AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Гæззаты Юри

Гæззаты Фарзуны фырт Юри (райгуырдис Дзæуджыхъæуы, 1960-æм азы 27 ноябры) у советон æмæ уæрæсейаг футболист, размæбырсæг æмæ æрдæгхъахъхъæнæг; футболон тренер. 1990-æм азæй Советон Цæдисы спорты мастер. 2011-æм азæй - Ярославлы футболон клуб «Шинничы» сæйраг тренер у. == 1997 - «Мæздæг» 1998-2001 - «Автодор» 2002 - Титан (Реутов) 2002-2009 - КАМАЗ 2009-2010 - «Крылья Советов» 2011- н.р. - «Шинник» (Ярославль) == Æддаг æрмæг == Transfermarkt.co.uk (англ.)

Source: original
Месси, Лионель

Лионе́ль Андре́с Ме́сси (исп. Lionel Andrés Messi, испайнагау хъуысы: [ljoˈnel anˈdɾez ˈmesi]; райгуырдис 1987-æм азы 24 июны сахар Росариойы, Аргентинæ) у зындгонд аргентинаг футболист, испайнаг клуб «Барселонæ»-йы капитан æмæ размæбырсæг, 2011-æм азæй Аргентинæйы иугонд командæйы капитан дæр. «Барселонæ»-йы æмæ Аргентинæй иугонд командæйы хуыздæр бомбардир æппæт историйы дæргъы. Месси нымад у футболы историйы хуыздæр хъазджытæй иуыл. «Барселонæ»-йы футболон академийы хъомылгæнинаг, уый йæ фыццаг сконды хъазы 17-аздзыдæй. Клубимæ сси Испанийы дæс хатты чемпион, рамбылдта УЕФА-йы чемпионты лигæ цыппар хатты, Испанийы хъалац - æхсæз хатты, Европæйы суперкубок - æртæ хатты. Æхсæз хатты сси Чемпионты лигæйы хуыздæр бомбардир æмæ та æхсæз хатты - Испанийы футболæй чемпионаты хуыздæр бомбардир дæр. 2014-æм азы мартъийы йæ голты нымæц схæццæ 371, ууыл сси «Барселонæ»-йы рекордсмен. 2022-æм азы йæ националон командæимæ сси Дунейы чемпион. == Цардафыст == Лионель Месси райгуырдис 1987-æм азы 24 июны аргентинаг сахар Росариойы кусæг бинонты ’хсæн. Ис ын дыууæ æфсымæры æмæ иу хо. Йæ фыдæлтæ Америкæйы континентмæ æрбацыдысты Итали æмæ Каталонийæ. Месси райдыдта хъазын фондаздзыдæй. Йæ фыццаг тренировкæтæм йæ цæуын кодта йæ нана Селия, фæстæдæр Месси йæ голтæй-иу йæ ном сардта. 1995-æм азæй уый хъазыди профессионалон клуб «Ньюэллс Олд Бойз»-ы. Йæ кой афтæ апарахат ис, æмæ 13 азы йыл куы цыдис, уæд клуб «Барселонæ»-йы акционертæй иу сывæллоны æрбахуыдта Испанимæ. Курдиатджын лæппу æлкæй зæрдæмæ дæр тынг фæцыдис, æмæ футболон клуб уайтагъд йæ райста йæ фæсивæдон скондмæ. === Командæйы мидæг === «Барселонæ» Испанийы чемпион (10 хатты): 2004/05, 2005/06, 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2012/13, 2014/15, 2015/16, 2017/18, 2018/19 Испанийы хъалац (6 хатты): 2008/09, 2011/12, 2014/15, 2015/16, 2016/17, 2017/18 Испанийы суперхъалац (8 хатты): 2005, 2006, 2009, 2010, 2011, 2013, 2016, 2018 Чемпионты лигæйы уæлахизгæнæг (4 хатты): 2005/06, 2008/09, 2010/11, 2014/15 УЕФА-йы суперхъалацы хицау (3 хатты): 2009, 2011, 2015 Клубты ’хсæн дунейы чемпионаты уæлахизгæнæг (3 хатты): 2009, 2011, 2015 Аргентинæйы иугонд командæ Сæрдыгон Олимпиаг хъæзтыты чемпион: 2008 Дунейы чемпионаты æвзист призёр: 2014 Америкæйы хъалацы æвзист призёр (3 хатты): 2007, 2015, 2016

Source: original
Тохты Иван

Тохты Дрисы фырт Иван (райгуырдис 1920-æм азы Дæйыхъæуы - амардис 1983-æм азы) уыдис ирон поэт. == Цардафыст == Тохты Иван райгуырдис Цæгат Ирыстоны Дæйыхъæуы зæхкусæджы хæдзары. 1922-æм азы йæ бинонтæ ралыгъдысты Бæрæгъуынмæ. Иван ахуыр кодта авдазон скъолайы æмæ педтехникумы. Уый фæстæ куыста райдайæн кълæсты ахуыргæнæгæй. 1942 азы йæм фæсидтысты æфсадмæ, фæлæ йæ фæстæмæ рарвыстой - фæциc уæззау рынчын æмæ бирæ азты дæргъы, йæхи загъдау, уыд æдзухъом. Йæ уацмысты æххæстдæр æмбырдгонд рацыдиc 1980 азы, «Азтæ», зæгъгæ, ахæм номимæ. == Иваны æмдзæвгæ == *** Хъысмæтæй чи вæййы æфхæрд, Æрмæст æм уый æрхæссы азым. Фæйлауынц бæстыл уалдзæг, сæрд, Æз та æдзухъомæй дзыназын. Фæкæнын сагъæстæй æнкъард, Фæлæ мыл ма фæхуд, ныййарæг. Зæгъын дын: адджын мын у цард, У цардæй адджындæр та - зарæг. == Уацмыстæ == Мæ зæрдæйы уаг. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1959; Зыдыка æмæ тæппудтæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1963; Смерти не будет. Стихи. Перевод с осетинского. Орджоникидзе, 1963; Дæ бирæ дзæбæхтæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1969; Æфсиртæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1976; Азтæ. Æмдзæвгæтæ. Орджоникидзе, 1980. == Литературæ == Красовская Г. В строю. «Социалистическая Осетия», 1960, 22 ноября; Дзасохты М. Победивший в борьбе. «Социалистическая Осетия», 1963, 23 дек.; Цæрукъаты А. Æхсардзинады поэзи. «Мах дуг», 1977, No 1.

Source: original
Австри

А́встри (нем. Österreich, [ˈøːstɐˌʁaɪç]), официалон ном у Австрийы Республикæ (нем. Republik Österreich) у Европæйы паддзахад, Европæйы Цæдисы уæнг. Цæрынц дзы 8 206 524 адæймаджы (2005). Паддзахады фæзуат у 83 858 км². Немыцаг æвзаг у Австрийы официалон æвзаг. Регионалон æвзæгтæ: словенаг (Каринти), хорватаг, венгриаг (Бургенланд). Сæйраг сахар: Венæ. == Истори == Австрийы зæхх ромаг æфсæдтæ бацахстой 15-æм азы Чырыстийы райгуырды агъоммæ. 1804-æм азæй Австри сси Габсбургты импери, стæй 1867-1918 уыд Австри-Венгрийы хай. == Политикон структурæ == Австри у, фараст сæрмагонд зæххы чи иу кæны, ахæм федераци. Нырыккон конституци райст уыд 1920-æм азы, дыккаг хатт ныффидар конд уыд 1945-æм азы. == Административон дих == Австри у федераци, ис дзы 8 зæххы æмæ зæххы статус кæмæн ис, уыцы сахар - Венæ. Зæххыты номхыгъд: Бургенланд Каринти Дæллаг Австри Уæллаг Австри Зальцбург Штири Тироль Форарльберг Венæ === Рельеф === Австрийы фæзуаты цыппарæм хай сты хæхтæ. === Адæмыхæттытæ === 98% австриæгтæ, 0,3% хорватæгтæ, 0,2% словенæгтæ, 0,1% æндæртæ.

Source: original
Къозонты Мураз

Къозонты Сандройы фырт Мураз (райгуырдис 1936-æм азы Ручъы) у Анголæйы (Африкæ) Бенгелы университеты профессор, зындгонд полиглот. 2006-æм азы уый уыдис Хуссар Ирыстоны, фембæлдис паддзахадон университеты студенттимæ æмæ сын радзырдта йæ цардвæндаджы тыххæй, Африкæйы йæ куысты хабæрттæ. 2008-æм азы дæр æрбацыдис йæ райгуырæн бæстæ бабæрæг кæнынмæ. Къозоны-фырт райгуырдис Дзауы районы Ручъы хъæуы. 1954-æм азы астæуккаг скъола каст куы фæцис, уæд фæлварæнтæ радта Сталиниры паддзахадон пединституты историон-филологион факультетмæ æмæ йæ каст фæцис иттæг хорз бæрæггæнæнтимæ. Цалдæр азы ахуыргæнæгæй бакуыста йæ райгуырæн хъæуы астæуккаг скъолайы, кодта фæскомцæдисон куыст. Уый фæстæ ацыдис Къахетмæ æмæ уым сахуыр кодта гуырдзиаг æвзаг хæрз цыбыр æмгъуыдмæ, стæй та ацыдис Бакомæ æмæ уым та сахуыр кодта азербайджанаг æвзаг. Фæстæдæр ахуыр кæнынмæ бацыдис аспирантурæмæ Цæгат Ирыстоны, бахъахъхъæдта кандидатон диссертаци. Уый фæстæ редактор уыд ССР Цæдисы Зонæдты академийы журнал «Латинаг Америкæ»-йæн. Уый бирæ азты дæргъы уацхæссæгæй фæкуыста Мыхуыры агентад «Новости»-йы (АПН). Ацы бынаты кусгæйæ уый арæх балцыты уыд дунейы алы бæстæты æмæ дзы мыхуырæн канд æрмæг не ’мбырд кодта, фæлæ ма прессæйæн дæр кодта анализ. Иу рæстæджы ма куыста тæлмацгæнæгæй Иугонд Нациты Организацийы (ООН). Тæлмац кодта испайнаг æвзагæй. Къозоны-фырт у полиглот, зоны цалдæр фæсарæйнаг æвзаджы. Анголæйы, Бенгелы университеты та бирæ азты дæргъы лекцитæ кæсы португайлаг æвзагыл. Ам ссис профессор дæр. Африкæйы уæвгæйæ Къозонты Мураз йæ сæйраг куысты æмрæнхъ дзæвгар азты дæргъы ахуыр кодта Индийæ Африкæмæ Аланты истори æмæ дзы ссардта археологион æрмæджытæ, кæцытæ æвдисæн сты, алантæ ацы бынаты кæй уыдысты, уымæн. Уыцы темæйы фæдыл Мураз ныффыста 12 иртасæн куысты æмæ дзы сæ иу мыхуыр уыд газет «Южная Осетия»-йы 2004-æм азы. Муразæн Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты студенттимæ цы фембæлд уыд, уым уый æрдзырдта ацы уæлдæр ахуыргæнæндонмæ йæ уарзондзинады тыххæй, уымæн æмæ йæхæдæг дæр ахуыр кодта ам. Радзырдта ма ирон адæмы ивгъуыд æмæ абоны историйыл. Лæмбынæг ныхас кодта, æвзæгты куыд ахуыр кæны, уыцы методикæйыл, ома, куы дæ фæнда æвзæгтæ ахуыр кæнын, уæд æй цыбыр рæстæгмæ дæр сахуыр кæндзынæ æмæ студенттæн ацы хъуыддаджы бацамыдта йæ фæлтæрддзинад. Афтæ ма радзырдта Африкæйы аланты фыдæлты фæдтæ куыд агуырдта, уыцы куыстыты тыххæй. Уый ма фæнд кæны Тибетмæ ацæуын, уымæн æмæ лæмбынæг ахуыр кæны теологи. == Æддаг æрмæг == Къозонты Муразы интервью. Журнал «Дарьял», 2001 (уырыс.)

Source: original
Æлбегаты Хисам

Æлбегаты Хейриддины фырт Хисам, вариант: Æлбегаты Фералдины фырт Исам (райгуырдис 1961-æм азы 28 сентябры Сирийы, Алкунайтрæйы) у Сирийы Ирон æхсæнады сæрдар, Сирийы ирæттæй иу. == Цардафыст == Хисам райгуырди 1961 азы 28 сентябры Сирийы Алкунайтрæйы сахары. Ис ын иу æфсымæр æмæ æртæ хойы. Сты Гаджиты хæрæфырттæ. Хисам скъоламæ бацыд 1967 азы. Уыцы аз райдыдта Израил æмæ Сирийы хæст. Уæдæй фæстæмæ сирийаг ирæтты гыццыл къорды, фæззыгон сыфтæртау, сæ разæй хæссынц сармадзанты уынæр æмæ хæдтæхджыты гуыв-гуыв. Знаджы æфсæдтæ Алкунайтрæ бацахстой. Ныппырх кодтой сахар. Цæрджытæй ма удыгасæй чи баззад, уыдон сыстын кодтой сæ цæрæнбынæттæй æмæ сæ атардтой сахарæй. Сæ фылдæр æрбынæттон сты Дамасчы. Уыдонимæ уыдысты Æлбегаты бинонтæ дæр. Зæгъæн ис, Хисам ам схъомыл. Ам ногæй бацыд скъоламæ. Каст æй фæцис 1980 азы æмæ ацыд æфсады службæмæ. Фæлæ та йæ хæсты уылæн ам дæр баййæфта. 1982-1984 азты архайдта Ливаны хæсты. Йе ’фсæддон хæс Хисам фыст фæцис 1984 азы æмæ ’рбаздæхт сæхимæ. Куыста. Йæхи цæттæ кодта йæ ахуыр адарддæр кæнынмæ. 1986 азы бацыд Дамаскы университеты барады факультеты фæсаууоны хайадмæ. Уыцы азты райдыдта фыссын æмдзæвгæтæ дæр. Мыхуыр цыдысты газет «Рæстдзинад»-ы фæрстыл. Зоны араббаг, англисаг, туркаг, ирон æвзæгтæ. 2009 азы Сирийы цæрæг ирон адæм Хисамы равзæрстой сæ диаспорæйы сæрдарæй æмæ минæварæй Æппæтдунейон Ирон адæмы Стыр Ныхасмæ. Уыдис сæм сабыр царды фæндтæ æмæ пълантæ, фæлæ та хæсты æвзæгтæ Сирийы табуйаг зæххыл ногæй сирвæзтысты. Ацы хатт йæ цæрджыты фылдæр хай ныппырх ис æппæт дунейыл дæр. Сæ иу хай æрæнцад Турчы зæххыл. Уыдонимæ сты Хисамы бинонтæ дæр. Цæрынц Стамбулы. Ис ын 4 хъæбулы - дыууæ чызджы æмæ дыууæ лæппуйы.

Source: original
24 февралы

24 февралы, иронау æртхъирæны мæйы 24-æм бон - азы 55-æм бон. == Цаутæ == 2022-æм азы Уæрæсейы æфсад бацыдис Украинæмæ. == Ацы бон амардысты == 1810 - Генри Кавендиш (Henry Cavendish), англисаг физик æмæ химик (р. 1731). 1856 - Николай Лобачевский, зынгæдæр уæрæсейаг математик, æнæевклидон геометрийы аразæг (Лобачевскийы геометри) (р. 1792). 1947 - Пьер Жане (Pierre-Marie-Félix Janet) (р. 1859), францаг психолог æмæ невропатолог. 1990 - Малькольм Форбс (Malcolm Stevenson Forbes), америкаг газетты магнат, коллекционер (р. 1919). 1997 - Ион Войку, румынаг скърипкæйæдзæгъдæг-виртуоз. 2001 - Клод Элвуд Шеннон (Claude Elwood Shannon), америкаг математик æмæ инженер, информацийы теорийы бындурæвæрджытæй иу (р. 1916). 2004 - Джон Рэндолф (John Randolph) (р. 1915), америкаг актёр.

Source: original
Хейердал, Тур

Тур Хейерда́л (норв. Thor Heyerdahl [tuːr hæiːərdɑːl], 1914-æм азы 6 октябры, Ларвик, Норвеги - 2002-æм азы 18 апрелы, Андорæ, Итали) - норвегиаг бæлццон æмæ антрополог. Бирæ чингуыты автор. === Рагазтæ === Тур Хейердал райгуырд чысыл сахар Ларвичы, Норвегийы хуссары, Тур æмæ Алисон Люнг Хейердалы бинонты. Йæ фыдæн уыди бæгæнывыцæн, йæ ма та антропологион музейы куыста æмæ гыццыл Тур раджы базонгæ ис Дарвины эволюцийы теориимæ. Уый дæр, йæ мадмæ гæсгæ, уæдæ куыд, зоологийæ цымыдис кæнын райдыдта. Кæцы хæдзары цардысты уыцы азты, уым ма чысыл музей дæр скодта. Сывæллонæй донæй тынг тарсти Тур, уымæн æмæ фæцæйныгъуылыд дыууæ хатты. Фæстæдæр, йæ хъуыды куыд дзырдта, иу-æвддæсаздзыдæй, дам, мын исчи куы загътаид æмæ фурдыл ленкдзу кæндзынæн цыдæр хæлæдздзаг бæлæгъыл, уæд æй сæрхъæныл банымадтаин, зæгъгæ. Уыцы тасæй фервæзын æрмæст 22 аздзыдæй сси йæ бон, цæугæдоны ныххаугæйæ, йæхимæ тых ссардта сурзæххмæ хигъæдæй баленк кæнын. 1933-æм азы 19-аздзыд Тур Хейердал хыгъдæвæрд æрцыд Ослойы университетмæ æрдзон-географион факультетмæ. Уым бæстонгаст кодта зоологи æмæ географи. Гъеуæд ма Бергены уæвгæйæ, Тур базонгæ ис Бьёрн Крепелинимæ, норвегиаг бæлццонимæ, Фыццаг дунеон хæсты рæстæджы Полинезийы цæргæйæ, Таитийы. Бьёрн Крепелин, сакъадахы фæдæгты аргъуцы аккаг сси æмæ алыхуызон дзауматы æмæ ма чингуыты стыр æмбырд скодта. Турæн радтæуыд бар Крепелины чиныгдонмæ æмæ дзы йæхигъæдæй ахуыр кодта Полинезийы истори æмæ æгъдæуттæ (фæстæдæр уыцы коллекци Крепелины бындартæй уыд райст Ослойы университеты чиныгдонæй æмæ алæвæрд æрцыд Кон-Тикийы музейы зонадон-иртасæн хайадмæ). Уыцы фембæлд стыр тæфаг скодта æвзонг студентыл æмæ йын йæ фидæны иртасæг æмæ бæлццоны цардгуысты бындурæвæрæгау уыди. Ахуыр æмæ консультациты авд семестры фæстæ Берлины эксперттæм, зоологийы профессортæ Кристинæ Бонневи æмæ Яльмар Брок рагуыстой æмæ бацæттæ кодтой проект, кæцы рагхыгъд кодта Полинезийы иппæрд иуæй-иу сакъадæхтæм абалц кæнын æмæ йæ раиртасын, абоны цæрæгойтæ дзы куыдæй æмæ кæцæй бахаудысты. 1936-æм азы декабры, Тур ракуырдта Лив Кушерон-Торпы, кæимæ базонгæ ис университетмæ бацыдæй гыццыл раздæр (Лив дзы экономикæ ахуыр кодта).

Source: original
Хохаг Автономон Социалистон Советон Республикæ

Хохаг Автономон Социалистон Советон Республикæ (ХАССР) уыдис УСФСР-ы сконды республикæ (1921-æм азы 20 январæй 1924-æм азы 7 июлы онг), йæ фæзуатмæ бахаудысты Уæрæсейы империйы кæддæры Терчы облæст æмæ Хъобаны облæсты иу хай. ХАССР-ы фæзуат уыдис 74 000 км² фылдæр, цæрджыты нымæц - 1286 мин адæймаджы бæрц (1921). Сæйраг сахар уыд Дзæуджыхъæу. Хохаг АССР-ы мидæг уыдис цалдæр зылды: Балхъайраг, Дыгурон (1921-1922), Ирон, Кæсгон, Мæхъхъæлон, Сунжæйаг, Хъæрæсейаг, Цæцæйнаг. 1921-æм азы Хохаг ЦИК бауынаффæ кодта дыууæ ног зылды саразын: Дыгурон - дыгурæттæ кæм цæрынц, уым, æмæ Сунжæйаг - хъазахъхъæгтæ ма кæм цардысты, уыцы зæххыл. 1922-æм азы сæрды Дыгурон æмæ Ирон зылдтæ баиу кодтой. 1924-æм азмæ республикæйы баззадысты цыппар зылды: Дзæуджыхъæуы (Ирон), Назраны (Мæхъхъæлон), Сунжæйы хъазахъхъаг зылд æмæ, хицæнæй, сахар Дзæуджыхъæу. Хохаг АССР-йы скондæй рахицæн кодтой автономон зылдтæ (фæстæдæр автономон облæстытæ) - Кæсгон (1921-æм азы 1 сентябры), Хъæрæсейаг (1922-æм азы 12 январы), Цæцæйнаг (1922-æм азы 30 ноябры) æмæ Балхъайраг (1922-æм азы 16 январы). Уыцы хицæн автономиты саразынмæ зылдта нарком А. И. Микоян, кæцы 1924-26 азты уыдис Æппæтуæрæсейаг коммунистон партийы Цæгат-Кавказаг крайкомы фыццаг секретарь. 1924-æм азы 7 июлы ВЦИК-ы декретæй Хохаг АССР аиувæрсгонд æрцыдис, йæ бынаты сарæзтæуыд Цæгат-Ирон, Цæцæйнаг æмæ Мæхъхъæлон автономон облæстытæ, Сунжæйаг хъазахъхъаг зылд æмæ хицæнæй ВЦИК-ы дæлбар сахар Владикавказ (Дзæуджыхъæу). == Литературæ == Кажаров А. Г. Трудности и противоречия образования Горской АССР (1920-1921 гг.) // Научные проблемы гуманитарных исследований. - Пятигорск: Институт региональных проблем российской государственности на Северном Кавказе, 2009. - No 10-2. - С. 34-41. Кринко Е. Ф. Горская АССР и её руководящий состав: из опыта нациестроительства на Северном Кавказе в начале 1920-х годов // Вестник Оренбургского государственного педагогического университета. - Оренбург: Оренбургский государственный педагогический университет, 2014. - No 2 (10). - С. 100-105. - ISSN 2303-9922. Даудов А. Х. Государственное устройство Горской АССР // Вестник Санкт-Петербургского университета. - СПб.: Санкт-Петербургский государственный университет, 2012. - No 1. - С. 31-41. - ISSN 1812-9323.

Source: original
Хуэйаг адæм

Хуэйаг адæм (хуэй, хуэйцзу, «китайаг пысылмæттæ») кит. 回族 (пиньинь: huízú, ома «адæмыхатт хуэй») у Китайы официалон 56 чысылдæр адæмыхæттытæй иу. Китайæгты хуызæн сты, китайагау дзурынц, фæлæ сæ динмæ гæсгæ сты пысылмон æмæ хæссынц исламы культурон бынтæ. Сты дæс милуан адæймаджы бæрц, цæрынц цæгат Китайы алы ран. Китайæй чи рацыдысты, уыцы хуэйæгты баззæддæгтæ ХПÆ-ы хуыйнынц дунгантæ. == Æддаг æрмæг == Адæмыхатты хуэй (回族人口) демографи(æнæбаххæсгæ æрвитæн) (кит.)

Source: original
Хъæу

Хъæу, дыгуронау гъæу, у ахæм цæрæнран, кæцыйы цæрджытæй фылдæр хай кусынц хъæууон хæдзарады. === Æрæфы район (РЦИ-А) === Æхсæрисæр Лескен Толдзгун === Алагиры район (РЦИ-А) === Зынцъар Инджынтæ Дагом Цъамад Уынал Мызур Нузал Бурон Цъæй Нар Дзывгъис Хидыхъус Хæрисджын === Кировы район (РЦИ-А) === Елхот === Рахизфарсы район (РЦИ-А) === Ног Бæтæхъойыхъæу Зæронд Бæтæхъойыхъæу Зилгæ Заманхъул Хуымæллæг Фарн === Дзауы район (РХИ) === Дзау Чъимас Тъонтъобет Стырфæз Чеселт === Знауыры район (РХИ) === Знауыр Алхасен Арчънет Аунеу Балта Бехъмар Гобозтыхъæу Гъаристау Дзагъина Дæллаг Окона Дидмуха Зиулет Ионча Исахъыхъæу Хъорнис Лопъан Малда Мугут Нагутни Недлат Нул Принеу Терегуан Тигъуа Уахтъана Уæллаг Окона Уæллаг Дуан Хслит Хъорнис‎ Цънелис Цъорбис === Ленингоры район (РХИ) === Абреу Алеу Ахалдаба Ахмадз Баджин (Дæллаг Баджин æмæ Уæллаг Баджин) Балаан Бежантыхъæу Бол (Дæллаг Бол æмæ Уæллаг Бол) Велура Гду Гдулет Горга Гру Дзукъатыхъæу Дорет Елойтæ Ереда Захъхъор Икъот Кедигора Къитъриули (Туатыхъæу) Курта Къора Къоринта Ларгуис Ломис Мудзух Науихъеу Нагомеу Орчъосан Салбиар Тогойтæ Тъбет Уехер Харбал Хетъетæ Хъанчавет Хъуелдаба Цгъойтæ Цхилон Цъинагар Цъиркол Цъолд Цъорцъох Цъурта === Цхинвалы район (РХИ) === Дменис Уанат Джер Хелцуа Ортъеу Элтура Ксуис Еред Зонкар Белот Арцеу Тъбет

Source: original
Географи

Географи (бердз. γεωγραφία «зæххы сфыст») у, литосферæ, атмосферæ, гидросферæ æмæ биосферæ чи иртасы, уыцы зонæдты системæ. Фыццаг географион иртасæнтæ фæзынди рагон бердзенаг ахуыргæндтæ (Геродот, Страбон, Птолемей æмæ æндæрты куыстыты). == Политикон географи == Бæстæ Паддзахад Бæстæты номхыгъд алфавитмæ гæсгæ Бæстæты номхыгъд цæрджыты нымæцмæ гæсгæ Бæстæты телефонон префиксты номхыгъд Историон бæстæтæ (чи нал ис, ахæмтæ) Паддзахæдты цæдистæ == Физикон географи == Быдыр Вулкан Денджыз Донкъубал Континент Сакъадах Ног Зæхх Фурд Хох Цад Цæугæдон

Source: original
Барахъты Гино

Барахъты Теккойы фырт Гино (райгуырдис 1890-æм азы 19 февралы Салыгæрдæны - амардис 1937-æм азы 23 октябры) у ирон фыссæг, поэт æмæ публицист. == Цардафыст == Гино райгуырди Салыгæрдæны. Бакасти сæ хъæуы дыууæазон скъолайы, стæй та Æрыдоны семинары æмæ куыста ахуыргæнæгæй. 1915-æм азы йæ акодтой æфсадмæ. Хæцыди Турчы фронты. Февралы революцийы фæстæ æрбаздæхт Ирыстонмæ æмæ удуæлдайæ тох кæнын райдыдта большевикты хъуыддагыл, йæ риуы ’мбæрц цыди революцийы æмæ мидхæсты тымыгъты. Советон дуджы куыста бæрнон бынæтты: Алагиры райкомы секретарæй, зылды милицæйы хицауæй, газеттæ «Кермен» æмæ «Рæстдзинад»-ы редакторæй, Цæгат Ирыстоны æмæ Ростовы пединститутты ахуыргæнæгæй, зонадон-иртасæг институты директорæй. Барахъты Гинойы дæр басыгъта сырх терроры азар: æрцахстой йæ æмæ йæ амардтой 1937-æм азы 23-æм октябры.

Source: original
Эйнштейн, Альберт

Альберт Эйнштейн (нем. Albert Einstein [ˈalbɐt ˈaɪ̯nʃtaɪ̯n]; 1879-1955) уыд зындгонд америкæйаг физик, Нобелы премийы лауреат (1921). Эйнштейны зындгонд раргомты ’хсæн: Ахастады сæрмагонд теори (1905). Ахастады иумæйаг теори (1907-1916). Фотоэффекты квантон теори. æмæ æндæртæ. == Литературæ == Альберт Эйнштейн: Обрести достоинство и свободу. - М., Иерусалим: Мосты культуры / Гешарим, 2006. - 256 с. - ISBN 5-93273-213-X. Гернек Ф. Альберт Эйнштейн. Жизнь во имя истины, гуманизма и мира. - М.: Прогресс, 1966. Дюкас Э., Хофман Б. Альберт Эйнштейн как человек // Вопросы философии. - М., 1991. - No 1. Зелиг К. Альберт Эйнштейн. - 2-е изд. - М.: Атомиздат, 1966. Кузнецов Б. Г. Эйнштейн. Жизнь. Смерть. Бессмертие. - 5-е изд., перераб. и доп. - М.: Наука, 1980. Львов В. Е. Жизнь Альберта Эйнштейна. - М.: Молодая гвардия, 1959. - (Жизнь замечательных людей). Надеждин Н. Я. Альберт Эйнштейн. Беллетризованная биография. - М.: Академия развития, 2011. - 224 с. - (Секрет успеха). - ISBN 978-5-98986-501-7. Пайс А. Научная деятельность и жизнь Альберта Эйнштейна. - М.: Наука, 1989. - 568 с. - ISBN 5-02-014028-7. Пайс А. Как Эйнштейн получил Нобелевскую премию // Эйнштейновский сборник, 1982-1983. - М.: Наука, 1986. - С. 85-105.. Паркер Б. Мечта Эйнштейна: В поисках единой теории строения Вселенной. - СПб.: Амфора, 2001. - ISBN 5-94278-141-9. Сноу Ч. П. Эйнштейн. - В книге: Портреты и размышления. - М.: Прогресс, 1985. - С. 137-156. - ISBN 5-94278-141-9. Френкель В. Я., Явелов Б. Е. Эйнштейн - изобретатель / Отв. ред. проф. Б. Г. Кузнецов.. - М.: Наука, 1982. - 161 с. - (История науки и техники). - 126 000 экз. (обл.) Френкель В. Я., Явелов Б. Е. Эйнштейн: изобретения и эксперимент. - 2-е издание, переработанное и дополненное. - М.: Наука, 1990. - 239 с. - (История науки и техники). - ISBN 5-02-000802-8. Хофман Б. Альберт Эйнштейн - творец и бунтарь. - М.: Прогресс, 1983. Храмов Ю. А. Эйнштейн Альберт (Einstein Albert) // Физики: Биографический справочник / Под ред. А. И. Ахиезера. - Изд. 2-е, испр. и дополн. - М.: Наука, 1983. - С. 308. - 400 с. - 200 000 экз. (в пер.) Roger Highfield, Paul Carter. The Private Lives of Albert Einstein. - London: Faber and Faber, 1993. - ISBN 0-571-17170-2 (US ed. ISBN 0-312-11047-2).

Source: original
Къадзаты Станислав

Къадзаты Соброны фырт Станислав (райгуырди 1955-æм азы Кировыхъæуы) у ирон поэт. == Цардафыст == Астæуккаг скъола каст фæуыны фæстæ ахуыр кодта Цæгат Ирыстоны паддзахадон университеты. Каст дзы фæцис æртæ курсы, стæи аивта Мæскуыйы паддзахадон университеты журналистикæйы факультетмæ. Ахуыр фæци 1979 азы æмæ кусын райдыдта Цæгат Ирыстоны радиойы. 1989-1993 азты уыди журнал «Ногдзау»-ы бæрнон секретарь. Уый фæстæ ногæй рацыди Цæгат Ирыстоны радиомæ. Рауагъта æртæ поэтикон чиныджы «Уидæгты рухс» (чиныгуадзæн «Ир», 1990), «Ирдгæ» (чиныгуадзæн «Ир», 2001), «Урс къæсæр» (чиныгуадзæн «Ир», 2006).

Source: original
Уанеты Владимир

Уанеты Дмитрийы фарт Владимир (райгуырдис 1930-æм азы Хуссар Ирыстоны Чъециаджы, амардис 2015-æм азы 20 апрелы Цхинвалы) у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, драматург æмæ публицист. 1949-æм азы, 19 азы йыл куы цыдис, уæд сарæзта сусæг къорд «Рæстдзинад». Къорды архайды нысæнттæй иу уыдис ирон æвзаг скъолатæм раздæхын кæнын. 1951-æм азы йæ æрцахстой æмæ йын рахастой ахæстоны 25 азы фæбадыны тæрхон. Фæстæдæр, Сталины амарды фæстæ, Советон Цæдисы Сæйраг тæрхондон къорды уæнгты сраст кодта. Уанеты Владимир уыдис Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат (2007) саразджытæй иу. == Æддаг æрмæг == Адæмы Ныхас // Уанеты Владимир (ирон)

Source: original
Фрейман, Александр Арнольды фырт

Александр Арнольды фырт Фрейман (райгуырдис 1879-æм азы Варшавæйы, Уæрæсейы империйы - амардис 1968-æм азы 19 январы Ленинграды, ССРЦ) уыд уæрæсейаг æмæ советон филолог-иранист. ССРЦ-ы Зонæдты академийы уæнг-корреспондент (1928), Ираны ЗА-йы уæнг-корреспондент (1944), Таджикаг ССР-йы зонæдты сгуыхт архайæг (1949). Советон ирайнаг æвзагзонынады бындурæвæрæг æмæ раздзог. == Цардафыст == Каст фæци гимназ Варшавæйы. 1903-æм азы райста Бетъырбухы университеты скæсæйнаг æвзæгты факультеты фыццаг къæпхæны диплом, ахуыр кодта санскрит, персайнаг æмæ сомихаг æвзæгтæ, йæ ахуыргæнджыты ’хсæн уыдысты К. Г. Залеман, В. А. Жуковский, С. Ф. Ольденбург, Ф. И. Щербатский æмæ Н. Я. Марр. 1904-1906 стажировкæмæ ацыд Германы сахар Гисены университетмæ, ахуыр кодта рагон ирайнаг æвзæгтæ профессор Христиан Бартоломейы разамындæй. Петрограды (фæстæдæр Ленинграды) университеты куыста 1917-1950 азты. Амыдта дзы авестæйаг, рагон персайнаг, пехлевиаг æмæ ныры персайнаг æвзаг. 1919-æм азæй - профессор, 1938-æм азæй 1950-æм азы онг - ирайнаг филологийы кафедрæйы сæргълæууæг. Ныгæд и Бетъырбухы Серафимы уæлмæрдты. == Зонадмæ бавæрæн == Фрейман æртиссæдз азы дæргъы куыста иранистикæйы алыхуызон къабæзты. Йæ сæйрагдæр куыстытæ сты согъдаг, хорезмаг æмæ ирон æвзаджы тыххæй. 1933-æм азы Таджикистаны ныгуылæны Фрейманы экспедици иртæста Муджы хохыл хæлддæгтæ, æмæ дзы ссардтой VIII æнусы согъдаг æлдариуæггæнæг Деваштичы архив. Уыцы текстты тæлмацты бындурыл райдыдта «согъдаг иртасæнты ног дуг», скæсæнзонæг С. И. Баевскийы ныхæстæм гæсгæ. Фрейман бацæттæ кодта, авторы мæлæтæй фæсты къухфыстыты хуызы чи уыд, уыцы В. Ф. Миллеры «Ирон-уырыссаг-немыцаг дзырдуат» (æртæ чиныгæй, 1927-1934). Дзырдуаты ис ахсджиаг æрмæджытæ ирон æмæ дыгурон диалекты тыххæй. Фрейман дзырдуатмæ бахæста дзæвгæр ног дзырдтæ дæр. Рухс федтой йæ 100 куыстæй фылдæр. Мыхуырæй цыдысты канд Советон Цæдисы нæ, фæлæ Австри, Польшæ, Иран, Инди æмæ Чехословакийы дæр. Уый йеддæмæ ма бацæттæ кодта бирæ иранисттæ. == Сæйрагдæр куыстытæ == Миллер В. Ф. Осетинско-русско-немецкий словарь / Под редакцией и с дополнениями А. А. Фреймана. - Л. Фрейман А. А. Хорезмийский язык. Материалы и исследования. - М.-Л. Фрейман А. А. Описание, публикации и исследование документов с горы Муг / ИНА АН СССР. - М. == Литературæ == Исаев М. И. А. А. Фрейман и осетиноведение (1879-1968) // Осетинская филология. - Орджоникидзе, 1981. - Вып. 2. - С. 124-131. == Æддаг æрмæджытæ == Страница с краткой биографической справкой, фотографией и некоторыми отсканированными работами Фреймана на сайте Института восточных рукописей РАН Фотография, предоставленная в Encyclopædia Iranica С. И. Баевским Страница на сайте РАН

Source: original