AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Фатхнама

Фатхнама, “Фатх-и Хани" (“Жеңіс кітабы немесе жеңіс жыры”) - Мұхаммед Шайбани ханның ерлік жолын өлеңмен баяндайтын тарихи шығарма. Еңбектің авторы Шайбанидың замандасы - Шади. Шығарма Шайбани ханның тірі кезінде, оның тікелей тапсырмасымен жазылған. “Фатхнама” жеке тақырыптармен берілген 74 немесе 78 шағын тараудан және қорытындыдан тұрады. Еңбекті тұңғыш рет ғылыми жүйеге қосқан академия В.В. Бартольд. Одан кейін шығарманы көптеген зерттеушілер тарихи дерек ретінде пайдаланды. Еңбектің Қазақстан тарихын қамтитын тараулары Қазақ КСР-і ғылым академиясының шығарған “15 - 18 ғасырлардағы қазақ хандықтарының тарихы туралы материалдар” атты кітапқа енгізілген. Шығарманың қолжазбалары Санкт-Петербургте, Ташкентте және Душанбеде сақтаулы. “Фатхнама” атты бұдан басқа да бірнеше тарихи, әдеби шығармалар бар (белгісіз автордың, “Иран мен Ресейдің соғысы (1804 - 1813) және 1813 жылғы Гүлстан бейбітшілік шарты”, Ахмад Әли әл-Харавидің поэмасы, мұнда Қарабағанның билеушісі Амир Баїадүр Хаджи ханның (1832 - 1839) ерлігі жазылған. == Сілтемелер == "Қазақ Энциклопедиясы", 9 том "Оңтүстік Қазақстан облысының энциклопедиясы"

Source: original
Телефонның ашылуы

== Телефон == (Сымтетік)- (гректің. τῆλε(теле) - ұзақ и φωνή(фон) - дыбыс, дауыс)- Дыбысты қабылдау және ұзаққа жіберу құрылғысы. Телефонның негізгі түрлері көп: электрсіз телефон, электрлі телефон, радио телефон, желісіз DECT телефон, ұялы телефон. Электрсіз телефон - бұл ертеректе болған телефон түрі. Пекиндағы «Peking Gazette» газетінің айтуына қарағанда 968 жылы, қытый өнертапқышы Кунг-фу-винг труба арқылы дыбыс жеткізетін thumtsein-ті ойлап тапты. Электрлі телефон - шамамен 1000 жылдан кейін 1849-1854 жж. инжинер-механик Шарл Бурсел «телефания» идеясын қалыптастырды. Ең бірінші «телефон» терминін қолданған да Шарл Бурсел еді. 1860 жылы АҚШ-та итальяндық Антонио Меуччи желі арқылы дыбыс жеткізуге болатын құрал ойлаптапты және оның аты Telectrophon. 1891 жылы неміс физигі Иоганн Филипп Рейс Антонио Меуччи-дің құрылғысына ұқсаған, бірақ ол құрылғыда мирофон болған еді және ол қуат көзін гальваникалық батарейкадан алды. Рейс оны Telephon деп атады. Алғашқы телефонның бір түрі 1876 жылы Александр Белл жағына АҚШ-та ойлап табылды. Оның аты «сөйлейтін телеграф» еді. Сөйлесу ұзақтығы 500метр. 1878 жылы орыс электротехнтгі П. M. Голубицкий телефон құрылысын өзгертіп нағыз орыс телефонын жасады. 1877-1878 жылдары Томас Эдисон телефондағы микрофонды өзгертті бұндай телефондар 1980 жылға дейін қолданылды. Қазір кейбір жерлерде қолданылады. Ең алғаш космостық сөйлесу Нью-Йорк пен Лондон арасында болды 1927 жылы. Ұялы телефон- ең алғашқы ұялы телефондар 1946 жылы АҚШ-та және КСРО-да жасалды. Сөйлесу ұзақтығы 20 км. Ал нағыз ұялы телефон 1958 жылы. - Л. И. Куприянович жағынан дасалды салмағы 500г. Қазіргі телефондар салмағы 80-100г.

Source: original
Миелин қабықшасы

Миелин қабықшасы (миелиновая оболочка); (plasmolemma myelini, лат. plasmolemma - қабықша, myelini - миелин) - миелинді жүйке талшықтарының ортаңғы қабықшасы. Миелин қабықшасы жүйке талшықтарының біліктік цилиндрін (нейроцит өсіндісі) тікелей сыртынан қаптап жатады. Миелин қабықшасы липид (май) және протеиннен құралған. Миелин қабықшасын сыртынан нейроглия қабықшасы - неврилемма қаптайды. Неврилемма нейроглия жасушалары - леммоциттерден тұрады. Жүйке талшығындағы миелин қабықшасы созьша жіңішкеріп, леммоциттер шекараларында түйінді үзілмелер (Ранвье үзілмесі) түзеді. Қатар жатқан екі түйінді үзілмелер аралығындағы миелинді жүйке талшығының жуан бөлігін түйінаралық сегмент деп атайды. Түйінаралық сегмент (бөлік) неврилемма леммоцитгерінің шекараларында орналасып, жүйке талшықтарына қажет қоректік заттар мен оттектің өтуін қамтамасыз етеді. Миелин қабықшасы жүйке талшықтары бойымен өтетін жүйке толқындарының көршілес ұлпаларға өтпеуін қамтамасыз етіп, оқшауландыру қызметін атқарады.

Source: original
Юрий Владимирович Перцух

Юрий Перцух (13 мамыр 1996 жыл, Алматы) - қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы, "Елімай" футбол клубы мен Қазақстан құрамасында ойнайды. == Карьерасы == 2018 жылы Қазақстан құрамасының бапкері боп Станимир Стоилов тағайындалды да, Перцухты құрамаға шақырды. 2018 жылға дейін ЦСКА (Алматы), "Бәйтерек", "Қызылжар", "Ақжайық" клубтарында ойнады. 2018 жылдың басында "Астана" командасына ауысты. Бірақ дереу "Атырауға жалға берілді. 2019 жылы "Астанаға" қайта оралды. === Командалық === «Қызылжар» 1 лиганың қола жүлдегері: 2016 «Астана» Қазақстан чемпионы: 2019 Қазақстан Суперкубогы (2): 2018, 2020 «Атырау» Қазақстан Кубогының финалисі: 2018 == Сілтемелер == Профилі мен статистикасы

Source: original
Поляр пагы

Пак, поляр пагы - мұхиттың поляр жағындағы жылжып жүретін көп жылдың мұз қабатының жиынтығы. Жазда пакты құрайтын мұздың қалыңдығы еруге байланысты жұқарады да, ал қыста жаңадан жауған қар мен судың қатуына байланысты ұлғаяды. Егер пак төменгі ендікке келіп еріп отырмаса, онда Солтүстік мұз мұхитын түгелімен мұз басқан болар еді. Оңтүстік жарты шарда пак мұхитпен тура шектесіп тұрғандықтан, мұхит ағысымен жылжып, төменгі ендікке барып ериді. Солтүстік жарты шарда пак Сибирь жағасынан Гренландия мен Шпицбергеннің арасындағы бұғаз арқылы жоғарғы ендікке дейін көтеріліп, одан әрі Оңтүстіккө қарай ығады. Жазда Солтүстік мұз мұхитында пак шетінде мұз алқаптары бірбірінен айрылып тұрады да; олардың аралығы теңіз кемелерінің солтүстікке қарай жылжуына мүмкіндік береді. == Дереккөздер == Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.

Source: original
Скарн

Скарн (швед тілінен skarn - тастанды, пайдасыз жыныс) - әкті-магнийлі-темірлі силикаттардан және алюмосиликаттардан құралған метасоматитті тау жынысы. Карбонатты тау жыныстары мен қышқыл магманың, түрлі алюмосиликатты тау жыныстарының жоғары температуралық аумағында, магмалық ыстық ерітінділердің химиялық әсерінен әкті Скарн. Ca-Mg-Fe силикаттарынан тұрады және магнийлі скарн (магний минералдарынан тұрады) қалыптасады. Минералының құрамына байланысты скарн жай және күрделі генетикалық жағынан метасоматитті, автометасоматитті интрузиялар жапсарында орналасуына қарай эндоскарндар, экзоскарндар, тағы басқа болып бөлінеді. Жаралу тереңдігіне қарай гипабиссалдық (1 - 3 - 4 км) мезоабиссалдық (3 - 4 км-ден 15 - 16 км-ге дейін) абиссалдық (15 - 16 км-ден 30 - 40 км-ге дейін) болып бөлінеді. Скарндардың қалыптасу температурасы 400 - 1000С аралығында. Скарн линза, қабат, желі, түтік, тағы басқа пішінді, құрамында белдемділік байқалады. Скарн мен темір, қорғасын, мырыш, вольфрам, молибден және тальк, флогопит, хризотил-асбест, тағы басқа кендер байланысқан. Қазақстанда Сарыбай, Атансор темір және Қарағайлы қорғасын-барит кендері cкарн да орналасқан. Пайдалы қазба кендерінің көптеген түрлері скарндармен тығыз байланыста түзіледі.

Source: original
Ләйлә Мұхтарқызы Әуезова

Ләйлә Мұхтарқызы Әуезова (30 шілде 1929 жыл, Ташкент - 24 мамыр 1993 жыл, Алматы) - қазақстандық ғалым, тарих ғылым докторы (1975), белгілі жазушы Мұхтар Әуезовтың қызы. Мәскеу мемлекеттік университетін бітірген (1952). Осы университеттің аспиранты (1952 - 1956), Қазақстан Ғылым Академиясының тарих, археологиялық және этнография институтынының ғылым қызметкері (1956 - 1962), 1963 жылдан өмірінің соңына дейін Әуезов үйінің директоры болды. Мұхтар Әуезов шығармаларына арқау болған оқиғалардың тарихи негіздерін зерттеуге арналған ғылым еңбектері үшін оған Қазақстан Ғылым Академиясының Ш. Уәлиханов атындағы сыйлығы берілген (1979). == Шығармалары == М.О. Әуезов творчествосындағы (шығармашылығындағы) Қазақстан тарихы проблемалары, А., (1977); Мухтар Ауэзов и современная литература, А., (Мұхтар Әуезов пен заманауи әдебиет; 1989, құрастырушы). == Сыртқы сілтемелер == [1](қолжетпейтін сілтеме) [2] Мұрағатталған 23 желтоқсанның 2011 жылы.

Source: original
Овраг Песковатка

овраг Песковатка - Ресейдегі өзен. Саратов облысы, Волгоград облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Терса өзенінің оң жағалауынан 171 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 23 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Дон су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі - Терса. Өзен саласы - Хопер және Солтүстік Дон салаларының құйылысы аралығындағы Дон тармағының су алаптары, өзен алабы - Дон (су алабының Ресейдегі бөлігі). Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша: Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды - 05010300212107000008701 Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды - 107000870 Су алабының коды - 05.01.03.002 ГЗ томының нөмірі - 07 ГЗ бойынша шығарылуы - 0 == Сыртқы сілтемелер == Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі Мұрағатталған 26 мамырдың 2015 жылы.

Source: original
Көмір петрологиясы

Көмір петрологиясы - көмірдің құрылысы мен түзілуі туралы ғылым. Ол көмірдің микроқұрауыштарын, ингредиенттерін, петрографиялық типтерін, құрамын, химиялық және физикалық қасиеттерін, түзілуін, бітімдік және құрылымдық ерекшеліктерін зерттейді. Көмір петрологиясы көмірдің микроқұрауыштары мен петрографиялық типтерін жіктеу принциптеріне қатысты жалпы мәселелерді, оның көмірлену және метаморфтану процестері кезіндегі өзгеруін, т.б. қарастырады. Қазба көмірдің қалыптасуы екі сатыда жүреді: жер бетінде жүретін шымтезектік саты (мұнда көмірдің генетикалық типтері түзіледі); жер қойнауында жүретін көмірлену және метаморфтану сатысы. Көмір петрологиясы заттық құрамы негізінде көмірдің микроқұрауыштарын ажыратады, оған оптикалық және химиялық сипаттама береді. Көмір бастапқы материалы бойынша генетикалық топтарға жіктеледі, ал микроқұрауыштары мен ингредиенттері бойынша - петрографиялық типтерге, тип тармақтарына, түрге және түр өзгешеліктеріне бөлінеді. Көмірдің петрографиялық сипаттамасы оның физиялық, химиялық қасиеттерімен және технологиялық ерекшеліктерімен байланыстырылады. Көмір қабаттарындағы петрографиялық типтердің орналасуы, көмір түзілген ортаның жағдайы (климат, өсімдік, тектоникалық және гидрогеологиялық режим, ортаның сипаты және өсімдік материалының көмірге айналу процесі), қалпына келтірілген шымтезек жиналу фацияларын анықтаумен бірге қарастырылады. Көмір қабаттарын фациялық талдау бірқатар палеогеографиялық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Көмір петрологиясы көмірлену және метаморфтану процестерін көз мөлшерімен, микроскоптық әдістермен және ультракүлгін сәулесімен; майдағы иммерсиялық әдіспен зерттейді. Сондай-ақ сандық есептеу әдістері: петрографиялық құрауыштардың кесектілігі және орташа қабаттық сынамадағы мөлшерін есептеу, шағылыстыру қабілетінің сандық көрсеткіштері мен көмірдің сыну көрсеткіштерін анықтау, микроқаттылық (кг/мм2), т.б. қолданылады. Кейде көмірдің төзімді микроқұрауыштарын анықтайтын мацерация (лат. maceratіo - жұмсарту) әдісі қолданылады.

Source: original
Әлия Мақсұтқызы Жүсіпова

Әлия Мақсұтқызы Жүсіпова (15 мамыр 1984 жыл, Шымкент Түркістан облысы) - Көркем гимнастика спорт шебері. Осы спорттан Олимпиадаға Қазақстаннан жалғыз жолдаманың иегері. 2010 жылдан бері - көркем гимнастикадан ҚР құрама командасының аға жаттықтырушысы. Дүниежүзілік дәрежедегі төреші. == Жетістіктері == ҚР 10 мәрте чемпионы және көркем гимнастика бойынша халықаралық турнирлердің қатысушысы; Әлем кубогының, XIV Азия ойындарының күміс жүлдегері; Азия (2006, 2009) және Азия ойындарының (2006) абсолютты чемпионы; Сиднейдегі (2000), Афиндағы - 4-орын (2004), Пекиндегі - 5-орын - Олимпиада ойындарына қатысқан. ҚР үздік спортшысы (2004). ҚР Еңбек сіңірген спорт шебері (2006). Дүниежүзілік кластағы гимнаст (2008). Түркістан облысының Құрметті азаматшасы (2004). «Құрмет» орденімен (2004); «Ерен еңбегі үшін» медалімен (2004) марапатталған. === 2006 жылғы Азия чемпионаты === 2006 жылы Үндістанның Сурате қаласында көркем гимнастикадан Азия чемпионаты өткен еді. Әлия Жүсіпова Азия чемпионатының 5 бірдей алтын медалін жеңіп алды. Алғашқы алтынды көпсайыста алған ол доп, шығыршық, скакалка, лента секілді бағдарлама түрлерінің бәрінде де жеңімпаз болып шықты. Және бір атап өтетін жәйт - қазақ гимнасшы қыз Қазақстан көркем гимнастика тарихында алғаш рет Азияның абсолютті чемпионы атанды. == Жаттықтырушысы == Әлия Жүсіпова Мәскеуде олимпиадашылар дайындайтын атақты Ирина Винердің тәлімінде жаттыққан. == Жанұясы == Әкесі - Жүсіпов Мақсұт Саидұлы (1956 жылы туған), запастағы ҰҚК полковнигі, Шымкент қаласы Әуесқойлар боксы ассоциациясының президенті. Анасы - Сарбаева Ася Кеңесбекқызы (1964 жылы туған), бухгалтер-экономист. == Жеке өмірі == М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің дене тәрбиесі жәнө спорт факультетін (2006), жаттықтырушы-оқытушы; М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің магистратурасын «Психология және педагогика» мамандығы бойынша (2008) бітірген. Тұрмыс құрған. Жұбайы - Әлтаев Нұржан Бауыржанұлы, заңгер.

Source: original
Витория Сетубал

Витория (порт. Vitória Futebol Clube) - Сетубал қаласындағы португал футбол клубы. == Тарихы == Сетубал 1934/35 жж. маусымнан бастап Лига Чемпионатында ойнай бастады. 1964-65 жж. маусымда Витория Сетубал алғашқы рет Португалия Кубогына ие кетті (финалда клуб Бенфиканы 3:1 есебімен жеңді). 1967 жылғы финалда клуб Кубокты екінші мәрте жеңді (финалда клуб Академиканы жеңді). Осы жеңістерден кейін клуб алғаш рет еурокубоктерде өнер көрсетті. УЕФА Кубок иегерлер Кубогында клуб екі мәрте бірінші кезеңнен шығып қалды (Орхустан 4:2 және Бавариядан 7:3 есебімен жеңілді). Витория Сетубал 1969/70 жж. Ярмаркалар Кубогының бірінші кезеңінде Ливерпульді жеңсе де, екінші кезеңде клуб Гертаға жеңілді. 1973-74 жж. маусымда Витория чемпионатта үшінші орынға қол жеткізді. 1980-ші жылдардан 2000-ші дейін клуб Португалия екінші дивизионында ойнады. Сагриш лигаға клуб теқ қана 2004/05 жж. маусымда оралды. === Ұлттық титулдар === Португалия Хонра Кубогы Жеңімпаз (2): 1923-24, 1926-27 Португалия Кубогы Жеңімпаз (3): 1964-65, 1966-67, 2004-05 Португалия Лига Кубогы Жеңімпаз (1): 2007-08 === Аудандық титулдар === Лиссабон Чемпионаты Жеңімпаз (2): 1923-24, 1926-27 Сетубал Чемпионаты Жеңімпаз (14): 1927-28, 1928-29, 1929-30, 1930-31, 1931-32, 1932-33, 1933-34, 1934-35, 1935-36, 1936-37, 1943-44, 1944-45, 1945-46, 1946-47 === Негізгі құрам === Құрам 2015 жылдың 31 қаңтарына қарай

Source: original
Нұрлы көш

«Нұрлы көш» - Қазақстан мемлекеттік бағдарлама. Басты мақсаты - ресми, қасаң тілмен айтқанда этникалық көшіп келушілерді, жылы шырай беріп айтсақ шеттегі қандастарымызды, сондай-ақ еліміз аумағында еңбек қызыметін жүзеге асыру үшін келген Қазақстанның бұрынғы азаматтарын; қолайсыз аудандарда тұратын тұрғындарды ұтымды қоныстандыру және олардың жайғасуына жәрдемдесу. «Нұрлы көш» бағдарламасы арадағы үзіліп қалған тінді жалғап, тиылып қала жаздаған көштің тиегін қайта ағытса игі. Бағдарламаны іске асыруға 2009-2011 жылдарға 197 795,6 млн. теңге, оның ішінде қосымша 118 073,7 млн. теңге қарастырылып отыр. Бірақ жүзеге асыру 2010 жылдан басталмақшы. Алматы көші-қон комитетінің мәліметінше, Астана мен Алматы қалаларына «Нұрлы көш» бағдарламасы бойынша қоныстандыру жүргізілмеуі де мүмкін. Өйткені тұрғын үй қымбат, бөлінетін жер телімі тапшы. Ал нарық бағасынан төмен қақпен, әкімдік тарапынан берілетін жалдамалы пәтерлердің мәселесі әзір шешілмейтін түрі бар. Есесіне өзге облыстар бойынша қоныстандыру жүргізілмек. Әсіресе, облыс орталықтарында, жұмыс орыны жеткілікті қалаларда, шекараға іргелес елді мекендерде, ауылдық елді мекендерге қоныстандыруға көңіл бөлінбек. «Нұрлы көш» бағдарламасы бойынша барлық көшіп келушілерді тұрғын үймен қамтамасыз етіледі делініп отыр. Тұрғын жайлар жергілікті атқарушы органдардың коммуналдық меншігіндегі тұрғын үй есебінен үлестіріледі. Кейбір аймақтарда оралмандарды шоғырландырып қоныстандыратын қалашықтар салынбақшы. Олардың қарызын қайтару үшін оралмандарға «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкінен» 4 пайыздық мөлшерде кредит беріледі. Оны қайтару үшін жұмыспен қамтылады, кәсіппен шұғылдануға қаржы бөлінеді.

Source: original
Кордоба әмірлігі

Кордоба әмірлігі (араб.: إمارة قرطبة ‎, ис. Emirato de Córdoba) - Пиреней түбегі аумағында, ортағасырлық Испанияда болған исламдық мемлекет (756-929). Мемлекеттің негізін 756 жылы әмір атағын алған Умәйятардың ұрпағы I Әбдіррахман салды. == Кордоба әмірлігі құрылғанға дейінгі Испания == 711-718 жылдары Пиреней түбегін мұсылмандар тез жаулап алғаннан кейін Умәйя халифатының құрамына кіретін шет аймақ құрылды. Оның «уәли» немесе «әмір» лауазымына ие болған билеушілерінің резиденциясы Кордоба қаласы болды. Бастапқыда испан әмірін халифаға бағынатын африкалық наменгер тағайындады. Иберияның барлық мұсылмандары қалаларда тұратын арабтар, ауылда тұратын берберлер және әскерлерде басым болған сириялықтар болып бөлінді. Бұл халықтар I Әбдіррахман шыққанға дейін билік үшін өзара күресті. Осы саяси дағдарысты пайдаланып, Астурия патшасы Альфонсо I Католик Пиреней түбегінің солтүстік бөлігін жаулап алды. == Кордоба әмірлігі == 750 жылы Аббастар Умейятарды құлатқаннан кейін бұл отбасы жойылды. Оның тірі қалған өкілдерінің бірі Мысырға, кейінірек Мағрибке қашты. Бірақ ол жерлерге бекінуге тырысқаннан нәтиже шықпады. 755 жылдың аяғында Әбдіррахман Испанияға келіп, Кордобаны басып алып, өзін әмір деп жариялады. Бастапқыда ол Испаниядағы Аббастардың билігін ресми түрде мойындады, бірақ 765 жылғы қақтығыстардан кейін мешіттердегі жұма уағыздарында Аббастар туралы атауға тыйым салынды. Ол билігінің көп бөлігін христиандармен күресумен өткізді. VIII ғасырдың соңғы онжылдығында Кордоба әмірлігі күшейіп, Астурияға бірнеше шабуылдар жасады. Алайда, Астурия Хишам I-дің өлімі арқасында ғана құтқарылып қалды. Дегенмен, тәуелсіз әмірліктің нағыз құрушысы уәзірлердің өкілеттіктерін ретке келтірген және түбектің өте жылдам исламдануына қол жеткізген, мұсылман елдеріндегі христиандардың санын айтарлықтай қысқартқан II Әбдіррахман болды. Арабтар мен берберлер арасындағы билік үшін күрес тәуелсіз әмірлік құрылғаннан кейін де тоқтамады, бұл кейінірек Реконкистаға әкелген христиан патшалықтарына мүмкіндік берді. 912 жылы III Әбдіррахман таққа отырған кезде әмірліктің саяси құлдырауы айқын шындық болды. III Әбдіррахман көтерілістерді тоқтатып, христиан жерлеріне жорықтар жасады. Ал 929 жылы өзін халифа деп жариялады. == Әдебиет == Әлизаде А. Ә. Хижри бойынша I-VII ғасырлардағы мұсылман мемлекеттерінің шежіресі - 2-е, испр. и доп. - М.: Умма, 2004. - Б. 233-236. - 445 б. - 5000 таралым. - ISBN 5-94824-111-4. Рыжов К. Әлемнің барлық монархтары. VII-XV ғ. Мұсылмандық Шығыс - М.: Вече, 2004. - Б. 330-333. - 544 б. - 3000 таралым. - ISBN 5-94538-301-5. Орта ғасырлар тарихы, Рыскелді Мырзабекова

Source: original
Абсорбциялық спектроскопия

Абсорбциялық спектроскопия - спектроскопияның көрінетін (380-780 нм), инфрақызыл (780 - 15*103 мкм) және ультракүлгін (15*103 - 7,5*104) сәулеленулерінің жұтылу спектрін қарастыратын бөлімі. Абсорбциялық спектроскопия әдістері кез келген агрегаттық күйде болатын заттардың электромагниттік сәуле шығаруын сіңіруге негізделген. Атом мен молекулалар электромагниттік сәуле шығаруын сіңіру процесінде энергетикалық козған күйіне ауысады. Сіңірілген сәуле зат атомы мен молекулаларының айналмалы, тербелмелі, ілгерілемелі энергияларын арттыруға жұмсалады. Кейбір жағдайда мұндай энергия фотохимиялық құбылыстарға да пайдаланылады. Сәуле шығаратын объектілердің түріне карай: абсорбциялық спектроскопияны атомдық және молекулалық деп екіге бөледі. Атомдық абсорбциялық спектроскопияда талдау жасалмай тұрып-ақ зат құрамына енетін, аз мөлшерде болса да, атомға не иондарға дейін ыдырай алатын элементтер анықталады. Молекулалық абсорбциялық спектроскопияның артықшылығы спектрді алу кезінде заттың өзгеріссіз қалатындығымен түсіндіріледі. Әсіре күлгін (ультра - әсіре), көрінетін және инфрақызыл спектр аймақтарында зерттелетін зат молекулаларының немесе иондардың сәуле шығаруын сіңіруге негізделген молекулалық абсорбциялық талдау кезінде заттың тек элементтік құрамы жөнінде емес, молекулаларының құрылысы жөнінде де мәлімет алуға болады. Мысалы, осы әдіспен алюминий хлоридінің бетіндегі будың AlCl3 және Аl2Сl6 молекулаларынан тұратыны, сұйық және қатты күйдегі алюминий хлоридінің қосарласқан димер молекула түрінде болатыны; алюминий үш хлоридінің эфирлі ерітіндісінде AlCl4 және AlCl3 иондарының кездесетіні; жұптасқан аллюминий хлоридінің молекуласында соңғы Al-Cl және Al-Cl-Al байланысының барлығы анықталған. == Тағы қараныз: == Абсорбция Спектроскопия Физика

Source: original
Көкенжон

Көкенжон - Балқаш көлі мен Лепсі өзені аралығындағы қырқалы үстірт. == Географиялық орны == Жетісу облысы Сарқан ауданында. == Жер бедері == Батыстан шығысқа қарай 40 - 45 км-ге созылып жатыр, ені 17 - 20 км. Орташа биіктігі 350 - 420 м, абсолюттік биіктігі 467 м. Шығысында Белсексеуіл, оңтүстігінде Лепсі өзені арқылы Күшікжал құмды алқабымен шектелген. Орта тұсында сор батпақ кездеседі. == Геологиялық құрылымы == Үстірт палеоген кезеңінің құмтас, туф және туфтектес тақтатастарынан түзілген. == Өсімдігі == Шөлдің қоңыр сұр топырағында бұйырғын, еркек шөп, теріскен, көкпек, баялыш, жусан өседі.

Source: original
Дене дайындығы

Дене дайындығы, спортшының жан-жақты және дене мүмкіншілігінің дамуы болып табылады. Осыған байланысты ол жалпы және арнайы деп бөлінеді. Жалпы спортшы өз денесін үйлесімді жетілдіруге ағзаның қозғайтын бұлшық еттерді дамытуға, организмнің барлық мүшелері мен жүйелерін нығайтуға, функционалды және үйлесімді қозғалыстарды жақсартуға, күшті, жылдамдықты, шыдамдылықты, икемділікті және иілгіштікті өсіруге бағытталған. Осы міндөттерді шешу көп жағдайда дененің жан-жақты дамуы мен денсаулық деңгейінің жоғарылауын қамтамасыз етеді. Арнайы дене дайындығы спорттың маманданып жатқан түрінің талаптарына сәйкес спортшы ағзасы мүмкіндіктерінің, барлық дене мүшелері мен жүйелерін жоғары деңгейде дамытуға бағытталған. Жалпы денені дамытатын және арнайы дайындықта пайдаланылатын сан-салалы жаттығулар түрлі тәсілдермен орындалады. Оның негізгі түрлері: қайталау, аралас, аралық, бірқалыпты, екпінді, бақылау, "барынша", өте жоғары қарқындылық, жеделдету, ойындық, жарыстық. Осы тәсілдердің әрқайсысы спорттың әр түрінің ерекшеліктері мен түрліше дене қасиеттерін дамытуға сәйкес көлетін тәртіптері бар.

Source: original
Юрий Богданович Туманян

Юрий Богданович ТУМАНЯН (1.2.1936 жылы туған, Ташкент қаласы) - архитектор. Ташкент политехникалық институтының архитекторлық факультетін (1961) бітірген. 1961 - 65 жылы Қазақстан қала құрылысын жобалау институтында архитектор, аға архитектор, шеберхана жетекшісі, бас архитектор, 1965 - 67 жылы Қазақ политехникалық институтында (қазіргі ҰТУ) аға оқытушы, 1967 - 75 жылы Алматы қала құрылысын жобалау институтында бас архитектор болып қызмет атқарды. Оның жобасымен Алматы қаласында Қыздар Мемлекеттік педагогикалық интернаты (1962, арх. В.В. Бирюковпен бірге), бұрынғы хореогр. училищесінің (1976) және Республика алаңындағы ғимараттар (1980, архитектор Р.Сейдалин, А.Қапанов, М.П. Павлов, Қ.Монтақаев, инженер-конструктор Қ.Нұрмақовпен бірге; КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1982) салынды.

Source: original
Алмиранти-Тамандаре-ду-Сул

Алмиранти-Тамандаре-ду-Сул (порт. Almirante Tamandaré do Sul) - Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул (штат)|Риу-Гранди-ду-Сул штатында орналасқан. Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул (мезорегион)|Солтүстік-батыс Риу-Гранди-ду-Сул мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын Каразинью (микрорегион)|Каразинью экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 2 158 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 265,368 км² шамасында. Халық тығыздығы - 9,1 адам/км².

Source: original