AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Хасагууд

Хасагууд (хас. қазақтар) - Казахстанай уугуул тюрк арад зон. Казахстанда шадархи Хитад Уласай (Или-Хасаг автономито тойрог), Оросой (Астраханиин можо, Оренбургын можо, Тюмень, Омск, Самара, Алтай хизаар), Узбекистанай, Туркменистанай, Киргизстанай хүн зоной ехэхэн хуби. Энэһээ гадна Монголой Баян-Үлгы аймаг нютагта ажаһууна. Антропологиин талаар, хасагууд европеоид болон монголоид томо расануудай хоорондохи Урда Сибириин расада агуулна. Хэлэниинь - тюрк хэлэнэй бүлэгэй хибчаг дэд бүлэгтэ агуулдаг хасаг юм. == Түүхэ == Хасагууд тюрк угсаатанай хибчаг, монгол угсаатанай найман, хэрэйд, жалайр, хонгирад, хатагин (2-3 сая? хүн), иран угсаанай скиф, сак, сармат, массагет зэргэ аймагуудһаа бүридэһэн үндэһэтэн юм. Хасагуудай дундахи найман, хэрэйд, жалайр, хонгирад тус бүри олон зуун мянган хүнтэй томохон обогууд юм. Хасагуудай жүз гү, али ордониинь баруун, дунда, зүүн гэһэн гурбан жэгүүрһээ бүридэдэг обог аймагай зохёон байгуулалта юм. Бии болоһон саг хугасаанай хубида эрдэмтэд янза бүри һаналтай байдаг ба XV-р зуунһаа эртэгүй бии болоһон түүхэтэй. Анха жүзүүд XVI зуун жэлһээ Зүүнгарай хаанта уласта эсэргүү байлдаанда түрэ зуура нэгэдэдэг байгаа. Мүнөөнэй Казахстанда, аймгархахань амидаралда түгээмэл. Мүнөөшье гэһэн ушаралдахадаа ямар аймагайнхи бэ гэжэ бэе бэеһээн асуусагаадаг. Гэхыдээ аймагуудай хоорондо ямар нэгэн үһөө хоросол үгы болоод аймаг харгалзахагүйгөөр тэдэ нэгэл үндэһэтэн гэжэ үзэгдэдэг. Мүнөөнэй Казахстандахи ехэнхи Хасагуудынь: Ехэ (Аха) жүз - хамгийн үсөөн хүнтэй Бага (Дүү) жүз Дунда жүз гэхэ гурбан жүзэй али нэгэндэнь хамаардаг. Жүз бүри дотороо олон тооной аймагай бүлэгүүд, аймагууд болон обогуудые багтаадаг. Ехэ, дунда жүз хасагуудай дунда монгол гаралтай хүн зон нилээдгүй байдаг бол бага жүз түрэг гаралай хүн зон зонхилдог гэжэ зарим түүхэшэд хөөрэнэ. Бага жүзтэ адай зэргэ монгол обог бий. Ехэ жүз хүн зоноор эгээн үсөөншье, тэдэ Долоон уһанай гү, али баруун Моголистанһаа гаралтай ушар хасагай түрые тэригүүлхэ үүргэ гүйсэдхэдэг байһан бололтой. Моголистанай ноёд Монголой Алтан ургын ноёд байһан тула хасагуудые ударидаха байра һууритай болоходо нүлөөлһэн байжа болохо юм. == Холбооһон == Лица России: Казахи Архивировалһан 1 зургаа һара 2013 оной. (ород) Ундасынов И.Н. История казахов и их предков Архивировалһан 2 зургаа һара 2013 оной. (ород) Казахские поверья Архивировалһан 12 найма һара 2013 оной. (ород) Фотографии из архива Российского Этнографического музея Архивировалһан 4 хоёр һара 2014 оной. (ород) Казахи. Кочевать - значит жить Архивировалһан 31 гурба һара 2014 оной. (ород) Ш.К.Ахметова. "Пища казахов Западной Сибири: традиции и новации" (ород)

Source: original
Алас Дурна

Алас Дурна (оросоор Да́льний Восто́к, хитадаар 遠東, солонгосоор 극동, японоор 極東, тай. ตะวันออกไกล, Загбар:Lang-vi, индонезяар Timur Jauh, англи: Far East) - Азиин түбиһөө зүүн хэһэгэй газар орон гү, али Зүүн Ази (Россиин Алас Дурна зүгые оролсуулаад) болон Зүүн Урда Азиие хамтадхан зааһан Баруунай нэрэдэл. Мүн зарим тохёолдолдо эдэй засаг, соёлой ушар шалтагаанай уламһаа Хойто Азиие оролсуулхань бии. Харин Монголшууд энэ нютагта багтажа байгаагай хубида "Алас Дурнада" гэбэл Россиин Алас Дурна гэжэ ойлгоно. "Алас Дурна" хэмээхэ ойлголто Европын газар зүйн улас түрын ухаанда 19-р зуунай үеһөө нэбтэрһэн болоод Ойрохи Дурна, Дунда Дурна гэдэг ойлголтуудые мүн хэрэглэхэ болоо. Яг үүнэтэй эжэл шалтагаанаар эртэнэй Хитадууд баруунай оронууд гү, али Энэдхэгһээ саашахиие "Тайши (泰西)" гэжэ нэрлэжэ байгаа. == Алас Дурнын уласууд == Брүнэй (Бруней-Даруссалам) Вьетнам Хонконг Индонези Кампучи Тайвань БНХАУ Хойто Солонгос Лаос Макао Малайзи Монгол Бирма Урда Солонгос Орос (Россиин Алас Дурна) Амарай можо Буряад Улас Еврей автономито можо Үбэр Байгалай хизаар Камчаткын хизаар Магаданай можо Далайн шадар хизаар Саха (Яхад) Улас Сахалинай можо Хабаровскын хизаар Чукоткын автономито тойрог Сингапур Тайланд Зүүн Тимор Филиппина Япон == Холбоотой удха == Зүүн Ази Зүүн Урда Ази Хойто Ази

Source: original
Далай шадар хизаар

Далай шадар хизаар - Оросой холбоото уласай нютаг можо, Алас Дурнын холбооной тойрог болон Алас Дурнын эдэй засагай бүһэдэ багтана. Засаг захиргаанай түб - Владивосток хото. Алас Дурнын хизаарые Хабаровскын, Далай шадар гэжэ хубааха тухай СССР-эй Дээдэ Зүблэлэй Тэрүүлэгшэдэй зарлигаар 1938 оной 10 һарын 20-ндо байгуулагдаһан. === Газар зүйн байрлалга === Оросой Алас Дурнын урда хэһэгтэ, Оросой холбоото уласай зүүн урда хэһэгтэ байрлана. Хойто талаараа Хабаровскын хизаарта, баруун талаараа БНХАУ-да, баруун-урда талаараа БНАСАУ-да хилэлжэ, урда ба зүүн зүгтэ Япон тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Томо булан - Ехэ Пётрын булан. Түмэн голһоо Самарга гол хүрэтэр хизаарай утань 900 км. Эгээн үргэниинь (Уссури голһоо Японой тэнгис хүрэтэр) 280 шахуу км. Хизаарай ниитэ хилэнь 3000 км, тэрэнһээ далайн хилэнь 1500 км. === Сагай бүһэ === Хизгаар Владивостокын сагта хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 10 (UTC+10), Москвагийнхаас (MSK+7) 7 сагаар түрүүлдэг. === Уларил === Хойноһоо урагша уларилынь хубилагдадаг. Тиигэ хадаа баһа далайтай ойро, газарай байралалһаа шалтагаална. Саһа багатай, хахир, ута үбэл үргэлжэлнэ. Нэгэдүгээр һарада дундажаар урда газарта -22 ° C, хойто газарта -40 ° C, эрье газараа тус бүри -18 ° C, -24 ° C хүйтэн байдаг. Эгээн хүйтэндээ -50 ° C хүрэнэ. Зуниинь халуун, шииглиг. Долоодугаар һарада урда нютагаараа дундажаар +20 ° C, хойто нютагаараа дундажаар +15 ° C дулаан. == Хүн зон == Эгээн томо хото болбол ниислэл Владивосток (2010 ондо 592 000 ажаһуугшадтай). Ондоо томо хото хадаа Находка (2010 ондо 159 700 ажаһуугшадтай), Уссурийск (2010 ондо 158 000 ажаһуугшадтай) ба Артём (2010 ондо 102 600 ажаһуугшадтай). Арад түмэнэй талаар ородууд диилэнхи тооной арад түмэн болоно. 2010 оной хүн зоной тоосоогой ёһоор эгээн томо арад түмэд иимэ байгаа: Ородууд - 1 675 992 (85,66 %) Украиншууд - 49 953 (2,55 %) Солонгосууд - 18 824 (0,96 %) Татарууд - 10 640 (0,54 %) Үзбегүүд - 8 993 (0,46 %) Белорусууд - 5 930 (0,30 %) Армянууд - 5 924 (0,30 %) Азербайджанууд - 3 937 (0,20 %) Хитадууд - 2 857 (0,15 %) Мордва - 2 223 (0,11 %) Германшууд - 2087 (0,10 %) Чувашууд - 1960 (0,10 %) Башкирнууд - 1564 (0,08 %) Молдаванууд - 1433 (0,07 %) Хиргисүүд - 1424 (0,07 %) Казахууд - 1235 (0,06 %) Үсөөн тоото үндэһэн арадууд: Үдэгэйшүүд - 793 (0,04 %) Нанайшууд - 383 (0,01 %) Тазууд - 253 (0,01 %)

Source: original
Сальвадор Дали

Сальвадор Фелипе Һасинто Дали-и-Доменеч, маркиз де Дали де Пуболь (испан: Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, Marqués de Dalí y de Púbol; каталанаар Salvador Domènec Felip Jacint Dalí i Domènech, Marqués de Dalí de Púbol; 1904 оной 5 һарын 11, Фигуэрас, Каталони - 1989 оной 1 һарын 23), Испаниин зурааша, сюрреализмын ударидагша багшанарай нэгэн юм. Жолоодолгогүй түсөөлэлөөр болон гүйсэдхэлэй виртуозлиг техникээр тэмдэглэгдэһэн тэрэнэй уран зурагууд бүхы хэмэл нүхэсэлнүүд болон тааруулганууд үнэн, найдабари үгэхэ фантасмагори болбол («Шатадаг анааша», 1935, «Дурасхаалай тогтобори байдал», 1931). === Испанидахи һургалтын жэлнүүд === Залуу наһанһаа зурааша болоһон хүн. 1924-1926 ондо Мадридай Сан-Фернандо академида һурана, анархизмын үзэл ба тэрэ сагай Франциинхи зураашанар, илангаяа символистууд, тиигээд фовистууд, кубистууд ба футуристууд (П. Пикассо, Ж. Брак, Ф. Пикабия, Х. Грис, К. Карра) һонирхолтой болоод, тэдэнэй арга замаар ажаллана. Гарсиа Лорка, Р. Альберти, Д. Олонсо, Л. Бунюэльтэй найз нүхэд болобо. Каталонида шэнэ уралигай үзэл баримталалые һурталшалжа түрүүшын тунхаглал болон онолой эссе бэшэнэ. Гансата хуушан мастернуудай уралигые шудалаа; «шэдитэ материаллиг байдал» хэб маягаар гүйсэдхэһэн тэрэнэй ажал («Сонхо хажууда охин», 1925, Испаниин оршон үеын уралигай музей, Мадрид), Сурбаранай ба Делфтын Вермерэй зурагуудай сэдхэгдэлээр үдөөгдэһэн байна. === Парис үе саг === 1928 ондо Парис руу нүүжэ ябаа һэн, 1929 ондо уран байнгын загбар болохо ерээдүйн һамгаяа Галатай (Елена Дьяконова) уулзаба. Дали А. Бретонай сюрреалис бүлгэмтэй дүтэлэлсэнэ. Монтажай ашаар гротесклиг дэмы түрүүлдэг «Андалузиин нохой» (Un Chien Andalou) фильмын зохёолгодо хабаадалсаба. «Агуу ехэ мастурбатор» (1929, хубиин суглуулбари), «Шэрдэһэн ханалга» (1929, Нью-Йоркдахи оршон үеын уралигай музейда хадалагдадаг хубиин суглуулбари), В. Телльда зорюулагдаһан ажалай субарал, Ф. Милле зурагууд гаргаһан һэдэбэй өөршэлэлтэ. Үл мэдэгдэхэ бодито байдалые айлга «Дурасхаалай тогтобори байдал» (1931, Нью-Йоркын оршон үеын уралигай музей), «Шатадаг анааша» (1935, «Базель» олониитын уралигай суглуулбари) гэжэ зурагта харагдана. «Испаниин эрхэтэнэй дайнай дохёо» (1936, Аренсберг суглуулбари, Уран һайханай музей, Филадельфи) ба «Намарай каннибализм» (1936, Тейт галерей, Лондон) бэе бэеэ усадхадаг аймшагта мутантууд дүрсэлэгдэнэ. Дали 1930-аад уран зураг гадна хашархалтай сюрреализмын олон тооной барилга байгууламжа үйлэдбэрилдэг (стаканаар хүбөөлэгдэһэн хүрэм, рояль ба такси хажууда манекен хүүхэлдэйнүүд). Дали удалгүй Бретонтой эбээ хаһаржа Парисайхи сюрреалис бүлгэмые хаяад өөрөө энэ хүдэлөөнэй жэнхэнэ түлөөлэгшэ гэжэ зарлана. 1940 ондо АНУ-да ошобо.

Source: original
Хүгжэм

Хүгжэм гү, али ородоор музыка (грек: μουσική, грек: μούσα - муза гэһэн үгын тэмдэгэй нэрэ) - сагта табиһан абяан болон аниргүй туһаар уран түхэлүүдые ухаарһан уран һайхан юм. Дуу аялгае саг хугасаанай хэмэнэлтэйгээр зохёон байрлуулһан уралигые хүгжэм гэдэг. Хүгжэмэй үндэһэн элементүүдтэ үнгэ (аялгуу болон гармони), хэмнэл (темпо, метер) динамик, үтэгэн, шэнгэн гэһэн элементүүд багтадаг. Улас орон, соёлуудай хубида хүгжэмэй талаарха ойлголтонь илагаатай байдаг. Хүгжэмые түрэл, жанр болгон хубаан ангилжа болодог. Хүгжэмые олон иназаар тодорхойлдог. 20-р зуунай хүгжэмэй зохёолшо Жон Кейж (John Cage) "Шуугиан гэжэ байдаггүй, гагсахүү аялгуу лэ гэжэ бии" хэмээн тодорхойлһон байна. == Хүгжэмэй жанрууд == Классик хүгжэм Поп хүгжэм Рок хүгжэм Арадай хүгжэм Зэмсэгжүүлгын хүгжэм Вокалай хүгжэм Хип-хоп Электрон музыка Блюз Джаз г.м. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Хүгжэм гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Музыкальный словарь Архивировалһан 6 хоёр һара 2016 оной. Лекции по теории музыки С. В. Дамберг, В. Е. Семенков. Музыка как феномен повседневности Berklee Shares(англ) Уроки музыки Сергей Лебедев. Англо-русский словарь музыкальных терминов Московская государственная консерватория Майковская Л. С., Ильясов Ф. Н. Влияние музыкальных предпочтений на коллективное поведение // Вестник Российской академии наук 1997. Т. 67. No 3. С. 246-250. Брайнин В. Б. Системы музыкальных языков, краткий экскурс: Европейская vs. Ориентальная. Ганновер, 2005 О. Величкина. Музыкальный инструмент и человеческое тело (на материале русского фольклора) // Тело в русской культуре. - М.: НЛО, 2005, с. 161-176

Source: original
Гэсэр

«Абай Гэсэр» (ᠠᠪᠠᠢ ᠭᠡᠰᠡᠷ < түбэдөөр གེ་སར་རྒྱལ་པོ) гэжэ баатаршалгата үльгэр эртэ холын сагта буряад арадай дунда мүндэлһэн арадай аман зохёолой эрхим жэшээ болоһон юм. Түбэд, Монгол, Буряад, Сагаан Монгол зэргэ түб Азиин олон арад түмэнэй дотор үргэн дэлгэрһэн туули юм. «Гэсэрые» «Жангар», «Монголой нюуса тобшоон» зохёолнуудай хамта Монголшуудаймнай эртын удха зохёолой гурбан орьёл гэдэг. Бии болоһон сагһаан хойшо олон үндэһэтэндэ тараһан ба одоошье Түбэд, Үбэр Монгол, Хүхэ нуурта хайлагдажа бай дэлхэй дээрэхи эгээн ута амиды үльгэр юм. Олон үндэһэтэндэ тараһанайнгаа хубида үндэһэтэн бүриин онсолигые шэнгээһэн олон янзын хубилбаритай. «Гэсэр» хэмжээнэй хубида ехэ томо ута үльгэр юм. Мүнөө үедэ эмхдхэгдэһэн байдалһаа үзэбэл, Түбэд үндэһэтэнэй хубилбаринь лэ гэхэдэ ниитэ 120 үлүү бүлэг, сая үлүү мүр шүлэг, хорин сая гаруй үгэтэй юм. Бүлэг, мүр, үгын тоонь эртын Вавилоной «Гильгамешэй үльгэр», грекүүдэй «Илиада», «Одиссей», Энэдхэгэй «Рамаяана», «Махабхарата» зэргэ дэлхэйн нэрэтэ табан туулиин ниилбэриһээшье ехэ байдаг юм. Эгээн анхалан 1716 ондо монгол хэлээр модон бараар хэблэгдэһэн болоод энэһээ үмэнэшье олон бэшэмэл эхэнүүд байһан. == Буряад хубилбари == Энэ үльгэр олон хоног соо хөөрэгдэдэг байгаа. «Гэсэрые» хөөрэдэг үльгэршэд үсөөн бэшэ һэн. Тэдээнэй дунда түүхэдэ үлэһэн үльгэршэд гэбэл, манай тон һайн таниха Аполлон Тороев, мүн баһа Маншууд Имегенов, Пёохон Петров, Папа Тушемилов болон бусад. Үльгэршэдэй «Гэсэрые» хөөрэхэдэ эрдэмтэд, зохёолшод ханамжатайгаар бэшэжэ абадаг һэн. Мүнөө манай танилсаха «Арадай баатар Гэсэр» гэжэ үльгэр мэдээжэ поэт Николай Гармаевич Дамдинов таанад, һурагшадта, ойлгогдохоор, тобшоор, хуряангыгаар найруулан бэшэһэн байна. Урданай сагта буурал толгойтой гэсэршэ үбгэн зөөлэн олбог дээрэ дабшалжа һуугаад, тодо хонгёо хоолойгоор шагнагшадай зүрхые хүдэлгэн, үльгэр түүрээдэг һэн. Тэдэнэй хөөрөөгөөр 1900-аад онуудһаа эхилээд 1940-өөд онууд хүрэтэр, эрдэмтэд ба зохёолшод «Гэсэрые» ханамжатайгаар бэшэжэ абаа. Тэдэ бэшэжэ абтаһан бүлэгүүдые уран зохёолшо Намжил Гармаевич Балданай согсолон нэгэдхээ һэн. Буряад хубилбариин «Гэсэр» согсолборинь түрүүшынхеэ 1959 ондо Улаан-Үдэдэ хэблэгдээ. Иимэ үльгэрнүүд бэшэ арадуудташье бии. Кыргызүүдэй «Манас», хальмагуудай «Жангар» энэ тоодо ороно. == Холбооһон == Бурятская версия в блоге "Эпическая сила" персонаж монгольского эпоса Архивировалһан 25 хоёр һара 2006 оной. Дугаров Б. С. Этнос и культура. Культ горы Хормуста в Бурятии Архивировалһан 28 гурба һара 2022 оной. Работы А. Л. Барковой Неклюдов С. Ю., Тумурцерен Ж. Монгольские сказания о Гесере. Новые записи. М., 1982; Nekljudov, S.Ju. Mongolische Erzählungen über Geser. Neue Aufzeichnungen (mit Ž. Tömörceren). Wiesbaden, 1985; рец. Gy.Kara in: Acta Orientalia Hung., T. XL (2-3), Budapest, 1986, p.339-341;

Source: original
Каспиин тэнгис

Каспиин тэнгис (азербайджан: Xəzər dənizi, хас. Каспий теңізі, Перс دریای خزر Daryā-i Xazar, دریای مازندران Daryā-i Māzandarān‎‎) - Дэлхэй дээрэхи эхэ газар дундын хамагай томо нуур юм. Гадаргуугай талбайнь 371,000 кв. км болоод эзэлхүүниинь 78,200 куб. км болоно. Хамагай ехэ гүниинь 1025 метр. Уһанай дабһажалтань ойролсоогоор 1.2% болоно. Каспиин тэнгисэй хойто, зүүн хойто талада Казахстан, зүүн талада Туркменистан, урда талада Иран, баруун урда талада Азербайджан, баруун, баруун хойто талада ОХУ байралана. Каспиин тэнгисиинь эртэ сагта Хара тэнгис, тэрэ дундаа гадаад далайтай холбоотой байһаниинь геологи, палентеологиин олдоборууд, энэнэй һудалгаагаар нотлогдодог хэгээд энэнэй уһан дахи дабһанай агууламжа үндэр байдагань үүнтэй холбоотой болоод хуусэн нэрээр ЗХУ Каспий-Хара тэнгисые холбоһон һубаг татаһан ажа. == Мүн үзэхэ == Каспиин хаб загаhан == Холбооһон == Энэ хуудаһан Каспиин тэнгис гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Information on history and names of the Caspian Sea Caspian Sea Region Caspian Environment Programme Framework Convention for the Protection of the Marine Environment of the Caspian Sea (2003) Target: Caspian Sea Oil John Robb, 2004 Dating Caspian sea level changes Архивировалһан 24 долоо һара 2011 оной. Caspian Sea Biodiversity Project

Source: original
Георг Фридрих Һендель

Георг Фридрих Һендель (герман: Georg Friedrich Händel, англи: George Frideric Handel, 1685-1759), Германиин хүгжэмэй зохёолшо ба органист. Хахад зуунай тойрон Лондондо ажаһууба. Дурасхалай элидхэлгын дархан, гол талаар Библиин түүхэнүүд тухай зохёолнууд (30 зүйл оршом), энэ дунда «Саул», «Египетдэхи Израиль» (хоюулан 1739), «Месси» (1742), «Самсон» (1743), «Иуда Маккавей» (1747). 40 оперэнүүд үлүү, органай концертүүд, оркестртэ зорюулһан кончерто гроссо, зэмсэгэй сонатанууд, сюитүүд.

Source: original
Хойто Македони

Хойто Македони (македоноор Република Северна Македонија) - Зүүн Европын Балканай хахад аралда байрладаг бүгэдэ найрамдаха улас юм. Хуушан Югославиин бүрилдэхүүндэ байһан болон урда талаараа Греци, зүүн талаараа Болгари, баруун талаараа Албани, хойто талаараа Серби болон Косовотой хилэлдэг, далайда гаралгагүй улас юм. Ниислэл хото - Скопье. Уласай албан ёһоной ганса хэлэн хадаа македон хэлэн юм. Албани хэлэн гүрэндөө «хоёрдугаар албан хэлэнэй» статустай (Загбар:Lang-mk), харин улас хоорондын харилсаанай, уласые хамгаалхада, түб сагдаагай ба мүнгэн тэмдэгэй бодолгодо тэрэниие хэрэглэнэгүй. Хуушан Югославиин Македони улас гэһэн түр зуурын нэрэтэйгээр 1993 ондо НҮБ-ын гэшүүн болоһон. 2018 оной 6 һарада, Македони Греци хоёр бааталһан Преспа хэлсээнэй ёһоор, Македони Улас нэрэеэ Хойто Македонидо хубилгаха ёһотой байна. 2019 оной 2 һарын 12-да тус хэлсээн хүсэн түгэлдэр боложо 12 һарын шэлжэлтын хугасаа эхилһэн байна. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Хойто Македони гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Хойто Македони засагай газар Архивировалһан 2 дүрбэ һара 2008 оной. (Македони, англи хэлээр) Хойто Македони юрэнхылэгшэ Архивировалһан 2 дүрбэ һара 2008 оной. (Англи хэлээр)

Source: original
Пермиин хизаар

Пермиин хизаар - Оросой холбоото уласай нютаг можо, Урда Ураалда, Эжэл шадар холбооной тойрог болон Ураалай эдэй засагай бүһэдэ багтана. Засаг захиргаанай түб - Пермь хото. Хойто зүгтэ Коми Улас, баруун хойто зүгтэ Кировын можо, баруун зүгтэ Удмурт Улас, урда зүгтэ Башкортостан, зүүн зүгтэ Свердловскын можо хилэ нэгэтэй байна. Пермиин можо ба Коми-Пермяк автономито тойрогые нэгэдүүлһэнэй дүндэ 2005 оной 12 һарын 1-дэ байгуулагдаһан байна. == Газар зүй == Пермиин хизаар Оросой Европын хэһэгтэ (Ураал шадар) болон Дунда ба Хойто Ураалай баруун ташаланда байрлана. Хизаарай талмайн 99,8 % Европодо, 0,2 % - Азида байрлана. Эгээн үндэр сэг хадаа далайн нюруугай дээшэ 1496 м үндэртэй Тулымский Камень орьёл. Хойноһоо урагша эгээн утадаа 645 км, Зүүнһээ баруун тээшэ эгээн утадаа 417,5 км юм. === Уларил === Пермиин хизаар һэрюун уларилай бүһэдэ байрлана. Пермиин хизаарта Коми-Пермяк автономито тойрогой Гайнын, Косын, Кочёвын аймагууд Алас Хойто адлидхаһан байна. Үбэлынь удаан, саһатай. Хизаарай зүүн хойто зүгтэ 1 һарын дундажа температура −18,5 °C, баруун урдада −15 °C. Эгээн хэтэ температура (хизаарай хойто хэһэгтэ) −56 °C, зунда +42 °C хүрэнэ. === Уһан зүй === Пермиин хизаар гол мүрэн Эжэл мүрэнэй зүүн шудхал болохо Кама мүрэнэй ай һабада хамаарна. Пермиин хизаарта 29 үлүү мянган гол горхон ниитэдэ 90 мянган километр үлүү ута. Пермиин хизаарта хоёр томо мүрэд (500 км-һаа ута): Кама (1805 км) ба зүүн шудхалынь Чусовой мүрэн (592 км). Пермиин хизаарта 100 кмһаа ута 40 мүрэн байна. Эгээн томонь: Кама - 2039 км. Чусовой - 735 км. Сылва - 493 км. Вишера - 450 км. Колва - 460 км. Яйва - 403 км. Косьва - 283 км. Коса - 267 км. Весляна - 266 км. Иньва - 257 км. Обва - 247 км. Бага гол горхон (100 км-һаа бага) хизаарай диилэнхи хуби. Жээшэнь, Пермь Егошиха мүрэнэй хүбөөндэ байрладаг. === Сагай бүһэ === Пермиин хизаар Екатеринбургын саг сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +5:00 шэлжэлтэтэй. Москвагай сагһаа тус сагай бүһэ +2 сагай үргэлжын шэлжэлтэтэй байгаад Оросто MSK+2 гэжэ тэмдэглэгдэнэ.

Source: original
Энэдхэгэй далай

Энэдхэгэй далай - Дэлхэйн гурбадахи томо далай болоод дэлхэйн уһан гадаргуугай 20%-иие эзэлнэ. Уг далайнь хойто талаараа Ази, баруун талаараа Африка, зүүн талаараа Малайзиин хахад арал, Австрали, урда талаараа Урда далайгаар (Антарктидаар) хүрээлэгдэнэ. Энэдхэгэй далайнь зүүн утаригай 20°-аар Атлантын далайһаа , зүүн утаригай 147°-аар Номгон далайһаа тус тус тусгаарлагдана. Хамагай хойто сэгэнь хойто үргэригэй 30° гү, али Персиин булан юм. Энэдхэгэй далайн урта, үргэниинь ойролсоо болоод 10,000 км үргэн, ниитэ талбайнь 73,556,000 км² (Улаан тэнгис, Персиин буланг оролсуулаад), уһанай ниитэ эзэлхүүниинь 292,131,000 км³ болоно. Далайн дундажа гүн 3,890 м. Энэдхэгэй далайда хэд хэдэн томохон мүрэн - Замбези, Шат-Эль-Араб, Инд, Ганга, Брахмапутра, Иравади зэргэ шудхана. Уг далайда 2 томо урдагал урдагал байна. Эхинхэ гү, али хойто урдагалиинь сагай зүүнэй дагуу, дараагынхиинь экваторай урда хэһэгтэ сагай зүүнэй эсэрэг шэглэлдэ урдана. Далайн гүнэй урдагалиинь Атлантик далай, Улаан тэнгисһээ ерэхэ урдагалһаас хамаарна. Хойто үргэригэй 20° оршомдо гадаргуугай уһанай хэм 22 °C, түүнһээ зүүн тиишэ 28 °C-һаа дабана. Урда туйл руу ойртоход далайн уһанай гадаргуугай хэм огосом буурна. Урда үргэригэй 65° оршомдо мүльһэн уула тааралдана. Дабһажалтань 3,2 - 3,7% байха болоод Арабын тэнгис, баруун урда Австрали оршомдо уһан хамагай үндэр дабһажалтатай байна.

Source: original
Шотланд

Шотланд (скотс: Scotland, щотланд кельт: Alba [ˈal̪ˠapə] ( соносхо)) Нэгэдэһэн Хаанта Уласые бүридүүлэгшэ улас юм. Тус уласынь газар зүйн байралалай хубида Ехэ Британи аралай хойто хэһэгтэ оршохо ба урда талаараа Англи улас, зүүн талаараа Хойто тэнгис, баруун хойто талаараа Атлантын далай, баруун урда талаараа Хойто һубаг, Ирландын тэнгисээр тус тус хүреэлэгдэһэн. Шотландиин эхэ газарые Хойто Исль болон Гебрид гэжэ хубааха ба ниитэ 790 аралһаа бүридэнэ. Лох-Несс нуурынь байгаалиин зүй тогтолой хэб шэнжээрээ дэлхэйдэ нэн алдартай бэлэй. Тус уласай хоёрдохи томо хото Эдинбургынь ниислэлынь болоод Европын санхүүгэй томохон түбтэ тоосогдодог бол хамагай томо хото болохо Глазгонь үйлэдбэрилэлэй хүгжэлээрээ дэлхэйн хотонуудые түрүүлэгшэ, гурбадахи томо хото Абердиниинь газарай тоһоной нөөсэ баялиг ехэтэй тула энэ һалбариингаа Европын түб юм. Уһанай нөөсэ баялигынь Атлантын далай болон Хойто тэнгисһээ тэдхэгдэдэг тула мүн адли баян нөөсэтэй ороной тоондо ородог. Хаанта уласай статустай байха үедөө 1707 ондо Англиин Хаанта уластай нэгэдэн Ехэ Британи, Хойто Ирландын Нэгэдэһэн Хаанта Уласые байгуулалсаһан түүхэтэй. == Хотонууд == Ниислэл Эдинбург хото. == Нэмэлтээр уншажа болото == Brown, Dauvit, (1999) Anglo-French acculturation and the Irish element in Scottish Identity in Smith, Brendan (ed.), Insular Responses to Medieval European Change, Cambridge University Press, pp. 135-53 Brown, Michael (2004) The Wars of Scotland, 1214-1371, Edinburgh University Press., pp. 157-254 Devine, T.M [1999] (2000). The Scottish Nation 1700-2000 (New Ed. edition). London:Penguin. ISBN 0-14-023004-1 Dumville, David N. (2001). “St Cathrуe of Metz and the Hagiography of Exoticism”, Irish Hagiography: Saints and Scholars. Dublin: Four Courts Press, 172-176. ISBN 978-1851824861. Flom, George Tobias. Scandinavian influence on Southern Lowland Scotch. A Contribution to the Study of the Linguistic Relations of English and Scandinavian (Columbia University Press, New York. 1900) Herbert, Maire (2000). “Rн Йrenn, Rн Alban, kingship and identity in the ninth and tenth centuries”, Simon Taylor (ed.): Kings, Clerics and Chronicles in Scotland, 500-1297. Dublin: Four Courts Press, 63-72. ISBN 1851825169. MacLeod, Wilson (2004) Divided Gaels: Gaelic Cultural Identities in Scotland and Ireland: c.1200-1650. Oxford University Press. Pope, Robert (ed.), Religion and National Identity: Wales and Scotland, c.1700-2000 (University of Wales Press, 2001) Sharp, L. W. The Expansion of the English Language in Scotland, (Cambridge University Ph.D. thesis, 1927), pp. 102-325; Trevor-Roper, Hugh, The Invention of Scotland: Myth and History, Yale, 2008, ISBN 0-300-13686-2 == Холбооһон == Scotland.org - Шотландын албан ёсны онлайн хөтөч [1] - Шотландын Засгийн газар [2] - Шотландын парламент [3] - Шотландын Үндэсний Архивын газар Газрын зураг Архивировалһан 23 арбан нэгэ һара 2005 оной. Цахим номын сан Архивировалһан 6 хоёр һара 2006 оной. Шотландын Үндэсний Төв номын сан Шотландын 2005 оны эдийн засгийн үзүүлэлтүүд Архивировалһан 7 арбан нэгэ һара 2006 оной. (.pdf)

Source: original
Лата үзэг

Лата үзэг - грек үзэгһөө гараһан нэгэ түрэлэй үзэг бэшэг юм. Мүнөө үеын герман, роман, г. м. бүлэгэй хэлэнүүдэй олонхи хубиин бэшэг болоһон тус бэшэгэй үндэһэн хубилбари 26 үзэгтэй. МЭҮ VII зуунда мүнөөнэй Италиин нютагта байһан этрус аймагайхи нэгэн үзэг бэшэгые зохёоһониинь, үлүү хүсэрхэг лата аймагайхид сааша саашад түгээн дэлгэрүүлһэнээр лата үзэг гэгдэбэ. Римэй гүрэн анха уласай бэшэг болгоһон тула, ромын үзэгшье гэгдэдэг. Европодо славян зарим арад түмэн, грекүүдһээ бусадынь; Африкада араб хэлэтэ уласууд, Эфиопи, Эритрейһээ бусадынь; Америкэ, Австрали түбиинхи булатаараа лата үзэг хэрэглэжэ байна. Азида Түрк, Туркменистан, Узбекистан, Вьетнам, Индонези, Малайзи, Сингапур, Филиппин, Брунэй, Тимор уласууд, Хитад, Энэдхэгэй бага арад түмэнүүд хэрэглэдэг. Хитад улас 1950-яад онһоо, лата үзэгтэ шэлжэхэ туршалтануудые хэһээр ерэбэ. Япондо XIX зуунда лата үзэгтэ шэлжэхэ оролдолго хэһэншье үл хэрэгжэжэ, ромадзи гэхэ үзэглэл дурасхалынь боложо үлэбэ.

Source: original