AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Каир

Каир (Араб: القاهرة, Аль-Кахира - «илагша» гэжэ удхатай), Египедэй ниислэл, Нил мүрэндэхи оршоно. Шухала тээбэриин узуулбари. 8 026 мянган ажаһуугшадтай (2009 он). Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Металл эдлэл үйлэдбэрилгэ, машина бүтээлгэ, бүдэй, химиин, гэхэ мэтэ ажаүйлэдбэри. Дархалал (металл, арһан гэхэ мэтэ бүтээл). Метрополитен. 4 дээдэ һургуули. Академи. Египедэй Хүреэлэн. 10 музейнүүд, энэ тоодо Египедэй, Коптын музейнүүд. Римэй-византиин үедэ мүнөөнэй Каирай байрада Вавилон хото, һүүлдэнь Фустат хото байрлаба. 641-969 оной хоорондо Египедэй араб амбан сайдай ниислэл байгаа. 969 ондо Фатимид уласай засагай газарай үргөө (Аль-Кахира). 973-1171 оной хоорондо Фатимид уласай ниислэл. XIII - XVI зуунай эхиндэ томо наймаанай, уралигай, соелой түб, мамелюк султануудай ниислэл, Аббасид уласай һүүлшын халифуудай үргөө. XVI зуунай эхиндэ осман түрэгүүдэй эзэлжэ абагдаһан. 1822 ондо англиин сэрэгүүдэй эзэмдэһэн. 1914-1922 оной хоорондо Египет хаанта уласай ниислэл, 1953 онһоо - Бүгэдэй Найрамдаха Египет Улас, 1958-71 - Нэгэдэһэн Араб Бүгэдэ Найрамдаха Улас, 1971 онһоо - Араб Бүгэдэ Найрамдаха Египет Улас.

Source: original
Далай лама

Далай лама (Далай Багша, түбэдөөр ཏཱ་ལའི་བླ་མ་, Вайли: ta la’i bla ma) Түбэд ороной һэтэгэгшэ Богдо Зонхобын үүдхэһэн Бурханай шажанай буянай ёһой (Шара шажанай) тэргүүн юм. 1578 ондо Түмэдын Алтан хан Түбэдын гэлүгба ёһын гурба дугаар тэргүүн Содномжамсой Хүхэ-Нуурда уулзажа, түүнда "Далай лама" хэмээхэ нэрые анха үргэмжэлбэ. Түүнһээ хойшо Далай лама тэргүүтэй гэлүгбын ёһо бусад урусгалуудһаа элүү зонхилон дэлгэрэһэн болоод Далай ламань Түбэд болон Монголшуудай дундэ амид Бурхан хэмээн дээдлэгдэһээр дүрбэн зуун жэл үлүү боложо бай юм. Одоое Арбан дүрбэдүгээр Далай Лама 1959 онһоо хойшо Энэдхэг уласай Дарамсала хотодо амидаржа байна. == Холбооһон == Далай лама - Албан ёһой веб сайт

Source: original
Христофор Колумб

Христофер Колумб (итальян: Cristoforo Colombo, испан: Cristóbal Colón, лата: Christophorus Columbus, 1451 оной оршом - 1506 оной 5 һарын 20) Италиин Генуя хотоһоо гаралтай далайгаар ябагша, богоолшологшо, худалдаашан болоод Баруун дэлхэйһээ Америкэ түбие дахин нээжэ, колонизацилгын эриниие эхилүүлһэн хүн юм. == Намтар == Алдартай далайгаар ябагша Колумб 1451 оной 10 һарын 29 үдэр Генуя хотодо түрөө. 1476-1484 оной хоорондо Лиссабон хотодо, тэрэшэлэн Португалиин Мадейра, Порт-Санту аралнуудта амидаржа байгаа. Тэрэ XV зуунай үеын эрдэмтэдэй буруу тоосоондо найдажа Европоһоо Энэдхэг хүрэхэ дүтэ замые нээжэ олоно гэжэ үргэлжэ бододог байгаа. Колумб энэ һаналаа 1485 ондо Португалиин хаанда айлгажа мүнгэнэй тэдхэлгэ дэмжэлгэ үзүүлхые хүсөө. Гэбэшье Португалиин эзэн хаан тэрэнэй хүсэлтэдэ арсаһан харюу үгэһэн байна. Колумб Кастили руу ябажа Энэдхэгые хүрэхэ дүтэ зам оложо шадана гэдэг түлэблигөө танилсуулаа. Тэндэһээ Колумб тэдхэлгэ дэмжэлгэ абажа шадаһан болон банкын эзэд, худалдаашад аялалые һанхүүжүүлһэн байна. Тэрэнэй түрүүшын аялал 1492 оной 8 һарын 3 үдэр эхилээ. «Санта Мария», «Пинта», «Нинья» гэһэн гурбан уһан онгосоор ниитэ 90 хүнэй бүрилдэхүүнтэй баг далайда гараа. Тэдэ Канарын аралһаа баруун тиишэ ябажа Атлантын далайе гаталжа уламаар Багамын хоолой оршомдо байдаг Сан-Сальвадор аралда хүрөө. Тэдэ аралай эрье дээрэ 1492 оной 10 һарын 12 үдэр хүл табиһан байна. Иимэдэ энэ үдэрые Америкэ түбиие нээһэн үдэр гэжэ албан ёһоор газар зүйшэд үзэдэг юм. Колумб болон тэрэнэй багайнхид Багамын аралнуудаар ябажа 12 һара гэхэдэ Кубын зүүн хойто эрэгт хүрсэн байна. 12 һарын 6 үдэр Гаити аралда ошоо. Иигээд уг аралай хойто эрьеэ дахажа аялалаа үргэлжүүлһэн байна. 12 һарын 25-ай һүни Санта-Мария хүлэг онгосо эбдэрээ. Азаар хүлэг дээрэ байһан хүнүүдэй ами наһан хохироогүй байна. Колумб «Нинья» хүлэгөөр 1943 оной нэгэдүгээр һарада аялалаа үндэрлэһэн байна. Колумбын хоёрдохи аялалай багта 17 уһан онгосо багтаһан байгаа. Энэ удаагай аялалда 1500 тухай хүн оролсобо. Тэдэ 1493 ондо Доминика, Гваделупа аралые нээбэ. Һүүлдэнь баруун хойто зүгые шэглэн Антилиин 20 оршом аралые шэнээр нээһэн байна. Колумб болон тэрэнэй багиайхидэ дараа дараашын аялалнуудаараа Антилиин ехэ арал, Түб болон Зүүн Америкын эрье, Карибын тэнгисэй аралнуудта хүрэһэн байна. == Нүлөө == Колумбын нээлтэнь колонизацилгые дахуулһан гэжэ хэлэжэ болоно. Колумбын нээлтын тухай маргаан эрдэмтэдэй дунда мүнөө хүрэтэр үргэлжэлдэг. Колумб ба тэрэнэй баг уугуул зондо эсэргүү аймшагтай гэмтэ хэрэг хэһэн, мүн тэрэшэлэн Колумбые зүүн хойто Америкэдэ хүрэхэһөө олон зуун жэлэй урда викингүүд ошоһон гэдэг нотолгоо байдаг. Тэрэшэлэн Африкын ажаһуугшадые мүлжэжэ богоолшолоод һанаандагүйгөөр Америкын торпикын бүһэд ошожо байһанииешье мартаха аргагүй юм. Гэбэшье һаа, Колумб Америкэ түбиие дахин нээһэниинь дэлхэйн хэмжээнэй аша холбогдолтой юм. Колумб Америкые нээһэнээр баруунхид газар зүйн мэдэлгэ баяжажа, уламаар хилын саанада газар нютагтай гүрэн бии болохо үндэһэ болоһон юм.

Source: original
Гэндзи тухай туули

«Гэндзи тухай туули» (японоор 源氏物語 (げんじものがたり) Гэндзи-моногатари) гээшэ Японой Хэйан үеын (IX-XII зуун жэл) ордоной ба изагууртанай һунгадаг удха зохёолой эгээ үнэтэ баялиг, мүн лэ хүн түрэлхитэнэй түрүүшын үргэлжэлһэн үгын роман юм. Зох̈ёолшонь - Мурасаки Сикибу, Хэйан үедэ амидаржа байһан изагууртан эхэнэр ба Сёси хатанай фрейлина. Туулиин гол удха һанаан хадаа доодо шатын Гэндзи хаан хүбүүнэй дуран амидарал юм. Тус туулиин сэдэбынь (ашаггүй байдалһаа шаладаг баатарай дуранай ушаралта ябадал) ба дэбисхэр фониинь (Х зуун жэлэй һүүл үеын ордоной дэлхэй) гэнэн онтохон удхатай «моногатариһоо» хашарһан ордоной изагууртанай «ниигэмэй захяалгые» хангана. Тус роман гээшэ Гэндзиин дуран тухай туужануудай гэнжэ. Хирагана үзэгөөр галиглажа бэшэгдэһэн тус бүтээл япон хэлэн бэшэгэй болон удха зохёолой ухаанда үнэтэй хубита нэмэриеэ оруулһан юм. == Бүридэл == Тус бүтээл 54 бүлэгһөө бүридэнэ. «Түрүүшын ногоон» бүлэг хоёр хэһэгтэй байгаад, «Үүлэн соо хоргодоһон» бүлэгынь хооһон үлэнхэй байна. Роман гурбан хэһэгтэ хубаагдана: «Павловни модоной танхим» - «Ороонго золой набша» (33 бүлэгүүд). Гэндзи эдир наһанһаа бэеэ хүсэһэнэй хүрэтэр амидарал тухай. Бэрхэшээлые дабажа, Гэндзи хүсэ шадалай дээдэ шатада хүрэнэ. «Түрүүшын ногоон» - «Бөө» (8 бүлэгүүд). Гэндзиин үбгэн наһан ба наһа баралга. «Анхилгата хаан хүбүүн» - «Зүүдэнэй хүбэдэг хүүргэ» (13 бүлэгүүд). Гэндзиин залгамжалагшад тухай, гол баатарынь Укифунэ. Гол дид бүлэгүүд бии.. == Ном зохёол == Литературная энциклопедия, 1929-1939 Конрад Н., Повесть о Гэндзи, блистательном принце, журн. «Восток», кн. IV, 1924; Конрад Н., Мурасаки Сикибу, Вечерний лик, журн. «Восток», кн. V, 1925; Конрад Н., Японская литература в образцах и очерках, т. I, Л., 1927; Maximilian Müller Jabusch. Die Abenteuer des Prinzen Genji, München, 1912.

Source: original
Марий хэлэн

Марий хэлэн - финн-угор хэлэнүүдэй нэгэн. Марийнуудай дунда, ехэбшэлэн Марий Эл ба Башкортостан Уласта тархана. Хуушан нэрэ - «черемис хэлэн». Финн-пермиин бүлэдэ (балт-финн, саам, мордва, удмурт ба коми хэлэтэй хамта). Марий Эл гадна Вятка мүрэнэй зүүн хойшо тархаһан. Марий (талын-зүүн марий) хэлэн хэдэн арбан нютаг хэлэн ба аялгууһаа бүридэнэ: талын, ганса талын нютагта тархаһан (Йошкар-Олагай хажууда); болон талын хажууда байдаг зүүн (ураалай) аялгуунууд (Башкортостанда, Свердловскын можодо, Удмуртидэ гэхэ мэтэ); баруун-хойто талын марийн аялгуугаар Нижегородой можодо ба Кировой можын зарим аймагуудта тархаһан. Эжэл мүрэнэй зүүн эрьедэ (Козьмодемьянскын хажууда) тархаһан уулын марий хэлэн өөр байдаг. Талын марий хэлэн уулын марий хэлэтэй ба ород хэлэтэй сугтаа Марий Эл Уласай албан ёһоной хэлэн мүн. == Үзэг бэшэг == Кирилл үзэг дээрэ һууриһан марий үзэг бэшэг XVIII зуун жэлдэ бии болобо. Мүнөө үеын үзэг бэшэг хэдэ хэдэн хубилалтатайгаар 1870-оод онуудһаа хэрэглэгдэжэ байна. Марий хэлэн дээрэ «Ончыко» («Урагшаа»), «Пачемыш» («Зугы»), «Шум-чӧн изолык» («Зүрхэнэймнай тала») гэһэн сэтгүүлнүүд, «Кугарня» («Долооной зургаан»), «Марий Эл», «Чолман» («Кама») ба «Морко мланде» («Морко нютаг») гэһэн сонинууд хэблэгдэнэ.

Source: original
Ростовой можо

Ростовой можо - Оросой холбоото уласай урда зүгтэ байрладаг нютаг можо. Урда холбооной тойрог болон Хойто Кавказай эдэй засагай бүһэдэ харьяалагдана. Засаг захиргаанай түб - Дондохи Ростов хото. Азов - Хара тэнгисэй хизаар 1937 оной 9 һарын 13-да СССР-эй түб гүйсэдкомой зарлигаар Краснодар түбтэй Краснодарай хизаар ба Дондохи Ростов түбтэй Ростовой можо бии болобо. 1938 оной 1 һарын 15-да СССР-эй Дээдэ Зүблэл тус нютаг можонуудые баталба. == Газар зүй == Баруун зүгтэ Украинын Луһанскын ба Донецкын можотой, хойто зүгтэ Воронежэй можотой, урда зүгтэ Ставрополиин ба Краснодарай хизаартай, Хальмаг Уластай, зүүн зүгтэ Волгоградай можотой хилэлнэ. Москваһаа 756 км зайда байрлана. Можын нютаг дэбисхэртэ Европын эгээн томо мүрэнүүдэй нэгэ болохо Дон мүрэн урдана (утань 1870 км), Цимлянскын уһан сан (багтамжань 24 млрд м³) байрлана. Хойто Донец ба Маныч мүрэнүүдтэ уһан онгосоор ябажа болохо. Можын нютаг дэбисхэрэй 0,4 % нуурнууд эзэлнэ. Баруун урда талада тус можо Азов тэнгисэй Таганрогой булан оршоно. === Засаг захиргаанай хубаари === «Ростовой можын засаг захиргаанай бүридэл тухай» хуулиин ёһоор, тус нютаг можодо багтаадаг юумэн: 55 засаг захиргаанай газар нютагай нэгэжэ: 12 хотын тойрог 43 нютаг захиргаан 408 засаг захиргаанай газар нютагай нэгэжэ: 18 хотын һуурин 390 тосхон һуурин. Дондохи Ростов тус можын засаг захиргаанай түб мүн. === Сагай бүһэ === Ростовой можо Москвагай саг сагай бүһэдэ байрлана. UTC-һаа +3:00 шэлжэлтэтэй байгаад Оросто MSK гэжэ тэмдэглэгдэнэ.

Source: original
Улаан асарай зүүдэн

«Улаан асарай зүүдэн» (хилбар Хитад: 红楼梦; уламж Хитад: 紅樓夢; пиньинь: hónglóumèng) гээшэ хитад удха зохёолой шэлэгдэмэл романюм. Романай түрүүшын 80 ботииень Манжын гүрэнэй үеын алдарта зохёолшо Цао Сюэцинь түрүүшын 80 бүлэгые бэшэһэн болоод, наһа бараһанайнгаа урдахана 1763 ондо «Шулуун тухай бэшэг» гэһэн нэрээр (хилбар Хитад: 石头记; уламж Хитад: 石頭記; пиньинь: shítóu jì) хэблүүлбэ. 30 жэл һүүлдэ, 1791 ондо, Гао Э шабитаяа үшөө 40 бүлэгые бэшэжэ романай сюжедые дүүргээд романые «Улаан асарай зүүдэн» гэжэ нэрлэбэ. «Гурбан уласай үльгэр»（三國演義）, «Уһан хүбөө» (水滸傳), «Баруунда аялһан тэмдэглэлтэй» (西遊記) хамта хитадай «Алдарта дүрбэн зохёолнуудай» нэгэ юм. Цин үеын эсэстэ «Улаан асарай зүүдые» шэнжэлэлые «улаан шэнжэлэл» гү, али «хунсюэ» (хилбар Хитад: 紅学; уламж Хитад: 紅學; пиньинь: hóngxué) гэнэ. Тус роман изагууртан гэр бүлэһээ гаралтай Цзя Баоюй (хилбар Хитад: 贾宝玉; уламж Хитад: 賈寶玉; пиньинь: jiǎ bǎoyù, «эрдэни хаша» гэжэ удхатай) Линь Дайюй (Хитад: 林黛玉; пиньинь: lín dàiyù, хара хаша гэжэ удхатай) хоёрой хайра дурлалай трагеди юм. Феодал нэгэн гэр бүлын мандан бадаралһаа уналта доройтолго дүтэлхэ түүхые үгүүлнэ. Уг романай үйлэ ябадалые дүрсэлэн үгүүлһэн уран тодо, ирагуу үгэ хэлэлгэ «Улаан асарай зүүдэн» гэжэ романиие Хитадай һунгадаг үльгэр зохёолой эгээн үндэр орьёл болоод дэлхэйн удха зохёолой түүхэдэшье шухала байра һуури эзэлхэ бүтээл болгожо шадаһан юм.

Source: original
Камчаткын хизаар

Камчаткын хизаар (ород: Камча́тский край) - Оросой холбоото уласай хизаар. Алас Дурнын холбооной тойрог болон Алас Дурнын эдэй засагай бүһэдэ багтана. Туйлай Хойто зүгэй нютаг мүн. Засаг захиргаанай түб - Петропавловск-Камчатский хото. 11 нютаг засагай аймагуудтай, 3 хотын тойрогуудтай. == Газар зүй == Камчаткын хизаар Камчаткын хахад аралда, Оросой Алас Дурна хубида байрлана. Зүүн зүгтэ Номгон далайгаар, баруун зүгтэ Номгон далайн нэгэ хуби болодог Агнууриин тэнгисээр хүреэлэгдэнэ. Камчатка галта уула эдэбхитэй бүһэдэ оршоно. Нютаг можо дотор 300 галта уула байна, тэдэнһээ 29 эдэбхитэй гэжэ тоосоно. Эндэ Евразиин эгээн үндэр уула болохо - Ключевская Сопка (4750 метр үндэр) байрлана. Камчаткада олон гейзер ба дулаан аршаан байна. === Сагай бүһэ === Хизгаар Камчаткын сагта хамаарна. Иимэһээ Дэлхэйн координировалһан сагһаа 12 (UTC+12), Москвагийнхаас (MSK+9) юһэн сагаар түрүүлдэг. == Хүн зон == Хизаарайнгаа эгээн томо хото хадаа нютагай хүн зоной 56 % ажаһуудаг Петропавловск-Камчатский (2010 оной тоосоогой ёһоор 179 800). 2010 оной байдалаар арад түмэнэй бүлэглэлынь: Ородууд: 78,4 % Украиншууд: 3,6 % Корягууд: 2,1 % Эгээн олон зонтой уугуул үндэһэн арад түмэн корягууд 2002 ондо нютагай хүн зоной 26,7 % ажаһууһан Коряк автономито тойрогто ажаһууна. Ондоо, үсөөн үндэһэн арад түмэн: Ительменүүд - (2394 - 0,7 %) Эвенүүд (1872 - 0,6 %) Камчадалнууд (1551 - 0,5 %) Чукчууд (1496 - 0,5 %) Алеудууд (401 - 0,1 %) Оросой Хойто туйлай ондоо нютаг можотой адли можын хүн зоной тоо үсөөржэ байна. 1989 ондо хүн зоной тоо 471 932 байгаа. 1989 ба 2010 оной хороондо хүн зоной тоо 31,8 % үсөөрбэ.

Source: original
Гүн хамтаралга

Гүн хамтаралга (ᠭᠦᠨ ᠬᠠᠮᠲᠤᠷᠠᠯᠭ᠎ᠠ), даяаршалал (ᠳᠠᠶᠠᠭᠠᠷᠴᠢᠯᠠᠯ) буюу глобализацилга (лата: globalizatio) гээшэ дэлхэйн улас оронууд, институдууд, байгуулганууд ба хуби хүнүүд олон һалбариин хүреэндэ (эдэй засаг, санхүү, улас түрын бодолго, хэлэн, соёл, техникэ, технологи гэхэ мэтэ) нэгэдэн нягтарха үйлэ ябаса юм. Тус нэрэ томьёо 1960-аад онуудта бии болонхой. Гүн хамтаралгын гол шалтагаан дунда Техникын дэбжэлтэ, бүтэгдэхүүнэй ба процессэй шэнэшлэлнүүд, илангаяа харилсаа холбооной ба тээбэриин технологинуудта, жэжээнь Интернет ба сахим хубисхал, дэлхэйн ниидэхэ тээбэриин ургалта Гадаада наймаанай либерализаци Олон уласуудта хүн зоной үдэлтэ Гүн хамтаралгын эхин үень хадаа олон Европын уласуудай колониализм юм. Тус үе далайн зам ба шэнэ газарнуудай нээгдэхэһээ эхилбэ. Олон зуун жэлэй турша Португал ба Испани гол үйлэдэгшэд байгаа. Илагдашагүй армадын уналга һүүлдэ Англи дэлхэйн түрүүлэгшэ далайн хүсэтэ гүрэн болобо. 1880 онһоо 1914 он хүрэтэр олон Европын гүрэнүүд колони бии болгожо өөрынгөө мэдэл доро оруулхые туршаба (империализмын үндэр сэг). Японой эзэнтэ гүрэн 1945 оной хүрэтэр үүниие баһа туршаба. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай һүүлдэ деколонизаци эхилэнхэй. «Африкын жэл» болоһон 1960 ондо 18 Африкын оронууд тусгаар амяарлан тогтобо. Энэ һүүлдэ экс-колонинууд ондоо оронуудтай наймаан харилсаанда орожо болобо. Хүйтэн дайнай түгэсэһэнэй һүүлдэ түмэр хүшэгэ унажа, газар зүйн улас түрэ хубилаад гүн хамтаралгада томо нүлөө үзэлбэ.

Source: original
Таргалалта

Таргалалта - гээшэ бэеын шэгнүүр үлүүдэхэдэ хүргэдэг өөхэнэй нөөсэлгэ юм. Хүнэй бэедэ шаардалгатай үедэ ашаглаха өөхэнэй нөөсэ гэжэ байха ба таргалха үедэ хэтэ ехэ өөхэн хуряагдана. Хэтэ ехэ эдихэ болон хүдэлөөнэй дутагдалтай байдал таргалха үбшэнэй гол шалтагаан болоно. Таргалалтын онсолигһоо хамаараад эрэ хүн, эхэнэртэй таргалалта гэжэ хубаадаг. Эрэ хүн таргалалта үлүүдэл өөхэн гэдэһэн ба тэрэнһээ дээшэ хэһэгтэ хуряагдан аад, эхэнэр таргалалтын үедэ гуя, үгзэгэй оршом хуряагдана. Таргалалтые хинаха зорилготой Бэеын массын индекс (англи: Body Mass Index, BMI, БМИ) гэжэ байдаг.

Source: original
Хаанта засаг

Хаанта засаг (ᠬᠠᠭᠠᠨᠲᠤ ᠵᠠᠰᠠᠭ), гү али монархи - уласые заһаха эрхэ мэдэл ганса хүнэй мэдэлдэ байха түрын хэлбэри, уг удха ба наһан соогоо эрхэ бариһан нэгэ хүнөөр (монархаар) захирагдаха уласай янза. Ударидагша ганса хүниинь хаан, ван, бэйсэ, гүн, эзэн хаан, султан, эмир гэхэ мэтэ сулатой байжа, үб залгамжалан засагладаг. Эрхэ мэдэлэй хизаарлалтаар хоёр янза хаанта засагай хэлбэриие илгаржа болоно: Хэмжээгүй эрхэтэ хаанта засаг - хаанай эрхэ хизаарладаггүй хаанта засаг. Энээнэй дээдэ засаг хадаа хизаарлагдаагуй эрхэтай хаанай гарта байдаг хуули дурим гаргаха ба захиргаануудые шалгаха ябадал болбол зоной зүгһөө юушье байдаггүй, энэ болбол нэгэ талаараа чииовнигууд ба полициин өөргөөрөө аашалалга, нүгөө талаараа үргэн арадай эрхэгүй байдал болохо юм. Мүнөөнэй Арабай Нэгэдэһэн Эмиртэ Улас, Катар, Оман, Саудай Араб уласай түрын хэлбэри иимэ байдаг. Үндэһэн хуулита гү, али хизаарлагдаһан хаанта засаг - хаанай эрхэ үндэһэн хуули, уламжалал, бэшэгдэхэгүй ёһые дахажа хизаарлагдаһан хаанта засаг. Хаан болбол парламентын зүбшөөрэлгүйгөөр хуулишье ба улас түрын шэнжэ шанар захиралтыешье тунхаглаха эрхэгүй байдаг. Дотороо хосолмол хаанта засаг (мүнөөгэй Марокко, Иордани, Кувейт, зарим тайлбариие дахажа Лихтенштейн, Монакогой түрын хэлбэри), парламентын хаанта засаг (мүнөөгэй Ехэ Британи, Дани, Швециинхи шэнги) гэжэ хоёр янза байдаг.

Source: original
Хүхэтэн

Хүхэтэн (лата: Mammalia, монгол: Хөхтөн) гү, али һүн тэжээлтэн (ород: Млекопитающие) - Һээр нюргатан амитадай хүреэн болоод эмэгшэниинь хүхэн, һүнэй булшархайтай, мүн эрэ, эмэ хоюула үһэн, хүлһэнэй булшархай, дунда шэхэнэй яһан зэрэгтэй болоно. Хүхэтэн амитаниинь халуун шуһатай болоод зүрхэниинь 4 таһалгаатай. == Нэрэ == Латин нэрэнь Mammalia - лата: mamma «хүхэн» үгэһээ гаралһан; удхань: «хүхэтэй (һүн булшархайтай)». Иимэ удхатай: монгол: хөхтөн француз: mammifères, испан: mamíferos, итальян: mammiferi, португалаар mamíferos, Загбар:Lang-eo (англи: mammals - латинһээ абтаһан үгэ). «Һүн тэжээлтэн» удхатайнь - герман: Säugetiere, Нидерл. zoogdieren, ород: млекопитающие; «һүниие хүхэгшэд» - польшоор ssaki, украин: ссавці удха. == Биологиин ангилал == Хүхэтэниинь ямар хэлбэригээр түрэхэһээ шалтгаалан 2 гол ангида хубаагдана: Эгээ ан (Prototheria) Үндэгэлэгшэ (Monotremata) Ан (Theria) Уутатан (Metatheria) Ихэстэн (Eutheria) Мүнөө 1200 түрэлэй, 153 обог, 29 багай 5400 зүйл хүхэтэн амитад байна. Ехэнхинь дарааха 6 том багта хамарагдана. Rodentia - хулгана, харха гэхэ мэтэ мэрэгшэд. Chiroptera - һарьһан эрбээхэйнүүд. Soricomorpha - сохор номин, гэрэлзгэнэ. Carnivora - муур, нохой, үен, баабгай, далайн хаба гэхэ мэтэ. Cetartiodactyla - туурайтан болон халим. Primates - һармагшанууд, хүн. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Хүхэтэн гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Mammal Species of the World Млекопитающие - статья из Большой советской энциклопедии (3-е издание). В. Г. Гептнер Электронная библиотека книг по млекопитающим Mammal Species of the World C. Дробышевский «Древнейшие млекопитающие и их классификация» Систематика и эволюция млекопитающих на Programs.pl BBC Wildlife Finder - video clips from the BBC’s natural history archive GlobalTwitcher.com - All species in the world with distribution maps and images Paleocene Mammals, a site covering the rise of the mammals, paleocene-mammals.de Evolution of Mammals, a brief introduction to early mammals, enchantedlearning.com Tree of Life poster - Shows mammals' evolutionary relation to other organisms, tellapallet.com High-Resolution Images of various Mammalian Brains, brainmaps.org Mammal Species Архивировалһан 24 найма һара 2018 оной., collection of information sheets about various mammal species, learnanimals.com Mikko’s Phylogeny Archive Архивировалһан 24 нэгэ һара 2008 оной., fmnh.helsinki.fi European Mammal Atlas EMMA from Societas Europaea Mammalogica, European-mammals.org Marine Mammals of the World-An overview of all marine mammals, including descriptions, multimedia and a key, eti.uva.nl Mammalogy.org Архивировалһан 1 гурба һара 2020 оной. The American Society of Mammalogists was established in 1919 for the purpose of promoting the study of mammals, and this website includes a mammal image library

Source: original
Японууд

Японууд (японоор 日本人 (にほんじん)), Япон Уласай хүн зоной олонхи (98 % үлүү), японоор хэлэлсэдэг арад түмэн, 130 сая хүнтэй үндэһэтэн. Японой гадаада АНУ-да, гол түлэб Һавай можо уласта; Бразил ба ондоо Латин Америкын оронуудта; Канадада ажаһуудаг. Диилэнхи хуби Ехэ Хүлгэнэй номой буддын шажантад, олон һургаалда хубаагдана. Юрэнхыдөө нэгэн зэргэ синто номтой. «Шэнэ» синкретик шажанууд багаар түгээмэл, энэһээ үшөө багаар христосой шажан дэлгэрһэн. Мүнөөгэй японууд ехэнхи хуби зүбхэн нэрээр шажантайшье һаа, үнэндөө хахад үлүү шажангүй. Дунда зуунһаа ерэһэн нютагуудай илганууд мүнөө тэшэдхэжэ үгы болоно. Гансал Люучюу ольтирогой хүн зон (люучюу яһатан) угсаатанай онсолигые хадагалжа байна. Зэд үеын соёлто Яёй угсаатан Солонгосһоо айну ба малай-полинези яһатадай һуурижаһан Япон ольтирогто нүүжэ ерэһэн дүндэ японууд манай эринэй үмэнэ 1 мянган жэлэй дунда үедэ обогой бүлэгөөр бии болобо. Шэнээр ерэһэн зон уугуул зонтой холихо ябасада уридын хэлэн диилээшье һаа, малай-полинезиин субстратай нүлөө агуулна. IV зуун болотор түрүүшын бүхэяпон улас (Ямато) бии боложо, түби газарай эртын соёлой (Хитад, Солонгос, Энэдхэг) нүлөө абтаһан арад түмэн болобо. Саашада, аласлагдаһан байдал ушар япон үндэһэтэн бусад Азиһаа тусхай Европын феодализмдэ дүтэ замаар хүгжэбэ. XIX зуунда буржуа харилсаа үүсхэбэ. 1867-68 оной Мэйдзи буржуа хубисхалай дараа японууд буржуа үндэһэтэн болобо.

Source: original
Атеизм

Атеизм (грек: ἄθεος - «бурхангүй», шажангүйн үзэл) - шажанда эсэргүү үзэхэ үзэл, ондоогоор хэлэбэл юрэ бусын юртэмсэ (бурхан, һүнэһэн, луусад, сабдаг, гэхэ мэтэ) амидарха ябадалда этигэхэгүй үзэл юм. Олон элдэб шажан һургаал (паганизм, христосой, энэдхэгэй шажан г.м.) байдаг ушарһаа тэдэниие эрхэ тэгшэ буса буруушаха арганууд байна. Жэшээнь, Европын соёлдоо атеизм үзэл хубиин бурханай оршон байдалда, теизм эсэргүүсэхэ үзэл юм. Богонёор хэлэбэл, Европын атеизмынь янза бүриин байдалаар тодорхоһон (монотеизм, пантеизм, деизм, суфизм) иудаизм, христосой ба лалын шажанда эсэргүү үзэл юм. Теэд тодорхой хэлбэриин радикал атеизм оршон үеын материализмын (илангаяа марксизм болон позитивизм) дагалдагшадай имагтал онсолиг шанар аад, агностик атеизмынь эртын Грециин гүн ухаантануудай дунда тараагдаһан байгаа. Ямаршье шажаниие хэрэгсээхэгүй атеизмын суртал дахагша, бурханда этигэхэгүй, бурхан ба хубилгаан байдаггуй гэдэг үзэлтэй хүниие атеист гэнэ.

Source: original
Евгений Евтушенко

Евгений Александрович Евтушенко (1932 оной 7 һарын 18, Зэмэ, Эрхүүгэй можо - 2017 оной 4 һарын 1, Талса, Оклахома, АНУ) - ород ирагуу найрагша. Ирагуу найрагтань ёһо суртахуунай болон түүхын асуудалнуудые хурса табина («Сталинай залгамжалагшад» «Бабий Яр» шүлэгүүд). Ёһо суртахуунай, эрхэтэдэй, уласхоорондын харилсаанай асуудалнуудые табина. «Энтузиастуудай шоссе» (1956), «Интим ирагуу найраг» (1973), «Эрхэтэд, намайе шагнагты» (1989) гэһэн согсолборинууд; шүлэгүүд. «Жэмэстэй газарнууд» (1981), «Үхэл урда бү үхээрэй» (1994) гэһэн романууд. Үлзытын Дондогые ород дээрэ оршуулба. Кинодо ажаллаһан (авторой кино: «Хүүгэдэй сэсэрлиг», 1984, «Сталинай хүдөөлэлгэ», 1990). СССР-эй гүрэнэй шагналда хүртэбэ (1984).

Source: original
Шара мүрэн

Шара мүрэн (хитадаар 黄河, Хуанхэ) гү, али Хатан гол - 5464 км гү, али дэлхэйн зургаадугаар ута мүрэн болохо. Хатан гол Хитад ороной хойто талаар урдадаг. Хүхэ Нуур-Түбэдэй үндэрлигэй заха, Кунь-Лунь шэлын далайн нюрууһаа дээшэ 4500-4800 м оршом үнэдрһээ (Баян хара уулаһаа байжа магдагүй) эхэ абажа зүүн, хойто, урда, зүүн гэһэн шигэдэ мушгаран урдажа Шара тэнгистэ шудхадаг. === Гидроэлектростанцинууд === ГЭС «Саньмэньсяшуйку» (англи: Sanmenxia Dam, хитадаар 三门峡水利枢纽) (1960) ГЭС «Саньшэнгун» (англи: Sanshenggong, хитадаар 三盛公水利枢纽) (1966) ГЭС «Чинтун Хабшал» (англи: Qingtong Gorge, хитадаар 青铜峡水利枢纽) (1968) ГЭС «Люцзяся» (Люцзя хабшал) (англи: Liujiaxia Dam, хитадаар 刘家峡水电站) (1974) ГЭС «Лицзяся» (англи: Lijiaxia Dam) (1997) ГЭС «Янгоуся» (Янху хабшал) (англи: Yanguoxia Dam, хитадаар 盐锅峡水利枢纽) (1975) ГЭС «Тяньчао» (англи: Tianqiao, хитадаар 天桥水利枢纽) (1977) ГЭС «Бапанься» (Бапан хабшал) (англи: Bapanxia Dam, хитадаар 八盘峡水利枢纽) (1980) ГЭС «Лунъянся» (англи: Longyangxia Dam, хитадаар 龙羊峡水库) (1992) ГЭС «Да Хабшал» (англи: Da Gorge, хитадаар 大峡水利枢纽) (1998) ГЭС «Ли Хабшал» (англи: Li Gorge, хитадаар 李家峡水电站) (1999) ГЭС «Ванцзячжай» (англи: Wanjiazhai Dam, хитадаар 万家寨水利枢纽) (1999) ГЭС «Сяоланди» (англи: Xiaolangdi Dam, хитадаар 小浪底水利枢纽) (2001) ГЭС «Ласива» (англи: Laxiwa Dam, хитадаар 李家峡水库) (2010)

Source: original