AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Припять (эҥер)

Припять эҥер (белорусла Прыпяць; украинла Прип’ять) - эҥер Европышто. Йогын кугытшо - 775 километр. == Литератур == Бужанський А. Ріка Прип'ять та її допливи. Старі водні шляхи між доріччям Чорного моря і Балтиком (географічно-археологічна студія). - Вінніпег: Інститут дослідів Волині, 1966. - 40 с., мапа Цинкаловський О. Стара Волинь і Волинське Полісся. Краєзнавчий словник - від найдавніших часів до 1914 року. - Вінніпег : Накладом Товариства «Волинь», 1986. - Т. 2 : Л - Я. - 578 с. Географічна енциклопедія України : [у 3 т.] / редкол.: О. М. Маринич (відповід. ред.) та ін. - К., 1989-1993. - 33 000 екз. - ISBN 5-88500-015-8. Prypeć // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. - Warszawa : Druk «Wieku», 1888. - Т. IX. - S. 115. (полӓк.) Кадастр іхтіофауни Рівненської області / Гроховська Ю. Р., Воловик Г. П., Кононцев С. В. і ін.; Під ред. Мошинського В. С. і Гроховської Ю. Р. - Рівне: Дока-центр, 2012. - 200 с. Фініковський Ю., Солом'янюк Л. Річка Прип'ять: географічні характеристики та історія дослідження // Минуле і сучасне Волині та Полісся. Любомль та Любомльщина в українській та європейській історії. Науковий збірник. Випуск 63. Матеріали Міжнародної історико-краєзнавчої конференції, 24 - 25 жовтня 2017 року, м. Любомль. Упоряд. Г.Бондаренко, О.Остапюк, А.Силюк. - Луцьк, 2017

Source: original
Черлидинг

Черлидинг (англичанла cheerleading, «cheer» мут - поро кычкыралтыш семын кучылталтеш, «lead» - наҥгаяш, виктараш) - гимнастика, аэробика, шоу-куштымашым иктышке ушышо спорт тӱрлык. == Черлидинг нерген == Черлидинг Америкыште эше XIX курымын 70-ше ийлаштыже шочын, но лач 100 ий эртымеке гына кумдан шарлен. Спортсмен-влак дене пырля таҥасымашшке чӱчкыдын тӱшка дене ӱдыр-влак кудалыштыт. Рушла нуным «группа поддержки» маныт, нуно таҥасыме деч ончыч, каныш жапыште мотор куштымашым ончыктат, командым куандарыше мутым мурен кычкырат. 1970 ий гыч тыгай тӱшка-влак спортсменлан полшаш тӱҥалыныт, да эркын-эркын ӱдыр-влак кугурак пагалымашым суленыт. Калыкыш лекмылан нуно чот ямдылалтыт, спорт таҥасымаш годым виян, кумылым нӧлтышӧ куштымашым ончыктыман, сандене черлидинг у спорт тӱрлыкыш савырнен. Кызыт черлидинг кок тӱрлӧ уло: Спортсмен-влаклан полшымаш, федераций, команде, клуб-влак дене пашам ыштымаш. Ончаш-толшо-влакым шке мотор куштымашышт дене куандарыман. Стадион, да спортзаллаште таҥасымаш годым калык чот тургыжлана, сандене нунын чоныштым сурландараш манын, ӱдыр-влакым куштымаш номер дене луктыт. Тыгак, посна командын имиджше саемын кертеш. Команде-влакын программе да виктарчык почеш эртыше таҥасымаш. == Калык-влак кокласе черлидинг федераций == 2001 ийыште Калык-влак кокласе черлидинг федераций чоҥалтын, тушко Европысо эл-влак деч посна Японий ушнен. Тачысе кечылан тиде федерацийыш ушненыт: Тайвань, КАР, Гонконг, Индонезий, Японий, Малайзий, Филиппин-влак, Сингапур, Таиланд, Австрий, Даний, Финляндий, Франций, Германий, Венгрий, Ирландий, Норвегий, Россий, Сербий, Черногорий, Словений, Швеций, Украине, Великобританий, Австралий, Барбадос, Боливий, Бразилий, Чили, Колумбий, Коста-Рика, Эквадор, Панаме, Перу, УАШ, Венесуэле.

Source: original
24 кылме

24 кылме (24 ноябрь) - григориан кечышот почеш идалыкын 328-ше (кужемдыме ийлаште - 329-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 37 кече кодеш. == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 24 кечысе событий-влак == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 24 кечынже шочшо-влак 1929 - Александр Сапин, марий серызе, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1993). 1931 - Феликс Майоров, марий серызе. == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Кылме тылзын 24 кечынже колышо-влак

Source: original
Днепр

Днепр эҥер (рушла Днепр, белорусла Дняпро, украинла Дніпро) - ныл кугу эҥер Европышто. Йогын кугытшо - 2201 километр. == Вӱдаралымверла == Киев вӱдаралымвер Канив вӱдаралымвер Кременчук вӱдаралымвер Камянске вӱдаралымвер Днепр вӱдаралымер Каховко вӱдаралымвер == Кылвер-влак == Вишневський В. І. Ріка Дніпро. К.: Інтерпрес ЛТД. 2011. 384 с. Дніпро, Славутиця, грецький Борісфен, Данапрас // Українська мала енциклопедія : 16 кн. : у 8 т. / проф. Є. Онацький. - Накладом Адміністратури УАПЦ в Аргентині. - Буенос-Айрес, 1958. - Т. 2 : Д - Є, кн. 3. - С. 358. - 1000 екз. Дніпро // Етимологічний словник топонімів України / В. В. Лучик; відп. ред. В. Г. Скляренко. - К.: ВЦ «Академія», 2014. - С. 185. - 544 с. - ISBN 978-966-580-454-3. Дніпро // Топонімічний словник України: словник-довідник / М. Т. Янко; Міжнар. фонд «Відродження». - Київ: Знання, 1998. - С. 117-119. - 432 с. - ISBN 5-7707-9443-7. Відділ проблем Дніпра. Заповідники. Національна програма екологічного оздоровлення басейну Дніпра та поліпшення якості питної води Архивировано 17 декабря 2005.// На сайті «Сторінка Дніпра»: nature.org.ua (укр.) Казка про Славуту, Козацький Рід Архивировано 4 февраля 2012.// На сайті «Весела абетка»: abetka.ukrlife.org (укр.) Чупринка Г. Став Дніпро! (вірш) Архивировано 2 декабря 2013.// На сайті «Бібліотека кошового писаря»: pysar.net (укр.) Водные пути России во второй половине XVIII - начале XIX века// На сайті: year2000.ru (руш) Географія Дніпра. Флора і фауна. Екологічні проблеми Архивировано 19 мая 2008.// На сайті «Днепра живая вода»: dnipro-live.narod.ru (руш) Про Дніпро Архивировано 1 мая 2009.// На сайті «Экология окружающей среды стран СНГ»: ecologylife.ru (руш) Dnieper River Архивировано 5 августа 2011.// На сайті «Encyclopedia of Ukraine»: encyclopediaofukraine.com (англ.)

Source: original
Смирнов, Владимир Григорьевич

Владимир Смирнов (Владимир Григорьевич Смирнов) (1949 ага 25, РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Эсменесола ял - 21 вӱдшор 2016, РСФСР, Марий Эл, У Торъял кундем, Эсменесола ял) - марий серызе, туныктышо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005). == Илыш корныжо == Владимир Смирнов 1949 ий ага тылзын 25-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Эсменесола ялеш шочын. == Тӱҥ произведенийже-влак == Вожынйолаш пагыт: ойлымаш-вл. // Ончыко. 1998. No 1. С. 73-83. Пурса Лексан : ойлымаш // Ончыко. 1998. No 5. С. 147-151. Кок гана кокыт...: ойлымаш-вл. [Дважды два : рассказы] Йошкар- Ола, 2003. 128 с. Федот, да не тот ; Еҥлан огыл : ойлымаш-вл. // Ончыко. 2003. No 1. С. 152-162. Ош ломбо : ойлымаш // Ончыко. 2004. No 2. С. 141 - 144. Йӧратымаш чер : ойлымаш // Ончыко. 2004. No 7. С. 120-125. Вынер ярым - илыш корно: повесть // Ончыко. 2005. No 11. С. 69-143. Кӱкшака: повесть // Ончыко. 2005. No 1. С. 132-137. «Йылмыдыме» Йыва: ойлымаш да повесть-вл. [Молчаливый Иван : рассказы и повести]. Йошкар-Ола, 2006. 288 с. == Илышыже да творчествыже нерген литератур == Абукаев-Эмгак В. Торъял памашын мутмастарже // В.Смирнов. «Йылмыдыме» Йыва. Йошкар-Ола, 2006. С. 3-4. Глушкова 3. Лӱмемым сулаш шонем... // Марий Эл. 2006. 20 май. Егоров В. Марий сылнымут йогын // Ончыко. 2006. No 10. С. 185- 187. Глушкова 3. «Йылмыдыме «Йыва» // Марий Эл. 2006. 30 авг. == Чап == Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005). «У Торъял кундемын эн уста туныктышыжо» чаплӱм (2005). Марий АССР Туныктыш министерствын Чапкагазше. == Негыз == Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. - Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. - 752 с. С. 574-575.

Source: original
Марий Нольдӱр

Марий Нольдӱр (рушла Мари-Ноледур) - Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Марий Тӱрек ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 55 еҥ (2000 ий), 35 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Марий Тӱрек ола сынан посёлко деч 4 километр кечывалвел-касвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Решетников Леонид Васильевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше, руш почеламутчо. Савельев Яков Кугергович - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Филиппов Николай Егорович - III степенян Чап орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Мари-Ноледур (Марий Нольдӱр). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Мари-Турекский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Мари-Турекский район», 2003. - 320 с. ил. С. 36.

Source: original
Кресола

Кресола (рушла Старое Комино) - Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Пурсанур ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 231 еҥ (2010 ий), 252 еҥ (2013 ий). == Верланыме вер == Пурсанур сола деч 2 километр йӱдвел-касвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Зайцев Михаил Ильич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Лобанов Василий Степанович - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Михайлов Виктор Михайлович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Страусова Анастасия Гавриловна - РСФСР-ын сулло артистше, МАССР-ын Калык артистше. == Кылвер-влак == Деревня Старое Комино (Кресола). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. - 368 с. ил. С. 129.

Source: original
Эмен улмылык

Эме́н у́лмылык (рушла агрегатное состояние) -- эменын тӱрлӧ койыш-влакше. Кузе эмен шке кугытлыкым да тӱсым аралыме кертмыжым ончыкта. == Эмен улмылык-влак == Пеҥгыде пап. Эмен-влак пеҥгыде улмылыкыште шке кугытлыкым да кап-кылжым огыт вашталте. Вишкыд улмылыкыште эмен-влак вашталтдыме кугытлыкым налыт, да тӱсшӧ керек-кузе вашталтен кертеш. Пез улмылыкыште эмен-влак могай йӧрал кугытлыкше уло - тыгай кугытлыкшым налыт. Плазме

Source: original
Тӱе

Тӱе (лат. Camelus) - Азийыште да Африккыште тӱе-влак (Camelidae) йамагатын гыч кугу янлык. Капше 45 см, нелытше 2 - 2,5 кг. Икпӱгыран тӱе дромедар але дромадер, кокпӱгыран тӱе бактриан маналтеш. == Тӱрлык-влак == Икпӱгыран тӱе, Camelus dromedarius Кокпӱгыран тӱе, Camelus bactrianus †Сирий тӱе †Camelus gigas †Camelus hesternus †Camelus sivalensis

Source: original
Рӱдола

Рӱдола (рушла : столи́ца) - кугыжанышын але административ чоҥымашын тӱҥ официал олаже. Эн чӱчкыдын тушто вуйлатыше, виктем, кучем орган-влак верланат: кугыжаныш вуйлатышын резиденцийже (монарх, президент, губернатор), парламент, рӱдӧ министерстве-влак, рӱдӧ ведомстве-влак, Кӱшыл суд. Южгунам нине орган-влак тӱрлӧ олалаште верланат. Тӱрлӧ жапыште тӱрлӧ эллаште рӱдолам кӱчык жаплан ойыреныт, южгунам рӱдолам ик ола гыч весыш кусареныт. Тыге пытартыш 50 ий жапыште икмыняр лу у рӱдола шочын. Эн чӱчкыдын рӱдолалан эн кугу олам сайлат, но южгунам элыште кугурак ола-влакат вашлиялтыт. Шуко гана кок але кум кугу ола коклаште рӱдола лӱм верч ӱчашымаш каен. Тыгай ӱчашымаш-влак тӱрлын мучашлалтыныт. Мутлан, Австро-Венгрийыште Вена ден Будапешт ола-влакым когыньек рӱдолалан сайлыме. Але ливийыште Триполи ден Бенгази ола-влакым рӱдолалан когыньек ойыреныт. США-ште, мутлан, Филадельфий ден Нью-Йорк ола-влак кокласе ӱчашымаш деч вара келшеныт: у олалан негызым пышташ, ЮАРыште - Йоханнесбург ден Кейптаун коклаште Претория, Канадыште Торонто ден Монреаль коклаште Оттава, Австралийыште Сидней ден Мельбурн коклаште Канберра, Бразилийыште Сан-Пауло ден Рио-де-Жанейро коклаште Бразилиа да т. м. == Марий Элыште == Марий Эл Республикын рӱдолаже - Йошкар-Ола. Но рӱдолам сайлыме жапыште Марий кундемыште эн кугу олалан Козьмодемьянск ола шотлалтын. Юл эҥерын серыштыже, торгаймаш корнылаште верланен. А Царевококшайск ола палыдыме, мӱндырнӧ верланыше маска лукылан шотлалтын. Но Моско олашке делегат семын лач Йошкар-Ола гыч айдеме лийын, тудак тиде ола вер мутым кучен, сандене Йошкар-Ола кызыт Марий Элын рӱдолаже улеш. == Кылвер-влак == Европо рӱдола-влакын рейтингышт (2009 ий): кӧ кугурак, шергырак да яндаррак. Рӱдола-влакым таҥастарымаш

Source: original
Лажъял

Лажъял (рушла Лажъял) - Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Кугэҥер ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 358 еҥ (2005 ий), 388 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Шернур ола сынан посёлко деч 12 километр кечывалвел-эрвел могырно Лаж эҥерын шола серыштыже верланен. == Ял лӱм == Ялын лӱмжӧ ушымо кок мут гыч лектын: «Лаж» + «ял» = «Лаж(ъ)ял». «Лажъял» - Лаж эҥер воктене верланыше ял. == Эртымгорно == Легенде почеш яллан негызым Атня, Юл да Вечын могыр гыч толшо-влак пыштеныт. 1804 ийыште 16 суртышто 139 еҥ илен гын, 2004 ийыште эртыше перепись почеш 55 суртышто 358 еҥ ила. 1912 ийыште 4 классан школым почмо. 30 йоча тунемын. 1929 ийыште «Йошкар кече» колхозым почмо. Икымше председатель Сидоров Григорий лийын. Кугу Ачамланде сар тÿҥалмеке, ял гыч фронтыш 69 еҥ каен, 34 патыр пöртылын огыл. Сар деч вара, верысе колхоз-влакым иктыш ушен «Дружба» колхозым почмо. == Лÿмлö еҥ-влак == Горохова З.В. - III степенян Паша Чап орденын кавалерже. == Кылвер-влак == Деревня Лажъял (Лажъяльская). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Сернурский район», 320 с., ил. 2006 г. С. 127.

Source: original
N-грам

n-грам але n-gram - n тӱҥлык гыч шогышо почелалык гыч кӧргӧпочелалык. Тӱҥлык шотеш фонеме, мутлончо, йӱкпале, мут але base pair, программылан кӱлешлык семеш. 1 кугыт дене n-грам ӱниграм (unigram) маналтеш, 2 кугыт дене - биграм (bigram) (але эше южгунам - диграм (digram)); 3 кугыт дене - кумграм (trigram), 4 кугыт дене да тудын деч кугурак - n-грам (n-gram) маналтеш. Южо n-грам негызлыме йылме модель-влак - тиде (n-1) Марков модель улыт. N-грам - тиде тыгай почелалык-влакыште могай шушышо тӱҥлык лиеш тогыдаяшлан вероятностян модель. n-грам тӱрлӧ иктешлымашан илыше йылмым процесслыме модельлаште кучалталтеш. == Мутлан == Ӱлнӧ, мутлан, англичан йылмылан Google n-грам корпус гыч мут йыжыҥан 3-грамм да 4-грамм-влак (логалше чот дене): ceramics collectables collectibles (55) ceramics collectables fine (130) ceramics collected by (52) ceramics collectible pottery (50) ceramics collectibles cooking (45) 4-грам-влак serve as the incoming (92) serve as the incubator (99) serve as the independent (794) serve as the index (223) serve as the indication (72) serve as the indicator (120)

Source: original
Николаев, Евгений Иванович

Евгений Николаев (Евгений Иванович Николаев) (1956 шорыкйол 18, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Васалай ял - 12 шыжа 2010, Йошкар-Ола) - руш серызе, журналист, Россий Журналист-влак ушемын йыжъеҥже (1983). == Илыш корныжо == Евгений Николаев 1956 ийын шорыкйол тылзын 18-ше кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Васалай ялеш шочын. Йошкар-Оласе 2-шо No-ан школышто тунемын. Кӱшыл шинчымашым Марий кугыжаныш университетыште налын (1978). Паша корныжым «Молодой коммунист» газет редакцийыште тӱҥалын. Варажым «Йошкар-Ола» газетыште, «Пионер йӱк» журналыште ыштен. Е. Николаевын возымыжо икымше гана 1980-шо ийла тӱҥалтыште савыкталтын. Ойлымаш-влакше чӱчкыдын республикысе газетлаште, тӱшка сборниклаште, «Дружба» альманахыште лектеденыт. Южо возымыжо Башкортостаныште, Мордовийыште, Санкт-Петербургышто савыкталтше сборниклаш пуреныт. Икмыняр ойлымашыже марий да мордва йылмылаш кусаралтыныт. Е. Николаев рушлашкат кусаркален. Тудлан кӧра руш лудшо-влак марий калык йомак-влак, Ф. Майоровын «М.Шкетан» романжын ужашлаж дене палыме лийыныт. 1983 ий годсек СССР журналист ушемын йыжынъеҥже лийын. == Тӱҥ произведенийже-влак == Парле ву Франсе ; Серапион Крокетов и ходоки : рассказы // Дружба. Йошкар-Ола, 1982. С. 129-134. Миллион алых роз ; Соседка : рассказы // Дружба. Йошкар-Ола, 1985. С. 122-129. Сложный вопрос; Снегири: рассказы // Пионер йӱк. 1987. No 2. С. 7. В черте жизни : рассказы / Авт.: Е. Николаев, В. Снигирёв. Йошкар-Ола, 1990. 240 с. Дело кошачье : рассказ // Русское слово Марий Эл. Йошкар-Ола, 2004. С. 301-304. == Илышыже да творчествыже нерген литератур == Краткая биогр. справка // Русское слово Марий Эл. Йошкар-Ола, 2004. С. 301. == Литератур == Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. - Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. - 752 с. С. 433-434.

Source: original
1999

== Кӧ колен == 29 сорла - Владимир Любимов, марий серызе, журналист, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжеҥже (1981), Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1998). 12 идым - Михаил Тихонович Сергеев, марий серызе, шанчызе, шымлызе, историк, журналист, краевед, историй шанче кандидат, РСФСР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1990), 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сар да Советско-японский сар-влакын участникше. 16 кылме - Ахмет Асаев, марий серызе, шанчызе, журналист, кусарыше, драматург, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже.

Source: original
Суас йылме

Суа́с йылме (суасла татар теле, рушла татарский язык) - суас калыкын йылмыже. Россий Федерацийыште тиде йылме дене кутырышо-влакын чотышт кумшо верым айла (руш да англичан йылме деч вара), Суас Элын (Татарстан Республикын) кугыжаныш йылмыже. Лексике шотышто пошкырт йылме деке эн лишыл улеш, вара ногай, каракалпак, казах, карачаево-балкар, кумык, крым-татар да узбек йылме деке. Палыме татар почеламутчо-влак: Кол Гали (1183-1236÷1241), Сеиф Сараи (1321-1396), Мухаммедьяр (1496-1549) ден Габдулла Тукай (1886-1913). Йылме код-влак: ISO 639-1 - tt; ISO 639-2 - tat; ISO 639-3 - tat. Кириллице дене татар йылмысе тиште-влак: Кириллице негызеш кызытсе татар тиштер 1939 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо руш тиштер гыч 33 буква да 6 ешартыш тиште гыч (йошкар тӱс дене ончыктымо) шога. Ужар тӱс дене ончыктымо тиште-влак тиштерыш пурташ темлалтыт да тидын нерген каҥашымаш кая. Ешартыш тиште да тудын Юникодше: == Негыз == ПараТайп: полшык татарла-рушла-марла кутырымаш == Кылвер-влак == ISO 639 йылме код

Source: original
Шемпамаш (Шернур кундем)

Шемпамаш (Сидр почиҥга) (рушла Шимпомаш) - Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Мустай ял деч 3 километр йӱдвелне лийын шоген. == Ял лӱм == Ялын лӱмжӧ ушымо кок марий мут гыч лектын: «шем» + «памаш» = «шемпамаш». == Эртымгорно == 1960 ийыште ял пытен. == Кылвер-влак == Деревня Шимпомаш (Сидорово, Сидыр почиҥга). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Сернурский район», 320 с., ил. 2006 г. С. 176.

Source: original
Биологий классификаций

Биологий классификаций але Шанче классификаций биологийыште - кузе биологий шанчызе-влак организм-влак коклаште тӱрлык-влакым ойырат. Тиде классификаций Карл Линнейын пашаште негызым налеш. Ондакше Линней тӱрлык-влакым тӱшкаш погымыж годым тудын кап-кыл ойыртемжым шотыш налын. Варажым Дарвин тиде тӱшка-влакым уэмден. Кызытсе жапыште Молекуляр филогенетика ДНКам тунеммаште, классификацийыш шкенжын тӧрлатымашыжым пурта. == Иерархий == Умылымаш 1 - марий йылмыште ик ыҥ гына кучалтеш2 - зоологийыште3 - ботаникыште

Source: original
Хлебников, Евгений Афанасьевич

Евгений Хлебников (Евгений Афанасьевич Хлебников) (1939 шыжа 8, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ял - 14 пургыж 2011, Йошкар-Ола) - йылмызе, шанчызе, туныктышо, мер пашаеҥ, философий шанче кандидат, Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (2011). == Илыш корныжо == Евгений Хлебников 1939 ий шыжа тылзын 8-ше кечынже Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ялеш шочын. Евгений Афанасьевич Кужэҥер кундемысе Йывансола кыдылаш школым шӧртньӧ медаль дене тунем пытарымек, Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтышто шинчымашым поген. Паша корныжо Кужэҥер кыдалаш школышто тӱҥалын. Тушто Евгений Афанасьевич химийым да биологийым туныктен. Тидын деч вара у Оршанке педучилищышке пашаке куснен. Тушто куд ий туныктышылан, завучлан пашам ыштен. Коло ий партий пашате лийын: КПСС обком лектор, Морко райком секретарь, кокымшо секретарь. Обкомышто пропаганда да агитаций, шанче да тунемме заведенийым вуйлатен. 90-ше ийлаште «Мариэнергон» тӱҥ вуйлатышын алмаштышыже пашам шуктен. Эн кугу надыржылан марий кадырым ямдылыме да кугу илыш корнышко лукмо пашам шотлен, тыгак марий йылмым шыҥдарымаште шуко ыштен. Тудын илыш девизше тыгай лийын: «Полшо чылалан, поснак марий-влаклан». Кужэҥер марий улмыж дене да иквелчыже-влакше дене эре кугешнен илен. Район нерген кок ий жапыште 30 наре статьям савыктен. 2011 ийыште Евгений Афанасьевич илыш дене чеверласен, но калыкын шарнымаште поро кышам коден. == Шанче пашаже == Общественный наука Академийым пытарен, философий шанче кандидат. Шым книган авторжо. 1985 ийыште икмыняр автор дене пырля «Родниковый край» книгам-альбомым луктын. Тыгак Марий кугыжаныш университет нерген вич книгам чумырен луктын. Нунын кокла гыч «МарГУ - 35 лет» книга-альбом, «Университеты финно-угорского мира», «Кужэҥер кундем» да т.м. Ятыр ий Кугу Отечественный сарыште сеҥымаш верч республикын пыштыме надырже нерген «Книга памяти», «Они защищали Родину», «Они ковали победу» (кажныже 16 томан) книга-шамычым ямдылыше да савыктыше редколегийын членже лийын. == Чап == «Йыван Кырля 1909-2009» шарнымаш медаль Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий (2011) Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше == Кылвер-влак == Душой в родном краю!(руш) Скончался Хлебников Евгений Афанасьевич.(руш) == Литератур == Евгений Хлебников Кужэҥер кундем. Йошкар-Ола, 2011.

Source: original
УЕФА Чемпион Лиге

УЕФА Чемпио́н Ли́ге (англичанла UEFA Champions League) - УЕФА ушемын эн лӱмлӧ Европо кӱкшытысӧ клуб-влак кокласе футбол турнир. Кажне ийын эрта. Чемпион лигым 1955-ше ийыште чоҥеныт. Европышто эн виян футбол клуб-влак тушто таҥасат. Сандене тӱҥалтышыште тудым "Европо чемпион-влакын Кубокышт лӱмденыт". А кызытсе лӱмым 1992-шо ийыште гына налын. Чемпион Лигыште мадридысе «Реал» эн шуко гана сеҥымашым налын - 9 гана. == Эртымгорно == Европо Чемпион-влакын Кубокышт таҥасымашым эртараш 1955 ийыште журналист Габриель Ано шонен пыштен. Йолташыж дене пырля Европын Кубокшым эртареныт. Вара таҥасымаш-влак УЕФА ушемын лӱм денже эртаралтыныт. Шуко жап эртыме радам тыгае ыле: кажне кугыжаныш деч ик эн виян клуб толын. Кок модмаш деч вара кок клуб гыч иктыже таҥасымаш гыч кораҥын. Чыла куштылго ыле, сеҥалтат - мӧҥгӧ кает. 1992 ий гыч УЕФА эртарыме радамым вашталта. Ынде команде-влак эн ончыч тӱшкаште таҥасат. Турниржат Чемпион Лиге лӱмым налын. Кызыт УЕФА-ште тошто да кызытсе жаплан тиде чемпионатым ок пайле. Ончыч кок тӱшка гына лийын, кок ий гыч ныл тӱшкашке команде-влакым пуртылыныт. 1997 ий гыч турнирыште 6 тӱшка лие. 1998 ийыште Чемпион Лиге эн кугу оксам кондышо футбол таҥасымашышке савырнен. УЕФА, куанымыж дене, матч-влакым шукемден. Ныл тургым почыла Чемпион Лигыште матч-влак йӱдшӧ-кечыже эртеныт. Мутат уке, калык тиддеч ноен. Ончаш чарненыт, УЕФА-лан окса толмо иземын. Тунам гына матч-влакын чотыштым иземденыт. Да эше ик саемдымашым 13 ий ончыч вучен шуктышна. Шке элыште чемпион лӱмым налше-влакым гына огыл турнирыш пуртеныт. Тыге ик кугыжаныш деч ныл команде марте таҥасымашшке ушнен кертеш. Таҥасымашын чапмурыжлан Фредерик Гендельын «Священник Садок» семым ойыреныт. Чемпион Лиге турнирын кажне матч деч оныч лач тиде сем йоҥга, кунам футбол стадион покшелне кугу тистым шарат... UEFA CHAMPIONS LEAGUE

Source: original
20 шорыкйол

20 шорыкйол (20 январь) - григориан кечышот почеш идалыкын 20-шо кечыже. Идалык пытыме марте 345 (кужемдыме ийлаште - 346) кече кодеш. == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 20 кечысе событий-влак == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 20 кечынже шочшо-влак 1915 - Алексей Январёв (Чатлама Элексей), марий серызе, почеламутчо, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 1920 - В. И. Юшков, профессор. 1936 - Лидия Андреевна Петухова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1981), доцент (1991), «РСФСР калык туныктымашын отличникше» (1991). 1958 - Тимофеев, Иван Иванович, Йошкар-Ола да Марий архиепископ Иоанн 1963 - Владислав Самойлов, курыкмарий серызе, почеламутчо, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998). 1968 - Галина Леонидовна Соколова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2001), доцент (2002). 1981 - Марианна Владимировна Рябинина, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2015). == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Шорыкйол тылзын 20 кечынже колышо-влак

Source: original