AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Арамейлер

Арамейлер - батыш семит тилдеринде сүйлөгөн Алдыңкы Азиядагы байыркы семит эли. Биздин заманга чейинки 2-миң жылдыктын ортосунда Аравия жарым аралынын түндүк-чыгышын мекендешкен. Болжол менен биздин заманга чейинки 1360-жылы ассириялык-вавилондук жазма булактарды Дильмундун (Бахрейндин) коңшулары катарында эскерилет. 1350-жылдары Арамейлер түндүк-батышка журт которуп, жаңы ээлеген аймактарды эки жамаатты негиздешет. Алардын ахламейлер деп аталган бир бөлүгү Евфраттын ортоңку бөлүгүндө отурукташкан. Биздин заманга чейинки 14-кылымдын экинчи жарымы - 11-кылымдын башында ахламейлер бир нече жолу ассириялыктар менен согушушкан. «Арамейлер» деп аталган экинчи бөлүгү ахламейлердин түштүк бөлүгүнө жайгашып, Сирия, Палестинанын чегине чейин, биздин заманга чейинки 3-кылымдын аягында, египеттик булактарда «Арамейлер өлкөсү» деп аталган Дамаск оазисин жана ага чектеш Түштүк Сириянын аймактарын жердеп калышкан. Биздин заманга чейинки 11-кылымда мында Түштүк Сириялык: Арам-Дамаск, Арам-Цоба, Бет-Рехов жана башка арамей падышалыктары түзүлгөн. Биздин заманга чейинки 11-10-кылымдын чегинде Арамейлер тектеш ахламейлерди ассимиляциялоо менен бүткүл Чыгыш Месопотамияны ээлешкен. Биздин заманга чейинки 10-кылымдын башында Түндүк Сирияда Самаль жана Арпад аталган жаңы арамей падышачылыктары жана Жогорку Месопотамияда арамей бирикмеси түзүлгөн. Биздин заманга чейинки 920-855-жылы ассириялык падышалар Жогорку Месопатамиялык бардык арамейлерди багындырышкан, ал эми 732-жылы Арам-Дамаск падышалыгынын кулашы менен сириялык арамейлер Ассирия державасынын курамына кирген. 7-кылымдагы араб басып алууларынын башталышына чейин арамейлер Алдыңкы Азиядагы маанилүү роль ойногон этностордун бири болуп, арамей тили Жакынкы Чыгыштагы эл аралык жана маданий карым-катнаштардын тили катары пайдаланылган. Азыркы ассириялыктар өзүлөрүнүн түпкү тегин арамейлерден келип чыккан деп эсептешет. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: original
Макала долбоору:Бухлоэ

Бухлоэ (Калып:IPA-de) - Германиянын Бавария Жериндеги шаар. Чыгыш Альгой районуна карайт. Швабия административдик округуна тиешелүү. Калкы - 12 542 киши (2014-ж.). Аянты - 36.16 км2. == Тышкы шилтемелер == Buchloe's official homepage Buchloe Bavarian Red Cross Archived 2015-08-10 at the Wayback Machine Buchloe Volunteer Fire Brigade Buchloe Wasserwacht Buchloe Parish Archived 2007-03-11 at archive.today Almshouse in Lindenberg neighbourhood Archived 2006-02-10 at the Wayback Machine

Source: original
Байбиче

Байбиче - мерчемдүү аялдык, жашамык жаштарын өтөп, өзүн набаттуу кармап келе жаткан энелердин сылык аталышы. Нускалуу карыялыгы - келин-кезектерине, айыл ичиндеги ургаачыларга үлгү. Кийинкилер так ушундай карууга таасирленет. Илгери “байбиче аялы”, “байбиче аялынын балдары” деген сөздөр айтылуучу. Байбиченин синоними “кемпир”, “токол” деп айтылат. Токол - кийинки аялы, салбар аялы - эри анган, ана көңүл койбогон аялы. Арийне, эрке токолдор да болгон. “Бабиче” деп айтуу маданияттуулукту билдирет. Ал эми кемпир деп кайрылуу адамга, төтөн, жаштарга катуу тийип калышы ыктымал. Ошондуктан минтип кайрылгандарга, “мендей кемирейип кал” деп нааразы болушат. Катарлаш карыялары аларга “байбиче” деп кайрылуулары сылыктык болот. Ургаачылар жашына карай секелек кыз (ойноок кыз), тестиер кыз (бой токтоткон кыз), беш көкүл (бойго жеткен кыз), жубан (күйөөгө тийген), колукту, келин, зайып аял, катын, жашамык тарткан деп аталып жүрүп отурат да, анан бара-бара байбичелердин катарына кошулат. == Адабият == Акматалиев Амантур Сейтаалы уулу. “Кыргыздын көөнөрбөс дөөлөттөрү” Бишкек - 2000 “Шам” басмасы. ISBN 9767-10-030-3

Source: original
Елизавета Печерских

Елизавета Печерских (Рогожникова) - кыргызстандык спортчу, сууда сүзүү боюнча эл аралык даражадагы спорт чебери. == Өмүр баяны == Елизавета Печерских 2004-жылы 25-августа Бишкек шаарында төрөлгөн. Анын биринчи машыктыруучусу атасы, мурда сууда сүзүүчү болгон. Андан кийин Роза Биккинина менен машыгууларды өткөрөт, 2014-жылдан бери Юрий Захаровдон тарбияланат. Орусия, Беларусь, Словения жана башка өлкөлөрдө жеңишке жеткен. === Карьерасы === 2017 - Орусияда өткөн сууда сүзүү боюнча турнирде алтын медаль; 2018 - Сууда сүзүү боюнча Индонезияда өткөн Азия оюндарына катышкан; 2018 - Люксембургда өткөн сууда сүзүү боюнча турнирде күмүш медаль; 2019 - Түштүк Кореяда өткөн сууда сүзүү боюнча дүйнө чемпионатына катышкан; 2019 - Бангалордо өткөн Азия чемпионатында күмүш медаль; 2020 - Казакстанда өткөн турнирде жети алтын медаль (50 м, 100 м, 200 м); 2021 - Өзбекистанда өткөн ачык кубогу лицензиялык турниринде бир алтын, эки күмүш медаль (50 м, 100 м, 200 м); 2024 - Катарда сууду сүзүү боюнча өткөн Дүйнөлүк чемпионатка катышкан; 2024 - Франциянын Париж шаарында өткөн 2024 жайкы Олимпиада оюндарына катышып 50 м аралыкта 79 спортчунун ичинен 30 орунду ээлеген.

Source: original
Чоң Козлец

Чоң Козлец - Орусиядагы дарыя. Вологда облусу, Киров облусу, Коми Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыя куйган жери - Шарженга дарыясынын оң жээгинен 112 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 16 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Двина-Печора бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Түштүк дарыясы. Дарыянын айрыгы - Сухона, дарыя бассейни - Түндүк Двина. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 03020100212103000010484 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 103001048 Бассейндин коду - 03.02.01.002 ГИ томунун номуру - 03 ГИ боюнча чыгарылышы - 0 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Тепши-Оюк дарыясы

Тепши-Оюк - Орусиядагы дарыя. Алтай Республикасы жер аймактарын агып өтөт. Дарыянын куйган жери Чулышман дарыясынын оң жээгинен 188 км алыстыкта орун алган. Дарыянын узундугу - 14 км. == Суу реестринин маалыматтары == Орусиянын мамлекеттик суу реестринин маалыматы боюнча Жогорку Обь бассейнинин айланасында жатат, дарыянын суу чарбачылык бөлүгү - Телецкое көлүнүн бассейни. Дарыянын айрыгы - Бия жана Катунь, дарыя бассейни - Иртышка кошулган куймасына чейинки (Жогорку) Обь. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду - 13010100112115100001609 Гидрологиялык изилдөө (ГИ) коду - 115100160 Бассейндин коду - 13.01.01.001 ГИ томунун номуру - 15 ГИ боюнча чыгарылышы - 1 == Тышкы шилтемелер == Орусия Федерациясынын табигый ресурстар жана экология министирлиги Archived 2015-05-26 at the Wayback Machine

Source: original
Үтрөң мөңгүсү

Үтрөң мөңгүсү - Түркстан жана Алай кырка тоолорунун ашташкан жериндеги татаал өрөөн тибиндеги мөңгү. Уз. 8,9 км, аянты 7,3 км2. Сох суусунун сол курамы Актерек суусунун алабынан орун алган. Мөңгүнүн башы деңиз деңг. 5000 м, этеги 2800 м бийиктикте жатат. Кар чегинин бийикт. 3620 м; абляция облусунун аянты 4,4 км2, анын 3,6 км2 морена чөкмөлөрү м-н туташ капталган. Мөңгүнүн негизги массасы кыска ж-а бийик кырлар м-н бөлүнгөн 2 кенен цирктен жылып чыгат. Азыр мөңгү тартылууда. Андан Актерек суусунун сол куймасы - Үтрөңсуу башталат == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын географиясы. Бишкек: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004, s. 71-72. ISBN 9967-14-006-2

Source: original
Данияров Санжарбек Сейитович

Данияров Санжарбек Сейитович (1931, Чуй облусу, Кемин р-ну, Шабдан айылы - 1998, Бишкек) - тарых илиминин доктору (1982), проф. (1986). Кыргызстан УИАнын корр. мүчөсу (1993). КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. 1953-жылдан Ош мамлекеттик педагогикалык интитутунда окутуучу, Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда кенже илимий кызматкер, Кыргызстан КП БКда бөлүм башчысынын орун басары. Басма сөз комитетинин төрагасы, Кыргыз ССР маданият министринин орун басары, 1993). Кыргызстан ИАнын Тарых институтунда илимий кызматкер, бөлүм башчы, директору болуп иштеген. Анын илимий эмгектери Кыргызстандын маданиятынын тарыхына арналган. 150дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 7 монографиянын автору. Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмери. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз тарыхы энциклопедия. 2003-ж.

Source: original
Олив тынчтыгы

Олив тынчтыгы (1660) Швеция менен Речь Посполитанын (союзда Австрия жанa Бранденбург) ортосу да түзүлгөн; Копенгаген тынчтыгы (1660) менен бирге Түндүк согушун (1655-1660) аяктаткан. Франциянын арачылыгы менен Данцигге (Гданьск) жакын Олив монастырында 1660-ж. 3-майда кол коюлган. Олив тынчтыгы боюнча поляк королу Ян II Казимир Швеция королдугунун тактысына доомат кылуудан баш тарткан, Швеция Эстляндияны, Эзель менен дээрлик бүткүл Лифляндияны (негизинен 16-17-кылымдын башында басып алган аймак) өзүн калтырган. Олив тынчтыгы Орусиянын Швеция менен Кардис тынчтык договорун (1661) түзүүсүн тездеткен. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Source: original
Илья Репин

Илья Ефимович Репин - Орустун белгилүү живописчиси, графика чебери. == Өмүрү таржымакалы == 1844-жылы 5-августта Чугуев (азыркы Харьков) областында туулган. Алгач Петербургдагы сүрөтчүлөр коомунун сүрөт (Рисовальный) мектебинде окуп, 1863-жылы Р. К. Жуковский жана И. Н. Крамскойдон таалим алган. 1864-71-жылдары Петербург сүрөтчүлөр академиясынан окуган. Көчмө сүрөтчүлөрдүн көргөзмө шерктештигине 1878-жылы кошулган, 1893-жылдан баштап Сүрөт академиясынын ардактуу мүчөсү И. Репин искусствого өлчөмсүз эмгек сиңирген сүрөтчү. И. Е. Репин 1930-жылы дүйнөдөн кайткан. == Эмгектери == Айрым бир картиналарын 10-12 жолу кайрадан тарткан. Мисалы, «Пушкин 1835-жылы Неванын жанында» деген картинасынын үстүндө 20 жыл эмгектенген. Көп иштегендиктин натыйжасында оң колу жараксыз болуп калса да, сол колу менен сүрөт тартууну өздөштүрүп алган. Мен эч качан искусствону четке таштабайм, менин бардык оюм искусство жөнүндө», - деген ал. 5-августта сүрөтчүлөр орус элинин өткөн тарыхына көп көнүл бурган. 1872-73-жылдары тартылган «Волгадагы булактар» деген картинасында аёосуз эзилген элдин турмушу чагылдырылат. Ал эми таланты гүлдөп турган мезгилде «Күтүшкөн эмес», «Пропагандистти камакка алуу», «Иван Грозный жана анын баласы Иван», «Өлүм алдындагы керез», «Серовдун портрета», «Запорожьеликтер түрк султанына кат жазууда» деген картиналарын эң жогорку чеберчиликте тарткан. Анын жараткан эмгектерин Россиянын жана чет элдин коомчулугу жогору баалагандыгы, өзү ага алымсынбай «Менин мыкты картиналарым жазыла элек»- деп айтчу. «Мен бир нерсенин үстүндө көпкө чейин иштөөм керек. Ар убакта жаңылыкты табыш үчүн көрүнүштөрдү кайра-кайра өзгөртүп карап чыгышым керек, ошондо гана олжонун кенчине туш келем» - деген сүрөтчү. Ал айлана-чөйрөнү өтө кылдаттык менен баалаган; адабиятка кызыккан, бош убактысында китептерди көп окуган. == Чыгармачылыгы == Сүрөтчү адамдын мүнөзүн баалоону маанилүү деп эсептегендиктен өзүнүн чыгармалары менен дүйнөлүк маданиятты казып байыткан. А. Третьяков галлереясына, музейлерине коюлган чыгармалары талантынын бөтөнчө күчүн тааныта көрсөтөт. Бир гана адамдын эбегейсиз көп сандаган эң жогорку сапаттуу чыгармаларды түзгөндүгүнө адам айран таң калат. Репин өзүнүн каармандарын картиналардан гана көрсөтпөстөн, алардын портреттерин да жараткан. Орус композиторлору - Глинка, Мусоргский, Некрасовдун, жазуучулар - А. Толстой, М. Горький, Гоголдун; художниктер - Суриков, Крамской, Серовдун; илимпоздор - Сеченов, Менделеев, Павловдун портреттери анын даңкын чыгарган. Анын сүрөт тартуу стили жөнөкөй, чындыкты көрсөткөн, бүткүл чыгармачылыгын элге арнаган баалуу эмгектери доорубуздун алтын казнасы болуп кала берет. Санкт-Петербург шаарында Репиндин ысымында живопись, скульптура жана архитектура институту бар. == Колдонулган адабият == Репин Илья Ефимович // Кыргыз Совет Энциклопедиясы. - Ф, 1980. -Т. 5. - Б., 141-142; Карпов И. Улуу орус элинин художниги // Кызыл Кыргызстан. - 1946. -29-сент.

Source: original
Анкара

Aнкapа (түрк. Ankara) - Түркиянын борбор шаары (1923-жылдан). == тарыхы == Анкара илинин (административдик-аймактык бирдик) административдик борбору. Анадолу бөксө тоосунда, Анкара жана Чубук дарыясынын кошулган жеринде деңиз деңгээлинен 891 м бийиктикте жайгашкан. Калкы 3,5 млн (2004); калкынын саны боюнча өлкөдөгү Стамбулдан кийинки 2-шаар. Жолдор тоому. Эсенбога эл аралык аэропорту иштейт. Анатолиянын байыркы шаарларынын бири. Биздин заманга чейинки 7-кылымда фригиялыктар тарабынан негизделип, Лидия мамлекетинин курамына кирген. Биздин заманга чейинки 6-4-кылымда байыркы фарс сатраптары бийлеп турган. Биздин заманга чейин 331-жылы Александр Македонский басып алган. 189-25-жылы (биздин заманга чейин) келт-галаттар мамлекетинин административдик борбору. Андан соң 4 кылым бою Рим империясынын, 395-1073-жылы Византиянын ээлиги. 1356-жылы алгачкы жолу Осмон империясынын карамагына кирген. Анкара салгылашынан кийин (1402) шаар Тимурдун колуна өткөн. Бирок, бир нече жылдан кийин Осмон падышачылыгынын бир провинциясынын административдик борбору болуп, Анатолияда ангора эчкисинин тыбытын иштетип, андан жасалган уюмдарды сатуу менен белгилүү болгон. 1864-жылдан Анадолу вилайетинин, 1-дүйнөлүк согуштан кийин түрк элинин көз карандысыздыгы үчүн болгон күрөшүнүн борбору. 1920-жылы 23-апрелден Түркиянын Улуу Улуттук чогулушу иштей баштаган (башында Мустафа Кемалпаша Ататүрк турган). Анын чечими менен 1923-жылдын 13-октябрынан Түрк Республикасынын борбору болуп жарыяланган. Август жана Рома храмы (биздин заманга чейинки 2-кылым), термалар (2-кылымдын аягы 3-кылымдын башталышы), Юлиан колоннасы (4-кылым), шаар дубалдары (Август доорундагы; бир канча жолу оңдолгон), Ала ад-Дин мечити (1778), Арсланханда (1210, 1330-жылы кайра курулган), жана Ахи-Элванда мечиттер (1382), үстү жабык Махмуд-паша базары (бедестан; 1464-71-жылдар аралыгы) сакталган. Шаар 1920-жылдан өнүгө баштаган. Эски шаардан түштүккө карай акыркы архитектуралык үлгүдө салынган жаңы шаар өсүп чыкты. Президент ак сарайы, театрлар, университеттер, консерватория, Улуттук китепкана, туташ көркөм архитектуралык ансамблдер курулду. Туура пландаштырылган көп этаждуу имараттар, коттедждер, жашылдандырылган көчөлөр, министрликтердин комплекстери (1920), Кемал Ататүрктүн мавзолейи (1944-53) жана эстелиги (1970-71) тургузулду. Машина куруу (трактор кураштыруу, айыл чарба техникалары, кыймылдаткычтар), металлургия, курал-жарак өнөр жай ишканалары, аэрокосмостук (биргелешкен Америка-Түркия) заводу, тамак-аш, жеңил, химия, жыгаччылык, курулуш-материалдар өнөр жайлары бар. Илгертеден салт болуп калган металлдан эмерек жасоо, килем токуу, кылторко өндүрүшү өнүккөн. Анкарада шариктүү подшипниктер, дизель (биргелешкен Германия Түркия), кыймыл берүүчү куту (коробка) жана диамез үчүн жабдуу чыгаруучу өлкөнүн уникалдуу өнөр жай ишканалары жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1

Source: original
Калий перманганаты

Калий перманганаты, КMnО4 - кочкул кызгылт көк түстүү кристалл, тыгызд. 2,7 г/см3. Пайда болуу жылуулугу DНo298 = -194,4 кДж/моль, ысытканда балкып эрибестен, кычкылтекти бөлүп чыгаруу менен ажырайт. Сууда эрип кызгылт көк түстөгү эритмени пайда кылат. К. п. күчтүү окистендиргич . Кычкыл чөйрөдө Мn+2 чейин калыбына келет. Конц. Н2SО4 жана орг. заттар менен тийишкенде жарылууга дуушар болот. К. п. орг. заттар синтездөөдө окистендиргич катары пайдаланылат. Медицинада жана ветеринарияда дары зат катары, хим. реактив катары колдонулат. == Колдонулган адабияттар == Химия: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2004. - 422 б. ISBN 9967-14-021-6

Source: original
Аму-Дарыя

Аму-Дарыя - Орто Азиядагы дарыя; айрым бөлүгү Тажикстан, Өзбекстан, Түркмөнстан менен Афганстандын чегаралары аркылуу агат. Панж жана Вахш дарыясынын кошулушунан пайда болуп, Арал деңизине куярда дельтаны пайда кылат. Узундугу 1415 км (Панж дарыянын башталышынан 2540 км), алабынын аянты 309 миң км2 (Керки шаарына чейин). Алабы тоолуу, түздүктүү бөлүктөрдөн турат, түздүктөрдө Аму-Дарыя Каракум жана Кызыл-Кум чөлдөрү аркылуу агып, нугун өзгөртүп турат. Негизги куймалары: Сурхаб (сол), Кафирниган, Сурхандарыя (оң). Орт. чыгымы Керки ш. тушта 2000 м3/сек (эң чоң чыгымы 9060 м3/сек, эң азы 420 м3/сек). Жаз-жай айларында суусу кирет. Суусу өтө ылайлуу (3,3 кг/м3). Төмөнкү агымында тоңот (Нукус шаары тушта 4 айга чейин). Сугатка кеңири пайдаланылат, Аму-Дарыяда Төө-Моюн жана Тахиа-Таш гидротүйүндөрү курулган, андан Кара-Кум жана Аму-Бухара каналдары башталат. Төмөнкү агымында балык кармалат. Чаржоу шаарынан тартып такай кеме жүрөт. Боюнда Термез, Керки, Нукус шаары жайгашкан. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан” улуттук энциклопедиясы: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14-046-1 Калып:River-stub

Source: original
Индира Ганди

Индира Ганди (19.11.1917-ж. - 31.10.1984-ж.) - Индиянын көрүнүктүү саясий ишмери. 1966-1977-жылдары жана 1980-1984-жылдары Индиянын примъер-министри болуп иштеген. Аллахабат шаарында төрөлгөн, Индиянын эң биринчи премъер-министри Джавахарлала Неунун жалгыз кызы болгон. Күйөөсү, журналист жана саясатчы Фреоз Ганди. Атактуу Ганди үйбүлөсүнө тиешеси жок. == Омур таржымалы == Индира Ганди Аллахабад шаарындагы Уттар Прадеш аймагында төрөлгөн. Ал үй бүлөдө жалгыз кыз, атасы Джавахарлала Неру Биринчи Индиянын премьер министри жана ошондой эле коптогон сыйлыктын ээси. Жолдошу журналист Фероз Ганди, Апасы Камала Неру. Индира Гандинин эки баласы Раджив жана Санджай Индира Ганди дуйнодонт кайткандан кийин ордун баласы Раджив баскан. Индира Ганди 1934 жылы Рабиндранат Тагор элдик окуу жайына тапшырат. 1936-жылы апасынан ажырап окуусун токтотуп Европага кетүүгө аргасыз болот. Индира Оксфордго тапшырып, бирок экинчи дүйнөлүк согуш башталып, кайрадан озунун элине кетууго аргасыз болот. 1942-жылы омурлук жолдошу Фероза Гандиге турмушка чыгат. 1944-жылы биринчи баласы Радживдди торойт. Эки жылдан кийин экинчи баласы Санджай жарык дүйнөгө келет. 15 августта 1947-жылы Индия коз карандысыздыка жетишет. Индира Ганди биринчи премьер-министирдин секретары болуп дайындалат. 1960-жылы озунун омурлук жолдошунан айрылып, саясаттан алыстап кеткенин айткан. 1964жылы Гандинин атасы дуйнодон кайткан. Санджай Гандинин кичуу баласы, Санджай дайыма Радживдей болгусу келген. == Колдонулган адабият == Шооку журналы No3 20-март 2008-жыл.

Source: original
Дан

Дан - өсүмдүктөрүнүн уругу. Ал-негизги азык, мал үчүн аралаш тоют, өнөр жай сырьёсу. Дандан ун, акшак, нан, макарон жана кондитер азыктары жасалып, адамдын тамакка болгон керектөөсүн кыйла бөлүгүн канааттандырат. Дан малга жана куштарга сапаттуу тоют катары чоң роль ойнойт. Дан кабыксыз(буудай, кара буудай, жүгөрү) жана кабыктуу (арпа, сулу, таруу, күрүч, сорго жана башка) болот. Кабыкча, түйүлдүк жана эндоспермден турат. Кабыкча данды чөйрөнүн зыяндуу таасиринен - механикалык жаракадан жана ал аркылуу түйүлдүккө уулуу заттардын киришинен сактайт. Дандын эң негизги массасын эндосперм түзөт. Эндосперм крахмал менен белоктордон турат. Андан мыкты ун алынат. Эндоспермдин сырты алейрон кабыкчасы менен капталган. Дандын төмөнкү бөлүгүндө болочок тамыр, сабак өнүп чыгуучу түйүлдүк орун алган. Ал белок, май, кант, витамин жана ферменттерге бай. Буудай данынын салмагынын 4/5 бөлүгүн же 77-82%ин эндосперм, 6,808,6%ин алейрон катмары, 5,5-8,0%ин кабыкча жана 1,5-3,0%ин түйүлдүк түзөт. Сулунукунда 54-61% эндосперм, 4-6% алейрон катмары, 3-4% түйүлдүк, 2,4% кабыкча болот. Буурчак өсүмдүктөрүндө эндосперм болбойт. Андагы углеводдордун негизги бөлүгүн крахмал түзөт(эндоспермдин салмагынын 85%и). Клетчатка жана гемицеллюлоза клетканын чел кабыгынын курамына кирет. Данда мальтоза, глюкоза жана фруктоза канттары бар. Дандын түсү, жыты, кургактыгы, жаңылыгы, илдет менен зыянкечтен тазалыгы анын абалын билдирет, ал эми биологиялык, физика-химиялык, технологиялык жана керектөө касиеттери менен белгилеринин жыйындысы данды кандай максатта - үрөнгө, азык-түлүккө, тоютка жана башка пайдалануу керек экендигин көрсөтөт. Дандын жана андан жасалган азык-түлүктүн сапаты мамлекеттик стандарт боюнча бааланат. Буудай данындагы клейковинанын сапатына, санына жараша нан жана кесме азыктарынын сапаты өзгөрүлөт. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстан:энциклопедия Кыргызстан:Козмина Н. П. Зерно. М., 1969; Суднов П. Е. Повышение качества зерна пшеницы. М., 1978; Ибраимов Н. И. Дан тоют өсүмдүктөрү жана аларды Кыргызстанда өстүрүүнүн алдыңкы ыкмалары. Б., 1995.

Source: original
Москва көтөрүлүшү

Москва көтөрүлүшү (1547) - Русь мамлекетиндеги феодалдарга карты шаардык көтөрүлүш. Боярлар башкарып турган кезде күчөгөн феод, эзүү туудурган таптык карама-каршылыктын курчушунан улам чыккан. 1547-ж. 21-июнда Москвадагы чоң өрт салыктан айрыкча жапа чеккендердин толкундоосун күчөткөн. Падыша Иван IV Воробьёв айылына жашынып аман калган. Козголоңчулар эзүүнү күчөткөн князь Ю. В. Глинскийди өлтүрүп, боярлардын үй- мүлкүн талаган. 29-июнда куралданган козголоцчулар Воробьёв кышына барып, Глинскийлердин тирүү калгандарын берүү, өлтүрүү жагын падышадан талап кылып, сүйлөшүүлөрдөн кийин Москвага кайтышкан. Өкмөт козголоңчулардын бир даарын кырган, калган козголоңчулар Москвадан качып кутулган. Москва көтөрүлүшү басылганы менен башка шаар, райондорго да таасир тийгизген. Көтөрүлүштүн натыйжасында Глинскийлердин өкмөтү кулаган. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаева. -Бишкек: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1979. Том 4. Лактация - Пиррол. -656 б.

Source: original
Шарпылдак

Шарпылдак - деңиз же көл толкунунун жээкке жакындагандагы кубулушу. Шарпылдак тайыздаган сайын төө өркөчтөнүп күч алат. Себеби, толкундун агымынын астынкы бөлүгү жерге тийип ылдамдыгын жоготсо, үстүнкү бөлүгүндө толкун бөлүндү болуп, ак көбүк пайда болот. Бийик кашаттуу жээктерге урунганда гана шарпылдак таркай баштайт. Шарпылдак деңиз жээктерин жемирип, пляждарды пайда кылат. == Колдонулган булак == Кыргызстандын географиясы: Энциклопедиялык окуу китеби, башкы ред. Ү. Асанов, Жооптуу ред. Ө.Бараталиев, Бишкек 2004. Archived 2014-07-14 at the Wayback Machine ISBN 9967-14-006-2

Source: original
Беш-Белчир минералдуу арашан суусу

Беш-Белчир минералдуу арашан суусу - дарыланууга жарамдуу жылуу булактар. Нарын облусунун Ат-Башы районунда, Нарын шаарынан 90 км, Ат-Башы кыштагынан 60 км түштүк-чыгыш тарапта, Ат-Башы кырка тоосунун түштүк-чыгыш капталындагы Арашан өзөнүнүн боюнда, деңиз деңгээлинен 3300 м бийиктикте. Булактар жергиликтүү элге илгертен белгилүү болсо да, алар жөнүндө алгачкы геол. маалымат 1920-ж. берилген. Суу девон мезгилинде пайда болгон акиташ тоотек катмарларынан чыгып, бири биринен 30 км аралыкта жайгашкан эки кайнар булактан турат. Дарылоочу негизги табигый фактору - көмүр кычкыл газдуу (СО2-0,44-1,3 г/л), гидрокарбонат-натрий-кальцийлүү суу (минералдануусу 3,5 г/л, температурасы 20°С); суткалык дебити 436 м3. Сууну ичүүгө жана ичеги-карын, бөйрөк ооруларын дарылоого болот. Суусу дарылануу үчүн жана суусундук катары «Арашан» деген ат менен бөтөлкөгө куюлуп алынат. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын кен байлыгы: Энциклопедиялык окуу куралы/Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору. Бишкек - 2004, ISBN 9967-14-009-7

Source: original