Perturbed_Футбол

foot - аяҡ, ball - туп) - спорт командалы уйын төрө, төп маҡсаты - ҡаршы яҡ ҡапҡаһына ҡулдан башҡа аяҡ һәм башҡа тән ағзалары ярҙамында мөмкин тиклем күп туп индереү. Хәҙерге ваҡытта донъяла иң популяр һәм киң билдәле спорт төрө. == Уйындың исемдәре == Донъя футбол федерацияһы һәм Халыҡ-ара алимпия комитеты халыҡ-ара уйынды рәсми рәүештә «футбол» тип атай. Уйындың инглиз телендәге тулы исеме «association football» («Ассоциация ҡағиҙәләре буйынса футбол») 1863 йылда, инглиз Футбол ассоциацияһы барлыҡҡа килгәс, уйнды башҡа футбол төрҙәренән (регби («rugby football»), «Регби мәктәбе ҡағиҙәләре буйынса футбол»). Һүҙе 1892 йылдан ҡуллана. Ваҡыт үтеү менән оҙон исемҡыҫҡартылған. «Соккер» тэрмины Англияла 1880 йылдарҙа барлыҡҡа килгән («association»һүҙнән «-soc-» өлөшөнә «-er» суффикы өҫтәлгән). Бөгөнгө көндә «соккер» исемен бер нисә инглиз телле дәүәттә генә ҡулланалар. Мәҫәлән, Австралияла һәм Яңы Зеландияла электә футбол тип регбиҙы атайҙар. Ирландияла «футбол» терминын гэль футболына ҡарата ҡулланалар. Көньяҡ Африка Республикаһында иһә «соккер»исеме кң таалған. АҠШ һәмКанадала «соккер» термины осрай, сөнки футбол тип америка һәм канада футболын атайҙар. Англияла «соккер» исемен иҫкэргән тип һанайҙар. == Футбол тарихы === Хәҙерге футболға оҡшаш уйыдар күп халыҡтарҙа булған, ләкн беренсе яҙма ҡағиҙәләр 1848йылда барлыҡҡа килгән. Футболдың туған йылы булып 1863 йыл һанала (футбол Ассоциацяһы барлыҡҡа килеп, ҡағиҙәләр төҙөлгән). Футбол элек-электән билдәле. Мысыр, Германия, Ҡытайҙа футболға оҡшаш уйындар булған. Уларҙың иң уңышлыһын итальяндар уйлап сыарып, гарпастум тип йөрөткәндәр. Заманса футбол барлыҡҡа килеү менән гарпастум онотолғн. Инглиздәр футболды уйлап сығарғас, бар донъяға тарата башлағандар. Ул ваҡытта чемпионатта күп инглиз командалары ҡатнашҡан. === Уйын ҡағиҙәләре === Айырым футбол уйыны матч тп атаа һәм 45 минутлыҡ ике таймдан тора.Беренсе һәм икенсе таймдар араһындағы тәнәфес 15 минут һуҙыла, командалар ял ит,тәнәфес бөткәс ҡапҡалар менән алмашалар. Уйын үлән йәки синтетик япмалы яланда үтә. Унда 7-11 уйынсы булған ике команда ҡатнаша. Бер уйынсы ҡапҡала тора һәм штраф майҙаны эсендә ҡул менәнйнай ала, уның төп маҡсаты - ҡапҡаға тупты үткәрмәү. Һәр футболсының урыны һәм бурыстары бар. Һаҡлаусылар күбеһенсә яландың үҙ яртыһында була һәм ҡаршы команда уйынсыларына ҡаршы тра. рымһаҡсылар уйын яланының уртаһында була, һаҡсыларға йәки һөжүм иеүселәргә ярам итә. Һөжүм итеүселәр күбеһенсә ҡаршы яҡта уйнай, уларҙың төп бурысы - ҡаршы яҡ ҡапҡаһына туп индереү. Уйындың төп маҡсаты - ҡаршы команда ҡапҡаһына күберәк гол йндереп, үҙ ҡапҡаңды яҡлап ҡалыу. Матчта ҡаршы ҡапҡаға иң күп туп индергән команда еңеүсе була. Әгәр ҙә командалар ике тайм эсендә бер иш гол индерһәләр, бер яҡ та еңмәй йәки еңеүсе билдәләнгән матч регламенты буйынса баһалана. Был осраҡта өҫтәлмә ваҡыт - 15-шәр минутлыҡ ике тайм бирелә. Төп һәм өҫтәлә ваҡыт араһында тәнәфес бирелә. Өҫтәлмә таймдар араһындағы ваҡы урындарҙы амаштырыу өсөн генә бла. Элгәре беренсе гол индергән («алтын гол» ҡағиҙәһе) йәки өҫтәлмә таймдарҙың ҡайһыһында булһа ла еңгән («көмөш гол» ҡағиҙәһе) команда еңеүсе булып һаналғайны. Хәҙерге ваҡытта өҫтәлмә ваҡыт йә бөтөнләй уйналмай, йә тулыһынса уйнала (2 тайм 15-шр минут). Әгәр ҙә өҫтәмә ваҡыт эсенә еңеүсене билдәләп булмай икә, матч һуңынан пенальти серияһы үткәрелә: ҡаршы команда ҡапҡаһына 11 м аранан бишәр туп тибелә. Пенальтиҙан һуң гол иҫәбе бер иш икән, еңеүсе билдәләнгәнсе тағы бер пар пэнальти уйнал. === Футбол донъяла === Донъя футбол федерацияһы (ФИФА) мәғлүмәттәре буйынса, 2001 йылда Ер шарында 250 миллион кеше футбол уйнаған. Уларҙың 20 миллиондан ашыуы - ҡатын-ҡыҙҙар. 1,5 миллион тирәһе команда теркәлгән һә 300 000 профессиональ клуб бар. Илдәр буйынса алғанда, беренсе урында АҠШ (18 миллион, уларҙың 40 % - ҡатын-ҡыҙҙар), унан һуң Индонезия (10 миллион), Мексика (7,4 миллион), Ҡытай (7,2 миллион), Бразилия (7 миллион), Германия (6,2 миллион), Бангладеш (5,2 миллион), Италия ( миллион), Рәсәй (3,8 миллион) бар. Әммә футболсыларҙың һаны сифатҡа бәйле түгел. Футбол буйына донъя чемпионаттары күбеһенсә Европа һәм Көньяҡ Америкайыйылма командалары еңә, ә Уругвайҙа (ике тапҡыр онъя футбол федерацияһы кубогын еңеүсе) әсәйҙә теркәлгән футболсыларға ҡарағанда, дөйөм халыҡ һаны әҙерәк. === Тактика === Футбол - команда уйыны булғас, үҙ-ара аңлашыусанлыҡ, бергә еренә еткереп уйнай алыу кеүек сифаттар беренсе урында тора. Уйынсыларҙың тактик төҙөлөшө мөһим. Заман футболында 4 һаҡлаусы, 4 ярымһаҡлаусы, 2 һөжүм итеүсе (4-4-2) менә уйын схемаһы таралған. Әммә схемалар һаны күп. Квалификацияларына ҡарап, уйынсылар үҙенекенән башҡа урындарҙа ла уйнай алалар. === Ойошмалар === Футболдың таралыуын күҙәтеү, идара итеү өсөн яуап биргән бер нисә ойошма бар. Тп ойошма булып Донъя футбол федерацияһы (ФИФА) һанала. Ул Швейцарияның Цюрих ҡалаһында урынлашҡан. Ул донъя ярыштарын ойоштора, мәҫәлән, донъя чемпионатын. Унан һуң континенталь ойошмалар һәм илдәр, өлкәләр, ҡалалар ойошмалары, һ.б. баа. Һәр береһенең футболды таратыу һәм популр итеү, клубтарҙың эшмәкәрлеген тикшереү буйынса үҙ бурыстары бар. === Клубтар === Футбол клубы - футболтөҙөлөшөнөң төп өлөшө. Ул уйынсыларҙы, эшләүселәрҙе, ойошмаларҙы берләштерә. Асылында үҙ инфраструктураһы, хеҙмәтләндереүсе эшселәре булған йошмаға ингән футболсылар командаһы. == Ярыштар == Ярыштар - уйындың мөим өлөшө. Уйындарҙы федерация ойоштора, һәр бер турнирҙың үҙрегламенты була. Ярыштар эске һәм халыҡ-ара төрҙәренә бүленә. Халыҡ-ара ярышар, үҙ сиратында, клуб һәм милли йыйылма комадалар араһында үтә. Иң билдәле ярыштар: ФИФА үткәргәндәре: Милли йыйылма комндалар араһында Данъя чемпионаты Конфедерациялар кубогы Оимпия уйындары Клубтар араһында ФИФАклуб донъя чемпионаты Европа футбол ассоциациялары берләшмәһе (УЕФА) үткәргәндәре: Милли йыйылма командалары араһында Европа чемпионаты Клубтар раһында УЕФА чемпиондарылигаһы УЕФА Европа Лигаһы УЕФА суперкубогы Көньяҡ Америка футбол конфедерацияһы (КОМЕБОЛ): Милли йыйылма командалар араһында Америка кубогы Клбтар араһында Либертадорес кубогы Көньяҡ Америка кубогы Рекопа == Футбол төрҙәре == Футболдың күп төрҙәре бар: футзал (AMF) һәм футзал (ФИФА) - мини-футбол (залда махсус түшәм өҫтөндәуйнала), йорт футболы (төрлө түәмдә төрлө уйынсылар һаны менән уйнала), пляж футболы (ҡомда уйнала), «йылға футболы» (тубыҡҡа тиклем һыуҙа уйнала, йыл һаын Англияның Бёртон ҡалаһында үтә), «һаҙ футболы» (һалыҡта уйнала), һ.б. Шулай уҡ виртуаль һәм өҫтәл футболы (спорт уйыны), ҡағыҙҙағы футбл (логик уйын) бар. == Матч килешеү == Клуб 2006 йылдан дүрт уйнатыласаҡ ғәҙәти булмаған итальян «трофейы». Кем күберәк уйыны уйнап килешәм. Оҙаҡҡа һумай ы юмор менән, бөгөн тап шулй атарға була. Ювентус һәм Милан, һм Лацио Фиорентин, покупай арбир уйынды, уйын һөҙмтәләре алыу өсөн кәрәк. == Әҙәбиәт == Малов, В. И. Я познаю мир: Футбол. - «Издатеьство Астрель», 2002. - С 10, 14, 17, 27, 34, 36, 38, 39, 41-46, 53, 49, 60, 61, 62, 64, 87. - ISBN 5-271-04556-0. == Һылтамалар == ФИФА, Халыҡ-ара футбол ассоциациялары фэдерацияһы (инг.) UEFA, Европа футбол ассоциациялары

Source: data_perturbation