AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Кӱшыл Патам

Кӱшыл Патам (рушла Верхний Потам) - Российыште Свердловск велын Ачит оласе йырвелыштыже верланыше Руш Патам ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 271 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Ачит ола сынан посёлко деч 28 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. == Йылме == Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Алексеев Владимир Алексеевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Афанасьев Михаил Афанасьевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Афанасьев Стафей Фёдорович - Йошкар Тисте орден да II степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Афонасьев Иван Николаевич - III степенян Чап орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Васильев Яков Дмитриевич - I степенян Ачамланде сар орден да III степенян Чап орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Евдокимов Михаил Моисеевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Николаев Михаил Яковлевич - I степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Павлов Андрей Степанович - I степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Павлов Михаил Андреевич - кок II степенян Ачамланде сар орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Павлов Никодим Александрович - Йошкар Тисте орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Сабанаков Николай Петрович - III степенян Чап орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Сагетов Евдоким Константинович - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Семёнов Пётр Семёнович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Ябеков Иван - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Яшкин Василий Яковлевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Об Ачитском городском округе.(руш) Информация о Свердловской области и Урале; объект: деревня Верхний Потам.(руш) == Важ-влак == Кышкар:Ачит оласе йырвел

Source: original
Искакова, Роза Евгеньевна

Роза Искакова (Роза Евгеньевна Искакова) (1984 кылме 14, Удмурт АССР, Грак кундем, Вожай ял) - марий мурызо, Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын лауреатше (2012). == Илыш корно == Розан ачаже, Евгений Михайлович, поро тыланымаш деч вара мыскара кумылжым рудыш да тыге каласыш: «Мемнан йомын коштшо ӱдырна (Роза Марий Элысе И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра ден сымыктыш колледжыште эстрада отделенийым тунем пытарымыж деч вара Йошкар-Олашак кодын - Авт.) кугезе коча-коважын мландышке толын лектын. Тугеже келшымаш кӱвар гоч вончаш ындемоло самырык-влакланат корно почылтеш». Ты шомак деч вара веҥыжлан «Удмуртия» манын возыман калпакым упшалтыш. Вара уста гармонист кидышкыже йӧратыме семӱзгаржым нале да шке велсе сылне марий такмак-влакым шуйдарыш, чылан «Кандырам» пуналтышт. Розан аважат, Алевтина Дмитриевна, моткоч тыматле кумылан ӱдырамаш. Арам огылӱдыржӧ тудлан пӧлеклалтше «Кузе илет, авай?» мурым концерт репертуарышкыжат пуртен. Роза Искакован школ годсо йолташ ӱдыржӧ-влакат, Варя Малкова ден Лена Иванова,ӧрыктарыше пӧлекым, пушкыдо коваште гыч ургымо кугу модыш маскам, кучыктышт. Нуно школым пытарымышт деч вара «Кумыньышт кокла гыч кӧ ондак марлан лектеш, тудлан пӧлек лиеш» манын ӱчашеныт улмаш. Роза Искакован Снежана акаже, Миша шольыжо да Олеся шӱжарже улыт. Нуно чыланат ваш келшен илат. Теве Олесяже ынде Йошкар-Олашке куснен, тудо МарГТУ-н студенткыже.Фермер ешыште кушшо икшыве-влак пашалан кожмак да писе улыт, вет ялысе еҥынчолга да тунамак поро кумылжо вигак шинчалан перна. Игорь Ксенофонтов Йошкар-Оласе газлан вуйын шогышо ик предприятийыште тырша, ешыште кугырак эрге. Эше Алёша шольыжо уло, тудо шукерте огыл армий гыч толын. Ачаже, Родион Владимирович, военный, ятыр гана Чечня мландыште порысшым шуктен, аваже, Татьяна Леонидовна -суртоза вате. Тудо Роза шешкыжым моткоч пагала. Кажне гана концертышке вашка да чонжо дене йывырта. Роза Искакова кызыт Республикысе Калык усталык да тӱвыра ден каныме пашан наука-методика рӱдерыште тырша, тыгак МарГУ-што заочно тунемеш. == Кылвер-влак == Искакова Роза Евгеньевна(руш)

Source: original
Тошнер

Тошнер (рушла Тошнер) - Российыште Марий Элын Юлсер кундемыштыже верланыше Пӧтъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 177 еҥ (2002 ий), 167 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Пӧтъял деч 3 километр кечывалвел-касвел могырно верланен. == Ял лӱм == И.С. Галкинын да О.П. Воронцован шымлымышт дене яллан лӱмым тоштэҥер (рушла старица) мут пуэн. «Тоштэҥер» - вӱдын йоген кайыме тошто вӱдкорныжо. == Кылвер-влак == Деревня Тошнер. == Литератур == Волжский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Волжский район», 2003. - 320 с. ил. C. 140.

Source: original
Поланур (Провой кундем)

Поланур (рушла Поланур) - Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо выселке. == Верланыме вер == Памашсола сола деч 7 километр тораште лийын шоген. == Эртымгорно == МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1973 ийыште вӱдшор тылзын 5-ше кечынже Поланур ял шотлымо данный-влак лукталтын. == Кылвер-влак == Выселок Поланур. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Звениговский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Звениговский район», 2004. - 304 с., ил. С. 69.

Source: original
«Труд» артельын баракше

«Труд» артельын баракше (рушла Барак артели «Труд») - Российыште Марий Элын Йӱрнӧ кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем. == Эртымгорно == «Труд» артельын баракше илем шотлымо данный-влак гыч лукталтын. == Кылвер-влак == Барак артели «Труд». == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Юринский район: Сборник документальных очерков - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Юринский район», 2007. - 304 с., илл. С. 69.

Source: original
Гагаузий

Гагаузий але Гагауз-Ери (гагаузла Gagauz Yeri; молдавла Găgăuzia; рушла Гагаузия) - автоном территорий Молдовышто. Рӱдола - Комрат. == Важ-влак == Кышкар:Гагаузий

Source: original
Пистерла (Курыкмарий кундем)

Пистерла (курыкмарла Пистерлä, рушла Емелево) - Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 237 еҥ (2001 ий), 242 еҥ (2014 ий). == Верланыме вер == Йоласъял ял деч 5 километр кечывалвел-касвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Алексеев Демьян Никифорович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Атласкин Евтихьян Петрович - II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Большаков Михаил Аристархович - II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Бычков Вениамин Ильич - II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Денисов Михаил Яковлевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Еремеев Христофор Кириллович - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Лазарев Георгий Михайлович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Митрусков Дисан Дмитриевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Храмов Геннадий Лукьянович - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Шестаков Виталий Алексеевич - II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Яндыков Варлам Ефимович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Яшканов Гурий Матвеевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Село Емелево (Пистерлä). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Горномарийский район: Сборник документальных очерков / Автор-сост. А.Г. Иванов. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Горномарийский район», 2006. - 648 с., илл. С. 149.

Source: original
Шакира

Шакира (Чын лӱмжӧ: Шакира Изабель Мебарак Риполь, испанла Shakira Isabel Mebarak Ripoll) (1977 пургыж 2) тиде колумбийский мурызо. == Дискография == 1991 - Magia 1993 - Peligro 1995 - Pies Descalzos 1998 - Dónde Están los Ladrones? 2001 - Laundry Service 2005 - Fijación Oral, Vol. 1 2005 - Oral Fixation, Vol. 2 2009 - She Wolf 2010 - Sale el Sol 2014 - Shakira 2017 - El Dorado 2024 - Las Mujeres Ya No Lloran === Live === 2000 - MTV Unplugged 2004 - Live & off the Record 2007 - Oral Fixation Tour 2011 - Live from Paris 2019 - Shakira in Concert: El Dorado World Tour

Source: original
Войнов, Олег Павлович

Олег Павлович Войнов (15 Ага 1949, Ковылкино ола Мордовий) - Йошкар-Олан мэрже (2005 ий гыч), чоҥышо, муниципал пашаеҥ, Марий Эл Республикын сулло чоҥышыжо (1995). Ончыч Йошкар-Оласе тӱрлӧ чоҥышо ушемлаште, вара 15 No-ан СМУ-што пашам ыштен. Газоэлектросварщиклан тӱҥалын да тӱҥ вуйлатыше марте кушкын. 1998-2004 ийлаште Олег Павлович администраций вуйлатышын алмаштышыже.

Source: original
Украин танле черке

Украин танле черке (украинла Православна церква України) - танле христиан черке Украиныште. == Кылвер-влак == Официал сайт Госдеп: США поддерживают «свободный выбор» жителей Украины в отношении перехода в ПЦУ // ТАСС, 08.02.2019. Архивная копия от 8 пургыж 2019 на Wayback Machine. Протоиерей Ростислав Ярема К вопросу о каноничности хиротонии Макария (Малетича) (2019-04-19). Тергыме 20 вӱдшор 2019.

Source: original
Изи Туршо

Изи Туршо (рушла Малая Турша) - Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше Туршо ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 143 еҥ (2001 ий), 131 еҥ (2010 ий), 112 еҥ (2013 ий) == Верланыме вер == Ошладӱр ял деч 1 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Иванов Михаил Кузьмич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Малая Турша (Изи Туршо). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Медведевский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Медведевский район», 2003. - 368 с. ил. С. 281.

Source: original
Касвел Двина

Касвел Двина эҥер (латышла Daugava; белорусла Заходняя Дзвіна; рушла Западная Двина) - эҥер Европышто. Йогын кугытшо - 1020 километр. == Литератур == Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5 т. / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. - Мн.: Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии, 1979. - Т. 2. - 768 с. - 50 000 экз. Исток Западной Двины. Краткий справочник-путеводитель. - М.: Спутник +, 2021. - 48 с. Попов А. С. Загадка Янтарной реки: Краеведческое путешествие на исток Западной Двины. - М.: Профиздат, 1989. - 256 с. - 50 000 экз. - ISBN 5-255-00311-5. Попов А. С. Загадка Янтарной реки: Краеведческое путешествие на исток Западной Двины. - 2-е изд. - Тверь, 2012. - 272 с. Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. - 2-е. - Мн.: БелСЭ имени Петруся Бровки, 1989. - С. 163. - 599 с. - 40 000 экз. - ISBN 5-85700-001-7. Рудаков В. Е. Западная Двина // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907. Сапунов А. Река Западная Двина: Историко-географический обзор / Сост. и изд. А. Сапунов, чл.-соревнователь О-ва истории и древностей рос. при Моск. ун-те. - Витебск: Типо-литография Г. А. Малкина, 1893. - [4], IV, 512, LXXII с.

Source: original
Яндемерсола

Яндемерсола (Онтропсола) (рушла Яндемирово) - Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Куракино ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 490 еҥ (2003 ий), 500 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Куракино сола деч 4 километр кечывалвел-эрвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Геннадий Гордеев - марий серызе, прозаик, драматург, Марий Эл Республикысе В. Колумб лӱмеш литератур премийын лауреатше, Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже. Гордеев С.М. - технике шанче кандидат. Николаев И.Н. - ялозанлык шанче кандидат. Шамов П.Ф. - «Чап Тамга» орденын кавалерже. Шуматов Никифор Шуматович - «Паша Йошкар Тисте» орденын кавалерже. == Кылвер-влак == Деревня Яндемирово (Яндемерсола, Онтропсола, Антропково, Йыряга). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Параньгинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Параньгинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 151.

Source: original
УЕФА

Европысо футбол ассоциаций-влак ушем (рушла Сою́з европе́йских футбо́льных ассоциа́ций, англичанла Union of European Football Associations, марий да руш транслитерацийыште УЕФА) - Европышто да Азийын икмыняр веллаштыже футбол пашам виктарыше ушем. Европышто чыла националле футбол ассоциаций-влакым уша, европысо клуб да чумыр команде-влакын таҥасымашыштым эртара, рекламе да трансляций деч налме парышым клуб да националле ассоциаций-влак коклаште пайла. ФИФА ушемыш пурышо конфедераций-влак коклаште УЕФА эн виян да эн поян. Тӱняште эн виян футболист-влак Европышто модыт, молан манаш гын, тушто эн кугу пашадар тӱлалтеш, поснак Англий, Италий, Испаний да Германийыште. Тыгак, УЕФА ушемышке шуко виян чумыр команде пура, сандене тиде конфедерацийын элже-влак тӱнямбал кӱкшытысӧ таҥасымашлаште шукын модыт: тыге, 2006 ийысе тӱнямбал чемпионатыште 32 команде гыч 14-ын УЕФА гыч лийыныт. УЕФА-лан 1954 ий 15 Пеледышыште Базель олаште (Швейцарий) негызым пыштеныт. Франций, Италий да Бельгийын футбол федерацийышт ушемым чоҥаш кутырен келшеныт. Тӱҥалтышыште УЕФА-шке 25 эл пурен, кызыт - 53. 1959 ий марте вуйпӧртшӧ (штаб-квартира) Париж олаште лийын, вара Бёрн олаш куснен. 1995 ий гыч швейцарийысе Ньонышто верланен. УЕФА-н икымше президентшылан Эббе Шварцым сайленыт. == Тыгак ончо == UEFA RANKING AND COEFFICIENTS ФИФА

Source: original
Шараҥ

Шараҥ (пошкыртла Шаран) (рушла Шаран) - Российыште Пошкырт Элын Шараҥ кундемыштыже верланыше сола. Шараҥ ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 5544 еҥ (2002 ий), 5539 еҥ (2009 ий), 5929 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Ӱпӧ ола деч 128 километр (170 км - авто дене) йӱдвел-касвел могырно верланен. == Йылме == Марий-влак олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. == Радио == 68,78 МГц Россий Радио 103,7 МГц Россий Радио 106.8 МГц Спутник FM 101,3 Мгц Ретро FM == Лӱмлӧ еҥ-влак == Михайлов Дмитрий Иванович - Совет Ушем Социалистический Паша Талешке, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше, Башкир АССР-ын сулло нефтянникше, СССР-ын почётан нефтянникше. == Кылвер-влак == Администрация муниципального района Шаранский район Республики Башкортостан.(руш) Шаран на портале «Генеалогия и Архивы».(руш) == Важ-влак == Кышкар:Шараҥ кундем

Source: original
Ӱлыл Шеҥше

Ӱлыл Шеҥше (рушла Нижняя Шиньша) - Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Шеҥше ял деч 1 километр йдвелне лийын шоген. == Эртымгорно == 1973 ийыште Ӱлыл Шеҥше ял Шеҥше сола деке ушалтын. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Борисов Арсений Борисович (шочын: 1923 ий.) - II степенян Ачамланде сар орден да Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Григорьев Г.А. - Марий Эл Республикын сулло эмлышыже. Кузнецов С.И. - Паша Йошкар Тисте орденын кавалерже. Леонтьев Андрей Федорович (шочын:1900 ий.) - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Петров Николай Васильевич (шочын:1916 ий.) - Йошкар Тисте орден, II степенян Ачамланде сар орден кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Нижняя Шиньша (Ӱлыл Шеҥше, Шора Шеҥше, Тушак Шеньша). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 245.

Source: original
Блетий

Блетий (лат. Bletia) - Орхидей-влак кушкыл-влакын тукымыш пура, Америкын шуко верлаште кушшо пеледыш. Чылаже 35 еш куэ уло. == Тӱрлык-влак == Bletia adenocarpa Мексика. Bletia amabilis Мексика. Bletia antillana Куба. Bletia campanulata Мексика - Аргентина. Bletia candida Колумбий. Bletia catenulata Колумбий - Боливий, Бразилий. Bletia coccinea Мексика. Bletia concolor Мексика. Bletia ensifolia Мексика. Bletia florida Куба да Ямайка. Bletia gracilis Мексика- Гватемала. Bletia greenmaniana Мексика. Bletia greenwoodiana Мексика. Bletia lilacina Мексика. Bletia macristhmochila Мексика. Bletia meridana Венесуэла. Bletia neglecta Мексика. Bletia nelsonii Мексика. Bletia netzeri Доминикан Республика. Bletia parkinsonii Мексика. Bletia parviflora Перу. Bletia patula Флорида да Кариб. Bletia punctata Мексика. Bletia purpurata Покшал Америка. Bletia purpurea Флорида да Мексика - Перу, Боливий да Бразилий. Bletia reflexa Покшал Америка. Bletia repanda Перу. Bletia riparia Мексика. Bletia roezlii Покшал Америка. Bletia similis Мексика. Bletia stenophylla Венесуэла , Колумбий да Эквадор. Bletia tenuifolia Мексика. Bletia uniflora Перу. Bletia urbana Мексика. Bletia warfordiana Мексика.

Source: original
1936

== Мо лийын == 5 теле - Марий Автоном Областьым Марий Автономный советский социалистический Республикыш савырыме. == Кӧ шочын == 17 шорыкйол - Петер Домокош, венгр ученый, писатель. 20 шорыкйол - Лидия Андреевна Петухова, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1981), доцент (1991), «РСФСР калык туныктымашын отличникше» (1991). 24 шорыкйол - Александр Сергеевич Бакулевский, марий график. 3 пургыж - Евгений Стариков, руш серызе, почеламутчо, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1986), Юлсер_Олан почётан гражданинже (1996), Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1997), Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (2005). 18 ага - Зоя Константиновна Иванова, марий йылмызе, шанчызе, филологий шанче кандидат (1979), доцент (1984), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1991), Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктышын сулло пашаеҥже (2002). 4 сӱрем - Геннадий Пирогов (Макартук Геня), марий серызе, почеламутчо, журналист, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998). 2 сорла - Пётр Андреевич Апакаев, марий серызе, туныктышо, кусарыше, шанчызе, профессор (1993), педагогик шанче доктор (1999), Марий АССР-ын сулло туныктышыжо (1963), МССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже (1991), Пошкырт Элысе Яныш Ялкайн лӱмеш премийын лауреатше (2003). 7 идым - Семён Николаев, марий серызе, почеламутчо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1967), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1970), МССР-ысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше (1991), Марий Эл Республикын Калык почеламутчыжо (1996). 9 идым - Иван Бердинский (Иван Анисимович Бердинский), марий серызе, почеламутчо. 17 идым - Вячеслав Попов, руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2006). 3 шыжа - Лев Ятманов, марий серызе, кусарыше, журналист, Серызе да публицист-влакын тӱнямбал ассоциацийыштын йыжыҥъеҥже (Лондон) (2006). 25 кылме - Николай Егоров, курыкмарий серызе, муро-почеламутчо, туныктышо, драматург, кусарыше, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Федерацийысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1994), Марий АССР-ысе тӱвыран сулло пашаеҥже (1983), М.А. Кастрен Обществын премийжын лауреатше. 19 теле - Куторов Николай Иванович, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат, доцент.

Source: original
Мландыпокшел теҥыз

Мландыпокше́л те́ҥыз (рушла Средиземное море) - материк-влак кокласе теҥыз, Атлантик тептеҥыз дене Гибралтар вӱдушык гоч ушалтеш. Тыгай лӱмым (грекла Μεσόγειος Θάλασσα, лат. Mare Mediterranea) икымше гана акрет серызе Гай Юлий Солин пуртен. Тудо жаплан тиде лӱм лач келшен толын, молан манаш гын европысо да йӱдвел африкысе цивилизаций-влак тиде теҥызын серлаштыже тӱзланеныт. Тиде теҥыз гоч верысе калык-влак вашкылым ыштеныт.

Source: original
Куплоҥгинский

Куплоҥгинский (рушла Куплоҥгинский) - Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже верланыше Йӱксар ял шотан илемыш пурышо посёлко. Калыкчот: 65 еҥ (2004 ий), 69 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Йӱксар сола деч 9 километр йӱдвелне лийын шога. == Кылвер-влак == Посёлок Куплонгинский (Сталинградский). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Килемарский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Килемарский район», 2005. - 304 с., илл. С. 271.

Source: original
Йырсе (эҥер)

Йырсе (рушла Ерыкса) - Одо Эл да Суас Эл кокласе чекыште верланыше эҥер, Вожай эҥерын пурла эҥерйолжо улеш. Вожай Мучаш ял воктен коремыште тӱҥалеш. Эҥерйолжо-влак: Кокшан, Туловай Эҥерыште верланыше илем-влак: Вожай Мучаш, Одо Вожай, Вожай, Изи Йырсе, Кугу Йырсе, Элнет, Сӱас Кокшан. == Ӧрдыж кылвер-влак == Йырсе эҥер нерген почеламут

Source: original
Охотск теҥыз

Охотск теҥыз (рушла Охо́тское мо́ре) - Тыныс тептеҥызын ужашыже, тудын деч Камчатка пелотро, Курил отро-влак да Хоккайдо отро дене ойыралтеш. Теҥызын сер-влакше Японийын да Российын кид йымалныже улыт. Шыжа тылзе гыч Ага тылзе марте теҥызын йӱдвел ужашыжым ий леведеш. Чӱчкыдын корабль-влакат тушто пижын шогалыт. == Книга-влак == Шамраев Ю. И., Шишкина Л. А. Океанология. Л.: Гидрометеоиздат, 1980. == Кылвер-влак == Литосфера Охотского моря Охотское море в книге: А. Д. Добровольский, Б. С. Залогин. Моря СССР. Изд-во Моск. ун-та, 1982.

Source: original
Шайбе (Шайбан хоккей)

Хоккей шайбе - Шайбан хоккей модмашыште кучылтмо спорт арвер. Хоккей шайбым пластик але кӱемдыме резине гыч ыштат. Модмо шайбе шем тусан улеш. Тренировкышто кучылтмо нелемдыме шайбе - йошкарге-нарынче тӱсан, куштылемдыме - канде, капкаорол-влакым ямдылыме - ош тӱсан. Шайбын кугытшо: кӱкшыт 2,54 см, диаметр 7,62 см, нелыт 105-185 грамм. Модмо годым шайбе ынже тӧрштыл манын, матч деч ончыч тудым икмыняр шагат кылмыктат. Модмо годым, кунам уло вий дене хоккеист клюшко дене пера - шайбе кугу писылык дене (160 меҥ/шаг) чоҥешта, ончышо-влаклан кугу лӱдыкшым конда. Сандене модмо ий йыр печым шогалтат, пече ӱмдалне аралтыш яндам шогалтыме, а капка шеҥгелне верланыше трибуным аралтыш четлык але вапш авырышаш. Ончышо-влак чӱчкыдын чоҥештыше шайбе дене сусыргеныт.

Source: original
Эверест

Эверест, Джомолунгмо (англичанла Mount Everest, тибетла ཇོ་མོ་གླང་མ, непалла सगरमाथा) - Мландыште эн кӱкшӧ курык, Гималаи курык системын Махалангур-Химал ужашыште верланен. Курыкын кӱкшытшӧ теҥыз кӱкшыт деч 8 848 м кугырак. Эверест - тиде Мланде рӱдӧ гыч 5 эн мӱндыран точко гыч икте улеш. Китай ден Непалын калыккокласе чекше эверест вуй гоч кая. Эверестын курык массивыш тугат эше Лхотцзе (8 516 м), Нупцзе (7 855 м) да Чангзе (7 580 м) пурат.

Source: original