AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Жаманов Сыдыкбек

Жаманов Сыдыкбек - театр жана киноартист. == Өмүр баяны == С.Жаманов эмгек жолун 1936-жылы Фрунзеде балдар театрында иштөө менен баштаган. 1941-жылдан тартып өмүрүн акырына чейин Кыргыз мамлекеттик драма театрында иштеген. "Өнөр өргө жетелейт" деген мемуардык китептин жана бир нече пьесанын автору. Жаманов атайын билим албаса да ал кыргыздын профессионалдык театр искусствосунун алгачкы баштоочуларынын катарында туруп, өзүнүн табигый таланты жана талыкпаган эмгеги аркылуу кыргыз театрынын тарыхына из калтырган. Жаманов кыргыз киноискусствосунун өнүгүүсүнө да салым кошкон. == Негизги ролдору == Каныбек, Курманбек (К. Жантөшев, "Каныбек", "Курманбек") Түлкү (К. Маликов, А. Куттубаев, "Жаңыл") Болот (А. Көбөгөнөв, "Болот менен Тынар") Ашырбай (Т. Абдумомунов, "Ашырбай") Балбай (А. Токомбаев, "өлбөстүн үрөнү") Субанкул (Ч. Айтматов, "Саманчынын жолу") Доктор (Назым Хикмет, "Унутулган адам") Добротин (А. Салынский, "Мария") Яровой (К. Тренев, "Любовь Яровая") Байков (Ж. Садыков, "Жукеев-Пудовкин") Кочкарев (Н. В. Гоголь, "Үйлөнүү") Скалазуб (А. Грибоедов, "Акылдан азап") Жолдош (Н. Байтемиров, "Уркуя") Кулубай (Ч. Айтматов, "Танабай Бакасов") Забелин (Н. Погодин, "Кремль куранттары") Бакай (Ж. Садыков, "Манастын уулу Семетей") Бакай (Ж. Садыков, "Сейтек") жана башка. == Тартылган кинофильмдери == "Илья Муромец" "Салтанат" "Менин жаңылыштыгым" "Алыскы тоолордо" "Токтогул" "Эрте жаздагы турналар" "Он үчүнчү небере" жана башка кинофильмдерге тартылган. == Адабият == Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. - Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. - 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9.

Source: original
Кутманалиев, Орозбек

Кутманалиев Орозбек (1932-жылы төрөлгөн, Сокулук району, Шалта айылы) - төкмө акын, киноактёр, режиссёр. Кыргыз Республикасынын эл артисти (1992; эмгек сиңирген артисти, 1975). == Өмүр таржымалы == 1971-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. Эмгек жолун 1955-жылы Республикалык куурчак театрында артист болуп баштаган. 1965-жылдан Т. Сатылганов атындагы кыргыз мамлекеттик филармониясында солист, 1969-жылдан Кыргыз телекөрсөтүү жана радио уктуруу комитетинде режиссёр-диктор, 1974-жылдан «Кыргызфильм» киностудиясында дубляж боюнча режиссёр. 1992-жылдан «Салам-Алик» кино фирмасында кенешчи. А. Осмонкул,А. Айталиев, Ы. Борончиев, Т. Тыныбеков, О.Бөлөбалаев өңдүү кыргыз акындарынан таалим алып, алардын төкмөлүк жөрөлгөсүн улантып, айтыштык өнөрүн өнүктүрүп келет. «Ак мөөр», «Карагул ботом», «Курманбек» дастандарын, Жеңижок, Осмонкул, Барпы, Ысмайылдын термелерин комузда өзү коштоп чебер аткарат. Обончу, ырчы, актёр Кутманалиев Орозбек Сокулук районунун Шалта айылында 1932-жылы туулган. 1971-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин тарых факультетин бүтүргөн. Ал А.Айталиев, Ы.Борончиев, Т.Тыныбеков, О.Бөлөбалаев өңдүү кыргыз акындарынан таалим алып, алардын төкмөлүк жөрөлгөсүн улантып айтыштык өнөрүн өнүктүргөн. «Ак Мөөр», «Карагул ботом», «Курманбек» дастандарын, Жеңижок, Осмонкул, Барпы, Ысмайылдын термелерин комуздун коштоосунда аткарган. Ал «Жүрөктү жүрөм дарылап», «Айдай кызга» ж.б. обондорду жараткан жана көркөм окуунун чебери болгон. «Сүйүү жаңырыгы» киносунда Бектемирдин, «Ак кемеде» Орозкулдун, «Фудзиямадагы кадыр түндө» Арзыматтын, «Эрте жаздагы турналарда» Бейшембектин, «Ак куулар конгон айдың көл» киносунда Сабырбектин, «Эл арасында» киносунда Кубаттын, «Уркуяда», Куландын, «Ак илбирстин тукумунда» Жарчынын ж.б. ролдорун аткарган. 1992-жылы «Кыргыз Республикасынын эл артисти» наамы берилип, бир катар медалдар менен сыйланган. Аткарылып жүргөн чыгармалары «Жүрөктү жүрөм дарылап» с. К.Алмазбековдуку «Айдай кызга» с. К.Алмазбековдуку «Кыйнабай жүрчү» с. О.Кутманалиевдики «Гүлдесте» с. З.Иманалиевдики ж.б. == Ырларга обондору == «Жүрөктү жүрөм дарылап» сөзү К.Алмазбековдуку, «Айдай кыз» (сөзү К. Алмазбековдуку). «Кыйнабай жүрчү» (өзүнүкү), «Гүлдесте» (3. Иманалиев) жана башка ырларга обон чыгарган. Көркөм окуунун чебери. == Кинодо аткарган ролдору == Бектемир, Орозкул, Арзымат, Бейшембек ("Сүйүү жаңырыгы", "Ак кеме", "Фудзиямадагы кадыр түн", "Эрте жаздагы турналар", Б. Шамшиев), Сабырбек ("Ак куулар конгон айдын кел", Ю. Борецкий), Асанбек, Мыкаачы ("Түркүн тагдырлар", "Кайран эл", Д. Садырбаев), Кубат ("Эл арасында", Б. Шамшиев, А. Суйундуков), Кулан, Жарчы ("Уркуя", "Ак илбирстин тукуму", Т. Океев) жана башка. == Сыйлыктары == Медалдар менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == Чүй облусу энциклопедия. Бишкек-1994-ж. == Айрым шилтемелер == ОРОЗБЕК ДАСТАНЧЫ ЭЛЕ "Ал керемет жан эле..." Archived 2017-06-10 at the Wayback Machine «ОРОЗКУЛ» ЖАШООДО БООРУКЕР АДАМ ЭЛЕ... Орозбек Кутманалиев көз жумду Сокулук райондук маданият үйүнө Орозбек Кутманалиевдин наамы ыйгарылды(жеткиликсиз шилтеме)

Source: original
Маркшейдерлик аспаптар

Маркшейдерлик аспаптар - маркшейдерлик иште, шахтада, карьерде, жер бетинде геометриялык ченөөлөрдү жүргүзүү үчүн колдонулуучу аспаптар. Буга бурч өлчөгүчтөр (теодолит, тахеометр, бурч өлчөгүч), бийиктикти ченегичтер (нивелир, барометр, барограф), сызыкты (аралыкты) ченегич (болот тасма, узундукту өлчөгүч), багыт (азимут) аныктагыч (буссол, компас, деклинатор), оптикалык проектирлер, отвестер, автоматтык өлчөгүчтөр, фото грамметриялар, ошондой эле инклинометрлер, планиметрлер, пантографтар ж. б. кирет. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7

Source: original
Так орун

Так орун - кыргыз эл оюну. Оюн тегиз жерде ойнолот. Оюнду 7-14 жаштагы 20-25 оюнчу жаштарына жараша бөлүнүп ойношот. Оюнчулар тегерек тартып экиден турушат. Ортого эки оюнчу чыгарылып биринин колуна эшилген жоолук берилет. Оюнду баштоого белги бергенде жоолукту алган оюнчу экинчисин кубалап жөнөйт. Экинчи оюнчу болсо,экиден болуп катар тизилип турган оюнчуларды айлана чуркап, өзү каалаган оюнчунун алдына барып туруп калат. Ал турар замат артта үчүнчү болуп калган оюнчу качат. Эгерде качып бара жаткан оюнчуну колунда жоолугу бар жоолук менен чабууга үлгүрсө, анда ал жоолукту жерге таштап өзү качат да, өзү каалаган оюнчунун алдына барып тура калат. Жоолукту жерден алган экинчи оюнчу жоолукту алып, качкан оюнчуну кубалайт. Ошентип, оюн улантыла берет. == Пайдаланылган адабият == Токторбаев С. Өспүрүмдөр оюндары. Х. Н. Анаркулов. Кыргыз эл оюндары. -Ф.: 1981, ISBN-10(13):5-65500669-3

Source: original
Эгембердиев, Зыфар

Игембердиев Зыфар (1908, Жумгал району, Сары-Камыш айылы - 21.10.1974, Бишкек) - хирург, медицина илимдеринин доктору (1958), профессор (1966). Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген врачы (1949). 1933-ж. Москвадан медицина институтту бүткөн. 1933-42-ж. Кызыл-Кыя, Өзгөн шаардык, Ош облустук, Бишкек шаардык ооруканаларында бөлүм башчы, башкы врач, 1942-46-ж. гвардиялык аткычтар дивизиясынын медицина-санитариялык батальондорунун башкы хирургу болуп, Румыния, Болгария, Югославия, Венгрия, Австрияга чейин барган. 1946-48-ж. Кыргызстан саламаттык сактоо министринин 1-орун басары, 1948-50-ж. министр, 1950-54-ж. СССР медицина ИАда докторант, 1954-60-ж. КММИде проректор, 1960- 74-ж. КММИнин госпиталдык хирургия кафедрасынын башчысы. Игембердиевдин эмгектери көбүнчө күйүктөн болгон травмага, андагы шоктун түрлөрүнө, алардын бөйрөктүн ишине тийгизген таасирин изилдөөгө арналган. Эмгек Кызыл Туу, 2-даражадагы Ата Мекендик согуш, Кызыл Жылдыз ордендери жана медалдар менен сыйланган. == Адабият == Нарын облусу: Энциклопедия / Башкы редактору А.Карыпкулов; Ред. Кеңештин төрагасы академик Үсөн Асанов. - Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1998. - 420 бет, илл. - ISBN 5-89750-100-9. == Интернеттеги шилтемелер == Согушта 35000 операция жасаган Archived 2016-07-22 at the Wayback Machine

Source: original
Брюль (Баден)

Брюль (Баден) (нем. Brühl (Baden)) - Германия Федеративдик Республикасынын Баден-Вюртемберг жеринде жайгашкан муниципалитет. Карлсруэ административдик округуна карайт. Рейн-Неккар районуна кирет. Калкы - 14159 киши(2013-ж.). . Аянты - 10,19 км². Мамлекет ичинде бекитилген расмий коду - 08 2 26 009. Мэр - Ральф Гёк. Муниципалитет административдик курамы боюнча 2 Шаардык районго бөлүнөт. == Тышкы шилтемелер == Расмий сайты Калып:Баден-Вюртемберг Жерине караган райондор Калып:Германия:Рейн-Неккар Район:Шаарлар

Source: original
Скорина Франциск

Скорина Франциск (1490-жылдан мурда, Полоцк - 1541-жылга чейин Прага) - белорустун туңгуч китеп басып чыгаруучусу жана агартуучу. 1504-жылы Краков университетинде окуп, философиянын бакалавры даражасын алган. 1512-жылы Падуа университетине медицинанын доктору деген даража алуу үчүн экзамен берген. Скорива китеп басуу ишин Прагада баштаган. 1517-жылы ал «Псалтырды» славян тилинде чыгарган. 1517-19-жылдары Библиянын 19 китебин баскан. Скоринанын китептеринин көркөм жасалгасы мыкты болгон 20-жылдардын башында Вильнюска келип, азыркы СССРдин аймагында биринчи басмакана ачкан. 1522-жылы «Кичинекей жол китепчесин», ал эми 1525-жылы славян тилинде «Апостолду» басып чыгарган. Скорина басып чыгарган китептерине өзү баш сөз, корутунду сөз, эскертүү, түшүндүрмөлөрдү жазган. Анын гуманисттик идеялары чыгыш славян элдеринин коомдук-саясий турмушуна таасирин тийгизген Белорус адабий тилинин калыптанышы жана белорус жазмасынын өнүгүшү да Скоринанын ысымына байланыштуу. Өмүрүнүн акыркы жылдарыңда Прагада король Фердинандга врач жана багбан болгон. == Колдонулган адабияттар == Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов -Б., 2016. - 360б. ISBN 978-9967-19-414-4

Source: original
Занбиарт

Занбиарт - Кыргыз Ала-Тоосундагы орто кылымдарда жибек жолунун бир айрыгы өткөн ж-а Чүй өрөөнү менен Борбордук Теңиртоону байланыштырып турган ашуу. Занбиарт ж-дөгү алгачкы маалымат 11-к-дагы түрк аалымы Махмуд Кашгаринин «Түрк тилдеринин сөз жыйнагы» («Диван лугат ат-түрк») аттуу эмгегинде эскерилип, анда Занбиарт Кочкор-Башы менен Баласагундун ортосундагы ашуунун аталышы деп берилген. В. В. Бартольд Занбиартты азыркы Шамшынын бели менен окшоштурган. Ашууга жакын аймактарда 11-12-к-га таандык 3 шаар чалдыбары табылып, изилденген. Бурана мунарасы Занбиарт ашуусунун чыга беришинин оозунда жайгашкан. Ашуунун күнгөй бетинен агып чыккан, Шамшы суусунун нугун бойлой кеткен жалгыз аяк жол чоң жолго кошулуп, Кочңар- Башыга (азыркы Кочкор өрөөнүндөгү орто кылымдагы шаар) жеткен. Тыным алган кербендер Кочңар- Башыдан чыгып, Атбашы (Кошойкоргон шаар чалдыбары) шаарына жана Кашкарга кетишкен. Ушул эле ашуу аркылуу Барсканга чыгуунун кыска жолу жана андан ары чыгыш Түркстандын шаарларына жетүүгө мүмкүн болгон. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз тарыхы: Энциклопедия / Жооптуу редактор А.Асанканов. - Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2003. - 464 б.: сүрөт. - ISBN 5-89750-150-5.

Source: original
Гудзон, дарыя

Гудзон, Хадсон - АКШнын чыгышындагы дарыя. Уз. 520 км.. Алабынын аянты 34,6 миң км2. Адирондак (Аппалач) тоосунан башталып, Атлантика океанына куят. Кар жана жамгырдан куралат. Орт. чыгымы 210 м2/сек, эң көбү 3500 м2/сек. Чатынан 240 км ге чейин кеме жүрөт. Ири ГЭС бар. Чатында Нью-Йорк ш. жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б. Калып:River-stub Калып:US-geo-stub

Source: original
Батырбеков Касымбек

Батырбеков Касымбек (19.4.1949-ж.т., Каныш-Кыя айылы) - айыл чарба тармагынын көрүнүктүү ишмери, райондун ардактуу атуулу. Кыргыз айыл чарба институтун бүткөн (1973). 1973-74-жылдары “Чаткал” совхозунда техникалардын коопсуздук боюнча инженер, 1972-80-жылдары “Ак-Таш”, “Каныш-Кыя” совхоздорунда мастерской башчысы, башкы инженер, 1980-85-жылдары райондун «Кыргызайылчарбатехника» мамлекеттик өндүрүштүк бирикмесинин башкаруучусу, 1985-86-жылдары Чаткал райондун агро өнөр-жай бирикмесинин механизация жана электирлештирүү бөлүмүнүн башчысы, төраганын орун басары, 1986-87-жылдары Чаткал райкомунун айыл чарба бөлүмүнүн башчысы, 1987-90-жылдары “Чаткал” совхозунун директору, 1991-93-жылдары “Каныш-Кыя” совхозунун картошка өндүрүү боюнча арендатору, 1993-96-жылдары райондун жер инспекциясынын директору, 1996-2002-жылдары райондук администрация башчысынын орун басары - агрардык департаментинин директору, жетектөөчү адиси болуп иштеген. Кыргыз Республикасынын Президентинин “Ардак грамотасы” менен сыйланган. == Колдонулган адабияттар == Чаткал району: Энциклопедия / авт.-түз. А.Орозов и др. - Б.: «Принт Экспресс» б., 2015. - 368 б., илл. ISBN 978-9967-27-851-6

Source: original
Жер бети

Жер бети - жердин жылуулук жана ным алмашуу процесстери аркылуу атмосфера менен өз ара байланышкан үстүңкү бети (топурак, өсүмдүк, кар, суу, муз). Жана башка ар түрдүү түзүлүштө (мисалы, кургактык менен суу мейкиндигинин, тоолор менен түздүктөрдүн) болушу аба ырайына жана климатка зор таасирин тийгизет; ал эми Күн нурунун энергиясынын жер бети боюнча ар түрдүү өлчөмдө сиңирилиши, чыгымдалышы жана топтолушу атмосферанын жалпы циркуляциясына таасирин тийгизип, атмосфера циркуляциянын жергиликтүү өзгөчөлүгүн аныктайт. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Ардланкет

Ардланкет, Ардланкат, Арделанкет, Ардланкас - тарыхый топоним. Орто кылымда Жидгил (Жадгал) округуна караган шаар. Араб-фарсы адабияттарында ал калаа жөнүндө айрым маалыматтар кезигет. Истахри (10-к.) А. Шаш округуна кирет, Илак (орто кылымда - Ахенгеран, азыр - Ангрен) м-н Парак (Чырчык) д-нын аралыгында, Кассан ш-нан эки станция алыс турат дейт. Ибн-Хаукал (9-к.) А. Жидгил облусундагы шаар, бул аймакта андан башка калаа жок экендигин жазат. Орто кылымдагы Жидгил округу азыркы Чаткал өрөөнүнүн аймагы (В. В. Бартольд, 1900). А-ке Чаткалдын сол куймасы Аксуунун чатындагы Күлбөскан шаар чалдыбары (10-12-к-дар) төп келет. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2

Source: original
Готтор

Готтор, готондор - чыгыш германдар уруусу. Б. з. башында Балтика деңизинин түштүк жээгинде жана Висланын (төмөнкү агымы) боюнда, 3-кылымда Кара деңиздин түндүк жээгинде жашашкан. Готтор уруусунун өсүшүнө Кара деңиздин түштүк-батышындагы шаарлардын жана скиф-сармат урууларынын маданияты чоң таасир тийгизген. Готтор остготтор (Днепрдин төмөнкү агымында), вестготтор (Днестрдин төмөнкү агымында) болуп бөлүнгөн. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.

Source: original
Асаналиев Байтемир

Асаналиев, Байтемир (1940) - акын, котормочу, журналист. 1940-жылы 10-ноябрда Тянь-Шань районуна караштуу Чет-Нура кыштагында туулган. Өз айылындагы жети жылдык мектептен, Нарын шаарындагы No1 Токтогул атындагы орто мектептен окуган. 1963-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин бүтүргөн. Мектепте окуп жүргөндө гезиттерге макалаларын, студент кезинде алгачкы ырларын мезгилдүү басма сөз беттерине жарыялаган. 1963-1965-жж. Нарын шаарындагы мектептерде мугалим, республикалык басма сөз боюнча комитетте редактор, 1966-жылдан «Мектеп» басмасында редактор, улук редактор, 1979-1986-жж. башкы редактор, 1986-1987-жж. «Кыргызкитеп» соода бирикмесинде бөлүмдүн начальниги, 1987-1991-жж. «Кыргызфильм» киностудиясынын котормо кино бөлүмүндө редактор жана улук редактор кызматын аткарган. 1991-жылдан «Байчечекей» журналында жооптуу катчы болуп иштеп келүүдө. Алгачкы балдарга арналган «Жаз боегу» ырлар жыйнагы 1967-жылы жарык көргөн. Б.Асаналиевдин ырлары азербайжан, казак, литва, тажик, түркмөн, чех ж.б. тилдерге которулган. Б.Асаналиев бир топ чет элдик акын-жазуучулардын чыгармаларын, көркөм тасмалар менен мультфильмдерди кыргыз тилине которгон. 1975-жылдан Жазуучулар союзунун, 1973-жылдан Журналисттер союзунун мүчөсү. 1976-жылы СССРдин «Басма сөз отличниги», 1982-жылы «Кыргыз ССРинин Эл агартуусунун отличниги» төш белгилери менен сыйланган. 1997-жылы Тоголок Молдо атындагы адабий сыйлыктын лауреаты деген наамы ыйгарылган. 2001-жылы ал «Кыргыз Республикасынын маданиятына эмгек сиңирген ишмери» деген ардактуу наамга татыктуу болгон. 2006-жылы Кыргыз Республикасынын Ардак грамотасы менен сыйланган. === Кыргыз тилинде === Жаз боегу: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1967. - 48 б. Булак күүсү: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1970. - 58 б. Кыял сапары: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1974. - 136 б. Кездешүү: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1976. - 100 б. Ойлонуу: Ырлар. - Ф.: Адабият, 1990. - 126 б. Табышмактар. - Б.: Учкун, 1996. - 14 б. Балдар неге күлүштү?: Ырлар, табышмактар, калптар, аңгемелер. - Б.: Кыргызстан, 1998. - 80 б. Күздө ачылган гүлдөр. - Б.: Бийиктик, 2002. - 160 б. Айбанаттар паркында: Ырлар, табышмактар. - Б.: Бийиктик, 2004. - 88 б. === Орус тилинде === Край, в котором я живу: Стихи. - Ф.: Кыргызстан, 1979. - 80 с. Краски весны: Стихи. - Ф.: Мектеп, 1981. - 25 с. === Котормолору === Тургенев И.С.. Түркөй: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1968. - 48 б. Мар Е.П. Найзадагы желек: Аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 1969. - 200 б. Титов В.А. Ажалды ардантып: Повесть. - Ф.: Мектеп, 1971. - 188 б. Чуковский К.И. Эр жүрөк Персей: Эки жомок. - Ф.: Мектеп, 1972. - 24 б. Барто А.Л. Кышкы токойдон гүл терүү: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1977. - 91 б. Нгуен Динь Тхи. Алга карай, чабуулга!: Повесть жана аңгемелер. - Ф.: Мектеп, 19781. - 188 б. Калиев С. Салам сага, мектебим!: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1983. - 72 б. Исаковский М.З. Лирика: Ырлар. - Ф.: Мектеп, 1986. - 56 б. Цыден-Жап Жимбиев. Адамдын ысмы. Ырлар: Мектеп жашындагы кенже балдар үчүн. - Ф.: Адабият, 1988. - 64 б. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Республикасынын жазуучулары/Кыргызпатент.Түз.: М. Ааматов, А.Чекиров, Ө.Калыева. - Б.: 2011 ISBN 978-9967-26-379-6

Source: original
Тамим ибн Бахр Мутавва'и

Тамим ибн Бахр Мутавва'и (Мутавваъи) - орто кылымдардагы арап мусулман саякатчысы жана элчиси. == Кыскача таржымакалы == Тамим ибн Бахр Мутавваъи (Мутавва'и) Багдат халифатынын чек ара аймактарынын биринде туулуп өскөн. Ал 808-ж. Ортоңку Чыгыштан чыгып, азыркы Кыргызстан аймагы аркылуу өтүп, чыгыштагы Уйгур кагандыгынын ордо шаарына чейин саякаттап барган. Бул кагандык азыркы Монголия аймагында жайгашкан. (Башкыр чыгыш таануучусу Ахмед Зеки Велиди Тогандын оюнча, Тамим ибн Бахр 808-жылы эмес, 751-759-жылдардын аралыгында Орхонго барып, уйгур каганы Байан-Чор (Моюн-Чур, 746-759-жж. бийлеген) менен жолуккан. Бирок Тогандын бул жоромолу эч кандай тарыхый фактка негизделген эмес). Тамим ибн Бахр тогуз огуздардын каганы өз чебинин төр жагына алтын чатыр тигип алганын да белгилейт (арап географы Ибн ал-Факих бул маалыматты Тамим ибн Бахрга шилтеме кылып жазган). 9-кылымдын 40-жылдары кыргыз каганы Уйгур каганатына кол салганда да, кыргыздар жиберген ултиматум катта “алтын боз үй” тууралуу сөз болот. Тамим ибн Бахр Ысык-Көлдөгү Барскан шаарын “Жогорку Барскан” деп белгилеген (анын арапча жазмадагы маалыматындагы “Барсхан” деген жер аталышын айрым мусулман географтары туура эмес жазып, Нушажан деген тарыхта жок топонимди сунушташкан). Т. и. Б-нын маалыматына караганда, тогуз огуздардын (бул жерде уйгурлардын) түштүгүндө “түрк өлкөсү” (Ганьчжоудогу шато-түрк элинин өлкөсү болушу мүмкүн) жайгашкан. Тамим ибн Бахр түрк калктарында аба ырайын өзгөртө турган “жай таш” болгонун да эскертет. Бул “жай таш” тууралуу уламыш кыргыздын “Манас” дастанында да камтылган. Т. и. Б-дын маалыматтары бизге Ибн Хордабех, Кудама, Ибн ал-Факих, Йакут ж. б. авторлордун эмгектери аркылуу гана жеткен. == Адабият тизмеси == Бейше Урстанбеков, Тынчтыкбек Чороев. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. Фрунзе, Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. ISBN 5-89750-028-2. Жалпы көлөмү - 288 бет. Ибн ал-Факих. Ахбар ал-Булдан (Известия о странах). Ереван. АН АрмССР. 1979 Сведения Тамима ибн Бахра ( VIII-IX вв.) // Материалы по истории Средней и Центральной Азии X-XIX вв -Ташкент, 1988. == Интернеттеги шилтемелер == шилтеме)

Source: original
Евгемеризм

Евгемеризм - «Ыйык жазуу» деген китептин автору, Мессеналык Евгемердин (б. з. ч. 340-260-к. жакын) атынан алган. Дин-эң байыркы падышаларды урматтоодон жана аларга сыйынуудан келип чыккан окуу. Евгемеризм ошондой эле мифтер менен ишенимдерди кудайлардын жана реалдуу тарыхый окуялардын чагылдырылышы деп түшүндүрөт. Ушул мааниде алып караганда Евгемеризм Грецияда б. з. ч. 5-кылымда эле мифтерди рационалдык сынга алуунун бир варианты катары пайда болгон; маселен гераклеялык Геродор Геракл жана аргонавттардын жүрүшү жөнүндөгү мифтерди эзелки мезгилдеги чыныгы жеңиштердин фантазия аркылуу сүрөттөлүшү деп түшүндүрүүгө аракеттенген. Евгемер алыстагы деңиздер боюнча саякаттар, бейиштин төрүндөй Панхея аралы, Панхеянын байыркы падышасы Зевстин жазгандары жөнүндө аңгеме жанрында баяндаган. Зевстин ал жазгандарында Панхеянын жасаган жакшылыктары үчүн урмат-сыйга бөлөнүп калышкан кубаттуу жана акылман падышалары Урандын, Крокос менен Зевс тууралуу баяндалган. Евгемер ошол падышалар адамдарды цивилизациянын жетишкендиктери менен кантип тааныштырганын жазып, Зевс ошол максатта жер жүзүн кантип кыдырып чыкканын сүрөттөп калтырган. Евгемер кудайлар менен баатырларга сыйынуу кандайча жаралгандыгын да ушундай эле жол менен түшүндүргөн. Евгемердин чыгармалары римдик акын Энний тарабынан латын тилине которулган. == Колдонулган адабияттар == Философия: энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору.-Б.: 2004, ISBN 9967-14-020-8

Source: original
Пальник-Шор (Хоседа-Ю куймасы)

Пальник-Шор - Орусиядагы дарыя. Коми Республикасы, Ненец АО жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Хоседа-Ю дарыясынын сол жээгинен 64 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 13 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двинск-Печорск бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Уса дарыясы. Дарыянын айрыгы - Уса, дарыя бассейни - Печора. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 03050200112103000070692 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 103007069 Бассейндин коду - 03.05.02.001 ГИ томунун номуру - 03 ГИ боюнча чыгарылышы - 0 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Ош 7 чопо кени

Ош 7 чопо кени Ош облусунун Кара-Суу районунда, Ош шаарынан 2,5 км түндүк тарапта, деңиз деңгээлинен 1090 м бийиктикте. 1978-79-ж. чалгындоо иши жүргүзүлгөн. Кен аймагы ортоңку төртүнчүлүк мезгилинде пайда болгон кумайлуу чопо катмарынан түзүлгөн. Кумайлуу чопонун изилденген калыңдыгы 4,9 мден 17,0 мге чейин өзгөрөт. Кумайлуу чопонун өңү бозомтук-сары түстө, тыгыз, майда көңдөйлүү, диаметри 0,5 мм болгон гипс-карбонаттык кошундулар көп. Ийилгичтиги 4,58%. Кумайлуу чопо "75" маркадагы кирпич даярдоого жарамдуу. Запасы А+В категориясы боюнча 1044 миң м3, С - 380 миң м2, А+В+С2 - 1424 миң м3, С2 171 миң м3. 1996-жылга карата калган баланстагы запасы С1-110 миң м3, С2- 148 миң м3. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004, ISBN 9967-14-009-7

Source: original