AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Вăтам хăвăртлăх

Вăтам хăвăртлăх - кунта пĕр-пĕринчен уйрăлса тăракан икĕ кап пирки сăмах пырать: Скаляр пек палăртнă вăтам хăвăртлăх - çулăн тăршшĕ урлă Вектор пек палăртнă вăтам хăвăртлăх - куçнăлăх урлă. Енчен те ятарласа палăртман пулсан, вăтам хăвăртлăх тенĕ чухне пĕрремĕшĕ пирки сăмах пырать. Çулăн таршшĕ урлă палăртнă вăтам хăвăртлăх Çул тăршшĕ тĕлĕшпе палăртнă вăтам хăвăртлăх (скаляр) - ĕскерĕн çул тăршшĕне çав куçăм чухнехи вăхăт татăкĕ çине пайласан пулать: v c p = Σ s i Σ t i , {\displaystyle v_{cp}={\frac {\Sigma s_{i}}{\Sigma t_{i}}},} е, çулăн уйрăм s i {\displaystyle s_{i}} татăкĕсемпе вăхăтăн уйрăм t i {\displaystyle t_{i}} татăкĕсене хушса тухсан, s {\displaystyle s} тата t {\displaystyle t} паллăсене пĕтĕмĕшле çулпа пĕтĕмĕшле вăхăт пек курсан, v c p = s t . {\displaystyle v_{cp}={\frac {s}{\ t}}.} Куçнăлăх урлă палăртнă вăтам хăвăртлăх Куçнăлăх урлă палăртнă вăтам хăвăртлăх (вектор) - куçнăлăха куçăм чухнехи вăхăт татăкĕ çине пайласан пулать: v → c p = Δ r → Δ t . {\displaystyle {\vec {v}}_{cp}={\frac {\vec {\Delta r}}{\Delta t}}.} == Каçăсем == Вăтам хăвăртлăх (вырăсла) Вăтам хăвăртлăх (вырăсла) 2020 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 27-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Барченков Даниил Гаврилович

Барченков Даниил Гаврилович - (4 (17) раштав 1917 - 30 çу 1950), 3-мĕш Украина фрончĕн 17-мĕш сывлăш çарĕн 288-мĕш истребитель авиаци дивизин 897-мĕш истребитель авиаци полкĕн Эскадрилья командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 29 çĕртме 1945. == Асăрхавсем == Биографи «Герои Советского Союза Краткий биографический словарь. - М.: Воениздат.» кĕнекере az-libr.ru сайтра. Герои Советского Союза Краткий биографический словарь. - М.: Воениздат.» az-libr.ru сайтра. Патшалăх паттăрĕсем Халăх хастарлăхĕ сайтри награда лисчĕсем Ытти асăрхавсем == Каçăсем == Барченков Даниил Гаврилович «Патшалăх паттăрĕсем» сайтĕнче

Source: original
Ермаков Фрол Андреевич

Ермаков Фрол Андреевич - (15.08.1915(2)-20.10.1943), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 30.10.1943. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Вăта фронтăн 65-мĕш çарĕн 18-мĕш перевçĕсен корпусĕн 60-мĕш перевçĕсен дивизин 1281-мĕш перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, лейтенант. == Асăрхавсем == Биографи «Герои Советского Союза Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. - М.: Воениздат, 1987. - Т. 1 /Абаев - Любичев/. - 100 000 экз. - ISBN отс., Рег. No в РКП 87-95382» кĕнекере az-libr.ru сайтра. Кавалеры ордена Славы трёх степеней Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. - М.: Воениздат, 2000. - 10 000 экз. - ISBN 5-203-01883-9» az-libr.ru сайтра. Патшалăх паттăрĕсем Халăх хастарлăхĕ сайтри награда лисчĕсем Ытти асăрхавсем

Source: original
Чăвашран тухнă математиксем

Ку статьяра чăвашран тухнă, математика ăславĕн тĕрлĕ енĕсенче çитĕнÿсем тунă çынсем пирки çырма палăртнă. Чи малтанах çак енсене асра тытмалла. Таса математика. Маякилтерĕш математика (Математика пĕлĕвĕсемпе тĕрлĕ çĕрте усă курасси). Математикăна вĕрентес ыйтусем (методика). Хăшпĕр математиксем çак енсенчен пĕринче кăна палăрма пултарнă, теприсем 2-3 енĕпе те. Чăвашран тухнă чи пĕрмĕш математиксенчен пĕри Максимов Исайя Максимович, паллах, пĕремĕш ушкăна кĕрет. Миронов Павел Миронович методика ыйтăвĕсемпе нумай ĕçленĕ. Калас пулать, таса математикăпа аппаланакансем ытти математиксенчен чылай сайрарах. Анчах та унашкал пропорци пĕтĕм тĕнчипех çапла. Ак çакăн пек документ пур. 1904-мĕш çулхи сентябрĕн 23-мĕшĕнче Пăва уесĕн енлĕх пухăвĕ пулса иртнĕ. Çав пухура Епархин вĕрентешсен канашĕн уесри уйрăмĕн пуçлăхĕ Соколов протоиерей акă мĕн тенĕ: Калас пулать, шутласси чăваш ачисен юратнă ăстăвăмĕ, ку вĕсен çутçанталăкран килекен математикăлла шухăшлавĕн тата математика ăславĕсем патне пырассин туртăмĕ. Асăрханă тăрăх, чăваш ачи кăткăс та пăтрашуллă арифметика тĕллевккисене пурнăçлас енĕпе вырăс е ирçе-мăкшă ачинчен тавçăруллăрах. Куратпăр ĕнтĕ, кунта нимĕнле расизм палли те çук. "Склонность" тени кунта туртăма пĕлтерет, вăл вара "юнпа" мар, çынсен менталитечĕпе, йăли-йĕркипе çыхăннă пулăм. Протоиерей тутар ачисене асăнманнинчен те тĕлĕнмĕпĕр: вĕсем унăн "епархийĕнчен" мар. Асăннă цитатăна В.Ф.Макаров таврапĕлÿçĕ хăйĕн тепĕр кĕнекинче те илсе кăтартать.

Source: original
Ел-Нго-Яха

Ёл-Нго-Яха - Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Пойлово-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 137 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 19 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ - Пур. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 15040000212115300054358 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115305435 Бассейн кочĕ - 15.04.00.002 Том номерĕ, ГТ - 15 Кăларăм, ГТ - 3 == Каçăсем == РФ ufтçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Пайăр мар ят

Пайăр мар ят (лат. nomen appellativum, ав.гр. προσηγορικόν - тÿр. «ятка»; «аппелятив») - грамматикăра: объектсен уйрăм ушкăнне палăртакан япала ячĕ == Çавăн пекех == Пайăр ят Идентификатор Ономастика Оним Эпоним == Литература == Имя нарицательное и собственное: Сб. статей / Отв. ред. д-р филол. наук А. В. Суперанская; Институт языкознания АН СССР. - М. издательство = Наука, 1978. - 208 с. - 6350 экз. Русская грамматика. Т. 1: Фонетика. Фонология. Ударение. Интонация. Словообразование. Морфология / Н. Ю. Шведова (гл. ред.). - М.: Наука, 1980. - 25 000 экз. Новый словарь иностранных слов / Захаренко Е. Н., Комарова Л. Н., Нечаева И. В.. - М.: «Азбуковник», 2003. Л. А. Введенская; Н.П.Колесников. От собственных имён к нарицательным. - М.: Просвещение, 1989. - 200 000 экз. == Каçăсем == Имя нарицательное

Source: original
Еланная (Дунаева юппи)

Еланная - Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен территорипе юхать. Юханшыв Дунаева юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 86 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010600112115200027573 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115202757 Бассейн кочĕ - 13.01.06.001 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ. Категория:Томск облаçĕн юханшывĕсем

Source: original
Захарова Светлана Владимировна

Захарова Светлана Владимировна (мӑшӑрланничченхи хушамат - Васильева, 1970 авӑнӑн 15, ССРП, РСФСР, Чӑваш АССР, Вӑрмар районӗ, Ичеснер Атайкасси) - чӑваш, раҫҫей ҫӑмӑл атлечӗ, вӑрӑм дистанцисене чупаканӗ. Тӗрлӗ чупассиллӗ марафонсемпе Олимп вӑййисенче хутшӑннӑ. Вӑл тӗрлӗ малалла тӗнчери марафонсенче ҫӗнтернӗ: Гонолулу марафонӗ (1997, 2002, 2009), Чикаго марафонӗ (2003), Бостон марафонӗ (2003). 2005 ҫулта Раҫҫейӗн тава тивӗҫлӗ спорт ӑсти пек йышӑннӑ. 2004 ҫулта Афинӑри Ҫуллахи Олимп вӑййисенчи марафонта вӑл 9-мӗш финалланӑ (пӗтӗмлетӳ 2:32:04). 2008 ҫулта Пекинти Ҫуллахи Олимп вӑййисенчи вӑл 22-мӗш финалланӑ (пӗтӗмлетӳ 2:32:16). Унӑн тренерӗпе Николай Захаровпа мӑшӑрланничченхи ӑмӑртусенче Светлана унӑн тӑван хушаматпа - Васильева хутшӑннӑ. === Харпӑр рекорчӗсем === Ҫур марафон - 1:09:48 сехет (2002) Марафон - 2:21:31 сехет (2002) == Каҫӑсем == marathoninfo

Source: original
Елизавета I

Елизавета I (7 авăн 1533 - 24 пуш 1603), Ырă патша Бесс, Хĕр-патша - Англи тата Ирланди патши 1558 çулхи чÿк уйăхĕн 17, Тюдорсен несĕлĕн юлашки пайташĕ. Англи патшин VIII Генрихпа тата унăн иккĕмĕш арăмĕн Анна Болейнăн кĕçĕн хĕрĕ. Елизавета патшара ларнă вăхăта хăшпĕр чух «Англин ылтăн ĕмĕрĕ» этеплĕх чечекленсе аталаннă пирки (Шекспир, Марлоу, Бэкон тата ыт. те) тата тĕнчере Англи пĕлтерĕшĕ ÿснипе (Çĕнтерейми армадана аркатни, Дрейк, Рейли, Ост-Инди компанисем) теççĕ. == Вуламалли == Дерюжинский В. Ф.,. Елизавета, королева английская // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907. == Каçăсем == Елизавета I Английская - дева нации. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так» Елизавета I Тюдор Королева Англии. Программа из цикла передач "Час истины" на канале "365 дней ТВ" Захаров Н. В., Луков В. А. Елизавета I Тюдор // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира». Захаров Н. В. Елизаветинцы // Электронная энциклопедия «Мир Шекспира».

Source: original
Çутçанталăк ăслăхĕсем

Çутçанталăк пĕлĕвĕ - çутçанталăка тĕпчекен ăславсем. Çутçанталăка тĕпчекен уйрăм (пайăр) ăславсем, хăйсен хальхи сăн-сăпачĕпе, тĕпрен илсен, XIX ĕмĕрте йĕркеленме пуçланă. Унччен маларах ăславсене ун пек пайăрса-уйăрса пăхни пулман темелле. Çутçанталăк ăславĕсем пĕрлĕх ăславĕсем тата гуманитарилле ăславсем тенисенчен уйрăлса тăраççĕ. Математика тата логика текеннисем те хайне уйрăм. Çутçанталăк ăславĕсен шутне çаксене кĕртме пулать: физика, хими, биологи, астрономи, географи, геологи. Вĕсен хушшинче тата çаксем аталаннă: геофизика, астрофизика, биофизика, биохими, физикăлла хими, химилле физика, геохими, метеорологи, климат тĕпчевĕ, тăпра тĕпчевĕ. Чылай килтерĕш ăславсем те çав шутах кĕреççĕ: агрохими, экологи, химилле технологи, сăрт-ту тĕпчевĕ тата ыттисем. == Вуламалли == Плиний Г. Естественная история, 77. Кант И. Всеобщая естественная история и теория неба, 1755. Бюффон Ж. Естественная история в 36 томах, 1749-1788; Граф де Бюффон Всеобщая и частная естественная история. Перевод акад. С. * Румовский и И. Лепёхин. Ч. 1. Санктпетербург: Императорская Академия наук, 1801. (3 издание с прибавлениями. и правками). 380 с. Естествознание: словарь-справочник / авторы-составители: Ю. В. Егоров, Л. Н. Аркавенко, О. А. Осипова, Екатеринбург: издательский дом «Сократ», 2004 Фолта Я., Новы Л. История естествознания в датах: Хронологический обзор = Jaroslav Folta, Luboš Nový. Dejiny prirodných vied v dátach. Chronologický prehlad. - Bratislava, Smena,1981 / Пер. со словац. к.х.н. З. Е. Гельмана; Предисл. и общ. ред. д.х.н. А. Н. Шамина. - М.: Прогресс, 1987. - 496 с. - 23 000 экз. (в пер.) Гайдук Г. В. Доклассическое естествознание Восточной Европы конца XV - середины XVIII веков. - Минск: ФУАинформ, 2010. - 416, [30] с. - 400 экз. - ISBN 978-985-6868-45-3. (в пер.)

Source: original
Полымья

Полымья - Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ - Югра территорипе юхать. Юханшыв Полымьятское кӳлĕ юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 38 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Конда юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Конда. Юханшыв бассейнĕ - Иртыш. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 14010600112115300017754 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115301775 Бассейн кочĕ - 14.01.06.001 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 3 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Тикеш хулашĕ

Тикеш хулашĕ (вырăс. Тигашевское городище) - Тикеш ялĕнчен хĕвеланăçра вырнаçнă X-XII ĕмĕрсенчи хула вырăнĕ. Вăл çурçĕртен Пăла юханшывĕн кивĕ юхăмĕпе, кăнтăртан Именкасси-Тикеш çулĕпе пӳлĕнет. Латăкĕ - 2 га яхăн. Хули хăй мĕн ятлă пулни паллă мар. Хулана сыхлама 4 ункă тăпра купаланă, 3 ункă канав чавнă. Канавĕсене шыв янă пулнă. Пĕрремĕш вал çинчи хапхи кăнтăр-хĕвеланăç енче, иккĕмĕш - кăнтăр, виççĕмĕш - хĕвеланăç енче вырнаçнă пулнă. Тикеш хулашĕн вырăнĕнче пулнă Пăла юханшывпе Пăлхартан Кĕйуна каякан çула сыхланă. Унсăр пуçне Тикешпе юнашар виçе ял вырăнĕ, Еншикре - икĕ ял вырăнĕ, Именкасси , Çĕнĕ Ахпӳрт тата Анат Туçа ялĕнче - пĕршер ял вырăнĕ пурри паллă. Шăнкăртам ялĕнче икĕ ял вырăнне тупнă. == Археологсем тĕпченин историйĕ == 1948-мĕш çулта пĕрремĕш хут çырса кăларнă. 1956-мĕш çулта Чăваш археологи экспедици тĕпченĕ. Материалĕсем Чăваш наци музейĕнче упранаççĕ. == Кăсăклă фактсем == Н.Д.Ларионов журналист Тикеш хулашне Патăрьел районĕнчи "çичĕ тĕлĕнтермĕш" шутне кĕртнĕ. == Вуламалли == Г. А. Федоров-Давыдов. Булгарский феодальный замок X-XII вв. // Учёные записки НИИ при Совмине Чувашской АССР. Чебоксары, 1958. T. XVI. С. 202-226. Г. А. Федоров-Давыдов. Тигашевское городище (Археологические раскопки 1956, 1958 и 1959 гг.) . // МИА, 1962, No111. Г. А. Федоров-Давыдов. Через тысячу лет. - Из сборника «Курганы. Идолы. Монеты», 1985 Г. А. Федоров-Давыдов «Болгарское городище-святилище. X-XI вв.» (СА, 1960, No 4) Археологические работы в чувашской асср в 1958 - 1961 годах. 2022 ҫулхи Ака уйӑхӗн 20-мӗшӗнче архивланӑ. Учёные записки. Выпуск XXV. Чебоксары. 1964.

Source: original
Умсăлтавлă пулаяслăх

Умсăлтавлă пулаяслăх - A {\displaystyle A} пулăм пулассин B {\displaystyle B} пулăм пулсанхи пулаяслăхĕ. Урăхла каласан, B {\displaystyle B} пулăмăн пулаяслахĕ кунта паллă шутланать (умсăлтав), A {\displaystyle A} пулăмăн пулаяслăхне вара, умĕнхи пулаяслăха пĕлсе, тупмалла. Символсем тĕлĕшпе калаçса татăласси ак çакăн пек: P ( B ) {\displaystyle P(B)} хайхи умсăлтав P ( A ) {\displaystyle P(A)} кун пек чухне, ятарласа асăрхаттармасан, A {\displaystyle A} пулăмăн малсăлтавсăр пулаяслăхĕ P ( A | B ) {\displaystyle P(A|B)} вара A {\displaystyle A} пулăмăн палăртнă малсăлтавлă пулаяслăхĕ == Çавăн пекех == Пулаяслăх Пăхăнманлăх (пулаяслăхсен теорийĕ) Малсăлтавлă математикăлла кĕтев Тулли пулаяслăх формули Байес теореми Монти Холл парадоксĕ Икĕ конверт тĕллевчĕкĕ == Каçăсем == Visual explanation of conditional probability

Source: original
Ефимов Михаил Никифорович

Михаи́л Ники́форович Ефи́мов (1881 çулхи чӳкĕн 13-мĕшĕ , Дуброва ялĕ, Улатимĕр вулăсĕ, Смулен уесĕ, Смулен кĕперни (халĕ - Аполье ялĕ, Смулен районĕ, Смулен облаçĕ ) - 1919 çулхи çурлан 11-мĕшĕ, Одесса) - вырăссен пĕрремĕш авиаторĕ, XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнчи паллă спортсменĕ. == Чыславсем == Салтак Георгий хĕресĕ, мĕнпур степенĕ 3-мĕш ст. Св. Анна орденĕ, хĕçсемпе == Ĕçĕсем == Ефимов М. Н. О своих полетах: Сообщение в воздухоплавательном кружке при имп. техн. уч - ще. - ВНС, 1910, No 5, с. 3. == Çăлкуçсем == Е. В. Королева. Первые среди первых (печатное издание - Грибанов С. В. Пилоты Его Величества. - М.: ЗАО Центрполиграф, 2007. - 382 с - (Россия забытая и неизвестная. Российский образ службы). Тираж 3000 экз. ISBN 978-5-9524-2707-5) Статья о Михаиле Ефимове в энциклопедии Одессика 2016 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. Ефимов Михаил Никифорович

Source: original
Анти-Паюта-Яха

Анти-Паюта-Яха - Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Кара тинĕсне юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 242 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ - Таз. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 15050000212115300074148 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115307414 Бассейн кочĕ - 15.05.00.002 Том номерĕ, ГТ - 15 Кăларăм, ГТ - 3 == Каçăсем == РФ ufтçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Эхнатон

Эхнатон Авалхи Египет патшалӑхӗн XVIII-мӗш династин фараонӗ, реформатор. («Атона усӑллӑ») - ертсе пынин 5-мӗш ҫулӗччен Аменхотеп IV («Амон кӑмӑллӑ») ятпа ҫӳренӗ. Вӑл ҫӗршыва 17 ҫул ертсе пынӑ, п. эрч. 1336 тата п. эрч. 1334 ҫҫ. вилнӗ. == Вуламалли == История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Часть 2. Передняя Азия. Египет / Под редакцией Г. М. Бонгард-Левина. - М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1988. - 623 с. - 25 000 экз. Древний Восток и античность. // Правители Мира. Хронологическо-генеалогические таблицы по всемирной истории в 4 тт. / Автор-составитель В. В. Эрлихман. - Т. 1. Jürgen von Beckerath. Handbuch der ägyptischen Königsnamen. - München: Deutscher Kunstverlag, 1984. - 314 p. - (Münchner ägyptologische Studien). - ISBN 3422008322. Матье М. Э. Во времена Нефертити. - М., 1965. Перепёлкин Ю. Я. Переворот Амен-Хотпа IV: В 2 ч. - М., 1967-1984 Перепёлкин Ю. Я. Тайна золотого гроба. - М., 1968. Перепёлкин Ю. Я. История Древнего Египта. - СПб.: Летний сад, 2000. Стучевский И. А. РАМСЕС II и ХЕРИХОР. Из истории древнего Египта эпохи Рамессидов. Часть 3 М., 1984 И. В. Рак, Египетская мифология. - М: Изд-во Терра, 2004. - 320 с: ил.; 96 ил. Б. А. Тураев «История Древнего Востока» - Мн.: «Харвест», 2004 г. - 752 с. == Каҫӑсем == Фараон Эхнатон. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так» Гимн Атону Фотографии мумии Эхнатона Эхнатон - Фараон-реформатор. Программа из цикла передач «Час истины»

Source: original
Конногорь

Конногорь - Раççей территоринчи юханшыв. Кострома облаçĕ, Вологда облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Кострома юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 207 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 41 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Кострома юханшыв пуçĕнчен Исады ялĕ патĕнчи шыв виçекен пост таран . Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Тури Атăл юпписен бассейнĕ Рыбинск шывуправĕнчен Хура Атăл кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ - Тури Атăл, Куйбышев шывуправĕ таран(Хура Атăл бассейне кĕртмесĕр). Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 08010300112110000011949 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 110001194 Бассейн кочĕ - 08.01.03.001 Том номерĕ - 10 Кăларăм - 0 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Сямашор

Сямашор - Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Сямаю юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 48 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе не кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - бассейн çук, Юханшыв бассейнĕ - Баренц тинĕсне кĕрекен Печорăпа Обь юханшывсем хушшинчи бассейн. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 03060000112103000086924 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) - 103008692 Бассейн кочĕ - 03.06.00.001 Том номерĕ, ГТ - 03 Кăларăм, ГТ - 0 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Тухӑҫ Ази

Тухӑҫ Ази (Тухӑҫ Аҫи, китай 東亞, 东亚, кор. 동아시아, яп. 東アジア, монг. Дорнод Ази) - Азин тухӑҫ пайӗ, тӗнчери географи, политика, этнос-этеплӗх регионӗ. == Географи == Регион лаптӑкӗ - 11 839 074 км². Тухӑҫ Ази Лӑпкӑ океанӑн Япон, Тухӑҫ-Китай тата Кӑнтӑр-Китай тинӗсӗсемпе юнашар вырнаҫнӑ. Регионти ҫӗр чӗтренӳ хастарлӑхӗ пысӑк. Тухӑҫ пайри климат - муссонлӑ, нӳрлӗ, час-часах тайфунпа шыв илни. Тухӑҫ Азин океантан инҫетре вырнаҫнӑ Тибетре тата Монголире хаяртарах климат. Регионти чи пысӑк патшалӑх - Китай Халӑх Республики. Тухӑҫ Азие кӗрекен патшалӑхсем: КХР КХР Гонконг Гонконг, КХР ятарлӑ администрациллӗ районӗ Макао Макао, КХР ятарлӑ администрациллӗ районӗ Монголи Монголи Япони Япони КХДР КХДР Корей Республики Корей Республики Китай Республики Китай Республики Анчах физика-географиллӗ Монголи, ҫурҫӗр-анӑҫ Китай (Синьцзян, Тибет, Шалти Монголи, Цинхай, анӑҫ Сычуань, ҫурҫӗр Ганьсу) Вӑтам Азие кӗреҫҫӗ. == Экономика == Регионти чи пысӑк экономикӑпа аталаннӑ Китайпа Япони. Китай Халӑх Республики час-часах аслӑ вӑй (акăл. super power) пек палӑртать. Ази тигрӗсем текеннисем - Кӑнтӑр Корейпе Тайвань. == Халӑх == Регион халӑх йышӗ - 1,618 миллиард ҫын, ку тӗнчен халӑх йышӗн 21,8% е пӗр пиллӗкмӗшӗ ытла. Региона Инди хыҫҫӑн тӗнчери чи халӑх йышлӑ ҫӗршыв кӗрет - Китай. Анчах халӑх кал-кал мар пурӑнать. Халӑх йышлӑхӗ чи пысӑк кӑнтӑр-тухӑҫ Китайра, Тайваньте, Корей ҫурутравӗнче, Японире. Монголипе ӑнаҫ Китай халӑхпа кӑшт кӑна йышлӑ. === Этноспа тӗн === Тухӑҫ Азири чи пысӑк халӑхсем ку ханьсем, японсем, корейсем. Тухӑҫ Азири китай-тибет, япон-рюкю, тӗрӗк (уйгурла тата казахла), монгол, тай-кадай, мяо-яо, австронези (Тайвань чӗлхисем) чӗлхе йышӗсем тата уйрӑмлатнӑ корейле, айнула сарӑлнӑ. Регионта конфуцилӗх, буддизм, даосизм, синтоизм, христанлӑх пур === Халӑхӑн ватӑлни === Тухӑҫ Азин ҫӗршывӗсен халӑхӗ (Монголисӗр) пур Ҫӗрте пек (Сахарӑран кӑнтӑралла вырнаҫнӑ ҫӗршывсемсӗр) ватӑлнин процесӗсем пуҫланӑ, тата унпа чӗннӗ аталаннӑ ҫӗршывсенче демографи кризисӗ, Европӑпа Кӑнтӑр-Тухӑҫ Азин (Сингапур е Таиланд пек) ҫӗршывӗсен халӑхӗсем Ҫӗрти ватӑлнин шайӗ питӗ ҫӳллӗ. Анчах Европа ҫӗршывӗсенчен уйрӑлса тӑракан Ази ҫӗршывӗсенчи йывӑртарах иммиграци политикине пула вӗсен халӑхӗн ватӑлни чарӑнмасть. == Ҫакӑн пек пӑхӑр == Тухӑҫ Азин историйӗ

Source: original
Хаос теорийĕ

Хаос теорийĕ - математикăн хăшпĕр линилле мар динамикăлла тытăмсене, - хаос (динамикăлла хаос, детерминацилле хаос) вăйăмĕнче тăраканскерсене, - тишкерекен пайĕ. Кун пек тытăма палăртакан модель детерминацилле пулсан та (сăлтавĕсем пуррине пелтерет çапла калани), мĕн пулса иртесси ăнсăртла пек курăнать. Кун пек уйрăмлăхсене акцентлас шутпа, çак теорипе палăртакан пулăма çапла калаççĕ: динамикăлла хаосăн теорийĕ. Çакăн пек тытăмсен тĕслĕхĕсем - атмосфера, турбулентлă юхăмсем, чĕре аритмийĕн хăшпĕр тĕсĕсем, биологилле популяцисем, çынсен пĕрлĕхĕ тата унăн айтытăмĕсем: экономикăлла, политикăлла, культурăлла, психологилле тата ытти системăсем. Ал айĕнче пур реккурентлă енсене анализ тунипе пĕрлех, кунта математикăлла модельсем ăсталани те кирлĕ. Хаос теорийĕ математикăпа физикăна çыхăнтарать. == Вуламалли == Ахромеева Т. С., Курдюмов С. П., Малинецкий Г. Г., Самарский А. А. Нестационарные структуры и диффузионный хаос.- М.: Наука.- 1992. Малинецкий Г. Г. Хаос. Структуры. Вычислительный эксперимент. Введение в нелинейную динамику. 3-е изд.- М.: УРСС.- 2001. Малинецкий Г. Г., Потапов А. Б., Подлазов А. В. Нелинейная динамика: подходы, результаты, надежды.- М.: УРСС.- 2006. == Каçăсем == Электронная библиотека по нелинейной динамике - книги по теории хаоса Проект Энтропия - статьи по теории хаоса, фракталам, аттракторам Хаос и порядок дискретных систем в свете синергетической теории информации Хаос. Нелинейная динамика 2017 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Чăваш кĕрешĕвĕ

Чăваш кĕрешĕвĕ е Чăваш наци кĕрешĕвĕ - спортăн ятарласа йĕркеленĕ тĕсĕ, евĕрлĕхĕ. Халлĕхе чăваш Википедийĕн ку тĕлĕшпе информаци сахал-ха. Паллă хыпарсен шутне çаксене кĕртме пулать. Асăннă спорт тĕсне Николай Игнатьевич Петров йĕркелесе янă. Пĕтĕм Раçсейри реестрти номер-код 0570001212А. Реестра кĕртме Чăваш республикин пĕрремĕш президенчĕ Н. В. Фёдоров пулăшнă. 0570001212А Тĕрлĕ тĕлте ăмăртусем ирттернĕ. Чăваш кĕрешĕвне йĕркелесе яма, этнографи енĕпе консультант пулса, истори ăславĕсен кандидачĕ А. Изоркин хутшăнни паллă. == Ыйтусем == Ытти чĕлхесенче Чăваш кĕрешĕвне мĕнле хăйьевĕрлĕ сăмахпа асăнмалла? (Сăмахран, тутар-пушкăрт кĕрешĕвне вырăсла текстсенче «куреш» тесе çыраççĕ, анчах та чăваш кĕрешĕвне те çавăн пекех çырма çук). Кĕрĕшупе кăсăкланса унпа аппаланакансене тата ăмăртусене те хутшăнакансене ытти чĕлхесенче епле асăнмалла? == Н. И. Петров пирки Чăваш халăх канашлăвĕнче == Чӑваш кӗрешӗвне йӗркелесе янӑ Николай Петров пурнӑҫран уйрӑлнӑ. Вӑл 67 ҫулта пулнӑ. Николай Петров - спортсмен, каратэ енӗпе СССР спорт мастерӗ. Вӑл 1955 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 28-мӗшӗнче Елчӗк районӗнчи Ҫӗнӗ Пӑва ялӗнче ҫуралнӑ. Кривой Рогри авиаци училищине, И.Н.Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн истори тата юридици факультечӗсене пӗтернӗ. Вӑл шотокан-каратэ, самбо, кунг-фу вӗреннӗ. Николай Петровпа паян 12 сехетре Ҫӗнӗ Шупашкарти Владимир соборӗнче сывпаллашӗҫ. == Çăлкуç == Софья Савнеш. Персона: Чӑваш кӗрешӗвне йӗркеленӗ Николай Петров пурнӑҫран уйрӑлнӑ - Чувашорг.

Source: original