AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Микробиологи

Микробиологи (грек μικρος - пĕчĕк, лат. bios - пурнăç) - ăслав, вăл микроорганизмсем (микробсем, кунта çаксем кĕреççĕ: пĕр пайрăмлă организмсем, нумай пайрăмлă организмсем тата пайрăмсăррисем), вĕсен биологилле паллисем, ытти организмсемпе хутшăннисем çинчен вĕрентет. Микробиологи асăннă организмсен систематикипе, морфологийĕпе, физиологийĕпе, биохимийĕпе, эволюцийĕпе, экосистемăри ролĕпе, çавăн пекех ĕçлевлĕхре усă курас майсемпе кăсăкланать. == Вуламалли == Вербина Н. М., Каптерёва Ю. В. Микробиология пищевых производств. - М.: изд. ВО «АГРОПРОМИЗДАТ», 1988. - ISBN 5-10-000191-7 Воробьёв А. В., Быков А. С., Пашков Е. П., Рыбакова А. М. Микробиология: Учебник. - 2-е изд. перераб. и доп. - М.: Медицина, 2003. - 336 с. - (Учеб. лит. для студ. фарм. вузов). - ISBN 5-225-04411-5 Галынкин В. А., Заикина Н. А., Кочеровец В. И. и др. Основы фармацевтической микробиологии: учебное пособие для системы послевузовского образования. - С.-П.: Проспект науки, 2008. - 288 с. - ISBN 978-5-903090-14-3 Гусев М. В., Минеева Л. А. Микробиология. - 9-е изд., стер. - М.: Издательский центр «Академия», 2010. - 464 с. - (Серия: Классическая учебная книга). - ISBN 978-5-7695-7372-9 Гусев М. В., Минеева Л. А. Микробиология: Учебник для студ. биол. специальностей вузов. - 4-е изд., стер. - М.: Издательский центр «Академия», 2003. - 464 с. - ISBN 5-7695-1403-5 == Каçăсем == Санитарная микробиология Медицинская микробиология Микробиология для фармацевтов 2019 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 30-мӗшӗнче архивланӑ. Основы общей микробиологии Микробиология для студентов.

Source: original
Кĕçĕн Идолга

Кĕçĕн Идолга -Раççей территоринчи юханшыв. Сарăту облаçĕ, Волгоград облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Идолга юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 44 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тын шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Медведица [[Терса (пуçĕнчен Терса кĕриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Тан юпписен бассейнĕ Хопёрпа С.Донец юпписем хушшинче. Юханшыв бассейнĕ - Тан (бассейнăн раççей пайĕ). Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 05010300112107000008184 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 107000818 Бассейн кочĕ - 05.01.03.001 Том номерĕ - 07 Кăларăм - 0 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Йыш

Йыш, математикăри тĕпре тăракан ăнлавсенчен пĕри. Йыш - хăй те объектсенчен тăракан объект. Çав малтанхи объектсене элементсем теççĕ. Мĕнпур элементсене мĕнле те пулин ен (пахалăх, палăрăм) пĕрлештерсе тăрать. Математикăн йышсене тишкерекен пайне йышсен теорийĕ теççĕ. Кунпа пĕрлех математикăн ытти уйрăмĕсенче те йышсемпе сĕртĕнни час-часах пулать. Калăпăр, математикăлла логикăра. == Вуламалли == К. Куратовский, А. Мостовский. Теория множеств / Перевод с английского М. И. Кратко под редакцией А. Д. Тайманова. - М.: Мир, 1970. - 416 с. Столл Р. Р. Множества. Логика. Аксиоматические теории. / Перевод с английского Ю. А. Гастева и И. Х. Шмаина под редакцией Ю. А. Шихановича. - М.: Просвещение, 1968. - 232 с.

Source: original
Шилки

Шилкка - Атăлçи Пăлхар патши. Алмушăн ашшĕ. Хайхи Алмуш, ислама кyçнă майăн, хайне Джагфар ибн Абдаллах тенĕ те, вара, çaпла майпа, Шилккан тепĕр ят та пулса тăнă - Абдаллах. == Пурнăçĕ, ĕçĕсем == Ун пирки Фаргат Нурутдинов[сумлă мар автор] 1990 çyлхи чӳк уйăхĕнче "Болгар иле" (Пăлхар çĕршывĕ) хaçaтра (иккĕмĕш кăларăм) "Пусть поверят все народы..." статья пичетленĕ. В 865 г. один из вождей - потомок знаменитых гунно-болгарских царей Аттилы, Кубрата и Бат-Буяна - Джилки подчиняет своей власти все Волго-Камье и объявляет его болгарским государством -"Болгар йорты" (юрт, царство)" - тесе çырать. Вăл хасарсемпе те, вырăссемпе те ăнăçлă вăpçнă, хăйĕн патшалахĕн чиккиссене аслăлатнăçeм аслăлатса пынă. Шилкка тăрăшнипе пăлхар-чăвашсем сутă-илӳ ĕçĕпе аякри çĕршывсене çитме тытăннă. Шилккăн икĕ ывăл пулнă. Аслă ывăлне - Паттăр-Мумин (Бат-Угор-Мамин), кĕçĕннине - Алмуш тесе чĕннĕ. 17 çyл патшара ларнă хыççăн 882-мĕш çyлта çĕре кĕнĕ. == Çăлкyçcем == Волжская Булгария и Русь. Казань, 1986. Tatar Encyclopaedia. Kazan: The Republic of Tatarstan Academy of Sciences. Institution of the Tatar Encyclopaedia. 2002. Golden, P. B., An Introduction to the History of the Turkic Peoples, Wiesbaden, 1992. Golden, P. B., "Nomads of the western Eurasian steppes: Ogurs, Onogurs and Khazars, in: H. Roemer et al. (eds.), Philologiae Turcicae Fundamenta, III, Berlin, 2001: 282-302. Nurutdinov, F., et al. (eds.), Bahši Iman, Džagfar tarihy, vol. 1, Orenburg, 1993.

Source: original
Рыбальная (Амелич юппи)

Рыбальная - Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Амелич юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 113 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Кеть кĕнинчен Васюган таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Кеть, юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010700112115200029307 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115202930 Бассейн кочĕ - 13.01.07.001 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Çĕн Мертлĕ

Çĕн Мертлĕ, - Тутарстанри Пăва районне кĕрекен чăваш ялĕ. == Халăх йышĕ ял тытăмĕ == Виçĕ кас: Хĕрлĕ Çар, Партизан, Çĕнтерӳ урамĕсем. == Кун-çулĕ == Яла 1880-мĕш çулсенче Кивĕ Мертлĕ çыннисем никĕсленĕ. == Паллă çынсем == Кăлкан Александр Дмитриевич (1911-1988) - чăваш драматургĕ тата юптаруçи. == Вуламалли == Акивер, Х. Пăвапа Элшел хутлăхĕ / Х. Акивер // Тăван Атăл. - 1973. - No 12. - С. 27-37 Тимофеев Г. Т. Тăхăръял. - Шупашкар, 1972. (Çавах 2002-мĕш çулта тепĕр кăларăмпа тухнă: Тимофеев Г.Т. Тăхăрьял : этнографи тĕрленчĕкĕсем, халăх сăмахлăхĕ, çырса пынисем, çырусемпе асаилӳсем 2021 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ. / Г. Т. Тимофеев ; [Чăваш патшалăх гуманитари ăслăлăхĕсен институчĕ. - 1-мĕш кăларăма А. В. Васильев (Васан) пухса хатĕрленĕ, 2-мĕш кăларăма В. П. Станьял хушусемпе тӳрлетӳсем кĕртнĕ]. - Шупашкар : Чăваш кĕнеке изд-ви, 2002. - 431 с. - (Девятиселье).) Дворов, Николай. Тăхăрьял юрри. Сăвă. Элли Илле. Тăхăрьялта миçе ял? // Хыпар (хаçат), 61No, 2011, ака, 7. Чепунов, Р.Т. Г.Тимофеевăн «Тăхăръял» алçырăвĕ çинчен / Р. Чепунов // Тăван Атăл. - 1961. - No 1. - С.89-92. Ухли В. В окрестностях Тыхыръяла / / Знамя. Буинск, Татария. 1964. - 24 янв.; Ялав. - 1976. - Мартан 16-мёшё. Ашкеров, Валерий. Тăхăрьял мухтавĕ (легенда). Сăвă. Научный отчет по проекту "Чуваши Приволжского округа". Шупашкар, 2002. 192 с. == Каçăсем == Çĕнĕ Мертлĕре çĕнĕ клуб уçăлнă (видео).(ĕçлемен каçă)

Source: original
Теодор Моммзен

Теодор Моммзен (ним. Theodor Mommsen ; Чӳк, 30, 1817, Гардинг, Шлезвиг-Гольштейн - Чӳк, 1, 1903, Берлин) - нимĕç историкĕ, филолог-классикĕ тата юрисчĕ, Нобель парни литературапа 1902 çулта «Римская история» ĕçшĕн илме тивĕçнĕ, Рим хулин хисеплĕ гражданинĕ. 1868 çулта «Pour le Mérite» медаль илнĕ. == Ĕçĕ-хĕлĕ == «Рим кун-çулĕ» («Römische Geschichte»); «Рим патшалăх прави» («Römisches Staatsrecht», 1871-1888 çç.): пăхăр - Моммзен Т. Римское государственное право: народный трибунат / пер. немецкого А. А. Павлова и Т. Е. Бондаревой // историческое произведение как феномен культуры. Сыктывкар: сыктГУ, 2013. Вып. 8. С. 211-244. «Римское уголовное право» («Römisches Strafrecht», 1899 ç.); тата 1500 ытла статьясемпе эссесем. De origine actibusque Getarum == Вуламалли == Моммзен, Теодор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907. == Каçăсем == Теодор Моммзен на сайте The Electronic Literary Database (ELDb) 2012 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ. Теодор Моммзен и «Римская история»

Source: original
Ущелье Кара-Чад

Ущелье Кара-Чад - Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Калгуты юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 14 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 28 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010100312115100004301 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115100430 Бассейн кочĕ - 13.01.01.003 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 1 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Ангасяк

Ангасяк - Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. ? юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ - Чулман Атăл. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе: Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 10010201612111100025582 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) - 111102558 Бассейн кочĕ - 10.01.02.016 Том номерĕ, ГТ - 11 Кăларăм, ГТ - 1 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Штурмин Геннадий Владимирович

Штурмин Геннадий Владимирович, (1950 çул, çĕртме, 4, Пенза облаçĕ, Çăрттанлă районĕ, Çăрттанлă ялĕ - февралĕн 2-мĕшĕ, 2023-мĕш çул, Кузнецки хули) - чăвашран тухнă вырăс çыравçи (прозаçă тата поэт), журналисчĕ. СССР Çыравçăсен Пĕрлĕхен пайташĕ (1988-мĕш çултанпа). СССР Журналисчĕсен Пĕрлĕхĕн пайташĕ (1975-мĕш çултанпа). == Кунçул == Биографисен Пысăк энциклопедийĕнчен: 1998-мĕш çултанпа "Кузнецкий рабочий" хаçатăн тишкерÿçи. Тата тепĕр тĕлте ак çапла çырнă: Хальхи вăхăтра Пенза облаçĕнчи Кузнецк хулинче пурăнать. "Сура" журналта пичетленет. Кузнецк хулинче ачасен пултарулах çуртĕнче ĕçлет. == Çавăн пекех == Пенза облаçĕнчи чăваш ялĕсем. == Çырав ĕçĕнчи ăстăвăмĕсем == Каждый день - понедельник. Повесть. Саратов, 1984; На деревню к дедушке. Повести и рассказы. Саратов, Приволжское изд-во, 1987; Високосный час. Романы, повесть. Саратов, Приволжское изд-во, 1991; Дикое поле. Роман. Кн. 1. Кузнецк, 1999. == Чыславсем == "Çарти усăлăхшăн" медаль (1971). Раççей çыравçисен пĕрлĕхĕпе Пенза облаç администрацийĕ 1997-мĕш çулта Раççей шайĕнче йĕркеленĕ М.Ю.Лермонтов ячĕллĕ премийĕн икĕ хут лауреачĕ (2001, 2017). Кузнецк хулин ятарлă Хисеп палăртавне тивĕçнĕ. == Вуламалли == Алексин В.Н. Штурмин Геннадий Владимирович - Электронла чăваш энциклопедири статья. Горланов Г.Е. Штурмин Геннадий Владимирович(ĕçлемен каçă) - Электронла Пенза энциклопедийĕнчи статья. == Каçăсем == В КМК прошла встреча с писателем Геннадием Владимировичем Штурминым.(ĕçлемен каçă)

Source: original
Журавлиха (Камышная юппи)

Журавлиха - Раççей территоринчи юханшыв. Кемерово облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Камышная юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ - Тури Обь Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе: Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010200612115200005837 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) - 115200583 Бассейн кочĕ - 13.01.02.006 Том номерĕ, ГТ - 15 Кăларăм, ГТ - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Ай-Еган (Трайгородской юппи)

Ай-Еган - Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ - Югра территорипе юхать. Юханшыв Трайгородская юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 67 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 6 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Васюган, юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010900112115200036484 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115203648 Бассейн кочĕ - 13.01.09.001 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Адриатика тинĕсĕ

Адриатика тинĕсĕ (итал. Mare Adriatico) - Апеннин тата Балкан çурутравĕсем хушшинчи Вăтаçĕр тинĕсĕн пайĕ. == Географи == Итали, Словени, Хорвати, Черногори, Албани çĕршывсен çыранĕсене хумĕсемпе çапăнать. Кăнтăр енче Отранто тинĕс пырĕпе Ионик тинĕсĕпе çыхăнать. Адриатика тинĕсĕн лаптăкĕ - 144 пин çм2, чи тарăнни - 1230 м. Анăç çыранĕсем çӳллĕ мар, тухăç çыранĕсем - туллă-сăртлă. Тухăç çыранĕ патĕнче Далмаци утравĕсем вырнаçнă. Пысăк заливĕсем - Венеци тата Триест. Шыв температури 24 - 26 °С çурлара, 7 - 13 °С нарăсра. Шыв тăварри - 35 - 38 ‰. Шыв юхăмĕсем пĕрпек мар, çурталăклăскерсем (1,2 м таранччен). == Порчĕсем == Триест, Венеци, Бари - (Итали) Риека, Сплит, Дубровник (Хорвати). Котор (Черногори) Дуррес, Влёра (Албани) == Тинĕс çыранĕнчи паллă курорчĕсем == Дубровник Сплит, Шибеник тата ыттисем те.

Source: original
Шурча таврашĕнче (роман)

Шурча таврашĕнче - Хветĕр Уяр (1914-2000) чăвашла çырнă икĕ кĕнекерен тăракан роман-дилоги. == Тытăм == Дилоги пулнă май, хайлав икĕ кĕнекерен тăрать. Кашни кĕнекин - вĕсене те роман теме пулать - хăйне уйрăм ячĕ пур. "Таната" роман (1952). "Таркăн" роман (1984). == Романри сăнарсем == "Шурча таврашĕнче" хайлава историлле роман пек палăртма çук. Анчах та унта историе кĕрсе юлнă персонажсем те пур. == Вырăсла куçарни == Зоя Филиппова (Романова) куçарнă == Каçăсем == РОМАН ОБ АКРАМОВСКОМ ВОССТАНИИ ОСТАЕТСЯ ОДНИМ ИЗ САМЫХ ЧИТАЕМЫХ В ЧУВАШИИ 2017 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Шашкă

Шашкă - иккĕн хире-хирĕс тăрса сĕтел çинче вылямалли логикăлла вăйă. == Литература == Голосуев В.М. Древняя и загадочная игра. Мир шашек. - СПб.: Интеграф, 1997. - 216 с. Шашки // Игры и развлечения. Книга 2 / Сост. Л.М. Фирсова. - М.: Молодая гвардия, 1990. - С. 89-116. - 234 с. Статьясем Валентин История шашек (в иллюстрациях) (2014-04-24). Тĕрĕсленĕ 23 Ҫу уйӑхӗн 2016. Скирюк Д.И. История шашек ч. 12: Русские, Международные, Монреальские, 80-клеточные, Бразильские шашки (2012-03-31). Тĕрĕсленĕ 23 Ҫу уйӑхӗн 2016. Макаров А. К. Шашки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907. == Каçăсем == Всемирная федерация шашек(акăлч.) (ФМЖД) Международная федерация шашек (ИДФ) Федерация шашек России Архив журналов «Шашки» 1959-1991 Шашечная электронная библиотека // Checkers USA /вебархив/

Source: original
Алгебра

А́лгебра (арап. اَلْجَبْرْ, «аль-джабр» - туллилетни) - математикăн пĕр уйрăмĕ, ăна, "ахаль" (специалист мар) çынна та ăнланмалла калас пулсан, арифметикăн анлăлатавĕ пек палăртма пулать. "Алгебра» сăмахпа çавăн пекех пĕтĕмĕшле алгебрăра алгебрăлла тытăмсене кăтартнă чухне усă кураççĕ. Анлăрах пĕлтерĕшпе алгебра тесе хуть те мĕнле йышсен элеменчĕсемпе тăвакан, хушассипе хутлассине анлăлатакан, операцисене тишкерекен вĕрентĕве калаççĕ. Алгебра енĕпе ĕçлекен ăславçăна, математик тенипе пĕрлех, алгебраист та теççĕ. == Вуламалли == Б. Л. ван-дер Варден. Алгебра. М.: Наука, 1979 С. Ленг Алгебра. М.: Мир, 1968

Source: original
Ярусен арчи

Ярусен арчи (çавăн пекех арча) - тĕпрен илсен автомобильсенче усă куракан механизм, вăл яру шайлашулăхне улăштарма май парать. == Çавăн пекех == Автомобиль трансмиссийĕ Ярусен механикăлла арчи Ярусен автоматла арчи Ярусен роботланă арчи Ярусен преселективлă арчи Вариатор Ярусен çурма автомала арчи Ярусен секвенталлĕ арчи == Каçăсем == Коробка перемены передач, видео Сергей Апресов Полным-полна моя коробочка: Вскрываем коробку перемены передач (выр.). Журнал «Популярная механика» (2005-05). - Обзорная статься об устройстве и принципах работы различных коробок передач. çăлкуçран архивланă 23 Авӑн уйӑхӗн 2011. Тĕрĕсленĕ 29 Ҫу уйӑхӗн 2009. Коробка передач 2022 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 14-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Хăю

Хăю - пусмаран е урăх материалтан (хут, металл, полимер) тунă вăрăм, ансăр япала. Хăю (спорт снарячĕ) - спорт снарячĕ. Хăю - аксессуар е ялав (штандарт) элеменчĕ. Хăю - хăй- глаголран пулнă япала ячĕ. == Çавăн пекех == Конвейер хăйăвĕ - конвейерăн пайĕ. Мёбиус хăйăвĕ - топологилле объект. Lenta.ru - Интернет=кăларăм. Магнитла хăю - информаци управçи. Магнитла хăю (тĕреклетÿ) - гибкая лента, состоящая из магнитного материала и служащая для разъёмного крепления лёгких предметов на металлической поверхности. Патрон хăйăвĕ Сантиметрлă хăю - çĕвĕç инструменчĕ. Çутăдиод хăйăвĕ - çутă çăлкуçĕ. Орден хăйăвĕ - орден е медаль элеменчĕ. Хăюшка . Лента (хула) - Италири хула . «Лента» ОАО - Шупашкарти хапрăк.

Source: original
Хайводы-Войва-Яха

Хайводы-Войва-Яха - Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Нензота-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен 87 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 25 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ - Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ - Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 15020300312115300043198 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115304319 Бассейн кочĕ - 15.02.03.003 Том номерĕ, ГТ - 15 Кăларăм, ГТ - 3 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Йĕлтĕр

Йĕлтĕр - юр тăрăх çӳремелли япала. Йĕлтĕр икĕ 150 - 200 сантиметр тăршшăллĕ йывăçран, е пластикран тунă, пуçĕсене шĕвĕрлетнĕ пластинка евĕр. Икĕ вăрăм (150 - 200 сантиметр), йывăçран е пластикран тунă пластинкасен, ĕсен пуçĕсен çивĕчленнĕ пулаçĕ. Урана йĕлтĕр çине çыхса çирĕплетеççĕ, хальхи вăхăтра çирĕплетме ятарлă пушмак усă кураççĕ. Йĕлтĕр юр тăрăх лайăх шунă пирки унпа юр тăрăх çӳреççĕ. == Истори == Йĕлтĕре çурçĕр халăхĕсем сивĕ çанталăклă вырăнсене куçнă хыççăн шутласа кăларнă. Вăл вырăнсенче пурăнмашкăн çынсен юр тăрăх çӳремелле пулнă, хăш-пĕр чух юрĕ питĕ тарăн пулнă. Чи малтан, йелтĕрсене щутласа кăларас умĕн, юр тăрăх утмалли хатĕре, шутласа кăларнă тесе шутлаççĕ. Вĕсен пусмалли лаптăкĕ самай сарлакарах пулнă, урана юр ăшне путма паман. Теприсем çавăн пекех йĕлтĕре çунаран тунă тесе шутлаççĕ. XIX ĕмĕр вĕçĕнче - XX ĕмĕр пуçламăшĕнче йĕлтĕр спорчĕ аталанма пуçланă. Спорт йĕлтĕрĕн вăрăмĕшĕ 170-220 см., сарлакĕшĕ 5-8 см. Вал йĕлтĕрсене çарта усă курма пуçланă. Вăл вăхăтрах йĕлтĕр патаккисене шутласа кăларнă. == Йĕлтĕр спорчĕ == Йĕлтĕр спортне икĕ пысăк ушкăн уйăрма пулать: йĕлтĕрпе ăмăртни сăртран йĕлтĕрпе анмалли спорт == Туçи йĕлтĕрĕсем == Туçи йĕлтĕрĕ - ту сăртĕнчен тата туçи йĕлтĕр спортĕнчи йĕлтĕр тĕсĕ. == Литература == Лыжи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907. Why is ice and snow slippery? The Tribo-physics of skiing, L. Karlöf, L. Torgersen Axell, D. Slotfeldt-Ellingsen Sliding Friction of Polyethylene on Snow and Ice, L. Bäaurle, Swiss Federal Institute of Technology, Zurich Friction characteristics between ski base and ice - fundamental lab scale tests and practical implications, P. Sturesson, Uppsala Universitet Performance Skiing: Training and Techniques to Make You a Better Alpine Skier, G. Thomas, ISBN 0-8117-3026-3 Teflon® Paraffin Low Friction Wax for All Snow Conditions, DuPont Technology The complete quide to cross-country ski preparation, N. Brown, ISBN 0-89886-600-6

Source: original
Тĕттĕмчĕмлĕх

Тĕттĕмчĕмлĕх (выр. мракобесие «») - çутĕçе, ăслăха тата прогресса хирĕç тăшманла тăни. == Пулăм историйĕ == Тĕттĕмчĕмлĕх («обскурантизм») пĕлӳсене сарма чаракан политикăна палăртать. Çакнашкал «ырлă суя» (en:Noble lie) политикишĕн Платон та пулнă. Хăйĕн «Патшалăх» ĕçĕнче вăл идеал патшалăхĕнче философ-патшасем пурне те ырă пултăр тесе суя-ултава сармалла тенĕ. Хальхи тĕнчере çакăн пек философие Лео Штраус тата неоконсерватизм майлисем пропагандăланă. == Каçăсем == Виноградов В. В. История слов. Мракобесие, мракобес // Виноградов В. В. История слов: Около 1500 слов и выражений и более 5000 слов, с ними связанных] / Отв. ред. Н. Ю. Шведова; Отделение литературы и языка РАН; Научный совет «Русский язык: История и современное состояние». - М.: Толк, 1994. - 1138 с. - ISBN 5-87607-002-5. Мартов А. О мракобесии // Альманах «Восток». - 2004. - Август. - Выпуск No 8 (20). Пять признаков научного мракобесия.

Source: original
Хĕр сăри

Ку ăнлава кĕр сăрипе пăтраштармалла мар Хĕр сăри - Чăваш яш-кĕрĕмĕн (хĕрсемпе каччăсен) хĕлле ирттерекен уявĕ. Ку ăнлава кĕр сăрипе пăтраштармалла мар Кун пек йăла-йĕркене "ĕлĕххи пурнăç" çинчен çырнă илемлĕ литературăра пайтах çырса кăтартнă[çăлкуç ăçтан?]. Асăннă уяв çавăн пекех улах сăри ятпа та паллă. Хĕр сăри уява перекетшĕн тата ытти сăлтавсене пула кĕр сăрипе е сурхурипе пĕрлештерсе ирттерме пултарнă. == Çавăн пекех == Инициаци. Конфирмаци. == Вуламалли == Скворцов М. И., "Культура чувашского края", Чебоксары, 1995, ISBN 5-7670-0697-0. Матвеев Г.Б. ХĔР CĂРИ - [хьр съри] (букв. девичье пиво, девичий пир). - Электронла чăваш энциклопедири статья. Кудрявцева, Александра. "Чăваш Çĕпрел уявĕсем". Тĕпчев ĕçĕ. - Опубликовано Петрова Валентина Николаевна вкл 22.02.2017 - 23:21 == Каçăсем == Сценарии праздников -Хĕр сăри (улах сăри). 2018 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ. Хĕр сăри юррисемпе такмакĕсем.

Source: original
Бурундуков Авраам Фёдорович

Бурундуков Авраам Федорович (2.11.1945 çур., Чăваш Ен, Патăрьел районĕ, Сăкăт ялĕ) - мусăкçă, халăх пултарулăхне йĕркелекенĕ, баянçă, композитор. Чăваш республикин культура тава тивĕçлĕ ĕçлевçи (1990), ЧР Композиторсен Ассоциацийĕн пайташĕ. В.Митта ячĕллĕ преми лауреачĕ тата Çеçпĕл Мишши ячĕллĕ преми лауреачĕ. == Пурнăçĕ == А.Ф.Бурундуков Чăваш Енти Патăрьел районĕнчи Сăкăт ялĕнче çуралса (2.11.1945) ÿснĕ. Вĕсен килйышĕнче мĕнпурĕ 14 ача пулнă. Авраам Фёдорович - чи кĕçĕнни, 14-мĕшĕ. Шупашкарта баянçăсен курсĕнче, Шупашкартах Ф.Павлов ячĕллĕ мусăк вĕрентĕшĕнче, Мускаври Гнесинсем ячĕллĕ мусăк-педагогика вĕрентĕшĕнче (ăна пĕтереймен), Хусанти культура институтĕнче (1970) вĕреннĕ. Сăкăтра вĕсен йăхĕ "Алексеев" хушаматлă пулнă. Анчах та амăшĕ Тăхăрьял таврашĕнчи Çĕнĕ Пăрăнтăк ялĕнчен пулнăран, вĕсем "Бурундуков" пулса тăнă. === Политика тата пĕрлĕх пурнăçне хутшăнни === 20.03.2005 Чăваш Ен Патшалăх Канашĕн виççĕмĕш чĕнĕмĕн туллилетекен суйлавне хутшăнни (хăй тĕллĕн) 16.10.2005 Шупашкар хула Пухăвĕн тăваттăмĕш чĕнĕмĕн суйлавне хутшăнни (хăй тĕллĕн) === Усламçă пулса ĕçлени === А.Ф.Бурундуков ак çакнашкал йĕркелĕмсем уçнă: ООО "Алекон", ООО "Для Тебя", ИП Бурундуков Авраам Федорович. == Çавăн пекех пăхăр == Фейгин, Леонид Вениаминович. == Вуламалли == Фейгин Л. В. Галя // Моя жизнь. М., 1993. Илюхин, Ю. Эсливановсен йăхĕнчен / Ю. Илюхин // Хыпар. - 2004. - 13 çу. Наумова, Т. Вӗсене аслати кӗмсӗртетнӗн алӑ ҫупнӑ / Т. Наумова // Чӑваш хӗрарӑмӗ. - 2011. - 27 ҫурла - 2 авӑн (No 33). - С. 2. Илюхин, Ю. А. Максимова Галина Степановна / Ю. А. Илюхин // Краткая чувашская энциклопедия. - Чебоксары, 2001. - С. 258. Илюхин, Ю. А. Максимова Галина Степановна / Ю. А. Илюхин // Чувашская энциклопедия. - Чебоксары, 2009. - Т. 3 : М-Се. - С. 15-16. Илюхин, Ю. Сдержанный и чуткий аккомпаниатор / Ю. Илюхин // Республика. - 2004. - 21 апр. (No 16). - С. 6. - См. текст Максимова, Г. О пережитом : [воспоминания] / Г. Максимова ; предисл. Ю. Илюхина // Лик Чувашии. - 1997. - No 2. - С. 52-76. == Каçăсем == КОНЦЕРТ УДИВИТЕЛЬНОЙ ЖИЗНИ Деятели культуры и искусства : Артисты и музыканты : Максимова Галина Степановна. 2019 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ. МАКСИМОВА ГАЛИНА СТЕПАНОВНА.

Source: original