source: original
Термоэлектрондук өзгөрткүч

Термоэлектрондук өзгөрткүч (термоэмиссиялык өзгөрткүч) - термоэлектрондук эмиссия кубулушунун негизинде жылуулук энергиясын электр энергиясына түздөн-түз өзгөртүүчү түзүлүш. Термоэлектрондук өзгөрткүчтүн иштеши төмөнкү процесске негизделген: катоддон электрондор «бууланып», электроддор арасындагы аралыкты учуп өтөт да, аноддо «конденсацияланат»; сырткы тизмекте ток агымы пайда болот, ошентип пайдалуу жумуш аткарылат. Термоэлектрондук өзгөрткүчтүн ПАКы 20%тен ашат. == Колдонулган адабияттар == Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Физика. Энциклопедиялык окуу куралы. 2004 Бишкек. ISBN 9967-14-010-0

Source: original
Альпен

Альпен (нем. Alpen) - Германия Федеративдик Республикасынын Түндүк Рейн-Вестфалия жеринде жайгашкан муниципалитет. Дюссельдорф административдик округуна карайт. Везель районуна кирет. Калкы - 12 772 киши (31-декабрь, 2010-жыл). Болжолдуу аянты - 59,54 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду - 05 1 70 004. Муниципалитеттин башчысы - Томас Альс. Муниципалитет административдик курамы боюнча 4 шаардык районго бөлүнөт. == Тышкы шилтемелер == Расмий сайты Калып:Түндүк Рейн-Вестфалия райондору Калып:Германия:Везель Район:Шаарлар

Source: original
Соттун токтому

Соттун токтому - КРде сот актыларынын бир түрү. Кылмыш-жаза процессинде - өкүмдөн сырткары, ишти кароодо сот жекече кабыл алуучу чечим. Жарандык процессте сот отурумдарында чыгарылуучу сот актылары С. т. деп аталат. Мыйзамдуу күчүнө кирген сот актыларын кайра караганда өкүмдү, чечимди, аныктаманы жокко чыгаруу, өзгөртүү же өзгөртүүсүз калтыруу жөнүндө С. т. чыгарылат. Сот актыларынын ичинен КР Жогорку сотунун пленумдарынын токтомдору өзгөчө орунду ээлейт, анткени аларда мыйзамдарды колдонуу маселелери боюнча жетектөөчү түшүндүрмөлөр камтылат. Мындай токтомдор жалпы юрисдикциядагы баардык соттор үчүн милдеттүү. Конституциялык сот өндүрүшүндө КР Конституциялык сотунун жыйынтык чечими да токтом деп аталат. == Колдонулган адабияттар == Юридика аталгылары менен түшүнүктөрүнүн орусча-кыргызча түшүндүрмө сөздүгү. Илимий-маалымдама басылыш/АРД/Чекки долбоору, авторлор жамааты. - Б.: 2005, ISBN 9967-428-14-7

Source: original
Карпентария

Карпентария - Арафура деңизиндеги булуң; Австралиянын Түндүк жээгинде, Кейп-Йорк жана Арнемленд жарым аралынын аралыгында кургактыкка 600 км кирип турат. Аянты 328 миң км2. Тереңдиги 71 мге чейин. Булуңда Уэлсли жана ГрутАйленд а. бар. Суткада эки жолу ташкындайт (бийиктиги 3,2 мге чейин). Суусунун туздуулугу 34,8‰. Жээктеринде өтө катуу ташкын тартылуу болуп турат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104-9

Source: original
Изосызыктар

Изосызыктар (изо... жана сызык) - географиялык картада, вертикалдык кесилиште же графикте кандайдыр бир бирдей маанидеги чоңдуктарды (мисалы, температура, басым ж. б.) туташтыруучу сызык. Айрым мезгилдеги же бир учурдагы үзгүлтүксүз кубулуштарга мүнөздөмө берет (мисалы, изобаттар, изобара). Табигый жана социалдык экономикалык кубулуштарды картага түшүрүү, ошондой эле алардын сандык мүнөздөмөлөрүн алууда жана өз ара корреляциялык байланышын анализдөөдө пайдаланылат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 3-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2011. 784 бет, илл. ISBN 978 9967-14-074-5

Source: original
Мальта механизми

Мальта механизми, мальта крести - үзгүлтүксүз айлануу кыймылын үзгүлтүктүү бир багыттагы кыймылга айландыруучу түзүлүш; белгилүү бир технологиялык иш аткаруучу станок-автоматтын, кино көрсөтүүчү аппараттын механикалык системасынын негизги бөлүктөрүнүн бири. Ал сырткы илинчектүү жана ички илинчектүү болуп бөлүнөт. Сырткы илинчектүү мальта механизминде жетелегич звено (кривошип) айланганда, анын тиши биринчи чекитте жетеленме звенонун оюгуна кирет да, жылмышып барып крестти айлантат. Экинчи чекитте жетелегич звенонун тиши оюктан чыгат. Крест токтойт да, кривошиптин тиши айланып, биринчи чекитине жетет да, кийинки узата оюкка кирмейинче жылбайт. Токтоткондо крест өзүнөн өзү айланып кетпес үчүн кривошиптеги урчук кресттин оюгуна такалат. Мальта механизми так приборлордо колдонулат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Source: original
Геохимиялык провинциялар

Геохимиялык провинциялар - жер кыртышындагы химиялык элементтер­дин кээ бирөөлөрү өтө эле көп, башкалары аз таралган айрым аймактар. Белгилүү аймактын тоо тектериндеги хим. элементтердин өлчөмун, алар­дын жер кыртышындагы орт. өлчөмүнө - кларкына (Элементтероин кларкы) салыштыруудан аныкталат. Химиялык элементтердин саны «кларктан» канчалык айырмаланса, Геохимиялык провинциялар ошончо даана өзгөчөлөнүп, ал аймакта белгилүү типтеги кен байлыктардын тонтолушу, топурак-кыртыш, жер астындагы жанa үстундөгү суу, өсүмдүк-жаныбарлардын бөтөнчөлүгү байкалат. Кен байлыктарды издөөдө Геохимиялык провинцияларды аныктоонун мааниси чон. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Source: original
Куттубаев, Асанкул

Куттубаев Асанкул (1912- 1994-ж.), Сокулук району. Белек айылы)- артист, Кыргыз Республикасынын эмгек синирген артисти (1962). Чыгармачылык жолун 1936-ж. Кыргыз мамлекеттик театрында баштаган. 1938-42-жылы Кыргыз музыкалуу драма театрында (азыркы опера жана балет театры), 1942-58-жылы Кыргыз драма театрында, 1958-88-жылы Нарын облустук музыкалык драма театрында иштеген. Театрда аткарган негизги ролдору: Калыбек (либреттосу Ж. Бөкөнбаевдики, «Алтын кыз» ), Тейитбек (К. Жантөшев, «Курманбек»), Мамалак (К. Жантөшев, «Ким кантти»), Белли (У. Гажибеков, «Аршин мал алан») жана башка. Кыргыз адабияты менен исскуствосунун 1939-ж. Москвада өткөн 1-декадасына Калыбек ырчынын ролу менен катышкан. Киноактерлукту 1972-ж. тартылган “Эски тегирмен” деген киного география мугалиминин ролун аткаруу менен баштаган. Бир катар кинолордо башкы ролдорду ойноп, өзүн чебер киноактер катары көрсөткөн. Аларга: Момун (Ч. Айтматов, Б. Шамшиев, «Ак кеме», Кыргызфильм), Майрамовдун атасы (Т. Океев, «Улан», Кыргызфильм), Бердиев («Фонтан», Ленфильм), Шаубай (Б. Омаров, «Ай астындагы үй», Казак фильм) жана башка. Медалдар менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж. == Айрым шилтемелер == Алтымыш жашында актёрлукту багындырган Момун чал(жеткиликсиз шилтеме)

Source: original
Космос аппараты

Космос аппараты - космос мейкиндигине учуп чыгуучу же мейкиндикте учуп жүрүүчү жабдуулардын (ракета алып жүргүч, космос ракетасы жана кемеси, автоматтык жана экипаждуу станциялар - Жер орбиталык жана планета аралык жасалма жандоочтор ж. б.) жалпы аталышы. Космос аппараты жерге жакын, орбиталык жана планета аралык; автоматтык жана учкуч башкаруучу Космоско учуучу аппарат болуп бөлүнөт. Атайын илимий-изилдөө аппаратура менен жабдылган Космос аппараты ар кандай багытта изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн космоско чыгарылат. «Спутник» деп аталган алгачкы Космос аппараты 1957-ж. 4-октябрда Советтер Союзунда учурулган. Кийин Космос аппараты Жер орбитасына, Айга, планеталарга учурулган. 1957-ж. ноябрда «Спутник-2» Космос аппаратында Лайка аттуу ит учурулган. 1961-ж. 12апрелде Ю. Гагарин «Восток» космос кемесинде учкан. Космос аппаратынын негизги өзгөчөлүктөрү - космоско учканда узак убакыт бою иштеши жана ошону менен бортундагы (борт аппараты) белгилүү жылуулук режиминин негизинде энергия алып, Жер менен радиобайланышын камсыз кылат. Экипажы бар Космос аппаратында космонавттардын жашоо тиричилигине, иштешине шарт түзүлгөн. Космос аппаратынын учуусу эки бөлүктөн турат: берилген багыт боюнча белгилүү ылдамдыкка жеткирүүчү бөлүк, чыгаруу бөлүгү жана орбиталык бөлүк. Космос аппаратына 8 км/секга жакын ылдамдык берүү үчүн көп баскычтуу ракеталар пайдаланылат. Жердин жасалма жандоочусунун ылдамдыгы биринчи космос ылдамдыгына барабар же ашыгыраак; планета аралык Космос аппараты экинчи космос ылдамдыгына ээ болот; ал эми үчүнчү космос ылдамдыгына ээ болсо - Күн системасынан чыгып кетет. Космос аппаратын Жерге ж. б. асман телолоруна кондурууда космостук ылдамдыкты нөлгө чейин төмөндөтүү - космоско учуу проблемаларынын эң татаалы. Космос аппаратын токтотуу эки түрдө болот: тормоздоочу реактивдүү күч аркылуу (Айга кондурууда); аппарат атмосферага киргенде пайда болуучу аэродинамикалык күчтүн жардамы менен (Жерге кондурууда). Космос аппараты атмосферада түшүп келе жатканда аэродинамикалык ысуу болот. Ошондуктан ысыкка чыдамдуу, жылуулукту начар өткөрүүчү материалдар (керамикалык негиздеги органикалык материалдар ж. б.) менен капталат. Ошондой эле Жерге жакындаганда кыймыл ылдамдыгын азайтуу үчүн парашют системасы колдонулат. Космос аппаратынын борт жабдуу комплексине: энергия булагы, жылуулук жөнгө салгыч, радиобайланыш жана радиотелеметрия, кыймылды багыттоо жана башкаруу, тиричилик камсыздоо, кондуруучу ж. б. системалар кирет. Биринчи Космос аппараты 1957-ж. 4октябрда учурулган. Космос аппаратынын аракет кылуу узактыгы 5-7 жыл жана байланыш аралыгы жүздөгөн млн км. 2000-жылдан тартып долбоорлонуп, «Союз» сериясындагы космос кемелерин «Клипер» Космос аппаратына алмаштырууга арналган. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 4-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2012. 832 бет, илл. ISBN 978 9967-14-104 -9

Source: original
Бирся дарыясы

Бирся - Орусиядагы дарыя. Челябинск облусу, Башкыртстан Республикасыжер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери - Урал дарыясынын оң жээгинен 2390 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 30 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Урал бассейндер округунда жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Урал дарыясы башатынан Жогорку Урал суу тармагына чейин. Дарыянын айрыгы - айрыгы жок, дарыя бассейни - Урал (бассейнинин Орусиядагы бөлүгү). Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 12010000112112200001375 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 112200137 Бассейндин коду - 12.01.00.001 ГИ томунун номуру - 12 ГИ боюнча чыгарылышы - 2 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Азаттык Медиа

“Азаттык Медиа” мекемеси - “Азаттык үналгысынын” Бишкек бюросунун юридикалык аталышы. Негизинен, “Азаттыктын” Бишкек бюросу тээ 1991-жылдын жаз айларынан тартып калыптана баштаган. Бюро уюшула электе жергиликтүү кабарчылар Т.Чоротегиндин батириндеги телефон аркылуу Мүнхендеги баш кеңсе менен байланышып турушкан. Бул бюро айрым жылдары Бишкектеги “Кыргыз кабар” агенттигинин, Кыргыз улуттук энциклопедиясынын, Кыргыз агро-өнөр жайдын имаратындагы жана башка айрым жеке менчик жайлардагы бөлмөлөрдү ижарага алып турду. 2005-жылдын 31-мартында “Азаттыктын” Бишкек бюросу Кыргызстандын Адилет министрлиги тарабынан “Азаттык Медиа” мекемеси катары расмий каттоодон өтүп, жергиликтүү калайык үчүн мултимедиялык тармактарда ар кыл берүүлөрүн таркатып, интернет барагын сунуштап келет. «Азаттык» үналгысы - бул АКШнын Конгресси каржылаган “Эркин Европа/Азаттык үналгысынын” (Radio Free Europe/Radio Liberty, Inc.; RFE/RL) Кыргыз кызматынын аталышы. Бул кызматтын туңгуч кыргызча берүүсү обого 1953-жылы 18-мартта чыгарылган (караңыз: Азамат Алтай). == Адабият тизмеси == "Кыргызстан": Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы редактору академик Үсөн Асанов. - Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. - 688 бет, илл. - ISBN 9967-14-046-1. == Интернеттеги шилтемелер == Archived 2011-09-01 at the Wayback Machine

Source: original
Пшияхо

Пшияхо - Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Пшенахо дарыясынын сол жээгинен 3,5 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 11 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Кубань бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Кара деңиз бассейнинин дарыялары Пшада (Краснодар аймагындагы дарыя) дарыясы бассейнинин батыш чек арасынан Дедеркай дарыясынын Чыгыш шекарасына чейин. Дарыянын айрыгы - айрыгы жок, дарыя бассейни - Кара деңиз бассейниндеги дарыя. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 06030000212109100000418 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 109100041 Бассейндин коду - 06.03.00.002 ГИ томунун номуру - 09 ГИ боюнча чыгарылышы - 1 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Огуз тилдери

Огуз тилдери - огуздардын тилдери (байыркы 5-8-кылымда жана соңку 10-11-кылымда). Азия, Түштүк жана Чыгыш Европа аймактарына тараган. Түрк тилдерине кирет. Азыркы түркмөн, азербайжан, түрк (осмон), гагауз тилдерине бөлүнүп кетип, өз алдынча тил болуудан калган. Огуз тилиндеги жазма эстеликтердин байыркысына орхон жазмалары, соңкусуна Махмуд Кашгаринин «Дивану лугатит-түрк» аттуу эмгеги кирет. Огуз тилинин (10-11-к.) фонетикалык, лексикалык, грамматикалык түзүлүшү кыпчак тилине жакын. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Source: original
Жалиев, Таштемир Райымжанович

Жалиев Таштемир Райымжанович - 1963-жылдын 6-августунда Кара-Суу районундагы Жоош айылдык аймагындагы Агартуу айылында туулган. 7-классынан тартып гезит-журналдарга макала, кабар, ырларды жазган. Эң алгачкы макаласы ал кездеги республикалык «Кыргызстан пионери» гезитине «Эне ыйык, эне кымбат баарынан» деген ыры менен кошо чакан макаласы чыккан. Ал эне жөнүндөгү талкуу эле. Ошентип, райондук «Эмгек майданы», Ош облустук «Ленин жолу», кийин республикалык «Советтик Кыргызстан», «Ленинчил жаш» гезиттерине, радиолорго кабар-макалалары байма бай жарык көрүп турган. Чыгармачылыгы мектептен эле байкалып калган Т. Жалиевди мектепти бүтөөрү менен «Эмгек майданы» гезитине корректор, кабарчылыкка иштөөгө чакырышкан. Ошентип алгачкы эмгек жолун баштаган күн 1980-жылдын 27-ноябры. Т. Жалиев 1989ж. - Ош мамлекеттик педагогикалык институту (азыркы Ош мамлекеттик университети) кыргыз тили жана филология факультетин бүтүргөн. 1980-1992ж. - Кара-Суу райондук “Эмгек майданы” гезити - печатник, корректор, кабарчы, бөлүм башчы; 1981-1983ж. - Советтик Армиянын катарында; 01.08.1993ж. - Кара-Суу району “Агартуу” орто мектеби - мугалим; 1993- 2005ж. - Ош студиясы, “Ош-3000” МТРКсы - кабарчы, редактор, ага редактор, продюссер, башкы директордун орун басары; 10.12.2005-04.2009ж. - КРнын Президентинин буйругу менен “ЭлТР” КТРКсы - башкы директордун орун басары; 04.2009-02.2010жж. - «ЭлТР» КТРКсынын радиотармагы - жетекчиси; 16.04.2010ж. - Ош облустук телерадио компаниясынын башкы директору. Май-2010ж. - Ош облусунун губернаторунун басма сөз катчысы. 2012-ж. апрель. «ЭлТР» КТРКсынын «ЭлFМ» радиосунун маалымат кызматынын жооптуу редактору. 2013-жылдын 28-октябрынан тартып «ЭлТР» МТРКсынын «ЭлFМ» радиосунун директору. Үй бүлөлүү. Жубайы Жамал Жалиева медсестра. 1 уул, 3 кыздын атасы. 8 небереси бар. КР Маданиятынын, КТРКнын, "ЭлТР" МТРКсынын мыктысы. КР Ардак грамотасынын ээси.2019-жылдын апрель айында болуп өткөн "Ош-Түрк дүйнөсүнүн маданий борбору" эл аралык иш-чарасында "Түрксойдун" массалык маалымат каражаттары боюнча сыйлыгына татыды. СССР, Кыргыз Республикасынын журналисттер союзунун мүчөсү.

Source: original
Турсуналиев, Мукамбеткалый

Турсуналиев Мукамбеткалый (Буранаев М.) (1926-1996) - акын, сатирачы. Мукамбеткалый Турсуналиев Чүй районундагы Алчалуу колхозунда 1926-жылы 11-январында туулган. 1944-1950-жж. Советтик Армиянын катарында кызмат өтөгөн. 1952- жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетине кирет. 1954-1957-жж. «Кыргызстан пионери» гезитинде бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1957-1986-жж. «Чалкан» журналында кызматкер, бөлүм башчы, жооптуу катчы, 1986-1987-жж. «Чүй Баяны» гезитинде бөлүм башчы болуп иштеген. М.Турсуналиевдин ырлары 1950-жылдан баштап жарык көрө баштаган. Ал көбүнчө сатира, юмор жанрында иштеп, чыгармалары «Крокодил» «Огонек» ж.б. журналдардын беттеринен жарык көргөн. М.Турсуналиев орус сатирачылары Крыловдун, Маршактын, Михалковдун, Семеновдун айрым чыгармаларын кыргыз тилине которгон. 1962-жылдан СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. М.Турсуналиев «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата-Мекендик согушта каарман эмгеги үчүн», «Советтик Армиянын 50 жылдыгы», ж.б. медалдары, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Грамоталары менен сыйлаган. ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ Кыргыз тилинде Таанышуу: Аңгемелер. - Ф.: Кыргызокуупедмамбас, 1961. - 44 б. Ырлар жана сатиралар. - Ф.: Кыргызмамбас, 1962. - 102 б. Бөлүнгөндү бөрү жейт: Ырлар жана поэмалар. - Ф.: Кыргызокуупедмам-бас, 1964. - 40 б. Шоро: Повесть жана аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1965. - 123 б. Миңдин бири: Тамсилдер, сатиралар, юморлор. - Ф.: Кыргызстан, 1966. - 82 б. Менин шаарым: Ырлар жана поэма. - Ф.: Мектеп, 1967. - 46 б. Сумсайма: Сатиралык ырлар, тамсилдер, достук азилдер. - Ф.: Кыргыз-стан, 1968. - 114 б. Биз кандайбыз?: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1969. - 12 б. Мышык сопу: Тамсилдер, сатира-юморлор жыйнагы. - Ф.: Кыргызстан, 1970. - 96 б. Чапанбай: Сатиралык аңгемелер, фелъетондор, тамсилдер, интермедиялар, такмазалар. - Ф.: Кыргызстан, 1973. - 175 б. Даража: Аңгемелер, интермедиялар, бир көрүнүштүү пьесалар. - Ф.: Мек-теп, 1975. - 140 б. Ырлар жана поэмалар. - Ф.: Кыргызстан, 1975. - 236 б. Дың жана уйгак: Сатиралык ырлар. - Ф.: Мектеп, 1978. - 63 б. Ой тобо: Сатиралык ырлар жана болумуш. - Ф.: Кыргызстан, 1981. - 88 б. Кудалар: Сатиралык ырлар жана тамсилдер. - Ф.: Кыргызстан, 1984. - 91 б. Талаш: Тамсилдер. - Ф.: Мектеп, 1985. - 16 б. Саякат: Поэмалар, ырлар, сатиралар, тамсилдер. - Ф.: Кыргызстан, 1986. - 172 б. Окшошконго мушташкан: Сатиралар, тамсилдер, азилдер. - Ф.: Адабият, 1991. - 128 б. Орус тилинде Кто мы такие?: Стихи. - Ф.: Мектеп, 1969. - 16 с. Спор: Сказка в стихах. - Ф.: Мектеп, 1986. - 20 с. КОТОРМОЛОРУ Семенов М. Айкын далилдер. - Ф.: Кыргызстан, 1974. - 118 б.

Source: original