AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Дзюдо

Дзюдо - японскае баявое мастацтва, філасофія і спартыўнае адзінаборства без зброі, створанае ў канцы XIX ст. на аснове дзюдзюцу японскім майстрам баявых мастацтваў Дзігора Кано, які таксама сфармуляваў асноўныя правілы і прынцыпы трэніровак і правядзення спаборніцтваў. Датай нараджэння дзюдо лічыцца дзень заснавання Кано першай школы дзюдо Кадакан (яп.: 讲道 馆, «дом вывучэння Шляху») у 1882 годзе. Паводле прынятай у Японіі класіфікацыі, дзюдо адносіцца да так званых сучасных баявых мастацтваў. У адрозненне ад бокса, каратэ і іншых ударных стыляў адзінаборстваў, асновай дзюдо з’яўляюцца кідкі, болевыя прыёмы, утрыманні і задушванні, як у стойцы, так і ў партэры. Удары і частка найбольш траўманебяспечных прыёмаў вывучаюцца толькі ў кірунку ката. Ад іншых відаў барацьбы, як грэка-рымская барацьба, вольная барацьба, дзюдо адрозніваецца меншым ужываннем фізічнай сілы пры выкананні прыёмаў і вялікай разнастайнасцю дазволеных тэхнічных дзеянняў. Валодаючы значным філасофскім складнікам, дзюдо грунтуецца на двух галоўных прынцыпах: узаемная дапамога і разуменне для дасягнення большага прагрэсу, а таксама найлепшае выкарыстанне цела і духу. Перад дзюдаістамі традыцыйна ставяцца мэты фізічнага выхавання, падрыхтоўкі да рукапашнага бою і ўдасканалення свядомасці, што патрабуе дысцыпліны, настойлівасці, самакантролю, выканання этыкету, разумення суадносін паміж поспехам і неабходнымі для яго дасягнення намаганнямі. Акрамя гэтага, дзюдо спрыяе развіццю іншых станоўчых якасцей, як маральнасць, назіральнасць, памяць і ўяўленне. У цяперашні час паралельна развіваюцца так званае традыцыйнае дзюдо і спартыўнае дзюдо, спаборніцтвы па якім праводзяцца на міжнародным узроўні і ўваходзяць у праграму Алімпійскіх гульняў. У спартыўным дзюдо, якое развіваецца пад эгідай Міжнароднай федэрацыі дзюдо (IJF), робіцца большы акцэнт на спаборніцкі складнік, у той час як у традыцыйным дзюдо дадатковая ўвага надаецца пытанням самаабароны і філасофіі, што, не ў апошнюю чаргу, паўплывала на адрозненні ў правілах спаборніцтваў і дазволеных прыёмах. Тэхніка дзюдо была пакладзена ў аснову шматлікіх сучасных стыляў адзінаборстваў, як самба, бразільскага джыу-джыцу, Кавалісі Ру дзюдзюцу, Косэн дзюдо. Дзюдо ў юнацтве займаліся Марыхэй Уэшыба (стваральнік айкідо), Міцуі Маэда (родапачынальнік бразільскага джыу-джыцу), Васіль Ашчэпкаў (адзін са стваральнікаў самба) і Годзю Сіёда (заснавальнік стылю Ёсінкан айкідо). == Спасылкі == На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзюдо Афіцыйны сайт Кадакан дзюдо Міжнародная федэрацыя дзюдо

Source: original
Палітыка

Палі́тыка (ад грэцкага τα πολιτικά) - удзел у справах грамады. Тэрмін звычайна прымяняецца ў адносінах да грамадзянскіх урадаў, але палітыка таксама вылучаецца ва ўсіх групах чалавечага ўзаемадзеяньня, то бок карпаратыўных, акадэмічных альбо рэлігійных інстытутах. Палітыка зьяўляецца сродкам да дасягненьня і ажыцьцяўленьня палажэньняў кіраваньня і арганізаванага кантролю над чалавечай супольнасьцю. Палітыка складаецца з «сацыяльных стасункаў, што ўключаюць у сябе ўладу або сілу». Яна характарызуецца пэўнымі правіламі палітычнае адзінкі (партыі), а таксама мэтадамі і тактыкай, што выкарыстоўваюцца пры фармуляваньні ды рэалізацыі палітпраграмы. У сучасных нацыянальных дзяржавах, людзі фармуюць палітычныя партыі, каб празь іх прадставіць свае ідэі на будаваньне і рэгуляваньня адносінаў паміж людзьмі і сацыяльнымі групамі. У партыях людзі пагаджаюцца на адну і тую ж пазыцыю паводле многіх пытаньняў, і згаджаюцца падтрымліваць адныя і тыя ж зьмены ў законы. Разнастайнасьць мэтадаў, якія маюць месца ў палітыцы, уключаюць у сябе разьвіцьцё палітычных поглядаў сярод людзей, перамовы зь іншымі палітычнымі суб’ектамі, прасоўваньне і прыняцьцё законаў і ажыцьцяўленьне ціску на іншыя сілы, у тым ліку правядзеньне баявых дзеяньняў супраць праціўнікаў. Палітыка ажыцьцяўляецца па шырокім спэктры сацыяльных узроўняў, ад кланаў і плямёнаў традыцыйных грамадзтваў і сучасных органаў мясцовага самакіраваньня, прадпрыемстваў і ўстановаў да сувэрэнных дзяржаваў і міжнароднага ўзроўню. Вельмі часта слова палітыка асацыюецца з уладай. Палітычная сыстэма ўяўляе сабой структуру, якая вызначае прымальныя палітычныя мэтады ў дадзеным грамадзтве. Гісторыю палітычнай думкі можна прасачыць ад глыбокай старажытнасьці. То бок Плятон, Арыстотэль, Канфуцый ды шмат іншых старажытных філёзафаў разважалі і прасоўвалі розныя палітычныя мадэлі функцыяваньня грамадзтва і дзяржаўнасьці. Палітычная навука ці паліталёгія - гэта збор студыяў, якія скіраваныя на вывучэньне палітычных паводзінаў, аналіз узяцьця ўлады, яе выкананьня. Сумежнымі прадметамі паліталёгіі ёсьць палітычная філязофія і публічная адміністрацыя. Палітфілязофія шукае ўнутраныя прычыны палітыкі і этыку публічных паводзінаў. Зь іншага боку, публічная адміністрацыя аналізуе практыку кіраваньня. == Палітычныя сыстэмы і ідэалёгіі == На сёняшні дзень у сьвеце вядома 20 палітычных і ідэалягічных сыстэмаў: == Вонкавыя спасылкі == Палітыка на Open Directory Project. (анг.)

Source: original
Завелле (возера)

Заве́лле - возера ў Беларусі, у Полацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дахнарка, за 16 км у напрамку на паўночны захад ад Полацка, за 0,4 км на поўдзень ад вёскі Цінаўка. Плошча паверхні возера 0,32 км². Даўжыня 1,38 км, найбольшая шырыня 0,42 км, даўжыня берагавой лініі 2,8 км. Найбольшая глыбіня 9,4 м, сярэдняя 4,2 м. Плошча вадазбору 2,3 км². Катлавіна Завелля выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 2-5 м, у паўночнай частцы да 10 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, пясчаныя. На возеры 2 востравы. У паўночнай частцы з возера выцякае ручай. У возеры водзяцца лешч, плотка, гусцяра, краснапёрка, карась, джгір і іншыя віды рыб. == Літаратура == Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм - Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. - Мн. : БелЭн, 1998. - Т. 6. - 576 с. - 10 000 экз. - ISBN 985-11-0035-8. - ISBN 985-11-0106-0 (т. 6). Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня - Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. - Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. - С. 316. - 522 с. - 10 000 экз. Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. - Мн.: Белкартография, 2012. - 5 000 экз. (руск.) Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. - Мн.: РУП «Белкартография», 2010. - С. 20. - 72 с. - 10 000 экз. - ISBN 978-985-508-136-5. (руск.) == Спасылкі == Иванов-Смоленский В. Г. Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-1. (руск.) Озеро Завелье // Планета Беларусь Архівавана 27 верасня 2022. (руск.)

Source: original
Рамэшбабу Прагнанандга

Рамэшбабу Прагнанандга (па-тамільску: பிரஞ்ஞானந்தா ரமேஷ்பாபு, нар. 10 жніўня 2005) - індыйскі гросмайстар, шахматны вундэркінд. 23 чэрвеня 2018 году атрымаў тытул ґросмайстара (другі маладзейшы ў сусьвеце на момант атрыманьня). 20 лютага 2022 стаў наймаладзейшым шахматыстам, які перамог тагачаснага чэмпіёна сьвету Магнуса Карлсэна. Наймаладзейшы фіналіст сусьветнага шахматнага чэмпіянату. == Шахматная кар’ера == У 2013 Прагнанандга перамог на Сусьветным юнацкім шахматным чэмпіянаце ў катэгорыі «Малодшыя за 8 гадоў», атрымаўшы тытул майстра ФІДЭ. У 2015 годзе ён перамог на гэтым жа турніры ў катэгорыі «Малодшыя за 10 гадоў». У 2016 годзе Прагнанандга стаў наймаладзейшым міжнародным майстрам у сьвеце ва ўзросьце 10 гадоў, 10 месяцаў і 18 дзён. Упершыню за рэйтынг у 2500 балаў ён перакрочыў ў Юніёрскім сусьветным шахматным чэмпіянаце у лістападзе 2018 году. У ліпені 2019 году перамог на турніры Xtracon Chess Open у Капэнгагене. У кастрычніку 2019 году перамог на Сусьветным юнацкім шахматным чэмпіянаце ў катэгорыі «Малодшыя за 18 гадоў» з вынікам 9 з 11. У сьнежні 2019 г. стаў другім самым маладым чалавекам, які атрымаў рэйтынг у 2600 балаў Эла. Удзельнічаў ў Сусьветным шахматным чэмпіянаце 2021 году і дайшоў да 3 туру, дзе прайграў Максіму Ваш’е Ляграфу. 20 лютага 2022 году стаў трэцім у Індыі й наймаладзейшым у сьвеце чалавекам, які абыграў тагачаснага сусьветнага чэмпіёна Магнуса Карлсэна ў любым шахматным фармаце. У студзені 2023 згуляў у Шахматным турніры «Tata Steel-2023», дзе абыграў ґросмайстара і будучага шахматнага чэмпіёну сьвету Дын Ліжэня. У жніўні 2023 стаў наймаладзейшым фіналістам Сусьветнага шахматнага чэмпіянату; у выніку заняў другое месца, прайграўшы Магнусу Карлсэну ў тай-брэйку па хуткіх шахматах і тым самым забраняваў сабе другое месца ў Турніры прэтэндэнтаў 2024 году.

Source: original
Тытульная нацыя

Тытульная нацыя - частка насельніцтва дзяржавы, нацыянальнасць якой вызначае афіцыйная назва гэтай дзяржавы. Паняцце «тытульная нацыя» увёў Марыс Барэс, французскі раманіст-індывідуаліст і палітык-нацыяналіст, у канцы XIX стагоддзя. Паводле Барэса гэта дамінуючая этнічная група, на аснове мовы і культуры якой будуецца дзяржаўная сістэма адукацыі. Барэс супрацьпастаўляў тытульнай нацыі і нацыянальную меншасць (прадстаўнікі нацыі, якія пражываюць па-за межамі яе нацыянальнай дзяржавы, напрыклад, у той час - французы ў Эльзасе і Латарынгіі), і этнічныя дыяспары (этнічныя групы ўнутры тэрыторыі нацыянальнай дзяржавы, напрыклад, яўрэі і армяне ў Францыі). Барэс меркаваў, што нацыянальная дзяржава можа быць моцнай толькі пры наяўнасці дзвюх умоў: нацыянальныя меншасці і этнічныя дыяспары павінны захоўваць лаяльнасць дзяржаве тытульнай нацыі, а тытульная нацыя павінна падтрымліваць «свае» нацыянальныя меншасці за мяжой. Гэту класіфікацыю Барэс распрацаваў у перыяд справы Дрэйфуса. == СССР == Гэта паняцце выкарыстоўвалася ў Савецкім Саюзе для абазначэння нацый, якія давалі тытулы аўтаномных утварэнняў ў рамках саюза: саюзныя рэспублікі, аўтаномныя рэспублікі, аўтаномныя вобласці і г.д., напрыклад, Беларуская ССР для беларусаў. Этнасу, каб стаць тытульнай нацыяй, патрэбна было задавальняць пэўныя крытэры з пункту гледжання колькасці насельніцтва і кампактнасці яго рассялення. Мова тытульнай нацыі абвяшчалася дадатковай (пасля рускай) афіцыйнай мовай адпаведнай адміністрацыйнай адзінкі. Паняцце добра працавала у выпадках з аднароднымі і адносна развітымі нацыямі. У шэрагу выпадкаў, у некаторых вельмі поліэтнічная рэгіёнах, такія як Паўночны Каўказ, паняцце тытульнай нацыі ўводзіла няроўнасць паміж тытульнай і нятытульнымі нацыямі, асабліва пасля ўвядзення «карэнізацыі» палітыкі, згодна з якой прадстаўнікі тытульнай нацыі былі вылучаны на кіруючыя пасады. == Расійская Федэрацыя == Гэта паняцце і яго вызначэнне выключаны з заканадаўства Расійскай Федэрацыі. Але фактычна малыя народы з'яўляюцца тытульнымі нацыямі ў сваіх нацыянальных рэспубліках, маючы прэферэнцыі ў мясцовых органах улады і бізнесе за кошт іншых народаў. == Кітай == У Кітайскай Народнай Рэспубліцы ўрад прыняў некаторыя прынцыпы савецкай канцэпцыі адносна сваіх этнічных меншасцяў. == Югаславія == Федэральныя рэспублікі сацыялістычнай Югаславіі ўспрымаліся як нацыянальныя дзяржавы канстытуцыйных народаў. Пасля распаду Югаславіі, толькі Боснія і Герцагавіна не была дэ-юрэ вызначана ў сваёй канстытуцыі як нацыянальная дзяржава сваёй тытульнай нацыі з-за яе шматнацыянальнага грамадства. == Літаратура == Sternhell Z. Maurice Barrès et le nationalisme francais. Bruxelles, 1985. Igor Š tiks (30 July 2015). Nations and Citizens in Yugoslavia and the Post-Yugoslav States: One Hundred Years of Citizenship. Bloomsbury Publishing. с. 125. ISBN 978-1-4742-2153-5. == Гл. таксама == Карэнныя народы Нацыянальна-тэрытарыяльная аўтаномія = Нататкi =

Source: original
Галоснасьць

Гало́снасьць (па-расейску: гласность) - палітыка максымальнай адкрытасьці ў дзейнасьці дзяржаўных установаў і свабоды інфармацыі. У сучасным словаўжываньні, асноўны кампанент палітыкі перабудовы, якая праводзілася М. С. Гарбачовым у другой палове 1980-х у СССР. Дзякуючы ёй адбыліся значныя паслабленьні цэнзуры і ліквідацыя існуючых у савецкім грамадзтве шматлікіх інфармацыйных бар’ераў. == Галоснасьць у СССР == Мітынг галоснасьці - мітынг, праведзены дысыдэнтамі і спачуваючымі 5 сьнежня 1965 году на Пушкінскай плошчы ў Маскве. Ён стаў першай публічнай палітычнай дэманстрацыяй у пасьляваенным СССР.. Тэрмін пачалі шырока ўжываць з 1987 году як значэньне аднаго з галоўных напрамкаў рэформ («галоснасьць - перабудова - паскарэньне»), якія праводзіліся ў 1987-1991 гадох М. С. Гарбачовым на пасадзе Генэральнага сакратара ЦК КПСС і Прэзыдэнта СССР, шырока вядомых пад агульнай назвай «Перабудова». Тады ж зьявіліся лёзунгі: «Больш галоснасьці! Больш дэмакратыі!».

Source: original
Планёр

Планёр (фр.: planeur, ад лац. planum - плоскасць) - безматорны лятальны апарат цяжэйшы за паветра. Планёр не мае ўласнай механічнай цягі. Стварэнне неабходнай пад’ёмнай сілы дасягаецца наданнем планёру хуткасці пры ўзлёце. Гэта дасягаецца буксіраваннем яго самалётам (аўтамабілем, матацыклам) або гумовым шнурам (амартызатарам), які расцягваецца ўручную планерыстамі. Адчапіўшыся ад буксіра, планёр, які ўзляцеў, можа толькі планіраваць, то бок зніжацца па нахільнай траекторыі. Выкарыстоўваючы ўзыходзячыя плыні паветра, планёр можа лятаць гарызантальна, лунаць і нават набіраць вышыню. Такі тып палёту мае агульную назву планіраванне або лунанне. Планёры шырока прымяняюцца ў авіяцыйным спорце. У вайсковай справе яны могуць быць выкарыстаныя для выкіду паветраных дэсантаў, перакідвання рыштунку і баявой тэхнікі. Упершыню планёр сканструяваны ў 1853 годзе Джордж КэйліДж. Кейлі. На мяжы XIX-XX стст. найвядомейшым вытворцам планёраў быў Ота Ліліенталь. Вырабіўшы і выпрабаваўшы безліч мадэляў, ён стварыў удалую канструкцыю балансірнага планёра з добрымі лётнымі характарыстыкамі. Росквіт планёраў выпаў на 1920-1930-я гады, калі пачаўся сапраўдны бум планёрных школ. У СССР ён быў нават у правінцыі. Шмат пілотаў Другой сусветнай вайны здзейснілі свае першыя палёты ў гэтых школах. Даступнасць і адносная таннасць спрыялі значнаму пашырэнню планёрнага спорту пасля заканчэння вайны. == Гл. таксама == Авіацыя беспілотная Парашут Паветрана-дэсантныя войскі Параплан == Спасылкі == Планер своими руками Архівавана 8 верасня 2012. (руск.) Виртуальный справочник о планерах (руск.)

Source: original
Momoiro Clover Z

Momoiro Clover Z (па-японску: ももいろクローバーZ Momoiro Kurōbā Zetto, літаральна «ружовая канюшына Z») - японская дзявочая поп-група. Яна была заснавана ў 2005 годзе.. === Былыя ўдзельніцы === другие Руна Юмікава (па-японску: 弓川 留奈 Yumikawa Runa, нар. 4 лютага 1994) Цукіна Такаі (па-японску: 高井 つき奈 Takai Tsukina, нар. 6 ліпеня 1995) Мію Вагава (па-японску: 和川 未優 Wagawa Miyū, нар. 19 сьнежня 1993) Манамі Ікура (па-японску: 伊倉 愛美 Ikura Manami, нар. 4 лютага 1994) Сумірэ Фудзісіро (па-японску: 藤白 すみれ Fujishiro Sumire, нар. 8 траўня 1994) Юкіна Касіва (па-японску: 柏 幸奈 Kashiwa Yukina, нар. 12 жніўня 1994) === Сынглы === * «Ikuze! Kaitō Shōjo ~Special Edition~» (па-японску: 行くぜっ！怪盗少女 ～Special Edition～) у 2012 годзе == Альбомы == * у 2013 годзе == Глядзіце таксама == Shiritsu Ebisu Chugaku Team Syachihoko == Вонкавыя спасылкі == Momoiro Clover Z на Last.fm Афіцыйны сайт Momoiro Clover Z (яп.) Афіцыйны сайт Momoiro Clover Z (анг.) Афіцыйны канал Stardust Music на YouTube Momoiro Clover Z на Ustream

Source: original
Тапонім

Тапо́нім (па-грэцку: τόπος, ὄνομα - месца, імя) - у агульным значэньні гэта назва мясьціны. Тапонімамі займаецца разьдзел мовазнаўства - тапаніміка. Аналіз тапонімаў можа даць многа інфармацыі пра разьвіцьцё мовы або гісторыю геаграфічнай мясцовасьці. Тапонімы падзяляюцца на некалькі клясаў: гідронімы - геаграфічныя назвы водных аб’ектаў (рэк, азёраў, мораў і г. д.) аронімы - назвы ўзьнятых формаў рэльефу (гор, хрыбтоў) айконімы - назвы населеных месцаў урбанонімы - назвы тапаграфічных аб’ектаў у межах населенага пункту (вуліцаў, пляцаў, завулкаў і г. д.). мікратапонімы - назвы невялікіх месцаў (крыніцаў, калодзежаў, сенакосаў і г. д.) У біялёгіі звычайна тапонім дадаюць да назвы віду або роду. Звычайна ён азначае месца, дзе гэты гатунак быў знойдзены першы раз, ці дзе часьцей сустракаецца. == Вонкавыя спасылкі == Taponim.by - мапа тапонімаў Беларусі. Пошук паводле ўзору зь візуалізацыяй на мапе.

Source: original
Безьдзяржаўнае грамадзтва

Безьдзяржаўнае грамадзтва - гэта грамадзтва, якое не кіруецца дзяржаваю. У бездзяржаўных грамадзтвах назіраецца невялікая канцэнтрацыя ўлады; бальшыня уладных пасад, якія існуюць, вельмі абмежаваныя - не зьяўляюцца пастаяннымі пасадамі; і грамадскія органы, якія вырашаюць спрэчкі з дапамогай загадзьдзя вызначаных правілаў - невялікія. Грамадзтвы без грамадзянства вельмі адрозьніваюцца сваёй эканамічнай арганізацыяю і культурнымі практыкамі. У той час як грамадзтвы без грамадзянства былі нормай у перадгісторыі людзтва, сёньня існуе мала грамадзтваў без грамадзянства; амаль усё насельніцтва плянэты знаходзіцца ў межах юрысдыкцыі сувэрэннай дзяржавы, хоць у некаторых рэгіёнах намінальная дзяржаўная ўлада можа быць вельмі слабай і мець невялікую або не мець фактычнай улады. На працягу гісторыі бальшыня народаў без грамадзянства інтэграваліся ў навакольныя іх дзяржаўныя грамадства. Некаторыя палітычныя філязофіі, у прыватнасьці анархізм, лічаць дзяржаву непажаданым інстытутам, а бездзяржаўныя грамадзтва - ідэалам, у той час як марксізм лічыць, што ў посткапіталістычным грамадстве дзяржава будзе непатрэбнай і адмірае.

Source: original
Заслужаны майстар спорту

Заслу́жаны ма́йстар спо́рту - найвышэйшы спартовы ганаровы тытул у г. зв. дзяржавах народнай дэмакратыі, а ў цяперашні час захаваўся ў некаторых постсавецкіх рэспубліках. Званьне «Заслужаны майстар спорту» было ўведзенае ў СССР у 1934 (ад 1983 афіцыйная назва - «Заслужаны майстар спорту СССР»). Таксама гэтая ўзнагарода існавала ў іншых краінах сацыялістычнага блёку: Польскай Народнай Рэспубліцы, Народнай Рэспубліцы Баўгарыя, Нямецкай Дэмакратычнай Рэспубліцы (да 1990), Румыніі, Чэхаславаччыне (да 1991). Па развале СССР званьне захавалася ў Расеі (ад 1992), Украіне (ад 1993), Беларусі (ад 1994), Казахстане, Узбэкістане, Кыргыстане (ад 2005), Таджыкістане. == Глядзіце таксама == Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь Заслужаны трэнэр == Вонкавыя спасылкі == Узнагароды за мужнасьць у спорце

Source: original
Асірыя

Асірыя - рабаўладальніцкая дзяржава на тэрыторыі сучаснага Ірака. Існавала з 2-га тысячагоддзя да н. э. да 7 стагоддзя да н. э. Палітычны і гаспадарчы цэнтр з сярэдзіны 2-га тысячагоддзя да н. э. - Ашур (цяпер Кал’ат-Шаргат). Гісторыя Асірыі найбольш вядомая з 18 ст. да н.э. Дзяржава склалася на землях даўнейшага субарэйскага (магчыма хурыцкага) засялення. Каля 2-га тыс. да н.э. гэтыя плямёны змяшаліся з семіцкімі плямёнамі Паўднёвай Месапатаміі. Неўзабаве выгаднае геаграфічнае размяшчэнне Ашура зрабіла горад цэнтрам транзітнага гандлю паміж Паўднёвым Двухрэччам і Малой Азіяй. З сяр. 18 ст. да н.э. дзяржава пад уладай Вавілоніі ў часы вавілонскага цара Хамурапі, пазней, у 16-15 ст. да н.э. - пад уладай Мітані. Незалежнасць вернута ў канцы 15-пач. 14 ст. да н.э. і створана моцная дзяржава на чале з Ашурбалітам; тады ж Асірыя падпарадкавала Вавілонію. Нашчадкі Ашурбаліта пачалі называць сябе царамі асірыйскімі. Пасля часовага заняпаду (12 ст. да н.э.) Асірыя аднавіла сваю магутнасць пры цары Тыглатпаласары I, вяла паспяховыя войны ў Вавілоніі, Паўночнай Сірыі, Фінікіі, нападала на Армянскае нагор'е (канец 12 -пач.11 ст. да н.э.). Рух арамейскіх плямёнаў аслабіў і раздзяліў дзяржаву, але ў 10-9 ст. да н.э. Асірыя ізноў вядзе заваёўныя войны з Вавілоніяй, Урарту, Мідыяй, Сірыяй, што стала прычынай чарговага заняпаду. Пасля рэформ Тыглатпаласара II (8 ст. да н.э.) пачаўся новы перыяд заваёўных войнаў, за 100 гадоў была заваявана ўся Пярэдняя Азія, такім чынам пры Тыглатпаласары III (745-727 да н.э.) Асірыя ператварылася ў магутную ваенную дзяржаву, але ўнутрыпалітычная барацьба, і барацьба заваяваных народаў аслаблялі яе. Пры цары Ашурбаніпале (сяр. 7 ст. да н.э.) Асірыя вяла працяглую вайну супраць кааліцыі дзяржаў на чале з Вавілоніяй і Мідыяй, заняпала, была пераможана (605 да н.э.) і знікла. Насельніцтва змяшалася з арамеямі Месапатаміі. == Гл. таксама == Семіраміда == Літаратура == Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 1. А - Афіна / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. - Мн.: БелСЭ, 1969. - 624 с.: іл., карты. Скарына Ф. Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт., падрыхт. тэкстаў, камент., слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. - Мн.: Навука і тэхніка, 1990. - С. 154. - 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3. Довгяло, Г. История Древнего Востока / Г. И. Довгялло, О. В. Перзашкевич, А. А. Прохоров - Минск: ТетраСистемс, 2002 ISBN 985-470-051-8 Marc Van De Mieroop, A History of the Ancient Near East ca. 3000 - 323 BC. - Wiley-Blackwell, 2006. - ISBN 978-1-4051-4911-2 == Спасылкі == На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Асірыя Assyria - World History Encyclopedia Assyrians: Cavalry and Conquests The Assyrian King List Cécile Michel, Economy, Society, and Daily Life in the Old Assyrian Period Donald A. Mackenzie, MYTHS OF BABYLONIA AND ASSYRIA BRADLEY J. PARKER, Archaeological Manifestations of Empire: Assyria's Imprint on Southeastern Anatolia Jorgen Laessoe, People Of Ancient Assyria

Source: original
Парыж (Віцебская вобласьць)

Пары́ж - вёска ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласьці, на поўдзень ад Асінагарадку, за 14 км на ўсход ад Варапаева, за 4 км на поўдзень ад Казлоўшчыны. Парыж уваходзіць у склад Казлоўшчынскага сельсавету. == Назва == Фальварак пад назвай Парыж згадваецца ў апісаньнях парафіяў Полацкага дэканату (1784) як ўладаньне Тызенгаўза. Вэрсія, якая зьвязвае паходжаньне назвы вёскі з Напалеонам, зьяўляецца легендай. == Гісторыя == У 1973 годзе рашэньнем раённай улады вёску перайменавалі ў Навадруцак. У 2006 годзе жыхары дамагліся аднаўленьня гістарычнай назвы і зьмены назвы Навадруцак на Парыж. == Насельніцтва == 2010 год - 332 чалавекі 2007 год - каля 400 чалавек 1999 год - 449 чалавек == Транспарт == Маецца прыпыначны пункт чыгункі Навадруцак. == Інфраструктура == Жаночы клюб «Парыжанка», музэй, сярэдняя школа, пошта, Дом культуры, бібліятэка, лякарня і крама. У вёсцы сем вуліц: Вакзальная, Зялёная, Мэліяратыўная, Маладзёжная, Прырэчная, Садовая і Школьная. == Асобы == Аўген Жыхар (1925-1955) - дзяяч беларускага нацыянальна-вызвольнага руху == Вонкавыя спасылкі == Беларускія парыжаны (рас.) Беларускі Парыж (рас.)

Source: original