AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Ҡыялы Бүртә

Ҡыялы Бүртә (Ангур) - Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1580 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны - бассейны юҡ, йылға бассейны - Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө). Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 12010000812112200004164 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 112200416 Бассейн коды - 12.01.00.008 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 12 ГӨ буйынса сығарылыш - 2 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Илек (Йүрүҙән ҡушылдығы)

Илек - Рәсәй, Силәбе өлкәһе һәм Башҡортостан йылғаһы. Оҙонлоғо 26 км, Силәбе өлкәһендәге өлөшө - 16 км. Бассейндары: Йүрүҙән → Ҡариҙел → Ағиҙел → Кама →Волга → Каспий диңгеҙе == Географияһы == Илек йылғаһы Силәбе өлкәһенең Әшә районында Ҡаратау һыртында баш ала. Йүрүҙән йылғаһына һул ярынан тамағынан 167 км алыҫлыҡта, Башҡортостан Республикаһы Салауат районының Илтәй ауылы янында ҡушыла. == Тасуирламаһы == Ҡушылдыҡтары ҙур түгел, оҙонлоҡтары 10 километрҙан артмай. Силәбе өлкәһе биләмәһендә 11 ваҡ йылға ҡоя, уларҙың дөйөм оҙонлоғо 29 км. Һыу режимы буйынса - ҡәҙимге тау йылғаһы, шәп ағымлы, бигерәк тә шаршыларҙа, яҙ көнө - ҡар һыуҙарынан һәм йәй көслө ямғырҙарҙа ныҡ таша. Йүрүҙән йылғаһына балыҡсыларға барған кешеләргә юл өйрәткән мәҡәләлә, Мәсәғүт урман-далаһы буйлап үҙәне ныҡ һаҙлыҡлы Илек йылғаһы аша үтергә тура килә, тип яҙылған. == Этимологияһы == Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнеп, китаптар сығарған географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә йылғаның атамаһы тураһында былай тип яҙа: От башкирского слова илек - «косуля», «дикая коза». Название может указывать на место обитания этих животных, но скорее всего от именования башкирской родовой группы илек, входившей в состав племени табын, или древнего башкирского мужского имени Илек. == Сығанаҡтар == Шувалов Н. И. Илек // От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь. - 2-е изд., переработанное и дополненное. - Челябинск: Южно-Уральское книжное издательство, 1989. - 160 с. - ISBN ISBN 5-7688-0157-7 == Һылтанмалар == Н. И. Илек//От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь(недоступная ссылка) Прогноз клёва рыбы в реке Илек и карта реки 2020 йыл 17 октябрь архивланған.

Source: original
Ҡаҙағстан һауа юлдары

Ҡаҙағстандың Алматы аэропорты иң эре аэропорттарҙан һанала. Аэропорттың тарихы 1935 йылдан башлана, ә 2012 йылда БДБ-ла иң яҡшыһы тип танылды. Аэропорт йылына дүрт миллиондан ашыу пассажирҙы хеҙмәтләндерә. Ҡаҙағстандың эске авиация хәрәкәте буйынса Астана баш ҡала аэропорты икенсе урынды биләй. Әлеге ваҡытта аэропорт заманса йыһазландырылған һәм бөтә төр һауа судноларын ҡабул итергә һәләтле. 2012 йылда Астана аэропорты ике миллиондан ашыу туристарҙы хеҙмәтләндергән, шул иҫәптән яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән килгәндәр ҙә был күрһәткескә ингән. Ҡаҙағстандың эре аэропорттары ғына яҡшы үҫешеп ҡалмай, вағыраҡтарына ла дәүләт күп иғтибар бүлә. Мәҫәлән, 2011 йылда Аҡтау аэропортын модернизациялау арҡаһында ул БДБ-ла иң яҡшы аэропорт исеменә лайыҡ булды. Шул уҡ аэропорт 2009 йылда «БДБ илдәренең перспективалы үҫешеүсе аэропорты» тип танылғайны. Атырау аэропорты бинаһы ла реконструцияланырға әҙерләнә. == Ҡаҙағстандың төбәк аэропорттары исемлеге == Иҫкәрмә: Аҡтау, Астана, Балхаш, Ҡарағанды, Тараз, Талдыҡорган, Шымкент, Боралдай аэропорттары шулай Ҡаҙағстан Республикаһының Хәрби авиация - Һауа оборонаһы көстәре тарафынан файҙаланыла. == Шулай уҡ ҡара == Список наиболее загруженных аэропортов Казахстана Транспорт Казахстана == Һылтанмалар == Список крупных аэропортов Казахстана История АМСГ Казахстана

Source: original
Келых-Сос

Келых-Сос - Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хола йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны - Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны - Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк. Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 15020200112115300024253 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115302425 Бассейн коды - 15.02.02.001 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 3 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Ясновка (Чепца ҡушылдығы)

Ясновка - Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чепца йылғаһының уң ярына тамағынан 194 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны - Вятка, йылға бассейны - Кама. Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 10010300112111100033469 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 111103346 Бассейн коды - 10.01.03.001 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 11 ГӨ буйынса сығарылыш - 1 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Шарап (йылға)

Шарап - Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының һул ярына тамағынан 3071 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны - (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем. Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 13010200512115200004237 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115200423 Бассейн коды - 13.01.02.005 ГӨ буйынса томы - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 2 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Ащан

Ащан - Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вор-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны - Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны - Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк. Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 15020200112115300024598 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 115302459 Бассейн коды - 15.02.02.001 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 15 ГӨ буйынса сығарылыш - 3 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Родниковка (Миәкә районы)

Родниковка (рус. Родниковка) - Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 841 кеше. Почта индексы - 452090, ОКАТО коды - 80244850006. == Халыҡ һаны == Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ. 1939 йыл - бар булған халыҡ һаны. 1989, 2002, 2010 йылдарҙа - даими йәшәгән урыны булып иҫәпләнгән халыҡ һаны == Географик урыны == Район үҙәгенә тиклем (Ҡырғыҙ-Миәкә): 4 км Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡырғыҙ-Миәкә): 4 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Аксенов): 47 км

Source: original
Висим (Межевая Утка ҡушылдығы)

Висим - Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Межевая Утка (исемһеҙ тоған) йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Чусоваяйылғаһы, Ревда ҡалаһынан Кын ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны - Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны - Кама. Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 10010100612111100010683 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 111101068 Бассейн коды - 10.01.01.006 ГӨ буйынса һаны (номеры) - 11 ГӨ буйынса сығарылыш - 1 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Гостищев Виктор Кузьмич

Виктор Кузьмич Гостищев (21 ноябрь 1937 йыл, Белгород өлкәһе Гостищево ауылы) - СССР һәм Рәсәй хирургы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһы (1999, 1993 йылдан ағза-корреспонденты) һәм Рәсәй Фәндәр академияһы (2013) академигы. Хирургик инфекция, ашығыс абдоминаль хирургия өлкәһендә белгес. == Биографияһы == Курск медицина институтының дауалау факультетын тамамлай (1961). 1965 йылдан И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университетының дөйөм хирургия кафедраһында эшләй. Бында СССР Медицина фәндәре академияһы академигы В. И. Стручков етәкселеге аҫтында кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1988 йылдан әлеге көнгә тиклем И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү медицина академияһының дөйөм хирургия кафедраһы мөдире. Сеченов университеты Аҡһаҡалдар советы ағзаһы. Уның етәкселегендә 27 докторлыҡ һәм 80-дән ашыу кандидатлыҡ диссертациялары яҡланған. 2013 йылда Рәсәй Фәндәр академияһы академигы булып китә. Рәсәй Федерацияһының дөйөм хирургтар ассоциацияһы президенты, Халыҡ-ара хирургтар йәмғиәте һәм Халыҡ-ара гепато-панкреато-билиар хирургия ассоциацияһы ағзаһы. Рәсәй Медицина фәндәре академияһының һәм Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Хирургияла инфекция» проблемалы комиссияһы рәйесе булған. «Хирургия. Журнал имени Н. И. Пирогова» журналының редколлегия ағзаһы. Хирургик инфекция буйынса 20-нән ашыу монография, уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәр авторы, 500-ҙән ашыу хеҙмәте баҫылып сыҡҡан, 20-нән ашыу уйлап табыу һәм патенттар авторы. Хирургик инфекция, этиология, патологик физиология, эренле хирургик инфекцияларҙы, эренле яраларҙы хирургик һәм өҫтәлмә дауалау алымдарын эшләү, ашығыс абдоминаль хирургия өлкәһендә фундаменталь тикшеренеүҙәр алып бара. Эренле перитонит ваҡытында үҙенсәлекле лапаростомия методикаһы, үпкәнең эренле-емергес сире ваҡытында торакостомия һәм торакоабсцессостомия методикаһы, эренле сакроилеит ваҡытында операциялар методикаһы авторы. == Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре == Дуҫлыҡ ордены (2018) «Почет Билдәһе» ордены Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1991) Рәсәй федерацияһының дәүләт премияһы Ике тапҡыр Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендә хөкүмәт премияһы лауреаты (1995, 2002) Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1995) . == Һылтанмалар == Гостищев Виктор Кузьмич РФА рәсми сайтында Гостищев Виктор Кузьмич (неопр.). sechenov.ru. Дата обращения: 30 сентября 2018.

Source: original
Хәләл

Хәләл(ғәр. حلال‎) - шәриғәттә рөхсәт ителгән ғәмәлдәр. Тейешенсә (сөннәт), зыянһыҙ (мөбәх) һәм кәрәкмәҫ (мәҡрүһ тәнзиһ) кимәлдәре бар. Мосолман көнитмешендә хәләл тигәнде ғәҙәттә Ислам тыймаған ризыҡтарға ҡарата ҡулланалар. Мәгәр, дөйөм алғанда, көнкүрештең барлыҡ өлкәләренә ҡағыла: ризыҡ, кейем, биҙәүестәр, косметика һәм парфюмерия, шәхси гигиена, ял, күңел асыу, финанс, кеше менән мөнәсәбәттәр, тирә-яҡ мөхит, эш, мөлкәт мәсьәләләре һ.б. Хәләлгә ҡапма-ҡаршы һүҙ - харам. == Хәләл ризыҡ == Хәләл ризыҡҡа мөнәсәбәтле, Ҡөрьәндә тыйылған ризыҡтар исемлеге бик аныҡ итеп яҙылған. Быларға үлгән мал ите, сусҡа ите, быуып үлтерелгән һәм башҡа януар иттәре инә (Әл-Мәидә сүрәһенең 3-сө аяты) == Финанс өлкәһендә хәләл == Йәнә ҡарағыҙ: Ислам иҡтисады Финанс өлкәһенә бәйле, хәләл һүҙе түбәндәге төп принциптарҙы һәм сикләүҙәрҙе үҙ эсенә ала: рибаны тыйыу (процент алыр өсөн бурысҡа биреү- ростовщиклыҡ) ; алыш-бирештә табыш алыуҙы ла, юғалтыуҙы ла тигеҙ бүлешеү ; шикле нәмәләргә аҡса һалыуҙы тыйыу; Шәриғәт тарафынан тыйылған нәмәләге (порнография, алкоголь, наркотик һ.б.) эшмәкәрлеккә, етештереүгә аҡса һалыу. Хәләл финанс мөнәсәбәттәр нигеҙендә уртаҡ бизнес менән шөғөлләнеүселәрҙең табышты ла, юғалтыуҙарҙы ла ғәҙел бүлешеүе, харамлашмай эш алып барыу ята. == Иҫкәрмәләр == Гогиберидзе Г. М. Исламский толковый словарь. - Ростов н/Д: Феникс, 2009. - 266 с. - (Словари). - 3000 экз. - ISBN 978-5-222-15934-7. Yungman L. «Food» // Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.). Vol I. // Edited by Coeli Fitzpatrick and Adam Hani Walker. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2014. 784 p.

Source: original
Шарлауыҡ

Шарлауыҡ - текә ҡаянан, бейек һикәлтәнән киҫә ағып төшкән һыу; йылға юлындағы һикәлтәнән йылға һыуының өҫтән аҫҡа төшөүе, йылға шаршыһынан (речной порог) айырмалы рәүештә бейеклек айырмаһы ҙур була. Ағым һыу һикәлтәне емерә, шуға күрә көслө шарлауыҡтар йылға ағымына ҡаршы күсенә баралар. Мәҫәлән, Ниагара шарлауығы йылына 70-90 см-ға күсә бара. Шарлауыҡтар суднолар йөрөшөнә ҡамасаулай. Әммә, гидроэлектростанция төҙөп, электроэнергия сығанағы булараҡ файҙаланырға була. == Шарлауыҡтар төрө == Һыуы ҙур булмаған бейеклектән киң фронт менән төшкән шарлауыҡ катаракт тип атала. Каскад - эҙмә-эҙлекле килгән шарлауыҡтар. Гөрләүек (водоскат) - һөҙәк шарлауыҡ. == Башҡортостан шарлауыҡтары == Башҡортостанда Атыш, Күперле, Шартлама, Ғәҙелша, Күкҡарауыҡ шарлауыҡтары туристарҙың яратҡан урыны. == Һылтанмалар == Водопад // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). - СПб., 1890-1907. (рус.) World's most beautiful waterfalls (article) (инг.) Пять самых высоких водопадов в мире (инг.) Всемирная база данных водопадов 2011 йыл 12 июль архивланған. (инг.) Мир водопадов Водопады мира == Иҫкәрмәләр == Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Шәһит (исем)

Шәһит - башҡорт ир-ат исеме, төрки телле халыҡтарҙа ла осрай. == Этимологияһы == Шәһит исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Мәғәнәһе ҡорбан (хаҡ эш ҡорбаны) тигәнде аңлата. Шәһит һүҙе Аллаһ юлында яуҙа динеңде, ватаныңды, иманыңды, ғаиләңде яҡлап ҡорбан булыусыларға ҡарата ҡулланыла. == Билдәле шәхестәр == Хоҙайбирҙин Шәһит Әхмәт улы (9 октябрь 1896 йыл - 21 декабрь 1924 йыл) - Башҡортостандың партия һәм дәүләт эшмәкәре, журналист һәм яҙыусы. Беренсе донъя һәм Граждандар һуғыштарында ҡатнашыусы. Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1921). Шәһит Әхмәҙиев - татар яҙыусыһы, журналист, күренекле йәмәғәт эшмәкәре. Шәһит Заһретдинов (рус. Шахид Загретдинов) - мәшһүр СССР спортсыһы, велосипедсы, шоссе велоуҙыштары буйынса СССР чемпионы. Тайыпов Шәһит Лотфулла улы (15 апрель 1937) - нефтсе, Татарстандың 1-се, 2-се, 3-се миллиард нефтен табыуҙа ҡатнашыусы, «Татнефть» ААЯ капиталь төҙөлөш идараһының етештереү тармағы башлығы (1988-1998), СССР нефть сәнғәте министрлығының (1982) һәм «Татнефть» йәмғиәтенең (1997) маҡтаулы нефтсеһе, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. == Топонимикала == Шәһит (йылға) (рус. Шаит) - Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Күккәй йылғаһының уң ярына тамағынан 4,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км. == Диндә == Шәһит (ғәр. شَهيد‎ šahīd, күплектә شُهَداء šuhadā' (шүһәдә); ғәр. شهادة‎ šahāda шәһәҙә һүҙенән барлыҡҡа килгән, ул башҡортса «шаһитлыҡ» һүҙенә тап килә). Исламда шәһитлек хөкөм эшендә шаһит булып ҡатнашыуҙы ла аңлата, Аллаһ юлында яуҙа динеңде, ватаныңды, иманыңды, ғаиләңде яҡлап ҡорбан булыусыларға ҡарата ла ҡулланыла. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге балалар йорто == Сығанаҡтар == Башҡорт исемдәре / Таңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. - Өфө: Китап, 2005. - 224 бит. Күсимова Таңһылыу. Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. - Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. - 192 бит. Сулейманова Р. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. - Уфа, 2013. - 364 с. ISBN 978-5-91608-111-4. Тупеев С. Х. Башкирский именник. Справочник личных имен с написанием вариантов на русском и башкирском языках. - Уфа, 2004. Хисамитдинова Ф.Ғ., Султанова Р. И. Русско-башкирский словарь - справочник личных имен, отчеств, фамилий. - Уфа, 2004. Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төрки элементлы башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006. Яңы сығанаҡ өҫтәү өсөн «Ҡалып:Исемдәр донъяһында» сәхифәһен үҙгәртегеҙ

Source: original
Кесе Кубинка

Кесе Кубинка - Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 327 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км. == Һыу реестры мәғлүмәттәре == Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы - Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) - Сухона, йылға бассейны - Төньяҡ Двина. Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса: Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 03020100112103000005283 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 103000528 Бассейн коды - 03.02.01.001 ГӨ буйынса томы - 03 ГӨ буйынса сығарылыш - 0 == Һылтанмалар == Рәсәй Федерацияһы тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы 2015 йыл 26 май архивланған. Был гидрология буйынса тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ

Source: original
Йөрәктау (Стәрлетамаҡ районы)

Йөрәктау (рус. Юрактау) - Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 227 кеше. Почта индексы - 453154, ОКАТО коды - 80249812006. ОКТМО коды - 80649412126. ИФНС коды - 0268. == Тарихы == Ауыл атамаһы яҡын ғына урынлашҡан тау исеменән алынған. XVIII быуат башында Ағиҙелдең уң ярында Стәрлетамаҡтан көньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан был ауыл Бөтә Рәсәй V рәүиз документтарында Йөрәктау-Мокшино булараҡ теркәлә. Ул заманда тораҡ пунктында аҫаба башҡорттар, уларҙың припущинниктары-типтәрҙәр һәм суҡындырылған сыуаштар йәшәй. 163 аҫаба башҡорт 35 ихатаны, 36 ерһеҙ башҡорт - 5, 24 типтәр - 4, 90 сыуаш 12 ихатаны биләй. 1859 йылда үткәрелгән X халыҡ иҫәбен алыу документтарында Стәрлетамаҡ өйәҙе XXVII Башҡорт кантонының 7-се йортонда йәшәгән 25 ир-егеттең исемлеге лә бирелә. Юрматы олоҫоноң Ҡармыш түбәһе башҡорттары 1764 һәм 1776 йылдарҙа үҙҙәренең аҫаба ерҙәренә типтәрҙәрҙе индерә, уларҙан тыш ауылда яһаҡ татарҙары ла йәшәй, яһаҡ татарҙарының 14-е 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыуы билдәле. 1920 йылда 69 ихатанан торған ауылда 349 кеше йәшәй. == Географик урыны == Район үҙәгенә тиклем (Стәрлетамаҡ): 28 км Ауыл советы үҙәгенә тиклем (Алатана): 3 км Яҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 28 км == Урамдары == Яр (урамы) (рус. Береговая (улица)) Тыныслыҡ (урамы) (рус. Мира (улица)) Яр буйы (урамы) (рус. Набережная (улица)) Шоссе (урамы) (рус. Шоссейная (улица)) == Билдәле шәхестәр == Ғәлекәйев Ҡотлозаман - 1812 йылғы Ватан һуғышы яугиры, "1812 йылғы Ватан һуғышын иҫкә алыу" миҙалы кавалеры. Мирзанов Бәхтейәр Ғүмәр улы (10.11.1892-17.07.1941) - уҡытыусы, шағир һәм журналист. == Сығанаҡтар == 1. История башкирских родов. Юрматы. Уфа. изд. "Китап", 2018, стр. 840., 2 000 экз."

Source: original
Хәким Ғиләжев

Хәким Ғиләжев, Ғиләжев Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы (1 март 1923 йыл - 14 ноябрь 1997 йыл) - Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы, журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983), Башҡортостандың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1973). == Биографияһы == Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы Ғиләжев 1923 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантонының Ҡаңны-Төркәй ауылында тыуған. Хәким Ғиләжевтар быуыны батырҙар, көрәшселәр, яугирҙәр быуыны. Инде фашизмдан йолоп ҡалған - аҫыл ирҙәр, ҡыйыуҙар, беҙ бит уларҙың сабыуҙарына тотоноп үҫтек. Бөтә барлығыбыҙ менән, бар булыуыбыҙ менән улар алдында бурыслыбыҙ. Ул изге бурысты ҡайтара алдыҡмы һуң, яҙмышыбыҙ, булмышыбыҙ менән? Хәким Ғиләжев һуғыштың тәүге көндәрендә үк хәрби училище тамамлап, ауыр һуғыш юлдарын үтә, ҡаты яралана һәм күрһәткән батырлыҡтары өсөн ике тапҡыр I дәрәжә Ватан һуғышы ордены һәм миҙалдары менән наградлана. Һуғыштан һуң Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡый, Стәрлетамаҡ уҡытыусылар институтында уҡыта. СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел, әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр була, «Совет Башҡортостаны» газетаһында ла эшләп ала, 1955-1968 йылдарҙа «Ағиҙел» журналында баш мөхәррир була. 1968 - 1972 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе вазифаһын башҡара. СССР һәм РСФСР Яҙыусылар союздары идараларының ағзаһы итеп һайлана. БАССР Юғары Советы депутаты була. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре == I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (26.07.1944; 06.04.1985) Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971) Салауат Юлаев исемендәге премия (1973) РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1983) == Сығанаҡтар == Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. - Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. - 416 с. (рус.) Ғәйнуллин М. Ф., Хөсәйенов Ғ.Б. Совет Башҡортостаны яҙыусылары. Биобиблиографик белешмә. Тулыландырылған, төҙәтелгән икенсе баҫма. - Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1988. - 400 бит. Писатели земли башкирской. Справочник / Сост.: Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. - Уфа: Китап, 2006. - 496 с. (рус.) == Һылтанмалар == «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы - Ғиләжев Хәким 2020 йыл 26 ғинуар архивланған. (Тикшерелеү көнө: 26 ғинуар 2020) Литературная карта Республики Башкортостан

Source: original