AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Бабыщ лъэпкъ къуэдзэр

Бабыщ лъэпкъ къуэдзэр (лат-бз. Anatinae) - къаз теплъэ хэкӀыгъуэм щыщщ. Мыбы къызэщӀеубыдэ лӀэужьыгъуи 112-рэ, абы щыщу Урысейм ущыхуозэ 41-рэм. Ахэр я инэгъкӀэ курытщ, е жьгъейщ, пщагуэхэщ, лъэдий кӀэщӀхэщ. Я теплъэкӀэ хуабжьу зэмыфэгъухэщ. Куэдым я дамэм ӀэпапӀэ хужь ин хэлъщ. Хъухэмрэ анэхэмрэ гъуэлъхьэгъуэ зэманым я теплъэкӀэ ину зэщхьэщокӀ, илъэсым тӀо цы япхъыж: гъэмахуэм, бжьыхьэм. == ХэкӀхэр == Лъэпкъ къуэдзэ Anatinae Трибэ Anatini Лъэпкъыгъуэ Бабыщбзагуэхэр Лъэпкъыгъуэ Бабыщдамэхухэр Лъэпкъыгъуэ Pteronetta Лъэпкъыгъуэ Къазжьгъейхэр Лъэпкъыгъуэ ПсыпцӀэбабыщхэр Лъэпкъыгъуэ Мэзбабыщхэр Лъэпкъыгъуэ Chenonetta Лъэпкъыгъуэ Amazonetta Лъэпкъыгъуэ Hymenolaimus Лъэпкъыгъуэ Кусэбабыщхэр Лъэпкъыгъуэ Lophonetta Лъэпкъыгъуэ Speculanas Лъэпкъыгъуэ Псыбабыщхэр Лъэпкъыгъуэ Malacorhynchus Лъэпкъыгъуэ Marmaronetta Трибэ Aythyini Лъэпкъыгъуэ Rhodonessa Лъэпкъыгъуэ Хьэжбабыщхэр Лъэпкъыгъуэ Куракущхэр Трибэ Mergini Лъэпкъыгъуэ Somateria Лъэпкъыгъуэ Polysticta Лъэпкъыгъуэ Camptorhynchus Лъэпкъыгъуэ Histrionicus Лъэпкъыгъуэ Clangula Лъэпкъыгъуэ Melanitta Лъэпкъыгъуэ Bucephala Лъэпкъыгъуэ Mergellus Лъэпкъыгъуэ Mergus Трибэ Oxyirini Лъэпкъыгъуэ Heteronetta Лъэпкъыгъуэ Nomonyx Лъэпкъыгъуэ Oxyura Лъэпкъыгъуэ Biziura == Тхылъхэр == Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Брат Хьэсин. Черкесск. 2007 гъ.

Source: original
Пэкъыухэр

Пэкъыухэр (лат-бз. Loxia) - бзупэгъум лъэпкъым щыщ лъэпкъыгъуэщ. КхъуакӀэ мэзхэм щопсэухэ, мэгъуэлъхьэфхэ гъэмахуэм хуэдуи щӀымахуэми. Я Ӏусыр нэхъыщхьэу шыкӀуртӀымхэращ. == ЗэхэгъэкӀыгъэр == Лъэпкъыгъуэм лӀэужьыгъуих зэщӀеубыдэщ, ахэр: Пэкъыу - Loxia curvirostra Loxia pytyopsittacus Loxia leucoptera Loxia megaplaga Loxia sibirica Loxia scotica == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкесск. 2007 гъ.

Source: original
Мухьэфазэ

Мухьэфазэ (хьэр-бз. محافظة‎ muḥāfaẓä, ерэ хьэр-бз. محافظات‎ muḥāfaẓāt) - иныкъуэ хьэрып къэралхэм я администрациэм и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ. Бахърейн, Мысыр, Йордан, Иракъ, Йемен, Шам къэралхэм, мухьэфазэр администрациэм и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ нэхъыщхьэу щытщ. Оманым и иныкъуэ хэкухэм мухьэфазэкӀэ йоджэр. Сауд Хьэрыпейм и администрациэ гуэшыкӀэмкӀэ, провинциэм кӀэлъыкӀуэу щытщ. Адыгэбзэми мухьэфазэ псалъэр иныкъуэм деж къыщагъэсэбэпу щытщ. == Иджыри феплъ == Бахърейным и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ Йеменым и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ Йорданым и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ Иракъым и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ Шамым и щӀыпӀэ гуэшыкӀэ

Source: original
Краснодар щӀыгу

Краснодар щӀыгу (урбз. Краснодарский край) - Урысейм и Ипшъэ Федерал Куейм хэт. Щашъар 1937 гъэм и 13 фокӀадэм. И гъунапкъэхэр здырикӀуэр: Ростов областымкӀэ, Ставропол краймкӀэ, Къэрэшей-ШэрджэсымкӀэ, Адыгэ РеспубликэмкӀэ, АзгеймкӀэ джоуэ. Кърым ӀузэвымкӀэ Хуэхуэлеймрэ Краснодар краймрэ я гъунапкъэ ирокӀуэ. Къалащхьэр Дэлъэшъу (ур-бз. Краснодар). И инагъыр - 75 500 км². Джылу дэсыр - 5 161 042 (2010 гъэмкӀэ). == Хэкумэтх == Урысейм ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ хэт, Ишъхърэ Къаукъазым и ишъхъэрэ-къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм. Ишъхъэрэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ къэралым и гъунапкъэр Ростов къэралым Ӏулъ, къуэкӀыпӀэмкӀэ Ставропол къэралым, ипшъэм Азгъейм, ипшъэ-къуэкӀыпӀэм Къэрэшей-Шэрджэсым. Ишъхъэрэ-къуэхьэпӀэмрэ ипшъэ-къуэхьэпӀэмрэкӀэ Хы МыутӀэмрэ Хы ФӀыцӀэмрэ я Ӏуфэм Ӏулъ. Псы ежэххэр: Псыжъ, Лабэ, Уэрп, Шыхэгуащэ, Мдзымтэ пэмыкӀхэр джоуэ. === Куейхэр === Файл:Mapofkrasnodar009.jpg

Source: original
Бэрэгъун Владимир

Бэрэгъун Владимир, Хьэтиз и къуэ - адыгэ уэрэджыӀакӀуэ цӀэрыӀуэ, КъБР-м и цӀыхубэ артист (1981), Урысей Федерацэм гъуазджэхэмкӀэ щӀыхь зиӀэ я лэжьакӀуэ (1996). == Биографиэ == Бэрэгъун Владимир 1931 гъэм Къуэшрокъуей къуажэ къыщалъхуащ. 1969 гъэм Собинов Леонид и цӀэр зэрихьэу Саратов къалэм дэт къэрал консерваториер къиухащ. 1969 гъэм щыщӀэдзауэ 1977 гъэ хъуху КъБР-м и Музыкэ театрым щылэжьащ. 1997 гъэм, жэпуэгъуэм и 13 дунейм ехыжащ. Пасэрей нарт уэрэд зыбжанэ игъэзэщӀащ, псалъэм папщӀэ «Ашэмэз и пшыналъэ», «Нартыжь уэрэд», «Бэдынокъуэ и пшыналъэ», «Сосрыкъуэ мафӀэ къехь» жыхуиӀэ уэрэдхэр. == Уэрэдхэр == Нарт щӀыналъэу къэбэрдей - Бэрэгъун Владимир Азэпщ и къуэ Гъудэбэрд и тхьэусыхэ - Бэрэгъун Владимир Сосрыкъуэрэ Тотрэшрэ - Бэрэгъун Владимир, Сосмакъ Валентинэ Сосрыкъуэ - Бэрэгъун Владимир Мэзгуащэ - Бэрэгъун Владимир Сосрыкъуэ мафӀэр къызэрихьар - Бэрэгъун Владимир Къафэжь - Бэрэгъун Владимир Инарыкъуей мафӀэсым и уэрэд - Бэрэгъун Владимир Си Пакъ! - Бэрэгъун Владимир Батэрэз Гъунд-Гъунд къалэр къещтэ - Бэрэгъун Владимир Къербэч - Бэрэгъун Владимир Андемыркъан и уэрэд - Бэрэгъун Владимир Батэрэз и пшыналъэ - Бэрэгъун Владимир Нысэ къыдошэ - Бэрэгъун Владимир Ашэмэз и пшыналъэ - Бэрэгъун Владимир, Сосмакъ Валентинэ Нартыжь уэрэд - Бэрэгъун Владимир Абазэ Къэмбот и тхьэусыхэ (Сэрмахуэ) - Бэрэгъун Владимир Псынэдахэ - Бэрэгъун Владимир Мой край Кабардино-Балкария - Бэрэгъун Владимир (урыс.) Зауэм докӀуэ - Бэрэгъун Владимир Насрэн жьакӀэ - Бэрэгъун Владимир Нарт Орзэмэсрэ Сэтэнейрэ я пшыналъэ - Бэрэгъун Владимир Мэлыхъуэ уэрэд - Бэрэгъун Владимир Ахьмэд и уэрэд - Бэрэгъун Владимир Наурыз Мамышэ и уэрэд - Бэрэгъун Владимир Бэдынокъуэ чынтхэм зэрезэуар - Бэрэгъун Владимир, Жылокъуэ Хь. Бэдынокъуэ нарт хасэм зэрыкӀуар - Бэрэгъун Владимир == ТехьэпӀэхэр == НэкӀубгъу АДЫГИ.RU Бэрэгъун Владимир и цӀэкӀэ ящӀа сайт

Source: original
Бэлут

Бэлут - филипинхэм шхыныгъуэ нэхъ цӀэрыӀуэхэм ящыщ зы - псы шугъэм ягъэва бабыщ джэдыкӀэщ. Ауэ ар зыгъэщӀагъуэр нэхъри и кӀуэцӀым кугъуэ гъуэжьым ипӀэкӀэ джэдыкӀэ бынжэ зэфӀэува зэрыилъыр. А бынжэр и теплъэкӀэ бабыщ шыр сурэтщ, и пэри и цыри зэтеувауэ щытщ. Бынжэм и хъуреягъкӀэ шырыр зыгъэпсэу джэдыкӀэпсымырэ нэгъуэщӀ пкъыгъуэхэри илъщ. А шхыныгъуэр Азиэ ныкъуэм ешхыр. Нэхъ щыцӀэрыӀуэр Виетнамымрэ Филипинхэмырэ. Урысейми Еуропэми здащэ пӀэхэри иӀэщ. Ауэ а джэдыкӀэхэр Азиэм къырашыу дунейпсом ягъэцӀэрыӀуэну Ӏейуэ мис иджы мурад Филипинхэм щызэрахьэр. Езы Филипинхэм ар зышхыр нахъыбэм цӀыхухъухэращ. Сытым щхьэкӀэ? - жыпӀэмэ, - ар лӀым и къарум хуэсэбэпщ.

Source: original
ХьэӀулэщӀ къуалэбзухэр

ХьэӀулэщӀ къуалэбзухэр (лат-бз. nidicolae е altrices) - шыр зыужьыкӀитӀым я зым хыхьэ къуалъэбзу гупыращ. ЩӀылъэрыгъуалъхьэхэм къагуэкӀыу, абыхэм я шырхэр джэдыкӀэм къопщ цыншэу, е мащӀэ дыдэ ятету, я нэхэр къэмыплъэу, зэхамыхэу, я лъакъуэхэр къащӀэмыувэу. Абы папщӀэ, япэрей тхьэмахуэр абгъуэм щагъэкӀуэн хуейщ, анэмрэ хъумрэ ягъэхуабэу, ягъашхэу. А шырхэм я жьэ гъунэм хьэӀулэ ӀуещӀэ гъуэжьу е плъыжьу. ХэкӀыгъуэ хиубыдэхэр: Дыдыкъушхэр ЖыгыуӀухэр Къуаргъкъащхъуэхэр КӀыгуугухэр Лъэхьэнцэхэр Тхьэрыкъуэхэр Унэбзухэр ХьэпцӀащхъуэхэр == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original
Мысырбзу лъэпкъыр

Мысырбзу лъэпкъыр (лат-бз. Threskiornithidae) - псыхэуэбзагуэ хэкӀыгъуэм щыщ лъэпкъщ. ЩӀыпӀэ хуабэхэм куэду щыпсэу лъэпкъщ. Абы хэхьа лӀэужьыгъуэхэр къэщӀэгъуафӀэщ я пщэ, лъакъуэ, пэ псыгъуэ кӀыхьхэмкӀэ (пэхьэнцэбзум къанэмыщӀауэ). Нэхъыбэм я щхьэр, пщэр цыншэщ, хьэгуагуэ яӀэщ. Мысырбзухэр хулъэншэщ. Гупышхуэхэурэ псыӀуфэхэм гъунэгъуу щогъуалъхьэ. == ЗэхэгъэкӀыгъэр == Лъэпкъ къуэдзитӀу, лъэпкъыгъуэ 13-рэ лӀэужьыгъуэ 32-рэ къызэщӀеубэдэ, ахэр: Мысырбзу лъэпкъ къуэдзэр Threskiornithinae Лъэпкъыгъуэ Мысырбзухужьхэр Eudocimus Мысырбзухужь Eudocimus albus Мысырбзууплъ Eudocimus ruber Лъэпкъыгъуэ Plegadis Plegadis falcinellus Plegadis chihi Plegadis ridgwayi Лъэпкъыгъуэ Lophotibis Lophotibis cristata Лъэпкъыгъуэ Cercibis Cercibis oxycerca Лъэпкъыгъуэ Mesembrinibis Mesembrinibis cayennensis Лъэпкъыгъуэ Phimosus Phimosus infuscatus Лъэпкъыгъуэ Мысырбзупщэхухэр Theristicus Theristicus caerulescens Мысырбзупщэху Theristicus caudatus Theristicus melanopis Лъэпкъыгъуэ МысырбзупщэфӀыцӀэхэр Threskiornis Мысырбзу Threskiornis aethiopicus Threskiornis melanocephalus Threskiornis molucca Threskiornis spinicollis Лъэпкъыгъуэ Pseudibis Pseudibis papillosa Pseudibis davisoni Pseudibis gigantea Лъэпкъыгъуэ Geronticus Geronticus eremita Geronticus calvus Лъэпкъыгъуэ Nipponia Nipponia nippon Лъэпкъыгъуэ Bostrychia Bostrychia olivacea Bostrychia rara Bostrychia hagedash Bostrychia carunculata Пэхьэнцэбзу лъэпкъ къуэдзэр Plateinae Лъэпкъыгъуэ Пэхьэнцэбзухэр Пэхьэнцэбзу Platalea leucorodia Platalea regia Platalea alba Platalea minor Platalea flavipes Platalea ajaja == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original
Агуй-Шапсыгъ

Агуй-Шапсыгъ - ТӀуапсы къедзыгъуэм хэт Нэбыгъу къуажэ тӀысыпӀэм хыхьэ хьэблэ. == Хэкумэтх == Къуажэр Агуае псым и къуэм дэтщ, Ӏуащхьэ Куэлъыхъуэ и лъабжьэм деж. ТӀуапсы къалэ нэс километрэу 14 дэлъщ. Агуй-Шапсыгъ къуажэр, иджы зи щӀыналъэ къинэжа адыгэ лъэпкъым и зы лъэпкъыгъуэ шапсыгъхэм я тӀысыпӀэ нэхъ ин къэнэжахэм ящыщ зыщ. == Тхыдэ == ЩӀыпӀэм ита шапсыгъэ хьэблэр зэуэ нэужым Тыркум Ӏэпхъуауэ щтащ. 1872 гъэм абы и пӀэм деж яухуауэ щтащ къуажэ цӀыкӀу Карповкэ. 1935 гъэм къуажэм и цӀэр яхъуэжащ КуйбышевкэкӀэ. 1993 гъэм, гъэтхапэм и 1-м, къуажэм и цӀэр Агуй-ШапсыгъкӀэ яхъуэжащ, шапсыгъэ дэсхэм я цӀэкӀэ. == Жылэ == 1905 гъэм къуажэм адыгэ лъапсэу 60 дэтащ. 1989 гъэм къуажэм цӀыхуу 1649 дэсащ. Ахэм ящыщу адыгэхэр - 1 407, урысхэр - 203 икӀи нэмыщӀхэр. 1999 гъэм цӀыху дэсыр 1722 нэс хэхъуащ. 2010 гъэм зэрабжамкӀэ къуажэм цӀыхуу 1 940 дэсщ. == ЛъэкъуацӀэу дэсхэр == Чъушъхьэ Шъэгьашъ Коныжъыкъу Абрэгь Шъыжъыи Хъун Дэшытх ЕкӀуашъ КӀэлъыкъу Онэжъыкъу ПшъэхьэкӀотх Хьэтсэгош Хъохъут Хъусыиф Азэпыкъэстэ РэкъоплӀэгъу

Source: original
Налшык

Налшык е НалщӀэч (урбз. Нальчик, къэр.-балъкъ. Налчык) - Урысейм щыщ къалэ. Къэбэрдей-Балъкъэрым и къалэ нэхъыщхьэщ. "НалщӀэч" жыхуиӀэ псалъэр къызытекӀыр адыгэбзэкӀэ псалъитӀ "нал"+"щӀэч" я зы ныкъуэм нал+цӀыкӀу хуэдэу ябжыр. Къапщтэмэ НалщӀэч къалэ нал цӀыкӀум и ку итым ещхьщ. Къалэм и дэмыгъэ нэхъыщхьэр налщ. == Жылэдэсхэр == Къалэм 269,2 мин цӀыхуу дэсщ (2009 гъэм еплъытмэ), ахэр лъэпкъ-лъэпкъкӀэ гуэшащ: Адыгэ - 42,8 % Урыс - 29,8 % Балъкъэр - 14,2 % адрейхэр - 13,2 %

Source: original
Урыш Анзор

Урыш Анзор, Суадин и къуэ - адыгэ бэнакӀуэ хуит; Урысейм спортымкӀэ щӀыхь зиӀэ и мастер цӀэ лӀапӀэр зезыхьэ. Зыгъасэр Тембот Анзор, Миндиаишвили Дмитрий. == Биографиэ == Урыш Анзор 1987 гъэм Псыхъурей къуажэм къыщалъхуащ. Япу зыгъасэн щӀэзыдзар и адэращ - Урыш Суадин, Мухьэмэд и къуэ. == ТехьэпӀэхэр == НэкӀубгъу Урысейм и бэнак1уэ Федерацэм и сайт Урыш Анзор, Суадин и къуэ "Кавказский узел" сайтым

Source: original
БзухьэкӀэ

БзухьэкӀэ (лат-бз. Carduelis cannabina) - бзупэгъум лъэпкъым щыщщ. == Теплъэр == Унэбзум нэхърэ мащӀэу нэхъ цӀыкӀущ. Гъатхэм хъум и натӀэр, щхьэщыгур, бгъэгур - плъыфэщ; тхыцӀэр - гъуабжэщ; ныбэщӀагъыр, джабэхэр - хужьщ. Щхьэгуагуэ мащӀэ иӀэщ. Анэм и теплъэм плъыфэ хэткъым. == Здэпсэухэр == Здэпсэур цӀыхур зытелэжьыхь щӀыпӀэхэрщ. Щыгъуэлъхьэну нэхъ къыхех жыг хадэхэр, мэз кусэ ӀэрыгъэкӀхэр, бжыхь папщӀэу хадэ гъунэхэм къырагъэкӀэкӀ чыцэ жыг Ӏувхэр, хъупӀэхэр, мэз лъапэ чыцэ къэкӀыгъэхэр. Абгъуэр щӀыгум метри 3-м нэсу щхьэщыӀэтыкӀащ. Ищхъэрэ Къаукъазым бзухьэкӀэр щыкуэдщ, мылъэтэжу щопсэу бгы лъапэ, бгылъэ щӀыпӀэхэм. ЩыӀэщ Еуропэм, Ищхъэрэ-КъуэкӀыпӀэ Африкэм, Азиэм я щӀыпӀэ щхьэхухэми. == Ӏусыр == Я Ӏусым и нэхъыбэр удз жылэщ. Шырхэм гъуди, бадзи ирагъэшхщ. == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкесск. 2007 гъ.

Source: original
Эльмесхъан Хьэгъундокъуэ

Хьэгъундокъуэ Эльмесхъан (06.02.1898-21.01.1985) Ц1ыхубэм зэриц1ыхумк1э Гали Баженэ, Ирен Де Люар- адыгэ ц1ыхубз ц1эры1уэ, ягъэлъап1эу япэ класс легионер, командор, бригадэ генерал, Фрэндж республикэм и орденым и офицер лъап1э и щ1ыхьым теухуауэ. Къэрал правительствэм я ордену: 1939-1945 зауэм и крест,лӀыгъэм и крест,дышэ крест Польскэ Ӏэрмэм ейуэ,Париж медаль плъыжь, Тунис ик1и Италия компанием я медаль къыхуагъэфэщащ. Коко Шанел и деж «Кавказ вагъуэ» жа1эу щылэжьащ 1920 гъэм. Унагъуэк1э къызыхэк1ар адыгэ лъэпкъ ягъэлъап1э, щ1ыхь зи1э уэркъ Хьэгъундокъуэхэ. Я лъэпкъ къуажэ- Къармэ Хьэблэ (иджырей Каментомостское) Эльмесхъан и адэр генерал Константин Николай и къуэр, чристэн диныр къыщимыщтэм и ц1эр Едыдж Исмел и къуэт. Дикая Дивизия жыхуа1эм и ет1уанэ бригадэм и командиру щытащ. Эльмесхъан и анэр Елизавета Бредова хэт полаб славянхэм къыхэк1ыу етх, хэти немыцэ аристократием щыщу жа1э. Эльмесхъан къыщалъхуар Санкт Петербургщ. Смольнэ ц1ыхубз еджап1эр къиухащ. Дунейпсо Зауэхэм япэми ет1уанэми хэтащ. И яп1э щхьэгъусэ дунейм пасэу ехыжам Николай Баженов и унэцэр зэрихьэу ц1эры1уэ хъуащ. Шанел и деж щылэжьащ щыгъын игъэлъагъуэу ик1и ц1эры1уэ тедзэхэм «ВОГ» ик1и «Фемина» и сурэт къылалъхьащ мызэ мыт1эу. 1934 гъэм граф Станислав де Люарым щхьэгъусэ хуэхъуащ, католик диныр къищтэри Ирене Лейла жа1эу еджэу щ1адзащ. Дунейпсо зауэ е1туанэм щыщ1ыдзам сымаджэщым и щхьэтету щытащ, ц1ыху куэди къыригъэлащ. Абы теухуауэ Фрэндж республикам къыхуигъэфэщащ къэрал правительствэм и ордену зэмыл1эужьыгъуэ абы яхэту Францым и нэхъ лъап1э дыдэр Ordre national de la Légion d'honneur. 1985 гъэм дунейм щехыжам зауэлъхэм хуагъэфэщэ пщ1эшхуэ и1эу Сент-Женевьев-де-Буа кхъэм щыщ1алъхьащ. Абы хуэдэ пщ1э Эльмесхъан ф1эк1 нэгъуэщ ц1ыхубзым къыхуагъэфэщакъым. 2001 гъэм Фрэндж тхак1уэ Гимет Де Сэриньи(Guillemette de Sairigné «La Сircassienne»), тхылъ итхащ ирен и гъащ1эм теухуауэ « Адыгэ ц1ыхубз» и ц1эу. 2012 гъэм Жансурэт Зек1уэрей трихащ «Адыгэ ц1ыхубзыр к1уэдыжынкъым..» жыхуи1э документальнэ нэтынэр.

Source: original
Ныбгъуэхэр

Ныбгъуэхэр (лат-бз. Coturnix) - мэзджэд лъэпкъым щыщ лъэпкъыгъуэщ. Къуалэбзу жьгъейщ, кӀагуэхэщ. == ЗэхэгъэкӀыгъэр == Ныбгъуэбзагуэ - Coturnix japonica Ныбгъуэ - Coturnix coturnix Coturnix delegorguei Coturnix coromandelica Coturnix pectoralis Coturnix novaezelandiae † Coturnix ypsilophora Coturnix chinensis Coturnix adansonii == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original
Ле Корбузие

Ле Корбузие (фр-бз.: Le Corbusier, 1887 жэпуэгъуэм и 6 - 1965 шыщхьэӀум и 27) - фрэндж архитекторщ. Модернизмыр къезгъэжахэм ящыщщ, абым нэмыщӀэу лэчтхыгъакӀэ, дизайнерщ. == ГъащӀэм и тхыдэр == Къыздэхъуар Шуэцариэм, къалэ Ла Шо де Фон (1887 жэпуэгъуэм и 6). И япэрей лъэжьыгъэр илъэс 18-й иримыкъуауэ ищӀащ, зы архитектор Ӏэсэм дэщӀыгъуу. Ахъшэ къилэжьамкӀэ Еуропэ къэралхэм къикӀухьа, архитектурэ щӀэныгъэхэм зыригъасэу. Яужым илъэс бжыгъэкӀэ архитектор Ӏэсэхэм ядэӀэпыкъурэ еджащ. == ТехьэпӀэхэр == Дизайнер цӀэрыӀуэхэр - Ле Корбузие (урыс.)

Source: original
Эвебзэ

Эвебзэ (Eʋegbe) - нигер-конголезыбзэхэм ящыщ, банту бзэ группэм хэту. Эвебзэ я анэдэлъхубзу къэзылъыту дунем тетыр цӀыху - млн 6 хуэдиз. Тхыбзэр зэрщыт - латин. == -Хэр == atí - atíwó жыг - жыгхэр ŋútsu - ŋútsu̍wó лӀы - лӀыхэр umugore - abagore фыз - фызхэр xɔ - xɔwó унэ - унэхэр == Арифметикэ == ɖeka - зы eve - тӀу etɔ̃ - щы ene - плӀы atɔ̃ - тху ade - хы adre - блы enyi - и asieke - бгъу ewo - пщӀы

Source: original
Тафэ

Тафэ (фр-бз. plage, ин-бз. beach) - псымрэ жьымрэ я Ӏерозиэм къагъэхъуауэ, хы Ӏуфэм ерэ дэтхэ нэгъуэщӀ псылъэ Ӏуфэми Ӏулъ щӀы захуэ. == Тафэхэр зэрызэхадз == Тафэ Ӏуфэм Ӏулъым елъытауэ, ахэр яугуэш пшахъуэ, зэхэпща е мывэкӀэщхъ тафэкӀэ. Иныкъуэм деж гуп хэхауэ ябж къалэм ӀэрыщӀу дащӀыхьа тафэхэр. Абыхэм я нэхъыбапӀэм дыгъэ зебгъэу фӀэкӀа зыщыбгъэпскӀ хъунукъым. == Къызэрагъэсэбэп == ЦӀыхухэм тафэхэр и нэхъыбэм зыщагъэпсэхун, зыщагъэпскӀын, дыгъэ зрагъэун щхьэщ къыщӀагъэсэбэпыр. Абыхэм щхьэ иныкъуэ тафэ Ӏуфэхэм деж жьауэхэр, гъуэлъыпӀэ цӀыкӀухэр е нэмыщӀ гуэрхэр ягъэувхэр. Апхуэдэ тафэхэм «яухуакӀэ» йоджэ, апхуэдэ тыншыпӀэ тафэм имыӀэм «ямыухуауэ» йоджэ. Иныкъуэ «яухуа тафэхэм», хъумапӀэ станцрэ япэ дэӀэпыкъугъуэ пунктрэ яӀэщ. Тафэхэм цӀыху куэд зэрыщызэхуэсым щхьэ, абыхэм унафэ трагъэхьэ тафэр къабзэу щагъэтыну. Абы къыхэкӀыу тафэр къабзэу щагъэтын щхьэ, иныкъуэ тафэхэм зыбгъэпсэхуну ущыдыхьэм деж ахъшэ ептын хуейщ. Абыхэм нэмыщӀ тафэ Ӏуфэхэм деж псыр зэры чэнджым щхьэ, абдежхэм деж Ӏэщхэр псы ирагъэфэну Ӏуахуэ, щыгъын щажьыщӀ ерэ икӀи нэгъуэщӀ гуэрхэр щащӀэ. Спортым епхауэ, тафэхэм деж щрагъэкӀуэкӀхэр - тафэ волейбол, тафэ футбол, тафэ гандбол икӀи нэгъуэщӀ джэгу къом. == Сэбэп зэрыхъухэр == Езы-езыуэ къэхъуа тафэхэм Ӏуфэ зыӀулъхэм я дежкӀэ мыхьэнэшхуэ яӀэщ. Тафэхэм деж псыр чэндж зэрыхъум щхьэ, псым и къарур абдежхэм деж мащӀэ мэхъури, Ӏуфэм Ӏулъхэр ӀуригъэлъэсыкӀкъым. Абы къыхэкӀыуи тафэ Ӏуфэхэм пэгъунэгъуу пшахъуэ е мывэкӀэщхъ ипшыну ядэкъым. ЦӀыхухэми тафэхэр яхъумэн щхьэ, абыхэм я Ӏуфэхэм деж мол ӀуащӀыхь. == Гъуэзэджэ фактхэр == Дунейм и нэхъ кӀыхь дыдэ тафэр Бангладеш щыӀэщ - ар Кокс-Бэзэр къалэм и хы Ӏуфэм деж Ӏулъщ. И кӀыхьагъыр 125 км мэхъу. Къалэ тафэ нэхъ кӀыхь дыдэр Бразилэм щыӀэщ - ар Копакабанэ и Ӏуфэм деж Ӏулъщ. И кӀыхьагъыр километриплӀ мэхъу. Дунейм япэ дыдэу зыгъэпсэхупӀэу зэӀуаха тафэр - Аустралиэм и Сидней къалэм деж Ӏулъ Бонди тафэращ. Ар 1882 гъэм зыгъэпсэхупӀэ статус зиӀэ тафэу ятхауэ щтащ. Псом нэхъ нэхъ къабзэ тафэу ябж - Кубэм и тафэ Варадерэ Псом нэхъ нэхъ щэху тафэу ябж - Индонезиэм и тафэ Ломбок == ТехьэпӀэхэр == UNESCO Beach erosion & formation (индж-бз.) Лучшие пляжи мира на карте (ур-бз)

Source: original
Рембрандт

Рембрандт Харменс ван Рейн (нидер-бз.: Rembrandt Harmenszoon van Rijn, 1606 бадзэуэгъуэм и 15 - 1669 жэпуэгъуэм и 4) - нидерландхэм щыщ художник. == Гашъэм и тхыдэр == Къыздэхъуар къалэ Лейденым (Нидерлэндхэм) шъхьэл зыӀыгъ къуэлей хулъхугъэм и унагъуэм. 1620 гъэм Лейден и университетым кӀохьэ, яужым художник гуэрэм и дэӀэпыкъуэгъу мэлажьэ, абым фӀэкӀауэ Питер Ластман идежь щоджэ. Абым идежь Рембрантым зырегъасэ нэху-ныбджэ зэхэлъыкӀэм и лъэгъуныр, ара лэчтхыгъэхэм тетхэм фэ къытезгъауэр псо хуэду, Ӏувагъ езытыр тетым, къэхъуар, гъэлъэгъуам тхыгъэм гурыӀуэгъуэ хэзылъхьэ. 1631 гъэм Рембрандт Амстердам мэкуэчыжь, абдем цӀэрыӀуэ мэхъур «Доктор Тулп и урок анатомиэмкӀэ» ишъа яуж. 1640 гъэхэм япэ кӀышъэ Рембрандтым лэжьыгъэ куэд иӀэ, джылэм фӀыуэ къалъыту. 1640 гъэм Рембрандтым и лэжьыгъэ нэхъ цӀэрыӀуэ «Джэщхъумэ» етх. Зэманыр кӀуэхукӀэрэ Рембрандтым и реализм Ӏэшъагъэм нэхъ кууэ зырет, цӀыхухэм я сурэтхэр итху («Нэуэжъым и сурэт», «Шъхьэгъумджэм Ӏут Хендрикие», «Титус еджэ» а псом пэмыкӀыу езым и сурэт бжыгъэ итхауэ щыта). 1650 гъэм Рембрандтыр хом-хомурэ цӀыхухэм ящогъупшэжьыр модэм икӀыурэ, ауэ тӀум щыгъуи лэжьыгъэ куэд иратыр, 1656 гэм Рембрандтыр банкрот мэхъур. 1669 жэпуэгъуэм и 4 Амстердам идежь дунем ехыжьа == ТехьэпӀэхэр == Рембрандт и гъашъэмрэ и лэжьыгъэмрэ тепсэлъыхь сайт (урысыбзэкӀэ) Рембрандтрэ и лэчтхыгъэхэмрэ я анализ зэрыт сайт (урысыбзэкӀэ) Рембрандт и лэчтхыгъу хъуам я каталог, шъэныгъэ проэкт «Рембрандт» зицӀэм къызэритымкӀэ

Source: original
Дыгъужьыб

Дыгъужьыб - Къэрэшей-Шэрджэсым хэт Ӏуащхьэщ. И лъэгагъыр м. 718 мэхъур. Беслъэней къуажэм и гъунэгъу бгъэдэтщ, Инжыджышхуэ и сэмырабгъумкӀэ. ЛӀэщӀыгъуэ кӀуам икухэм иджыри, Ӏуащхьэм дыгъужьхэр щыпсэуауэ щытащ. Псэущхьу хъуар цӀыхухэм я щэкӀуэным текӀуэдащ. Иджы бгым Ӏэщ фермэ тетщ, Совет зэманыгъуэм ящӀауэ.

Source: original
Ӏуашъхьитху хьэблэхэр

Ӏуашъхьитху хьэблэхэр (ур-бз.: Кавказские Минеральные Воды) - Урысейм иӀыгъ Ставропол къэралым и зы лъэныкъуэ. Ставропол джабэхэмрэ Къаукъз Къушъхьахэм я ишъхъэрэ лъэныкъуэм дэтхэ. Ӏуашъхьитху хьэблэхэр япэреуэ Псыхуабэрэ Нартсанэрэ къызхэкӀар, зыгъэпсэхугъэ-къалэхэу хуэду яужым Есэнкыт, ПсыхуабэцӀыкӀу, Гумкъалэ джоуэ хэхьэхэ, абым пэмыкӀыу Къэрэшей-Шэрджэсым и КъэрэшейцӀыкӀу куеймрэ Прикубанскэ куеймрэ ящыщ хеубыдэ Къэбэрдей-Балъкъэрми и Дзэлыкъуэ куейм щыщ. Апхуэдэм зэрыхъумкӀэ Ставропол къэралым 58 % абы и шӀыпӀэм иӀыгъ, Къэрэшей-Шэрджэсым - 33 %, Къэбэрдей-Балъкъэрым - 9 %.

Source: original
МывэкӀэпысщхьэгъуэжь

МывэкӀэпысщхьэгъуэжь (лат-бз. Motacilla citreola) - мывэкӀэпыс лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ. Бзу инкъым, зэкӀуу зэфӀэтщ, и кӀыхьагъыр см. 17 нос, и кӀэ кӀыхьри хэту. Гъэмахуэм Сыбырым щогъуалъхьэ, псыӀэ губгъуэхэм, тафэхэм е тундрэм. Хабзэу джэдыкӀи 4-5 къуэлэну къекӀэцӀ. ЩӀымахуэр Ипщэ Азиэм щрах. Яшхыр нэхъыщхьэу хьэпщхупщ, гъудэбадзэ псы Ӏуфэм щыпсэухэр. == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original
Муниципал къэхъугъэхэр

Муниципа́л къэхъугъэхэр - щӀыпӀэ, зи гъунэ хэгъэшам къэрал унафэщӀым нэмыщӀ, а щӀыпӀэм и унафэщӀхэр ягъувыжыну хуиту щытхэ, щӀыпӀэ упщӀэхэр ягъэзэщӀэжын щхьа. Апхуэдэ щӀыпӀэхэм я унафэщӀхэр езы щӀыпӀэм исхэм хэдэкӀэ къыхах. == Урысейм и муниципал къэхъугъэхэр == Урысейм и федерал унафэмкӀэ, къэралым иӀэщ муниципал къэхъугъэ зэмылӀэужыгъуэхэу - 5: Къуажэ тӀысыпӀэ - зы ерэ зытӀущ къуажэ зы щӀыпӀэ зэгуэт ящӀауэ, зы бюджет яӀэу зы унафэ щӀэтхэу щыт. Къужэ тӀысыпӀэхэр муниципал къедзыгъуэхэм хеубыдэхэр. Къалэ тӀысыпӀэ - къалэ ерэ къуажэ къалафэ зытет, къалэ унафэщӀ къыхэх яӀэу муницпал къедзыгъуэхэм хиубыдэу щытхэр. Апхуэдэу къалэ тӀысыпӀэ къалэ куейуэ щымытхэр муниципал къедзыгъуэхэм и хьэблэкуу щытхэщ и нэхъыбэм. Муниципал къедзыгъуэ - жылэ тӀысыпӀэ гупрэ (къуажэми къалэми) тӀысыпӀэ зэхуаку щӀыхымрэ зы административ щӀыпӀэм хиубыдэу зэхэт ящӀахэ. Муниципал къедзыгъуэхэм къагъэхуауэ щыщытхэр, а къедзыгъуэм къыщыхъу Ӏуэхухэр а щӀыпӀэ дыдэм деж щагъэтэрэзу щытын щхьащ. Къалэ куей - къалэ тӀысыпӀэ, муниципал къедзыгъуэм химыубыдэ. Езы къалэм федерал унафэм тету и къалэ Ӏуэхухэм фӀэкӀа, нэгъуэщӀ Ӏуэху зэрамыгъэзахуэу щытхэ. Къалэм и къалэкӀуэцӀ щӀыпӀэ федерал мыхьэнэ зиӀэ - федерал мыхьэнэ зиӀэ къалэхэм я Ӏыхьэ, а Ӏыхьэм къиубыд гъунэхэм цӀыху исхэм я щӀыпӀэ унафэщӀхэр езыхэм къыхахыжыну хуитхэщ. 2014 гъэм, нэкыгъэм и 27-м къыдагъэкӀэ федерал унафэ No 136−ФЗ-мкӀэ, Урысейм и муниципал къэхъугъэхэм, къэхъугъитӀ щӀэуэ муниципал гуэшыкӀэм хагъэхьащ: Къалэ куей къалэкӀуэцӀ гуэшыкӀэ зиӀэ - къалэ куей, Урысейм и регионым и унафэм елътауэ, къалэкӀуэцӀ къедзыгъуэ муниципал къэхугъэ статус зиӀэу щытхэ. КъалэкӀуэцӀ къедзыгъуэ - къалэм и Ӏыхьэ щӀыпӀэм ит муниципал къэхугъэ. Дэтхэнэ муниципал къэхъугъэр къагъэунэхуауэ щыщытыр, а къэхъугъэм къекӀуэкӀ Ӏуэхухэр ягъэтэрэзу, щӀыпӀэм и бюджетыр зэрагъэзэхуэн щхьащ. == Урысейм и муниципал къэхъугъэхэм я бжыгъэр == Урысейм иӀэ муниципал къэхъугъэхэр щӀэх-щӀэхыурэ яхъуэжу щытщ. Илъэс къэс муниципал къэхугъэ зэмылӀэужыгъуэхэр е зэгуагъэхьэу, е яугэшу щытхэщ. ИщӀагъэм щӀэт таблицэм къегъэлъагъуэ 2008 гъэ лъандэрэ Урысейм и муниципал къэхъуэгъэхэм я бжыгъэм зэрызихъуэжар.

Source: original
Зэлэнщыгу

Зэлэнщыгу - Урысейм хиубыдэ Къэрэшей-Шэрджэсым и щӀыпӀэм хэт Ӏуащхьэщ, и лъэгагъыр м. 1200 хуэдиз мэхъу. Ӏуащхьэр. Али Бэрдыкъуэ къуажэмрэ Исправнэ станицэмрэ я зэхуакум дэтщ, Инжыджышхуэмрэ ИнжыджцӀыкӀумрэ я псыхъуэ зэхуакум. Псы жьгъей бжыгъэ къыщӀожыр, Ӏуащхьэм и лъэныкъуитӀымкӀэ кӀуэху. И адыгэцӀэ Зэлэнщыгур псалъитӀу зэхэт: зэлэн - зэхуэсын, хасэ егъэкӀуэкӀын; етӀуанэ псалъэр щыгу - щхьэ, нэпкъыщхьэ. урысыбзэм Инжыджхэм цӀэ зэрахьэ Зеленчукхэр Зэлэнщыгу псалъэм къыхэкӀауэ щытщ.

Source: original
Унэ къазхэр

Унэ къазхэр (лат-бз. Anser anser domesticus, Anser cygnoides) - губгъуэкъаз (е къазыщхъуэ) Ӏэлым къытехъукӀащ. == Теплъэр == ТеплъэкӀи, пкъы гъэпсыкӀэкӀи хуабжьу ещхьщ къазыщхъуэм. === Зехуэныгъэм === Я лыр джэдкъаз лӀэужьыгъуэ псом яйм нэхърэ нэхъ къэуатщ. ХъупӀэхэр хуабжьу дэгъуэу къагъэщхьэпэ. КӀэцӀын яублэ я ныбжьыр илъэс иримыкъупэу. ДжэдыкӀэу къакӀэцӀыр 30-40-щ. Урысейм унэ къаз лӀэужьыгъуэ куэд щыхъу, хамэ къэралхэм къырашауи, къыщагъэхъуауи. == Тхыдэр == Унэ къазхэм ижь-ижьыж дыдэм рымхэм я къэлащхьэ Рим бийм къызэрырагъэлам и хъыбар куэдым ящӀэ. Ауэ мащӀэщ щыгъуазэр къазхэр Ӏэщэ (сэшхуэ) гъэхьэзырыным адыгэ гъукӀэ Ӏэзэхэм къызэрагъэщхьэпэу щытар. Сэшхуэр къызыхахыну гъущӀ пычахуэхэр Ӏусым хэлъу къазхэм ирагъэшхт. Ар нэгэгъум ипсыхьт мафӀэм нэхърэ нэхъ лъэшу икӀи Ӏэщэр зыщӀыпӀэм къыщымынауэ быдэ, лантӀэ хъуным щхьэпэт == ЛӀэужьыгъуэхэр == Унэ къазхэм лӀэужьыгъуэ тӀощӀым фӀэкӀ зэщӀеубыдэщ, я нэхъыбэр Еуропэ къэралхэм къэхагъэшауэ, абыхэм ящыщщ адыгэбзэм гъэунэхуауэ хэтхэр: Къаз хужь Къаз-зауэрей Къазжьэгъулыбэ == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original
Псыхъуэжьынду

Псыхъуэжьынду (лат-бз. Bubo blakistoni) - кӀукӀумяу хэкӀыгъуэм, жьынду лъэпкъыгъуэм я нэхъ пӀащэщ. == Теплъэр == Дамэ дияхэр м. 2-м, къишэчыр ч. 4-м нос. Теплъэ нэхъыщхьэр гъуабжэщ. == Здэпсэухэр == Щопсэу Урысейм и КъуэкӀыпӀэ Жыжьэм, Сахалин, Курил хытӀыгухэм. Азиэм я псыхъуэхэ мэзхэм. Мэгъуалъхьэ псым пэмыжыжьэу. == Ӏусыр == Ӏусыр - бдзэжьей, елыркъэш, хьэндыркъуакъуэ. == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original