AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Партизанон ныхмæлæуддзинад Балтикæйы

Партизанон ныхмæлæуддзинад Балтикæйы уыди эстойнаг, латвиаг æмæ литвайаг партизанты хотыхджын тыхх. Хуыттой cæ Хъæддаг æфсымæртæ, Хъæды æфсымæртæ (эст. metsavennad, латв. mežabrāļi, лит. žaliukai) тыхх кодтой Советон Цæдисимæ Советон оккупацийы рæстæджы Дыккаг дунеон хæсты афоны æмæ йæ фæcтæ. Уый хуызæн анти-Советон Центрон æмæ Скæсæйнаг Европæйы хотыхджын къордтæ тыхх кодтой коммунистон хицауиуæгимæ Болгарийы, Польшæйы, Румынийы æмæ хурныгуылæйнаг Украинæйы.

Source: original
Ходжа Насреддин

Ходжа Насреддин кæнæ Молло Насреддин у скæсæйнаг фольклоры сатирикон персонаж. Ходжайы тыххæй зындгонд сты мингай анекдоттæ Астæуккаг Ази æмæ Хæстæг Скæсæны, йæ хабæртты кой фехъусæн ис æгас евроазиаг континенты алы рæтты, суанг Китайы дæр. Йæ удысконды баиу сты куыд хинæйдзаг, куырыхон æмæ хъазаг адæймаджы миниуджытæ, афтæ æнæхин æмæ æнæнтысты æууæлтæ. Йæ ном зындгонд ссис анекдотты фæрцы. Фæстæдæр Ходжайыл фыст æрцыди æнæхъæн романтæ æмæ уацаутæ (П. Миллины «Насреддин æмæ йæ бинойнаг», Гафур Гулямы «Балы аппæй конд хæрдоджытæ» æмæ æнд.). Уырыссагау чи кæсы, уыдоны ’хсæн зындгонддæр у Леонид Соловьёвы дилоги «Ходжа Насреддины тыххæй уацау» (йе сконды ис дыууæ романы - «Сабырад халæг» æмæ «Зæрдæскъæфт принц»). Ацы чиныг тæлмацгонд æрцыд дунейы дæсгай æвзæгтæм, æмæ нымад у Ходжайы тыххæй фыст уацмысæй сæ хуыздæртæй иуыл.

Source: original
Флейтас, Роберто

Роберто Флейтас (исп. Roberto Fleitas; райгуырдис 1932-æм азы Монтевидеойы) у Уругвайы футболист æмæ футболон тренер. == Цардафыст == Роберто Флейтас хъазыдис куыд «Ливерпуль»-ы (Монтевидео) астæуккаг хъахъхъæнæг. Уругвайы футболон ассоциаци уый лæмбынæг нæ зоны, фæлæ уругвайаг газет «La Republica»-мæ гæсгæ Флейтас хъазыдис националон иугонд командæйы сконды дæр. Йæ тренеры карьерæ Флейтас байдыдта Уругвайы фыццаг дивизионы, фыццаг - «Прогресо»-йы, фæстæдæр та - «Сентраль Эспаньол»-ы. 1987-æм азы уый савæрдтой иугонд командæйы сæйраг тренеры бынатмæ, Омар Боррасы бæсты. Йæ разамынд фæрæстмæ - Уругвайы командæ рамбылдта Аргентинæ æмæ Чилийы ныхмæ хъæзтытæ æмæ сси Хуссар Америкæйы чемпион.. 1988-æм азы Флейтас йæ тренеры бынат ныууагъта, иугонд командæйы тренер сси Оскар Табарес, кæцы командæ цæттæ кодта дунейы чемпионатмæ Италийы (1990). Флейтас та кусынмæ бацыдис клуб «Насьональ»-мæ. Йæ æххуысæй клубы къухы бафтыдис Либертадоресы Хъалац райсын 1988-æм азы. Финалы йæ командæ хъазыдис аргентинаг «Ньюэллс Олд Бойз»-ы ныхмæ. «Насьональ»-ы бар уыдис Æхсæнконтиненталон хъалацы тыххæй хъазын 1988-æм азы, уый мидæг йæ футболисттæ фембæлдысты Европæй чемпионимæ, ПСВ, æмæ ууыл фæуæлахиз ис (пенальтиты серийы дæргъы). Йæ фæстæг куысты баныт уыдис клуб «Ливерпуль», кæцыйы кæддæр райдыдта футболисты карьерæ. Уым кусын байдыдта 2000-æм азы январы, фæлæ клубы хъазт нæ фæрæстмæ, æмæ æвзæр фæстиуджыты фæдыл тренеры бынатæ Флейтасы ныууагътой. == Æддаг æрмæг == Тренеры профиль // transfermarkt.de (нем.)

Source: original
1918-æм аз

== Цаутæ == 31 январы - Адæмон комиссарты советы декретæй Уæрæсейы йæ тыхы бацыдис ныгуылæн-европæйаг къæлиндар: райсомæй уыд 14 февралы. 8 февралы - Тбилисы (Калачы) паддзахадон университеты бындур æвæрд æрцыдис. 3 мартъийы - Герман, Австри æмæ Уæрæсе бафидыдтой сахар Брест-Литовсчы. Ууыл Уæрæсейæн фæци Фыццаг Дунеон хæст; Финлянди, Латви, Литва, Польшæ æмæ Эстони хæдбар паддзахæдтæ баисты. 28 майы - Сомих йæ хæдбардзинад расидтис. 31 декабры - Германы ’фсад ацыдис Вильнюсæй. == Райгуырдысты == 20 майы - Эдвард Льюис (Edward B. Lewis) (ам. 2004), америкаг генетик, Нобелы премийы лауреат (1995). 7 июны - Павел Коган, советон поэт. 11 декабры - Солженицин Александр (ам.2008), советон фыссаг, Нобелы премийы лауреат (1970). 12 декабры - Цæрукъаты Алыксандр, ирон поэт. == Амардысты == 6 апрелы - Саввæ Мамонтов, уырыссаг амалхъом æмæ хæрзгæнæг (райгуырдис 1841). 3 ноябры - Александр Ляпунов, математик, академик. 14 ноябры - Максим Антонович, уырыссаг литературон критик æмæ публицист (райгуырд 1835). 2 декабры - Эдмон Ростан, францаг поэт, драматург. 27 декабры - Карл Шлехтер, шахматист.

Source: original
Британийы Колумби

Британийы Колумби кæнæ Бритайнаг Колумби (англ. British Columbia, фр. Colombie-Britannique) у Канадæйы провинцитæй иу, лæууы Сабыр фурды былгæрон, Канадæйы тæккæ ныгуылæны. Ацы провинцийы цæрынц 4 220 мин адæймаджы (2005 азы). Провинцийæн йæ сæйраг сахар у Виктори (75,3 мин цæрджыты), йæ стырдæр сахар та у Ванкувер (545,6 мин цæрджыты) - 2010-æм азы Зымæгон Олимпиадæйы фысым. Британийы Колумбийы сахартæ азæй-азмæ рæзынц. Британийы Колумбийы ис тынг рæсугъд æрдз. Провинцийы 12,5% (114 мин километры) у хъахъхъæд территоритæ. Бирæ адæм дунейы алы къумтæй сæ фæллад уадзынæн ардæм цæуынц, ахæм туризмы тип хуыйны экотуризм.

Source: original
Хъаджарты династи

Хъаджарты династи - сахты династи Ираны, æлдариуæг кодтой 1796-1925 азты. Равзардысты Занд династийы фæстæ. Уыцы династийы сахтæн сæ номхыгъд Агъа Мухаммад хан (1796-1797) Фатх Али сах (1797-1834) Мохаммад сах (1834-1848) Нассер-аль-Дин сах (1848-1896) Моззафар-аль-Дин сах (1896-1907) Мохаммад Али сах (1907-1909) Ахмад сах (1909-1925) == Кæсут ма == Перс Ираны истори == Æддаг æрмæг == Уæрæсе æмæ Ираны ’хсæн æххæстдзинæдтæ Хъаджар династийы рæстæг Архивгонд æрцыдис 29 сентябры 2007 азы. (уырыс.)

Source: original
Ганди, Соня

Соня Ганди (хинди सोनिया गाँधी, итал. Sonia Gandhi; райгуырд 1946-æм азы 9 декабры Италийы сахар Лузианæйы) - Индийы зындгонддæр политиктæй иу, Индийы националон конгрессы раздзог (1998-2017/2019-2022), Индийы раздæры премьер-министр Раджив Гандийы идæдз ус. Райгуырд Италийы куыд Соня Антония Майно (йæ гæххæттытæм гæсгæ Эдвиге Антония Альбинæ Майно, итал. Edvige Antonia Albina Maino). Йæ ныййарджытæ - Антонио æмæ Паола Майно. Соняйы фыд Дыккаг дунеон хæсты рæстæг советон уацары бахауд. Уый фæстиуæгæн стыр нымд кодта уæрæсейаг истори æмæ культурæйæн, æмæ уый охыл йе ’ртæ чызгæн радта уырыссаг нæмттæ. Антонио фæмард 1983-æм азы, Соняйы мад æмæ йæ дыууæ хойы ныр дæр цæрынц Италийы, Орбассанойы цур. 1965-æм азы Соня Майно æрбацыд Кембриджмæ англисаг æвзаг ахуыр кæнынмæ. Уым базонгæ кодта йæ суинаг лæгимæ - уый ахуыр кодта Кембриджы университеты. 1968-æм азы уыдон скодтой чындзæхсæв Нью-Делийы, уый фæстæ Соня æрцарди йæ лæджы мад Индирæ Гандийы хæдзары. Индирæ Ганди уыд Индийы премьер-министр 1966-1977 æмæ 1980-1984 азты. 1970-æм азы Соняйæн райгуырд фырт - Рахул, 1971-æм азы та - чызг Приянкæ. Индирæ Гандийы фæндыди, цæмæн йæ фæдыл йæ кæстæр фырт Санджая Ганди цæуа. Раджив Ганди уæд граждайнаг авиацийы тæхæгæй куыста. 1980-æм азы та, Санджай куы фæмард, Раджив активонæй политикон архайдыл ныллæуыд. Йæ мад куы фæмардтой 1984-æм азы, уый сси бæстæйы премьер-министр. == Литературæ == Соня Гандийы тыххæй ис цалдæр чиныджы: S. R. ET AL. BAKSHI (1998) Sonia Gandhi, The President of AICC South Asia Books. ISBN 81-7024-988-0 Rupa Chaterjee (1999) Sonia Gandhi: The Lady in Shadow Butala. ISBN 81-87277-02-5 C. Rupa, Rupa Chaterjee (2000) Sonia Mystique South Asia Books. ISBN 81-85870-24-1 Moro, Javier "El sari rojo" (Ed. Seix Barral, 2008) "Il sari rosso" (Il Saggiatore, 2009) == Æддаг æрмæг == Соня Гандийы сайт Архивгонд æрцыдис 11 сентябры 2017 азы. Индийы националон конгрессы партион сайт

Source: original
Цæгаты Стыр хæст

Цæгаты Стыр хæст уыди 1700-1721 азты Уæрæсе æмæ Швецийы ’хсæн, Балты денджызы æлдариуæг кæныны сæраппонд. Хæсты Уæрæсейы цæдисонтæ уыдысты Дани æмæ Саксони (сæ коалицийы ном: «Цæгат цæдис»), фæлæ тагъд рæстæджы уыцы цæдис фехæлд æмæ ногæй райтынг ис æрмæст 1709-æм азы. Цæгаты Стыр хæсты архайдтой æндæр паддзахæдтæ дæр: Швецийы ныхмæ - Англис, Ганновер, Голланди, Прусси æмæ Польшæ; Уæрæсейы ныхмæ - Англис æмæ Ганновер. Фæстиуæгæн 1721-æм азы Швеци фембылды, Ништадты сабырдзинады бадзырдыл йæ къух æрæвæргæйæ. Цæгаты Стыр хæсты фæрцы бынтон æндæрхуызон сси тыхты райуæрст Балты денджызы былтыл. Уæрæсе сси уæзгæ паддзахад, Скæсæн Европæйы уæлиуæг чи кодта, ахæм. Уæрæсейы скондмæ бахаудтой Ингри, Карели, Эстлянди, Лифлянди, стæй Финляндийы хуссар хай (Выборджы онг). Пётр I алыг кодта йæ æлдарады сæйраг фарста: йæ бæстæ сифтонг кодта денджызон фæндæгтæй, райдыдта денджызыл æндæр бæстæтимæ сæудæджер кæнын, саразта йæхи дуджы раззагкълассон æфсад æмæ флот. Швеци та йæ хъомыс фесæфта, сси дæлахъазон паддзахад. Балты денджызы хуссар былыл Швецийæн цы зæххытæ уыд, уыдон иууылдæр хæсты фæстæ бацыдысты Уæрæсейы скондмæ кæнæ та сæрибар фесты. == Литературæ == Тарле Е. В. Русский флот и внешняя политика Петра I. - СПб.: Фирма «БРАСК», Морской исторический сборник, 1994 == Æддаг æрмæг == Цæгаты Стыр хæст 1700-1721 (уырыс.) XVII-XVIII æнусты хæстыты картæтæ

Source: original
Чаренц, Егише

Егише́ (Елисей) Чаре́нц (сом. Եղիշե Չարենց, æцæг ном - Егише́ Согомоня́н Абгары фырт; райгуырдис 1897-æм азы Хъарсы, Уæрæсейы империйы (ныры Турчы) - амардис 1937-æм азы 27 ноябры Ереваны) - сомихаг поэт, прозаик æмæ тæлмацгæнæг, сомихаг литературæйы классик. «Æртæйы декларацийы» автортæй сæ иу. == Царафыст == Райгуырд базаргæнæджы бинонты. 1908 - бацыд Хъарсы реалон училищемæ. Фæззæг 1916 - араст ис Мæскуымæ æмæ бацыд А.Л. Шанявскийы номыл Адæмон университетмæ. Феврал 1917 - университеты студенттимæ райста хайад политикон ахстæтты сæрибаркæнынады Бутырскаяйы ахæстонæй. 1918 - бацыд Сырх æфсадмæ. 1919 - раздæхтис Ереванмæ æмæ цыдæр рæстæг куыста ахуыргæнæгæй. 1920 - райста хайад коммунистты растады дашнакаг паддзахады ныхмæ майы. Азы кæронæй 1921-æм азы онг уыдис аивады хайады сæргълæууæг рухсады Наркоматы. Ахуыр кодта литературон-нывгæнадон хайады фыццаг МГУ-йы. 1925 - ног литературон организаци «Ноемберы» (Ноябрь) сæр. 1934 - Сомихы ССР-ы делегат ССР-ы фыссæджыты фыццаг съезды. 1936-æм сентябрь - Советон Цæдисы НКВД æй æрцахста æмæ йæ фæаххосджын кодта контрреволюцийы, национализмы, троцкизмы æмæ терроризмы. Амардис 1937-æм азы 27 ноябры Ереваны ахæстон рынчындоны. Поэты ингæны бынад нырмæ дæр бæрæг нæу. Фæсмæрдон сси реабелитацигонд 1950-æм азты. === Бинонтæ === Йæ фыццаг бинойнаг Арпеник амард, сывæлæттæ сын нæ уыд. 1930-æм азы базонгæ ис Изабеллæ Нязоваимæ æмæ йæ ракуырдта иу азы фæстæ. 1932-æм æмæ 1935-æм æзты сын райгуырд дыууæ чызгы: Арпеник (йæ фыццаг бинойнаджы ном) æмæ Анаит. Арпеникæн райгуыр цалдæр фырты, Анаитæн та (кæцы сси литературовед) геолог Арам Базянимæ райгуырд чызг Асмик, уый райста Чаренцы мыггаг, йæ мады фыды номыл. == Сфæлдыстад == Сатирикон роман «Наирийы бæстæ», поэмæ «Дантейы легендæйы» автор. Æмдзæвгæты йеддæмæ ма тæлмац кодта сомихаг æвзагмæ А. С. Пушкины, В. Маяковскийы, И. Гётейы, Э. Верхарны уацмыстæ, уымæй дарддæр ма æрмæджытæ стыр литературон архайджыты æмæ нырыккон поэзийы тыххæй. == Мысинаг == 1975-æм азы Ереваны (Маштоцы проспект, 17) бакодтой музей-хæдзар Егише Чаренцæн, йæ бинонтæ 1935-æм азы цы фатер райстой, уыцы ран. Йæ номæй схуыдтой Сомихы сахар Разданы цæугæдоныл - Чаренцаван (1967-æм азы размæ - Лусаван). Ереваны йын сывæрдтой дурныв, йæ номæй схуыдтой уынгтæ, скъола No 67, Литературæ æмæ аивады паддзахадон музей Сомихы. Скъола No 12 Егише Чаренцы номыл Ванадзоры сахары. Йæ портрет нывгонд у сомихаг купюрæйыл 1000 драм. Йæ портрет нывгонд у юбилейон сомихаг 100 драмы 1997-æм азы. Йæ номæй схуыдтой сомихаг коньячы сорт. Посты маркæтыл == Литературæ == Сомихаг Советон Энциклопеди, Т. 8, ф. 670-671, Ереван, 1982(сом.)

Source: original
Рæмонаты Александр

Рамонты Данелы фырт Александр (1943-2005) уыд дыгуронау фыссæг поэт. Рæмонты Алыксандры райгуырæн хъæу у Сырх Дыгур. Уым каст фæци астæуккаг скъола, стæй ахуыр кодта педагогон училищейы аивадон хайады, Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты, Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты арæзтадон факультеты. Куыста Сырх Дыгуры астæуккаг скъолайы ахуыргæнæгæй, Дзæуджыхъæуы 14-æм скъолайы, «Цæгирпромарæзтад»-ы, Авджындзаумæттæгæнæн заводы, газет «Дигорæ»-йы редакцийы æмæ æндæр рæтты. Алыксандры поэтикон уацмыстæ джиппы уагъд цыдысты журналтæ «Мах дуг», «Ирæф», «Ногдзау», газеттæ «Дигорæ», «Рæстдзинад»-ы. Фыста сывæллæттæн дæр.

Source: original
Уæхъæц

Уæхъæц, дыгуронау Уæхъæцæ (уырыс. Вакац) у хъæу Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы. == Истори == Уæхъæци гъæу æвæрд æй Сонгути дон æма паддзахи надæн сæ галеу фарс, Галаузи донæн ба - æ рахес фарс. Гъæу æй Мæхчески æма Къамати гъæутæмæ 2-3 километри идарддæр Хонсар æрдæмæ. Уæхъæци гъæуæн æ Хонсар æрдигæй ес бæрзонд къулдун (Узунæги тегъæ), идарддæр ба Сау хонхи бæрзæндтæ. Еци хонх зумæги бæнтти хор нихгæнуй, æма гъæуи æрдæг дууæ къуæрей дæргъци фæууй æнæ хор. Политикон æма социалон æгъдауæй Уæхъæци гъæу рагон рæстæгути ахæста устур бунат. Раздæр рæстæгути гъæуи ном адæм худтонцæ «Авд Уæхъæци», зæгъгæ, уой туххæй æма адтæй авд гъæуей унаффæгæнæн бунат (Нихæс). Ами гъæутæй æрвист хестæр лæгтæ рæстæгæй-рæстæгмæ æрæмбурд уиуонцæ æма си тæрхонтæ хастонцæ адæми цард хуæздæр кæнуни туххæй, лух си кодтонцæ тугъдон фарстатæ æма æндæртæ. Фиццагдæр, дан, «Авд Уæхъæци» хестæртæ рахастонцæ унаффæ, цæмæй тог райсуни бæсти тоггинтæ тоги цитæ кодтайуонцæ зиангун муггагæн, - е ба адтæй бафедауни бæрæггæнæн дууæ муггагей æхсæн. Уæхъæци гъæу Дигори коми æй тæккæ рагондæр гъæутæй сæ еу. Уой туххæй бæрæггæнæнтæ æнцæ рагон мæсгутæ, уæдта гъæуи алли фарс уобæйттæ, рагон уæлмæрдтæ æма циртдзæвæнтæ. Гъæуи астæу ци дууæ устур мæсуги ес, уонæй сæ еуей Цакъоти адæм сæхе хонунцæ, иннæ адæм ба зæгъунцæ, зæгъгæ, дан, еци мæсуг исаразтонцæ Туйгъантæ, Цакъотæ ба си æрцардæнцæ, Туйгъантæ будурмæ ку фæллигъдæнцæ, уæд уой фæсте. Миндзайти мæсуг ке хонунцæ адæм, е дæр Миндзайти нæ адтæй, æндæр кедæр адтæй, фал, ке мæсуг адтæй, ка ’й исаразта, е ба абони уалæнгæ дæр бæрæггонд нæма æрцудæй. Уæхъæци цæргути уавæртæ Тъæпæн Дигори Хонсари гъæути цæргути уавæртæй адтæнцæ дзæвгарæ хуæздæр. Сæ нæдтæ адтæнцæ хуарз, алли афони дæр си зилдæй уæрдун. Аразæн гъæдæ æма согбæл дæр уони хузæн нæ тухстæнцæ, гъæдæ сæмæ адтæй хæстæг. Сæ хумзæнхитæ дæр адтæнцæ гъæумæ хæстæг, уæдта ниллæгути, хуæздæр рауæнти. Фал се ’гуæрдæнтæ æма сæ фонси хезнитæ ба адтæнцæ идард æма зин уавæрти, фал уæддæр уони фæрци сæ бон адтæй фонс дарун: листвонс (фустæ, сæгътæ), уæдта гъоцитæ, косунмæ ба - галтæ, бæхтæ æма хæргутæ. Дигори иннæ гъæути цæргути хузæн Уæхъæци гъæуи цæргутæ дæр сæ фиддæлти æгъдæуттæн сæ хуæздæрти фæнзтонцæ. Устурдæр æма кадгиндæр ковæндæнттæбæл нимадтонцæ Узунæги дзиуари æма Тухуæстæги ковæндæнттæ. Æууæндтæнцæ Хуцаубæл æма изæдтæбæл. == Мыггæгтæ == Уæхъæци гъæуи цардæнцæ муггæгтæ: Амилахуантæ, Гæзæнтæ, Дзидзойтæ, Кæлухтæ, Миндзайтæ, Митцитæ, Таматæ, Туйгъантæ, Хадатæ, Хубатæ, Хъараонтæ, Хъиргъутæ, Хъойбайтæ, Цакъотæ, Цъугкитæ æма Цъебойтæ. == Литературæ == Цховребова З. Д. Ойконимия Осетии. Юго-Осетинский научно-исследовательский институт им. З. Н. Ванеева. Цхинвал, 2003. 63 С. Цагъаты Анастасия. Цæгат Ирыстоны топоними. II-æм хай. Дзæуджыхъæу, 1975. == Æрвитæнтæ == Уæхъæц бахæсдзысты историон нысаниуæг кæмæн ис, ахæм хъæуты хыгъдмæ

Source: original
8 декабры

8 декабры, иронау цыппурсы мæйы 8-æм бон - азы 342-æм бон (даргъ азы 343-æм бон). === XX æнус === 1991 - Беловежская пущайы Уæрæсейы президент Борис Ельцин, Украинæйы президент Леонид Кравчук æмæ Белоруссийы сæйраг советы сæрдар Станислав Шушкевич бафыстой Беловежьейы бадзырд, сарæзтæуыд Хæдбар Паддзахæдты Æмбалад, Советон Цæдисы уæвынад та фæци. 1999 - Мæскуыйы бафыстæуыд Уæрæсе æмæ Беларусы цæдисон паддзахады тыххæй бадзырд.

Source: original
Спрингфилд (Иллинойс)

Спрингфилд (англ. Springfield) у америкаг штаты Иллинойсы сæйраг сахар, йæ хицауадон, коммерцион æмæ культурон центр. == Фендтаджытæ == Оперæ æмæ балеты театр Авраам Линкольны хæдзар-музей æмæ ингæн Вьетнамы хæсты ветерантæн мемориал == Номдзыд райгуырджытæ æмæ цæрджытæ == Авраам Линкольн, АИШ-ы 16-æм президент. Джон Хей, политик æмæ фыссæг Джон Уитфилд Банн, индустригæнæг, финансист. Уильям Херндон, политик Джон Л. Льюис, политик Вэйчел Линсэй, америкаг поэт. Эдлай Стивенсон, юрист == Æфсымæрон сахартæ == Асикага (яп. 足利市), Япон Килларни (англ. Killarney), Ирланди Сан-Педро (исп. San Pedro), Мексикæ Филлах (нем. Villach, словен. Beljak), Австри

Source: original
Пинол

Пинол кæнæ Пинолийо у никарагуæйаг традицион нозт, кæнынц æй адджын нартхоры ссад æмæ какаойæ, иуæй-иутæ нозтмæ сæкæр дæр æфтауынц. Никарагуæйæгтæн пинол нуазын ахæм тыхджын традици у, æмæ уымæй сæрыстыр дæр вæййынц. Фæзæгъынц, зæгъгæ, «Soy puro Pinolero; ¡Nicaragüense por gracia de Dios!» (ома, «Дæн сыгъдæг пинол-нуазæг, дæн никарагуæйаг [лæг] Хуыцауы хорзæхæй!»). Ацы фразæ фыццаг хатт уыди Тино Лопес Геррæйы зарæг «Мæ Никарагуæ»-йы æмæ уымæй рапарахат. Президент Даниэль Ортега дæр йæ ныхæсты пайда кæны уыцы фразæйæ.

Source: original
Куадзæн

Куадзæн (гр. πάσχα) у чырыстон дины стыр бæрæгбон. Чырыстон уырнындзинадмæ гæсгæ уыцы бон мæрдтæй райгас и Йесо Чырысти æмæ уымæй мæлæтыл фæуæлахиз. Бæрæгбоны ирон ном фæзынди мивдисæг «ком уадзын»-æй. Уыцы бон чырыстон диныл хæст адæм «ком уадзынц», ома нал дарынц ком. Ирон адæммæ куадзæн рагæй уыди стыр æмæ хъæлдзæг бæрæгбон. == Ирон адæммæ == Куадзæн у уалдзыгон, æхсызгондзинады бæрæгбон. 325-æм азæй фæстæмæ Куадзæн æрцæуы, мæй йæ цалхыдзаг куы свæййы, уый фæстæ хуыцаубонмæ, апрелы дыккаг - æртыккаг къуырийы хуыцаубонмæ. Куадзæн куыд равзæрд, уый бæрӕг у дзырд комуадзæнæй, ома адæм сæ ком суадзынц, мархо нал фæдарынц. Адæм Куадзæнмæ сæхи цæттæ кæнын райдайынц рагацау; хæдзары æфсин кæнæ æфсинтæ сцæттæ кæнынц уæлибæхтæ, нозт, хæрд, бæгæны. Бæрæгбоны фынгыл сæрмагонд бынат ахсынц ахуырст æйчытæ, цæхджын дæр сæ кæнынц. Сыхæгтæ, хæстæджытæ кæрæдзимæ арфæтæм фæцæуынц, Чырысти райгас, зæгъгæ. Арфæгæнæгмæ айк авæрынц. Ныртæккæ бирæ адæм ком нал дарынц, фæлæ раздæрты адæймаг айк райста æмæ дзы скомдзаг кодта, уæд уый амыдта æмæ йæ ком суагъта. Арфæтæ кæнынмæ фыццагдæр цыдысты ног мæрдджынтæм, загътой-иу сын ныфсæвæрæн, зæрдæдарæн ныхæстæ. Куадзæны бон-иу хъæубæстæн уыд стыр бæрæгбон, сарæзтой-иу иумæйаг куывд. Зарыдысты, кафыдысты, алырдыгæй хъуыст хъæлдзæг ныхас, фæндырдзагъд. Уæлдай хъæлдзæгдæр уыдысты сывæллæттæ. Куадзæнмæ-иу сын бахуыдтой ног дзаумæттæ. Сывæллæттæ хæдзæрттыл зылдысты æмæ сын алкæмдæр лæвæрдтой æйчытæ. == Литературæ == Ирон æгъдæуттæ. Чиныг сарæзта Агънаты Гæстæн. Рецензенттæ Ходы Камал æмæ Чеджемты Геор. - Дзæуджыхъæу, «Урсдон», 1999 - 176 с.

Source: original
Манагуæ

Манагуæ (исп. Managua) у Никарагуæйы сæйраг æмæ стырдæр сахар. Манагуæйы бындур сæвæрдæуыди 1819 азы. Уæд кæсагахсджыты хъæу уыди. Бæстæйы сæйраг сахар сси 1852 азы, уый тыххæй æмæ лæууыд дыууæ ерысгæнæг сахарты ’хсæн (Леон æмæ Гранадæ, кæддæры сæйраг сахартæ). 2007 азы, æнтыстджын ахуырадон программæйы фæрцы, Манагуæ расидти, уый Централон Америкæйы фыццаг сæйраг сахар у, кæцыйы цæрджытæй æппæт кæсын-фыссын зонынц. == Номы равзæрд == Сахары ном Манагуæ фæзынд индейаг дзырд Мана-ахуак-æй. Уый нахуатлаг æвзаджы нысан кæны «доны цур» кæнæ «дон алфамбылай кæм у». Сахар кæм лæууы, уыцы банаты адæм цардысты æппынкъаддæр 6 мин азы дæргъы. == Сахары цæрджытæ == 2004-м азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ Манагуæйы цæры 1,723 милуан адæймаджы. == Географи == Уымæл тропикон боныхъæд, бæзнаг вулканон мæр æмæ егъау æдзæхх цад фадат дæттынц, цæмæй Манагуæ Централон Америкæйы сæйраг сахартæй тæккæ цъæхдæр уа.

Source: original
1887-æм аз

== Цаутæ == Цæгат Ирыстоны байгом и Æрыдоны семинар. Уый стыр тавæг дардта ирон культурæйы рæзтæн, ахуыр кодтой дзы бирæ ирон культурæйы номдзыд архайджытæ. == Райгуырдысты == 9 февралы - Василий Чапаев, уæрæсейаг командæгæнæг, Мидхæсты хъæбатыр (фæмард 1919-æм азы). 16 майы - Игорь Северянин (йæ æцæг мыггаг у Лотарев) (ам. 1941), уырыссаг поэт. == Амардысты == 5 апрелы - Иван Крамской, уырыссаг нывгæнæг, бирæ историон нывты æмæ портретты автор, аивадон критик (райг. 1837).

Source: original
Къухдарæнты æлдар

Къухдаранты æлдар (англ. The Lord of the Rings) у англисаг фыссæг Джон Рональд Руэл Толкины эпикон роман. Къухдаранты æлдар нымайынц эпикон фэнтезийы жанры фыццаг романыл, ноджы ма йæ классикон уацмысыл. Къухдаранты æлдар - нымад у XX æнусы æппæт популярон æмæ номдзыддæр чиныгыл. Фæстæдæр чиныг ратæлмац кодтой бирæ æвзæгтæм. Стыр тæфаг радта куыд æппæт фэнтези литературæйæн æмæ кинематографæн афтæ дæр æппæтдунеон культурæйæн. Профессор Толкины куыстыты тæфагæй фæзындис ног æхсæнадон змæлд - толкинизм. Питер Джексоны чиныджы экранизаци дæр уыдис стыр æнтыст. == Сфæлдыстады истори == Толкин сæрысуангæй нæ хъавыд фыссын «Хоббиты» дарддæрдзу, фæлæ 1937-æм азы 15 ноябры Allen & Unwin-ы рауагъдады хицау сæ фембæлды рæстæг радта йын фадат æмæ конкретон æнхъарæн ног уацмысы рауагъды тыххæй. «Хоббиты» дарддæрдзу райдыдта фыссын æмæ 1937-æм азы 16 декабры ног чиныджы фыццаг сæр ныридæгæн уыди фыст. Автор йæ сæйраг нысаныл нымадта саразын ног англисаг эпос. Толкин, йæхæдæг, уыдис ахуыргонд филолог, фæцис Оксфорд. Хорз зыдта Цæгат Европæйы астæузаманы мифтæ: «Хервёры сагæ», «Вёльсунгты сагæ», «Беовульф» æмæ ’ндæр рагон гермайнаг, рагон англисаг, рагон скандинаваг æмæ англисаг астæузаман текстæ. Толкин йæ фыстæджыты арæх амыдта йæ уацмысы сæйраг нысан уыди «æхсæнады фæткæвард сраст кæнын æмæ йæ рæсугъдзинад æмæ ’цæгдзинад рабæрæг кæнын» кæй уыди уый. Толкин уыди перфекционист æмæ уый тыххæй йæ куысты фæуыны хъуыддæгты тыххæй тагъд нæ кодта. Йæ литературон куыст иу арæх ныууагъта, сæрмагондæй та йæ хъуыди йæ студенттæн бафæлварын («Хоббиты» фыццаг фразæ «In a hole in the ground there lived a Hobbit» дæр фыст æрцыди, йæ студентты экзаменацион куыстыл). Æнæхъæн 1943-æм аз, йæ текстыл нæ куыста, фæлæ йæ куыст адарддæр кодта 1944-æм азы апрелы мæйы. Йæ романы сæргæндтæ иу арæх æрвыста йæ фырт Кристоферæн, уыцы заман службæ кодта Африкæйы, англисаг уæлдæфон флоты æхсæн, æмæ йæ ’мбал Клайв Льюисæн. Уацмыс фыст æрцыди 1948-æм азы.

Source: original
Хъамболты Тамерлан

Хъамболты Таймуразы фырт Тамерлан (райгуырд 1959-æм азы) у уæрæсейаг ахуыргонд, ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан (1993-2007), ЦИППИ-йы ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæг (2005-æм азæй), филологон зонæдты доктор, ЦИПУ-йы профессор, Уæрæсейы педагогон æмæ æхсæнадон зонæдты академийы æцæг уæнг. == Йæ цард æмæ куысты тыххæй == Райгуырдис Цæгат Ирыстоны Æрæфы районы Хæзныдоны хъæуы 1959-æм азы. Каст фæци Дзæуджыхъæуы 21-æм скъола. Уæлдæр ахуырад райста ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты францаг хайады. Университет каст фæуыны фæстæ Хъамболы-фырт куыста тæлмацгæнæгæй Алжиры (1981-1984-æм азты). 1992-æм азы фæци ЛПУ-йы аспирантурæ æмæ бахъахъхъæдта диссертаци нырыккон францаг æвзаджы лексикологийыл. 2002-æм азы бахъахъхъæдта докторы диссертаци æхсæнадон æвзагзонынадыл (социолингвистикæйыл). 1993-æм азæй фæстæмæ уыди ЦИПУ-йы Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан, уый фæстæ, факультет йæ ном куы раивта, сси Æхсæнадæмон ахæстыты факультеты декан, стæй ногæй сси Фæсарæйнаг æвзæгты факультеты декан æмæ уыцы бынаты куыста 2007-æм азы онг. 2005-æм азæй æмафон кусы ЦИППИ-йы ЮНЕСКО-йы кафедрæйы сæргълæууæгæй (ныр дæр). 2009-æм азы æвзæрст æрцыдис Ирон æвзаджы ахуыргæнджыты æмæ иртасджыты ассоциацийы президентæй. == Ноджы ма кæс: == Ирон национ ахуырады концепци == Æддаг æрмæг == Хъамболты Тамерланы интервью (уырыс.) Языковая ситуация и языковая политика в Северной Осетии: история, современность, перспективы (Хъамболы-фырты монографи йæ докторон диссертацийы бындурыл, 2007)

Source: original
Париж

Париж (фр. Paris) у Францы сæйраг сахар, уыцы бæстæйы ахсджиагдæр экономикæ æмæ культурæйы артдзæст. Сахар æрбынат кодта цæугæдон Сенæйы былгæрæтты, Францы цæгаты. Сахары тынг бирæ фенддæгтæ ис, бирæ туристтæ æрбацæуынц уырдæм æрвылаз. Зындгонддæр фенддæгтæ сты Лувр æмæ Эйфелы мæсыг. XX æнусы Парижы æрцардысты, Октябры революцийы фæстæ Уæрæсейæ чи ралыгъди, уыдонæн сæ фылдæр. Уыцы лигъдæтты хонынц урс эмиграци. == Ахуырдзинад æмæ зонад == Авторитетджындæр Францы ахуыры уагдæттæ сты сæ сæйраг сахары. Париж фыццаг бынат ахсы дунейы студентон сахарты рейтинджы. Сорбоннæ, Парижы зынгонддæр университет, бындур æрæвард æрцыдис 1257-æм азы Роберы де Сорбон фæрцы, цæмæй цалдæр дæсой мæгуыр студентты сахуыр кæной теологи. Тагъд рæстæджы университет сси Францы егъаудæр ахуыры уагдон. Сорбоннæйы алыварс сæвзæрд Номдзыд Латинаг квартал. Парижы ноджы дæр сты Коллеж де Франс, Политехникон скъола, Бæрзонддæр нормалон скъола, Католикон институт, Хохы институт æмæ Управленийы националон институт.

Source: original