AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Деверинская Александра Тимофеевна

Александра Тимофеевна Деверинская (1960 çулхи пушăн 19-мĕшĕ, Аслă Арапуç ялĕ, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР çур.) - совет тĕнче шайĕнчи спорт ăсти, çăмăл атлетика спорчĕн тĕнче рекордсменĕ. == Кун-çулĕ == 1960 çулхи пуш уйăхĕн 19-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Аслă Арапуçĕнче çуралнă. Первомайскинчи вăтам шкулта вĕреннĕ чухне çăмăл атлетикăпа кăсăкланнă.Чăваш патшалăх педагокика университетăн физвоспитани факультетĕнче Пуклаков Николай тренер патĕнче вĕреннĕ. И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагокика университетне 1981 çулта пĕтернĕ. Раççей спортсменкисенчен пĕрремĕш тенче шайне тухнă. Хальхи вăхăтра республикăн хăвăрт утассипе ĕçлекен спорт шкулĕн директорĕ. == Çитĕнӳсем == СССР чемпионĕ - 1981, 1985, 1986. СССР кубокĕн çĕнтерӳçи - 1981, 1982. Тĕнче кубокĕн çĕнтерӳçи - 1981. 5 км хăвăрт утассипе тĕнче, Европа тата СССР рекордсменĕ. 1981 Лениградра СССР чемпионачĕнче 5 км 22 мин 50 çек. тухнă, 1982 çулта - 22 мин. 14 çек. == Чыславсем == Чăваш АССР физкультурăпа спорт тава тивĕçлĕ ĕçченĕ - 1982. Чаваш АССР Аслă Канаш Президиумĕн Хисеп Хучĕ - 1982. == Вуламалли == Библиотека президента Чувашской Республики. Спортсмены: Иллюстрированное издание, т.3. - Шупашкар: Чăваш. кĕн. изд-ви, 2005. - 271 с. == Каçăсем == Чăваш республикин офицаллă сайтри статья; А. Деверинская интервью (ĕçлемен каçă).

Source: original
Суйма

Суйма - Раççей территоринчи юханшыв. Иваново облаçĕ, Улатимĕр облаçĕ, Ярославль облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв КАС/ИДЕЛ/2231/87/269/32/3 юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Хура Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Нерль пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Хура Атăл юпписен бассейнĕ Мăкшăран Атăла кĕриччен, юханшыв бассейнĕ - Хура Атăл. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 09010300812110000032753 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 110003275 Бассейн кочĕ - 09.01.03.008 Том номерĕ - 10 Кăларăм - 0 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Чибиркай

Чибиркай - Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Ăренпур облаçĕ территорипе юхать. Садак юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 13 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ - Чулман Атăл. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе: Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 10010201312111100024342 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) - 111102434 Бассейн кочĕ - 10.01.02.013 Том номерĕ, ГТ - 11 Кăларăм, ГТ - 1 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Мăн кӳлĕсем

Мăн кӳлĕсем (Great Lakes) - Çурçĕр Америкăри кӳлĕсен пуххи, АПШпа Канада территорийĕсенче вырнаçнă. Вĕсен шутне пĕр-пĕринпе пырсемпе, юханшывсемпе çыхăннă пысăк тата вăтам шыв пуххисем кĕреççĕ. == Тавралăхĕ == Шыв лаптăкĕ 245,2 пин çм², шыв шучĕ 22,7 пин çм³. Çак Мăн кӳлĕсем шутĕнче пилĕк пысăк кӳлĕ: Çӳлти, Гурон, Мичиган, Эри и Онтарио. Вĕсемпе тата темиçе вăтам кӳлĕ çыхăннă. Çавсенчен чи паллисем: Сент-Мэрис, Сент-Клэр, Нипигон. Кӳлĕсенчи шыв Атлантика океанĕн бассейĕнне Таса Лавренти юханшыв тăрăх юхса кĕрет.

Source: original
Кĕçĕн Когозес

Кĕçĕн Когозес - Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ - Югра территорипе юхать. Юханшыв Когозес юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 11 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 51 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Васюган кĕнинчен Вах юханшыв таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ - Васюган, юханшыв бассейнĕ - Тури Обь, Иртыш кĕриччен. Шыв ресурсĕсен федераци агентстви хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе : Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ - 13010900112115200033544 Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ - 115203354 Бассейн кочĕ - 13.01.09.001 Том номерĕ - 15 Кăларăм - 2 == Каçăсем == РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви 2015 ҫулхи Ҫу уйӑхӗн 26-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Килĕшевкке

Килĕшевкке (вырăсла договорняк) - ансăр пĕлтерĕшпе: спорт ăмăртăвĕ умĕн мĕнле результат пуласси тĕлĕшпе малтанах каварлашса калаçса татăлни (килĕшевккелле вăйă), кунта, ăмăртакансемсĕр пуçне, виççĕмĕш ен те хутшăнма пултарать (букмекер, судья тата ыттисем те). Ку, паллах, начар пулăм тата ăна чылай чухне криминал тесе хаклама пулать. Анлăрах пĕлтерĕшпе вара, хуть те мĕнле пÿтсĕр каварлашăва та килĕшевкке теççĕ темелле. == Çавăн пекех == Килĕшнĕлĕх Килĕшев Килĕшӳ Кавар Каварлашу Контракт == Каçăсем == Е. Дзичковский. Синдикат [1] // Спорт-Экспресс. - 18.11.2008. (статья о договорных матчах в российском футболе) Игорь Моничев. Болельщикам договоры не нужны

Source: original
Сарагоса

Сарагоса - (исп. Zaragoza, арагон. Zaragoza) - ҫурҫӗр-хӗвелтухӑҫ Испани хули, Арагон автономлӑ регионӑн тӗп хули, Сарагоса провинцин тата ҫавнашкал ятлӑ тавралӑхӑн хули. Халӑх шучӗ - 660 пин ҫына яхӑн, Испанипе пысӑкӑшӗпе пиллӗкмӗш вырӑнти хула. == Вуламалли == Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2019 (исп.) // Boletín oficial del Estado - Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2019. - вып. 311. - P. 141278. - ISSN 0212-033X == Каҫӑсем == www.zaragoza.es - официаллă сайт Сарагосы(исп.)

Source: original
1879-1883 çулсенчи Лăпкă океан вăрçи

1879-1883 çулсенчи Лăпкă океан вăрçи (çавăн пекех «селитра вăрçи» пек те паллă), - пĕр енчен Чили, тепĕр енчен Боливипе Перу пĕр-пĕринпе хирĕçнĕ вăрçă. Хирĕçӳ Чили Боливинчи селитра вырăнĕсене хăй аллине илесшĕн пулнипе тухнă. Атакама пушхирĕнче Чили селитра компанийĕ селитра кăларнă. Ку çĕрсен пĕр пайĕ Перу шутне, тепĕр пайĕ Боливине кĕнĕ. 1879 çулхи нарăс уйăхĕнче Чили Боливи çине тапăннă, ака уйăхĕнче вара, Перупа Боливи хушшинче пулăшу килĕшĕвĕ пулнине пула, вăрçăна Перу хутшăннă. 1879 çул вĕçĕ тĕлне Чили çарĕсем Боливин пĕтĕм океан хĕррине тухакан çĕрĕсене, Перун Тарапака провинцине тытса илнĕ. 1880 çулăн çĕртме уйăхĕнче пĕтĕм Атакама пушхирĕ Чили аллинче пулнă. 1881 çулхи кăрлач уйăхĕнче Чили çарĕсем Перун тĕп хулине, Лимăва, тытса илнĕ. 1880 çултан пуçласа Аслă Британи Чилирен силитрăна пĕччен турттармалли килĕшӳ алă пусса çирĕплетнĕ, çавăнпа та вăл Чилине самай пулăшнă. АПШ вара, ку тăрăхра çирĕпленес тесе Боливипе Перуна пулăшу пама шаннă. 1883 çулхи утă уйăхĕнче Чили çарĕсем Перу çарĕсене икĕ хут çапса аркатнă хыççăн вăрçăна вĕçленĕ. Вăрçă хыççăн Тарапаки провинцийĕ яланлăхах Чилине куçнă, Такнăпа Арики хулисем вара вунă çуллăха (Такна хулине 1929 çулта Перуна тавăрнă) Чили аллине лекнĕ. Боливи Чилипе 1884 çулта килĕшӳ тунă. Вăл килĕшӳ тăрăх Боливи Океан хĕррине тухакан çĕрсене çухатнă - Антофагаста провинцийĕ Чилине куçнă. Килĕшĕве 1904 çулта алă пусса çирĕплетнĕ.

Source: original
Аксиома

Аксио́ма (ав.гр. ἀξίωμα «калани, никĕслени»), е постула́т, - пĕр-пĕр теорин никĕсĕнче (умĕнче) тăракан малкурăм (каланăлăх), çапла вара вăл çак теори шайĕнче ĕнентерÿсĕрех чăнлăх вырăнне хурăнать. Асăннă малкурăма ытти каланăлăхсене, теорема текенскерсене, ĕнентерме усă кураççĕ. == Вуламалли == Начала Евклида. Книги I-VI. М.-Л., 1950 Гильберт Д. Основания геометрии. М.-Л., 1948 == Каçăсем == Аксиома // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907.

Source: original
Килтерĕш математика

Маякилтерĕш математика, е килтерĕш математика - практикăра, ĕçлевлĕхре усă курас ыйтусемпе тÿреммĕн çыхăннă математика. Ĕçлевлĕхпе, этемĕн кулленхи ĕçхĕлĕпе çыхăнман математикăна вара час-часах таса математика теççĕ. Математикăн ĕçлевлĕхре усă курмалли майлашăвĕсене килтерĕш (нумайлă хисепре килтерĕшсем) теççĕ. == Каçаăсем == О математике прикладной и чистой. 2017 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ. Учёные против лженаукиОбсужденияПросмотр темы152 Мычильский Я. Чистая математика и физическая реальность (непрерывность и вычислимость)∗. Таса математика.

Source: original
Франци историйĕ

Франци историйĕ - хальхи Франци патшалăхĕн, унăн умĕнхи мĕнпур несĕлле патшалăхсен тата çĕрсен историйĕ. == Каçăсем == Франция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907. Франция // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 4 т. - СПб.: 1907-1909. Визуальная история Франции за полчаса çинче Deutsche Geschichte (bpb) ZDF-Geschichtsdokumentation "Die Deutschen“ Die Geschichte Deutschlands mit Verlinkungen in einen Zeitstrahl auf histomania == Литература == Франция // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907. Французский ежегодник История Германии. Учебное пособие. в 3 тт. 2-е изд. Под общей ред. Б. Бонвеча, Ю. В. Галактионова. М. 2008

Source: original
Хуравар

Хуравар, - Чăваш Енĕн Элĕк районĕнчи ял. Ялта 148 çын (2006) пурăнать. Пĕр урам - Ильич халалĕсен урамĕ.. == Кун-çулĕ == 1927 çулчен Етĕрне уесĕн Элĕк вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Вăрнар районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет. == Паллă çынсем == Михайлов Вениамин Васильевич, - Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи. Васильев Николай Петрович, - Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентÿçи. == Вуламалли == Л. И. Ефимов, "Элĕк Енĕ", Элĕк, 1994. В. К. Магницкий, "Чувашские языческие имена" "Аликовская энциклопедия", редколлегия: Ефимов Л.А., Ефимов Е.Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., Шупашкар, 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3. == Каçăсем == Элĕк районĕнчи Хуравар ялĕ Чăваш Ен галерейинче 2011 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Бахтин Иван Павлович

Бахтин Иван Павлович - (22.07.1910(9)-25.01.1994), Ленинград фрончĕн 15-мĕш сывлăш çарĕн 214-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 190-мĕш штурмлакан авиаци полкĕн командирĕ, подполковник, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 18.08.1945. == Асăрхавсем == Биографи «Герои Советского Союза Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. - М.: Воениздат, 1987. - Т. 1 /Абаев - Любичев/. - 100 000 экз. - ISBN отс., Рег. No в РКП 87-95382» кĕнекере az-libr.ru сайтра. Кавалеры ордена Славы трёх степеней Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. - М.: Воениздат, 2000. - 10 000 экз. - ISBN 5-203-01883-9» az-libr.ru сайтра. Патшалăх паттăрĕсем Халăх хастарлăхĕ сайтри награда лисчĕсем Ытти асăрхавсем

Source: original
Энĕшпуç (Вăрмар районĕ, сала)

Энĕшпуç, - Чăваш Республикин Вăрмар районĕнчи ял. Кунта малтан Энĕшпуç вулăсĕн администрацийĕ вырнаçнă пулнă. Ял çывăхĕнче Кĕçĕн Енĕш çăлкуçĕ вырнаçнă. == Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == Харпăр хуçалăх шучĕ - 361, халăх йышĕ - 1133 çын. 99 % пурăнакан - чăваш. Ялта 1893-1898 çулсенче туса лартнă Иоанн Богословăн православи чиркĕвĕ пур. Ял витĕр Вăрмар-Энĕшпуç-Тăвай автоçул пырать. == Кун-çулĕ == 1927 çулчен Çĕрпӳ уесĕн Энĕшпуç вулăсне кĕнĕ. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн хальхи вăхăтчен Вармар районне кĕрет. == Паллă çынсем == Алексеев Павел Алексеевич - Чăваш АССРĕн сывлăх сыхлавĕн тава тиивĕçлĕ ĕçченĕ Андреев Павел Андреевич - РСФСР тава тивĕçлĕ юрисчĕ Андреев Валерий Георгиевич - ăсчах, Кузнецкăн чыслă гражданинĕ (1962-1972 çулсенче ялта пурăннă) Архипов Петр Архипович - ЧР тава тивĕçлĕ конструкторĕ Григорьев Леонид Максимович - Вăрмар районĕн чыслă гражданинĕ, Чăваш Республикин промăçлăхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ Дмитриев Валерий Алексеевич - психологи ăслăхĕн кандидачĕ, полковник, СССР спорт ăсти Кириллова Зинаида Петровна - Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи Криков Иван Васильевич - ЧР тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи Михайлова Алина - чăваш эстрада юрăçи. Никифоров Юрий Васильевич - ЧР ял хуçалăхĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ Николаев Владимир Алексеевич - Чăваш АССРĕн тава тивĕçлĕ механизаторĕ Николаев Сергей Николаевич - СССР бокс спорчĕн ăсти Нягин Иван Александрович - ЧР культурин тава тивĕçлĕ ĕçченĕ Серин Петр Федорович - ЧР тава тивĕçлĕ вăрманçи Шмелев Валерий Александрович - ЧР тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи Шмелев Михаил Александрович - РАО «ЕЭС России» тава тивĕçлĕ ĕçченĕ Яковлев Николай Васильевич - Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ юрисчĕ == Каçăсем == Энĕшпуç ял тăрăхĕн сайчĕ Энӗшпуҫра ҫӗнӗ культура ҫурчӗ пулӗ Энӗшпуҫсем яла капӑрлатнӑ

Source: original
Яковлев Евстафий Григорьевич

Яковлев Евстафий Григорьевич (1914-1945)-аслă лейтенант, Совет Союзĕн Паттăрĕ. Вăл Тутарстанăн Сходнево-Чертанла ялĕнче çуралнă. Чăваш. == Кун-çулĕ == 301-мĕш стрелоксен дивизин 1054--мĕш стрелоксен полкĕн рота командирĕ Яковлев аслă лейтенант 1945-мĕш çулхи ака уйăхĕн 16-мĕшĕнче Германинчи Зелов хули патĕнчи Вербиг станци (халь «Нойлангзов») патĕнчи çапăсенче ротине ăста ертсе пынă. Батоальон командирĕ Перепелицин майор ăна танксене çапăçăва кĕме паман фауспатронпа хĕçпăшалланă гитлеровецсене пĕтерме хушнă. Яковлеав хастаррăн салтаксене хăй хыççăн илсе кайнă. Тăшмана флангран пырса офицер ротăна атакăна çĕклет. Нимĕçсен ушкăшнне гранатăсемпе ывăтса тата автоматсемпе винтовкăсенчен персе Яковлев роти тăшманăн 30 яхăн фаустника пĕтерет, вĕсенчен 4 Яковлев лейтенант аллинчен. Çак çапăçура Яковлев лейтенанта вилмеллех амантаççĕ. 1945 çулхи акăн 16-мĕшĕнче Германи Нойлангзов хулинче вилнĕ. Танксем малалла каяççĕ, вĕсем хыççăн пехота. 301-мĕш стрелоксен дивизин 2-мĕш эшелонĕ çапăçăва кĕрет. Çапăçусенче харсăр çапăçнăшăн ăна 31.05.1945 Совет Союзĕн Паттăрĕн ятне тивĕçтернĕ. == Чысĕсем == Ленин орденĕ Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин 1 степеньлĕ орденĕ Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ Лениногроск хулинче ун ятне пĕр урама панă. Тăван ялĕнче палăк пур. == Вуламалли == •Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь. Т.2. М., 1988 •Антонов В.С. Путь к Берлину. М,: Наука, 1975 Герои Советского Союза - наши земляки. Книга 3. Казань, 1985 Ханин Л. Герои Советского Союза - сыны Татарии. Казань, 1969 == Каçăсем == Яковлев Евстафий Григорьевич «Патшалăх паттăрĕсем» сайтĕнче Чăваш энциклопедийĕ .

Source: original
Ипподром

Ипподро́м (ав.гр. ἱππόδρομος, ἵππος - лаша тата δρόμος - чупни, чупса ăмăртмалли лаптăк): рыçпе тата сиксе чупакан лашасене тĕрĕслемелли тата ут спорчĕпе ăмăртусем ирттермелли çурт-йĕрсен комплексĕ; çавсене йĕркелесе пыракан учреждени. == Раççейри ипподромсем == Раççейре 8 ĕçлекен питĕ пысăк, çаплах 28 ПУС - ипподромлă патшалăх ут савучĕ (иккĕмĕшĕсенче тотализатор çук). Пĕрремĕш савута Раççейре 1826 çулта Тамбов кĕпĕрнинчи (халĕ Липецк облаçĕ) Лебедянь хулинче уçнă. Европăри чи тахçанхисенчен пĕри тата тĕнчери пĕрремĕш рыç ипподромĕ - 1834 çулта уçăлнă Мускав ипподромĕ. Раççейре чи пысăккисем çаксем шутланаççĕ: === Тахçанхисем === Ахмедие лапамĕ Циркус Максимус == Çав. пекех == Ристалище Ут спорчĕ Лаша

Source: original
Хавал (йĕркеленӳ)

«Хавал» (Хĕвел) - чăваш çамрăкĕсен пуҫару ушкӑнӗ, 2009 çулта Шупашкарта йĕркеленнĕ. Ертӳçисем - Александр Блинов, Шупашкарта ĕçлесе пурăнакан, чăвашлăхшăн çунакан çын тата Александр Савельев, Мускав чăвашĕ. Тĕп тĕллевĕ - чăвашлăха аталантарасси. == Проекчĕсем == Организаци тĕрлĕ проектсемпе ĕçлет. Пĕрремĕш проекчĕ - утă уйăхĕн 4-11-мĕшĕнче ĕçлекен çуллахи «Хавал» лагерĕ. Утăн 10-мĕшĕнче вăл «Чăваш халăх пĕрлешĕвĕ» пулса тăнă. Пĕрлешӳ канашĕнче 5 çын: Алпарух (Александр Блинов), Тимĕрçĕ (Александр Кузнецов, Шупашкар), Тевет (Татьяна Гурьева, Шупашкар), Сантăр (Александр Савельев, Мускав), Елей (Виктор Арапов, Элмет). Пĕрремĕш тĕл пулăва Самар, Тутарстан, Мускав, Чăваш яш-кĕрĕмĕпе хĕр-упраçĕ хутшăннă. Тĕрлĕ лекцисем, вăйăсем, «çавра сĕтелсем», вучах умĕнчи каçсем, чăваш тĕррин, тумĕн вăрттăнлăхĕпе паллаштаракан ăсталăх лаççисем иртнĕ. Пурнăçлама палăртнă проектсем 20 яхăн: «Ашшĕ-амăшĕн ассоциацийĕ», «Чăваш чĕлхи клубĕ», «Шкул проекчĕ», "Кала-ха" - пуҫламӑш классенче вӗренмелли куҫарусӑр меслет, Наци Телекуравӗпе пӗрлехи проект "Учим чувашский", компьютер программисем хатĕрлени, «Контактра» сайта чăвашла куçарни тата ыттисем те. Авăн уйăхĕн 1-мĕшĕнче Шупашкар хулинчи 10-мĕш шкулта проектлă класс уçăлчĕ. Палăртнă класра предметсене чăвашла ертсе пыраççĕ. Чăваш Енри 455 шкултан çурринчен ытларахăшĕнче пуçламăш классенче чăвашла, 16-шĕнче тутарла, 3-шĕнче ирçелле вĕрентеççĕ, апла пулин те Пĕтĕм Раççейри тĕрĕслев ĕçне вырăсла кăна иртерме палăртнă. Хастарсен шухăшĕпе тĕрĕслеве наци чĕлхи çине куçармалла тесе Раççей Федерацин вĕренӳ министрĕ Ольга Васильева патне çыру янă. 2019 ҫулта 10-мӗш "Хавал" уйлӑх пулса иртет. == Çав. пекех == Ирĕклĕ Сăмах «Ирĕклĕх» пĕрлешӳ == Каçăсем == "Хавал" контактра официаллӑ ушкӑнӗ. «Хавал» официаллă сайчĕ. «"Хавал“ лагерь тепĕр çул та ĕçлĕ». (чăв.) «Чувашский лучше изучается на берегах Волги». (выр.) "15a Internacia Lingva Festivalo - Nova partnero"(ĕçлемен каçă). (эсп.) "7 вопросов о лагере "Хавал" 2013 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.. «Хавал» уйлӑхӗн программи паллӑ Александр Блинов: «Эпир хупӑ мар, пирӗн площадка уҫӑ» Кала-ха Учим чувашский Лингвохыпарсем (Лингвоновости) Словакинче чӑвашсемпе паллаштарнӑ Сантӑр Савкилта BBC радиовӗнче вак чӗлхесем пирки калаҫнӑ «Хавал» уйлӑха паллӑ чӗлхеҫӗсем хутшӑнӗҫ

Source: original
Урта

Орда́ (авалхи тĕрĕкле ordu «вырăн, резиденци, кермен») - малтан куçса çÿрекен уйрăм йăха пĕлтернĕ, каярахпа патшалăх пуçлăхĕн тавралăхри ятарлă вырăнĕ тата пĕтеешле организаци. == Çавăн пекех == Кызыл-Орда Ордынщина == Литература == Орда // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). - СПб.: 1890-1907. Большая Орда // Большая советская энциклопедия: В 66 томах (65 т. и 1 доп.) / Тĕп ред. О. Ю. Шмидт. - 1-мĕш кăл.. - М.: Советская энциклопедия, 1926-1947. Малый словарь истории Украины / Ответственный редактор Валерий Смолий .- К.: Лыбидь, 1997.

Source: original
Вавилон

Вавилон (Савăл çырулăхĕ 𒆍𒀭𒊏𒆠, аккад чĕлхинчен Babilim «турăсен хапхи» пулать; ав.гр. Βαβυλών) - Авалхи Месопотами патшалăхĕн историллĕ Аккад тăрăхĕнче вырнаçнă хулисенчен пĕри. Вăл Авалхи тĕнчен политика, хуçалăхпа культуран пĕлтерĕшлĕ тĕп вырăнĕ пулнă, этем кун-çулĕн чи пысăк хулисенчен пĕри, «пĕрремĕш мегаполис», христос тĕнĕн эсхатологи тата хальхи культуран палли пулса тăнă. Вавилон ишĕльчĕкесем хальхи Эль-Хилла хули çывăхĕнче (мухафаза Бабиль, Ирак) выртаççĕ. == Вуламалли == Белявский В. А. Вавилон легендарный и Вавилон исторический. - М.: Мысль, 1971. - 319 с.: ил. Веллард Джеймс. Вавилон. Расцвет и гибель города чудес / Пер. О. И. Перфильева.- М.: Центрполиграф, 2004. - 268 с.: ил. - Серия «Загадки древних цивилизаций». - ISBN 5-9524-0133-3 Геродот. История в девяти книгах / Пер. и прим. Г. А. Стратановского. Под общ. ред. С. Л. Утченко. Ред. перевода Н. А. Мещерский. Ответственный редактор С. Л. Утченко. - Л.,: Наука, 1972. - 600 с. - (Памятники исторической мысли). - 50 000 экз. История Древнего Востока. Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Ч. 1. Месопотамия / Под ред. И. М. Дьяконова. - М.,: Наука, 1983. - 534 с. - 25 050 экз. Кленгель-Брандт Эвелин. Путешествие в древний Вавилон / Пер.с нем. Б. С. Святского. - М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1979. - 260 с.: ил. - Серия «По следам исчезнувших культур Востока». Кленгель-Брандт Эвелин. Вавилонская башня. Легенда и история / Пер. с нем. И. М. Дунаевской. - М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1991. - 160 с.: ил. - Серия «По следам исчезнувших культур Востока». Кривачек Пол. Вавилон. Месопотамия и рождение цивилизации. MV-DCC до н. э. / Пер. Л. А. Карповой.- М.: Центрполиграф, 2015. - 352 с.: ил. - Серия «Memorialis». - ISBN 978-5-227-06261-1 Ллойд Сетон. Реки-близнецы. - М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1972. - 240 с.: ил. - Серия «По следам исчезнувших культур Востока». Ллойд Сетон. Археология Месопотамии. От древнекаменного века до персидского завоевания. - М.: Наука, Главная редакция восточной литературы, 1984. - 280 с.: ил. - Серия «По следам исчезнувших культур Востока».

Source: original
Атăлçум ял тăрăхĕ

Атăлçум ял тăрăхĕ - Чăваш Республикинчи Сĕнтĕрвăрри районĕн ял тăрăхĕ. Администраци адресĕ: Телефон: Ял тăрăхĕн пуçлăхĕ - == Тавралăхĕ == Ял тăрăхĕ районăн ҫурҫӗр пайĕнче, Атăлăн сылтăм çыранĕнче вырнаçнă. == Халăх йышĕ, тăрăх тытăмĕ == Халăх йышĕ - çын. === Ялсем === Ял тăрăхне Амачкин, Астакасси, Водолеево, Демешкино, Кĕçĕн Астакасси, Кушник, Нерядово (ял тӑрӑхӗн тӗп вырӑнӗ), Çĕнĕ Кушник, Пущăн, Чермĕш, Уракăва, Шульгин ялсем кӗреҫҫӗ. == Каçăсем == .

Source: original
Гастелло Николай Францевич

Николай Францевич Гастелло (23 апреля (6 мая) 1907 - çĕртме, 26 1941) - совет çар вĕçевçи, капитан (1940). Совет Союзĕн Паттăрĕ (утă, 26 1941, вилнĕ хыççăн). == Кун-çулĕ == Мускавра çуралнă. Белорус. Ашшĕ завод ĕçтĕшĕ. 1914-1918 çулсенче Сокольникири хула арçын училищинче вĕреннĕ. Муромра Мускав-Хусан чукун çулĕнче вакранçи тата чукун çул ăсти пулса ĕçленĕ. 1928 çултанпа ВКП(б) юпташĕ. 1932 çулхи çу уйăхĕнче РККА ĕретне тăрать. 1933 çулта Луганскри вĕçевçĕсен çар авиаци шкулне вĕренме кĕрет. Ростов-Тан-çинчи бомбă пăрахакан авиаци бригадинче хĕсметре тăрать. Халхин-Гол (1939) патĕнчи тата 1939-1940 çулхи Совет-финн вăрçине хутшăнать. 1940 çулта вăл капитан хисепне тивĕçет. 1941 çулхи çĕртме, 24 Гастелло инçет бомба пăрахакан авиацийĕн 3-мĕш бомба пăрахакан авиаци корпусĕн 42-мĕш инçет бомба пăрахакан авиаци дивизин 207-мĕш инçет бомба пăрахакан авиаци полкĕн 2-мĕш авиаци эскадрильин командирĕ пулса тăрать. == Вилĕмĕ == 1941 çулхи çĕртме, 26 Молодечно - Радошковичи çулĕ çинче тăшман мотоколоннине бомбăланă. Тăшман снарячĕ самолётăн çунăк япала бакне лекет. Гастелло çулăма кĕнĕ самолёта тăшман колоннине тĕллесе кĕртет. Пур экипаж: А. А. Бурденюк, Г. Н. Скоробогатый лейтенантсем, А. А. Калинин аслă сержант паттăррăн пуçне хурать. == Астăвăм == Гастелло вилнĕ хыççăн Совет Союзĕн Паттăрĕ чысне тивĕç пулать, унăн экипажне - Бурденюк, Скоробогатый и Калинин - вилĕм хыççăн 1-мĕш степĕньлĕ Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин орденĕпе чыслаççĕ. Cовет Cоюзĕн нумай хулисен урамĕсене паттăрăн ятне панă. == Çавăн пекех пăхăр == Маслов Александр Спиридонович Талалихин Виктор Васильевич == Гастелло вил тăприне эксгумаци туни == 1951 çулта Гастелло вил тăпри çĕрĕнче эксгумаци ĕçне ирттернĕ. Унăн япалисене тупайман, анчах - командира 207 полк 3 эскадрильин командирĕн Александр Спиридонович Масловăн япалисене тупнă == Каçăсем == Альтернативла верси Гастелло çапăçăвне тĕпченĕ материалсем Антон Сидоренко. Где вы, капитан Гастелло? 2009 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ. Николай Гастелло 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ. Мускав журналĕ. Кăссайлă вĕçевçĕ çинчен чăнлăх Два Капитана. «Известия», 29 января 1997 г. 2009 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ. Федор Воробьев. Николай Гастелло - подвиг, которого не было. 2011 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ. Критика альтернативной версии Искушение «Св. Эдуарда». Кирилл Экономов 2007 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ. Страна.ру о противоречивых версиях событий 2006 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 6-мӗшӗнче архивланӑ.

Source: original
Сăвăç

Сăвăç е поэт - căвă жанрĕсенче хевтелекен литератор. Поэзипе прозăна уйăрайман тĕрлĕ культурăра сăвăçа ăслайçă вырăнне хурса мăн статус параççĕ; унăн вичкĕн сăвăç пултарулахĕ пур, çак вара ăна çутçанталăкри питĕ вăйлă пахалăх парать. Çакнашкаллисен шутне европа культури кĕрет. == Паллă сăвăçсем == Байрон Джордж Гордон, - акăлчансен паллă сăвăçи. Иванов Константин Васильевич, - чăвашсем паллă сăвăçи. Пушкин Александр Сергеевич, - вырăссен паллă сăвăçи. Гомер, - грексен авалхи сăвăçи, хайлавçи. == Çавăн пекех пăхăр == Чăваш сăвăçисен ятлăхĕ Вырăс сăвăçисен ятлăхĕ Авалхи чăваш сăвăçисемпе юрăçисем == Каçăсем == Сăвăçсем çинчен, Фридрих Ницше

Source: original