AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Попов Илья Андреевич

Попов Илья Андреевич, (1910 с. бэс ыйын 20 күнэ Уһун Күөл нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР - 1970 с.) , Саха АСС үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна. == Олоҕун олуктара == 1910 сыллаахха бэс ыйын 20 күнүгэр Сунтаар улууһун Уһун Күөл нэһилиэгэр төрөөбүтэ. 1919-1920 сс. - Кутана биир кылаастаах оскуолатын үөрэнээччитэ. Оскуола 7 кылааһын бүтэрэн баран, Бүлүү куоратыгар педтехникумҥа үөрэммитэ. 1929 сыллаахха - Бүлүүчээн трудовой оскуолатыгар учууталынан үлэлээбитэ. Оҕолору үөрэтэрин таһынан, нэһилиэккэ политическай бэсиэдэлэри ыытара, драматическай куруһуогу үлэлэтэрэ. 1932 с. - Үөһээ Мэйик оскуолатын директора. 1935 с. - Тойбохой оскуолатыгар саха тылын, географияны үөрэппитэ. Бу оскуолаҕа Илья Андреевич оройуоҥҥа бастакы саха тылын уонна литературатын кабинетын тэрийбитэ. Манна үөрэтии араас ньымаларын туһунан брошюралар, хаһыаттартан ыстатыйалар, научнай-методическай дакылааттар мунньуллубуттара. Илья Андреевич саха тылын учууталларын оройуоннааҕы түмсүүлэрин холбоһугун салайара. 1936-1939 сс. - Тойбохой оскуолатын завуһа. 1936 с.- Г.Е. Бессоновы кытары оскуолаҕа краеведческай үлэни сүрүннэспитэ, кыраайы үөрэтэр походтарга сылдьыһара, араас былыргы сэһэннэри хомуйара. 1941 с. - Дьокуускайдааҕы педучилищены үөрэнэн бүтэрэр. 1947-1954 сс. - Тойбохойдооҕу оҕо дьиэтин үөрэх чааһын сэбиэдиссэйэ. 1959 сылтан - Сунтаардааҕы санаторно-лесной оскуолаҕа иитээччинэн, завуһунан үлэлиир. Попов И.А. аҕатын - народнай учуутал Андрей Николаевич Попову утумнаан, дьиҥнээх мындыр, талааннаах, оҕоҕо олус чугас учуутал эрэ буолбакка, дьиҥнээх аҕа табаарыс, сүбэһит этэ. == Наҕараадалара, ытык ааттара == Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала. РСФСР норуот үөрэҕириитин туйгуна. == Кини туһунан == Үтүөкэннээх киһи, уһулуччулаах учуутал үйэлээх суола / хомуйан оҥордо : И.И.Попова. - Дьокуускай : Дани-Алмас, 2021 - 280с.

Source: original
Күөл

Күөл - муораны кытта бэйэтинэн силбэспэт уу түөлбэтэ. Күөл хотоолун үөскээһинэ араас буолар: тектоникаттан - сир хаҕын быстыылара; ледниктэн - ледник рельебин хотооллоро; лиманнар - муораттан быстыбыт түөлбэлэр; элгээннэр - өрүс эргэ үөстэрин быстаҕас тара; термокарстан - сир аннынааҕы муус ууллан, ньуур сууллуута; карстан - суураллар боруодалар суох буолбуттарыттан ньуур намтааһына; быһыттан - киһи оҥорбут эбэтэр айылҕаҕа эниэ сиҥнэн үөскэппит быһыттааһына. Ууларын эрэ сииминэн бүтэй уонна сүүрээннээх күөллэр бааллар. Итинтэн да атын классификациялар баар буолуохтарын сөп. Аан дойдуга күөллэр иэннэрэ 2,1 мөл. км² (күөллээҕэ - 1,4 %). Саамай киэҥ күөл - Каспий муората, саамай дириҥ - Байкал. Так как: куль, кёль, кел, гёль, кул (түүр.); кул (тадж.); гёль (перс); кул (хинди); гуэлъ (адыг.) - күөл; хель (был. кэриэй) - муора. == Ылыллыбыт сирэ == География Якутии: учеб. для 9-го кл. сред. шк./ И. И. Жирков [и др.]. - Якутск: «Бичик», 2004. - 300, [1] с.: ил, карты; 20 см. - ISBN 5-7696-1049-2 География терминнэрин тылдьыта/ Г. Н. Максимов, А. И. Сивцева; [науч. Ред Босиков Н. П., Оконешников Е. И.; рец. Гоголева П. А., Михайлова Т. В.] -Маннайгы тахсыыта. -Дьокуускай: Бичик, 1993. −112 с. ISBN 5-7696-0229-5

Source: original
Чиряева Вера Георгиевна

Чиряева Вера Георгиевна - Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ. «Саха АССР Үтүөлээх учуутала» бочуоттаах ааты улууска бастакынан ылбыта. Вера Георгиевна Чиряева 1916 сыл балаҕан ыйын 3 күнүгэр билиҥҥитинэн Yөhээ Бүлүү улууhугар сэниэ ыалга төрөөбүтэ. Ийэтэ эрдэ өлөн, кинилиин алта оҕону аҥардас аҕата Георгий Чиряев иитэлээн, үөрэттэрэн киhи оҥортообута. Георгий Чиряев үөрэх суолтатын нэһилиэккэ кимтэн да эрдэ өйдөөн, төрөөбүт нэhилиэгин оҕолоро үөрэхтээх дьон буола улааталларын туhугар бэйэтин улахан дьиэтин оскуолаҕа анаан саҥа былааска 1919 с. бэлэх биэрбитэ. Чиряев оҕонньор сиэртибэлээбит дьиэтэ 1956 с. диэри оскуола буолан тигинэччи үлэлии турбута. Онтон интэринээт, начаалынай кылаастар үөрэнэр куорпустара, учууталлар олорор дьиэлэрэ буола сылдьыбыта. Билигин оскуола түмэлин дьиэтэ буолан турар. Вера Георгиевна Бүлүүтээҕи педагогическай техникуму бүтэрээт, 1934-34 үөрэх сылыттан учууталлаабыта, онтон 1939 сыллаахха учуутал институтун бүтэрбитэ. Вера Георгиевна сүүрбэ үс сыл устата Yөhээ Бүлүү оройуонугар Ороhуга, Тойокуга, Бүлүү оройуонугар Хампаҕа, Сунтаар орто оскуолатыгар үлэлээбитэ. Нуучча тылын уонна литературатын биэрбитэ. 1944 сылтан Исидор Барахов аатынан Yөhээ Бүлүүтээҕи орто оскуолаҕа уhун кэмнэ үлэлээн баран пенсияҕа тахсыбыта. Вера Георгиевна оскуолаҕа үлэлиир сылларыгар ордук оҕолору кытта биирдиилээн үлэлээн, оҕолор нууччалыы үчүгэйдик санаралларын, суруйалларын уонна мэлдьи библиотекаҕа сылдьалларын, нууччалыы умсугуйан туран ааҕалларын ситиhэрэ. Педагог быhыытынан улууска, өрөспүүбүлүкэҕэ улаханнык ытыктанар методист, уhун сыллар усталарыгар нуучча тылын учууталларыгар солбуллубат наставник-сүбэhит уонна мэтиэдикэ холбоhугун салайааччытынан үлэлээбитэ. Вера Георгиевна уhун сыллаах сындалҕаннаах үлэтэ үрдүктүк сыаналаммыта. ‘’За трудовое отличие’’, ‘’За трудовую доблесть’’, ‘’За добросовестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина’’, ‘’За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-194ҕгг.’’, ‘’Ветеран труда ’’ мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. Кини - Yөhээ Бүлүү улууhун ытык олохтооҕо.

Source: original
Таһааччы (сулустар бөлөхтөрө)

Таһааччы (лат. Auriga) - хотугу халлаан сулустарын бөлөҕө. Ордук улахан сулуһа Капелла, 0,1 улаханнаах. Арассыыйа территориятыттан тохсунньуга ордук көстөр. == Интириэһиргэтэр объектар == Тарбыйахтар, астеризм - таһааччы тарбыйахтары тутар. Капелла (Таһааччы α-та), астеризм сүрүн сулуһа, манна өссө ε (Аль Анз), ζ уонна η сулустар киирэллэр. Былыр бу астеризм туспа бөлөх этэ. GD 66. Маҕан карлик, бу сулуска планеталар системата баара 2007 сыллаахха биллибитэ. == Устуоруйата == Былыргы бөлөх. Клавдий Птолемей «Альмагест» каталогар баар. Аата үөскээбитин туһунан туох да биллибэт. == Сигэлэр == WIKISKY.ORG: Возничий Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 4 күнүгэр. Астромиф: Возничий Архыыптаммыт 2009, Ахсынньы 15 күнүгэр.

Source: original
Бедюров Бронтой Янгович

Бронтой Янгович Бедюров - Хайалаах Алтаай уһулуччулаах суруйааччыта. Бронтой Бедюров - Хайалаах Алтаай Республикатын суруйааччыларын сойууһун бэрэссэдээтэлэ, алтаай литературатыгар саҥа суолу киллэрбит уһулуччулаах суруйааччы, бэйээт, тылбаасчыт. Кини публицистиканан дьарыктанар уонна алтаай норуотун тылынан уус-уран литературатын, үһүйээннэрин, номохторун хомуйар. == Олоҕун олуктара == Бронтой Бедюров Онгудай сэлиэнньэтигэр 1947 сыллаахха кулун тутар 20 күнүгэр Янги Бедюров диэн бэйиэт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт1947 сыллаахха төрөөбүт. Оскуоланы Хайалаах Алтаайга бүтэрбит. Москубаҕа Горькай аатынан литературнай институкка үөрэммит. 1977-1981 сс ССРС Илиҥҥитээҕи билим академиятыгар аспирантураҕа үөрэммит. 1982 - 1985 сс уобаластааҕы хаһыакка, 1990 сылларга Хайалаах Алтаай Үрдүкү Сэбиэтигэр үлэлээбит. Хайалаах Алтаай Республиката Сибиир соҕуруулуу-арҕаа эҥээригэр сытар. Алтаай кыраайын, Кемерово уобалаһын, Хакасия, Тыва сирдэрин, Казахстаны, Кытайы, Монголияны кытары кыраныыссалаһар. Алтаайга былыр түүр омуктар бастакы судаарыстыбалара - Түүр Каганата - тэриллибитэ. Алтаайга алтаайдар, казахтар, теленгиттэр, кумандинецтэр, нууччалар олороллор. Хайалаах Алтаай сирэ хас биирдии киһи кутун-сүрүн тутар кэрэ айылҕалаах. Өрөспүүбүлүкэ сирин иэнин 25 %-нын ураты харыстанар суолталаах сирдэр ылаллар. Алтай экэниэмикэтин биир сүрүн салаата - туризм. Туризм сайдан , сыл устатыгар мөлүйүөн турист кэлэн барар буолбут. Алтаайдар үс үйэ тухары бэйэлэрин ааттарын үгүстэ уларытан кэлбиттэр: өбүгэлэрин сурукка киирбитинэн ойроттар, калмыктар, татаардар, телеуттар диэн ааттыыллар. Джунгария судаарыстыбата суох буолуоҕуттан ыла «алтаайдар» диэн ааты ылыммыттар. Алтаайдар төһө да аҕыйах ахсааннаахтарын иһин сүтэн, симэлийэн хаалбакка тылларын, итэҕэллэрин, култуураларын илдьэ сылдьар күүстээх санаалаах омук. Оскуолаларга алтаай тылын үөрэтии сүрүн биридимиэт быһыытынан киирбит. Алтаайдар бэйэлэрин сахалары кытта түҥ былыргы биир төрүттээх биис уустарынан ааҕыналлар, ол туһунан суругунан, тылынан элбэх источниктар бааллар. Онон саха дьонун, учуонайдары, суруйааччылары үөрэ-көтө көрсөллөр. Биһигини кытта культурнай-социальнай ситими олохтуохтарын баҕараллар. Оннооҕор саха уус-уран литературатын классига Н.Д.Неустроев өссө Октябрьскай революция иннинэ маннык суруйан турар: «Алтаай мин сүрэхпин өрүүтүн угуйа тардар. Кини хочолоругар сахалар төрүттэрэ олохсуйа сылдьыбыттарын иһин эбитэ дуу?.. Биһиги тыйыс Сибиирбит бу дьикти үчүгэй муннугар хаһан эмэ таҥара көмөтүнэн тиийэ сылдьыбыт киһи»... Алтаай норуотун духуобунай салайааччыта Элбакшы, суруйааччы Бронтой Бедюров “Сахалар - улуу убайдарбыт” диэн тоһоҕолоон бэлиэтээбитэ. Алтаай республиката нуучча судаарыстыбатыгар холбоспута 255 сылын 2011 сылга туолбутунан сибээстээн саха суруйааччыта, тылбаасчыта Семен Горохов алтаай суруйааччытын «Амырсана» диэн айымньытын сахалыы тылбаастаабыта. == Туһаныллыбыт литература: == 1. Дмитрий Иванов. Алтаайдар. Хатан. 2012. No 10. 2. Семен Горохов. Амырсана. 2011 No10. 3. Ю.И.Васильев-Дьаргыстай. Хайалаах Алтайга . Эдэр саас. 2004. 11.08.

Source: original
Түбэ нэһилиэгэ (Нам улууһа)

Түбэ нэһилиэк. Нам улууһун нэһилиэгэ, киинэ Булуус. Улуус кииниттэн 77 км хоту диэкки сытар. Нэһилиэнньэтин ахсаана 425 киһи (2007 сыл). == Нэһилиэктэн төрүттээхтэр == Михалев Петр Иванович ( 1889-1944) - гражданскай сэрии геройа. Дьяконов Николай Викторович (1977 с. сэтинньи 5 к. төр.) - мас тардыһыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин спордун маастара. Григорьева Ульяна Николаевна (1958 с. ыам ыйын 26 к. тер) - Саха Республикатын чемпион доярката, "До5ордоьуу" Орденын кавалера. == Сигэлэр == Официальный информационный портал Республики Саха (Якутия):Намский улус Архыыптаммыт 2013, От ыйын 4 күнүгэр. naslegy.ru:Нам улууһун нэһилиэктэрэ Архыыптаммыт 2016, Кулун тутар 5 күнүгэр. gosspravka.ru:Намский улус «Энциклопедия Якутии». - М., 2000.

Source: original
Төгүрүк чиэрбэ

Төгүрүк чиэрбэлэр эбэтэр нематодалар (ааҥл. roundworm, лат. Nematoda) Protostomia диэн таксоҥҥа киирэр харамайдар кэлимнэрэ (тииптэрэ). = Дьиң төгүрүк чиэрбэ кылааһа (NEMATODA) = 1) Аскарида 2) Анкилостома (Кривоголовка), Некатор 3) Острица 4) Власоглав 5) Трихинелла 6) Ришта 7) Микрофилярия Төгурук чиэрбэ представителлэрэ ордук элбэх ахсаннаах кылааҺынан аа5ыллар, 500 тахса корунэ баара биллэр. = Тас көрүҥүн характеристиката = Эттигэ сигимиэнэ суох, бэрэбинэ курдук формалаах, туора быһылыннаҕына төгүрүк формалаах. Бастаан төгүрүк чиэрбэҕэ ис көндөйө сайдыбыта биллэр (ол иннинээңңилэргэ суох этэ) ол иһигэр ис органнара баалллар. = Ас буһарар систиэмэтэ = Айах, хабарҕа, куолай, ортоку уонна кэлин оһоҕоһо, эмэһэтэ. = Таһаарар систиэмэтэ = Протонефридийэтин көрүңэ уларыйбыт: икки эбэтэр биир клеткаттан уонна икки канаалтан турар. = Ньиэрбэ систиэмэтэ = Ньиэрбэ умнаһа ортогон курдук, ол аата ньиэрбэ систиэмэта туора уонна уһаты сытан эрэһээнки курдук буолар. = Ууһатар орган систиэмэтэ = Төгүрүк чиэрбэни үксүн тыһы атыыр диэн араараллар. = Хаан эргиирин уонна тыынар систиэмэлэрэ = Хаан эргиирин систиэмэтэ суох. Тирии нөңүө тыыналлар. = В.А Догель (1981с.) классификацията = 1) Класс Nematoda (Нематоды) 2)Класс Gastrotricha (Брюхоресничные) 3)Класс Gordicea (Волосатики) 4)Класс Kinorinchi (Киноринхи) 5)Класс Rotatoria (Коловратки) Төгүрүк чиэрбэҕэ баар буолбутугар маннык органнар сайдыылара охсор Иһигэр уулаах бастакы ис көндөйө, гидроскелет оруолун толорор, паразит эттигэ уунарыгар көмөлөһөр. -бастаан кэлин оһоҕоһо сайдыбыт, ол баар буолан аһа биир направленияҕа барар буолбут. -тыһы атыыр төгүрүк чиэрбэлэргэ бастаан сайдыбыт. Медициинэҕэ суолтата Nematoda кылааһа маннык төгүрүк чиэрбэлэргэ арахсар = Геогельминты = Көрүңнэрэ, киһиэхэ уонна кыылга паразиттыыыллар, сымыыта эбэтэр личинката тас эйгэҕэ сайдар, личинка сайдарыгар температура, сиик, давления, салгын тийиитэ оруолу оонньуур. Чиэрбэ холобурунан аскариданы, власоглавы ааҕаллар. = Биогельминты = Бу көрүңнэр личииңкэлэрэ со5отох эбэтэр хас да хаһаайыннаах буолаллар. Холобур, трихинелла, ришта. Сайдыыта хас бирдии стадия5а сайдарыгар 4 лииңкэлиир.(ол эбэтэр ха5ын быра5ан уларыйар ньымата) Личиинкэ хаһаайын иһигэр киирэн баран органтан органна көһө сылдьан паразитттыыр, ол гынан баран острица, власоглав көһүүтэ суох паразиттыахтарын соп. = Көрүң ыарыылара = Ascaris lumbricoides(Аскарида человеческая)-аскаридоз Toxocara canis (Аскарида собачья)-токсокароз Enterobius vermicularis(Острица)-энтеробиоз Trichocephalus trichiurus (Власоглав)-трихоцефалез Trichinella spiralis(Трихинелла)-трихинеллез Strongyloides stercoralis(Угрица кишечная)-стронгилоидоз Ancylostoma duodenale(Кривоголовка)-анкилостоидоз Necator americanus (Некатор)-некатороз Dracunculus medinensis(Ришта)-дракункулез Dirofilaria repens(Дирофилярия)-дирофиляриоз Filaria(Филярии)-филяриозы Wuchereria bancrofti(Вухерерия-вухерериоз) Onchocercf volvulus (Онхоцерка)-онхоцеркоз Brugia malayi (Бругия)-бругиоз

Source: original
Каинчин Дибаш Борукович

Каинчин Дибаш Борукович (Jыбаш Каинчин; 1938-2012) - аныгы алтаай литэрэтиирэтин бөдөҥ суруйааччыта. 1938 сыллаахха бэс ыйын 25 күнүгэр Яконур сэлиэнньэтигэр Уус-Каан оройуонун төрөөбүтэ. Москубатааҕы Горькай аатынан Литэрэтиирэ институутун бүтэрбитэ. Отуттан тахса сэһэннээх-кэпсээннээх кинигэлэрдээх. Кинигэлэрэ Москуба, Новосибирскай, Барнаул, Таллин, Бишкек, Горно-Алтайскай кинигэ кыһаларыгар тахсыбыта. Алтаай Хомсомуолун бириэмийэтин, "Норуоттар доҕордоһуулара" сурунаал бириэмийэтин лауреаата. Бочуот Знаага уордьаннаах, М. Шолохов аатынан мэтээллээх. == Кинигэлэрэ == Живу и верую. Повести. Рассказы. Сказы. Перевод с алтайского. Горно-Алтайскай, 2008

Source: original
Пилиппиннэр (норуот)

Пилиппиннэр (таг. Mga Pilipino) - Пилипиин дойдутун сурун омуга - 70%. Уопсай ахсааннара 110 мөлүйүөн (2009), олортон 91 мөлүйүөнэ Пилиппииҥҥэ олороллор. Онтон ордубута - АХШ (10 мөл.), Канада (2 мөл.), Австралия (1 мөл.), Кытай (995 тыһ.), Дьоппуон (885 тыһ.), Британия (687 тыһ.), Германия (456 тыһ.), Швеция (300 тыһ.), Россия (250 тыһ.), Монголия (50 тыһ.), Нидерланды (40 тыһ.), Ирландия (30 тыһ.), Франция (20 тыһ.), Испания (20 тыһ.), Исландия (11 тыһ.). Саха Сиригэр баара суо5а - 381 Пилиппиин омуга олорор (2008). Висайя - 40 %, тагалы −21 %, илоки - 12 %, моро −7 %, кытайдар - 1,2 %. 86 % - католики, 10 % - мусульмане, остальные - местных верований. Относятся к южномонголоидному типу с европеоидным компонентом. Языки относятся к австронезийской семье. Государственный язык Филиппинской республики - тагальский язык.

Source: original
Догойуков, Иван Павлович

Догойуков Иван Павлович - Догойук уола (1840 - 1930), аатырбыт олоҥхоһут, ырыаһыт. 1840 сыллаахха Марха улууһун (билигин Ньурба улууһа) Накас нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Кырдьар диэри оһуокай тылын тардар этэ. 1926 сыллаахха 86 саастаах сылдьан төрөөбүт нэһилиэгэр түһүлгэ ырыатын толорон турардаах. Номох быһыытынан кини ырыаларын А.Е. Кулаковскай наһаа сөбүлүүр үһү. == Өссө маны көр == Ксенофонтов Г.В. Легенды и рассказы о шаманах, Иркутск, 1930. Якутский фольклор. Ленинград, 1936. Ксенофонтов Г.В. Эллэйаада. М., 1977. Уткин К.Д. Түһүлгэни төрүттээччилэр. Ньурба, 1989. == Ылыллыбыт сирэ == Энциклопедия Якутии, Якутск, 2000.

Source: original
Эйафьадлайокудль

Эйяфьядлайёкюдль (исланнар тылларынан Eyjafjallajökull) - Исландияҕа алтыс улахан тарыҥ. Рейкьявиктан 200 км арҕаа диэкки баар. Бу тарыҥҥа муус аннынан аата суох вулкан баар. Тарыҥ аатынан ааттыыллар - Эйяфьядлайёкюдль. Үрдүгэ муора таһымыттан 1666 м, тарыҥ иэнэ 100 км² кэриҥэ. Кратера 3 - 4 км диаметрдаах. 2010 сылга диэри мууһнан бүрүнэн турара.. Ордук чугар бөһүөлэк (Скоугар) тарыҥ соҕурууҥҥу оһугар сытар. Тарыҥҥа Скоуга диэн үрэх баһа баар, бу үрэххэ Скоугафосс диэн күрүлгэн баар.. Вулкан эстиитэ 2010 сыл кулун тутар 20 күнүгэр саҕаламмыта. Муус устар 14 күнүгэр эстии күүһүрбүтэ. == Аата == Eyjafjallajökull - Арыы хайаларын тарыҥа: Eyja [ɛɪja] - арыы, Fjall [fjatll] - хайа, Jökull [jœːkʏtl] - тарыҥ.

Source: original
Саха өрөспүүбүлүкэтин олохтоох бырамыысыланнаһын министиэристибэтэ

Саха өрөспүүбүлүкэтин олохтоох бырамыысыланнаһын министиэристибэтэ (1934 сыллаахтан комиссариат быһыытанан төрүттэммит, 1992 сыллаахха суох буолбут) - Саха АССР-га, Саха ССР-га, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр олохтоох оҥорон таһаарыыны сүрүннүүр салалта уоргана. Саха АССР Совнаркомун 1934 с. балаҕан ыйын 1 күнүгэр тахсыбыт уурааҕынан Олохтоох бырамыысыланнас народнай комиссариата (нууч. Народный комиссариат местной промышленности) диэн аатынан олохтоммута. 1953 сыл бэс ыйын 9 күнүгэр САССР Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн ыйааҕынан Саха АССР олохтоох бырамыысыланнаһын министиэристибэтэ уонна Олохтоох оттук бырамыысыланнаһын управлениета холбоһон САССР олохтоох уонна оттуккка бырамыысыланнаһын министиэристибэтэ буолбуттара. 1963 сыллаахха Саха АССР Үрдүкү сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн уурааҕынан суох гыныллыбыт, онтон 1966 сыллаахха эмиэ кини уурааҕынан тохсунньу 19 күнүгэр хат тэриллибит. 1988 сыллаахха РСФСР Миниистирдэрин сэбиэтин уурааҕынан РСФСР министэристибэтин территориальнай производственнай холбоһуга буолбут (23 тэрилтэттэн турар). Онтон 1991 сыллаахха Саха ССр сокуонунан эмиэ Олохтоох бырамыысыланнас министиэристибэтэ буолбут.

Source: original
Һеллоуин

Һеллоуин (Halloween) диэн Америка бырааhынньыга, алтынньы 31 ылыллар. Samhain диэн кельт бырааhынньыгыттан уонна христиан итэҕэлин Бары айыылар ытык күнэриттэн төрүттээх. Хоту Америкаҕа бу бырааhынньыгы ылыы үгэhин Ирландия иммиграннара XIX үйэ ортотугар аҕалбыттара. Кэнники кэмҥэ Америка култуурата киинэ нөҥүө тарҕанан уонна Американы кытта доҕордоһор дойдуларга эмиэ тарҕаммыт бырааһынньык буолар, ол курдук Дьоппуон, Соҕуруу Кэриэйэ, Германияҕа, Францияҕа, Сингапурга, Аустралияҕа, Улуу Британияҕа, Скандинавияҕа, Украинаҕа, Эстонияҕа, Литваҕа, Монголияҕа, Малайзияҕа, Бразилияҕа, Чилига, Аргентинаҕа, Мексикаҕа, Испанияҕа ыытыллар. Саха Сиригэр түүҥҥү кулууптарга масштабнай дискотекалар буолаллар. Былыргы сахаларга Алтынньы 31 күнэ дьыл ыпсыыта диэн ааҕыллар, онно хара күүстэр күүһүрэллэр диэн буолар.

Source: original
Амударья

Амударья диэн Орто Азия ордук уулаах, уһунунан иккис өрүһэ. Былыргы ааттара Аму, Оксус, Балх, Дьайхун. Амударья Панж уонна Вахш өрүстэр силлиһиилэриттэн үөскүүр. Уһуна 1415 км, Панж баһыттан аахтахха 2540 км. Тардыытын иэнэ 309,000 км². Амударья төрдө Хиндукуш сиһин хоту өттүгэр баар. Сүрүн салаалара: Гунт, Бартанг, Язгулем, Ванч, Кызылсу, Кафирниган, Сурхандария, Кундуз, Шерабад. Амударья хайаттан түһэн баран кумахтаах Туран намтал сиринэн 1100 км устар. Арал байҕалыгар түһэр. Түһүүтүгэр киэҥ 7000 км² иэннээх дельталаах. Амударья Афганистан, Таджикистан, Туркменистан, Узбекистан, Харахалпахстан дойдуларынан устар.

Source: original
Дьокуускайдааҕы култуура уонна искусство колледжа

Дьокуускайдааҕы култуура уонна искусство колледжа - култуура уонна ускуустуба эйгэтигэр үлэлиир анал идэлээх дьону бэлэмниир орто үөрэх кыһата. Сүрүн хайысхалара үөрэтэр уонна кэнсиэртиир-айар үлэлээх дьону таһаарыы. 1937 сыллаахха тохсунньу 19 күнүгэр Саха АССР Наркомпроһун 25No бирикээһинэн икки сыллаах культпросвет үлэһиттэр оскуолаларын быһыытынан олохтоммута. Колледжка "Эйгэ" диэн сиэр-туом тыйаатыра (салайааччы А.С. Федоров), "Өркөн" диэн үҥкүү бөлөҕө (уус-уран салайааччы Р.Х. Бурцева), "Этюд" диэн эстрада миниатюраларын тыйаатыра (уус-уран салайааччы О.А. Стручкова), "Көмүс дорҕооннор" диэн вокал-хуор бөлөҕө (уус-уран салайааччы Е.С.Попова) үлэлииллэр.

Source: original
Көҥүл лицензиата

Көҥүл лицензиата (ол эбэтэр өссө Драйвер лицензиата, Драйв лицензиата, Көҥүл кaрточката, Права, Суоппар правата), специальнай квадратнай формалаах карточка, сүрүннээн массыына, мотоцикл уонна араас техника ыытарга көҥүл биэрэр. Паспоры кытта биир сүрүн документ буолар, киһи личноһын идентификация барарыгар. Хас биирдии дойдуга тус туһунан һокуон баар көҥүл лицензиатын ыларга, саамай чэпчэки Мексикаҕа дьон ылар. Саамай ыарахан Дьоппуон уонна Канаада дойдутугар. 2020 сыллаахха Саха Сиригэр көҥүл ылааччылар: ПДД туттарыахтаахтар (20 ыйытык, максимум 2 сыыһыы көҥүллэнэр) практика барыы: куорат уонна автодром. Сүрүннээн авто оскуола үөрэҕин барбытын туһунан туоһу кумааҕы наада.

Source: original
Көҥүл тустууга Саха АССР уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тириэньэрдэрэ

Көҥүл тустууга Саха АССР уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тириэньэрдэрин испииһэгэ Николай Николаевич Волков - Дьокуускай, 1964 c. Дмитрий Петрович Коркин Чурапчы, 1964 с. Иван Васильевич Морозов - Москва, 1964 с. Арташес Сагателович Карапетян - Москва, 1964 с. Иван Васильевич Павлов - Бэрдьигэстээх, 1969 с. Николай Кириллович Алексеев Дьокуускай, 1970 c. Сергей Андреевич Преображенскай Москва, 1972 c. Николай Михайлович Давыдов Амма, 1972 с. Николай Иванович Николаев Сунтаар, 1974 с. Николай Прокопьевич Иванов - Ньурба, 1974 с. Николай Петрович Неустроев Дьокуускай, 1975 c. Дзантемир Георгиевич Зангиев Хабаровскай, 1977 c. Георгий Анатольевич Бураков Киев, 1977 с. Николай Егорович Степанов Дьокуускай, 1979 c. Василий Петрович Уваров Майа, 1979 с. Николай Иванович Сафонов - Дьокуускай, 1981 с. Константин Сергеевич Постников Чурапчы, 1981 c. Семен Федорович Алексеев - Нам, 1981 с. Дмитрий Максимович Данилов Дьокуускай, 1981 c. - Николай Николаевич Рожин Бороҕон, 1983 с. Михаил Егорович Захаров Чурапчы, 1984 с. Михаил Степанович Скрябин - Дьокуускай, 1984 c. Юрий Аванесович Шахмурадов Москва. Иннокентий Андреевич Халдеев - Борогон. Валерий Фомич Уаров- Сунтаар. Михаил Гаврильевич Кожуров - Майа. Афанасий Афанасьевич Лугинов Нерюнгри. Василий Гаврильевич Румянцев - Дьокуускай. Калина Иванович Сидоров - Дьокуускай. Владимир Прокопьевич Корякин - Дьокуускай. Роман Васильевич Неустроев - Чурапчы. Николай Николаевич Константинов - Борогон. Петр Дмитриевич Неустроев Дьокуускай. Борис Герасимович Аргунов Душанбе. Николай Семенович Алексеев - Эдьигээн. Николай Иннокентьевич Винокуров - Анаабыр. Владимир Дмитриевич Попов - Дьокуускай. Олег Дмитриевич Лебедев - Покровскай. Анатолий Николаевич Константинов - Борогон. Александр Николаевич Иванов - Дьокуускай. Иван Николаевич Сивцев - Дьокуускай. Семен Гаврильевич Петров Мэнэ Хангалас Петр Васильевич Портнягин Дьааны. Степан Петрович Сивцев Дьокуускай. Михаил Михайлович Каженкин Дьокуускай. Валерий Николаевич Семенов - Дьокуускай. Борис Прокопьевич Федоров Дьокуускай Кирилл Николаевич Захаров - Чурапчы Владимир Николаевич Кириллин - Горнай Иннокентий Семенович Кочкин - Дьокуускай. Прокопий Семенович Иванов - Дьокуускай. Александр Степанович Куличкин - Мэҥэ Ханалас. Игнат Михайлович Сысолятин - Чурапчы. Иван Иванович Дмитриев - Томпо. Александр Анатольевич Софронов - Москва. === Эбии көр === Көҥүл тустууга Саха сириттэн төрүттээх ССРС, РСФСР уонна РФ үтүөлээх тириэньэрдэрэ

Source: original