AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Кембриџь ауниверситет

Кембриџь - Оксфорд анаҩс Британиа Ду иҟоу зегь раасҭа ижәытәтәу аҩбатәи университетуп, адунеи аҿы аԥшьбатәи аҭыԥ аннакылоит, еиҳа иеицырдыруа ауниверситетқәа ируакуп. Ауниверситет аԥҵан 1209 шықәсазы, Кембриџь инхо оксфордтәи астудент ақалақь иаланхоз ԥҳәыск данишь ашьҭахь ақалақь иалҵыз аҵарауаа еидкыланы. Кембриџьтәи ауниверситет шьақәгылоуп 31 коллеџь рыла. Ақалақь аҿы инхо ауааԥсыра реиҳарак арҵаҩцәеи астудентцәеи роуп. Астудентцәа зегь аҵара анырҵо Кембриџь инхозароуп. Кембриџь амҩадуқәа рҿы иуԥылоит ииаҵәеиқәароу, мамзаргьы еиқәаҵәоу, амаҭәа зшәу аҿар маҷымкәа. Астудентцәеи аспирантцәеи рҵареи рыҭҵаарадырратәи усуреи ашколқәа (дара 6 ыҟоуп) рыҟны имҩаԥысуеит. Ашколқәа афакультетқәеи акафедрақәеи рыла ишьақәгылоуп. Кембриџьтәи ауниверситет аҟны арҵара мҩаԥысуеит 28 курс рыла. Арҭ акурсқәа ирыҵанакуеит абарҭ амаҭәарқәа: Англосаксаа, аскандинавцәа, акельтцәа (Norse and Celtic) Архитектура Азиеи, Мрагылара Ааигәеи Аклассика Аекономика Англыз бызшәа Агеографиа Аҭоурых Аҟазара аҭоурых Археологиа Абиологиатә антрополгиа Аполитикеи жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи Асоциалтә антропологиа Асоциологиа Ақыҭанхамҩатә Економика Азин Алингвистика Аменеџьмент Иахьатәии абжьарашәышықәсазтәи абызшәақәа (афранцыз, анмец, аиталиа, аиспан, апортугалиа, аурыс бызшәақәа). Амузыка Афилософиа Атеологиеи адинҭҵаареи Ахимиатә нџьнырра Акомпиутертә ҭҵаарадыррақәа Анџьнырра Амашьынаԥҵара атехнологиа Аматематика Амедицина Астрофизика Абиохимиа Абиологиатәи абиомедицинатәи ҭҵаарадыррақәа Ахимиа Агенетика Агеологиа Аҭоурых Аматериалқәа рзы аҭҵаарадырра Анервҭҵаарадырра Апаталогиа Афармокологиа уҳәа уб.егь. Иахьа аколлеџьқәа хԥа аҳәсса рымацара рыдыркылоит. Егьырҭ 28 коллеџь - илаԥсоуп. Аколлеџьқәа ҩба аспирантцәа мацара ры - дыркылоит. Аколлеџьқәа 4 - еиҳарак астудентцәа еиҳабацәа ма аспирантцәа (21 ш. иреиҳау). Егьырҭ 25 коллеџь астудентцәа реиԥш аспирантцәагьы рыдыркылоит. == Алитература == «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Source: original
Чачба, Баслакәа I

Баслакәа I - Аԥсуа аҳра аԥшьбатәи аҳ (1520-1580). == Абиографиа == Баслакәа Чачба диит аҳ Арзаҟан иҭаацәараҿы. 1520 шықәсазы, иаб иԥсра ашьҭахь Аԥсуа аҳра дахагылеит. 1533 шықәсазы агыруа аҳ Мамиа II Адиан Аԥсуа аҳра ахәҭак, Саӡны дақәлеит. Зегь реиҳа ихьшәашәаз аӡынразы, ажьырныҳәамза 30 амш аҽны Аԥсны агаҿахь иӡхыҵит. Аԥсуаа ргәы иаанагомызт аӡын азы аӷа амшын аганахьала дрықәлоит ҳәа, уимоу, абас хыԥхьаӡара рацәала. Агыруа аҳ Адиан, Гәриа аҳи иареи еидгыланы, зықәра наӡахьаз иԥацәа иманы, инапаҵаҟа иҟаз аҭауадцәеи аамсҭацәеи, апапцәеи аҷҟәандарцәеи иманы Арыҭқыҭахь (иахь. Адлер) иӡхыҵит. Аибашьра раԥхьатәи амш ақәылаҩцәа рзы иманшәалан. Аха аҩбатәи амш аҽны, уи ахәаша аныҟала, аԥсуаа аибашьра амҩа аадырҳәит. Уи иахҟьаны, Гыртәыла аҳ Мамиа Адиан ахьҭаҿы дҟьантазны дшьны, ихылаԥшыҩцәа рҿаԥхьа. Гәыриели иашьцәа рыхҩыки иареи рымаҭәақәа ршәырхын, иԥҟаны иршьит. Убасҵәҟьа ирыхьит ари ақәылара зықәныҳәаз аҷҟәандарцәагьы. Аибашьцәа рыр дырбгеит, еиҳаракгьы ықәххеит. Аԥсуа ауахәама аиҳабы Акалҭакос Малакиа I (1519-1540) аиааира ахьыҟалаз аҭыԥ аҿы днеит, «ԥсы зхоу еиқәирхеит, иԥсыз ԥарала иааихәеит» ҳәа аҳәоит ақырҭуа ашықәснҵыра. Баслакәа ҩыџьа аԥацәа иман Ҟара-беии Ԥуҭеи (Ԥуҭо). 1580 шықәсазы аҳ Баслакәа иԥсҭазаара далҵоит. Иԥацәа рымчра аамҭан Аԥсны ҩбаны ишоит.

Source: original
Нанҳәамза 25

Нанҳәамза́ 25 (Нанҳәамза́ ҩажәи́ хәба́), Áвгуст 25, На́нҳәа 25 - григориантәи амзар 237 тәи амш (238 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 128 мшы. == Ахҭысқәа == 325 - Никеиатәи аизараҟны ишьақәыргылан ақьырсианцәа рыҟны Мшаԥы арыцхә аԥхьаӡаразы аԥҟара 1580 - приор Антони Алькантара амҵан дԥыххаа дықәҵоуп, Португалиа Испаниа иадҵоуп 1944 - Париж аидгылаҩцәа ахы иақәиҭыртәит (асахь.) 1957 - актәи ареис ахь идәықәлеит апассаџьыртә адизелгьӷба «Ракета» аӡаҵаҟатәи амҵәыжәҩақәа рыла 1968 - Ашҭа Ҟаԥшь аҟны имҩаԥысит Чехословакиа ар ралагалара аҿагыларазы адемонстрациа 1987 - ирыдыркылеит СССР Иреиҳаӡоу Асовет Апрезидиум «Авирус СПИД аҿкааразы агәҽанҵара иазку ауснагӡатәқәа рзы» Аусԥҟа 1991 - Урыстәылатәи Афедеративтә Социалисттә Республика КПСС амазара ҳәынҭқарратә хатәраны ирыланаҳәеит 2006 - иҟалаз абылра иахҟьаны Санкт-Петербург Хына ахьӡала иҟоу аныхабаа акупол еилаҳаит

Source: original
Афон Ҿыц

Афо́н Ҿыц, Ԥсы́рӡха (ақырҭ. ახალი ათონი, аур. Новый Афон, абырз. Νέος Άθως) - Аԥсны иҟоу ақалақь. Афон ҿыц қaлaқьны ишьaқәгылт 1987 шықәсaзы. Ақaлaқь шьҭоуп aмшынеиқәa aҟәaреи, уи иaзaaигәоу aшьхaқәa aлaдaтәи aкaлҭa aҟны. Анхaҩцәa 4,3 нызқь уaa ыҟоуп (1989 ш.), Аҟәа aҟнынӡa 18 км. бжьоуп, Қaрҭынӡa 423 км бжьоуп. == Иаланхо == Иаланхо 1300 -ҩык. (2003 ш.). == Амилаҭтә еилазаара == Аԥсуаа, ашәамахьцәа, аурысқәа уҳәа убас егьырҭгьы.

Source: original
Ҳ. ҟ. 494

Ҳ. ҟ. 494 (ԥшьышәи ԥшьынҩажәи жәиԥшь) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 494-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ачба, Зураб Константин-иԥа

Зураб Константин-иԥа Ачба (жәабранмза 23, 1950 ш. - нанҳәамза 15, 2000 ш.) - аԥсуа ауаажәларра-политикатә усзуҩ, жәлар рмилаҭ-хақәиҭратә қәԥаҩцәа драԥхьагылан. == Абиографиа == XX ашәшықәса 80-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭеи 90-тәи ралагамҭеи рзы Зураб Константин-иԥа ауаажәларра-политикатә еиҿкаара “Аидгылара” ахыҵхырҭаҿы дгылан. Иара Аконгресс ашьақәгыларатә еизара ду, анаҩс - Кавказ ажәларқәа рконфедерациа ҳәа иԥсахыз аиҿкааҩцәа дыруаӡәкын. Зураб Ачба аԥсуа парламент ахь депутатс далхын, далахәын Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра 1992-1993 шш. == Алитература == Аламия Г.Спешу поделиться с Вами. - Сухум, 2000. Заводская Е. Зло как бумеранг//Эхо Абхазии. - 2002. (No7). - С.6. == Азхьарԥшқәа == Зураб Ачба

Source: original
Бзыԥаа рыжәлақәа

== А == Аргәын Агрба Ачба Абыхәба Ампар Аӡынба Аимхаа Акырҭаа Арстаа Арҩытаа Ашьхацаа Арсалиа Арҷелиа Анқәаб == Б == Баалоу Баӷба Барас Блабба Багаԥшь Бигәаа Бебиа Бласкьыр Бениа Барӷанџьиа Беиа == В == Возба == Г == Габниа Гәыблиа Гагәылиа Герзмаа Григолиа == Гә == Гәаџьаа == Ӷ == Ӷарҵкьиа == Д == Дбар Дасаниа == Е == Ешба == К == Куланба Канкьиа == Хь == Хьациа == Хә == Хәарцкиа == Т == Траԥшь Тукиԥа Ԥлиаа == Ҭ == Ҭаниа == Тә == Тәанба == Ҳ == Ҳагба Ҳагәышь == С == Саӡба Смыр Сангәлиа Саманџьиа Сагариа == У == Уазба == П == Папба == Шь == Шьаҟрыл == Ф == Фирсоу == М == Миканба Маан Маршьан == Жә == Жәанба == Ч == Чачба Чачибаа Чамагәуа == Ҷ == Ҷкадуа == Ц == Цушба == Л == Леиба Ладариа Лакрба Лакоба == Џь == Џьергьениа == Ҩ == Ҩардан(Варданиа)

Source: original
Ҳ. ҟ. 1559

Ҳ. ҟ. 1559 (зқьы хәшәи ҩынҩажәи зеижә) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1559-тәи ашықәс ауп.

Source: original
17

17 (жәибжь) шықәса - иулиантәи амзар 17-тәи ашықәс ауп. == Иит == Тимофеи ефестәи - Ақьырсиантә аевангелист, 1-тәи ефестәи аԥсқәабаз (дыԥсит ~97 ш.) == Рыԥсҭазаара иалҵит == Антиох III коммагентәи - Коммаген аҳ (диит ??) Архелаи Филопатор - Аҵыхәтәантәи Каппадокиа аҳ (диит ??) Филопатор II - Киликиа аҳ (диит ??) Гаи Иулии Ҳигин - Римтәи зегь злоу аҵарауаҩ, ашәҟәыҩҩы (диит ~Ҳ. ҟ. 64 ш.) Тит Ливии - Римтәи аҭоурыхдырҩы (диит Ҳ. ҟ. 59 ш.) Луции Випстан Галл - Римтәи асенатор (диит ??) Овидии - Римтәи апоет (диит Ҳ. ҟ. 43 ш.) Туснельда - Херуски аамсҭаԥҳәыс (диит ~Ҳ. ҟ. 10 ш.) == Азхьарԥшқәа == Calendar for Year 17 (Julian calendar) Calendar for Year 17 (Gregorian calendar)

Source: original
Аҳәынҭқарратә агербқәа рыхьӡынҵа

Аҵҟа, ишәбоит алфавит апориадкала ицо ихақәиҭроу атәылақәа ргербқәа рыхьӡынҵа. == См. также == Флаги независимых государств == Ссылки == Сайт, посвящённый мировой геральдике Полная коллекция гербов государств

Source: original
Сахаратәи Арабтә Демократиатә Республика

Мраҭашәаратәи Сахара (араб. الصحراء الغربية‎ [Ес-Саҳраа ель-Ӷарбиаа], аисп. Sáhara Occidental), аофициалтә хьӡы: Сахаратәи Арабтә Демократиатә Республика араб. الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية [ель-Џьумҳуриаа ель-Арабиаа ес-Саҳраавиаа ад-Димуҟратиаа], аисп. República Árabe Saharaui Democrática) - Мраҭашәара-африкатәи хәҭакала иазхаҵоу атәыла.

Source: original
Аҟама

Аҟама, амца злам бџьаруп, ацивилизациақәа жәпакы аҭоурых иалагӡаны рхы иадырхәоз, аиха ма даҽа маҭәахәқәак рыла иҟаҵоу, еиуеиԥшым ашәагаақәа змоу, аҵкарқәа ҵарны, аҵыхәақәа ҵарны, акылҵәара, аԥҟара. Хыҵхырҭақәак изларҳәо ала, аҳәа иахьатәи амца злам абџьарқәа рабдууп. Аҭоурых иалагӡаны, ацивилизациақәа жәпакы ркультура иаҵанакуа аҳәызбақәа ҟарҵон. Урҭ ҿырԥштәыс иааҳгар ҳалшоит аурымқәа рхы иадырхәоз агладиус, аиапонцәа рзы иҷыдоу акатана, аҭырқәцәа рзы иҷыдоу аиатаган, иара убас адыгақәеи аԥсуааи рзы иҷыдоу Шашька, Кама. Аҟама еиҳарак амаҟаҿы икнаҳаны иргоит. Уи адагьы, иҷыдоу амаҟа ацхыраарала амахәҿаҿы икнаҳазар ауеит. Аибашьраан аҳәақәа аҽы иадҳәалоу амаҟа иадҳәалоуп. Аҟәаҟәа аура 50 сантиметр инаркны 2 метра аҟынӡа иҟоуп. Зны-зынла аса 2 метра инареиҳаны аура амазар алшоит. Аҟәаҟәа напыла иаку ахәҭа (амҵәыжәҩа) ахьӡуп ахәҵәы, ацәеижь аҵыхәа ашьаҭа ҳәа иашьҭоуп, анапы ажәылара иацәызыхьчо ахәҭа абалчак ҳәа иашьҭоуп. Аҳәа ахьчаразы аҭра иҭаҵоуп. Ацәа ма аихатә маҭәашьар ала иҟаҵоуп. Ацивилизациақәа зегьы еиуеиԥшым ахсаалақәа, аҩычагақәа, асахьақәа, мамзаргьы ҩырақәак, аныҳәарақәа аҳәа аҭра иацырҵон, иԥшӡахарц азы. Аурымқәа ргладиусқәа аиха ишалхызгьы, ихәыҷқәан, иласын. Афранцызцәа раҳәақәагьы аихатәын, аха маҷк ихьанҭан. Аџьаруаагьы убасҵәҟьа рхы иадырхәон аихатә ҟамақәа. == Шашька, Кама == Шьашьеи Камеи Нхыҵ-Кавказгьы Кавказ зегьы аҿы рхы иадырхәо аибашьратә мыругақәа роуп. Уи ҭоурыхла зегь реиҳа ихадоу аибашьратә мыруганы иҟан, еиҳаракгьы адыгақәеи аԥсуааи рзы. == Ахыҵхырҭа == Архив ҟаҵан 2022-11-18 азы Wayback Machine аҟны.

Source: original
Нанҳәамза 19

Нанҳәамза́ 19 (Нанҳәамза́ зе́ижә), Áвгуст 19, На́нҳәа 19 - григориантәи амзар 231 тәи амш (232 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 134 мшы. == Ахҭысқәа == 1745 - «Аԥшӡа апринц Чарли» Шотландиа, Гленфиннан даннеи афранцыз ӷба дҭыҵит 1772 - Густав III Швециа аҳәынҭқарратә хеилак алахәцәа ирбандааҩитәит 1812 - 1812 шықәсазтәи Аџьынџьтәылатә еибашьраан Валутин ашьхаҟны аибашьра 1914 - Мрагылара-Пруссиатәи аоперациа: Гумбиннен амҵан аурыс рыр ажәылара ианалага 1942 - Аҩбатәи адунеитә еибашьраан Нормандиа раԥхьатәи аӡхыҵра 1944 - Александр Покрышкин хынтәны Асовет Еидгыла д-Афырхаҵаны дҟалеит 1960 - СССР «Спутник-5» алақәа (Белкеии Стрелкеи) зҭаз акосмостә аппарат дәықәҵан, усҟан зегьы рыԥсы ҭаны ихынҳәит Адгьыл ахь 1991 - СССР аҳәынҭқарратә хырбгалара аҽазышәара

Source: original
Комор

Комор (акомор. Komori, афр. Comores, араб. جزر القمر), аофициалтә хьӡы: Комортәи адгьылбжьахақәа реидгыла (акомор. Umoja wa Komori, афр. Union des Comores, араб. الاتحاد القمري) - Африкатәи адгьылбжьахатә тәыла Индиатәи аокеан аҟны. == Административтә шара == Комор афедеративтә республика иҟоуп. Ари атәыла 3 афедералтә субиектқәа (автономтә адгьылбжьахақәа) рыла ишоит.

Source: original
Цәыббрамза 26

Цәыббрамза́ 26 (Цәыббрамза́ ҩажәи́ фба́), Сентиа́бр 26, Цәыббра́ 26 - григориантәи амзар 269 тәи амш (270 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 96 мшы. == Ахҭысқәа == 1580 - Френсис Дреик Плимутҟа дхынҳәит аӷба ду (галеон) «Ахьтәы ҽацәа» ала (асахь.) адгьылкәшаратә ныҟәараҟнытә 1687 - Франческо Морозини Парфенон ԥыххаа иқәиҵеит 1782 - Петербург имҩаԥысит аопера Паизиелло «Севильтәи аԥаҵасаҩы» апремиера 1832 - ашведцәа азундтә ҳаза ашәара ацәцаразы Гиота-канал дыргылеит 1981 - аԥырра мҩаԥысит раԥхьатәи аҳаирплан «Боинг-767» 1983 - аиҵаполковник Станислав Петров иҟалараны иҟаз аиадертә еибашьра аԥырҟәҟәаара илшеит 1991 - ихацыркхеит аԥышәара «Биосфера-2» 2003 - Википедиа аԥхьа иҟаз Нупедиа аусура аанкылоуп

Source: original
Кәыҵниаԥҳа, Гәында Сергеи-иԥҳа

Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниа-ԥҳа (аур. Гунда Сергеевна Квициния; хәажәкырамза 22, 1965 ш., Аҭара, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ. == Абиографиа == Диит 1965 шықәса хәажәкырамза 21 рзы Аҭара Очамчыра араион. 1982 шыҟәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәыннҭқарратә университет, далгоит 1987 шықәсазы ҳазҭагылоу аамҭазы аус лукит аԥсуа бызшәа аҳәынҭқарратә фонд адиректор. == Абиблиографиа == Агәыкра. Аҟәа, 1987 шықәса. Мшаԥымза. Аҟәа, 1990 шықәса. Абзиабара аҭәҳәа. Аҟәа, 1995 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 941-942 == Азхьарԥшқәа == Квициния Гунда Сергеевнаа (аур.) Кәыҵниа Гәында Сергеи-иԥҳа (аԥс.)

Source: original
Очамчыра араион

Очамчыра араион (азыркьаҿра: Оч. ар-н) - Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада - == Атерриториа == Атерриториа - ? км². == Аланхо == Араион иаланхо - 24 868-ҩык. (2011 ш.). == Ақалақьқәа == Ақалақь Очамчыра иаҳҭнықалақьуп. Очамчыратәи араион ақыҭақәауп: Аӡҩыбжьа Араду Аракьаҽы Арасаӡыхь Аҭара Аҭара-ерманқыҭ Ахәри Аҿгәара Баслахә Гәдаа Гәыԥ Ӷәада Елыр Кындыӷ Кындыӷ-ҿыц Кәачара Кәтол Лабра Маркәыла Мықә Ԥақәашь Река Тамшь Ҭхьына Уатаԥ Чабырхәа Ҷлоу Шьашьалаҭ Џьал Џьгьарда

Source: original
Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Аҷандаратәи ауахәама

Гьаргь ацқьа ихьӡ зху Аҷандаратәи ауахәама (ақырҭ. აჭანდარის წმინდა გიორგის ეკლესია) - Аԥсны Аҷандара ақыҭан иҟоу ауахәама. Ауахәама иргылоуп XX ашәышықәса алагамҭазы. Азалтә уахәамоуп. Аладатәи аган аҟынтә ашә, мраҭашәарантә аԥенџьыр амоуп. Ишьыхуп. Ауахәама алада-мрагыларатә аган аҿы ажәытә уахәама ахыжәжәарақәа иҟоуп. 2019 шықәсаԥхынгәы азы ауахәама акультуратә ҭынха иеиҭамҵуа абаҟа астатус анашьан. Ауахәама иргылан XIX ашәышықәсазы. Азалтә ргыламҭоуп, инаау агежьбжататә апсида ала. Азал аплан иеиҵыху аԥшькәакьта аформа амоуп; уи аҩадатәи, мрҭашәаратәи, аладатәи аӡҭамцқәа рыгәҭа акака архитравтә ашәқәа иҟоуп, ауралатәи аҭӡамцқәа рҿы ашә аҩ-ганк рҿы ҩба-ҩба архитравтә аԥенџьырқәеи абаҟәқәеи иҟоуп. Абаҟәқәа азал еиҩыршоит еиҟароу х-хәҭак рыла. Аныҳәарҭеи азали еиҩшоуп аҿаԥсазаҵәытә аганқәа рыла. Апсида аҩадатәи ахәҭаҿы иҟоуп ахыргьагьатә аҵыргақәа ҩба, апсида аладатәи ахәҭаҿы аԥшькәакьтатә архитравтә аҵыргак иҟоуп. Азал аҿы аныҳәарҭа адашьма аҿаԥсак ала ишьҭыхуп. Ауахәама иргылан аҳаши аҳаштә аиларшьышьи рыла. Аконструкциатә ахәҭақәа ирылаԥсоуп ибзианы ихыу ахаҳә. Ахыб еилаҳаны иҟоуп. == Азхьарԥшқәа == აჭანდარის წმინდა გიორგის ეკლესია

Source: original
Џьапуа, Зураб Џьота-иԥа

Зураб Џьота-иԥа Џьапуа (мшаԥымза 16, 1960 ш., Ҭхьына ақыҭа, Очамчыра араион) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, афольклорист, акритик. == Абиографиа == Диит 1960 шықәса ԥхынгәымза 5 рзы Ҭхьына ақыҭа Очамаыра араион. 1979 шықәсазы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭкарратә университет, дапгоит 1984. 1984 - 1989 шықәсқәа рзы Москватәи адунеитә литература аинститут аспирантура акурс дахысуеит. Афшлологиатә наукақәа дырдокторуп. Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәыла-корреспондентуп. 1996 шықәса инаркы З. Џьапуа Аԥсны Анаукақәа ракадемиа иатәу Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт вдиреқтор дихаҭыԥуаҩуп. Акьыԥхь - 1982 шықәса инаркы. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 941 == Азхьарԥшқәа == Зураб Джотович Джапуа (аур.) Џьапуа Зураб Џьота-иԥа (аԥс.)

Source: original
Ашьхарыуа, Иасон

Иасон Ашьхарыуа (Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) - Аԥсуа шәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. А-30-тәи ашықәсқәа рзы аҵара иҵон Аҟәатәи апедагогтә техникум аҿы; абраҟа иҵара шынаигӡоз дычмазаҩхан иԥсҭазаара далҵит /шәахәаԥш абри а6ыжьымҭаҿ икьыԥхьу И. Ашьхарыуа игәаларшәара иазкыу Б. Шьынқәба иажәеинраала: «Абри зпатреҭда ҳәа усзымҵаан...» - иҩуп 1939 шықәсазы/. Антологиаҿ икьыԥхьу Иасон Ашьхарыуа иажәеинраала аагоуп 1934 шықәсазы Аҟәа иҭыҵыз аколлективтә еизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» аҟнытә. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 908

Source: original
Касланӡиа, Арушьан Еқәыԥ-иԥа

Арушьан Еқәыԥ-иԥа Касланӡиа (аур. Арушан Екупович Касландзия; 1909 ш., Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион - 1938 ш.) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит 1909 шықәсазы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Дҭадырхеит 1938 шықәсазы. Дҭан Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Аԥсуа школ / Ашьхарыуаа рышкол/, абрантә Аҟәатәи апедагогтә техникум ашҟа диасуеит, дагьалгоит 1930 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәрҵит 1928 шықәсазы. == Абиблиографиа == Иҩымҭақәа. Аҟәа. 1960 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 905

Source: original
Ҵабалтәи абаа

Ҵабалтәи абаа (ақырҭ. წებელდის ციხე) - Қырҭтәыла, Аԥсны автономтә республика, Гәылрыԥшь амуниципалитет, ақыҭа Ҵабал. Акомплекс иалоуп абаашқәа, ауахәамақәа, аргыларақәа, ахьчаратә аргыларақәа, абаагәара иаарԥшуп Византиатәи аҭоурыхҭҵааҩы Пракофи Кесариатәи ианҵамҭақәа рҟны, VI ашәышықәса зы. Ҵабалтәи абаа, абырзен хыҵхырҭақәа рыла абжьарашәышықәсақәатәи Қырҭтәыла ахадара ду змаз афорттә ргылара акәын. VI ашәышықәсаз Византиатә аҭоурыхҭҵааҩы Прокофиа Кесариел идыррақәа рыла, Ҵаибелиум иҟан, ибзианы еибыҭаз абаа-арӷәӷәарҭа акәын, уи лазаа (амраҭашәаратә ақырҭуа ажәлар) аҳра ахьчаратә системаҿ ахадара ду змаз ароль нанагӡон. абаа-арӷәӷәарҭа арбгарақәа иахьагьы иаанханы иҟоуп: аԥыԥшырҭатә ҳәышәҭқәа, ауахәаматә ргыларақәа, абааш аргыларақәа иара убас еиуеиԥшым ахыхьчаратә ргыларақәа. Иҳаҩсыз ашәышықәса алагамҭаз Ҵабалтәи абаатәи ауахәамақәа акы аҭҵаара аан иԥшаан аҭӡысахьақәеи, аҭыхрақәа рыхәҭеи. 2019 шықәса рашәараз аргылара акультуратә ҭынха баҟа астатус анашьан == Алитература == "Аԥсны акультуратә аҭынхара“, қарҭ, 2015. კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ., 2015

Source: original
Анчабаӡе, Зураб Вианор-иԥа

Зураб Вианор-иԥа Анчабаӡе (мшаԥымза 22, 1920 ш. - ажьырныҳәамза 28, 1981 ш.) - Аԥсны аҵарауаҩ, аҭоурыхҭҵааҩ. == Абиографиа == Иналукааша аԥсуа ҵарауаҩ, аҭоурыхдырыҩ-кавказҭҵааҩ Зураб Вианор-иԥа Анчабаӡе иԥсҭазаара зегьы азкын ԥсыцқьала иҽагәылахаланы аҭҵаарадырра амаҵ ауреи. Зураб Анчабаӡе иинтересқәа ртематикатә ҭҵаарадырратә мҽхакы ҭбаауп. Хырхарҭа хадас иамаз иреиуан Аԥсни, Қырҭтәылеи, Нхыҵ-Кавказ ашьхаруа жәларқәеи рҭоурых апроблемақәа рыҭҵаара. З.В. Анчабаӡе акьыԥхь збахьоу иҭҵаарадырратә-ҭҵааратә усумҭақәа рхыԥхьаӡара 100 иреиҳауп. Иусумҭақәа иарбанзаалак ҳтәыла аҭҵааразы акыр иаԥсоу материалны иҟоуп. Инаукатә ҭҵаарақәа ирныԥшуеит зеиԥш ыҟамыз ибаҩхатәра, идырра ҵаула, иҭҵаарадырратә ԥышәа абеиара. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. Дзидзария Г.А. Ученый и педагог//Сов.Абх. -1974. - 4 июня. - С. 3. Куправа А.Э. Выдающийся абхазский историк - кавказовед: [к 90-летию со дня рождения З.В. Анчабадзе]/А. Куправа//РА. - 2010. - 22-23 апр., (No43). - С.2.

Source: original
Ԥхынгәымза 11

Ԥхынгәымза́ 11 (Ԥхынгәымза́ жәе́иза), Иу́ль 11, Ԥхынгәы́ 11 - григориантәи амзар 192 тәи амш (193 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 173 мшы. == Ахҭысқәа == 1302 - Ахьтәы маҳмызқәа реидыслара: Абжьаратәи ашәшықәсақәа рзы арыцартә ҽыр ашьаҟауаа ирыҵахеит 1405 - китатәи афлотеиҳабы Чжен Хе (асахь.) Африка аԥшаҳәахьы дыӡсо ддәықәлеит 1783 - Афранцыз ҭҵаарадырратә академиа афақьӷба апроект азырхиара аус ааннакылеит лыҵшәа змам акы аҳасабала 1804 - ЕАА ахада ихаҭыԥуаҩ Аарон Берр адуелл аҟны афедералистцәа рпартиа аԥҵаҩы Александр Гамильтон диеихсны дишьит 1859 - Санкт-Петербург иҟоу Исаак иныхабаа аԥшьара 1893 - Кокити Микимото раԥхьаӡакәны иԥсабаратәым абырлаш иоуит 1941 - Витебск акаҳареи Могилиов амҵан асовет архәҭақәа рыкәшареи 1995 - сербиатәи ар Босниатәи аибашьраҟны Сребреница ранпахьы иааргеит, уи анаҩс иабџьардаз аԥсылманцәа массала рышьра алагеит

Source: original
Ҳ. ҟ. 1558

Ҳ. ҟ. 1558 (зқьы хәшәи ҩынҩажәи жәаа) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1558-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Кортуа, Иван Еснаҭ-иԥа

Иван Еснаҭ-иԥа Кортуа (хәажәкырамза 4, 1910 ш., Лыхны, Гәдоуҭа араион - 1969 ш.) - Аԥсуа акомпозитор. == Абиографиа == Аԥсны аҟазара зҽаԥсазтәыз аусзуҩы Иван Еснаҭ-иԥа Кортуа данысит арҿиаратә ԥсҭазаара лаша, ихы ааирԥшит згәырҵҟәыл бзиаз акомпозитор, аиҿкааҩ, Аԥсны амузыкатә ҟазара аларҵәаҩ иаҳасабала. Иара Аџьынџьтәылатәи еибашьра Дуӡӡа (1941-1945шш.) даветеранын, ианашьан Аеҵәа Ҟаԥшь аордени амедалқәа хԥеи. Кортуа Иван Еснаҭ-иԥа Аԥсны амилаҭтә культура аҿиараҿы илагала дууп. Иара иаԥшьгарала еиҿкаан еицырдыруа абыргцәа рыкәашаратә рашәаҳәаратә етнографиатә ансамбль «Нарҭаа». И. Е. Кортуа илагала рацәоуп аԥсуа жәлар ржәытә инструментқәа реиҭашьақәыргылараҿы. Иара дравторуп акыр музыкатә рҿиамҭақәа, дреиуоуп аԥсуа фольклор аизгаҩцәа. Иара ихьӡ ахҵоуп Аԥсны жәлар рырҿиаратә республикатә центр. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. Данельян А.В. С песней народа на устах. - Сухум: Алашара, 1979. Аргун А.Х. Щедрый талант певца души народной//Сов. Абх. - 1981. - 17 февраля. - С.2.

Source: original
Аҩӡба (аҵакырацәара)

Аҩӡба, Адгәыр Владимир-иԥа Аҩӡба, Азиз Кучка-иԥа Аҩӡба, Азиз Ҟасеи-иԥа Аҩӡба, Алеқсандр Џьамал-иԥа Аҩӡба, Алиас Аҩӡԥҳа, Алиса Аҩӡԥҳа, Алла Оҭар-иԥҳа Аҩӡԥҳа, Амина Аҩӡба, Анатоли Еснаҭ-иԥа Аҩӡба, Анатоли Захар-иԥа Аҩӡба, Анатоли Мкан-иԥа Аҩӡба, Ардашьыл Мыстафа-иԥа Аҩӡба, Аркади Кәыта-иԥа Аҩӡба, Аслан Фазлыбеи-иԥа Аҩӡба, Асҭамыр Виссарион-иԥа Аҩӡба, Ахра Руслан-иԥа Аҩӡба, Бадраҟ Аҩӡба, Баҭал Аҩӡба, Биулент Аҩӡба, Вадим Муса-иԥа Аҩӡба, Валери Борис-иԥа Аҩӡба, Валери Григори-иԥа Аҩӡба, Виқтор Владимир-иԥа Аҩӡԥҳа, Викториа Аҩӡба, Виталик Алеқсандр-иԥа Аҩӡба, Владимир Џьамал-иԥа Аҩӡба, Гули Тиш-иԥҳа Аҩӡба, Гьаргь Тофик-иԥа Аҩӡба, Даҭа Аазиз-иԥа Аҩӡба, Даҭикәа Кәыт-иԥа Аҩӡба, Даур Аҩӡба, Заабеҭ Џьгәаҭ-иԥа Аҩӡба, Заур Ниаз-иԥа Аҩӡба, Заур Ҳақы-иԥа Аҩӡба, Зоиа Сардион-иԥҳа Аҩӡба, Ибрагим Аҩӡба, Иуана Сандра-иԥа Аҩӡба, Камшьышь Дадын-иԥа Аҩӡба, Качубеи Аҩӡԥҳа, Лаура Аҩӡба, Лаша Аҩӡба, Лев Аҩӡба, Лев Ҳаџьараҭ-иԥа Аҩӡба, Леонид Мсурат-иԥа Аҩӡԥҳа, Леонида Аҩӡба, Леуард Анатоли-иԥа Аҩӡба, Луман Мышь-иԥа Аҩӡԥҳа, Мадина Аҩӡба, Манча Шьаиб-иԥа Аҩӡба, Маџьыҭ Камыгә-иԥа Аҩӡԥҳа, Мери Ҳафиз-иԥҳа Аҩӡба, Митҳаҭ Аҩӡԥҳа, Наала Беслан-иԥҳа Аҩӡба, Наварбеи Кьыч-иԥа Аҩӡба, Назыбеи Камшьышь-иԥа Аҩӡба, Назым Кьаамын-иԥа Аҩӡба, Нарчоу Аҩӡба, Нури Пшькан-иԥа Аҩӡба, Нурчик Аҩӡԥҳа, Оксана Аҩӡба, Рауф Владимир-иԥа Аҩӡба, Роман Закан-иԥа Аҩӡԥҳа, Руслана Аслан-иԥҳа Аҩӡба, Саид Кәыт-иԥа Аҩӡба, Сергеи Ҳригори-иԥа Аҩӡԥҳа, Сира Аҩӡԥҳа, Стелла Владимир-иԥҳа Аҩӡба, Сулҭан Камшьышь-иԥа Аҩӡԥҳа, Тома Аҩӡԥҳа, Ҭамара Арзамеҭ-иԥҳа Аҩӡба, Ҭемыр Кадыр-иԥа Аҩӡба, Ҭенгиз Алхас-иԥа Аҩӡба, Таҷ Даҳаир-иԥа Аҩӡба, Уасил Шамон-иԥа Аҩӡба, Фазлыбеи Лизбер-иԥа Аҩӡба, Фатима Аҩӡԥҳа, Фениа Михаил-иԥҳа Аҩӡба, Фридон Ҷаҷа-иԥа Аҩӡба, Харитон Ахмаҭ-иԥа Аҩӡԥҳа, Хаџьера Ҳафиз-иԥҳа Аҩӡба, Хьыцкәыр Шьаадаҭ-иԥа Аҩӡԥҳа, Хьыкәыр Аҩӡԥҳа, Хәыта Ҭуҟан-иԥа Аҩӡба, Ҳақы Луман-иԥа Аҩӡба, Ҳасан Аҩӡба, Шамел Џьгәаҭ-иԥа Аҩӡба, Шьаақьыр Кәатат-иԥа Аҩӡба, Ярослав Мкан-иԥа

Source: original
Чехиа

Чехиа (ачех. Česko), аофициалтә хьʒы: Чехтәи Ареспублика (ачех. Česká republika) - Агәҭабжьаратәи Европаҿы аладатәи агаҟны аҳәынҭқарра ауп. Амраҭашәараҿы уи Алмантәыла еидуп, алада-мраҭашәараҿы - Австриа алада-мрагылараҿы - Словакиа, аҩада-мрагылараҿы - Полшеи. Аҵанакы - 78 866 км². Аҳәынҭқарра иаланхо - 10 538 275-ҩык. (2015 ш.).

Source: original
Аҩнуҵҟатәи Қарҭли

Аҩнуҵҟатәи Қарҭли атәылаҿацә (ақырҭ. შიდა ქართლის მხარე). == Атерриториа == Атерриториа - 6200 км². == Аланхо == Атәылаҿацә иаланхо - 263 382-ҩык. (2014 ш.). == Ақалақьқәа == Ақалақь Гәар иаҳҭнықалақьуп. === 4-раионк === Гәар Касп Қарел Хашәыр == Азхьарԥшқәа == Аофициалтә саит

Source: original
Адлеиԥҳа, Еҭери Сардиан-иԥҳа

Еҭери Сардиан-иԥҳа Адлеи-ԥҳа - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-70-тәи ацықәсқәа инадиркны. Дышқәԥшыз лыԥсҭазаара далҵит. == Абиблиографиа == Наӡаӡатәи ақәыԥшра. Аҟәа, 1986 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 941

Source: original
Аланиа, Таисиа Гьаргь-иԥҳа

Таисиа Гьаргь-иԥҳа Аланиа (диит хәажәкырамза 5, 1950 ш.) - аԥсуа аҵарауаҩ-амузеиҭҵааҩ. == Абиографиа == аусура далагеит Аԥсуа ҳәынҭқарратә музеи аҿы аҭҵаарадыррақәа русзуҩ еиҵбыс. Напхгара алҭоит аԥсабара аҭоурых аҟәша. Иааимԥмырҟьаӡакәа дрылахәын адәахьтәи аҭҵаарадырратә ҭҵаарақәа, лнапы алакын ахәшәтә ҵиаақәа рхы иадырхәо аԥсуа жәлар рмедицинаҿы рыҭҵаара. Таисиа Гьаргь-иԥҳа имҩаԥылгоит аҭҵаарадырратә-ҭҵааратә усурақәа амузеи ахықәки, аҳасабтәи, амузеии аусура инақәыршәаны. Иҭлыжьхьеит 200 рҟынӡа астатиақәа. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. Гургулия М. Исторический музей станет выше: [О государственном музее]/Манана Гургулия//КП Абхазии. - 2009. - 20февр.: (No3). - С.3. З.И.Адзинба,Т.Г.Алания. Лекарственные растения флоры Абхазии. Сухум. 2001г.

Source: original