AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Глыбочыца (Гомельская вобласьць)

Глыбо́чыца - вёска ў Чачэрскім раёне Гомельскай вобласьці Беларусі. Уваходзіць у склад Аторскага сельсавету. Насельніцтва 110 чал. (2004). Знаходзіцца за 4 км на паўночны захад ад места Чачэрск, за 41 км ад чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (лінія Гомель - Жлобін), за 69 км ад Гомелю. На поўнач і ўсход мэліярацыйныя каналы, злучаныя з ракой Чачора (прыток ракі Сож). == Гісторыя == Выяўленыя археолягамі магільнік (75 насыпаў, за 1 км на поўдзень ад вёскі) і магільнік (30 насыпаў за 1,5 км на поўдзень ад вёскі, ва ўрочышчы Школьная лінія) сьведчаць пра засяленьне гэтых месцаў з даўніх часоў. Паводле пісьмовых крыніц вядомая з пачатку XV стагодзьдзя. У 1493 пазначана як паселішча ў Менскім ваяводзтве Вялікага Княства Літоўскага. У 1704 2 дымы, у 1726 5 дымоў у Отарскім войтаўстве Чачэрскага староства. Пасьля Першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) у складзе Расейскай імпэрыі. Паводле рэвізіі 1858 году ў Чачэрскай воласьці Гомельскага павету Магілёўскай губэрні. З 1880 дзейнічала хлебазапасная крама. Паводле перапісу 1897 году дзейнічала хлебазапасная крама, 2 ветраныя млыны, карчма. У 1909 - 461 дзесяціна зямлі. У часе нямецкай акупацыі ў 1918 у вёсцы была створаная Новачачэрская краёвая Рада сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў. У 1926 працавалі паштовае аддзяленьне, школа. З 8 сьнежня 1926 да 25 траўня 1961 - цэнтар Глыбочыцкага сельсавету Чачэрскага раёну Гомельскай (да 26 ліпеня 1930 году) акругі, з 20 лютага 1938 году Гомельскай вобласьці. У 1929 арганізаваны калгас. 61 жыхар загінуў на франтох Вялікай Айчыннай вайны. У 1971 у вёску пераселена частка жыхароў няіснага ў наш час мястэчка Пціч. У складзе калгасу «Сьцяг камунізму» (цэнтар - вёска Отар). Разьмяшчаліся Дом культуры, аддзяленьне сувязі, бібліятэка, фэльчарска-акушэрскі пункт. 1 сьнежня 2009 году сельсавет, у які ўваходзіць вёска, перайменаваны з Чачэрскага ў Аторскі. == Насельніцтва == XVIII стагодзьдзе: 1704 - 4 дымы; 1726 - 5 дымоў XIX стагодзьдзе: 1858 - 30 двароў, 133 жыхары; 1897 - 51 двор, 377 жыхароў (паводле перапісу) XX стагодзьдзе: 1909 - 61 двор, 438 жыхароў; 1926 - 65 жыхароў; 1959 - 506 жыхароў (паводле перапісу) XXI стагодзьдзе: 2004 - 68 гаспадарак, 110 жыхароў == Літаратура == Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2, кн. 2. Гомельская вобласць / С.В. Марцэлеў; рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. - Менск: БелЭн, 2005. - 520 с.: іл. ISBN 985-11-0330-6. С. 484

Source: original
Безадносная вільготнасьць

Вільго́тнасьць безадно́сная - колькасьць вільгаці, зьмяшчанай ў кубічным мэтры паветра. Звычайна вымяраюць у г/м³ у сувязі з тым, што ў паветры той вільгаці замала. Апрача таго, пры пэўнай тэмпэратуры паветра, ў ім максымальна можа зьмяшчацца толькі пэўная колькасьць вільгаці (з павелічэньнем тэмпэратуры гэтая максымальна магчымая колькасьць павялічваецца, з паніжэньнем тэмпэратуры - колькасьць вільгаці зьніжаецца), дзеля гэтага быў уведзены іншы паказчык - адносная вільготнасьць. Вагаецца ад 0,1-1 г/м³ узімку над мацерыкамі і ў палярных шыротах да 30 г/м³ і больш у экватарыяльным поясе. На Беларусі вагаецца ад 1,5 г/м³ узімку да 14 г/м³ улетку.

Source: original
Драфт НБА 2018 году

Драфт Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі (НБА) 2018 (па-ангельску: 2018 NBA draft) прайшоў 21 чэрвеня 2018 года ў Барклайз-Цэнтры ў Брукліне, Нью-Ёрк. У ходзе драфта каманды НБА абіралі сабе новых гульцоў з амэрыканскіх унівэрсытэтаў, а таксама іншых баскетбалістаў з правам на абраньне, у тым ліку замежных. == Сьпіс выбараў == Ніжэй прадстаўлены сьпіс усіх выбараў на драфце 2018 году з інфармацыяй пра гульцоў. У першым радку статыстыкі насупраць адпаведнага гульца падаецца ягоная статыстыка ва ўнівэрсытэцкай лізе НАСС; у другім радку - статыстыка ў НБА. == Вонкавыя спасылкі == NBA.com: NBA DRAFT Basketball-Reference.com: 2018 NBA Draft

Source: original
Вальтрых

Вальтрых, Вальдрых (ням. Walterich, Walderich; ? - 840 або 842) - бэнэдыктын-абат кляштару ў Мургарце. == Біяграфія == Паходзіў з франкокскага шляхецкага роду Вальтрыхе, які быў у блізкім сваяцтвам з Каралінгамі. Магчыма, быў пазашлюбным сынам Карла Вялікага. Па сьмерці заснавальніка кляштару Мегінгаўда стаў у 783 годзе трэцім абатам кляштару Нойштадт-на-Майне ў 783 годзе, што адбылося пры наяўнасьці Карла Вялікага, які ператварыў з 775 году Нойштадт у цэнтар Саксонскай місіі. == Глядзіце таксама == Вальтрых (імя)

Source: original
Навуковая этыка

Навуковая этыка або этыка даследванняў - раздзел прыкладной этыкі, які вывучае маральныя нормы і прынцыпы, якія рэгулююць навуковую дзейнасць і якіх павінны прытрымліваюцца навукоўцы і даследчыкі ў сваей дзейнасці, каб забяспечваюць функцыянаванне навукі як інстытуцыі. Навуковая этыка ахоплівае пытанні сумленнасці ў даследаваннях, адказнасці за наступствы навуковых адкрыццяў, справядлівага прызнання ўкладу ўдзельнікаў праектаў, а таксама захавання нормаў бяспекі і правоў чалавека. Асноўнымі прынцыпамі навуковай этыкі з'яўляюцца: Сумленнасць: абавязак прадстаўляць дакладныя эксперыментальныя дадзеныя, пазбягаць фальсіфікацый, фабрыкацый і плагіяту. Аб'ектыўнасць: імкненне да незалежнасці ад асабістых, палітычных ці камерцыйных інтарэсаў. Адкрытасць: гатоўнасць дзяліцца вынікамі даследаванняў з навуковай супольнасцю для праверкі і паўтарэння Адказнасць: улік магчымых наступстваў вынікаў даследванняў для грамадства, навакольнага асяроддзя і будучых пакаленняў. Справядлівасць: прызнанне ўкладу ўсіх удзельнікаў навуковай працы, захаванне аўтарскіх правоў і павага да інтэлектуальнай ўласнасці Навуковая этыка таксама рэгулюе пытанні ўзаемадзеяння з удзельнікамі эксперыментаў (асабліва ў біямедыцынскіх даследаваннях), атрымання інфармаванай згоды на даследванні, захаванне канфідэнцыйнасці дадзеных і мінімізацыі рызык. Асобная ўвага надаецца этычным аспектам у такіх галінах, як генная інжынерыя, штучны інтэлект і нанатэхналогіі, там дзе хуткае развіцце патрабуе хуткай аддаптацыі этычных стандартаў да новых практычных выклікаў. Развіццё навуковай этыкі звязана з працай спецыялізаваных камітэтаў па навуковай этыцы, міжнародных арганізацый (напрыклад, ЮНЕСКА) і ўкараненнем адмысловых этычных кодэксаў у навуковых ўстановах. Навуковая этыка можа разглядацца а ў адносінах да суб'ектаў (навукоўцаў, выкладчыкаў, настаўнікаў, даследчыкаў), арганізацый (навуковая супольнасць, даследчы інстытут, універсітэт), метадаў даследавання або зацікаўленых бакоў (бізнэс, грамадства, улады). == Гл. таксама == Гаагскія этычныя настаўленні 23 асіламарскія прынцыпы для штучнага інтэлекту

Source: original
Стабурагс

Стабурагс (таксама вядомы як Стабурадзэ) (па-латыску: Staburags) - колішні 18-мэтровы вуцёс, што разьмяшчаўся ў Латвіі на левым беразе Дзьвіны. Зь ніжняй частцы скалы сьцякала мноства крыніцаў, што надавала Стабурагсу супольныя рысы з вадаспадамі. Шмат стагодзьдзяў Стабурагс ушаноўваўся мясцовымі жыхарамі. У 1966 годзе вуцёс быў затоплены падчас будаўніцтва Плявінскай гідраэлектрастанцыі. У парку Вігантэ побач зь месцам, дзе знаходзілася сьвятыня, знаходзяцца дрэвы, пасаджаныя кіраўнікамі й адметнымі асобамі Латвіі ды эстрада. Таксама тут у 2003 року быў створаны памятны знак "Dieva auss" (Божае вуха). == У фальклёры == У латыскай народнай творчасьці налічваецца 82 вэрсіі легендаў пра паходжаньне Стабурагсу. Паводле найбольш распаўсюджаных, у гэтых мясьцінах некалі жыла дзяўчына, муж якой быў рыбаком. Аднойчы яна як заўжды чакала каханага, стоячы на высокім беразе Дзьвіны. Але ў тую ноч на рацэ адбылася моцная бура, і хлопец патануў. Дзяўчына, убачыўшы гэта, пачала плакаць і неўзабаве скамянела, пераўтварыўшыся на скалу, але яе сьлёзы цякуць і дагэтуль. == У творчасьці Новага часу == У 1820 годзе лютэранскі сьвятар Стэндэрс запісаў ад 103-гадовай жанчыны 11 народных песьняў пра Стабурагс. У 1846 годзе гэта натхніла прафэсара ўнівэрсытэту ў Тарту Крузэ выдаць кнігу латыскай і нямецкай мовамі. У 1850 року ў Елгаве пабачыла сьвет нямецкамоўная брашура "Der Stabburags”.. У 1869 годзе Фрыдрых Мальбэрг напісаў паэму "Стабурагс і Лесма". У 1871 у часопісе "Балтыйскі весьнік" зьявілася эсэ Карла Зарыньша "Стабурадзэ ў Курляндыі". У 1875 годзе Аўксэліс выдае паэтычны збор "Стабурадзэ". У 1895 Вальдэмарс Залітыс піша кнігу "Staburaga bērni” ("Дзеці Стабурагсу"). У 1939 року Аляксандрас Брыедыс стварыў скульптуру "Дайна", што ўвасабляла латыскую народную песьню, якая была ўсталяваная каля Ліпавай крыніцы. == Зьнішчэньне == У 1947 годзе савецкі інстытут "Гідраэнэргапраект" падрыхтаваў комплексную праграму пабудовы сеткі вадасховішчаў і ГЭС у ніжняй плыні Дзьвіны. Побач са Стабурагсам мелі ўзьнікнуць два вадасховішчы - пры Мэмэньскай ГЭС з узроўнем вады 16 мэтраў і пры Плявіньскай з узроўнем вады 24 мэтры. Гэты варыянт не ўяўляў небясьпекі для Стабурагсу. Але ў 1955 годзе быў прыняты новы праект, паводле якога ўзровень вады ў вадасховішчы каля Плявіньскай ГЭС павінен быў быць павышаны на 40 мэтраў. Гэта выклікала вялікі смутак у народзе, і падчас будаўніцтва ГЭС у 1961-1965 роках амаль кожная латыская сям’я пасьпела прыехаць на разьвітаньне са Стабурагсам. Скала пайшла пад ваду ў сьнежні 1966 року. Пад вадой апынулася і скульптура "Дайна", якую неўзабаве ўсё ж выцягнулі з вады й перавезьлі ў Сігулду. У наш час вяршыня Стабурагсу знаходзіцца на глыбіні больш за дваццаць мэтраў. Падчас паніжэньняў узроўню вады яна можа часова паказвацца на паверхні. == Крыніцы == Słupi-róg // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice - Sochaczew. - Warszawa, 1889. - S. 859

Source: original
Салёнае

Салёнае - возера ў Беларусі, у Шумілінскім раёне Віцебскай вобласці, за 5 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Шуміліна, за 2,7 км на паўднёвы захад ад вёскі Мазурына, у басейне ракі Чарніца. Плошча паверхні 0,07 км², даўжыня 0,44 км, найбольшая шырыня 0,27 км. Даўжыня берагавой лініі 1,15 км. Плошча вадазбору 21,4 км². Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 2 м, разараныя, у ніжняй частцы забалочаныя. Вакол возера забалочаная пойма шырынёй да 100 м. Упадаюць 2 ручаі. Возера бяссцёкавае. == Літаратура == Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. - Мн.: БелЭн, 1994. - 415 с. - 10 000 экз. - ISBN 5-85700-133-1. Садёнае // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька - Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. - Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. - 599 с., іл. - 10 000 экз. Республика Беларусь. Витебская область. Шумилинский район: карта. Шумилино: план / Ред. В.А. Змачинская.. - Минск: РУП «Белкартография», 2014. - 2 500 экз. (руск.) == Спасылкі == Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 кастрычніка 2021. (руск.) Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 8 сакавіка 2021. (руск.)

Source: original
Агафонава

Агафонава - жаночая форма прозвішча Агафонаў. == Вядомыя носьбіткі == Ала Іванаўна Агафонава (нар. 1937) - беларускі архітэктар. Алена Яўгенаўна Агафонава-Шох (нар. 1964) - беларуская мастачка. Аліса Аляксандраўна Агафонава (нар. 1991) - украінская і турэцкая фігурыстка. Аляксандра Яўгенаўна Агафонава (нар. 1993) - расійская плыўчыха, удзельнік Параалімпійскіх гульняў. Кацярына Андрэеўна Агафонава (нар. 1984) - расійская тэлевядучая, прэс-сакратар камандавання Цэнтральнага спартыўнага клуба Арміі. Наталля Уладзіміраўна Агафонава (нар. 1977) - народны дэпутат Украіны 7-га і 8-га скліканняў. Паліна Уладзіславаўна Агафонава (нар. 1996) - расійская фігурыстка. Серафіма Андрэеўна Агафонава (нар. 1939) - савецкі майстар машыннага даення, Герой Сацыялістычнай Працы. Таццяна Іванаўна Агафонава (нар. 1963) - савецкая і расійская кінаактрыса. Яўгенія Аляксандраўна Агафонава (нар. 1931) - даярка жывёлагадоўчага саўгаса «Гарадзішча» Міністэрства мясной і малочнай прамысловасці СССР, Васкрасенскі раён Маскоўскай вобласці, Герой Сацыялістычнай Працы.

Source: original
Дом Шадхана (Музычны завулак, 1)

Дом Шадхана - будынак у Мінску, размешчаны ў Верхнім Горадзе, па адрасе Музычны завулак, 1, на рагу з вуліцай Герцэна. Складае адзіны комплекс з дамамі No 2 і No 2а вуліцай Герцэна. == Гісторыя == У сярэдзіне XIX ст. ўладальнікам сучаснага дома No 2 быў тытулярны саветнік Уладзіслаў Арцімовіч. У 1864 годзе Арцімовічы прадалі ўсю сваю нерухомую маёмасць разам з зямельным пляцам купцу Зельману Лур’е, які валодаў гэтым пляцам з забудовай да канца XIX стагоддзя. З 1922 па 1935 гады ў доме No 2 жыў сцэнограф, народны мастак Беларусі Аскар Пятровіч Марыкс. У пачатку XX стагоддзя ўладальнікам гэтых будынкаў стаў купец 2-й гільдыі Міхель Шадхан. Адначасова купец Шадхан набыў і суседні невялікі пляц з усімі пабудовамі, які ў сярэдзіне XIX стагоддзя належаў дваранцы Адэлаідзе Шаблоўскай. Яна мела невялікі аднапавярховы драўляны дом, які выходзіў на вуліцу Бернардзінскую. Такім чынам, Шадхан аб’яднаў два вялікіх зямельных пляца, планіровачная структура якіх сфарміравалася яшчэ ў канцы XVI - першай палове XVII стагоддзяў. У новым 3-х павярховым будынку з боку Малой Манастырскай вуліцы было змешчана 3-е Мінскае гарадское жаночае 4-х класнае вучылішча. Астатнія будынкі выкарыстоўваліся пад жыллё. Акрамя таго, у іншых будынках Шадхана знаходзіліся бакалейная лаўка, пральня, сталярныя майстэрні, склад гатовай мэблі, якая была выраблена на продаж. == Літаратура == Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. - Мн.: БелСЭ, 1988. - Мінск. - 333 с.: іл. - ISBN 5-85700-006-8. == Спасылкі == На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Шадхана (Музычны завулак, 1) ЗАБУДОВА КВАРТАЛА ВУЛІЦЫ ГЕРЦЭНА І МУЗЫЧНАГА ЗАВУЛКА

Source: original
Віфанія

Віфа́нія (арам.: בית עניא, грэч. Βηθανία) - паселішча, згаданае ў Новым Запавеце як родны горад Лазара, Марыі і Марфы (Ін. 11:1). У гэтым горадзе знаходзіўся Ісус Хрыстос напярэдадні ўрачыстага ўезду ў Іерусалім. Традыцыйна атаясамляецца з паселішчам (цяпер горадам) Аль-Азары́я (араб. العيزريه‎) (або «Азарыех», назвы ўтвораны ад імя Лазар і азначаюць «месца Лазара») на Заходнім беразе ракі Іардан, прыкладна ў 3 км на ўсход ад Іерусаліма (фактычна прыгарад Усходняга Іерусаліма). Размешчаны на паўднёва-ўсходнім схіле Елеонскай гары. Галоўнай славутасцю Аль-Азарыі з'яўляецца магіла Лазара. З IV стагоддзя з'яўляецца месцам паломніцтва хрысціян. == Назва == У літаратуры сустракаюцца некалькі інтэрпрэтацый арамейскай назвы Віфаніі. Звычайна (прынамсі з пачатку XVIII стагоддзя) назва перакладаецца як «дом фінікаў», таксама ў беларускай мове выкарыстоўваецца «дом [фінікавых] пальмаў». Некаторыя даследчыкі паказалі, што глеба і клімат Аль-Азарыі непрыдатныя для фінікавых пальмаў, і ў сярэдзіне XIX стагоддзя Вільям Дыксан прапанаваў расшыфроўку ў форме «дом бедных», «дом пакутных». == Спасылкі == На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віфанія Віфанія (артыкул у Праваслаўнай энцыклапедыі)

Source: original
Юры Захаранка

Юры Мікалаевіч Захаранка (4 студзеня 1952 - 7 траўня 1999 (?)) - палкоўнік, былы міністар унутраных справаў Беларусі й апазыцыйны палітык, зьнік у 1999 годзе. == Біяграфія == Юры Захаранка нарадзіўся ў мястэчку Васілевічы Рэчыцкага раёну. З 1977 году - сьледчы ў Шацілавічах, Гомелі, начальнік сьледчага аддзела. У момант, калі Беларусь атрымала незалежнасьць, Захаранка быў намесьнікам старшыні міжрэгіянальнага аддзелу па барацьбе з арганізаванай злачыннасьцю МУС СССР. 28 ліпеня 1994 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі No11 прызначаны Міністрам унутраных справаў Беларусі. 5 жніўня 1994 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі No22 нададзена званьне генэрал-маёр. 16 кастрычніка 1995 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі No424 звольнены з пасады Міністра ўнутраных справаў Беларусі. 16 красавіка 1996 году ўказам прэзыдэнта Аляксандра Лукашэнкі No149 зьніжаны ў званьні да палкоўніка й звольнены зь Міністэрства ўнутраных справаў. Захаранка далучыўся да апазыцыі й быў абраны ў склад кіраўніцтва Аб’яднанай грамадзянскай партыі. Маючы падтрымку й аўтарытэт сярод вайскоўцаў і сілавых структураў, Захаранка быў небясьпечным праціўнікам для прэзыдэнта А. Лукашэнкі. Юры Захаранка быў скрадзены ўвечары 7 траўня 1999 году. Паводле словаў палітычнага эмігранта й былога начальніка СІЗА No1 Алега Алкаева, Юры Захаранка быў выкрадзены, а пасьля гэтага расстраляны паводле загадаў людзей, набліжаных да Аляксандра Лукашэнкі. Сям’я Юрыя Захаранка - жонка, дзьве дачкі й унукі - ад 2000 году жывуць у Нямеччыне, дзе атрымалі палітычны прытулак. Маці Ўльяна Рыгораўна памерла ў 2018 на 95-м годзе жыцьця. == Вонкавыя спасылкі == 8 гадоў таму зьнік генэрал Юры Захаранка. Наша Ніва. Архіўная копія ад 14 сакавіка 2016 г. Інфармацыя на сайце грамадзкай ініцыятывы «Мы памятаем» (рас.) Олег Алкаев: существует видеозапись убийств Захаренко, Гончара и Красовского (рас.) Указ Президента Республики Беларусь от 16 апреля 1996 г. No149 «О понижении в специальном звании бывшего Министра внутренних дел Республики Беларусь Захаренко Ю. Н. за грубое финансовое нарушение и упущения в работе» «Мой муж наіўным не быў. Ён разумеў, што творыцца ў краіне». Юрыю Захаранку сёння споўнілася б 60 гадоў // Народная Воля, 4 студзеня 2012 г. Фільм «Банда» пра «экскадроны сьмерці» на YouTube - 2015, Белсат (рас.)

Source: original
Геркулес з Бычынага форума

Геркулес з Бычынага форума - пазалочаная бронзавая статуя Геркулеса, выяўленая пры раскопках на Бычыным форуме Рыма пры Папе Сіксце IV. Разумна выказаць здагадку, што ў старажытнасці скульптура вышынёй 241 см стаяла ў захаваным на Бычыным форуме храме Геркулеса Пераможца. Ва ўсякім разе, пра такую статую згадвае ў «Прыродазнаўчыя гісторыі» Пліній Старэйшы. У правай руцэ герой трымае паліцу, у левай - тры яблыкі Гесперыд. Статуя выстаўлена на Капітоліі і датуецца II стагоддзем да н.э. Найбліжэйшы яе адпаведнік - іншая пазалочаная бронзавая статуя Геркулеса, са шкурай нямейскага льва, вынятая ў 1864 годзе з развалін тэатра Пампея. == Гл. таксама == Геркулес Фарнезскі == Литература == Haskell, Francis, and Nicholas Penny, 1981. Taste and the Antique: The Lure of Classical Sculpture 1500-1900 (Yale University Press) Cat. no. 45. Platner, Samuel Ball; Ashby, Thomas. Aedes_Herculis_Victoris (англ.). A Topographical Dictionary of Ancient Rome. Bill Thayer’s Web Site.

Source: original
Нэаліт

Нэалі́т ці «Новы» Каменны век (з стар.-грэц. νέος - новы + λίθος - камень) - пэрыяд разьвіцьця чалавецтва, які завяршае Каменны век. У розных частках Зямлі нэаліт пачаўся ў розны час. На Блізкім Усходзе нэаліт пачаўся каля 9500 году да н. э. Асаблівай рысай наэліту стала зьяўленьне каменных прылад, апрацаваных шліфоўкай ды паліраваньнем. Пэрыяд характарызуецца пераходам да расьлінаводзтва, пераважна вырошчваньнем злакаў (гэтак званая «Нэалітычная рэвалюцыя», якая ў шэрагу рэгіёнаў сьвету не адбылася або нават наступала бяз стадыі мэзаліту). Такі пераход спрыяў пераходу ад качавога да аседлага жыцьця і зьяўленьня вёсак. У 5-3 тысячагодзьдзях да н. э. на Зямлі ўсталяваўся цёплы і вільготны клімат (эпоха галяцэну). Археалягічныя знаходкі сьведчаць пра тое, што пераход ад зьбіральніцтва да вырошчваньня прадуктаў харчаваньня пачаўся на тэрыторыі Урадлівага паўмесяца і адбываўся пасьлядоўна ў рэгіёнах Паўднёва-Усходняй Эўропы, астатняй Эўропы. У Азіі нэалітычныя культуры разьвіваліся самастойна - земляробства тут было заснавана на рысе. Колькасьць насельніцтва Зямлі ў эпоху нэаліту ацэньваецца ў 30-50 млн чалавек. Асноўным інстумантам для вытворчасьці вырабаў застаецца крэмень. У нэаліце для яго здабычы пачынаюць выкарыстоўваць шахтны мэтад. Падчас нэаліту зарадзілася ганчарства, узьнікла ткацтва, чалавецтва вынайшла хлеб, гаршчок, човен, пачалася здабыча золата, карова стала хатняй жывёлай. У канцы нэаліту чалавек пачаў займацца жывёлагадоўляй, што дазволіла паменшыць залежнасьць ад паляваньня. Таксама паменшыліся ролі рыбалоўства і зьбіральніцтва. Такім чынам, адбыўся адыход ад эканомікі, заснаванай на паляваньні і зьбіральніцтве, і зьявілася больш часу на спэцыяльныя рамёствы. Нэаліт закончыўся з шырокім распаўсюджаньнем мэталічных інструмэнтаў у медным веку ці бронзавым веку ці адразу ў жалезным веку ў залежнасьці ад геаграфічнага рэгіёну (энэаліт). Тэрмін «нэаліт» упершыню ўведзены ва ўжваньне Джонам Лебакам у 1865 годзе. == Глядзіце таксама == Першабытнае грамадзтва Каменны век Палеаліт Мэзаліт Бронзавы век

Source: original
Сьнегавая лінія

Сьнегавая лінія - узровень зямной паверхні, вышэй якога назапашваньне цьвёрдых атмасфэрных ападкаў пераважае над іх раставаньнем і выпарэньнем. Сьнегавая лінія фармуецца пад узьдзеяньнем кліматычных асаблівасьцяў дадзенай тэрыторыі, перш за ўсё суадносін цяпла і вільготнасьці, а таксама макра- і мэзарэльефа. Яна ўяўляе сабой адлюстраваньне ніжняга ўзроўню хіёнасфэры ў рэальных умовах рэльефу зямной паверхні. Сьнегавая лінія зьніжаецца ў халодных і вільготных раёнах і падымаецца ў цёплых і засушлівых. У Антарктыцы яна апускаецца да ўзроўню мора, а ў Арктыцы разьмешчаная на некалькі сотняў мэтраў вышэй за ўзровень мора. Найбольшай вышыні сьнегавая лінія дасягае ў сухіх трапічных і субтрапічных раёнах (на Тыбэцкім нагор'і і паўднёваамерыканскіх Андах да 6,5 км), зьніжаючыся на экватары да 4,4 км.

Source: original
Пераносны зенітна-ракетны комплекс

Пераносны зенітна-ракетны комплекс (ПЗРК) - зенітная ракетная сістэма, прызначаная для транспарціроўкі і вядзення агню адным чалавекам. Дзякуючы невялікім памерах, ПЗРК лёгкамаскіраваны і мабільны. Першыя ўзоры ПЗРК з кіраванымі ракетамі паступілі на ўзбраенне ў канцы 1960-х гадоў, атрымаўшы масавае прымяненне падчас баявых дзеянняў араба-ізраільскай «вайны на знясіленне» ў 1969 годзе, - першымі комплексамі, выпрабаванымі ў баявой абстаноўцы, былі савецкія ПЗРК «Страла-2». З 1970-х гадоў ПЗРК актыўна прымяняюцца ў войнах і ваенных канфліктах па ўсім свеце рознымі партызанскімі і паўстанцкімі фарміраваннямі як досыць танны і эфектыўны сродак барацьбы з авіяцыяй. == Гл. таксама == Starstreak == Літаратура == Толин А. Переносные зенитные ракетные комплексы // Зарубежное военное обозрение. - М.: «Красная Звезда», 1982. - No 7. - С. 33-38. - ISSN 0134-921X.

Source: original
Палеаліт

Палеалі́т (ад палеа... + грэц. lithos камень) - дагістарычная эра, старажытны каменны век, самая раньняя і найбольш працяглая эпоха каменнага веку. Прынята лічыць, што палеаліт пачаўся 2,5 мільёна гадоў таму, у пачатку ледавіковага пэрыяду (плейстацэну). Палеаліт характарызуецца зьяўленьнем архантрапаў і пачаткам вырабу чалавекам умелым (па-лацінску: Homo habilis) каменных інструмэнтаў. Датаваньне праводзіцца па археалягічных знаходках каменных інструмэнтаў, якія потым праходзяць радыёвугляродны аналіз. Палеаліт характарызуецца тым, людзі маглі толькі аббіваць камень і не ўмелі шліфаваць, адсутнічаў гліняны посуд. У якасьці матэрыялаў для прылад выкарыстоўвалі крэмень, косьцей жывёл, драўніну ды іншыя расьлінныя матэрыялы. Асноўнымі заняткамі чалавека падчас палеаліту былі паляваньне на мамантаў, шарсьцістых насарогаў, паўночных аленяў і іншых жывёлаў. Умоўна прынята лічыць, што эпоха палеаліту заканчваецца з адступленьнем ледавікоў каля 10 тыс. год да н. э. == Пэрыядызацыя == Ніжні палеаліт. Працягваўся ад 2 млн г. таму да 250 000 г. таму. У яго межах выдзяляюць алдувайскую ды ашэльскую культуру. Алдувайская культура характарызуецца зьяўленьнем галечных прылад. Больш позьняя ашэльская культура характарызавалася зьяўленьнем тэхнікі расколваньня каменю. Сярэдні палеаліт (Пэрыяд Муст'е). Працягваўся ад 250 000 г. таму да 50 00030 000 гадоў таму. У розных рэгіёнах пэрыядызацыя розная, у залежнасьці ад зьяўленьня новых тэхналёгій. У Эўропе сярэдні палеаліт працягваўся ад 125 000-100 000 тыс гадоў таму да 40 000 гадоў таму. Позьні, або верхні палеаліт == Глядзі таксама == Палеаліт на Беларусі Дагістарычны час == Літаратура == Язэпенка І. М. Палеаліт // БЭ. - Мн.: 2000 Т. 11. - С. 545. == Вонкавыя спасылкі == Paleolithic Period (анг.) Encyclopedia Britannica Праверана 7 кастрычніка 2023 г.

Source: original