Боливия музыкаһы

тауышлы йыр хас. Шуның менән бергә, Латин Америкаһының һәр иленә генә хас креол музыкаһы биҙәктәре бар. Боливияла самакуэка (куэка[en]), гато маринера[en] тигән креол бейеүҙәре, тристе һәм ярави[es] тигән лирик йыр жанрҙары таралған. Креолдарҙың типик музыка ҡоралы булып 6 ҡыллы испан гитараһы хеҙмәт итә. Шулай уҡ арпа диатоник арфаһы һәм чаранго гитараһы осрай. Һуңғыһы колониаль осорға ҡарай, 5 икеле ҡылдан тора һәм көйләнеүе ғәҙәттәге гитараныҡынан айырыла. Аккомпанемент ҡоралы тип һанала. Ансамблле уйында чарангоға йыш ҡына аккомпанемент менән бергә көй һыҙаты ла тапшырыла . Испан йоғонтоһо чилена тигән йыр-бейеү жанрында ла, байлесито етеҙ парлы бейеүендә лә шәйләнә. == Хөкүмәттең мөнәсәбәте == Рәсми кимәлдә милли музыка Боливияла проблемалы булып тора. XX быуат башында Буэнос-Айреста Анд музыкаһы таралғас, Боливия күрше Аргентинаны мәҙәни традицияларҙы урлауҙа ғәйепләй. Чилиҙа Альтипланоның (ингл. Altiplano influeneced) мәҙәни йоғонтоһо аҫтында булған нуэва кансьон стиле популярлашҡан һайын яңы йүнәлеш ғәйепләүҙәр предметына ла әүерелә, был юлы - Чили яғынан. Уның менән мөнәсәбәттәр Тымыҡ океан һуғышынан һуң боҙолған була. Үҙ сиратында, Боливияға гастролгә килгән Чили артистары боливий музыкаһы тураһында яҡшы һүҙ әйтмәҫкә тигән рәсми күрһәтмә алыр була. Милли берҙәмлек[en] осоронда Боливияның сәйәси перспективалары үҙгәренкерәһә лә, хөкүмәттең хәүефтәре юҡҡа сыҡмай. 1970-се йылдарҙа Боливияның фольклор коллективтары альтиплано-музыка мөхитендә Чилиҙа өҫтөнлөк итһә лә, Боливия хөкүмәте Боливияныҡы тип һаналған музыканы сит ил башҡарыусыларының файҙаланыуына ҡаршы сығыуын дауам итә. == Профессиональ музыка == Боливияның Милли консерваторияһы[es] Ла-Пас ҡалаһында 1908 йылда нигеҙләнә. Шул уҡ ваҡытта индей музыкаль фольклорына ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә - индихениз тип аталған был ағым рәсми хуплау таба. Музыкаль индихенизмдың вәкилдәре композиторҙар һәм дирижёрҙар була: Эдуардо Каба[en] һәм Хосе Майдана[en]. Милли консерватория етәксеһе Эдуардо Каба боливий профессиональ музыкаһына нигеҙ һала, ул вокаль, хор, инструменталь әҫәрҙәр авторы. Шул иҫәптән «Потоси» һәм «Ильимани» тигән ике симфоник поэма, «Коллана» балетын яҙған. Фольклор йыйыусы булараҡ, әҫәрҙәрендә индей мотивтарын ҡуллана. Хосе Майдана - Боливия Милли симфоник оркестры[es] етәксеһе, ул симфоник әҫәрҙәр һәм дүрт балет авторы. Профессиональ музыкаға композиторҙар һәм музыканттар Теофило Варгас, Антонио Браво, Симеон Ронкаль, Умберто Монхе, Альфредо Домингес ҙур өлөш индерә. == Хәрби музыка == 1889 йылдың 20 майында Хәрби музыка академияһы асыла (исп. Academia de Música Militar). Акриҙа сик буйы конфликты ваҡытында Боливия һалдаттарының рухын күтәреү өсөн «Индепенденсиа» (исп. Independencia, һүҙмә-һүҙ - «Бойондороҡһоҙлоҡ») батальоны Нестор Терразас (исп. Néstor Terrazas) һәм Мануель Делгадо (исп. Manuel Delgado) етәкселегендәге 25 музыканттан торған хәрби оркестр менән тулындарыла. 800 километрҙан ашыулыҡ марш ваҡытында ял сәғәттәрендә оркестр милли әҫәрҙәр башҡара. Батальон ҡатнашҡан хәрби хәрәкәттәр республика еңеүенә ҙур өлөш индерә. 1902 йылда «Музыка мәктәбе» (исп. Escuela de Música) тип аталған учреждениеға директор итеп Франциско Пандо (исп. Francisco Suárez Pando), кларнетсы һәм композитор, Тымыҡ океан һуғышы ҡатнашыусыһы тәғәйенләнә. Ул яу яландарындағы Боливия еңеүҙәре иҫтәлегенә сентименталь марштар ижад итә, мәҫәлән, «Талакоча» (исп. Talacocha), «Кантериас» (исп. Canterías), «Оруро тураһында иҫтәлек» (исп. Recuerdo de Oruro). Әле мәктәп Армияның Музыка хәрби мәктәбе (исп. Escuela Militar de Música del Ejército) тип йөрөтөлә. == Ҡала музыкаһы == 1920-1930-сы йылдарҙа Ла-Паста инка фокстроты (исп. foxtrot incaico, fox incaico) таралыу таба, был стиль, күрәһең, Перуҙа барлыҡҡа килгәндер. Инка фоксының инка музыкаһы менән бер уртаҡлығы ла булмай, ул шул осорҙа Американың төрлө илдәрендә таралған фокстроттың гибриды булып тора, унда Чилиҙағы араукано-фокс (исп. araucano-fox), Кубалағы болеро-фокс, АҠШ-тағы көнсығыш фокс (ингл. oriental-fox) һыҙаттары була. Әммә, Боливия музыканты Серхио Калеро фекеренсә, Боливия милли музыкаһының ситтән ингән музыкаға йоғонтоһо 1930 йылда, Адриан Патиньо[es] «Ҡар яуыр» (исп. Nevando está) композицияһында Америка фокстротын Боливия мотивтары менән ҡатнаштырғас, башлана. 1933-1934 йылда Ла-Пастың «Ла семана графика» (исп. La Semana Gráfica) гәзите 68 музыкаль әҫәр нотаһын баҫтырып сығара, шуның 47-һе Боливия композиторҙары тарафынан яҙылған була. Музыкала фокстроттар, румбалар, мексикан ранчераһы[en] һәм аргентин тангоһы өҫтөнлөк итә. Фермин Баррионуэво (исп. Fermín Barrionuevo y Orquesta Típica y de Jazz) оркестры (1942) һәм «Лос Херманос Молина» (исп. Los Hermanos Molina y su Jazz y Típica) ансамбле (1947) популяр болеро, конги[en], румбалар башҡара. Джаз-оркестрҙар (исп. orquestas de jazz) һәм типика оркестрҙары (һүҙмә-һүҙ - «типик оркестрҙар») аргентин танго-ансамблдәренә оҡшатып төҙөлә, улар кисәләрҙә һәм асыҡ сараларҙа, мәҫәлән, 1945 йылда Ла-Пастағы карнавалда, халыҡтың яратҡан музыкаль коллективтарына әйләнә . Музыка белгесе Фернандо Риос билдәләүенсә, 1940-сы йылдарҙың беренсе яртыһында уларҙың музыкаһы, шулай уҡ ҡатын-ҡыҙ вокаль дуэттары һәм ирҙәрҙең болеро-триолары Ла-Паста, ысын мәғәнәһендә берләштереү көсөнә эйә булған милли музыка стиленә ҡарағанда, күпкә популяр була. Фернандо Риос раҫлауынса, тәүге «йондоҙҙар» тип «Лес Кантутас» (исп. Les Kantutas, милли сәскә исеме) һәм «Лас Херманас Тейяда» (исп. Las Hermanas Tejada, Бер туған Тейядалар) тигән ҡатын-ҡыҙ вокаль ансамблдәрен атарға була. Уларҙың стиле мексикан вокаль дуэттарынҡына оҡшаш була. Был Ла-Пас ансамблдәре 1940-сы йылдарҙа бик популяр була, улар «Иллимани[es]» милли радиостанцияһында тура эфирҙа йырлайҙар. «Лес Кантутас» үҙәндә популяр булған такуирари[es] һәм карнивал (исп. carnival) жанрҙарын интерпретациялай һәм уларҙың бөтә илгә киң таралыуына этәргес бирә . Артабанғы ун йылда куба болероһы халыҡ күңелен яулай. Рауль Морено (исп. Raúl Moreno), СССР-ҙа билдәле «Лос Панчос» (исп. Los Panchos) ансамбленең элекке ҡатнашыусыһы, Боливия болеро-триоһы «Лос Перегринос» (исп. Los Peregrinos, һүҙмә-һүҙ «Пилигримдар») менән ике Америкала ла сығыш яһай. Артуро Собенес менән «Лос Камбас» (исп. Arturo Sobenes y Los Cambas) төркөмө популяр болеро башҡарыусы була. Халыҡ-ара репертуаға өҫтәп, был смокинг кейгән артистар урындағы креол жанрҙары (мәҫәлән, уайно) музыкаһын да башҡара, ҡайһы берҙә чарангола уйнай. 1960-сы йылдарҙа коньюнто (исп. conjunto, һүҙмә-һүҙ - «ансамбль») тигән яңы Анд музыкаль стиле барлыҡҡа килә, ул тиҙ арала Боливияның төп популяр музыкаһына әүерелә. Стилде «Лос Хайрас[en]» тигән популяр төркөм башлай. Төркөм составында швейцар кенаисы Жильбера Фавре[fr] һәм боливий музыканттары: гитарист Хулио Годой (исп. Julio Godoy), бомбола уйнаусы һәм йырсы Эдгар Хоффрэнан (исп. Edgar Yayo Joffré) һәм чарангоист Эресто Кавоура[es] була. «Лос Хайрас» Боливиялағы коньюнто ансамблдәренең күбеһе өсөн өлгөгә әүерелә. Сағыу пончолы стиль грампластинкаларҙа «фольклор» тип билдәләнә, әммә Фернандо Риос был стилдең ғәмәлдә популяр ҡала музыкаһына ҡарағанын һәм Боливияның төп халыҡтары музыкаһына ҡыҫылышы булмағанлығын билдәләй. Коньюнтолар, башҡа илдәрҙәге фольклор ансамблдәре кеүе, халыҡ традицияларын ҡала тыңлаусылары өсөн стилизациялай. Был стилде таратыуҙа милли һәм халыҡ-ара киң мәғлүмәт саралары ҙур роль уйнай. 1960-сы йылдар аҙағында Ла-Пастан «Лос Рупай» (исп. Los Ruphay) Боливия халыҡ музыкаһына туристарҙың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында төп халыҡтарҙың ауыл музыкаһын теүәлерәк интерпретацияла башҡарып яҙҙыра. «Вара» (исп. Wara) фьюжн-төркөмө ошондай милли репертуарҙы, шулай уҡ рок һәм хеви-метал стилендәге номерҙарҙы уйнай. «Групо Аймара» (исп. Grupo Aymara), «Колламарка» (исп. Kollamarka) һәм «Боливиаманта» (франц. Boliviamanta) тигән Париж ансамбле лә 1970-се һәм 1980-се

Source: original