AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Бастакы Хайахсыт

Бастакы Хайахсыт диэн Боотурускай улууһун нэһилиэгэ, кэлин Таатта улууһа үөскээбитигэр онно бэриллибит, онтон Чурапчы улууһа арахсарыгар Чурапчы улууһугар Арыылаах нэһилиэгэ диэн аатынан киирбит. == Аатын устуоруйата == Омук тыла уһун үйэлэр тухары сыыйа-баайа уларыйан, атын, саҥа тылларынан эбиллэн, сайдан биэрэн иһэр. Саха омук тыла олус былыргы тыл буолан үгүс тыллара туох суолталаахтара кыайан быһаарыллыбаттар, онтон сорохторо билигин ситэ өйдөммөт буолан эрэллэр. Улахан өрүстэр, сис хайалар, үгүс күөллэр, сирдэр ааттара хаһан, кимнээх ааттаабыттара саҥа быһаарыллыах курдуктар. Саха тылын үөрэтии араас ааттары быһаарыыга ордук туһалааҕынан ааҕыллар. Үгүс нэһилиэктэр ааттара төрүттээбит дьоннорун ааттарынан ааттаммыттарыгар сөп. 1637 сыллаахха Боотурускай улууһугар Каяхсыт диэн ааттаах киһи баара бэлиэтэммит. (1,59). Багдарыын Сүлбэ хайах диэн тылы маннык быһаарар. Хайах - хаһаас балык, атыннык эттэххэ сыма. Сыма уонна хайах диэн тыллар биир суолтаҕа туттуллар эбиттэр. Сыма укпут - Хайах укпут. (2,76). Хайах хостоһуу диэн сахалыы оонньуу ыарахан хаһааһы соһон таһаарыыны үтүктэр оонньуу буолуон сөп. (3,223). 1710 сыллаахха Сибиирскэй приказ кинигэтигэр саҥа буоластар (нууч. волость) баар буолбуттар. Олортон Боотурускай улууһугар үс: Ожулунскай, Чакырскай уонна Хаяхсытскай диэннэр саҥа үөскээбиттэр. Хайахсыт диэн буолас аата Дьокуускайдааҕы воеводскай канцелярия 1726 сыллааҕы суругар эмиэ киллэриллэ сылдьар эбит. (1,12-13). 1835 сыллаахха Боотурускай улууска 2-с Хайахсыт нэһилиэгэ баар буолбут. (1,22). 1912 сыллаах күһүнүгэр Таатта улууһа үөскээһинигэр бастакы Хайахсыт нэһилиэгэ онно көспүт. (1,23). Революция кэнниттэн бу нэһилиэк аатын хаста да уларыппыттар. Бу кэмҥэ Чурапчы улууһугар Арыылаах нэһилиэгэ диэн аатынан биллэр. (4,18). == Биллэр-көстөр дьоно == Попов Пантелеймон Васильевич (1886-1972) - таҥара үөрэҕин кандидата, краевед, художник, ССРС художниктарын Түмсүүтүн чилиэнэ (1941). Винокуров Иван Николаевич (25.03.1893-15.01.1935) - саха бэлиитикэ диэйэтэлэ. == Туһаныллыбыт литература. == 1. Ф.Г.Софронов. Якуты. Мирское управление в 17 - нач. 20 века. Якутск: Якутское книжное изд-во, 1987.- 126 с. 2. Багдарыын Сүлбэ. Мэҥэ ааттар. Якускай: Саха сиринээҕи кинигэ изд-та, 1979.- 288 с. 3. П.С.Афанасьев, П.А.Слепцов, В.И.Лиханов и др. Саха тылын быһаарыылаах кылгас тылдьыта. / П.С.Афанасьев редакциятынан - Дьокуускай: «Бичик» нац.кинигэ, кыһата, 1994.- 264 с. 4. Каженкин И.И. Тыл - санааны салайар. - Дьокуускай: Триада, 2003. - 76 с.

Source: original
Гротеск

Гротеск - литератураҕа уонна искусствоҕа бүтүннүүтүгэр туттуллар биир суол уус-уран ньыма (истиил). Киhини дуу, олох быhыытын-майгытын дуу соруйан олус түhэрэн, дьаабытык дарбатан күлүү-элэк гынан көрдөрүү. Икки утарыта харсар көстүүлэри, сатала суох сүөргүнү, ыпсыбаты ыпсаран, холбоммоту холбоон, фантастическайы - дьиҥнээх, баар суолу, трагическайы - комическайы, ынырыгы, алдьархайы - көрдөөҕү-күлүүлээҕи кытта уо.д.а. холбуу тута сылдьыы. Арҕааҥҥы литератураҕа гротескнай (түhэриилээх, дарбатыылаах) стиль бөдөҥ представителлэринэн көстөллөр: Рабле (Францияҕа), Дж. Свифт (Англияҕа), Гофман (Германияҕа), Пиранделло (Италияҕа). Гротеск холобурун француз классига В.Гюго «Парижтааҕы ийэ таҥара собуора» диэн романыгар ынырык чиччик (Квазимодо) кэрэ кыыhы (Эсмиральда) кытта сэргэ ойууламмытыгар көрүөххэ сөп. Нуучча классическай литературатыгар сатирическай гротеск Н.В. Гогольга «Мурун», М.Е. Салтыков-Щедриҥҥэ «Биир куорат историята» уо.д.а. бааллар. Советскай кэмҥэ В.Маяковскай хас да айымньытын бу стилинэн айбыта «Мунньаҕынан ииригирбиттэр», «Мистерия-буфф», «Кулахы», «Баанньык». Саха литературатыгар гротеск сайда илик.

Source: original
Аан дойду сылыйыыта

Аан Дойду сылыйыыта (Глобальнай сылыйыы) - Сир уонна Сир байҕалын уутун сыллааҕы орто температууралара сылыйыылара. ХНТ экспердэрэ этиилэринэн Сир орто температуурата киһи-аймах балысханнык сайдыбытын кэннэ (XVIII үйэ иккис аҥаарыттан ыла) 0,7 °C тахсыбыт үһү. Онтон улахан аҥаара бүтэһик 50 сылга буолбут диэн бэлиэтииллэр. Бу төрүөтүнэн киһи айылҕаҕа эппиэтинэһэ суохтук сыһыаннаһан, бастатан туран бырамыысыланнас таһаарар гаастарын (углекислай гаас, метан) дьайыытынан быһаараллар. Бу экспердар сыаналарынан XXI үйэҕэ Сир орто температуурата 1,1 кыраадыстан 6,4 °C дылы үрдүөн сөп. Ону тэҥэ сорох сирдэргэ температуура намтыан сөп. Сир байҕалын уутун таһыма тыһыынчанан сылларга үрдүу туруо диэн сабаҕалыыллар. Ол байҕал уута улахан теплоемкостааҕынан быһаарыллар. Байҕал уутун таһыма үрдүүрүттэн ураты өссө сөҥүү түһүүтэ уларыйыан сөп. Онтон сылтаан айылҕа быһылааннара (халаанннааһын, курааннааһын, силлиэлэр уо.д.а.) элбиэхтэрин сөп, тыа хаһаайыстыбатын үүнүүтэ кыччыан сөп, сорох биология көрүҥнэрэ суох буолуохтарын сөп. Ол гынан баран сорох чинчийээччилэр Аан дойду итийиитин сымыйа дииллэр, сорохтор сылыйыы баар гынан баран киһи сабыдыала манна кыра дииллэр.

Source: original
Илин Европа кэмэ

Илин Европа кэмэ (ааҥл. Eastern European Time, EET) - UTC+2 кэм курун өссө биир аата. Бу кэми сорох Европа, Хотугу Африка уонна Чугас Илин дойдулара тутталлар. Олортон үксүлэрэ сайын эбии Илин Европа сайыҥҥы кэмин тутталлар UTC+3. == География == Төгүрүк сылы быһа сайыҥҥы кэмҥэ көспөккө бу кэминэн Ливия эрэ олорор. Бу дойдулар Илин Европа кэмин кыһын тутталлар (алтынньы бүтэһик баскыһыанньатын 1:00 UTC чааһыттан кулун тутар бүтэһик баскыһыанньатын 1:00 UTC чааһыгар дылы): Халыып:Флаг Аландских островов Аландские острова Халыып:Флаг Белоруссии Беларусь Халыып:Флаг Болгарии Болгария Греция Египет Израиль Халыып:Флаг Иордании Иордания Халыып:Флаг Кипра Республика Кипр Халыып:Флаг Латвии Латвия Халыып:Флаг Ливана Ливан Халыып:Флаг Литвы Литва Халыып:Флаг Молдавии Молдавия Халыып:Флагификация/Гагаузия Халыып:Флаг Приднестровья Приднестровье Халыып:Флаг Палестины Палестинская автономия Румыния Халыып:Флаг Сирии Сирия Халыып:Флаг Турции Турция Халыып:Флаг Украины Украина Финляндия Халыып:Флаг Эстонии Эстония

Source: original
Ходори

Ходори (кэриэйдии суруллуута 호돌이) Сеул куоракка (Соҕуруу Кэриэйэ) 1988 сыллаахха ыытыллыбыт Олимпия сайыҥҥы XXIV оонньууларын бигэргэтиллибит ымыыта. == Хайдах баар буолбута == Ымыы ойуутун худуоһунньук Ким Хюн оҥорбут. Төрүт быһыытынан Амуур баабыра буолбут. Бу ымыы кэриэй омук эйэлээх майгытын, ыалдьытымсаҕын бэлиэтэ. Ходори диэн ааты Аан дойду бары муннугуттан кэлбит 2295 этииттэн талбыттар. «Хо» кэриэйдии - «баабыр», оттон «дори» - «уолчаан» диэн эбит. == Дьүһүнүн-бодотун уратыта == Ымыы сүрүн мала - кулгааҕын туһунан кэтиллибит кыра хара бэргэһэ. Бу - төрүт таҥас биир уратыта. Маннык бэргэһэлээх дьон былыр улахан бырааһынньыкка үҥкүү кэмигэр кэтэллэр эбит. == Ходори кыыс доҕоро == Ходори баабырга маҥнай утаа кыыс доҕору эмиэ толкуйдаабыттар эбит - Хосуни баабыры, ол эрэн кини ымыы суолталамматах, онон кини туһунан кэлин умнан кэбиспиттэр. == Манна эбии көр == 1988 сыл сайыҥҥы оонньуулара

Source: original
Bratz

Bratz - оҕо оонньуур куукулалара (үрдүктэрэ 25,4 см), 2001 сыллаахтан MGA Entertainment хампаанньа оҥорон таһаарар. Бастаан сиэрийэҕэ түөрт куукула баара - Ясмин (ааҥл. Yasmin), Джейд (ааҥл. Jade), Хлоя (ааҥл. Cloe), Саша (ааҥл. Sasha), кэлин атын персонажтар эбиллибиттэрэ. Б куукулалар орто саатаах кыргыттары ойуулууллар этэ. Уратылара: бөдөҥ төбө, хатыҥыр эт-сиин, ону таһынан макияжтаммыт ыйаастыгас харах, толору уос. АХШ уонна Дьоппуон тэрилтэтэ буолар. "Барби" (ааҥл. Barbie) куклоҕа улахан конкурен. Салалтата - Чикаго (АХШ) уонна Осака (Дьоппуон).

Source: original
Коби

Коби - 1992 сыллаахха Барселонаҕа ыытыллыбыт Олимпия сайыҥҥы XXV оонньууларын бигэргэтиллибит ымыыта. == Дьүһүнэ-бодото == Төрүт быһыытынан овчарка ыт каталонскай боруодата ылыллыбыт, итиэннэ кубизм истиилинэн Javier Mariscal оҥорон биэрбит. Дьоҥҥо аан бастаан кинини 1987 сыллаахха көрдөрбүттэр. Кини аата англия тылыгар Олимпия Барселонатааҕы Тэрийэр Кэмитиэтэ диэн этии бастакы буукубаларыттан тахсыбыт (ОБТК). == Биһирэниитэ == Оонньуулар иннинэ уонна буола турдаҕына кинини Coca-Cola, Brother уонна Danone курдук бөдөҥ тэрилтэлэр араас рекламаҕа туһаммыттар. Бэл диэтэр, кини туһунан мультик тахсыбыт («Труппа Коби»). Маны таһынан бэлэх-туһах арааһа оҥорон таһаарааччыларга үгүс үбү киллэрбитэ биллэр. == Манна эбии көр == Donald McNeill (1999), Urban Change and the European Left, Routledge (UK), p47-8, ISBN 0-415-17062-1 1992 сыллааҕы Олимпия сайыҥҥы оонньуулара

Source: original
Лазарев Айаал

Лазарев Айаал Петрович - ыарахан ыйааһыҥҥа тустар саха биллиилээх тустууга, Азия чемпиона. == Олоҕун кэпсээнэ == 1986 сыл кулун тутар 19 күнүгэр Үөһээ Бүлүүгэ күн сирин көрбүтэ. == Кыайыылара == Көҥүл тустууга Азия чемпиона (2015) уонна үс төгүллээх алтан призера (2010,2013,2016). Студеннар ортолоругар Россия чемпиона (2008). Аан дойду түһүлгэтигэр 8-с (2015), 7-с (2017) миэстэлэрдээх. Норуоттар икки ардыларынааҕы түһүлгэлэр Гран при серияларыгар Испания, Белоруссия, Монголия, Россия, Турция чемпиона уонна призера. 125 киилэҕэ диэри 2016 сыллааҕы Олимпийскай оонньуу кыттыылааҕа.

Source: original
Майнилатааҕы түбэлтэ

Майнилатааҕы түбэлтэ - 1939 сыллаахха сэтинньи 26 күнүгэр буолбут, Сэбиэскэй Сойуус Финляндияҕа сэриини биллэрбит сылтаҕа. Майнила диэн сэбиэскэй дэриэбинэ аттыгар сылдьыбыт саллааттары Финляндия өттүттэн пушканнан ытыалаабыттар. «Правда» хаһыакка суруллубутунан пушканнан 7 ыппыттар, ол түмүгэр 3 саллаат уонна 2 хамандыыр өлбүт, өссө сэттэ саллаат уонна икки хамандыыр бааһырбыт. Фииннэр билиммэтэхтэр, кыраныыссаҕа пушкабыт да суох диэбиттэр, икки өттүттэн хамыыһыйа тэрийэн силиэстийэ ыытарга модьуйбуттар, Сэбиэскэй бырабыыталыстыба онтон батыммыт уонна сэриилэригэр фииннэр өттүлэтиттэн биир эмит быһылаан тахсар түгэнигэр уотунан хоруйдуурга бирикээстээбит. Икки хонон баран саба түспэт туһунан сөбүлэҥи тутуспатын биллэрбит, оттон түөрт хонугунан сэриини биллэрбит.

Source: original
Меридиан

Меридиан (лат. meridies - 'күн оройо'; 'medius + dies') - географияҕа уонна астрономияҕа туттуллар тиэрмин. == География меридиана == Меридиан географияҕа - Сир полюһуттан полюһугар дылы ыытыллыбыт көнө дьураа. Туох баар меридианнар усталара 20 003,93 км. Биир меридиан точкалара барыта биир усталааһыҥҥа, ол гынан баран араас кэтирээһиҥҥэ сыталлар. Аан дойдуга саҕалыыр меридиан Гринвич, Гринвич (Темза уҥа өттүгэр баар Лондон сорҕото) нөҥүө ааһар. От Гринвичского меридиана ведётся счёт долгот. == Астрономия меридиана == Меридиан - астрономияҕа халлаан сфератын полюстарын холбуур көнө сурааһын.

Source: original
Саха оһуора

Саха киһитэ былыр-былыргыттан күн бүгүнүгэр диэри Дьөһөгөй оҕотугар - сылгыга сүгүрүйэр. Норуот ускуустубата сүүһүнэн сылларга сүүмэрдэнэн, чочуллан кэлбит, бириэмэҕэ бэриммэт, уларыйбат өттө, саха омук култууратын биир сүрүн төрдө орнамент (оһуор) буолар. Ханнык да атын омуктар оҥоһуктарыгар маарыннаабат, туспа көрүҥнээхтэр. Онон билиҥҥи үйэҕэ традиционнай искусство биир туспа салаата буолаллар. Техника уонна промышленность сайдыбыт билиҥҥи кэмигэр, наһаа элбэх стандартнай туттар тээбириннэр үөскээннэр, норуот маастардара илиилэринэн оҥорбут үлэлэрэ сүрүннээн искусство айымньытынан буолаллар. Сахалар таҥас, көмүс, туос, онтон да атын оҥоһуктарга тус-туспа орнаменнары тутталлар эбит. Саха оһуора үксүгэр төгүрүк моһуоннаах, четнай сыыппаралаах ойуулаах. Ортотугар хайаан да харысхаллаах. Ойуута-оһуора бэйэ-бэйэтин кытта холбуу, силбэһэ сылдьыахтаах. Ол киһини уһун үйэлиир - хаһан да быстыбат ситимнээх диэн өйдөбүллээх. Холобура: Б. Ф. Неустроев-Мандар Уус альбомнарыттан сахалыы араас оһуоруттан биири ылан көрүөҕүн: Бу оһуор христианскай храм кууппалыгар улаханнык маарынныыр. Лира ойуулаах оһуор киэҥник аан дойдуга тарҕаммыта, ону кытары христианскай итэҕэл аан бастаан төрүттэммит сиригэр дылы. Ол иһин бэйэ бэйэлэригэр улахан сибээстээхтэр. Урут, ааҕылларынан, сахалар Кудай таҥаратыгар итэҕэйэр этилэр, оттон христианство Кудай бириэмэтигэр үөскээбитэ. Итэҕэллэр иккиэн бэлиэлэрэ көрүҥүнэн уратылара суох. Ол да буоллар Кудайдааҕы бириэмэ кириэһэ «аджи» диэн ааттанара. А. И. Кривошапкин кинигэтигэр «Наследие предков» суруйар: «В орхонском письме нет звука «дь», характерного для западных якутов звука, поэтому потомки бороху-терюк - усть-алданцы до середины 70-х годов употребляли в разговоре вместо этого звука звук «й». То есть, говорили, вместе дьоллоох - йоллоох, вместо дьахтар - йахтар, вместо дьаасын - йаасын». Ол аата «аджи» сахалыынан «айыы» диэн ааттыахха сөп. 2009 сыллаахха Арассыыйаҕа Ыччат сылыгар ыытыллыбыт тэрээһиннэртэн биирдэстэринэн бу 5 эдэр суруйааччы дьоҕус кинигэлэрин биир кассетанан таһаарыы буолбута. Бу кинигэлэри хомуйан оҥорбут поэт, РФ суруйааччыларын Түмсүүтүн чилиэнэ. Хомуурунньукка киирбиттэр: Александра Попова, Ангелина Васильева, Надежда Ильина, Семен Маисов, Елена Овчарова. Кэнники оһуор култуурата сайдан араас мероприятиялар тэрийэллэрэ, ат симэҕин тигэллэрэ, үҥкүү айбыттара. == Туһаныллыбыт литературалар == 1. Ойуу-оһуор, дьарҕаа-силик суолтатын быһаарыы [Текст] : [хомуйан оҥордо А. И. Егоров-Кыраһа Өлөксөөн]. - Дьокуускай : Бичик, 2015.

Source: original
Бэлиитикэ

Бэлиитикэ, эбэтэр Политика диэн или уонна дьону-сэргэни салайыы ааттанар. Дьон ыккардыгар алтыһыыга барытыгар баар көстүү (ол иһигэр куомун дьаһалта, тэрилтэ, академия, итэҕэл институттарын кытта). Бэлиитикэни үөрэтии политология (бэлиитикэ билимэ) дэнэр. == Бэлиитикэ сүрүн өйдөбүллэрэ == Биилик Аптарытыат Дьаһах Суверенитет == Бэлиитикэ бөлөһүөктэрэ == Конфуций Платон Аристотель Никколо Макиавелли Томас Хоббс Джон Локк Жан-Жак Руссо Дьон Стюарт Милл Карл Маркс == Бэлиитикэ систиэмэлэрэ уонна идеологиялара == Аутократия Ауторитаризм Анархизм Демократия Диктатура Консерватизм Коммунизм Либерализм Марксизм Милитаризм Нацизм Национализм Пацифизм Плутократия Социализм Теократия Тоталитаризм Тимократия Фашизм == Атын өйдөбүллэр == Аан дойдутааҕы бэлиитикэ баартыйалара Ас политиката Активизм Коррупция Политика критиката Политика партията Политика психологията Политика симуляцията Политика социологията Политика спектра Политика экономията Политика хамсааhына Политика философията Политология Сорумдьу статистика

Source: original
Кунанбаев Акылбай Абайулы

Акылбай Абайулы Кунанбаев - казах норуотун бэйиэтэ, Абай улахан уола. ССРС төрүттэммитэ 50 сылын көрсө саха уонна казах литературатын сибээстэһиилэрэ сылтан сыл ахсын кэҥээн испитин туһунан «Хотугу сулус» сурунаалга маннык ыстатыйа баар: “Өссө 1927 сыллаахха Саха народнай поэта Эллэй Казахстаҥҥа сылдьан, бэйэтин хас да бэртээхэй хоһооннорун айбыта. 1934-1935сс, саха биллиилээх суруйааччыта Эрилик Эристиин Казахстаҥҥа айар үлэ командировкатыгар сылдьыбыта уонна казах олоҕуттан «Революция уолаттара» диэн сэһэнин суруйбута. Кэнники сылларга Казахстаҥҥа саха суруйааччылара: Амма Аччыгыйа, Күннүк Уурастыырап, Суорун Омоллоон, Эллэй, Семен Данилов, В Протодьяконов, Иван Гоголев, Моисей Ефимов, В.Гольдеров о.д.а. сылдьыбыттара. Хас да сыллааҕыта Казахстаҥҥа саха суруйааччыларын кэпсээннэрин хомуурунньуга бэчээттэнэн тахсыбыта. Саха суруйааччылара бэйэлэрин төрөөбүт тылларыгар Абай, Мухтар, Ауэзов, Джамбул, Сабит Муканов о.д.а. айымньыларын тылбаастаабыттара. Джамбул талыллыбыт айымньыларын хомуурунньуга сахалыы таҕыста. 1970 сыллаахха Казахстан комсомолун лауреата поэт Туманбай Молдагалиев Саха сиригэр кэлэ сылдьыбыта. Кини Саха сирин туһунан бэртээхэй хоһооннору суруйбута. Акылбай Абайулы Кунанбаев - Эһэтэ Кунанбай ииппит-үөрэппит. Акылбай 1861 сыллаахха Абайскай оройуоҥҥа төрөөбүт, 43 саастааҕар 1904 сыллаахха бу олохтон букатыннаахтык барбыт. Акылбай оҕо эрдэҕиттэн туохха барытыгар дьоҕурдаах буола улааппыт. Ол курдук кини домбраҕа, скрипкаҕа оонньоон музыкаҕа улахан айар дьоҕурун көрдөрбүт, талааннааҕын биллэрбит. Медресеҕэ үөрэммит. Нуучча уонна Европа араас дойдуларын литературатын үөрэппит. Ол курдук Акылбай Кунанбаев аангылыйа омук суруйааччыта Г.Р.Хаггарт “Копи царя Соломона” арамаанын сабыдыалынан «Зулус» диэн поэманы суруйбута билигин сороҕо эрэ хараллан сытар. Онтон да атын икки «Жаррах», «Дагестан» диэн сүппүт поэмалара Кавказка буолан ааспыт оччотооҕу быһылааннары көрдөрөллөрө. Кини айымньыларыттан билигин аҕыйах ахсааннаах истиҥ иэйиилээх хоһоонноро эрэ хаалан кини айар үлэтин билигин да кэрэхсэтэллэр. Бейсембай Кенжебаев 1904 сыллаахха алтынньы ый 4 күнүгэр Беген диэн аулга, билиҥҥинэн Казахстаҥҥа, Туркестанскай уобалас Ордабасинскай оройуонугар төрөөбүт. Кини от ыйын 16 күнүгэр 1987 сыллаахха Алма - Ата куоракка өлбүт. Бейсембай Кенжебаев сэбиэскэй кэмнээҕи казах учуонайа, литератураны чинчийээччитэ, тылбаасчыт, суруйааччы, 1959 сылтан Тыл үөрэҕин билимин дуоктара, педагог, 1961 сылтан профессор этэ. Маны таһынан, бэйэтин биир дойдулаах биллиилээх дьонун С.Торайгыров, А.Кунанбаев, Д.Джабаев, М. Сералин, М.Ауэзов айар үлэлэрин, олохторун дириҥник хорутан чинчийбит, үөрэппит үтүөлээх. == Туһаныллыбыт литература: == 1. ССРС 50 сылын көрсө. Хотугу сулус. 1972. 2. Интэриниэт ситимиттэн.

Source: original
Данелия Георгий Николаевич

Георгий Николаевич Данелия (1930, атырдьах ыйын 25 күнэ, Тбилиси - 2019) - ССРС норуодунай артыыһа (1989), киинэ режиссера, сценариһа. «Золотой Овен» бириэмийэ лауреата (1994). ССРС Государственнай бириэмийэтин (1978), бырааттыы Васильевтар ааттарынан (1981), РСФСР Государственнай бириэмийэлэрин лауреаттара (1996). === Төрөппүттэрэ === Аҕата- Николай Дмитриевич Данелия (1902-1981) - тимир суол инженерэ, биригэдьиирэ, шахта начальнига, инженер-путеец, был бригадиром, начальником шахты, ССРС уонна Москва куорат "Метрострой" тэрилтэтин кылаабынай инженерэ, генарал-майор. Ийэтэ - Мария Ивановна Анджапаридзе (1905-1980) - «Мосфильм» киинэ студиятыгар ассистенннаабыта, иккис режиссер быһыытынан үлэлээбитэ; кылгас кээмэйдээх хас да киинэни уһулбута. Бастакы степеннээх Сталин бириэмийэтин Лауреата (1950). === Дьиэ кэргэнэ === Бастакы кэргэнэ - Ирина Гинзбург (1951-1956 сылларга бииргэ олорбуттара); Кыргыттара - Светлана Данелия, Нина Данелия Иккис кэргэнэ- актриса Любовь Соколова (1957-1984 сылларга бииргэ олорбуттара); Уола- Николай Соколов-Данелия (1959-1985), режиссёр, поэт, художник. Сиэннэрэ - Маргарита Данелия, Алёна Данелия Үһүс кэргэнэ - Галина Данелия. === Киинэ режиссерун быыытынан айар үлэтэ === Василий Лоханкин (1958) Тоже люди (1959) Серёжа (1960) Путь к причалу (1962) Я шагаю по Москве (1963) Тридцать три (1965) Не горюй! (1968) Совсем пропащий (1973) Афоня (1975) Мимино (1977) Осенний марафон (1979) Слёзы капали (1982) Кин-дза-дза! (1986) Паспорт (1990) Настя (1993) Орёл и решка (1995) Фортуна (2000) Ку! Кин-дза-дза (2013) === Киинэ сценариһын быһыытынан айар үлэтэ === Василий Лоханкин (1958) Тоже люди (1959) Серёжа (1960) Тридцать три (1965) Джентльмены удачи (1971) Совсем пропащий (1973) Осенний марафон (1979) Слёзы капали (1982) Кин-дза-дза! (1986) Француз (1988) Паспорт (1990) Настя (1993) Орёл и решка (1995) Ку! Кин-дза-дза (2013)

Source: original
Азия дойдуларын тиһилигэ

Бу Азия тутулуга суох уонна тутулуктаах дойдуларын тиһилигэ. == Икки континеҥҥа сытар дойдулар == Арассыыйа - сорҕото Европаҕа (сиринэн аахтаахха кыра өттө, олохтоохторун ахсаанынан - улахан өттө). Казахстаан - кыра өттө Европаҕа. Турция - кыра өттө Европаҕа. Индонезия - кыра өттө Океанияҕа. Йемен - кыра өттө Африкаҕа. Египет - улахан өттө Африкаҕа. Европа уонна Азия кирбиилэрин Кум Маныч хотоолунан ыытар түгэҥҥэ - бүүс-бүтүннүү Азияҕа, оттон Улахан Хапхааһынан ыытар түгэҥҥэ - сорҕолоро Европаҕа, маннык дойдулар сыталлар: Азербайджан - кыра өттө Европаҕа. Грузия - кыра өттө Европаҕа.

Source: original
Дьячковскай Семён Федотович

Семён Федотович Дьячковскай - Аҕа дойду улуу сэриитин кыттыылааҕа, биллиилээх спортсмен. == Олоҕун олуктара == 1922 с. билиҥҥи Горнай улууһун Киров нэһилиэгэр төрөөбүт. 1942 сыллаахха 20 саастааҕар сэриигэ баҕа өттүнэн, бэйэтэ тылланан барбыт. Уралга Бершеть байыаннай горнизонугар 19-с туспа хаһыйар биригээдэтигэр отделение хамандыыра буола үүммүт. Ильмень күөллээҕи сэймэктээһиҥҥэ бастакы бойобуой сүрэхтэниитин ылбыт. 1946 с. демобилизацияламмыт. Сэрии хонуутуттан Кыһыл Сулус уордьаннаах уонна мэтээллэрдээх эргиллибит. С. Ф. Дьячковскай өр кэмҥэ лесопункт тэрилтэ салайааччытынан үлэлээбит. Эдэр сааһыттан тэтиэнэх, кытыгырас буолан, оччолорго спортка биллэр-көстөр ситиһиилэммит. 1940 с. сэрии иннигэр оройуоннарынан, куораттарынан хайыһарга эдэр ыччат комсомольскай кросстара маассабайдык ыытыллара. Онно республика үрдүнэн 13 киһи «Комсомольскай кросс актыбыыһа» диэн значогунан, анал грамоталарынан наҕараадаламмыттар. Кинилэр ортолоругар Горнайтан Бэрдьигэстээх орто оскуолатын VII кылааһын үөрэнээччитэ Семен Дьячковскай биир бастакынан ылбыт. Сэрии кэнниттэн 1947 с. Дьокуускайга буолан ааспыт республика сайыҥҥы спартакиадатыгар 17 хамаанда кыттыбыт. Онно 188 спортсмен чэпчэки атлетикаҕа уонна спорт национальнай көрүҥнэригэр күрэхтэспит. Курдаһан тустууга Горнайтан Семён Дьячковскай чемпион аатын ылбыт. == Спортка ситиһиилэрэ == 1941 с.хайыһарга тыа сирин оройуоннарыгар республикаҕа 18 км чемпион; 1949 с. Покровскайга ыытыллыбыт республика холкуостаах ыччаттарын спартакиадатыгар абсолютнай рекорду олохтообута. Тройнойга - 12 м 26 см түһэн абсолютнай чемпион буолбута; 1947 с. республика тыа сирин күрэхтэһиитигэр гранатаны быраҕыыга тэҥнээҕин булбатаҕа; 1949 с. зонатааҕы күрэхтэһиигэ үрдүгү ойууга 1 м 35 см ойон 1 миэстэ, эмиэ ол сыл республика сайыҥҥы спартакиадатыгар тройнойга 11 м 50 см ыстанан, II миэстэҕэ тахсыбыта; 1948 с. республика сайыҥҥы спартакиадатыгар мас тардыһыыга 70 кг үөһэ II миэстэни ылбыта; 1947 с. хайыһарга Саха АССР тэриллибитэ 25 сылын чиэһигэр тыа сирин хайыһардьыттарын ортотугар 10 км бастаабыта. Ол курдук, эстафетаҕа дьахталларга 3х3 км, эр дьоҥҥо 4х5 км бастаабыттара. Семён Фетодович хайыһарга республикаҕа күүстээх сүүрүүгүнэн 1940 с. биллибитэ. Кини онно бэйэ оҥоһуу хайыһарынан 3 көскө II миэстэни ылбыта. Сэрии кэнниттэн Ленинградскай уобаласка сылдьан, 2 көмкө хайыһарынан сүүрүүгэ II миэстэлээх призёр буолбута. 1971 с. Баһылай Манчаары спартакиадатыгар хапсаҕайга 45-тэн үөһэ саастаахтарга III миэстэни ылбыт. == Наҕараадалара уонна ытык ааттара == «Кыһыл Сулус» уордьан (05.03.1944) Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Горнай улууһун ытык киһитэ == Сигэлэр == Бэрдьигэстээх. /«Үлэ күүһэ» хаһыат редакцията" ГУ; [Бэчээккэ бэлэмнээтэ В. И. Алексеев] - Дь., 2010.

Source: original
Питер Брейгель Аҕа

Питер Брейгель, Аҕа (c. 1525 - 1569 балаҕан ыйын 9) Голландия Ренессанс бириэмэтээҕи уруһуйдьута уонна графига. Биллэр хартыыналарыгар пейзажтары уонна бааһынайдары уруһудаабыта. Атын Брейгель дьиэ кэргэниттэн ураты буолаары "Бааһынай Брейгель" диэн хос ааты ылбыта. == Сорох үлэлэрэ == Winter Landscape with a Bird Trap, 1565, Bruxelles, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Belgie, inv. 8724 The Peasant and the Nest Robber, 1568, Kunsthistorisches Museum, Vienna The Three Soldiers, 1568, Frick Collection, New York City Conversion Of Paul, 1567, Kunsthistorishes Museum, Vienna The Storm at Sea, an unfinished work, probably Bruegel's last painting. == Атын сигэлэр == Biography at the Web Gallery of Art Pieter Bruegel the Elder at Olga's Gallery Pieter Bruegel the Elder in the "A World History of Art" Архыыптаммыт 2008, Кулун тутар 10 күнүгэр. Complete list of paintings. Includes all of the 100 proverbs from the painting, with explanation (in French). Архыыптаммыт 2020, Атырдьах ыйын 13 күнүгэр. www.all-art.org/early_renaissance About Pieter Brueghel the Elder Timken Museum of Art's "Parable of the Sower" by Pieter Bruegel the Elder Архыыптаммыт 2010, Муус устар 21 күнүгэр.

Source: original