AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Куневичы

Куневичы (белар. Куневічы) - Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл. == Климаты == Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы - минус 6,6-5 °C, июльнеке - плюс 17-18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520-640 мм. == Әдәбият == В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. - Минск: Белорусский Государственный Университет, 1974. - 448 с.

Source: original
Серо де лас Иглесияс (Текпан де Галеана)

Серо де лас Иглесияс - Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Текпан-де-Галеана[d] муниципалитеты составына керә. == Географиясе == Серо де лас Иглесияс Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан. == Климаты == Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C. Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры. == Тарихы == Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII - XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә. 1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында. == Әдәбият == Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. - Екатеринбург: У-Фактория, 2006. Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. - М.: Наука, 1979. - 168 с. Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. - М.: Высшая школа, 2005. - 495 с. - ISBN 5060045196. Новая история стран Европы и Америки XVI-XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. - М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. - 703 с. - ISBN 9785691015564. Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. - М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. - 463 с. - ISBN 569100607X. == Сылтамалар == Мексика халкы.(исп.)

Source: original
Ле Капане (Рим)

Ле Капане - Италиянең Лацио төбәге Черветере өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Ле Капане Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан. == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
Либерализм

Либерализм (лат. liberalis - ирекле) - кеше хокуклары һәм аның шәхси ирегенең какшамаслыгын игълан иткән фәлсәфи һәм иҗтимагый-сәяси агым яки хәрәкәт. Либерализм һәр кешенең ихтыярын һәм ирекләрен югары кыйммәт дип игълан итә һәм аларны иҗтимагый һәм икътисади тәртипнең хокукый нигезе итеп билгели. Бу очракта дәүләтнең һәм чиркәүнең (диннең) җәмәгать тормышына тәэсир итү мөмкинлекләре конституция белән чикләнә. Сүз иреге (үз фикереңне халык алдында ачык итеп әйтә алу), динне сайлау мөмкинлеге, гадел һәм азат сайлауларда үз вәкилләреңне ирекле билгеләү хәзерге заман либерализмында ирекнең иң мөһимнәре итеп карала. Хосусый милекнең, сәүдә иреге һәм эшкуарлык ирегенең кагылгысызлыгы, икътисад җәһәтеннән, либерализм принциплары итеп карала. Канунның хакимнәр теләге-ихтыярыннан өстенлеге (рус. верховенство закона) һәм, байлыгына, социаль хәленә һәм абруена карамыйча, бөтен гражданнарның канун каршында тигезлеге юридик яктан либерализм принциплары итеп карала. == Чыганаклар == Либерализм // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) - СПб., 1890-1907. (урыҫ.) Бентам И. Введение в основания нравственности и законодательства. - М.: РОССПЭН, 1998. - 415 с ISBN 5-86004-166-7 Берлин И. Философия свободы. Европа. - М.: Новое литер. обозр., 2001. - 448 с ISBN 5-86793-132-3

Source: original
Сан Мигел Куиксапа Норте (Запотитлан Таблас)

Сан Мигел Куиксапа Норте - Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Zapotitlán Tablas[d] муниципалитеты составына керә. == Географиясе == Сан Мигел Куиксапа Норте Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан. == Климаты == Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C. Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры. == Тарихы == Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII - XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә. 1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында. == Әдәбият == Мексика // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. - Екатеринбург: У-Фактория, 2006. Альперович М. С. Рождение Мексиканского государства. - М.: Наука, 1979. - 168 с. Марчук Н. Н., Ларин Е. А., Мамонтов С. П. История и культура Латинской Америки (от доколумбовых цивилизаций до 1918 года): Учебное пособие / Н. Н. Марчук. - М.: Высшая школа, 2005. - 495 с. - ISBN 5060045196. Новая история стран Европы и Америки XVI-XIX века. В 3 ч. Ч. 3 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. - М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2008. - 703 с. - ISBN 9785691015564. Новейшая история стран Европы и Америки. XX век. В 3 ч. Ч. 1 : учеб. для студентов вузов / Под ред. А. М. Родригеса, М. В. Пономарёва. - М.: Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2005. - 463 с. - ISBN 569100607X. == Сылтамалар == Мексика халкы.(исп.)

Source: original
Вила Феличе (Фрозиноне)

Вила Феличе - Италиянең Лацио төбәге Кольфеличе өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Вила Феличе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан. == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
1938 елгы дөнья футбол чемпионаты

1938 елгы дөнья футбол чемпионаты (фр. Coupe du monde de football de 1938) - 1938 елда узган өченче ФИФА дөнья футбол чемпионаты. Чара 4 июннән 19 июнгә кадәр Франциянең ун шәһәрендә (Париж, Марсел, Лион, Тулуза, Бордо, Страсбург, Һавр, Реймс, Лилл һәм Антиб) үткәрелгән. Ярышта 16 җыелма такым катнашкан, шуларның 12 - Аурупадан, 2 - Көньяк Америкадан, 1 - Төньяк Америкадан, 1 - Африкадан. Куба, Индонезия, Норвегия, Польша милли футбол җыелмалары дөнья чемпионтларында беренче тапкыр катнашканнар. Ярыш финалның 1/8 өлешеннән башлап «җиңелгән очракта төшеп калу» схемасы буенча үткәрелгән. Барлыгы 18 уен уйналган, 84 туп кертелгән. Иң күп туп кертүчеләр: Леонидас (Бразилия) - 7 туп, Җөрҗ Шароши, Җула Женгеллер (икесе дә - Маҗарстан), Силвио Пиола (Италия) - 5 туп. Финалда Италия футбол җыелмасы Маҗарстанны 4:2 исәбе белән җиңеп, рәттән икенче тапкыр дөнья чемпионы исеменә лаек булган. Өченче урын өчен матчта Бразилия футбол җыелмасы Швеция җыелмасын 4:2 исәбе белән җиңгән

Source: original
Првенци

һәм Првенци - Словениянең Марковци (община) җәмгыятендә урнашкан авыл. == Географиясе == Мәйданы - 1,87 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 217 метр биеклектә урнашкан. == Әдәбият == Словения // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. - 3-е изд. - М. : Советская энциклопедия, 1969-1978. Словения // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. - Екатеринбург: У-Фактория, 2006. Поспелов Е. М. Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. - 2-е изд., стереотип. - М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. - 512 с. - 3000 экз. - ISBN 5-17-001389-2.

Source: original
Санта Мария Маҗоре

Санта Мария Маҗоре - Италиянең Пьемонт төбәге Вербано-Кузио-Оссола[d] өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Санта Мария Маҗоре Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.--> == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
Грачевка (Кече Чуран кушылдыгы)

Грачевка - Кече Уран елгасы кушылдыгы. Ырынбур өлкәсенең Кызыл Гвардия районы, Сорочинск районы биләмәләрендә ага. Елга елгасына кушылып, аның булып тора. Елга озынлыгы 16 км. == Су реестры мәгълүматы == Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны - Асбассейн юк, елга бассейны - Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы. Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: Дәүләт су реестрында су объектының коды - 11010001012112100006556 Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды - 112100655 Бассейн коды - 11.01.00.010 ГӨ буенча саны - 12 ГӨ буенча чыгарылышы - 1 == Сылтамалар == РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 2015 елның 26 май көнендә архивланган.

Source: original
NGC 5001

NGC 5001 - Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика. == Тарихы == Әлеге галактика 1831 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган. == Чыганаклар == Мәгълүмат инглиз һәм француз телендәге Яңа гомуми каталог төп нөсхасеннән алынган Мәгълүмат(ингл.) Төзәтелгән Яңа гомуми каталогтан алынган SIMBAD(ингл.) VizieR(ингл.) NASA/IPAC Extragalactic Database(ингл.) WikiSky-da NGC 5001: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Рәсем == Шулай ук карагыз == Яңа гомуми каталог Мессье җисемнәр исемлеге

Source: original
Мурзин

Мурзин - фамилия. Александр Мурзин (1885-1954), офтальмолог, фән докторы, РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1938). Георгий Мурзин (1996), гражданнар авиациясе очучысы, Россия Федерациясе Каһарманы (2019). Даян Мурзин (1921-2012), Бөек Ватан сугышында партизан отряды, соңрак бригадасы башлыгы. Ибраһим Мурзин (1916-1946), Советлар Берлеге Каһарманы (1945). Ринат Мурзин (1954), геофизик. Флүрә Мурзина (1960), диктор. РФ атказанган мәдәният хезмәткәре (2017). БР атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре (2002).

Source: original
Яворничек

Яворничек (чех. Javorníček) - Чехиянең Пардубице крае Либецина районында урнашкан авыл. == Географиясе == Мәйданы - 0,854 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. == Климаты == Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш - салкын, болытлы, дымлы. == Тарихы == Авыл җирләре элек Богемия[d] тарихи төбәгенә караган. == Демография == Халык саны динамикасы: == Әдәбият == Janák, J., Hledíková, Z., Dobeš, J.: Dějiny správy v českých zemích. Od počátků státu po současnost. Praha : Nakladatelství Lidové noviny, 2005, ISBN 80-7106-709-1 Гильфердинг А. Ф. Очерк истории Чехии // Собрание сочинений А. Гильфердинга. - СПб.: Печатня В. Головина, 1868. - Т. 1. - С. 343-412.

Source: original
Белов

Белов - фамилия. Александр Белов (1981), спортчы-чаңгыда трамплиннан сикерүче, Россия чемпионы (2001, 2002). Валерий Белов: Валерий Белов (1947), боксчы, тренер, СССР спорт остасы (1968), РСФСР (1988), СССР (1989) атказанган тренеры. Валерий Белов (1967), спортчы - хоккейчы (һөҗүмче), тренер, Казан «Ак Барсы»ның баш тренеры (2012-2014). Евгений Белов (1826-1895), тарихчы, педагог, әдәби тәнкыйтьче, мемуарчы, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1876). Иван Белов (1953-2021), мактаулы тимерьюлчы, Әгерҗе районы башлыгы (1994-1998). Николай Белов: Николай Белов (1908-1972), Чабаксар ДРЭСы баш инженеры, «Дальэнерго», «Кузбассэнерго» директоры, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966). Николай Белов (1987), спортчы - хоккейчы (сакчы), Санкт-Петербург СКАсы составында Гагарин кубогы иясе (2015). Павел Белов (1897-1962), совет хәрби башлыгы, генерал-полковник (1944), Советлар Берлеге Каһарманы (1944). Тимофей Белов (1907-1978), ТАССР социаль тәэминат министры (1946-1954). Белова

Source: original
Александровск (Пермь крае)

Александровск (рус. Александровск) - Россия Федерациясенең Пермь краенда урнашкан шәһәр. Халык саны - 13 353 кеше (2015). == Сәгать поясы == Александровск Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә. == Тарих == Шәһәр тибындагы бистә статусын 1928 елдан, шәһәр статусын 1951 елдан башлап йөртә. == Халык == Милләтләр (2010): руслар (93,1%), татарлар (2,7%). == Тышкы сылтамалар == Александровск «Минем шәһәр» энциклопедиясендә

Source: original
(18263) Анхиал

(18263) Анхиал - Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид. == Тарихы == 1973 елның 25 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «5167 T-2» саналган. == Чыганаклар == Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Planet Names. - Fifth Revised and Enlarged Edition. - B., Heidelberg, N. Y.: Springer, 2003. - 992 p. - ISBN 3-540-00238-3. Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Planet Names. - Springer Science & Business Media, 2012-06-10. - 1458 с. - ISBN 9783642297182 Chapman, C. R., Morrison, D., & Zellner, B. Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry// Icarus : journal. - Elsevier, 1975. - Vol. 25. - P. 104-130. Kerrod, Robin. Asteroids, Comets, and Meteors (неопр.). - Lerner Publications Co., 2000. - ISBN 0585317631. == Шулай ук карагыз == (18264) 5184 T-2 астероиды

Source: original
Цона Монте (Лече)

Цона Монте - Италиянең Апулия төбәге Монтерони-ди-Лечче өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Цона Монте Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан. == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
Лонгин Пантелеев

Лонгин Федорович Пантелеев ( 1840 - 1919 ) - рус нәшер итүчесе, җәмәгать эшлеклесе. == Биографиясе == Лонгин Федорович Пантелеев 1840 елның 6 (18) октябрендә Архангельск губернасының Сольвычегодск шәһәрендә туган, дворян. 1858 елда Вологда гимназиясен һәм 1862 елда Санкт-Петербург университетының юридик факультетын тәмамлаган . 1850 еллар ахырында - 1860 еллар башында, ул Сарай яны җыр капелласында яшь җырчыларны математикага өйрәтә Студент чагында ул язучы һәм тәрҗемәче С. В. Латкинага өйләнә . Ул " Жир һәм ирек " яшерен революцион оешма әгъзасы була, һәм 1864 елның декабрендә ул революцион эшчәнлек һәм Польша күтәрелешен яклаган өчен кулга алына, 6 ел авыр хезмәткә хөкем ителә, Себергәгә ( Енисей провинциясендә) килеү белән торак пункт белән алыштырыла. 1876 елда Пантелеев Санкт-Петербургка кайта, һәм киләсе елда ул фәнни әдәбият нәшриятын оештыра . 1877-1907 елларда ул 250 дән артык китап, шул исәптән Н.А. Добролюбовның 4 томлык җыентыгын һәм А.Мицкевич әсәрләрен бастырып чыгара. Лонгин Пантелеев - «Хатирәләр» авторы, анда 1860 елларның беренче яртысында Ф.М. Достоевский белән очрашулары турында сөйли. 1905 елдан ул Кадетлар партиясе әгъзасы, күпчелек басмаларда хезмәттәшлек итә, Петербург шәһәр комитеты әгъзасы . 1917 елның мартында ул " Декабристлар истәлеге җәмгыяте " советы председателе итеп сайлана. Ул 1919 елның 16 декабрендә Петроградта вафат була. Волков зиратында жирләнгән . Россия Дәүләт әдәбият һәм сәнгать архивында Л. Ф. Пантелеевка багышланган материаллар бар . == Әдәбият == Пантелеев Л. Ф. Воспоминания. М.: Гос. изд-во худ. литературы, 1958.- 848 с. Виноградова Л. А. Лекция 7. Книгоиздательство и книжная торговля в России во второй половине XIX в. // История книжного дела в России (988-1917)(рус.) / под ред. Говорова А. А.. - Москва: Изд-во МПИ, 1991. - ISBN 5-7043-0557-1. == Сылтамалар == Пантелеев Лонгин Федорович Пантелеев Лонгин Федорович // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. - 3-е изд. - М. : Советская энциклопедия, 1969-1978. Пантелеев Лонгин Федорович (1840-1919)

Source: original
Лейми (Нью-Мексико)

Лейми - Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP). == Географиясе == Лейми халык санын алу урыны мәйданы - 6,709027 км²,6,70903 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1976 ± 1 метр биеклектә урнашкан. == Сылтамалар == M.F.Riche, B.Benton, P.J.Schneider. Population of States and Counties of the United States:1790-1990. - U.S Department of Commerce Bureau of the Census, 1996. - 162 б. AmericanFactFinder. United States Census Bureau. әлеге чыганактан 2014-11-21 архивланды. 2016-11-24 тикшерелгән.

Source: original
Пшемысль

Пшемысль (пол. Przemyśl, укр. Перемишль, алман. Prömsel) - Польшаның Карпат асты воеводалыгы составына керүче шәһәр. Халык саны - 65 000 кеше (2009). == География == Шәһәр Польшаның көньяк-көнчыгышында, Сан елгасында, Украина белән чигеннән 12 километр көнбатышрак урнашкан. == Тарих == Беренче тапкыр 981 елда телгә алына. Монгол-татар ябырылуыннан соң шәһәр Польшага күчә. Польшаны Россия, Австрия, Пруссия арасында бүлүдән соң Австро-Венгрия составына күчә. XIX гасырның икенче яртысында австриялылар тарафыннан биредә ныгытма төзелә. 1915 елда озак булган камалыштан соң ныгытма рус армиясе тарафыннан алына. Шуңа карамастан, берничә ай үткәч, австро-герман гаскәрләре Перемышльны кире кайтаралар. 1918-1939 елларда - Польша составында, 1939 елда ССРБ составына күчә. 1941 елның 22-27 июнендәге сугышлары нәтиҗәсендә шәһәр алман гаскәрләре тарафыннан алына. 1944 елның 27 июлендә Илбау-Сандомир операциясе нәтиҗәсендә шәһәрне 1-нче Украин фронты гаскәрләре азат итәләр. 1945 елда Польша составына кайтарыла. === Милли состав === 2002 елдагы милли состав: поляклар - 97,2 %; украиннар - 1,3 %; башкалар - 1,5 %. == Кардәш шәһәрләр == Падерборн, Алмания Илбау, Украина Каменец-Подольский, Украина Мостиска, Украина Трускавец, Украина Эгер, Маҗарстан Гуменне, Словакия Көньяк Кестевен округы, Бөекбритания

Source: original
Biläw yanındağı suğış

Biläw (rusça Белёв) yanındağı suğış - 5 dekaber 1437 yılda, Oluğ Möxämmäd xan belän Mäskäwneñ böyek kenäze Vasiliy II Tyomnıy ğäskärläre arasında bulğan orış. Altın Urda täxete öçen barğan köräştä Oluğ Möxämmäd xan 1437 yılnıñ közendä Säyed Äxmäd tarafınnan ciñelä häm 3 meñ çamasındağı ğäskäre belän çik buyındağı Biläw şähärenä taba çigenä. Qışnı Biläwdä çığarğa niätläp, qälğa-şähär tiräsen «bozlap qatıra», qalın boz qantarları kisterep, nığıtma tözetä («здела себе ледян град...»). Vasiliy II, xannı üz bilämäsennän quıp çığarırğa uylap, bertuğanı Yuriynıñ ulları Dmitriy Şemyaka belän Dmitriy Krasnıy kenäzlär citäkçelegendä 40 meñlek ğäskär cibärä. Oluğ Möxämmäd xan köçläre baştaraq berqädär yuğaltuğa duçar bula, solıx kileşüe täqdim itelä. Rus ğäskäre başlıqları kileşüdän baş tartalar, «bozlap qatırılğan nığıtma»ğa höcümne köçäytälär. Xan atlıları kinättän alar östenä yabırıla, rus suğışçılarınıñ baytağı häläk bula, qalğannarı qurqıp çigenä häm qaça. Rus yılyazmaçısı bu waqiğanı «татарове... побиша рать рускую ... бояр и князей множество» («tatarlar... rus ğäskären... küp kenä boyarlarnı häm kenäzlärne qırdılar»), dip terkäp quyğan. Oluğ Möxämmäd, bu bäreleştä zur ciñügä ireşsä dä, Biläwdä ozaqqa totqarlanmıy. 1438 yıl başında anıñ Tübän Novgorodqa (ikençe beräwlär fikerençä - Qazanğa) taba kitep baruı mäğlüm. == Monı da qarağız == Oluğ Möxämmäd Suzdal' yanındağı suğış Vasiliy II Qazan yanındağı suğış (1506) Tuqtamış xan Mäskäwneñ buysındıruı (1382) İdegäy Möxämmät-Ämin xan Bolğar-Rus kileşüläre == Tışqı sıltamalar == Bolğar däwläte Зимин А.А. Витязь на распутье. Феодальная война в России XV в. М.,1991.

Source: original
Stalin repressiäläre

Stalin repressiäläre - İosif Stalin idärä itkän çorda (1929-1953) SSRBda ütkärelgän mass-küläm säyäsi repressiälär. Säyäsi (inqıylabqa qarşı) cinäyätlär öçen ülemgä xökem itelgän yäki irektän maxrüm itelgän, sörgengä cibärelgän qorbannar sanı milionnar belän sanala. Stalin repressiäläre SSRB cämğiätenä zur demografik zıyan kitergän. 1937-1938 yıllarda uzğan iñ kisken mass-küläm repressiälär çorı - Zur terror dip atala. Stalin repressiäläre ğälämdäge Konstitutsiäne bozğan, mäsälän mäxkämädän tış organnarnı buldıru SSRB Konstitutsiäsenä qarşı bulğan. SSRB arxivların açu näticäsendä küp ülemgä xökem itü qararların Stalin üze imzalağan dip açıqlanğan. Açılğan dokumentlarğa qarağanda Stalin üze säyäsi repressiälärne oyıştırğan. == Repressiälängän tatarlar == Stalin repressiälärenä astına küp kenä kürenekle tatar şäxesläre elägä. === Repressiälängän tatar yazuçıları === Şärif Kamal Kärim Tinçurin Fatix Kärim Şamil Usmanov Mäxmüt Ğäläw === Repressiälängän tatar däwlät eşlekleläre === Ğilemdar Bayımbätov Xösäyen Tarpisçev Mirsäyet Soltanğäliev Kärim Xäkimov Säxibgäräy Säyetğäliev Xaci Ğabidullin Käşşäf Moxtarov Şäyğärdän Şäymärdänov Qıyam Abramov Äxmätsafa Däwlätyarov == Monı da qarağız == Katin cinäyäte Sandarmox GULAG Qırım tatarları sörgene SSRBdağı kümäkläşterü SSRB xalıqlarınıñ sörelüläre (рус.) == Sıltamalar == Виртуальный музей Гулага 2010 елның 4 март көнендә архивланган. Мозохин О. Б. «СТАТИСТИКА РЕПРЕССИВНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ОРГАНОВ БЕЗОПАСНОСТИ СССР НА ПЕРИОД С 1941 ПО 1953 ГГ.» 2007 елның 18 декабрь көнендә архивланган. Мозохин О. Б., «Правовое регулирование внесудебных полномочий ВЧК» Законодательная база советской репрессивной политики 2009 елның 4 июнь көнендә архивланган. Программа «Память о бесправии» 2012 елның 29 июнь көнендә архивланган. СТАЛИНСКИЙ ПЛАН ПО УНИЧТОЖЕНИЮ НАРОДА: Подготовка и реализация приказа НКВД No 00447 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов» Записка Комиссии Политбюро ЦК КПСС по дополнительному изучению материалов, связанных с репрессиями, имевшими место в период 30-40-х - начала 50-х годов от 25 декабря 1988 года Доклад «комиссии Шверника» (1963 г.) и другие документы о репрессиях

Source: original