AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Perturbed_Кроссворд

Кроссворд (ингл. Crossword - һүҙҙәр киҫешеүе) - һүҙҙәрҙең мәғәнәһе буйынса үрелгән рәттәргә һүҙәрҙе тултырыу менән бәйле башватҡыс. Нумерлы сатраштарғатейешле һүҙҙә табып яҙыуҙы талап иткән башватҡыс; сатраштарға тейешле һүҙҙәр табып яҙыуҙан ғибәрәт булған башватҡыс уйын; «Кроссворд» инглиз еленән арҡыры-буйлы киҫешеүсе» тигәнде аңлата. Ғәҙәттә, башватҡыс фигура аҫтында, һүҙҙең горизонталь шаҡмаҡтар буйынса мәғәнәһе, һуңынан вертикаль шаҡмаҡтар буйынса мәғәнәһе бирелә. == Тарих == Беренсе кроссвордты ртур Уинн төҙөлгән һәм «New York World» гәзитендә 1913 йылда 21 декабрьҙә баҫып сығарған Рәсәйҙәтәүге кроссворд «Огонек» журналында 1929 йылда сыға. Башҡортосанда тәүге кроссвордты «Башҡортотан уҡытыусыһы» журналы 1966 йылда тәҡдим итә. == Әҙәбиәт == Roger Millington. Crossword Puzzles: Their History and Their Cult. T.Nelson, 1974. 190 с. The Crossword Obsesson by Coral Amende ISBN 0-425-18157-X Crossworld by Marc Romano ISBN 0-7679-1757-X lan Connor. he Crossword Century: 100 Yers of Witty Wordplay, Ingenious Puzzles, and Linguistic Miscief (инг.). - Avery, 2015. - ISBN 978-1592409389. == Һылтанмалар == Why are crossword puzzles symmetrical? 2008 йыл 12 май архивланған. (from The Straight Dope) How to make a rossword puzzle 2020 йыл 17 май архивланған. (from Te PuzzleMakrsnet) Crossword Puzzle 2023 йыл 2 июль архивланған. Кроссвардист ярҙамсһы

Source: data_perturbation
Perturbed_Зәңгәрһыу тәҙрә

«Зәңгәрһыу тәҙрә» (мальт. it-Żerqa Tieqa) - Урта диңгеҙҙең Гоцо утрауындағы (Мальта) эзбизташтан торған 28 метрлыҡ дуға рәүешендәге арка, Гоцо һәм Зәңгәрһыу бухта янындағы тора Туристар өсөн популяр урын булып тора. 1998 йылдан был урын Бөә донъя мираҫы объекттары исемлегенә инеүгә дәғүә итә(VII, VIII, IX һәм X критерийҙар буйынса). Шторм һөҙөмтәһендә 2017 йылда емерелгән == Геология == Арка 500 йыл дауамында абразия һәм ямғыр тәьҫире һөҙөмтәһендә формалаша. Глобигерин исемле һары эзбизташтан тора. Эрозия һөҙөмтәһенд арканан киҫәктәрватылып төшә. 2012 йылдың апрелендә ҙур киҫәк һынып төшә, шул сәбәпле арка тотороҡлолоғон юғалта, «тәҙрә» формаһы үҙгәрә. 2017 йылдың 8 мартында урындағы ваҡыт буйынса 9: 40 - ҙағы шторм ваҡытында, күп йылдарға һуҙылған тәбиғи эрозиянан һуң, арка һәм үҙаллы торған бағаналар тулыһынса емерелә. Ваҡиға тураһында Twitter-ҙа Мальта премьер-министры Джозеф Мускат хәбәр итә. == Фильмдарҙа == Зәңгәрһыу тәҙрә «Битва титанов» фильмының (1981) 104-се минутында һәм "Граф Монте-Кристо"ның (2002) 13-сө минутында, шула уҡ «Остров» (2005) фильмының башында төшөрөлә. Уны шулай уҡ Андрей Кончаловский төшөргән «Одиссея» (1997) телевизион сериалында күрергә мөмкин, һәм фэнтези жанрындағы Америка драма телесериалы «Игра престолов»" та. Һуңғыһын төшөрөү экосистеманың боҙолоуына бәйле бәхәскә килтерә. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Список объектов Всемирного наследия ЮНЕСКО на Мальте

Source: data_perturbation
Perturbed_Әтрап

Әтрап (төркм. Etrap, рус. район, округ) - Төркмәнтандың хәҙерге административ-ерриториаль берәмегнең икенсе рәттәге территориаль берәмэге. Рәсәйҙәге район аналогы. == Тасуирламаһы == Төркмәнстан виләйәттәре әтраптарға бүленә, был элекке Төркмән ССР-ы өлкәләренең райондарға бүленешенә тап килә.Шулай уҡ Төркмәнстандың баш ҡалаһы - Ашхабад - бер нисә ҡала әтраптарына бүленә. 2016 йылдың 1 февраленә ҡарата Төркмәнстанда 50 әтрап, ҡалаларҙа 8 әтрап һәм әтрап хоҡуҡтары булған 15 ҡала була. == Этимологияһы == Әтрап һүҙе төркмән теленә ғәрәп теленән ингән. Башҡорт телендә лә, төркмәндәрҙәге кеүек үк,"тирә-яҡ, урата" тигәнде аңлатҡан "әтраф" һүҙе бар . == Әҙәбиәт == Төркмәнстандың 009 йылдың 18 апрелендәге законы »Төркмәнстандың административ-территориаль ҡоролошо мәсьәләләрен хәл итеү тәртибе, дәүләт предприятиелары, ойошмалары, учреждениелары һәм башҡа объекттарға исем биреү һәм исем биреү тураһында".

Source: data_perturbation
Банда теҥыз

Банда теҥыз (рушла море Банда) - Тыныс тептеҥызын касвелныже верланыше теҥыз (Мали архипелагын отро-влак коклаште). Кумдык - 714 тӱж. км², йӱдвел гыч кечывалвел марте 500 меҥге торашке шуйна, эрвел гыч касвелыш - 1000 меҥгылан. Келгыт - 7440 м. марте; коралл риф-влак; Амбон порт уло. == Книга-влак == Tomascik, Tomas. The Ecology of the Indonesian Seas. Oxford: Oxford University Press, 1998. ISBN 0-19-850186-2.

Source: original
Вильнюс

Вильнюс (литовла Vilnius) - Литван рӱдолаже. Калыкчот: 602 430 еҥ (2024 ий). == Эртымгорно == XIII курым - негызленыт. == Административ шеледымаш == 21 кундем-влак: == Литератур == Вильна // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). - СПб., 1890-1907. Томас Венцлова. Вильнюс: город в Европе. / Пер. с литовского Марии Чепайтите. - СПб. Издательство Ивана Лимбаха, 2012. - 264 с., ил. ISBN 978-5-89059-167-8 , 978-5-89059-187-6 Валентина Брио. Поэзия и поэтика города: Wilno - Vilnius. - М. Новое литературное обозрение, 2008. - 264 с. ISBN 978-5-86793-613-6 Кит Лоу. Жестокий континент. Европа после Второй мировой войны = Savage Continent: Europe in the Aftermath of World War II. - М.: Центрполиграф, 2013. - 480 с. - 3000 экз. - ISBN 978-5-227-04126-5. Briedis, Laimonas (2009). Vilnius. City of Strangers. Baltos Lankos Publishers. Brensztejn, Michał (1919). Spisy ludności m. Wilna za okupacji niemieckiej od d. 1 listopada 1915 r.. Warsaw. Mačiulis, Dangiras; Staliūnas, Darius (2015). Lithuanian Nationalism and the Vilnius Question, 1883-1940. Srebrakowski, Aleksander (2000). Polacy w Litewskiej SRR 1944-1989. Toruń. Srebrakowski, Aleksander (2020). "The nationality panorama of Vilnius". Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej. LV (3). Weeks, T. R. (2015). Vilnius between Nations, 1795-2000. Northern Illinois University Press. == Кылвер-влак == Официал сайт

Source: original
Шопкер (Пӱрӧ кундем)

Шопкер (пошкыртла Уҫак, рушла Усаково) - Российыште Пошкырт Элын Пӱрӧ кундемыштыже верланыше Старобазаново ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 212 еҥ (2002 ий), 248 еҥ (2009 ий), 223 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Пӱрӧ ола деч 26 километр (21 км - авто дене) кечывалвел-касвел могырно верланен. == Йылме == Марий-влак Олык марий йылмым кучылтыт. Ял калык Эрвел марий (Урал марий) тӱшкаш пура. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Акушев Аптыл Яковлевич - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Васильев Васюк - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Валитов Кузаир Валитович - II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Исеметов Исланай Аксаевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Сайтаев Кубай - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Яндыбаев Исан Исаляевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Янсыбаев Янсыбай Янсыбаевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Администрации муниципального района Бирский район Республики Башкортостан.(руш) == Важ-влак == Кышкар:Пӱрӧ кундем

Source: original
Вӱд спорт тӱрлык дене тӱнямбал чемпионат

Вӱд спорт тӱрлык дене тӱнямбал чемпионат - ийымаш дене эн кугу спорт таҥасымаш, Олмипиаде семынак тудо Калык-влак кокласе Ийымаш Федерацийын полшымыж дене эрта. Ийымаш мутым кучылтын йоҥылыш лийын кертына. Вет чӱчкыдын тиде кугу таҥасымашым Ийымаш дене тӱнямбал чемпионат лӱмдат. Вӱд спорт тӱрлык дене Тӱнямбал чемпионатын программышкыж тыгай спорт тӱрлык-влак пурат: бассейныште да почмо вӱдыштӧ ийымаш вӱдыш тӧрштылмаш вӱд поло синхрон ийымаш 1978 ий гыч лу ий жапыште (чотан ийлаште) идалыклан ныл гана Тӱнямбал чемпионат-влак эртеныт. А 2001 ий гыч Вӱд спорт тӱрлык дене Тӱнямбал чемпионат идалыклан кок гана эрта (чотдымо ийлаште).

Source: original
У Гвиней теҥыз

У Гвиней теҥыз (рушла Новогвинейское море), тыгак Бисмарк теҥыз (рушла море Бисмарка), (англичанла Bismarck Sea) - Тыныс тептеҥызын йӱдвел ужашыштыже, Бисмарк архипелагыште верланыше теҥыз. Тӱҥ порт-влак: Маданг, Рабаул У Гвиней теҥызын географийжым шымлымашышке кугу надырым руш экспедиций-влак пыштеныт. Нуно Н. Н. Миклухо-Маклайын шанче пашаж дене кылдалтыныт. 2-4 Ӱярня 1943 ийыште теҥызыште американ-австралийысе войска япон войска дене кредалыныт.

Source: original
Тюрк йылме-влак

Тюрк йылме-влак - Алтай йылме-влак радам гыч йылме тӱшка. Эрвел Европышто да Азийыште эн чот шарлен. Кутырышо-влак эн шукынжо Лена эҥерын бассейнже деч Мландепокшел теҥызын эрвел серже марте илат. Тюрк йылме-влак дене кутырышо-шамычын чотышт 157 амион еҥ утла. Кызытсе классификаций-влакым шотышко налын тюрк йылме-влакым тыгай тӱшкалалан пайлаш лиеш: Акрет тюрк йылме-влак; курыкалтай йылме-влак; карлук йылме-влак; кыпчак йылме-влак; огуз йылме-влак; саян йылме-влак; хакас йылме-влак; якут йылме-влак. == Тиште == VIII-X курымлаште Рӱдӧ Азийыште тюрк йылмылаште возашлан акрет тюрк серышым (орхоно-енисейская письменность) кучылтыныт. Тачысе кечын тюрк йылмылаште возашлан тӱҥ шотышто Латин тиштерым, Кириллик тиштерым да араб тиштерым кучылтыт. Кышкар:Тюрк йылме-влак

Source: original
27 пеледыш

27 пеледыш (27 июнь) - григориан кечышот почеш идалыкын 178-ше (кужемдыме ийлаште - 179-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 187 кече кодеш. == Пайрем да памятный дате-влак == Тӱнямбалсе кол кучымо кече. Россий, Самырык-влакын кечышт. Тиде пайрем 1993-шо ий годсек палемдалтеш. Вьетнам, Тэт Доаннго. Джибути, Эрык кече Канада, Кугыжаныш чапмурын кечыже Таджикистан, Кугыжаныш тыныслык кече Узбекистан, Савыктымаш пашаеҥ-влакы кечышт. Кечывалвел Осетий, Самырык-влакын кечышт. == Лӱмгече == Пеледыш тылзын коло шымше кечынже Александр, Георгий, Егор, Николай, Мария, Владислав, Кирилл - влакын лӱм кечышт. == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 27 кечысе событий-влак 1910 ий - Столыпинын аграрный реформыжым пеҥгыдемденыт. 1954 ий - Обнинск олаште икымше атом электростанцийым пашаш колтымо. === Марий тӱняште === 1987 ий - Йошкар-Оласе 28-ше No-ан лицейым почмо. == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 27 кечынже шочшо-влак ий - Петр Васильевич Ураев, кугыжаныш да партий пашаеҥ, 1963-67 ийлаште КПСС Марий обкомын икымше секретарьже лийын, Марий АССР-н кӱшыл погынын депутатше семын каҥашен. * 1948 ий - Вера Александровна Сорокина, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже. Шкеже Марий Тӱрек кундем гыч. Марий кугыжаныш педагогик институтым тунем лекмек, «Правда» совхоз партком вуйлатыше лийын. 1991-ше ий гыч Вера Александровна Марий Тӱрек кундем Мосолов лӱмеш краеведений тоштерым вуйлаташ шогалын. == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Пеледыш тылзын 27 кечынже колышо-влак == Калык пале == Елисейын кечыже. Тиде кечын у вургемым чиеныт, но чийме деч ончыч ӱмбакше шнуй вӱдым шыжыктеныт.

Source: original
Марий возыктыш

Отличия алфавитов марийских букварей XIX - начала XX вв. от современного алфавита: Олыкмарий Букварь для луговых черемис. Казань, 1873. Нет букв Ёё, Ъъ. Присутствуют Ӓӓ, Ii, Йи йи, Йо йо, Ѳѳ, Ѵѵ. Букварь для луговых черемис. Казань, 1884. Нет букв Ёё, Йй. Присутствуют Ii, Ѣѣ, Ѳѳ, Ѵѵ. Букварь для восточных черемис. Казань, 1887. Нет букв Ёё, Йй. Присутствуют Ii, Ѣѣ, Ѳѳ, Ѵѵ. Букварь для восточных черемис. Казань, 1892. Нет букв Бб, Фф, Хх, Цц, Щщ. Присутствует Ii. Букварь для луговых черемис. - 1-е изд. Казань, 1892. Нет букв Ёё, Фф, Хх, Цц, Щщ, Ъъ. Присутствует Ii. Букварь для луговых черемис. - 2-е, 3-е, 4-е изд. Казань, 1893, 1989, 1900. Нет букв Ёё, Фф, Хх, Цц, Щщ, Ъъ, Ыы. Присутствуют Ii, Ы̆ы̆. Букварь для луговых черемис, нравоучения, молитвы, символ веры, тропари, кондаки. Казань, 1908. Нет букв Ёё, Йй. Присутствуют Ii, Ѣѣ, Ѳѳ, Ѵѵ. Букварь и первая книга для чтения на луговом наречии черемисского языка. - 2-е изд. Казань, 1911. Нет букв Ее, Ёё, Фф, Хх, Цц, Щщ, Ъъ, Ьь, Юю, Яя. Присутствует Ы̆ы̆. Наглядный черемисский букварь и первая книга для чтения на восточном наречии. Казань, 1914. Нет букв Ее, Ёё, Фф, Хх, Цц, Щщ, Ъъ, Ыы, Ьь, Юю, Яя. Присутствуют Ii, Ль ль, Нь нь, Ы̆ы̆. Курыкмарий Букварь для горных черемис. Казань, 1892. Нет букв Бб, Фф, Щщ, Ъъ, Ьь. Присутствует Ii. Проект марийского алфавита на латинской основе (1930 год) Заглавные буквы в этом проекте отличались от строчных только размером, а не начертанием. Марийский алфавит является одним из немногих алфавитов народов бывшего ССРУ, не менявших своей графической основы более 100 лет. Олыкмарий-Эрвелмарий тиштер Курыкмарий тиштер == Тыгак ончо == Тисте (тамга) == Примечания == Кышкар:Примечания == Литератур == Иванов И. Г., Вехи марийской письменности, Йошкар-Ола, 2007. Яндаков Л. Л., Морко кундем, Ончыко 2006, No 4. 200 лет марийской письменности, Йошкар-Ола, 1977. Кармазин Г. (Эвайн Кутлукай), Латинизация марийского алфавита // Туныктымо паша. 1930, No 6-7. Кышкар:Финн-угор калык-влакын возыктыш

Source: original
Коршун

Коршун (рушла Большие Коршуны) - Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже верланыше Косолап ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 1 еҥ (2000 ий), 0 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Косолоп сола деч 7 километр йӱдвел-эрвел могырно верланен. == Кылвер-влак == Деревня Большие Коршуны. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Мари-Турекский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Мари-Турекский район», 2003. - 320 с. ил. С. 255.

Source: original
Ӱпӧ губерний

Ӱпӧ губерний (Уфи́мская губе́рния) - Россий империйын административ единицыже. Губернский ола - Ӱпӧ. Оренбург губернийым Ӱпӧ да Оренбург губерний-влаклан шелме дене 1865 ийыште чоҥымо. == Эртык == Тӱҥалтышыште Пётр Первый кугыжа жапыште 1708 ийыште губерний-влакым ыштыме годым тиде мландым Озаҥ губернийыш пуртымо. 1719 ийыште Озаҥ губернийын Ӱпӧ провинцийже ышталтын, тушко Ӱпӧ, Пӱрӧ (ола)Пӱрӧ да Мензелинск ола-влак пуреныт. 1744 ийыште Ӱпӧ провинций Оренбург губернийыш пурен. 1744 ийыште Ӱпӧ наместничество ышталтын, тушко Ӱпӧ да Оренбург область-влак пуреныт. 1781 ийыште Ӱпӧ наместничествын лӱмжым Оренбург губернийыш ваштылтеныт. 1865 ийыште Уфимский, Белебеевский, Бирский, Златоустовский, Мензелинский да Стерлитамакский уезд-влак гыч Ӱпӧ губерний чоҥалтын. XX курым тӱҥалтышыште тиде мландыште 122 005 км² кумдыкышто 2 567 тысяч еҥ илен. === Совет жапыште === Тӱҥ статья: Башкир АССР (Пошкырт Эл) Ӱярня тылзын 20 кечынже 1919 ийыште «Соглашение центральной Советской власти с Башкирским правительством о Советской Автономной Башкирии» келшыкым пеҥгыдемденыт, тудын почеш Изи Башкирийын (Малая Башкирия) Яланский кантоным негыленыт. Челябинск уездын Катайский, Сарт-Калымовский, Сарт-Абдрашитовский да Карасевский волостьшо-влак пуреныт. 23 Ӱярняште 1919 ийыште Бирский уездын кечывалвел-касвелысе ужашыже, Стерлитамак уездын йӱдвел-эрвелысе ужашыже-влак Башкир АССРышке пуреныт. == Калык == 1897 ийыште возалтмаш почеш Ӱпӧ губернийыште тыгай калык илен::

Source: original
Йӱдвел-касвел марий йылме

Йӱдвел-касвел марий йылме (Йӱдвел-касвел марий йылме, йӱдйымал-касвел марий йылме, марий йылмын йӱдвел-касвел наречийже; шкен лӱмжӧ йөтнӫмӓл-кӓсвел маре йӹлмӹ) - ик финн-угор йылме. Тӱҥ шотышто Киров велын Яраҥ, Кикнур, Шынчара, Тужо кундемлаштыже да Угарман велын Пижымбал, Шараҥге, Тонкин кундемлаштыже. == Йӱдвел-касвел марий кундемой-влак == Яраҥ кундемой Кикнур кутыртыш Тужо кутыртыш Шынчара кутыртыш Шараҥге кундемой Пижымбал кундемой Липша кундемой Йылме код-влак: ISO 639-1 - уке; ISO 639-2 - уке; ISO 639-3 - jmy (пеҥгыдемеш) Йӱдвел-касвел марий йылмысе тиште-влак: Кириллице негызеш кызытсе йӱдвел-касвел марий тиштер руш тиштер гыч 33 буква да 7 ешартыш тиште гыч. == Негыз == ПараТайп: полшык

Source: original
Изи Кукмарий

Изи Кукмарий (рушла Малый Ахматенер) - Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Рушэҥер сола деч 1,5 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген. == Эртымгорно == МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Изи Кукмарий ден Кугу Кукмарий ялла ик пырляштарыме Кукмарий ялыш савырненыт. == Кылвер-влак == Деревня Малый Ахматенер (Изи Кукмарий, Малый Ахматэнер). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Сернурский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Сернурский район», 320 с., ил. 2006 г. С. 186.

Source: original
Илларионов, Вадим Васильевич

Вадим Илларионов (Вадим Васильевич Илларионов) (1959 ӱярня 2, РСФСР, Марий АССР, Юлсер кундем, Ӱлылсола ял - 1995) - марий серызе, почеламутчо, журналист. == Илыш корныжо == Вадим Илларионов 1959 ийын ӱярня тылзын 2-шо кечынже Марий АССР Юлсер кундем Ӱлылсола ялеш кресаньык ешеш шочын. == Тӱҥ произведенийже-влак == Так илаш... шочмат ок кӱл тӱняште : почеламут-вл. // Кинде- шинчал. Йошкар-Ола, 1982. С. 59-84. Школ корно...: почеламут-вл. // Ончыко. 1982. No 2. С. 29-31. Пырыс : почеламут // Пионер йӱк. 1988. No 4. С. 9. Вуйым савем : поэма // Ончыко. 1988. No 5. С. 84-94. Эше тӱл-дӱл денак лектам уремыш...: почеламут // Ончыко. 1991. No6. С. 102-103.' Шӱмыш корно ; Кӱдыроҥгыр... : почеламут-вл. // Тылат. 1994. С. 125-132. Ӱшан шӱлыш : муро // Юл увер. 1995. 26 окт. Сылнымут садвечыште... : почеламут-вл. // Мурйогын. Йошкар- Ола, 2003. С. 29-30. == Руш йылмыш кусарыме произведенийже-влак == Знакомая тропинка : стихи / пер. В.Панова //Дружба. Йошкар- Ола, 1978. С. 181. Школьная дорога : стихи / пер. В. Борисова //Дружба. Йошкар- Ола, 1982. С. 140-141. Дождик: стихи / пер. Т.Иштриковой // Пионер йӱк. 1987. No 5. С. 3. == Илышыже да творчествыже нерген литератур == Казаков М. Тыге гына йӱкда пеҥгыдемеш // Кинде-шинчал. Йошкар-Ола, 1982. С. 4. Кудряшова 3. Шинчавӱд, шинчам кумет гынат, лектеш // Кугарня. 1998. 26 июнь. Абукаев-Эмгак В. Вадим // Марий Эл. 2001. 23 июнь. Абукаев-Эмгак В. Поэтын чапкӱ-книга // Кугарня. 2001. 11 май. Иванов Г. Ынде омешем гына конча // Кугарня. 2001. 11 май. Столяров В. Тудо мыйын ушешем поро да йомартле кодын // Кугарня. 2002. 25 янв. Шамкаев Ф. Юл кундем, ом керт тыйым монден // Кугарня. 2002. 27 сент. == Литератур == Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. - Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. - 752 с. С. 282-283.

Source: original
Кӱшыл Крупино

Кӱшыл Крупино (рушла Верхнее Крупино) - Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Хлебниково сола деч 10 километр йӱдвел-эрвелне лийын шоген. == Эртымгорно == 1963 ийыште Кӱшыл Крупино ял Крупино ял деке ушалтын. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Крупин Михаил Семёнович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Крупин Павел Михайлович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Крупин Пётр Николаевич - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. Крупин Роман Николаевич - Йошкар Шӱдыр орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Верхнее Крупино. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Мари-Турекский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Мари-Турекский район», 2003. - 320 с. ил. С. 257.

Source: original
Майский чодыра участок

Майский чодыра участок (рушла Лесоучасток Майский, Майский разъезд Нужъяльской железной дороги) - Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем. == Верланыме вер == Табашино сола деч 9 километр йӱдвел-касвелне лийын шоген. == Эртымгорно == МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1961 ийыште вӱдшор тылзын 27-ше кечынже Майский чодыра участок шотлымо данный-влак лукталтын. == Кылвер-влак == Лесоучасток Майский (Майский разъезд Нужъяльской железной дороги). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Оршанский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Оршанский район», 2005. - 304 с., ил. С. 214.

Source: original
Морко

Морко (рушла Морки) - Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже лийын шогышо ола сынан посёлко. Морко кундемын рӱдерже. Калыкчот: 9914 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Йошкар-Ола ола деч 120 километр йӱдвел могырно верланен. == Оҥай == Пошкырт Элысе Благовещенск олаште илыше марий-влакын морко мутышт уло, тыге нуно кешырым маныт. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Петрова (Яндакова) Елена Леонидовна - марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (2009). Эльвира Токташева, Эльвира Токташева-Виногорова - марий мурызо. == Кылвер-влак == Поселок Морки (Починок в черном лесу, село Богоявленское). Поселок Морки/Команда Кочующие. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 136.

Source: original
Лукашенко, Александр Григорьевич

Лукашенко, Александр Григорьевич (рушла Лукашенко Александр Григорьевич; (белорусла Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка; 30 Сорла 1954) - Беларусь Республикын президентше (1994 ий гыч), политик да кугыжаныш пашаеҥ, Беларусь Республикын Калык Олимпий Комитет президент (1997 ий гыч), Беларусь Республикын Лӱдыкшыдымылык Каҥаш председатель, Сар вийын тӱҥ командир. Белорус совет социалистик республикын (БССР) Витебск вел, Копысь ола сынан кугыялыште шочын.

Source: original
Танкист

Танкист - танк экипажын кеч могай еҥже (командир, наводчик, механик-виктарыше, зарядым чыкыше). == Командир == Сар годым, тунемме паша годым танк командир экипаж пашам вуйлата да виктара. Танк командир танк взвод командирын кид йымалне улеш. Российысе Сар Вийыште штат сомылвер - танк командир (руш. Командир танка). Штатысе сар званий - сержант. == Наводчик == Орудийым виктарыше танк командирын алмаштышыже улеш. Сар пашам шуктымо годым наводчик танкысе топ да пулемёт гыч лӱйкала. Орудийым виктарыме да цельыш логалме дене мастарлыкшым ончыкта. Российысе Сар Вийыште штат сомылвер - наводчик-оператор. Штатысе сар званий - ефрейтор. == Механик-виктарыше == Механик-виктарыше командирын кид йымалне улеш, танкын кудалме шотлан вуйын шога. Механик-виктарыше танкым кеч могай годым сайын виктарен моштышаш (колоннышто, подразделенийын сар радамыште), авыртышым, неле корным эртен моштышаш. Тыгак кредалме кумдыкым эскерышаш, у цель-влак лектыт гын, нунын нерген командирлан шижтарен шуктышаш, наводчиклан лӱйкалаш куштылгырак лиже манын, танкым сайын шогалтышаш. Танк керек-могай жапыште кредалмашке пижаш ямде лийже манын механик-виктарыше техникын паша ыштымыжым эскера, кӱлеш гын - ачала, йӱлтыш пытарымым эскера. Российысе Сар Вийыште штат сомылвер - механик-виктарыше (руш. механик-водитель). Штатысе сар званий - рядовой. == Зарядым чыкыше == Зарядым чыкыше экипажыш радамыш пура, танк командирын кид йымалне улеш. Наводчик дене пырля тудо орудийым кредалмашлан ямдыла. Тыгак тудо кыл йӧным (средства связи) ямдылыкшым эскера, кредалмаш кумдыкым эскерен шинча. Зарядым чыкыше наводчикын пашажым сайын палышаш, кӱлеш гын - тудым алмаштышаш. Зарядым чыкышын паша радамышкыж механик-виктарышылан топливым да вӱдым танкыш темаш полшышаш, пулемет гыч лӱйкален моштышаш. Российысе Сар Вийыште штат сомылвер - зарядым чыкыше (руш. заряжающий). Штатысе сар званий - рядовой.

Source: original
27 шыжа

27 шыжа (27 октябрь) - григориан кечышот почеш идалыкын 300-шӧ (кужемдыме ийлаште - 301-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 65 кече кодеш. == Пайрем да памятный дате-влак == Россий - Гимнастикын кечыже палемдалтеш. == Лӱмгече == Шыжа тылзан коло шымше кечынже Николай, Игнатий, Кузьма, Назар да Прасковья-влакын лӱм кечышт. == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 27 кечысе событий-влак 1873 - Америка гыч ик фермер шуркедылше кӱртньывоштырым шонен лукмыжлан патентым налын. 1951 - злокачественный манме пуалмашым кораҥдашлан икымше гана радиоактивный облученийым кучылтмо. == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 27 кечынже шочшо-влак 1932 - Алексей Мурзашев, марий серызе, туныктышо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1998). == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Шыжа тылзын 27 кечынже колышо-влак == Калык пале == Параскеван кечыже. Тиде кечын ожно межым шӱдыраш да вургемым мушкедаш ок лий улмаш. Самырык ава да мӱшкыран ӱдырамаш-влак Юмо деч йочаштлан тазалыкым йодын кумалыныт.

Source: original