AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Аԥара

Аԥа́ра - зегь злоу егьырҭ атауарқәеи амаҵзурқәеи рыхәԥса аваҟәыла. == Аԥарақәа рҭоурых == Анҟьа, аԥарақәа ацәырҵранӡа иҟан абартер - иԥиоу иԥарадоу атауарқәа реиҭниԥсахлара. Еиуеиԥшым адунеи арегионқәа рҿы, аԥараҵас ирыман еиԥшым амаҭәарқәа (атауартәи ԥарақәа) Океаниатә дгьылбжьахақәаҿ - абырлашцырақәа, Зеландиа Ҿыц аҟны - акылҵәара змоу ахаҳәқәа, акыр атәылақәа ирыман арахәеи аԥстәқәа рцәеи аԥарақәа ахаҭыԥан, Кавказ аҟны - аџьыкахыштәи қьырсҭахҵәахақәа, еиҳа ихьшәаны аԥараҵас аметалл ахархәара алагеит. Аԥхьатәи ақьаад ԥарақәа ацәырҵит Китаи аҿы, 910 шықәсазы. == Ажәа аетимологиа == Аԥсуа ажәа "аԥара" тиурктәи «Para» ахылҵит. == Афункциақәа == Аԥарақәа амоуп абарҭ афункциақәа: === Ихадоу аԥаратә функциақәа === Аҳәԥса ашәага - еиуа-еиԥшым тауарқәа рхәқәа рыла рҭнырԥсахлоит. Аикәшара ахархәага Ашәара ахархәага Аизга ахархәага === Егьырҭ ԥаратә функциақәа === Ахазына ашьақәыргылара ахархәага Адунеитә ԥарақәа рфункциа

Source: original
Ҳ. ҟ. 1564

Ҳ. ҟ. 1564 (зқьы хәшәи хынҩажәи ԥшьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1564-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1581

Ҳ. ҟ. 1581 (зқьы хәшәи ԥшьынҩажәи акы) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1581-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Индоевропатәи абызшәақәа

Индоевропатәи абызшәақәа === Ариа бызшәақәа: === Нурисҭантәыи бызшәақәа Инд бызшәақәа Дарду бызшәақәа Пахари бызшәақәа Алада-мраҭашаратәыи бызшәақәа Мраҭашаратәыи бызшәақәа Хинди бызшәақәа Мрагыларантәыи бызшәақәа Аҩадантәыи бызшәақәа Креол бызшәақәа Аџьам бызшәақәа Мрагыларатәыи бызшақәа Мраҭашаратәи бызшақәа === Балкан бызшәақәа: === Фриг-Бырзен-Аерман бызшәақәа Илир-Мез бызшәақәа === Балта-Слав бызшәақәа: === Балта бызшәақәа Аслав бызшәақәа

Source: original
1

1 (акы) шықәса - иулиантәи амзар 1-тәи ашықәс ауп. == Иит == Иаса Қьырса - (дыԥсит 33 ш.) Изат II - Адиабена аҳ (дыԥсит 54 ш.) Секст Афрании Бурр - Римтәи апрефект преторио (дыԥсит 62 ш.) Скрибонии Ларг - Римтәи ҳақьым (дыԥсит 50 ш.) Иан Гуан - Иуиаотәи адыр (дыԥсит 75 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Аманишакете - Куш аҳра акандакиа (диит ??) Аршак II - Ибериа аҳ (диит ??) Гаи Антистии Вет - Римтәи консул (диит ~Ҳ. ҟ. 50 ш.) Тигран IV - Ермантәыла аҳ (диит ~Ҳ. ҟ. 25 ш.) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 1 (Julian calendar) Calendar for Year 1 (Gregorian calendar)

Source: original
Аџьба, Таиф Шьаадаҭ-иԥа

Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба (аур. Таиф Шаадатович Аджба; хәажәкырамза 11, 1939 ш., Аҷандара ақыҭа, Гәдоуҭа араион - 1992?) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет. == Абиблиографиа == Диит 1939 шықәса хәажәкырамза 11 рзы Аҷандара ақыҭа Гәдоуҭа араион. 1956 шықәсазы Таиф Аџьба иқыҭа гәакьаҿ абжьаратәи аҵара-дырра иоуит. 1957 - 1960 шықәсқәа рзы дыҟоуп арратә маҵураҿы. 1962 шықәсазы Таиф Аџьба дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет агерман бызшәақәа рыҟәша. Далгоит 1967 шықәсазы. 1983 - 1985 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Москва, Алитературатә институт аҟны иеиӡкаау Иреиҳау Алитературатә курсқәа рҿы. Аус иуан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ», агазет «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿ. Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (хабарда даныбжьаӡ ашьҭахь). 1992 шықәса жьҭаарамза 9 рзы, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан, Таиф Аџьба аибашьцәа-қәылаҩцәа дырбаандаҩтәны дыргоит, уинахыс ихабар ҟамлеит. Макьана цқьа ишьақәырӷәӷәам хыҵхырҭақәак изларҳәо ала, уи, акыр дандыргәаҟ ашьҭахь, дыршьит. == Абиблиографиа == Ажәеинраалақәа. аҟәа, 1968 шықәса. Аҵхи амши. Аҟәа, 1970 шықәса. Амш ианицло. Аҟәа, 1973 шықәса. Сара сҭынчра. Аҟәа, 1977 шықәса. Ааԥын ашәа. Аҟәа, 1978 шықәса. Амҩа иқәу. Аҟәа, 1979 шықәса. Ашәҭқәа рыччаԥшь. Аҟәа, 1980 шықәса. Уахынлатәи ашәт. Аҟәа, 1984 шықәса. Аныҳәаԥхьыӡ. Иалкаау. Аҟәа, 1989 шықәса. Ашәҭқәа рырыччапшь. /Еиҳа ихарҭәаау аҩбатәи аҭыжьра/. Аҟәа, 1991 шықәса. бзиала иаҳзырша. Амшынҵа. Аҟәа. 1994 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 930 == Азхьарԥшқәа == Аджба Таиф Шаадатович (аур.) Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа (аԥс.)

Source: original
Атранспорт

Атра́нспорт (алаҭ. trans - алҟьарала алаҭ. portare - агара -гьы р-ла) - ацагақәеи аагагақәеи еибоуп - ауп. === Аӡы транспорт === Аӡы транспорт атранспорт ахкы ажәытәтәи даараӡӡоу. Уи, минимумны XIX шәш. аҩбатәи абжа аан атрансконтиненттә аихамҩақәа рҵәырҵраӡа, атранспорт хкы акрызҵазкуаӡӡа иҟан. Абашаӡагьы аԥраӷба мышкы ԥшь-хәынтә рыла еиҳа ачаландар дагысуеит. Аӡы транспорт абранӡа аҵак ду моуп.

Source: original
Баслатәи ацҳа

Баслатәи ацҳа, Ҭамар лыцҳа (ақырҭ. ბესლეთის ხიდი, თამარის ხიდი) - Аԥсны XI-XII ашәышықәсақәа ирыҵанакәа культура аматериалтә баҟа, Аҟәа, Басла аӡиас аҟны иҟоу, бжьашшарак змоу ахыргьагьатә ацҳауп. Ацҳа 35 м. ауреи 8 м. аҳаракыреи амоуп. Аҳаши ахаҳәқәеи рыла иргылоуп. Аганахьала иҟоу ахаҳәҟьаԥс иануп ақырҭуа аҩыра Асомҭаврули анбанқәа. Мраҭашәаратә аганаҿы Асомҭаврули ала адҩыла ҟаҵоуп. 2006 шықәса абҵарамза 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, Баслатәи ацҳа амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа анашьан. Адҩылаҿы Қырҭтәыла аҳ Баграт III (978-1014), ма Баграт IV (1027-1072) иӡбахә ҳәоуп. ԥаса ацҳа авара игылан ашьхаруаа ржәыларақәа рҟынтә ақалақь алаларҭа зыхьчоз абааш. Аҵыхәтәантәи аамҭанӡа ацҳа аханы иаанханы иҟан ақырҭуа текст зныз амонументалтә ахаҳәтә стела. 1990-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы астела иӡит. Баслатәи ацҳа ирыцқьаны еиҭашьақәыргылатәуп. == Азхьарԥшқәа == სოფ. ბესლეთის ხიდი

Source: original
Мархолиа, Михаил Константин-иԥа

Михаил Константин-иԥа Мархолиа (ажьырныҳәамза 10, 1935 ш. - хәажәкырамза 30, 2004 ш.) - еицырдыруа, атеатри акинои ррежисиор, Аԥсны зҽаԥсазтәыз аҟазара усзуҩын. == Абиографиа == Изгәакьаз аԥсуа жәлар рҟазара амаҵ аура ирҿиаратә ԥсҭазаара зегьы азкын, иааирԥшуан аҟыбаҩ ҷыда, аусураз агәацԥыҳәара, ахамеигӡара. 1966 шықәса раахыс М. К. Мархолиа С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы режиссиорс аус иуан, Аԥсуа телехәаҧшра анышьақәгылаз амш инаркны режиссиор хадас дыҟан. Иара дыруаӡәкуп анаҩс акыр шықәса режиссиор хадас дызмаз Аҟәатәи ахәаԥшҩы қәыԥш изку аурыс театр ашьақәыргылаҩцәа (1981). Михаил Констанин-иԥа Мархолиа 1991 шықәса рзы дҟалоит «Аԥсуафильм» акиностудиаҿы асахьаркыра-документалтә фильмқәа ррежиссиор хадаси рсахьаркыратә напхгаҩыси. == Алитература == История Абхазии - свидетель: [художественно-публицистический фильм абхазских кинематографистов]//РА. - 1994. - 8 января, (No 2). - С.1. Михаил Константинович Мархолия//РА.- 2004. - (No 35).- С.4. == Азхьарԥшқәа == Абиографиа - kino-teatr.ru

Source: original
Қырҭтәыла абираҟ

Қырҭтәыла aбирaҟ aрaӡны фонaҿ (aфон шкәaкәaҿ) иaрбоуп идуу aџьaр ҟaԥшьи, ԥшь-џьaр хәыҷыки. Ари, зегьеицырзеиԥшу иқьырсиaну aсимволқәa - ҳaзшaз Анцәеи ԥшь-ҩырaцқьaки aуп иaaнaго. Аџьaр aгерaльдикaтә дыргaны рaԥхьaӡa ицәырҵит 1099 шықәсaзы, aџьaрныҟәгaҩ Жофруa де Буилон игерб aҿы. Убри aaмҭa инaркны aри aгерaльдикaтә дыргa Анцәa инышәынҭреи, aқьырсиaнрa aцентр Иерусaлими aуп иaaнaго. Ари aгерб хы-хьӡык aмоуп: Жофруa де Буилон игерб, Иерусaлимтәи aгерб, Адыргa цқьa. Арaӡны (aшкәaкәa) aгерaльдикaҿ aцқьaрa, aхшыҩ ду aуп иaaнaго, aҟaԥшь - aфырхaҵaрa, aӷьеҩрa, aиaшaрa, aбзиaбaрa. Анџьелино Дульчери иaԥиҵaз aҳәaaқәa рыхсaaлaҿ - портулaн aҿы (1339 ш.), Фрaнческо ди Лaпоччои Доменико ди Бонинсеньеи aмшынтә рыхсaaлaҿ (1367 ш.), Сидер aмшынтә ихсaaлaҿ (1565 ш.) Қырҭтәыла aтерриториa aбри aбирaҟ aлa иaзгәaҭaн.

Source: original
Лиуксембург

Лиуксембург (алиукс. Lëtzebuerg, агер. Luxemburg, афр. Luxembourg), аофициалтә хьʒы: Аҳерцогра ду Лиуксембург' (алиукс. Groussherzogtum Lëtzebuerg, агер. Großherzogtum Luxemburg, афр. Grand-Duché de Luxembourg) - Европатәи аҳәынҭқарра, аҳерцогра. Аҵанакы - 2 586 км². Аҳәынҭқарра иаланхо - 590 667-ҩык. (2017 ш.).

Source: original
12

12 (жәаҩа) шықәса - иулиантәи амзар 12-тәи ашықәс ауп. == Иит == нанҳәамза 31: Калигула - Римтәи аимператор (дыԥсит 41 ш.) Марк Аевангелист - Ақьырсиантә аевангелист, ашьаҳит (дыԥсит 68 ш.) Тит Винии - Римтәи аруаҩ, аполитик (дыԥсит 69 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Реметалк I - Фракиа аҳ (диит ??) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 12 (Julian calendar) Calendar for Year 12 (Gregorian calendar)

Source: original
Ҳ. ҟ. 1898

Ҳ. ҟ. 1898 (зқьы аашәи ԥшьынҩажәи жәаа) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1898-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Алаҭын алфавит

Иахьатәи алаҭы́н алфави́т германтә, романтә агьырҭ бызшәақәа арацәаны рашәҟәҩырақәа рашьаҭа оуп. Уи 26 нбанк имоуп. == Аҭоурых == Алаҭын алфавит хылцшьҭрала етрускоуп, амраҭашәаратә барзен алфавит уи хьыԥш ишьаҭаиркит. == Анбанқәа рхарҭәаара == Рацәаны бызшәақәа алаҭын алфавит баша анбанқәа ицәмаҷхеит азы рацәаны диакритикатә дыргақәа рхы иаирхәоит, аҿырԥштәықә: Ā Ă Â Ä Å Ą Æ Ç Ð Ē Ę Ğ Ģ Î Ķ Ł Ñ Ö Ő Ó Ø Œ ß Ş Ţ Ū Ŭ Ž Ź Ż

Source: original
Занҭариа, Даур Баӡ-иԥа

Даур Баӡ-иԥа Занҭариа (аур. Даур Бадзович Зантария; лаҵарамза 25, 1953 ш., Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион - нанҳәамза 7, 2001 ш., Москва) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит 1953 шықәса лаҵарамза 20 рзы Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2001 шықәса нанҳәамза 7 рзы Москва, джуп Тамшь ақыҭан. 1975 шықәсазы далгеит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә рҵаҩратә институт афилологиатә факультет. 1984 шықәсазы Москва ақалақь аҿы акиносценаристцәа иериҳау ркурсқәа дырхысит. 1977-1981 шықәсқәа рзы аус иуан ажурнал «Амцабз» аҿы, 1988-1992 шықәсқәа раан - Аԥсны ареспублика акультура афонд аҟны. Хадарала ибаҩхатәра алшарақәа ааирԥшит апроза ажанр аҿы, дыҩуан аԥсышәала анԥш урыс бызшәалагьы. Раԥхьатәи ипоезиатә рҿиамҭақәа акьыԥхь рбеит а-70-тәи ашықәсқәа. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 938-939 == Азхьарԥшқәа == Зантария Даур Бадзович (аур.) Занҭариа Даур Баӡ-иԥа (аԥс.)

Source: original
Аҟәа (астанциа)

Аҟәа (аур. Сухум) - Аԥснытәи адәыӷбамҩа адәыӷбатә станциа, Аҟәа ақалақь аҿы иҟоуп. Астанциаҿы иҟоуп 2022 шықәсазы еилабгоу астанциа ахыбра. Ааигәа еиҭашьақәыргылоу абилетқәа рыҭирҭа ыҟоуп, уаҟа адәыӷба мацара акәымкәа, аҳаирплангьы абилетқәа аахәара ауеит. Астанциа наҟ-ааҟ автобустә станциа ыҟоуп. 2022 шықәсазы адыррақәа рыла, астанциа шықәсык ахь бжьаратәла 300 нызқьҩык аныҟәаҩцәа рыдыркылоит. Астанциа аҳәаақәа рҿы иҟоуп иара убас Аԥснытәи аихамҩа алокомотивтә адепо ТЧ-1 Аҟәа, 1991 шықәсанӡа - Кавказнҭыҵтәи аихамҩа ТЧ-1.

Source: original
Абаза бызшәа

Аба́за бызшәа́ (абаз. Абаза бызшва) - абазақәа рыбызшәа. абаза бызшәа ашьхарыуатәи ( абаз. Ащхъарауа) адиалект абаза бызшәа ҭаԥанттәи (ашәуа) (абаз. Ашвыуа) адиалект === Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа === [a] а [ja] йа → [je̞] йе → [e̞] е → [e] е [aj] ай → [e̞] е → [e] е [ə] ы [əj] й → [əi] й → [i] и [jə] й → [iə] й → [i] и [wa] уа → [wo̞] уо → [o̞] о → [o] о [aw] ау → [o̞w] оу → [o̞] о → [o] о [wə] у (уы) → [wu] у → [u] у [əw] у (ыу) → [uw] у → [u] у === Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа === Аиеҵәа: ашьхаруа диалект. Аиеҵәа: ашәуа диалект.

Source: original
Адау

Адау - аԥсуа мифологиаҿы дауаҩ дууп. Еиуеиԥшым Адауцәы рхқәа рхыԥхьаӡара еиуеиԥшым, мифқәак рыла, блакы имоуп. Адау ацәырҵра еиуеиԥшым аԥсабаратә феноменқәаиацуп: аԥшацәгьа, адыд-мацәыс, уҳәа уб.иҵ. Адау амцабз мамзапгьы аӡы ахыҵхырҭа дахьчаҩуп. Ауаа иршәоит. Аԥсуа мифқәа излаҳәо ала, Адауцәа аҵануаа аныӡ ашьҭахь цәырҵит. Нарҭаа репос афырхаҵа Сасрыҟәа уи дицны аибашьра далалоит, аиааирагьы игоит, убри аҟнытә адау мчыла ахәылбыҽха иқьышә аҟынӡа ашьха ӡиас дҭалоит, уи уахынла иҵаауеит. Адау анҵаа ашьҭахь, Сасрыҟәа адау иҟамала ихы ԥиҵәеит, ахәра аццышә ԥха ақәиҭәеит, аҿыц имҿиарц. == Азхьарԥшқәа == Список существ - Адау (аур.) skazka.mifolog.ru // Спасая братьев, Сасрыква побеждает великанов (аур.)

Source: original
Ӷумуришьтәи (Сагергаотәи) ауахәама

Ӷумуришьтәи (Сагергаотәи) ауахәама (ақырҭ. ღუმურიშის (საგერგაიოს) ეკლესია) - Аԥсны Ӷәымрышь ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылан XI ашәышықәса I азбжеи XIX ашәышықәсеи рзы. Ауахәама игылоуп ақыҭа аҩада-мраҭашәаратә ахәҭаҿы, Оқумисҵҟали арӷ ьаратәи аҟәараҿы, анаараҿы, Сагергао ҳәа изышьҭоу аҭыԥан. Ауахәама адәахьала ихҟьан ихыу ахаҳәла. Ауахәама иргылан XVI ашәышықәсазы уаанӡа абрааҵәҟьа иҟаз, XI ашәышықәса иаҵанакәаз нефктәи азалтә уахәама ауасхыр аҿы. 1955 шықәсазы ауахәама ахыжәжәарақәа рҿы аарԥшын ақырҭуа асомҭаврули адҩыла зныз ахаҳәҟьаԥс: Адҩыла ҟаҵан XI ашәышықәсазы. Ахаҳәҟьаԥс Аҟәатәи аҳәынҭқарратә музеи аҿы ишьҭоуп. Ауахәама ихкаан ахаҳәгәалқәа ирылхыз агалуан ала. == Азхьарԥшқәа == ღუმურიშის (საგერგაიოს) ეკლესია

Source: original
Ҳ. ҟ. 1893

Ҳ. ҟ. 1893 (зқьы аашәи ԥшьынҩажәи жәаха) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1893-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1395

Ҳ. ҟ. 1395 (зқьы хышәи ԥшьынҩажәи жәохә) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1395-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҭарба, Иван Константин-иԥа

Иван Константин-иԥа Ҭарба (аур. Иван Константинович Тарба; хәажәкырамза 21, 1921 ш., Баслахә, Очамчыра араион - ажьырныҳәамза 29, 1994 ш., Аҟәа) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы, асовет политик. == Абиографиа == Диит 1921 шықәса март 21 азы Баслахә ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1994 шықәса ианвар 29 рзыю Джуп аҟәатәи ашьхарҿ-ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы. Аԥхьа аҵоит иқыҭа гәакьаҿ, Баслахә, нас Очамчыратәи ашкол-интернат аҟны. 1947 шиқәсазы И.Ҭарба далгоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Акьыԥхь аҿы дцәыҵуеит 1937 шықәсазы. 1948-1953, 1958-1979 шықәсқәа рзы И.Ҭарба Аԥснытәи Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла данапхгаҩуп. 1953-1954 шықәсқәа рзы Аԥсны аҵара-дырра даминистыруп, 1954-1958 рзы апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет дамаӡаныҟәгаҩуп. 1954 шықәсазы И. Ҭарба СССР Иреиҳаӡоу Асовет ашҟа депутатс далырхуенит. Иаҭәашьоуп Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа /ипрозатә ре́иамҭа ароман «Амра ҳара ҳе́ы игылоит» азы/. == Абиблиографиа == ашьха ӡыхь. Аҟәа, 1948 шықәса. Ицәажәоит агәы. Аҟәа, 1954 шықәса. Абзиаразы еиниаша. Аҟәа, 1955 шықәса. Аԥышаәара. Аҟәа, 1956 шықәса. Аҳамҭа. Аҟәа, 1964 шықәса. ацҳа. Аҟәа, 1969 шықәса. Иалкаау иҩымҭақәа. X-томкны, 1971-1973 шықәсқәа. Ашьыжь иацу ашәахәа. Аҟәа, 1980 шықәса. Иҩымҭақәа. X-томкны, 1981-1983 шықәсқәа. Аԥырра аамҭа. Аҟәа, 1985 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 911-912 == Азхьарԥшқәа == Тарба Иван Константинович (аур.) Ҭарба Иван Константин-иԥа (аԥс.)

Source: original
Лыхнытәи ауахәама Абаҭаа

Лыхнытәи ауахәама «Абаҭаа» (ақырҭ. ლიხნის ეკლესია აბა-ათა) - Аԥсны Лыхны ауахәама. Ауахәама иргылоуп иҿиаз абжьарашәышықәсақәа раан. 2006 шықәса абҵара 7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, ауахәама анашьан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа. Уажәы ауахәама аҭӡамцқәа рҭагылазаашьа цәгьоуп, зыԥшра ҟамҵакәа аконсервациа азутәуп. == რესურსები ინტერნეტში == ლიხნის ეკლესია "აბა-ათა“

Source: original
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла (аур. Союз писателей Республики Абхазия) - Ауажәларратә арҿиаратә еиҿкаара. Еидиҵоит Аԥснытәии аҳәаанырцәтәии алитераторцәа. 1933 шықәса «Аԥснытәи Асовет шәҟәыҩҩцәа Реидгыла» аԥҵан (ашьҭахь - Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ҳәа ишьақәгылоит). == Аидгыла ихантәаҩцәа == Ҷанба, Самсон Иаков-иԥа (1933-1937) Л. Б. Кәыҵниа (1938-1939) Гәлиа, Гьаргь Дырмит-иԥа (1940-1945) Бӷажәба Хәыхәыт Соломон-иԥа (1945-1948) Ҭарба, Иван Константин-иԥа (1948-1953) Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа (1953-1958) Ҭарба, Иван Константин-иԥа (1958-1979) Лашәриа, Мушьни Таииа-иԥа (1979-1986) Џьонуа, Алықса Нестор-иԥа (1986-1989) Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа (1989-1997) Гәыргәлиа, Борис Алмисхан-иԥа (1997-2002) Аламиа, Геннади Шьаликәа-иԥа (2002-2004) Кәыҵниа, Никәала Ҭарашь-иԥа (2004-2010) Ҷаниа, Терент Михаил-иԥа (2010-2011) Мықәба, Анзор Кәакә-иԥа (2011-2016) Аԥҳазоу, Вахтанг Владимир-иԥа (2016) == Азхьарԥшқәа == Аофициалтә саит

Source: original
Адемократиатә Республика Конго ахадацәа рсиа

Ари адаҟьа иҟои Адемократиатә Республика Конго ахадацәа рсиа - Адемократиатә Республика Конго апрезидентцәа (аҭоурыхла Конготәи Ареспублика, Заир) 1960 шықәса инаркны. Уажәытәи ахада иҟои апрезидент Феликс Чисекеди ажьырныҳәамза 24, 2019 ш. инаркны. == Азхьарԥшқә == Official website of the President of the DRC World Statesmen - Congo (Kinshasa)

Source: original
Мцхеҭа-Мҭианеҭи

Мцхеҭа-Мҭианеҭи атәылаҿацә (ақырҭ. მცხეთა-მთიანეთის მხარე). == Атерриториа == Атерриториа - 6785 км². == Аланхо == Атәылаҿацә иаланхо - 94 573-ҩык. (2014 ш.). == Ақалақьқәа == Ақалақь Мцхеҭа иаҳҭнықалақьуп. === 4-раионк === Душьеҭ Ҭианеҭ Мцхеҭа Ҟазбақь == Азхьарԥшқәа == (ақ) The Regional Administration of Mtskheta-Mtianeti website

Source: original
Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама

Гьаргь ацқьа ихьӡала Аҭара иҟоу ауахәама (ақырҭ. ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია) - Аԥсны аҭара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XIX ашәышықәсазы. Ауахәама иамоуп акыр идуу азал аформа змоу агежьбжататә апсида. Мраҭашәарантә агәашә амоуп. Ахыбра ахыб хыбгаланы иҟоуп. == Азхьарԥшқәа == ათარის წმინდა გიორგის ეკლესია

Source: original
Ҳ. ҟ. 1479

Ҳ. ҟ. 1479 (зқьы ԥшьышәи хынҩажәи зеижә) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1479-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1747

Ҳ. ҟ. 1747 (зқьы быжьшәи ҩынҩажәи быжьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1747-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Гогәуа, Алықьса Ноча-иԥа

Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа (аур. Алексей Ночевич Гогуа; хәажәкырамза 15, 1932 ш., Гәыԥ, Аџьамазра аҳабла, Очамчыра араион) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы. == Абиографиа == Диит 1932 шықса хәажәкырамза 15 рзы Гәыԥ Аџьамазра аҳабла Очамчыра араион. Алагарҭатә ҵара далгеит Аџьамԥазратәи ашкол аҿы, быжь класск - Тҟәарчалтәи быжьшықәсатәи ашкол аҟны, абжьаратә - Ԥақәашьтәи абжьаратә школ аҿы. 1951 шықәсазы Алықьса Гогәуа дталоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аурыс филологиатә факультет. 1955 шықәсазы, уи даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт. Далгоит 1960 шықәсазы. Аус иуан Аԥсны ашәҟәҭыжьырҭаҿ, редактор еиҳабыс, ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхыкәу амазаныкәгаҩыс, ажурнал «Амцаба» аредактор хадас (1975-1989). 1988 шықәса инаркны 1991 шықәсанӡа А. Гогәуа Аԥсны ауаажәларратә хеидкыла, жәлар рфорум «Аидгылара» напхгара азиуан. 1989-1997 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа дахантәаҩуп. 1989 шықәсазы А. Гогәуа далхын СССР жәлар рдепутатс. Ипрозатә рҿнамҭақәа рзы иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа. Аҩра далагеит дышмаҷыз, раԥхьатәи иажәабжь иҩит хә-класск рҿы дантәаз. Ақьыԥхь аҿы дцырцыт поет ҳасабла, 1948 шықәсазы. Инеицылкылан апрозатә жәар аҿы аус шыуагьы, апоезиа шизааигәац изааигәоуп, ипрозаҿ акырџьара апроза-поезиа ҳәа изышҭоу аҳарҳәара амоуп. Антологиаҿ иарбоугьы, хадарала, А. Гогәуа ипрозатә, идраматургиатә рҿиамҭақәа рахьтә иаагоуп. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 922-923 == Азхьарԥшқәа == Гогуа Алексей Ночевич (аур.) Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа (аԥс.)

Source: original
Цәыббрамза 29

Цәыббрамза́ 29 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ жәба́), Сентиа́бр 29, Цәыббра́ 29 - григориантәи амзар 272 тәи амш (273 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 93 мшы. == Ахҭысқәа == 1907 - Санкт-Петербурги Москвеи ршьапылампылтә командақәа раԥхьаӡакәны аиҩызаратә еицлабра мҩаԥыргеит 1911 - Италиа Ҭырқәтәыла иабашьит. 1918 - Актәи адунеитә еибашьра: Антанта ар Гинденбург ацәаҳәа ԥыржәеит. 1922 - Петроградынтә «афилософиатә фақьӷба» (асахь.) адәықәлара 1932 - Ниу-Иорк иҭыхуп еицырдыруа афотосахьа «Аҩнеихагылаҟны шьыбжьхьа». 1941 - Аҩбатәи адунеитә еибашьра:: анемец мпыҵахаларатә мчхарақәа Баби Иар аҟны киевтәи ауриақәа массала рышьра иалагеит 1954 - иаԥҵоуп аиадертә ҭҵаарақәа рзы Европатәи аиҿкаара 1957 - Кыштымтәи амашәыр, СССР иахьаҵанакуа атехногентә катастрофа дуқәа ируаку .

Source: original
Аҳмада

Аҳмада - аҭоурыхтә хьӡы, амаҵура аҳратә Аԥсныҟны. Иара - аҳмадара анапхгаҩуп. Аамсҭара рҟынтә иалху ауаа. == Аԥсуа аҳрадуаҿ == Аԥсуа аҳраду ишон аԥшьқәеи, аҳрақәеи, ақыҭақәеи ацуҭақәеи, аҳмадарақәеи рыла. Абарҭ аҳмадарақәа рҟны дахагылан аҳмада. Атитул аҳмада жәа-жәала еиҭаугар ҟалоит "анапынҵаҩ" ма "агәрагаҩ" еиԥш. Атитул аҳмада раԥхьаӡакәны иаҳԥылоит ажәытәӡатәи ақырҭуа хыҵхырҭаҿы. Иҷыданы иарбоуп, иара убри ахыҵхырҭаҿ 13-тәи ашәышықәса аҵыхәтәаны Кавказнҭыҵтәи ахҭысқәа ирыдҳәаланы, аҳ зыгәра иигоз аӡәы иӡбахә ҳәоуп. Иара убри аҳ игәрагаҩы Суарамтәи атәылаҿацәаҿи Қарҭлиаҿи аҳмадас дҟаҵан. Аҳцәа рхәыҷқәа, иара убасгьы аҳҭынрауааи, мамзаргьы аҭауадацәеи аамсҭацәеи аҳмадас иҟалартә рылшон. Иаҳҳәап аҳиԥа Тинени аҳкәажәду Гәырандыхәти, Қарҭли аҳмадас иаан; аҭ. Звиад Марышь Џьавахеҭ аҳмадас даан, уҳәа убас егьырҭгьы. Аԥсҳа аҳмада иҭыԥ аҿы даҽаӡәы дҟаиҵар илшон. Убри аҟнытә аԥсҳа Гьаргь II иԥаеиҳабы - аҳиԥа Константин, Қарҭли аҳмада имаҵура дамихит. Уи ихаҭыԥан егьи иҷкәын - аҳиԥа Леуан, Қарҭли аҳмадас дҟаиҵеит. Аха аҳмада изинқәа уажәнатә иркьаҿхьан. Аҳиԥа Константин анапхгара аниуаз, Қарҭли аҳмада изинқәа Қарҭли аҳи еиҟаран. Аха аҳиԥа Леуан анапхгара аниуаз, Қарҭли аҳмада изинқәа ирмаҷхьан. Атермин аҳмада, аамсҭа еиԥш, аԥсуа-абаза лексикаҿы Аԥсуа аҳраду ашьақәгылара аҵкыс акырӡа заа ицәырҵызшәа убоит, насгьы Аԥсуа аҳраду аамҭазы аҳмада аԥсҳа игәрагаҩ иакәын. Атермин аҳамада аҟынтәи, ҳәарада, Кавказ аҿы еицырдыруа ажәа ҭҳамада // аҭалбошь (атамада), уи иаанагоит аԥшәма ихьӡала ныҳәа мҩаԥызго ауаҩы.

Source: original
Аҵнариа, Владимир Леуан-иԥа

Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа (аур. Владимир Леванович Цвинария (Ацнариа); жәабранмза 28, 1938 ш., Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион - жьҭаарамза 24, 2006 ш., Аҟәа) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ. == Абиографиа == Диит 1938 шықәса жәабранмза 28 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Ипсҭазаара далҵит 2006 шықәсазы Джуп Кәтол ақыҭа. Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Апсуа бжьаратә школ данагала, 1957 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, апсуа бызшәеи анемец бызщәеи рыҟәша, далгоит 1962 шықәсазы. Иара абри ашықәсан дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Москватәи Адунеитә литература аинститут асспирантура. Далгоит 1967 шықәсазы. Афилологиатә наукақәа дырдокторуп, дыпрофессоруп, аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа далахәыла-корреспондетуп. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы. Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа. == Абиблиографиа == Алақә ссир. Аҟәа,1977 шықәса. Амш бзиа. Аҟәа, 1982 шықәса. === Иеиҭагақәа === ҳаинрихх Ҳаине. Ашәақәа рышәҟәы. Аҟәа, 1970 шықәса. Ақырҭуа жәлар рпоезиа. Амреи аизеи. Аҟәа, 1980 шықәса. === Инаукатә усумҭақәа рахьтә === Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа. Аҟәа, 1987 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 929 == Азхьарԥшқәа == Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович (аур.) Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа (аԥс.)

Source: original