AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Салих Батыев

Салих Батыев, Салих Гыйлемхан улы Батыев - дәүләт һәм фирка эшлеклесе, Татарстан АССР Югары шурасы президиумы рәисе (1960-1983), РСФСР Югары шурасы президиумы рәисе урынбасары. == Тәрҗемәи хәле == 1911 елның 11(24) ноябрендә Уфа губернасы Бәләбәй өязе (хәзерге БР Чакмагыш районы) Яңа Дөмәй авылында туган. Казанда финанс-икътисад институтын (1933), Мәскәүдә ВКП (б) үзәк комитеты каршындагы югары фирка мәктәбен (1950) тәмамлаган. == Хезмәт юлы == 1930-1931 ВКП (б) Бакалы райкомы (БАССР) пропагандисты. 1933-1936 комсомол эшендә: Акташ районы МТСы сәяси бүлеге башлыгының комсомол эше буенча урынбасары; ВЛКСМ Арча райкомы сәркатибе; Татарстан өлкә комитеты бүлек мөдире. 1937-1939 Казан химия-технология институтында эшче факультеты укытучысы. 1939-1941 ВКП (б) өлкә комитеты лекторы. 1941-1943 ТАССР җир эшләре халык комиссариаты сәяси бүлекчәсе башлыгы урынбасары. 1943-1950 ТАССР министрлар шурасы рәисе урынбасары. 1950-1951 ВКП (б) үзәк комитетында (Мәскәү) инструктор. 1951-1957 КПСС Татарстан өлкә комитеты сәркатибе. 1957-1960 КПСС Татарстан өлкә комитеты икенче сәркатибе; КПСС ҮК каршындагы Казан югары фирка мәктәбе кафедра мөдире (1957). 1960-1983 Татарстан АССР Югары шурасы президиумы рәисе, РСФСР Югары шурасы президиумы рәисе урынбасары. == Иҗтимагый эшчәнлеге == 1966-1971 КПСС үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы. 1947-1951, 1955-1985 ТАССР Югары шурасы депутаты. 1958-1966 ССРБ Югары шурасы депутаты. 1967-1980 РСФСР Югары шурасы депутаты. 1956 елда сәяси тоткыннарны аклау буенча ССРБ югары шурасы комиссиясе рәисе итеп билгеләнә. == Бүләкләре, мактаулы исемнәре == Октябрь Инкыйлабы ордены 3 Хезмәт Кызыл Байрагы ордены «Хөрмәт билгесе» ордены == Хәтер == 2006 яшәгән йорты диварына (Гоголь урамы, 23а) ядегәрлек тактаташ урнаштырылган.(рус.) 2011 Казанның Идел буе районындагы урамга исеме бирелгән. == Чыганаклар == Татарский энциклопедический словарь. - Казан: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998. == Сылтамалар == ТР Дәүләт шурасы рәсми сайты 2016 елның 4 март көнендә архивланган. 100 яше тулуга багышланган презентация 2016 елның 4 март көнендә архивланган.

Source: original
HD207052

HD207052 - Җәди йолдызлыгында урнашкан A0V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 5,567 ± 0,009 тәшкил итә. Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан. Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә. == Әдәбият == Renson P., Manfroid J., General catalogue of Ap, HgMn and Am stars, 2009, A&A...498..961(ингл.) Bychkov, V. D; Bychkova, L. V; Madej, J (2009). Catalogue of averaged stellar effective magnetic fields - II. Re-discussion of chemically peculiar a and B stars. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 394 (3): 1338.(ингл.) McClure, R. D (1985). The carbon and related stars. Journal of the Royal Astronomical Society of Canada. 79: 277(ингл.) Gomez, A. E; Luri, X; Grenier, S; Figueras, F; North, P; Royer, F; Torra, J; Mennessier, M. O (1998). The HR-diagram from HIPPARCOS data. Absolute magnitudes and kinematics of BP - AP stars. Astronomy and Astrophysics. 336: 953.(ингл.) == Шулай ук карагыз == HD207098

Source: original
Либертарианлык

Либертарианлык (ингл. libertarianism; латинча libertas сүзеннән - «ирек») - төп принцип буларак ирекне яклаучы сәяси фәлсәфәләр һәм хәрәкәтләр җыелмасы. Либертарианлык вәкилләре сәяси ирекне һәм автономияне максимальләштерергә омтылалар, сайлау иреген, ирекле берләшүне һәм шәхси фикерләүне ассызыклыйлар. Алар дәүләт хакимиятенә шик белән карыйлар, әмма гамәлдәге икътисади һәм сәяси системаларга оппозиция масштабында аерылалар. Либертариан фикернең төрле мәктәпләре дәүләт һәм шәхси хакимиятнең законлы функцияләренә карата төрле карашлар тәкъдим итә, еш кына мәҗбүри социаль институтларны чикләргә яки таратырга чакыра. Либертарианлык эчендә үз үзенчәлекләре булган берничә агым бар. Аерым алганда, бу уң һәм сул либертарианлык, анархо-капитализм, минархизм, геолибертарианлык (джорджизм), сул базар анархизмы һәм либертар социализм. Уң либертарианнар хосусый милек хокукын беренче планга куялар. Сул либертарианнар хосусый милекне абсолютлаштыру шәхес иреген бозарга мөмкин дип саный.

Source: original
Әтрап

Әтрап (төрекм. Etrap) - Төрекмәнстанның заманча административ-территориаль бүленешенең икенче дәрәҗә административ-территориаль берәмлеге. Татарча районга туры килә. == Тасвирлама == Төрекмәнстан вилаятьләре әтрапларга бүленә, бу Төрекмәнстан ССРның элеккеге өлкәләрен районнарга бүлүгә туры килә. Шулай ук Төрекмәнстан башкаласы - Ашхабад шәһәре - берничә шәһәр әтрабына бүленгән. Илнең калган шәһәрләрен әтрапларга бүлү турында төгәл мәгълүмат юк. Әтраплар җирле (әтрап) буйсынуындагы шәһәрләрдән, бистәләрдән һәм генгешликлардан тора (генгешлик бер яки берничә авылны үз эченә ала). Генгешликлар совет чорындагы авыл Советларына охшаш. Әтрап башлыклары «Хәким» дип атала һәм Төрекмәнстан Президенты тарафыннан билгеләнә. 2008 елга кадәр әтрапларның вәкиллекле органнары «Халк Маслахаты» булган, аларның әгъзалары 2003 елгы Төрекмәнстан Конституциясе нигезендә тиешле административ-территориаль берәмлекләр гражданнары тарафыннан дүрт елга сайланган. 2016 елның 1 февраленә Төрекмәнстанда 50 әтрап, шәһәрләрдә 8 әтрап һәм әтрап хокуклары булган 15 шәһәр булган. == Әдәбият == Закон Туркменистана от 18 апреля 2009 года «О порядке решения вопросов административно-территориального устройства Туркменистана, присвоения наименований и переименования государственных предприятий, организаций, учреждений и других объектов».

Source: original
ФИФА Дөнья чемпионаты

ФИФА Дөнья чемпионаты (ингл. FIFA World Cup, фр. Coupe du monde de football) - ФИФА тарафыннан 1930 елдан башлап дүрт елга бер тапкыр үткәрелә торган турнир. Дөнья чемпионаты, дөнья футболы белән идарә итүче орган - FIFA - тарафыннан үткәрелә, һәм анда барлык континентлардан FIFAга кергән ил әгъзаларында исәпләнгән ир-ат җыелма командалары да катнаша ала. Дөнья чемпионатының соңгы турнирлары, Олимпия уеннары кебек үк, 4 ел саен үткәрелә, ләкин региональ турнирларны исәпкә алсак, һәр мундиаль чемпионаты 3 елдан артык дәвам итә. 2018нче ялда дөнья чемпионатына сайлану ярышларында 209 команда көч сынашты. 1998 елдан бирле дүрт елга бер уза торган финал турнирында, бер ай буе чамасы алдан ук сайланылган чемпионатны кабул итүче илдә 32 команда катнаша (сайланма турнир нәтиҗәсендә мондый хокук 31 командага, һәм , 1938 елдан алып, кабул итүче илнең җыелма командасы да). Турнирны бер ук вакытта берничә илдә үткәрү тыелмаган, тик моңа карамастан 85 елдан артын тарихында ФИФА бер генә тапкыр ДЧ үткәрүне ике илгә тапшырганы булды. Соңыннан, оешма берничә тапкыр турнирны ике һәм аннан артык илләрдә үткәрергә җыенмаганын ачыклады (мәсәлән, шул ук УЕФАдан аермалы буларак, соңгысы Евро-2000нән башлап, берничә тапкыр Ауропа чемпионатын берничә илгә ышанып тапшырган). Шулай да, 2018 елның 13 июнендә 2026 елгы Дөнья чемпионаты өч илдә узуы билгеле булды. 1938 елдан алып 2002 елга кадәр узган Дөнья чемпионаты ярышы җиңүчесе финал турнирда квалификацияне расламыйча уйнады; 2006 елдан башлап, узган Дөнья чемпионаты җиңүчесе дә гомуми квалификацияне башка командалар белән беррәттән раслый. == Сылтамалар == Рәсми сайт 2010 елның 17 июль көнендә архивланган.

Source: original
Өлчекли (Дивриги)

Өлчекли (төр. Ölçekli) - Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Дивриги илчесенә караган бер авыл (төр. köy). == Сылтамалар == Турция // Большая российская энциклопедия : [в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. - М. : Большая российская энциклопедия, 2004-2017.] 2021 елның 4 ноябрь көнендә архивланган. Төркия рәсми сайты. әлеге чыганактан 2015-05-22 архивланды. Mahalle Nedir? 2025 елның 5 март көнендә архивланган. Kısaltmalar Dizini 2025 елның 5 март көнендә архивланган. Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim. әлеге чыганактан 15 12 2014 архивланды.

Source: original
Гыйльми хезмәткәр

Гыйльми хезмәткәр - фән белән шөгыйлләнүче галимнәрнең гомуми һәм шундый галимнәрнең бер конкрет төркеменең исеме. == Россиядә гыйльми хезмәткәр булу өчен квалификацион таләпләре == Гыйльми дәрәҗә (фәннәр докторы яки фәннәр кандидаты), гыйльми хезмәтләр яки фәнни проектлар кысаларында ясалган кәшефләргә авторлык низамнәмәләрнең булуы, һ.б. Фәнни хезмәткәрләр дәрәҗәләре: Кече фәнни хезмәткәр Фәнни хезмәткәр Өлкән (старший) фәнни хезмәткәр (әлегә Россия Федерациясендә бирелми, специальность буенча доцент дәрәҗәсенә тигез дип санала) Әйдәүче (ведущий) гыйльми хезмәткәр Төп (главный) гыйльми хезмәткәр == Сылтамалар == Квалификационный справочник должностей руководителей, специалистов и других служащих - документ Минтруда РФ Калып:Проверено Документ в системе «Консультант+» Калып:Проверено Присвоение ученых званий профессора по специальности и доцента по специальности. әлеге чыганактан 2012-05-25 архивланды. 2013-02-24 тикшерелгән. == Шулай ук карагыз == Акыл хезмәте ияләре

Source: original
Ekvator

Ekvator - Cir öslege belän Cir üzäge aşa baruçı häm planeta äylänäse küçärenä perpedikulär yassılığı kiseşü sızığı. Ekvator ozınlığı - 40 075 km çaması. Cir gäwdäse tögäl şar bulmağanğa kürä, ä geoid gäwdäle bulğanğa kürä maxsus kileşü buyınça ekvator R radiuslı äylänä bularaq qabul itelä. Geofizik WGS-84-standartı buyınça R＝6378137 m, IAU-1976 häm IAU-2000 standartı buyınça R＝6378140 m. Ekvator Cir şarı öslegen Könyaq häm Tönyaq yarımşarına bülä häm geografik kiñlek xisap başı bulıp sanala. == Qızıq faktlar == Bräzil şähäre Makala ike yarımşarda urnaşa. Kongo yılğası ekvatornı ike tapqır kisep ütä. Ekvator xörmätenä İkwadur, Ekvatorlı Gvineyä, Ekvatorlı Afrika dip isemlänä. == Ekvator kisep ütkän illär == İkwadur Kolumbiä Bräzil Gabon Kongo Cömhüriäte Kongo Demokratik Cömhüriäte Uganda Keniä Somali İndoneziä Galapagos arxipelagı == Ädäbiat == World Geodetic System // National Geospatial-Intelligence Agency 2020 елның 4 август көнендә архивланган. Office of GEOINT Sciences: Publications

Source: original
Сан Лоренцо III (Салерно)

Сан Лоренцо III - Италиянең Кампания төбәге Монтекорвино-Ровелла өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Сан Лоренцо III Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан. == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
Штепановице (Ржовенско под Тросками)

Штепановице (чех. Štěpánovice) - Чехиянең Либерец крае Ровенско-под-Тросками[d] районында урнашкан авыл. == Географиясе == Мәйданы - 1,496 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. == Климаты == Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш - салкын, болытлы, дымлы. == Тарихы == Авыл җирләре элек Богемия[d] тарихи төбәгенә караган. == Демография == Халык саны динамикасы: == Әдәбият == Janák, J., Hledíková, Z., Dobeš, J.: Dějiny správy v českých zemích. Od počátků státu po současnost. Praha : Nakladatelství Lidové noviny, 2005, ISBN 80-7106-709-1 Гильфердинг А. Ф. Очерк истории Чехии // Собрание сочинений А. Гильфердинга. - СПб.: Печатня В. Головина, 1868. - Т. 1. - С. 343-412.

Source: original
Засавица I

Засавица I (серб. Засавица I) - Сербиянең Воеводина автоном крае Сремска-Митровица[d] җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт. == Географиясе == Урта Дунай тигезлегенең көньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 78 метр биеклектә урнашкан. == Климаты == Климат уртача, континенталь. Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай - гыйнвар, иң җылы ай - июль. Июльнең уртача температурасы 22 - 24 °C, гыйнварның -1,2 - 2,6 °C. Явым-төшем күләме елына 550-750 мм. == Әдәбият == Никифоров К. В. Сербия на Балканах. XX век. - Москва: Индрик, 2012. - 176 с. - ISBN 978-5-91674-209-1. Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. - 2-е изд., стереотип. - М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. - 512 с. - 3000 экз. - ISBN 5-17-001389-2. Љубоја, Бранко. Организација власти у локалној самоуправи у Републици Србији. - Београд: Стална конференција градова и општина - Савез градова и општина Србије, 2013. - 57 с. - ISBN 978-86-88459-08-2. Ђурић В., Танасковић Д., Вукмировић Д., Лађевић П. Етноконфесионални и језички мозаик Србије. - Београд: Републички завод за статистику, 2014. - 209 с. - ISBN 978-86-6161-126-1.

Source: original
Форте Мазуа (Верона)

Форте Мазуа - Италиянең Венеция төбәге Фумане өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Форте Мазуа Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан. == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
Лас Пеньяс (Валье де Сантияго)

Лас Пеньяс - Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Валье-де-Сантьяго[d] муниципалитеты составына керә. == Географиясе == Лас Пеньяс Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан. == Климаты == Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 - 22 °C. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм - 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры. == Тарихы == Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган. 1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында. == Әдәбият == Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. - Екатеринбург: У-Фактория, 2006. Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. - М.: Наука, 1979. - 168 с. Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. - М.: Высшая школа, 2005. - 495 с. - ISBN 5060045196. Новая история стран Европы и Америки XVI-XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. - М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. - 703 с. - ISBN 9785691015564. Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. - М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. - 463 с. - ISBN 569100607X. == Сылтамалар == Мексика халкы.(исп.)

Source: original
Коллективлык

Коллективлык (лат. coligo - берләшү, берләштерү) - кешелек дөньясында күмәк хезмәт итеп яшәү. Моның төп сәбәбе - объектив ихтыяҗ. Кеше - социаль җан иясе. Шунлыктан ул башка кешеләрдән аерым яши дә, зур эшләр башкара да алмый. Кешеләр борын заманда ук күмәкләшеп яшәүнең, бергәләп эш итүнең зарурлыгын аңлаганнар. Татар халкы моны үзенең мәкальләрендә үк чагылдырып килгән: «Аерылганны аю ашар, бүленгәнне бүре ашар». Чыннан да, кыргый хайванга ауга чыкканда кешеләр, үзләренең уңышсызлыкка очрау мөмкинлеген алдан күрәзәләп, күмәк эш итүнең кулайрак һәм берләшеп гамәл кылуның нәтиҗәлерәк икәнен күргәннәр. Кешеләрнең күмәкләшеп яшәве аларда үзара килешү, бер-берсенә инану, ярдәм итешү омтылышларын тәрбияли. Әмма хосусый милек барлыкка килү белән бу сыйфатларга кырау төшкәндәй була. Кешеләрнең түбән хисләре һәм омтылышлары - комсызлык, карунлык, байлыкка табыну, караклык - алгы планга чыга башлый. Кешеләр арасында бер-берсеннән читләшү, үзара дошманлык мөнәсәбәтләре көчәя. == Чыганаклар == Гыйззәтов К.Т., Философия: 2 кит. 2 нче китап: Социаль философия: Югары уку йортлары өчен д-лек.

Source: original
Кудашев

Кудашев - фамилия. Александр Кудашев (1872-1917), кенәз, рус авиаконструкторы. Владимир Кудашев (1962), опера җырчысы (бас), педагог, РФ атказанган артисты (2014). Идрис Кудашев (1914-1970), Советлар Берлеге Каһарманы (1940). Ринат Кудашев (1936-2024), төзүче-инженер, «Нефтегазстрой» концерны директоры (1988 елдан), РСФСР атказанган төзүчесе (1989). Рифкат Кудашев (1939), химия фәннәре докторы (1992), профессор (2001). Х. И. Кудашевның улы. Кенәз. Сәйфетдин Кудашев (Сәйфи Кудаш, 1894-1993), шагыйрь, БАССР халык шагыйре (1964), С. Юлаев премиясе лауреаты (1985). Хөсәен Кудашев (1913-1986), драма актеры, Гафури театрында уйнаган, БАССР (1969), РСФСР (1983) халык артисты. Кенәз. Ильяс Кудашев-Ашказарский (1884-1942), татар театрына нигез салучы, музыкант һәм театр эшлеклесе, Хезмәт Батыры (1926). Сабир Кудашев-Гаспринский (1895-?), актер һәм режиссер. Кудашева Фәридә Кудашева (1920-2010), җырчы, БАССР (1968), ТАССР халык (1990), РСФСР атказанган (1972) артисты, Тукай премиясе лауреаты (1996). Фәхрия Кудашева-Арская (Фәхрия Арская, 1880-1956), драма актрисасы, Сәйяр, Камал һ. б. театрларда уйнаган, Хезмәт Батыры (1926). Флорида Кудашева (1940-2016), химия фәннәре докторы, профессор (1994). БР атказанган фән эшлеклесе (2001). Х. И. Кудашевның кызы. == Моны да карагыз == Кудашов == Шулай ук карагыз == Кудашевлар, татар кенәзләре.

Source: original
Фирүзә Акчурина

Акчурина Фирүзә Исхак кызы (21 гыйнвар 1949 ел) - СССР һәм Рәсәйнең галим-биологы. 1992-1995 һәм 2001-2012 елларда Башкорт дәүләт аграр университетында укытучысы. Биология фәннәре докторы (2001), профессор (2007). == Биографиясе == Фирүзә Исхак кызы Акчурина 1949 елның 21 гыйнварында Башкорт АССРның Чакмагыш районы Иске Калмаш авылында туа. 1967-1969 елларда Чакмагыш районы мәктәпләрендә укытучы булып эшли. 1974 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын белем ала. 1978 елда Мәскәү ветеринария академиясен тәмамлый. == Хезмәт эшчәнлеге == 1974 елдан алып Башкортстан авыл хуҗалыгы гыйльми-тикшеренү институтында өзеклек белән эшли: 1990-1991 елларда өлкән гыйльми хезмәткәр, 1995 елдан - лаборатория мөдире, 1995 елның ноябреннән - фәнни эшләр буенча директор урынбасары, 1997 елдан башлап төп гыйльми хезмәткәр вазифасын башкара. 1975-1977 елларда Әлшәй районындагы Аксёнов авыл хуҗалыгы техникумында укыта. 1978-81 елларда Татарстанның Минзәлә совхоз‑техникумында эшли. 1985-1990 елларда Дәүләкән районы «Коммунар» колхозы рәисе булып хезмәт итә. 1992-1995 һәм 2001-2012 елларда Фирүзә Исхак кызы Башкорт дәүләт аграр университетында укыту эшен алып бара. 2001 елда «биология фәннәре докторы» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 2007 елда Фирүзә Акчуринага профессор гыйльми исеме бирелә. Акчуринаның гыйльми эшчәнлеге авыл хуҗалыгының малларын үрчетү һәм башка мәсьәләләргә багышланган. Ул 100 дән артык гыйльми хезмәт авторы була. == Гыйльми хезмәтләре == Повышение эффективности производства говядина в мясном и молочным скотоводством в условиях Республики Башкортостан. Уфа, 2003 Управление производством в мясоперерабатывающих предприятиях АПК в рыночных условиях. Уфа, 2007 (автор.) == Сылтамалар == М. Н. Моратшина тәрҗ. Акчурина Фирүзә Исхак кыҙы // Башкорт энциклопедиясе - Уфа: «Башкорт энциклопедияһсе» гыйльми-нәшрият комплексы, 2015-2020. - ISBN 978-5-88185-143-9.

Source: original
Физика

Гыйльме әшья яки Фи́зика (tat. lat. Ğilme əşya(үле сылтама), иске имлә ﻋﻠﻡ ﺍﺷﻴﺎ, юнанча φύσις - табигать, лат. phýsica) - матди дөньяның төзелешен һәм үсешен билгеләүче тирән һәм гомуми канунчалыклар турында белем тармагын өйрәнүче фәнне белдерүче истилах. "Физика" атамасы беренче тапкыр, б.э.к. IV гасырда яшәгән, борынгы юнан фикер иясе - Аристотельның хезмәтләрендә кулланыла. == Физика сабагы == Физика - гомуми мәгънәдә табигать турында фән (Табигать белеме өлеше). Бу фән матдәне (материя) һәм энергияне, һәм, шулай ук, материяне хәрәкәткә китерүче табигатьнең тирән үзара тәэсир итешүен өйрәнә. Кайбер кануннар барлык материаль системалар өчен дә уртак булып тора, мәсәлән, энергия саклану кануны. Физиканы кайвакыт тирән фән дип атыйлар, чөнки башка табигый фәннәр (биология, геология, кимия һ.б.), материаль системаларның, физика кануннарына буйсынучы кайбер сыйныфларын гына өйрәнәләр. Мәсәлән, химия атомнарны һәм алардан төзелгән матдәләрне өйрәнә. Ә матдәнең химик үзлекләре атом һәм молекулаларның физик үзлекләре белән билгеләнәләр. Физика риязият белән бик тыгыз бәйләнгән: математика физикага, физик кануннары төгәл китерүче ысул бирә. Физик назариялар (теориялар) һәрвакытта да диярлек математик аппарат ярдәмендә аңлатыла. (Математик физика) == Назари һәм тәҗрибәле физика == Физиканың мөһим тармаклары булып тәҗрибәле физика (эксперименталь) һәм назари физика тора. Бу ике тармак үзара бик тыгыз бәйләнгән. Тәҗрибәле физика тәҗрибәләр ярдәмендә бар булган назарияларны өйрәнә һәм яңа ачышлар ясый. Теоретик физика бар булган тәҗриби мисалларны аңлата һәм алар буенча яңа нәтиҗәләр ясый. === Макроскопик физика === Механика Классик механика Релятивистик механика Тоташ тирәлекләр механикасы Термодинамика Оптика Кристаллооптика Молекуляр оптика Нелинейная оптика Акустика Акустооптика Электродинамика Тоташ тирәлекләр электродинамикасы Магнитогидродинамика Электрогидродинамика === Микроскопик физика === Статистик физика Статистик механика Конденсацияләнгән тирәлекләр физикасы Каты матдә физикасы Атом һәм молекула физикасы Наноструктуралар физикасы Квант физикасы Квант механикасы Кырның квант теориясе Квант электродинамикасы Кванто хромодинамикасы Кыллар теориясе Атом-төш физикасы Плазма физикасы Гипертөшләр физикасы Зур энергияләр физикасы Элементар кисәкчекләр физикасы === Ике һәм күбрәк фәнгә кагылган бүлекләр === Астрофизика Агрофизика Биофизика Геофизика Космология Радиофизика Атмосфера физикасы Математик физика Химик физика Физик химия Техник физика Материаллар белеме == Белешмә == Физик зурлыклар берәмлекләре Фундаменталь физик даимиләр Физика тарихы == Моны да карагыз == Әлҗәбер Гыйльме һәндәсә география Истилах

Source: original
Мэндота (Миннесота)

Мэндота - Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр. == Тарихы == Мэндота шәһәре елда нигезләнгән. == Географиясе == Шәһәр мәйданы - 780 000 квадрат метр,0,765331 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 234 ± 1 метр биеклектә урнашкан. == Сылтамалар == M.F.Riche, B.Benton, P.J.Schneider. Population of States and Counties of the United States:1790-1990. - U.S Department of Commerce Bureau of the Census, 1996. - 162 б. AmericanFactFinder. United States Census Bureau. әлеге чыганактан 2014-11-21 архивланды. 2016-11-24 тикшерелгән.

Source: original