AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Рудольф Распэ

Рудольф Эрих Распэ (герман. Rudolf Erich Raspe; 1736 оны 3-р сард Ханновер хотод төрсөн-1794 оны 11-р сарын 1-нд Килларнид нас барсан) - германы зохиолч, яруу найрагч, түүхч, "Барон Мюнхаузены түүх" буюу "Мянгуужингийн адал явдал" зохиол бичсэн гэдгээрээ алдартай хүн, 1769-1775 онд Лондоны эзэн хааны нийгэмлэгийн гишүүн. == Намтар == Тэрээр 1736 оны 3-р сард Германы гэр бүлд төрж герман үлгэр жишээ зан чанарын дагуу хүмүүжсэн. Тэр Геттинген, Лайпцигт байгалийн ухаан, филологийн чиглэлээр суралцсан. 1762-1767 он - Ханновер хотод бичиг хэргийн ажилтнаар ажиллаж байгаад номын санд нарийн бичгийн дарга болсон. 1764 онд Распе Лейбницийн латин бүтээлүүдийг хэвлэн нийтэлж, түүний ирээдүйн баатар, Лондон дахь Ханноверийн сайд, Геттинген дэх их сургуулийн үүсгэн байгуулагч, куратор Герлах Адольф фон Мюнхаузен (1688-1770)-д зориулжээ. 1766 он - "Хермин ба Гунильда" хэмээх анхны баатарлаг романуудын нэгийг бичсэн. 1785 он - Распе анхны номон «Мюнхгаузен»-ыг гаргасан. 1794 он - Распе Макрос (Ирланд) -д нүүрсний уурхай эхлүүлэхээр төлөвлөж байсан боловч тэр жилийн эцсээр тэрээр хижиг өвчнөөр нас баржээ.

Source: original
From Zero

From Zero нь Америкийн рок хамтлаг Линкин Парк-ийн 2024 оны 11 дүгээр сарын 15-нд Warner Records болон Machine Shop-оор дамжуулан гаргасан найм дахь студийн цомог юм. Энэ нь тэдний сүүлд гаргасан One More Light (2017) цомгоос хойш гаргасан анхны студийн цомог бөгөөд тэдний уран бүтээлийн карьер дах хамгийн удаан хугацааны дараа гарсан цомог юм. Энэ цомог нь 2017 онд гоцлол дуучин Честер Беннингтон-г нас барсны дараа, 2018 онд хамтлагаа орхин гарсан бөмбөрчин Роб Боурдон нарыг орлосон дуучин Эмили Армстронг, бөмбөрчин Колин Бриттайн нартай хамтран гаргасан анхны цомог болж байна. Цомгийн нэр нь давхар утгатай бөгөөд (хамтлагийн анхны нэр Xero байсан) Армстронг, Бриттайн нартай нэгдэж уран бүтээлийн карьераа дахин шинээр эхлүүлж байгааг бэлгэдэж өгчээ. Цомгоос “The Emptiness Machine”, “Heavy Is the Crown”, “Over Each Other”, “Two Faced” зэрэг дөрвөн синглүүдийг цомгийн нээлтийн өмнө гаргасан. From Zero нь шүүмжлэгчдээс таатай үнэлгээг авч, арилжааны чамгүй амжилтад хүрч, бусад 10 орны чартуудад нэгдүгээр байранд оржээ. Одоогоор тэд цомгийг сурталчлах зорилгоор From Zero World Tour аялан тоглолтыг 2024 оны 09 дүгээр сард эхлүүлсэн бөгөөд 2025 оны 11 дүгээр сар хүртэл үргэлжлэх төлөвтэй байна. == Дууны жагсаалт == Стандарт хувилбар From Zero: A Cappellas From Zero: A Cappellas + Instrumentals

Source: original
Александр Блок

Александр Александрович Блок (1880 оны 11-р сарын 16-нд Оросын хаант улсын Санкт-Петербург хотод төрж, 1921 оны 8-р сарын 7-нд зөвлөлт Оросын Петроград хотод нас барсан) - Оросын "Мөнгөн үе"-ийн яруу найрагч, зохиолч, нийтлэлч, жүжгийн зохиолч, орчуулагч, утга зохиолын шүүмжлэгч. 20-р зууны сонгодог Оросын уран зохиолч, Оросын бэлгэдлийн урлагийн хамгийн том төлөөлөгчдийн нэг. == Намтар == Александр Блокийн эцэг Александр Львович Блок (1852-1909) нь хуульч, Варшавын их сургуулийн профессор, язгууртан гэр бүлээс гаралтай, түүний дүү Иван Львович Блок нь Оросын нэрт төрийн зүтгэлтэн байв. Эх Александра Андреевна Бекетова (1860-1923) нь Санкт-Петербургийн их сургуулийн ректор А.Н.Бекетовын охин. Александра 18 настай байхдаа гэрлээд хүүгээ төрүүлсний дараа хэт их хартай, харгис хэрцгий зан чанартай нөхрөөсөө салж өөр хүнтэйй суусан боловч Александр хүүдээ эцгийнх нь Блок гэх овгийг үлдээжээ. А.Блок 1898 онд ахлах сургуулиа төгсөөд ирээдүйн эхнэр (алдарт химич эрдэмтэн Дмитрий Менделеевийн охин) Любовь Менделееватай танилцан сонирхож эхэлсэн байна. 1898 оны 8-р сард тэрээр Санкт-Петербургийн их сургуулийн хуулийн тэнхимд элсэн оржээ. Гурван жилийн дараа Түүх, филологийн факультетын Славян-Оросын тэнхимд шилжиж суралцаад 1906 онд төгссөн байна. Их сургуульд тэрээр яруу найрагч орчуулагч Сергей Городецкий, зохиолч, зураач Алексей Ремизов нартай танилцсан. Энэ үед яруу найрагчийн хаяал, хожим тахилч болсон Сергей Михайлович Соловьев (бага) залуу Блокийн хамгийн дотны найзуудын нэг болжээ. Санхүүгийн хүнд байдалд орсон яруу найрагч хүнд өвчтэй байсан бөгөөд 1921 оны 8-р сарын 7-нд Петроград дахь байрандаа зүрхний хавхлагын үрэвслээр 41 настайдаа нас баржээ.

Source: original
Булхай зөгий

Булхай зөгий эсвэл даруу зөгий нь Bombus овгийн нийгмийн болон хагас нийгмийн зөгий юм. Энэ төрөлд 250 орчим төрөл зүйл багтдаг бөгөөд ихэнхдээ Хойд хагас бөмбөрцөгт байдаг. Тэднийг Шинэ Зеланд, Тасманидаас олж болно. Тэд Евразийн хуурай газрын бараг хаа сайгүй байдаг. Ихэнх зөгий нь жижиг бүлгүүдэд амьдардаг бөгөөд энэ нь зөвхөн нэг жил амьдардаг (хэдийгээр хатан хаан удаан амьдардаг). Тэд үр хөврөлдөө уураг болгон цэцгийн тоос цуглуулж, өөрсдөө нектар иддэг. Тэд туйлын үсэрхэг бөгөөд овоо гэж нэрлэгддэг зөөлөн үсээр бүрхэгдсэн байдаг. Энэ бол эмэгтэй ажилчин зөгий бол цэцгийн тоос цуглуулж байгааг хардаг. Тоосонцор нь ар талдаа хоёр "сагс"-д савлагдсан бөгөөд дүүрсэн үед маш мэдэгдэхүйц байдаг. Сагс нь зөвхөн энэ үйл ажиллагаанд тусгайлан тохируулсан үс юм. Тэдний ихэнх нь зөгийн балтай адилхан нийгмийн бүтэцтэй, хатан хаантай, ажилчид, дронууд байдаг. Колонийн ердийн хэмжээ нь 50-иас доош гишүүнтэй байдаг ч халуун орны зарим зүйл илүү том колонид амьдардаг.

Source: original
Намжилдэндэвийн Пунцагцэрэн

Намжилдэндэвийн Пунцагцэрэн (1867-1937) нь Монголын язгууртан, Ар Халхын Түшээт хан аймгийн Дархан засгийн хошууны бэйс байв. Хошууны засаг ноёд хоёр үе Манжийн хааны ургаас гүнж буулгасан бөгөөд нутаг дээр нь Их хүрээ суурьшсан тул хожим хэд хэдэн үе Хүрээнд суух сайдын тушаалыг үүрэглэж байв. Түүний нэрт өвөг дээдэс бол Галдандорж, Ринчиндорж нар юм. 1884 онд тэрээр эцгийнхээ албыг өвлөн авсан. 1899 онд Бадаргуулт төр хааны зарлигаар Пунцагцэрэнг Хүрээнд сууж хэрэг шийтгэгч сайдын албан тушаалд томилжээ. 1911 онд Олноо Өргөгдсөн Монгол улс тусгаар тогтнолоо сэргээн тунхаглахад тус хошууны засаг ноён Пунцагцэрэн Хүрээний монгол сайдаар сууж байсан бөгөөд тусгаар тогтнолын хэрэгт идэвхийлэн зүтгэсэн тул дархан засаг, чин вангийн зэрэг хүртжээ. 1937 онд Их Хэлмэгдүүлэлтэд хүү Минжүүртэйгээ хамт нас баржээ.

Source: original
Макс Крузе

Макс Крузе (Герман: Max Kruse; 1988 оны гуравдугаар сарын 19-нд Райнбек хотод төрсөн) - Германы хөлбөмбөгчин бөгөөд мёнхенгладбахын «Вольфсбург» болон Германы шигшээд довтлогчоор тоглодог. == Замнал == 2013 оны дөрөвдүгээр сард «Боруссиа Мёнхенгладбах» багтай дөрвөн жилээр гэрээлсэн. 2015 оны тавдугаар сарын 10-нд «Вольфсбургтай» дөрвөн жилийн гэрээгээр нэгдсэн. == Шигшээ == Крузе Германы шигшээд анх 2013 оны тавдугаар сарын 29-нд Эквадорын эсрэг нөхөрсөг тоглоход (4:2) Деннис Аогог 79-р минутанд сэлгэн гараалж, Лукас Подольскид гоолын дамжуулалт өгсөн ба зургаадугаар сарын 2-нд АНУ-ын эсрэг хүндэтгэлийн тоглолтонд гоолдсон. == Гадны холбоос == Профайл - «Боруссиа Мёнхенгладбах» (Герман) Профайл - Transfermarkt.de (Герман) Профайл - Fussballdaten.de (Герман) Профайл - Weltfussball.de (Герман)

Source: original
Бүх дугуй хөтлөгч

Бүх дугуй хөтлөгч (ярианы хэлэнд бүх дугуй мааждаг ч гэдэг) гэдэг нь тээврийн хэрэгслийн хөтлөх хувилбаруудын нэг бөгөөд энэ тохиолдолд зөвхөн урдаа эсвэл ардаа хөтлөгчтэй тээврийн хэрэгсэлтэй харьцуулбал газартай харьцаж байгаа бүх дугуйнд хөтлөгчийн хүчийг дамжуулна гэсэн үг. Бүх дугуйн хөтлөгчийг зарим улс оронд болон дэлхий даяар тэмдэглэглэх бусад нэршилд AWD (All Wheel Drive) мөн зөвхөн дөрвөн дугуйтай тэрэгт хамаатайгаар 4x4 (англ. Four by Four) болон 4WD (Four Wheel Drive) гэх зэргээр нэрлэдэг. 1909 оноос хойш америкт Four Wheel Drive Auto Company гэх компани байдаг ба компаний нэрийн товчлол нь "FWD" гэж явдаг учраас FWD гэсэн хөтлүүрийн товчлолыг харин Front Wheel Drive буюу монголоор урд дугуйн хөтлөгч гэж явдаг байна.

Source: original
Тегераны бага хурал

Холбоотон гурван гүрний удирдагчдын Тегераны уулзалт буюу Тегераны Бага хурал- (англи. Tehran Conference) Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Германы буюу Тэнхлэгийн гүрнүүдийн эсрэг Холбоотны эвсэлийг бүрдүүлэгч нараас голлох гурван улсын тэргүүн ЗХУ-ын И.В.Сталин, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Франклин Рузвельт, Их Британийн Ерөнхий сайд Уинстон Черчилль нарын 1943 оны 11-р сарын 28-наас 12-р сарын 1-нд Ираны нийслэлТегеран хотод хийсэн уулзалтыг хэлдэг. Тегераны Бага хурлаар Германы эсрэг Холбоотнуудын харилцан ажиллах үндсэн зарчмуудыг хэлэлцэн тохиролцсон байна. == Бага хурлын бэлтгэл == Бага хурлыг Тегеранаас өөр Каир (Черчиллийн санал болгосоноор), Стамбул болон Багдад хотуудад хийх төлөвлөгөө байсан. Бага хурлыг «Эврика» (Eureka) гэж нууц нэрээр нэрлэж байжээ. 11-р сарын сүүлчээр И.В.Сталин Москва хотоос No 501 дүгээр галт тэргээр Москва-Сталинград-Баку чиглэлд маш нууцаар гарсан байна. Баку хотоос Тегеран руу төлөөлөгчид 27 сөнөөгч онгоцоор хамгаалуулсан хоёр нисэх онгоцоор гарсан байна. Рузвельт алжирын Оран боомтод линкор /цэргийн усан онгоц/ «Айова»-оор ирээд Черчилльтэй Каирт уулзаж 11-р сарын 28-нд Тегеранд ирсэн байна. Бага хурал 1943 оны 11-р сарын 28-ны өдрийн 16:00 цагт эхлэж 12-р сарын 1-нд өндөрлөсөн юм. Энэ Бага хурлаар И.Сталин, Ф.Рузвельт нар анх удаа нүүр тулан уулзсан юм. == Оролцогсод == ЗХУ-ын талаас: ЗХУ-ын Ардын Комиссаруудын Зөвлөлийн дарга И.Сталин, ЗХУ-ын Гадаад хэргийн сайд В.Молотов, ЗХУ-ын Батлан хамгаалахын сайд, маршал К.Ворошилов. АНУ-ын талаас: Ерөнхийлөгч Ф.Рузвельт, Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Харри Хопкинс (англи. Harry Lloyd Hopkins, 1890-1946), ЗХУ дахь Элчин сайд Уильям Харриман (англи. William Averell Harriman; 1891-1986). Их Британий талаас: Ерөнхий сайд У.Черчилль, Гадаад хэргийн сайд Энтони Иден (англи.Robert Anthony Eden, 1897-1977), Ерөнхий сайдын цэргийн ахлах зөвлөх Хастингс Исмэй (англ. Hastings Lionel Ismay, 1887-1965). == Бага хурлаар хэлэлцсэн асуудлууд == Холбоотнууд Францад хоёр дахь фронт нээх боломж (мөн Их Британийн санал болгосон "Балканы стратеги" -ийг хүлээж аваагүй) хэлэлцсэн. Англи-Америкийн тал "Оверлорд" /Overlord/ ажиллагаа эхлэх өдрийг 1944 оны тавдугаар сар гэж урьдчилсан байдлаар тогтоосон. Сүүлд энэ хугацааг 1944 оны 6-р сарын 6-ны өдөр болгон хойшлуулсан. Иранд тусгаар тогтнол олгох асуудлыг ("Ираны тухай тунхаг") хэлэлцэв. Польшийн асуудлыг шийдэх эхлэл тавигдсан. Нацист Германыг ялсны дараа ЗСБНХУ, Японтой дайн эхлүүлэхийг тохирсон. Дайны дараах дэлхийн бүтцийн ерөнхий дүр зургийг анх тодорхойлсон. Олон улсын аюулгүй байдал, тогтвортой энх тайвныг хангах асуудлаар үзэл бодлын нэгдмэл байдалд хүрсэн (НҮБ-ыг үүсгэн байгуулах) .

Source: original
Интернационал (төрийн дуулал)

Интернационал нь дэлхий дээр хамгийн ихээр түгсэн социалист ажилчны хөдөлгөөний тэмцлийн дуу бөгөөд энэхүү ажилчны хөдөлгөөн нь улс төрийн үзэл баримтлалын хувьд пролетарийн интернациолизмыг үнэнчээр даган "Орон бүхний пролетари нар нэгдэгтүн!“ хэмээх марксизмын уриатай хөдөлгөөн юм. Дууны үгийн эхийг анх францын яруу найрагч Эжен Потье бичсэн ба тэрбээр анхны пролетари-социалист хувьсгалд тооцогддог 1871 оны Парисын коммуны идэвхтэй гишүүн байсан ажээ. Шүлгийн аяыг 1888 онд Бельгийн дууны зохиолч Пьер Дегейтер зохиожээ. == Дууны түүх ба хөгжил == Эжен Потье дууны шүлгийг Парисын коммуныг хүчээр даран, тараасны дараахан 1871 оны тавдугаар сард бичжээ. Тэр 1864 онд Карл Марксын эхлүүлсэн анхны үндэстэн дамнасан улс төрийн өөрчлөлтийн төлөөх ажилчны хөдөлгөөн болох Олон Улсын Хөдөлмөрчдийн Холбоог (ОУХХ) хамааруулан бичжээ. Энэхүү коммунистууд ба анархистуудын үзэл баримтлалын зөрчилдөөнөөс шалтгаалан сүүлд мөн "анхны интернационал“ хэмээн нэрлэгдэх болсон байгууллагыг хассан байна. 1876 онд ОУХХ татан буугджээ. == Монгол хэлний хувилбарын үүсэл == 1924 онд Улсын анхдугаар их хурал өндөрлөсний дараах хүндэтгэлийн хүлээн авалт дээр Э.Д.Ренчиногийн эхнэр Мария Никифоровна Ренчина “Интернационал” дууг анх удаа монголоор орчуулан дуулж байжээ. Эндээс үүдэн 1924 оны арваннэгдүгээр сараас төрийн дууллын үүргийг Интернационал гүйцэтгэж байгаад, дараа нь Сономбалжирын Буяннэмэхийн шүлгийг зохион, Магсаржавын Дугаржав аяыг нь зохиосон «Монгол Интернационал» хэмээх дууг 1924 оноос 1950 он хүртэл Монгол Улсын төрийн дууллаар ашигласан байдаг. Монгол дууны үг (С.Буяннэмэх 1924 он) == Цахим холбоос == Монгол Интернационал дуу YouTube дээр

Source: original
Анхдагч эх сурвалж

Анхдагч эх сурвалж нь академик суурьт түүхийн судлалын хувьд тухайн судалж буй зүйлийн цаг үед шууд холбогдох гар бичмэл, аяны тэмдэглэл, намтар дурсамж, тухайн цаг үед бичсэн хааны болон төрийн захиалгаар бичигдсэн түүх, уран зураг, хот суурингийн үлдэгдэл, археологийн олдвор, ардын аман зохиол зэргийг багтаадаг. Харин сэтгүүл зүйн анхдагч эх сурвалж нь болж өрнөсөн үйл явдалд оролцсон гэрч нарын ярилцлага, нийтлэл, дурсамж зэрэг бусад баримт бичгийг багтааж болно. Энэхүү анхдагч эх сурвалж нь тухайн сэдвийг судлах гол тулгуур баримт болдог тул хожим нь үүнээс эшлэж авснаар хоёрдогч эх сурвалж үүсч байдаг. == Ангилал == Анхдагч эх сурвалж нь хүний бүтээсэн нийгмийн салбар бүрт өөр байдаг. Улс төр, нийгмийн салбарын хувьд төрийн баримт бичиг, илтгэл, тайлан, төрийн захиалгатай бичсэн түүхийн ном, сонгуулийн холбогдолтой баримт, сурталчилгааны зурагт хуудас, захидал, уран зохиол, яруу найраг, ардын аман зохиолыг тэмдэглэсэн ном бүтээл, фото зураг, видео, кино, намтар дурсамж, өдрийн тэмдэглэл, аяны тэмдэглэл, тамга тэмдэг, төлбөрийн хэрэгсэл, санхүүгийн тайлан баланс байдаг. Шинжлэх ухааны хувьд сонгосон сэдвээр хамгийн анх судлагааны бүтээл хийсэн эрдэмтэний илтгэл, тайлан, дүгнэлт, эссе, диссертац, дэвшүүлсэн онол арга зүй, гар бичмэл зэргийг оруулж тооцдог. Түүхийн салбарын тухайд судлаж буй цаг үед холбоотой төрийн захиалгат түүх, сул түүх, түүхийн үйл явдалд оролцсон хүний аяны тэмдэглэл, өдрийн тэмдэглэл, захидал, хаад ноёдын зарлиг, газрын зураг, уран зохиол, уран зураг, үнэт эдлэлээр хийсэн эд өлгийн зүйлс, зарим тохиолдолд археологийн олдвор сэлтийг оруулж тооцдог. Бичгийн эх сурвалжийг урлаг уран зохиолын эх сурвалж, дипломат буюу албан төрийн баримтат эх сурвалж, нийгэм өдөр тутмын харилцаанд холбогдох баримт бичиг гэж ангилж болно. == Тодорхойлолт == Ямар нэгэн салбарын анхдагч эх сурвалж нь судлаачид ямар сэдэв судлаж байгаагаас үл хамаарч судлагааны хамгийн чухал баримт болдог. Практикт зарим эх сурвалж устгагдаж, зарим нь судалгаа хийх боломжгүй байдаг. Магадгүй үйл явдлын гэрчүүдийн цорын ганц мэдээлэл нь дурсамж, намтар, олон жилийн дараа авсан аман ярилцлага байж болно. Заримдаа анхны эх сурвалжаас олон жилийн дараа хуулбарласан эхүүд л үлдэж, анхны эх баримт үрэгдэж алга болсон нөхцөлд тэрхүү цөөн үлдсэн хуулбар эхийг чухалчлан үздэг. Дэлхийн сонгодог зохиолын анхны эх сурвалж нь зохиолчын гар бичмэл, зохиолын эх эсвэл зохиолын хуулбар эхүүдийг оруулж тооцно. Ихэнх тохиолдолд тухайн зохиолын анхны эх биш хуулбарласан эх, хожуу хэвлэгдсэн эх, цөөн тооны хуудас, зохиолчын захиа зэрэг цөөн тооны баримт цөөн тоогоор үлдэх тул тэдгээрийн үнэ цэнийг үнэлж баршгүй байдаг. Иймээс олон нийтэд үзүүлэх, сургалтанд ашиглах нөхцөлд анхдагч эх сурвалжийг ашигласан хоёрдогч эх сурвалж, судлагааны нийтлэл, зохиолоос эшлэн хэрэглэдэг. Харин эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичиж буй судлаачид аль болох анхдагч эх сурвалжийг ашиглах, шинэ эх сурвалжийг эрж хайн ашиглахыг шаарддаг нь тухайн судлагааны үнэ цэн, нийтэд танигдах боломжийг өсгөж өгдөг. == Холбоотой хуудас == Эх сурвалж Хоёрдогч эх сурвалж

Source: original
2007 оны хөлбөмбөгийн Азийн аварга шалгаруулах тэмцээн

2007 оны Азийн хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах тэмцээн 2007 оны 7 сарын 7-ноос 29-ний хооронд зохион байгуулагджээ. Түүхэндээ анх удаа дөрвөн улсад явагдсан байна: Индонез, Малайз, Тайланд, Вьетнам. Тэмцээний шувтаргын тоглолтод Иракийн шигшээ баг Саудын Арабын багийг 1-0 харьцаатайгаар буулган авч, анх удаа тивийн аварга цолд хүрчээ. Ийнхүү Иракийн шигшээ баг Азийн Хөлбөмбөгийн Холбоог төлөөлөн 2009 оны Конфедерацийн цомд оролцох эрхтэй болсон юм. Азийн АШТ 1956 оноос хойш 4 жил тутам зохиогдож ирсэн бөгөөд өмнөх тэмцээн нь 2004 онд БНХАУ-д зохиогджээ. Гэвч зуны олимп болон Европын АШТ-үүд нэг жилд зохиогддог тул АХБХ тэдгээрээс зөрүүлэхийн тулд 2007 онд тус тэмцээнийг зохион явуулахаар шийджээ. 2007 оны Азийн АШТ-г дэлхий даяар телевизээр 650 сая хүн үзэж сонирхсон гэдэг тооцоо бий. Тус тэмцээн нь Австралийн шигшээ баг АХБХ-ны гишүүн болсноосоо хойш оролцсон анхны томоохон тэмцээн юм. == Гадны холбоос == Албан ёсны цахим хуудас Загвар:Хөлбөмбөг Азийн АШТ

Source: original
Цэрэнпил

Цэрэнпил нь Түшээт хан аймгийн Дайчин вангийн хошууны баруун урд талын Их шавийн отгийн дарга(одоогийн Булган аймгийн Сайхан, Орхон сумдын нутаг) даян аварга цолтой бөх. 1735 оны орчим төрсөн. 1750-аад оны үеэс Богдын шавийн нэрийн өмнөөс барилдаж эхэлсэн. Улмаар 1760-аад оны үед Монгол бөхийн даян аварга цол хүртсэн. == Бөхийн амжилт == Бөх судлаач Ц.Бат-Очир агсан дараахь зүйлийг тэмдэглэжээ. 1. Тэнгэрийг тэтгэсний 46-р он буюу 1781 онд гурван газраас Хан уулыг тайж үйлдсэн наадамд 272 бөх барилдахад 3 давсан шавь Цэрэнпил даян аварга(өмнөх жилүүдэд даян аварга цол хүртжээ)-д дөрвөн алд торго, 10 шар цайгаар шагнажээ гээд2. 1807 оны зуны дунд сард Зая бандидыг ширээнд залах баяр наадамд дарга Цэрэнпил аваргын отгоос бөх 2, гурван насны морь 2-ыг ирүүлэхээр хуваарилан тушаажээ.3. 1811 оны даншигт шавь дарга Цэрэнпил даян аваргын отгоос бөх 12, их морь, соёолон, хязаалан тус бүр 8, мөн байд морь 3, хонь 20, бусад зүйлийг хуваарийн ёсоор Хүрээнд ирүүлэхийг тушаажээ. 4. 1817 оны 2 сарын 15-нд хүрээ хийдүүд болон шавь нарын доторхи дэвсгэр хүртэгчдийн нэрсийн дансанд хөлөгч Цэрэнпил даян аваргад нэг дэвсгэр(шашны хүндэтгэл шагнал) шагнав гэжээ. Эдгээрээс үзэхэд Цэрэнпил даян аварга нь Дээрх шавийн томоохон отгийн дарга, 1770-1780 оны үеийн даян аварга бөх байжээ.

Source: original
Сум

Сум нь Монголын засаг захиргааны хоёрдугаар түвшний нэгж юм. Монголын аймгуудыг 330 сумд хуваадаг. Нэг сум нь дунджаар 4,200 км² нутагтай, 5000 орчим хүн амтай. Нийт 120 сая төгрөгийн орлоготой бөгөөд үүнээс 90% нь улсын мөнгөн тэтгэмжээс гардаг. Сумууд цаашлаад багуудад хуваагддаг боловч ихэнхдээ жинхэнэ амьдралд хэрэглэдэггүй. Гол зорилго нь сумын нүүдэлчин өрхүүдийг тодорхой суурин газаргүйгээр бүлгүүдэд хуваах явдал юм. Албан ёсоор бол сумууд нь өөрийн гэсэн сумын төвтэй ба тэдгээр нь сумаасаа өөр нэртэй байдаг. Гэхдээ амьдрал дээр бол эдгээр нь хэрэглэгддэггүй ба оршин суугчид нь ч тэр нэрийг мэдэхгүй тохиолдол байдаг.Аймгийн төв нь сум болж явдаг. Баруун бүс нь 92 сум 471 баг хороотой.

Source: original
Филиппиний тэнгис

Филиппиний тэнгис (Англи: Philippine Sea, Тагалог хэл: Dagat Pilipinas) нь Филиппиний зүүн, зүүн хойд талд 1,000,000 км² талбайг эзлэн орших, Номхон далайн баруун хэсгийн тэнгис юм. Филиппиний тэнгис нь баруун урд талаараа Филиппиний олтриг (Лусон, Катандуанес, Самар, Лейте, Минданао), зүүн урд талаараа Палау, Яп, Улити (Каролины арлуудын), зүүн талаараа Гуам, Сайпан, Тиниан зэргийг оролцуулаад Марианы арлууд, зүүн хойд талаараа Бонины арлууд болон Иво Жима, хойд талаараа Хоншү, Шикокү, Кюүшү зэрэг Японы арлууд, баруун хойд талаараа Рюүкюү арлууд (Окинава, Мияко, болон Яеяма), баруун талаараа Тайваниар хүрээлэгдэнэ. Тус тэнгисийн ёроолд Филиппиний тавцан байх бөгөөд тэр нь Евразийн тавцантай мөргөлдсөн хэсэгт Филиппиний олтриг үүсчээ. == Түүх == Дэлхийн хоёрдугаар дайны үеэр АНУ, Японы тэнгисийн цэргийн хүчнүүд Марианы арлуудын орчимд 1944 оны 6 сард тулгарч Филиппиний тэнгисийн тулалдаан болсон.

Source: original
Дундад зууны эхэн үе

Дундад зууны эхэн үе (Харанхуйн үе) 5 р зууны сүүлээс 10 р зууны хүртэл үргэлжилсэн гэж үздэг.Энэ нь дундад зууны Европын түүх баруун Ромын хориглолоос болж Дундад зууны сүүлчийн хэсгийг тавьсан(11-14 р зуун).Хожуу эртний гэгдэх нэр томьёо нь Ромын эзэнт гүрний үргэлжлэлд тулгуурласан бол дундад зууны эхэн үеийн хөгжлийг онголсон байдаг. Энэ үе нь сонгодог эртний үеийн сүүлээс ажиглагдсан байна хүн амын тоо бууралт ялангуяа хотын төвийн бууралт худалдааны хориглол Хойд Атлантын температур бага зэрэг нэмэгдсэнээс болж шилжих хөдөлгөөн ихэссэн гэж үздэг.19 р зууны эхэн үе нь Харанхуйн үе гэж дуудагддаг байсан ба энэ үеийн утга зохиол соёлын хөгжлийн баримт маш бага олдсон. Энэ нэр томьёог одоогоор тиймч их ашигладаггүй. Rashidun Caliphate болон Umayyaf Caliphate Ромын Өмнөд хэсгийг эзэлсэн ч Зүүн Ром буюу Byzantine эзэнт гүрэн үлдэж чадсан . Эдгээр үйл явдлууд хожуу өөрчлөгдсөн. 1800 онд эзэнт хаан цол нь Баруун Европ бас Charlemagne д сэргээгдсэн Carolingian эзэнт гүрэн нь Европын нийгмийн бүтцэд их нөлөөлсөн. Европ нь газар тариалангийн системчлэлд эргэн орж гурван талбарт тариалалт хүнд анжис гэх шинэлэг зүйлсийг нэвтрүүлсэн. Викингчүүд Хойд Европын хэсэгт ихээхэн их нөлөөлсөнч batbarianчуудын нүүдэл Европын тогтворжсон

Source: original
Монголын зан суртахууны тэмдэглэл

Монголын зан суртахууны тэмдэглэл (хятадаар:夷俗记, пиньинь:Yí sú jì; бас хятадаар:北虜風俗, пиньинь:Běilǔ fēngsú гэж нэрлэдэг) хэмээх нь 1594 онд Мин улсын цэргийн яамны сайд Сяо Дахэний бичсэн ном юм. Тус номны агуулга нь тухайн үеийн Монголын Түмэд, Ордос аймгийн хүн ардын зан заншил, аж амьдрал, нийгмийн байдал, шашин шүтлэг зэргийг тандан мэдэж, ном болгон хэвлүүлсэн. == Нэрний асуудал == Хятадын төрт ёсны үзлээр Хятадыг Тэнгэрийн доорхийг захирах ёстой, Дэлхийн төв дунд оршдог гэж итгэж, бусад улсыг зэрлэг бүдүүлгүүд гэнэ. Мин улсын үед 夷-И буюу зэрлэг , 虜-Лү буюу дээрэмчин гэдэг ханзаар Монголчуудыг төлөөлж байсан тул Мин улсын үеийн Монголын тухай тэмдэглэл бүрт эдгээр ханзаар доромжлон нэрлэж байсан. Иймээс уг номыг зохиогч 夷俗记- Исүжи гэж анх гарчиг тавьсан ч, дараах үеийн хуулбарлан хэвлэх үед 北虜風俗-Бэйлү фэнсү гэж өөрчлөн нэрлэжээ. Тус 2 гарчиг нь хоёулаа Умрын Зэрлэгүүдийн зан суртахууны тэмдэглэл гэсэн утга илэрхийлдэг учир, монгол хэлэнд орчуулахдаа Монголын зан суртахууны тэмдэглэл гэж эерүүлж бичдэг юм. == Судлагаа == Уг ном нь үндсэн хоёр хэсэгтэй. Эхний хэсэг нь монголчуудын ёс заншил, аж амьдрал, нийгмийн байдал, шүтлэг бишрэл, монголчуудын амьдралд гарсан өөрчлөлт зэргийг тусгасан 20 орчим сэдэвтэй судлагааны хэсэг. Дараагийн хэсэг нь 北虜世系-Beilu shixi буюу Монгол ноёдын ургийн бичиг юм. Энэ хэсэг нь Батмөнх Даян хаанаас эхлэн Буян сэцэн хаан хүртлэх 7 үеийн тайж нарын нэрсийг үе бүрээр нь бүртгэн бичжээ. Тус номыг Хенри Серриюс 1945 онд "Pei-lou feng-sou: Les coutumes des esclaves septentrionaux de Hsia Ta-heng" гэх нэртэйгээр хятад хэлнээс франц хэл рүү орчуулж, Monumenta Serica эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд хэвлүүлжээ. 1987 онд Францойсе Аубин, Хенри Серриюс нар The Mongols and Ming China: Customs and History гэх нэртэйгээр хятад хэлнээс англи хэл рүү орчуулж, ном болгон хэвлүүлсэн. 1979 онд Өвөр Монголд хятад хэлнээс монгол хэл рүү орчуулж, монгол бичгээр Монголын зан суртахууны тэмдэглэл гэсэн нэрээр хэвлэв. 1979 оноос хойш олон удаа Өвөр Монголд хэвлэж байжээ. == Мөн үзэх == Сяо Дахэн

Source: original
XIV Луи

XIV Луи (франц. Louis XIV Le Roi Soleil ) буюу Нар-хаан (1638-1715; 76 насалсан) нь 1643-1715 оны хооронд хаан ширээнд заларсан Францын хаан байв. Түүний 72 жил хаанчилсан нь дэлхийн түүхэн дэх хамгийн урт хаанчлалд тооцогдоно. Нас бага байханд эх Австрийн Анн нь төр барьж байсан ба 23 нас хүрсэн 1661 оноос эхлэн 14-р Луи бүрэн эрхтэй төр барьжээ. 14-р Луи нь ноёдын эрхийг хязгаарлаж, үнэмлэхүй хаант засгийг тогтоосон нь Францын хувьсгал хүртэл үргэлжилжээ. Түүний үед Франц Европт цэргийн хүчээр үлэмж давамгайлж сүр хүчийг үзүүлж байсан ба дайсан улсууд нь хоорондоо эвсэн холбоо болж дайтдаг байв. Бага залуу үедээ Испанитай зөрчилдөж, насанд хүрсэн үедээ Франц-Нидерландын дайн, 9 жилийн дайн, Испанийн өвийн дайн зэрэг дайнуудад Европын улсуудын холбоотон хүчний эсрэг дайтаж байв. 1715 онд нас барахдаа ач хүү XV Луи-д Испанийн өвийн дайнаас болж тэлсэн асар том эзэнт гүрнийг өвлүүлэн үлдээжээ. XIV Луи хаан урлагийг тэтгэн хөгжүүлж, Францын Шинжлэх ухааны академийг үүсгэж, Мидугийн хоолойг барьсан гэх мэт олон ололт амжилтад хүрсэн хаан.

Source: original