AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Һенрик Ибсен

Һенрик Юхан Ибсен (норвегяар Henrik Johan Ibsen; 1828 оной 3 һарын 20, Шиен, Норвеги - 1906 оной 5 һарын 23, Осло, Норвеги) - Норвегиин зүжэгэй зохёолшо, Европын «шэнэ зүжэгые» үндэһэлэгшэ. Дэлхэйн зүжэгэй онол зүйн хүгжэлдэ үлэмжэ нүлөө үзүүлэн, ниигэм-сэдьхэл зүйн зүжэгэй шинэ хандалгые түлэбшүүлһэн гэһэн уралиг шудалаашад үнэлдэг. == Намтар == Ибсен Норвегиин Шиен хотодо уһан онгосо эзэмшэгшын гэр бүлэдэ түрөө. 1836 ондо тэрэнэй эсэгын ажал банкрот болоод, орон гэрэй хүрэнгэ мүнгэнэй шадамжа буураад зогсоһонгүй, айл хүршынхинэй харисаан хүрэтэр хубилагдаба. Ибсен хүбүүн энэ бүхэниие тон хажаглааша ажаглаһаниинь хожомой уран бүтээлдэ элирһэн байна. Тэрэ арбан табан наһа хүрээд туһалха эмэй санша болобо. Ехээр уншажа, шүлэгшье ехэ бэшэбэ. Тэмдэглэлэй дэбтэртэнь орон нютагай хүрэнгэтэнүүд, түшэмэд тухай доромжолхо шүлэг, шог зураг олошорһоор, тэдэ хүн зоной дунда түгэн тархаһаар, тэрэ хэмжээгээр Ибсен олоной танил боложо байгаа. Хорин наһатайдаа «Каталина» (1848-1849) гэһэн түрүүшынгөө зүжэгые бэшээ һэн. Энэ зохёолдо тэрэнэй бүтээлэй зонхилхо һэдэб болохо гансаардаһан һэнгэргүй нэгэнэй ниигэмээ эсэргүүсэһэн тэмсэл, үхэл тухай гарадаг. Энэһээ хойшо тэрэнэй хэдэ хэдэн зүжэг тайзанаа табигдажа, нэгэн үе өөрөө театрын уран һайханай ударидагша боложошье ябаа һэн. 1848 онһоо хойшохи Ибсенэй уран бүтээлые гурбан саг үедэ хубаан үзэжэ болохо юм. Эхинэйхинь 1848-1864 онууд гү, али романтизмые баримталагша байха үень. «Ивановын һүни», «Сульхаугай баяр», «Хаан шэрээнэй түлөө тэмсэл» зэргэ долоон зүжэг энэ үедэ бэшэгдэһэн болон сүм түүхэ домогой сэдэбтэйн хубида ниитэлиг шэнжэтэй юм. Хоёрдохи (1864-1884) тэрэнэй реалист хандалгаар бэшэжэ байһан үе болоод «Хүүхэлдэйн байшан», «Бранд», «Пер Гюнт», «Нора» зэргэ гүн ухаан, бэлгэдэлэй шэнжэтэй найман зүжэг бүтээбэ. Тэрэнэй уран бүтээлэй гурбадахи үедээ (1884-1900) «Зэрлиг нугаһан», «Гедда Габлер» зэргэ сэдьхэл зүйн аястай найман зүжэг зохёоһон байна.

Source: original
Макс Планк

Макс Карл Эрнст Людвиг Планк (герман: Max Karl Ernst Ludwig Planck, 1858 оной 4 сарын 23 - 1947 оной 10 һарын 4) хадаа Германиин гарамгай физик. Тэрэ квантын онолые үндэһэлһэнээрээ XX зуунай агуу физигүүдэй нэгэ гэжэ зүй ёһоор тоосогдодог юм. == Намтар == Планк сэхээтэн гэр бүлэһөө гаралтай болоод хуулиша Вильһельм Планкын гэртэ тэрэнэй зургадахи хүбүүн болон түрөө һэн. Дунда һургуулиин һурагша байха үеһөө физик болохо гэһэн хүсэлдэ хүтэлэгдэһэн Макс Планк эхилээд Мюнхенэй һүүлдэнь Берлинэй ехэ һургуулида һуралсаһан түгэсхэһэн болоод Һерман фон Һельмһольц зэргэ алдарта эрдэмтэдээр хэшээл заалгажа байгаа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үедэ Адольф Һитлертэй уулзажа еврей шудалаашадые илгабарилхагүй байхые үнэншүүлхые туршажа байгаа. === Aжал хүдэлмэри === 1880 ондо Мюнхенэй ехэ һургуулиин доцент, удалгүй Киль, Берлинэй ехэ һургуулиин профессор болобо. 1894 ондо Берлинэй Эрдэм Ухаанай Академиин гэшүүнээр һунгагдан 1922-1943 он хүрэтэр тус академиин эрдэмтэн нарин бэшэгэй даргаар таһаралтагүй ажаллажа байгаа. Эзэн хаан Вильһельмын нэрэмжэтэ ниигэмлиг гэжэ эрдэм ухаанай байгуулгын юрэнхылэгшээр баһа ажаллажа байһан болон энэ ниигэмлиг 1948 ондо Макс Планкын ниигэмлиг гэжэ нэрэтэй болобо. Мүн 1913 ондо Петербургын эрдэм ухаанай академиин һурбалжалагша гэшүүн, 1926 ондо СССР-эй Эрдэм Ухаанай Академиин хүндэтэ гэшүүн, Лондоной Хаанай ниигэмлигэй гэшүүнээр һунгагдаһан. === Ололто амжалтын замнал === Макс Планк оюутан байхаһаа эхилэн термодинамикые һонирхон шудалба. Залуудаа бэшэһэн бүтээлнүүдынь дулаанай үзэгдэлые тайлбарилха, термодинамикын хоёрдугаар хуулиие үндэһэлхэ (энэ сэдэбээр докторой зэргэ хамгаалһан), термодинамикые физикэ-химиин процессто хэрэглэхэ аргые болбосоруулхада шэглэһэн байдаг. Макс Планк нэрэтэ физик-химик Bальтер Нернстын электролитэй онолд тулгуурилан электролит уусамалай потенциалай илгабариие бодожо гаргаһан бэлэй. Тэрэнэй сасаралай термодинамика онолой бүтээлнүүд ехэ ажа холбогдолтой болоһон юм. Иимэ үнэмлэхы хара бэеын сахилгаан суранзан сасаралай спектртэ энергиин хубаарилагдаха томъёое гаргаһан байна. Тэрэниие Планкын хуули гэдэг. Туйлай бага массатай эгэл бөөмэй хүдэлөөнэй хуулиие элирхэйлхэдэ хэрэглэгдэдэг тогтомол хэмжэгдэхүүниие бодожо гаргаһаниинь мүнөө Планкын тогтомол нэрэтэйгээр үргэн хэрэглэгдэжэ байна. h = 6,626 068 96 ( 33 ) × 10 − 34 {\displaystyle ~h=6{,}626\ 068\ 96(33)\times 10^{-34}} Дж·c Макс Планк энэ хэмжэгдэхүүниие бодожо гаргаһанаар шэнэ физикэ, ондоогоор хэлэбэл, квантын физикын эринэй эхиниие табиһан байна. Эрдэм ухаанда оруулһан гарамгай хуби нэмэрииень үнэлжэ 1918 ондо тэрэндэ Нобелиин шагнал хүртээһэн юм. === Гэр бүлэ === Макс Планк амидаралайнгаа туршада хоёр удаа гэрлэһэн ба ниитэ табан үхибүүдтэй болоһон. Хоёрдохи хүбүүнинь Эрвин нацистуудта эсэргүүсэгшэ байһан тула 1945 үлгэжэ алаһан байгаа.

Source: original
Чукоткын автономито тойрог

Чукоткын автономито тойрог (чукчаар Чукоткакэн автономныкэн тойрог) - Оросой холбоото уласай нютаг можо, Алас Дурнын холбооной тойрог болон Алас Дурнын эдэй засагай бүһэдэ багтана. Ниислэл - Анадырь хото. == Газар зүй == Баруун талаараа Саха Яхад Уласта, баруун урда талаараа Магаданай можодо ба урда талаараа Камчаткын хизаарта хилэлнэ. Зүүн зүгтэ далайгаар АНУ хилэ нэгэтэй. Хойто мүльһэн далайн Зүүн-Сибириин ба Чукоткын тэнгисээр, Номгон далайн Берингэй тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Чукоткын автономито тойрогой нютаг дэбисхэр дээрэ Оросой эгээн зүүн сэгүүд байрладаг: эгээн зүүн сэг - Ратмановой арал, эхэ газарай эгээн зүүн сэг - Дежнёвэй хушуун. === Сагай бүһэ === Хизгаар Камчаткын сагта хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 12 (UTC+12), Москвагийнхаас (MSK+9) юһэн сагаар түрүүлдэг. == Зүүлтэ == Загбар:Оросой холбоото улас

Source: original
Зүблэлтэ холбоото уласай Баатар

Зүблэлтэ холбоото уласай Баатар (ород: Герой Советского Союза) - 1991 он болотор Советскэ Союзай Геройн нэрэ зэргэ болбол эрхим зэргын габьяагай тэмдэг байһан. Иимэ нэрэ зэргэ анхан 1934 оной 4 һарын 16-да тогтоогдоһон байна. Нэгэ гү, али олоороо баатар ябадал үйлэдэжэ, гүрэндөө габьяата хэрэг хэһэнэйнгээ түлөө СССР-эй Дээдэ Зүблэлэй Президиумээр олгогдоһон нэрэ зэргэ. Зүблэлтэ холбоото уласай Баатарнуудта СССР-эй дээдэ шагнал Ленинэй орден, «Алтан одон» ба СССР-эй Дээдэ Зүблэлэй Президиумэй тусхай грамота үгтэһэн байгаа. Зүблэлтэ холбоото уласай орденуудай тухай юрэнхы дүрим ёһоор Зүблэлтэ холбоото уласай Баатарнууд тусхай эрхэ зэргэ эдлэһэн байгаа. Хэрбээ Зүблэлтэ холбоото уласай Герой түрүүшынхиһээ бага бэшэ баатар ябадал дахяад үйлэд6эл хоёрдохёо геройн нэрэ абажа, «Алтан медаль» ба дээдэ органһоо баһа тусхай грамота a6axaһaa гадна хүрэлөөр бэеынь бюст хэжэ, түрэһэн нютагтань табиһан. Хэрбээ гурбадахяа мүн баатар ябадал хабэл 6aһa тэрэ зэргын шагнал абажа, гурбадахин геройн нэрэ зэргэ абаһан. Гадна, хүрэлөөр бэеынь бюст хэжэ, Москвада Зүблэлнүүдэй Ордоной дэргэдэ Кремль соо табигдаһан байгаа юм.

Source: original
Жэмэс

Жэмэс - ургамалай эдижэ болохо амталиг үрын алим анар мэтэ томохон, зүйл маша олон; үрэ ба шэхэр амталигай зүйлээр болбосоруулһан зүйл юм. Өөрөөр хэлэбэл, жэмэс гэдэгынь сэсэгтэ ургамалай сэсэгэй тодорхой эдһээ бии болдог зүйл юм. Жэмэсынь олон ургамалай хубида үрэ тарааха үүргэтэй байдаг. Мүн олон түрэлэй ургамалай үрэ жэмэсые хүн, амитад хүнэһэндэ хэрэглэжэ, үрыень тараангаа калори оложо абадаг симбиоз харилсаатай байдаг. Хододоо болодог хэрэглээдэ жэмэс гэбэл альма, жүржэ, уһан үзэм, гүлзөөргэнэ, гадил зэргэ ургамалай түүхэй байдалаараа эдижэ болохо үрые ойлгоно. Жэмэсые бүтэсээрынь үрэтэ жэмэс, яһата жэмэс гэжэ ангилна. Хүнэһэнэй ногоо, һамар, үрэ таряанай ургамалһаа илгаатай.

Source: original
Ордын Адагай Буряадай Автономито Тойрог

Ордын Адагай Буряадай тойрог (ород: Усть-Орды́нский Буря́тский автоно́мный о́круг (УОБАО); Буряад: Ордын Адагай Буряадай автономито тойрог), болбол Оросой холбоото уласай тойрог. Ниислэл - Ордын Адаг. == Хотонууд == Усть-Орда == Тосхон болон hууринууд == Аса - Асын аймагай түб. Баяндай - Баяндайн аймагай түб. Боохон (Бөө хуһан) - Боохоной аймагай түб. Усть-Орда - Эхирэд-Булагадай аймагай түб. == Холбооһон == Официальный сайт администрации Усть-Ордынского Бурятского тойрога ((ород)) Усть-Ордынский Бурятский тойрог в справочнике-каталоге «Вся Россия» Архивировалһан 30 арбан хоёр һара 2010 оной. ((ород)) Энэ хуудаһан Ордын Адагай Буряадай Автономито Тойрог гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Загбар:Иркутская область

Source: original
Халеб

Халеб (Алеппо, эртын сагай Беройя) - баруун-хойто Сириин хото, Халеб мухафаза можын засаг захирганай түб. 1,4 сая үлүү ажаһуугшад (1990). Нэхэмэлэй, арһанай, хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Дээдэ һургуули. Бэхилэлтэ (гол түлэб XII - XIII зуун жэлэй эхин), хотын ханын болон хаалгын хэлтэрхэй (XIV - XVI зуун жэлэй эхин), Ехэ мечеть сүмэ (VIII, XII болон XIII зуун жэл), XII болон XIII зуун жэлэй мечеть-медресе, XVI болон XVII зуун жэлэй ханын дэлгүүр. Халебэй музей.

Source: original
АСЕАН

АСЕАН, Зүүн-Урда Азиин бүһэ нютагай хамтын ажаллалгын ниигэмлиг гээшэ улас түрын, эдэй засагай ашаг һонирхолоороо нэгэдэһэн Зүүн-Урда Азида оршодог 10 уласай уласхоорондын байгуулга мүн. АСЕАН болбол 1967 оной 8 һарын 8-нда Индонези, Малайзи, Сингапур, Тайланд, Филиппинэ гэжэ гүрэнүүдые нүхэсүүлэн бии болоһон байна. АСЕАН хадаа «хүгжэлтэ дэбжэлтэ тунлахаар эдэй засагай ба соёлой харилсаа холбоо хангахын тула» тогтоогдобо гэжэ тус бүлэглэлэй эмхидхэлэй тунхаглал дотор хэлэгдэнхэй юм. АСЕАН-да хабаададаг оронууд эдэй засагай хүгжэлтын орёо асуудалнуудые өөһэдөө шиидхэхэ арга боломжонуудтай болохо, түрүүлһэн хари гүрэнүүдһөө дулдыдалгаяа һуларуулха, өөһэдынгөө улас түрын ба эдэй засагай ашаг туһые нэгэдэмэл хүсөөр хамгаалха зорилго урдаа табиһан байгаа. Удаань Бруней (1984 он), Вьетнам (1995 он), Лаос, Мьянма (1997 он) ба Камбоджа (1999 он) гэшүүд боложо, бүһэ нютагай хамтын ажаллалгын хүреэн үргэдхэбэ.

Source: original
Ван

Ван (ᠸᠠᠩ; хитадаар 王; пиньинь: wáng) - гэхэнь Хитадаар Хан гэһэн удхатай үгэ болоод Эртын Хитадай уласуудта ехэ хаашуулые хуанди, бага хаадые ван гэжэ нэрэлдэг байгаа. Монголой нюуса тобшоодо Хэрэйдэй Ван Ханда Алтан уласай хаан Ван сула олгоһоноор Ван Хан гэжэ алдаршаһан гэжэ үгүүлдэг бэлэй. Энэ сула бол Хитадай түрын улас түрын бодолгын нэгэ хэһэг байһан болоод хуанди бол тэнгэриин хүбүүн, тэнгэриин доорохи бүхэн түүниин эзэмшил гэдэг үзэлые элирхылэн хүршэ оронуудай хаадта ван сулые олгодог байһан байна. Чин уласай үеһөө Манзын түрын тэргүүн зэрэгэй хэргэм болон Манзын түрэ уласые байгуулхад габьяа байгуулһан хүмүүндэ олгодог хэргэм болоһон байна. Манзын Чин уласай үе болон Олоноо Үргэгдэһэн Монгол уласын үенүүдтэ хэрэглэжэ байһан түрын ноёдой тэргүүн зэрэгэй сула юм. Манзын Чин уласай үеын вангай хэргэм дээрэ чин ван, жүн ван тэргүүтэн зэргые нэмэжэ олгодог байгаа. Ван хүн гурбан нюдэтэй тогоһын отго малгайдаа зүүдэг байһан байна. == Холбогдох утга == Гүн Хан Хаан

Source: original
Мүгдэн

Мүгдэн (манжаар - , Шэньян, хилбар Хитад: 沈阳; уламж Хитад: 瀋陽; пиньинь: Shěnyáng), Зүүн Хойто Хитадта Хуньхэ голдо байрладаг хото, Ляонин можын засаг захиргаанай түб. Хүн зониинь 8,1 сая хүн оршом (2010). Шухала тээбэриин уулзабари болон гүрэнэйнгөө ажаүйлэдбриин шухала түб. Машина барилга, үнгэтэй түмэрлиг, химиин болон ондоо ажаүйлэдбэри. Ехэ һургуули. МЭҮ II зуунда бии болонхой. 1625-44 оной хоорондо Манжын гүрэнэй ниислэл хото. Манжын Цин (1644-1911) уласай үедэ Хитадай «хоердохи ниислэл хото» гэжэ тоосогдобо. == Засаг захиргаанай хуубари == Мүгдэн хото 9 дүүргэһээ, 1 хотын хороонһоо ба 3 сомонһоо бүридэнэ:

Source: original
Хабсагайта уула

Хабсагайта уула (англи: Rocky Mountains) - Хойто Америкын баруун хэһэгтэ байрлаха, Канадын Британиин Колумби можоһоо АНУ-ай Нью-Мексико можо хүрэтэр ниитэ 4,800 км үргэлжэлхэ уулануудай системэ (нюрга) юм. Ноён орьёлынь далайн нюрууһаа дээшэ 4,401 метр үргэгдэһэн Эльберт уула (АНУ-ай Колорадо можо) болоно. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Хабсагайта уула гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. U.S. Geological Survey website on the Rocky Mountains Headwaters News Архивировалһан 12 дүрбэ һара 2016 оной. - Headwaters News - Reporting on the Rockies Colorado Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version) North Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version) South Central Rockies Forests ecoregion images at bioimages.vanderbilt.edu (slow modem version)

Source: original
Велосипед

Велосипед (хуушан француз: vélocipède, лата: vēlōx «түргэн» ба pēs «хүл») - хүнэй булсангай хүсөөр хүл гэшхүүрэй хүдэлгэдэг мөөртэй тээбэриин хэрэгсэл. Хоёр мөөртэй велосипедүүд эгээн таараһаншье һаа, гурбан мөөртэй велосипедүүдшье байдаг. Мүнөө үедэ хүнэй булсангай хүсэниие шангадхахын тула зайн галай хүдэлүүрые хэрэглэнэ. Орос гүрэнэй Харгын хүдэлөөнэй гуримай ёһоор, велосипед хадаа «тахир дутуу тэргэнсэр гадна унадаг хүнэй булсангай хүсөөр хүдэлгэдэг хоёр мөөртэй тээбэриин хэрэгсэл». == ̻Холбооһон == Российская велосипедная энциклопедия Архивировалһан 30 таба һара 2018 оной. ГОСТ 31741-2012 Архивировалһан 5 гурба һара 2016 оной.. Велосипеды. Общие технические условия ПДД для велосипедистов Велосипедэй түүхэ Сергей Иванов «Самобеглые коляски» Архивировалһан 3 юһэ һара 2018 оной. А. П. Ивашенцов «Современный велосипед». Изд. Ф. Е. Щепанского, Санкт-Петербург, 1895 Myths and Milestones in Bicycle Evolution, by William Hudson (англ.) Вся история велосипеда от А до Я Архивировалһан 30 долоо һара 2014 оной. Велосипедэй рекордууд IHPVA (International Human Powered Vehicle Association) (англ.) Аюулгүй байдал Автомобилисты чаще всего жалуются, что велосипедисты ночью ездят без света. Юрэ буса велосипед Гротескный HyperBike держит ездока между колёс Архивировалһан 14 зургаа һара 2010 оной.

Source: original
Үрэжүүлтэ

Үрэжүүлхэ үйлэдэл (үдхэлгэ) - хадаа хоёр аргументуудай (үрэжүүлэгшэ, үрэжэлэгдэхүүн/үдхэлсэгшэ) үндэһэн арифметикын бинарна үйлэдэл. Заримдаа нэгэдэхи аргументые үрэжүүлэгдэгшэ (үдхэгдэгшэ), хоердохи аргументые үрэжүүлэгшэ гээд; үрэжүүлгын үрэ дүнгые үрэжэбэри гэдэг. Натурал тоондо үрэжүүлтэ хадаа оло дахинай нэмэлтэ - a {\displaystyle a} тоониие b {\displaystyle b} тоогоор үрэжүүлхын тула b {\displaystyle b} -дахяар a {\displaystyle a} нэмэхэ хэрэгтэй: a ⋅ b = a + a + ⋯ + a ⏟ b {\displaystyle a\cdot b=\underbrace {a+a+\cdots +a} _{b}} . Нэмэлтэ хадаа коммутатив үйлэдэл ушар дэрээһээ, үрэжүүлэгшые бэшэхэ гурим дүнгые хубилнагүй. Жэшээнь, 3 {\displaystyle 3} ба 5 {\displaystyle 5} тооной үрэжүүлхые 3 ⋅ 5 {\displaystyle 3\cdot 5} гү, али 5 ⋅ 3 {\displaystyle 5\cdot 3} гээд бэшэжэ болохо («табан гурба», «гурбан таба»), ба дүнгынь 15 {\displaystyle 15} . Шалгалта: 3 + 3 + 3 + 3 + 3 ⏟ 5 = 15 {\displaystyle \underbrace {3+3+3+3+3} _{5}=15} , 5 + 5 + 5 ⏟ 3 = 15 {\displaystyle \underbrace {5+5+5} _{3}=15} .

Source: original
Алан Тюринг

Алан Мэтисон Тюринг (англ.: Alan Mathison Turing, OBE, FRS, 1912 оной 6 һарын 23 - 1954 оной 6 һарын 7), Британиин математик, криптолог, логик, компьютерэй шэнжэлхэ ухаанай анхадагша. Алгоритм ба тоололго үзэлые Тюрингэй машина гэһэн абстрактна загбараар хэлбэришүүлһэнээр информатикын хүгжэлдэ ехэ хубита нэмэриеэ оруулба. Тюрингын туршалтын болбосоруулгаар алдартай. Информатикын шухала амжалтые үлөөһэн хүнүүдтэ жэл бүри Тоосолхо машинын ассоциациин гардуулдаг Тюрингын шагнал тэрэнэй нэрэмжэтэй байна. Теориин информатика болон хэмэл оюунай һалбарда ехэхэн хубита нэмэр оруулһан ушар тэрэниие «информатикын баабай» гэжэ нэрлэнэ. Дэлхэйн II дайнай үедэ Алан Тюринг Блетчли-паркта байрлаха криптоанализэй шэглэлээр засагай газарай код болон шифрын һургуулида ажаллажа байгаа. Тэрэ Hut 8 гэхэ бүлэгые ударидажа байһан болон Германиин уһан сэрэгэй флотой мэдээдэ криптоанализ хэхэдэ шэглэгдэжэ байгаа. Тюринг захяанай нюусалалые эбдэхэ хэдэ хэдэн арга зохёоһон болоод энэ дотор Германиин «Энигма» шифраторой нюусые тайлахада ашаглагдажа байһан «Бомба крыптологична» машинада зорюулһан онолой һуури бүтээлшье гэһэн орожо байгаа. 1945 ондо тэрэнэй зохёон бүтээгдэһэн Тюрингын машинань эхин шатын компьютераар, хэсүү тоолохо ба логикын асуудалые шиидбэрилхэ шадаба. Дайнай һүүлдэ Тюринг Ехэ Британиин физикын үндэһэнэй лабораторида ажаллажа байгаа. Эндэ тэрэ өөрын түһэлые дахажа дэлхэйдэ түрүүшынхиеэ һанаха ойдо хадаглагдаха программатай компьютер ACE бүтээгдэбэ. 1948 ондо эрдэмтэн маань Манчестерэй ехэ һургуулиин дэргэдэхэ Макс Ньюманай тоосоолон бодохо лабораторида нэгдэһэн болоод тэндэ Манчестерэй компьютернүүд бүтээхэдэ туһалхаар оролсоһон ба дараагаар математик биологиин талаар һонирхожо эхилээ. Тиимэшье, Тюринг 1952 ондо тэрэ үедэ гэмтэ хэрэг байһан гомосексуализмаар англиин сагдаагай баригдажа, ялалагдаһан байгаа. Харин түрмэ шорондо хаагдахын орондо тэрэ кастрировалагдаһан байгаад, хоер оной һүүлдэ цианидтай алимые эдеэд амяа хорлобо. Наһа бараһанай һүүлдэ 59 ой болохо 2013 оной 12 һарын 24-дэ II Елизавета хатан Крис Грейлинг хуули зүйн сайдай мэдүүлэлээр Тюрингын гомосексуализмын гэмые амнистировалба. Һүүлдэнь гэмгүй гэһэн шиидхэбэри гараад, тэрэнэй нэрые һэргээбэ. == Шагнал == 1946 оной Ехэ Британиин орден 4 анги (OBE) рыцарь

Source: original
Һунгадаг хүгжэм

Һунгадаг хүгжэм (ᠰᠣᠩᠭᠤᠳᠠᠭ ᠬᠥᠭᠵᠢᠮ), мүн классик хүгжэм гээшэ баруун хүгжэмэй эгээн гоё уламжалалта хүгжэмэй түрэл юм. Һунгадаг хүгжэм ойролсоогоор XI зуун хойшо мүнөө хүрэтэр үргэн хугасаае хамардаг. Һунгадаг хүгжэмэй уламжалал түб ёһо заншал 1550-1900 оной хоорондо кодифицировагдаһан. Һунгадаг хүгжэмэй гол сагай үенүүд иимэ: == Ном зохёол == Чередниченко Т. В. Музыка в истории культуры.. - Долгопрудный: «Аллегро-пресс», 1994. - 344 с. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Һунгадаг хүгжэм гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Belcanto.ru - классическая музыка, опера и балет Классическая музыка - интернет-портал сайт радио Орфей (радио классической музыки) Classica.FM Архивировалһан 26 зургаа һара 2009 оной. Онлайн-архив классической музыки

Source: original
Джеффри Чосер

Джеффри Чосер (англи: Geoffrey Chaucer; 1343 он −1400 он 10 һара 25), дунда зуун үеын Англиин ирагуу найрагша. Тухайн үедэ шажанай албан ёһоной хэлэн лата хэлэн, мүн Англиие ноёлжо байһан норманшууд изагууртануудай хэлэн франци хэлэн байһаншье хада, Чосер эдыешье хэрэглээгүй юрын арад түмэнэй хэрэглэжэ байһан англи хэлээр бүтээлээ туурбижа байһан түрүүшын удха зохёолшо байһан гэдэг. Тэрэ Лондондо дарһанай худалдаашанай гэр бүлэдэ түрөө. Тэдэнэйхи дунда зэргын шэнэ айлын тоондо орохо айл үрхэ байба. Тэрэнэй ашаар үндэр һуралсал болбосорол оложо, 1357 онһоо хойшо абынгаа нэрэ түрын туһаламжатайгаар дээдын хүреэлэндэ ороһон тэрэ III Эдуард, II Ричард хаанай албанда зүдхэжэ байба. Түрын албан хаагша, гадаада ябаха элшэн хэжэ байба. III Эдуардын албанда зүдхэжэ байхадаа Франци руу ябан нэгэ хэһэн һураг таһаржа, 1366 он болотор тэрэнэй хаана юу хэжэ байһаниинь тодорхойгүй. 1366 ондо эхэ орондоо бусажа ерэһэн тэрэ III Эдуардын хатан Филлиппын туһалха Филиппа де Роэттой гэрлэбэ. Хаанай гэр бүлэтэй дүтэ харисаатай болоһон тэрэ тухайн үедэ хуули шудалжа болоһоншье һаа, нотолхо баримта нэгэ ехэ байдаггүй. 1367 оной 6 һарын 20-до хаанһаа эсквайр (Squire) ноёной сула хэргэм хүртэһэн байна. Энэ үедээшье тэрэ олон удаа хаанай элшэ түлөөлэгшэ боложо гадаада аялжа байһан гэхэ мэдээсэл олон байдаг. Гадаада харилсаанай элшэн түлөөлэгшээр Италида айлшалха үедээ Италиин соён гэгээрүүлэгшэ, ирагуу найрагша Франческо Петраркатай дүтэлэлсэн танилсаба. Пeтраркагай хэрэглэжэ байһан ирагуу найрагай бэшэлгын сонет хэлбэриие Англиин удха зохёолдо нэбтэрүүлһэн байна. Олон газар һуралсаһан, болбосорол мэдэлгэ бүхы тэрэнэй уран зохёолдохи хубита нэмэрииень үнэлжэ «Англиин ирагуу найрагай эсэгэ» гэжэ хүрэтэр гэнэ. Гол бүтээл болохо «Кентербериин онтохонууд» Джованни Боккаччогой «Декамерон» гэһэн бүтээлэй нүлөө абаһан бүтээл болон «Кентербериин собор сүмэ» руу мүргэл хэхэеэ һанатайгаар ябажа бай һүзэгтэд арадай зугаалжа үгүүлһэн онтохонуудай түүбэри юм.

Source: original
Сүүгэлэй дасан

Сүүгэлэй дасан (түбэдөөр བཀྲ་ཤིས་ཆོས་འཕེལ་གླིང, Даши Чойпэллинг) Байгалай саанахиин Гэлүгба заншалай буддын шажанай ехэ дасангуудай нэгэниинь бо­лоно. Түбэд нэрэнь - “Даши Чойпэллинг”. Забайкалиин хизаарай эгээл үнинэй дасан Могойтын айма­гай Сүүгэл һууринда, Шэтэһээ 265 модо саана оршодог. Тэрэ Онон мүрэнэй зүүн эрье дээрэ хоёр хадын хоорондо бодхоогдоһон түүхэтэй. Сүүгэлэй дасаниие 1801 ондо харгана, хуасай бо­лон галзууд угтан монгол ёһо заншалаар һэеы гэр соо мүндэлүүлээ юм. 1827 ондо модоор бариха зүбшөөрэл буугаа.

Source: original
Ехэ Юань Улас

Ехэ Юань улас (), богони нэрэ Юань улс 1271-1368 ондо оршон тогтониһон Хубилай хаанай үүсхэн байгуулһан Монголой эзэнтэ гүрэнэй нэгэн бүрилдэхүүн улас юм. 1259 ондо Мүнхэ хаан өөд боложо, дүү Хубилай, Аригбүхэ нар хаан ширээнэй түлөө тэмсэлдэжэ, Хубилайгай ялалтаар үндэрлэһэн болон энэ үеэһэ Монголшуудай хаанта уласууд тус тусдаа салаха замдаа орожээ. Гэхдээ Юань улас Монголшуудай байгуулһан бусад хаанта уласуудаа (Зүчиин улас, Сагаадайн улас, Ил Ханта Улас) юрэнхэйд нэрэ түдэй нэгтэхэдэг байжээ. Хубилай 1271 ондо ниислэлээ Дайду (одоогой Бээжин) хотодо шилжүүлжэ, уласай нэрэе "Ехэ Юань улас" хэмээн өөршилжээ. 1368 ондо Юань улас нуран унажа, Хитадад Мин улас тогтоһон болон, Тогоонтүмэр хаан тэргүүтэй Монголшууд унаган Монголдоо хаанта уласаа тогтнуулжа һуусгааһан байдаг.

Source: original
Академизм

Академизм (француз: académisme) - гээшэ XVIII-XIX зуунай үеын Европын янза бүриин академи, ехэ дээдэ һургуулинуудта хэрэгжүүлжэ байһан уран зурагай, уран барималай хэб маяг юм. Академис уралиг болбол илангаяа Франциин Дүрсэлхэ уралигай академи нүлөөндэ абтаһан уран бүтээлшэд юм. Академик уралигай онсолиг шэнжэ шанар тодорхой түгэс түгэлдэржэһэн хэб маяг, түүхын юм гү, али домог һэдэб, уралигай бүтээлэй «ёһо суртахуунай үнгэ аялгые» дүрсэлхэ, ондоогоор хэлэбэл зурааша ёһо суртахуунай захяануудые дамжуулха ябадал юм.

Source: original
Сахилгаан суранзан

Сахилгаан суранзан - байгаалиин дүрбэн үндэһэн харилсан үйлэшэлэлэй нэгэ. Сахилгаан сэнэгтэй бөөмсын хоорондын харилсан үйлэшэлэлые бии болгодог хүсэн болоод үүнэй ябагаха огторгойн хэһэгые сахилгаан суранзан орон гэнэ. Татаха хүсые эс тоособол сахилгаан суранзан үйлэшэлэлынь үдэр тутамын амидаралда тохёолдохо бараг бүхы үзэгдэлэй шалтагаан болоно. Жэшээлбэл материаллиг зүйлсые түлхэхэ/татахань бидэнэй болон материаллиг зүйлсын молекуланууд хоорондын хүсэнһээ үүдэнэ. Эдэгээрынь саашалаад атом хоорондын үйлэшэлэлээр бии болодог. Атом дахи электрон, протонуудые барисалдуулдаг, молекула дахи атомуудые барисалдуулдаг хүсэниинь мүн сахилгаан суранзан хүсэн юм. Иинхүү тус хүсэн атомуудые тойрон эргэхэ электронуудын харилсан үйлэшэлэлэй дүнгдэ үүдэхэ химиин процессуудые мүн захирдаг болоно. Сахилгаан суранзан хүсэниинь сахилгаан орон, суранзан ороной али алинда элирхыгээр үзэгдэнэ: энэ хоёрынь юрэдөөл сахилгаан суранзангай хоёр түрэхэ, иимэдэ хоорондоо нарин уялдаатай. Сахилгаан орон өөршэлэгдэхэд суранзан орон үүдэжэ, урбуугаараа мүн адляар суранзан ороной өөршэлэлтөөр сахилгаан орон үүдэнэ. Энэ үзэгдэлые сахилгаан суранзан индукцилгэ гэхэ болоод сахилгаан генератор, индукциин мотор, cахилгаанай хубисхуур ажаллаха үндэһэн һуури болоно. Математикын хубида суранзан ба сахилгаан оронуудынь 4-векторын байдалаар харисангы хүдэлөөнөөр солигдодог. Сахилгаан орониинь сахилгаан потенциал (батарейн хүсэндэл гэхэ мэтэ), сахилгаан гүйдэл (гар шэдэнгээр урдаха сахилгаан гэхэ мэтэ) зэргэ түгээмэл үзэгдэлнүүдэй үрэ дүндэ бии болодог. Суранзан орониинь суранзантай холбогдодог хүсэнэй эхэ үүдэбэри болоно. Сахилгаан суранзан хүсэниинь фотон, виртуал фотон гэһэн мэдээсэл дамжуулха бөөмсын дамжуулалтаар ажаллана. Бэетүүдынь өөр өөр хоорондоо мэдээсэл дамжуулха бөөм һолилсоһоноор ойлголсохо хүсэн үүдэжэ, һолилсоонь бөөмсүүдые хоорондонь түлхэхэ гү, али татахын орондо эдгээрые һолилсуулха бөөмсүүдэй шэнжэ шанарые өөршэлнэ. Сахилгаан суранзангай онолой хубидаха судалгаанай үрэ дүндэ 1905 ондо Алберт Айнштайн харисангын тусхай онолые хүгжүүлжэ бии болгобо. == Мүн үзэхэ == Лоренцын хүсэн

Source: original