Istorija Centralne Amerike

Generalna kapetanija Gvatemalije, a glavni grad bio je Siudad de Gvatemala. Mala grupa bogatih španskih trgovaca rođenih u Centralnoj Americi dominirala je unosnom trgovinom indigo boje, a ujedno i političkim životom ove kolonije. Ovim područjem vladao je generalni kapetan Gvatemale. Nakon sticanja nezavisnosti 1820. godine, ova je regija podeljena na zasebne zemlje kojima je vladalo nekoliko bogatih porodica. Tokom 20. veka u politiku Centralne Amerike nekoliko puta intervenisao je SAD, pružajući pomoć i oružje. == Maje == Civilizacija Maja bila je na svom vrhuncu u šumovitom tropskom nizinskom području Gvatemale od 250. do 900. godine. Tu je narod Maja gradio gradove sa stepeničastim piramidama. Oko 900. godine Tolteci sa severa pokorili su narod Maja. Oko 1200. Maje su se oporavile, ali su ponovo nazadovali u vreme španske okupacije. == Španska kolonijalna era == Centralna Amerika se sastoji od sedam nezavisnih država: Belize, Kostarika, Salvador, Gvatemala, Honduras, Nikaragva, i Panama. Nakon španskog osvajanja iz 16. veka, većina stanovnika Centralne Amerike imala je sličnu istoriju. Izuzetak je bila Zapadna Karipska zona, koja je obuhvatala karipsku obalu i polunezavisne autohtone zajednice, odbegle zajednice robova i doseljenika, posebno britanskih doseljenika koji su na kraju formirali Britanski Honduras (današnju državu Belize). Ovo retko naseljeno područje su naseljavali Britanci po osnovu Madridskog ugovora sa Španijom. Kako Španija nije stekla kontrolu nad Britanskim Hondurasom, Britanci su nastavili da nastanjuju ovaj region i vremenom su ga kolonizovali. Kad je Gvatemala stekla nezavisnost, oni su preuzali Britanski Honduras od Španije. Britanski Honduras je bio Britanska neseobina, a ne kolonija (ugovor između Španije i Ujedinjenog Kraljevstva je zabranjivao Britanske kolonije na toj teritoriji) tokom niza godina. Nakon mnogo godina kontroverzi, potpisan je ugovor između Gvatemale i Ujedinjenog Kraljevstva kojim je tadašnji gvatemalski predsednik priznao originalnu teritoriju Beliza (koja je dodeljena od strane kraljevine Španije britanskoj kruni). U okviru ovog ugovora, bio je i sporazum da se izgradi drumski put od grada Gvatemala preko Britanskog Hondurasa do Karipskog mora. Pošto put nikada nije građen, Gvatemala je proglasila ugovor ništavim. Britanski Honduras, kako su ga Britanci nazvali, ili Belize u španskom i gvatemalskom žargonu, stekao je nezavisnost od Velike Britanije 1981. godine i usvojeno je ime Belize. Gvatemala još uvek osporava teritoriju Beliza. Od 16. veka do 1821, u Centralnoj Americi je formana Generalna kapetanija Gvatemalije, koja se ponekad naziva i kraljevstvom Gvatemale. Ona se sastojala od delova država Čijapas (sada deo Meksika), Gvatemala, Salvador, Honduras, Nikaragva, i Kostarika. Zvanično, Kapetanija je bila vicekraljevstvo Nove Španije i stoga pod nadzorom španskog vicekralja u Meksiko Sitiju. U stvarnosti, međutim, njome nije upravljao vicekralj, niti njegovi zamenici, već jedan nezavisno postavljeni generalni kapetan, čije je sedište prvo bilo u Antigvi, a kasnije u Gvatemala Sitiju. == Nezavisnost == Sledeći primer Meksika, godine 1821. Centralna Amerika proglasila je nezavisnost. Predlagala se federacija novih država, međutim političari se nisu mogli složiti kakav bi oblik trebala da poprimi. Nesuglasice su dovele 1838. do rata i raspada ove zemlje na pet samoupravnih republika. === Kafa === Tokom 1850-ih u svetu je vladala velika potražnja za kafom. Bogati zemljoposednici počeli su da uzgajaju velike količine kafe proterujući lokalno stanovništvo s njihove zemlje. Izvoz kafe omogućio je Kostarici i Salvadoru da krajem 19. veka postignu određenu stabilnost, ali promenjiva cena kafe kasnije je dovela do problema. === Panamski kanal === Uz vojnu podržku SAD, Panama se odvojila od Kolumbije 1903. godine. Građevinari iz SAD izgradili su veliki kanal koji povezuje Atlantski i Tihi okean. Panamski kanal, koji prolazi južnim delom zemlje, otvoren je 1914. Nakon toga panamska privreda gotovo potpuno zavisi od SAD. == Savremena Centralna Amerika == Goleme razlike između bogatih i siromašnih, uz snažan ekonomski, politički i kulturni uticaj SAD, učinile su Centralnu Ameriku 20. veka nemirnim područjem. Mnogi vladari su bili diktatori i vlade su se brzo menjale pa su postojali vrlo slabi izgledi za političku stabilnost. Bilo je mnogo revolucija koje su često bile ugušivane uz mnogobrojne žrtve. === Porodica Somoza === Anastasio Somoza i njegovi sinovi vladali su Nikaragvom od 1937. do 1979. Privreda je pod njihovom vladavinom je napredovala, ali je bila veoma raširena korupcija. Godine 1979. pobuna pod vođstvom sandinista (levičarska grupa, koja je ime dobila po bivšem socijalističkom vođi Augustu Sandinu) svrgnula je Somoze sa vlasti. === Porodica Ortega === Socijalistički političar Daniel Ortega (rođen 1945) postao je poglavar Nikaragve 1981. godine i pobedio na slobodnim izborima 1984. Njemu nije uspelo da oslobodi svoju zemlju od sukoba između desničarskih političara sa potporom SAD i svojih levičarskih saveznika. == Intervencija SAD == Tokom 20. veka Sjedinjene Države su bile direktno uključene u srednjoameričke sukobe. Godine 1909. SAD su podupirale desničarsku revoluciju u Nikaragvi, i ta je zemlja bila pod okupacijom mornarice SAD do 1933, kad ih je nakon gerilskog rata na povlačenje prisilio Augusto Sandino (1895- 1934). Kasnije su Sjedinjene Države intervenisale da bi ugušile levičarske revolucije i sprečile širenje komunizma tokom Hladnog rata. U novije vreme SAD su podupirale pobunjenike (desničarsku gerilu) u Nikaragvi, a 1989. godine izvršena je invazija na Panamu radi svrgavanja korumpiranog vladara, generala Manuela Noriege. === Oskar Romero === Nadbiskup Oskar Romero (1917-1980) bio je na čelu katoličke crkve u Salvadoru. Citirajući Bibliju počeo je da traži bolje životne uslove za siromašne. Tokom 1970-ih mnogi katolici su počeli da se uključuju u socijalne aktivnosti. To je uznemiravalo vladu koja je zaposlila plaćenike da ubijaju sveštenike. Kada se Romero sve gorljivije počeo da se zauzima za obespravljene i da javno proziva vladine eskadrone smrti za nasilje nad nevinim seljacima, kampesinosima, i sam je ubijen. == Vidi još == Istorija Beliza Istorija Gvatemale Istorija Salvadora Istorija Hondurasa Istorija Nikaragve Istorija Kostarike Istorija Paname == Spoljašnje veze == Karte departmana (1: 250,000 del Águila Flores, Patricia (2007). "Zaculeu: Ciudad Postclásica en las Tierras Altas Mayas de Guatemala” (PDF) (на језику: шпански). Guatemala City, Guatemala: Ministerio de Cultura y Deportes. OCLC 277021068. Архивирано из оригинала (PDF) 2011-07-21. г. Приступљено 2011-08-06. Castro Ramos, Xochitl Anaité (2003). "El Santo Ángel. Estudio antropológico sobre una santa popular guatemalteca: aldea El Trapiche, municipio de El Adelanto, departamento de Jutiapa” (PDF)

Source: original