AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Темэнбзу хэкӀыгъуэ къуэдзэр

Темэнбзу хэкӀыгъуэ къуэдзэр (лат-бз. Charadrii) - Ӏуфэбзу хэкӀыгъуэм щыщ къуэдзэщ. ЗэщӀеубыдэ лъэпкъ бжыгъэр. Я теплъэкӀэ куэду зэщхьэщыкӀ (нэхъ цӀыкӀум г.20, нэхъ пӀащэм ч. 1 къешэч). ЛӀэужьыгъуэм я нэхъыбэр псы Ӏуфэхэм щопсэу. == ЗэхэгъэкӀыгъэр == ХэкӀыгъуэ къуэдзэм лъэпкъих зэщӀеубыдэ, ахэр: Джэдкусэ лъэпкъыр Burhinidae Ӏуфэбзу лъэпкъыр Charadriidae Chionidae Glareolidae Thinocoridae Jacanidae == Тхылъхэр == Брат Хьэсин. Адыгэхэм я къуалэбзу щӀэныгъэр. Черкеск къ. 2007 гъ.

Source: original
Умбундубзэ

Умбундубзэ (úmbúndú ) - нигер-конголезыбзэхэм ящыщ, банту бзэ группэм хэту. Умбундубзэ я анэдэлъхубзу къэзылъыту дунем тетыр цӀыху - 4 хуэдиз. Тхыбзэр зэрщыт - латин. == -Хэр == elimi - ovalimi бзэ - бзэхэр omahi - olomahi лъакъуэ - лъакъуэхэр eyo - ovayo дзэ - дзэхэр == Гулъытэгъуэ == Eric Bossard (1987), La medecine traditionelle chez les Ovimbundu

Source: original
Абазэбзэ

Абазэбзэ (абазэбзэкӀэ: Абаза Бызшва) - абазэ лъэпкъхэм ябзэ абазэ-адыгэбзэхэм ящыщ. Здэпсалъэр инэхъыбу Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм, абдежьым Ӏаташъхьа бзихым языуэ щыт. Урысейм абазэбзэкӀэ псалъу исыр (Урысей псом иджылэ бгъыгъэ 2002 гъэм ирагъэкӀуэкӀамкӀэ) мин 38, 247, Тыркум мин 10, 000 хуэдиз (1995 гъэмкӀэ). БзэкӀэ нэхъ зэхьчыр апхъазыбзэм. == ПсалъэкӀэхэр == Абазэбзэр псэлъэкӀитӀу зэшъхьащокӀхэр, ахэри тӀурытӀуэ мэгуэчхэр: Ашуа псэлъэкӀэ (Тапанта): къубинэ-элбыргъэн псэлъэкӀэ гумлокт (краснэвосток) псэлъэкӀэ Къушъхьа псэлъэкӀэ (Ӏашъхъаруа): кхъуэвы псэлъэкӀэ апсуа псэлъэкӀэ ПсалъэкӀэхэр ятхыгъэмкӀи, псалъэзэхэгъувэкӀэмкӀи зэшъхьащокӀхэр. Абы пэмыкӀыу езыхэри тӀурытӀыу мэгуэчыжьхэ. Ауэ зэгуэрыӀуэныгъэмкӀэ гугъу яӀакъым лъэпкъхэм. Апхъазыбзэмрэ абазэбзэмрэ япэрей лъэхъэнэхэм зыуэ щытауэ ялъэтэ бзэшъэныгъэ-Ӏазэгъуэхэм, VII-XII лъэхъэнэхэм зэхэкӀаху. Бзэшъэныгъэ-Ӏазэгъуэхэм къушъхьа псэлъэкӀэр (Ӏашъхъаруа), нэхъ зэримхъуэкӀауэ, апхъазыбзэм нэхъ игъунэгъу ялъытэр. Зэр гугъэхэмкӀэ Ӏашъхъаруахэр апхъаз-абазэ лъэпкъым (япэрем зыуэ щытам) тапантахэм яуж къыхэкӀыу ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ куэчын щыкӀадзар. Абы шъхьакӀэ ябзэр апхъазыбзэм нэхъ ехьчу кӀалъытэр == Тхыбзэр == Абазэ тхыбзэр щызэфӀэувар 1932 гъэм, латин хьарыфкӀэ, 1938 гъэм урыс хьарыфкӀэ зэрахъуэкӀа: Last edited 6 years ago by YiFeiBot

Source: original
Куритиба

-25.416667, -49.25 Куритиба (порт-бз. Curitiba) - Бразил и къалэ. Джылу дэсыр - 1 828 092 цӀыху (2008), Ӏувагъыр - 4.202,83 цӀыху/км². И инагъыр - 430.9 км².

Source: original
Synthetic_kbd_8

Ӏул-Ӏуларэ, абы къыкӀэлъыкӀуэ Джумадэ Ӏус-санирэ Хьэрыпейм нэхъ гъущапӀэ дыдэу ябжт. == ТехьэпӀэхэр == The Umm al-Qura Calendar of Saudi Arabia (индж.) Islamic-Western Calendar Converter (Based on the Arithmetical or Tabular Calendar) (индж.) Къащ лъэпкъыр (лат-бз. Certhiidae) - унэбзу хэкӀыгъуэ жьгъейхэщ. == Теплъэр == Япкъ кӀыхьагъыр см. 11-17, къашэч г. 8-10-м къыщыщӀэдзауэ 20-25-м нэс. ЛӀэужьыгъуэ нэхъыбэм я пэхэр псыгъуэ кӀыхьщ, къыхуегъэшыхауэ. ДамэкӀэхэр хъурейщ. Цы щабэ Ӏув ятетщ. Хъухэмрэ анэхэмрэ зэфэгъущ, я теплъэм уи нэм зыкъыщӀидзэкъым. == Здэпсэухэр == Еуропэм, Азиэм, Аустралиэм, Африкэм, Ишъхъэрэ икӀи псыгъуэху. == ЗэфӀэтыкӀэр == ЗэхъуэкӀыгъуэ къехъулӀауэ хъуар пхъэкӀычым и нэхъыбэм зытеухуахэтэр хуэгъэзэным шъхьэкӀэ пшынэ зэгъусу зыдеуэм. Пхъэмбгъу - «пхъэмбгъупӀокӀэ цӀыкӀу», кӀыхьхэр занкӀыу зэгуэхьу щытыфынухэ иэ я кӀапэм идежькӀэ нэхъ пӀакӀэ хъуху. Пхъэмбгъухэм я зым къу фӀэт - «утыкӀ» иэ «пкъы». Пхъэмбу хъуар фэрыпскӀэ утыкӀым пышъахэ. И къур (утыкӀыр) къабзэдыду джафауэ щытын хуэй, Ӏэм банэ химыхуэн щъхьэкӀэ иэ псыбыб имышъыным. Пхъэмбгъухэм я гъумагъыр я

Source: data_augmentation
Synthetic_kbd_15

БжэнщӀэф теплъэ хэкӀыгъуэр (лат-бз. Caprimulgiformes) - хуабжьу хэкӀыгъуэ бэгъуащ, дунем зы къэралъыгъуи теткъым абы щыщ лӀэужьыгъуэ здэщымыӀэ. Лъэпкъитху мэхъу. Ахэр лъэпкъыгъуэ 19-рэ лӀэужьыгъуэ 92-рэу гуэшыжащ. Жэщ къуалэбзухэм щакӀуэн яублэ пшапэр зэхэуа нэужь. Я цыр щабэщ, Ӏувкъым. Щогъуалъхьэ щӀылъэм, бгъуэнщӀагъхэми, жыг гъуанэхэми. Я зы гъуэлъхьэгъуэр джэдыкӀэ хужьыфэу 4-м щӀигъукъым. Абгъуэ щӀыныр, Мэлыхъуэбзу (лат-бз. Alauda arvensis) - уэгунэбзу лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ. == Теплъэр == Унэбзум хуэдизынщ, и кӀыхьагъыр см. 18, дамэ лъэныкъуэр - 9,9-12,4; къешэч г. 40-м нэс. Быдэу зэхэщӀыхьащ, щхьэшхуэщ. И теплъэкӀэ гъуабжэщ, щхъуэ-гъуэжьыфэ-хужь ӀэпапӀэхэр хэлъу, дамэхэм хужь кусэ тӀурытӀ пхокӀ. Къабзий пхъашэ гъунэхэр хужьщ. == Здэпсэухэр == Щогъуалъхьэ мэкъупӀэхэм, мэз лъапэхэм, мэз гъуапэхэм. КӀэцӀын яухри мэгъуэлъхьэж мэлыжьыхьым и кӀэхэм. ЩӀыӀэм къигъэзэжу уэс къесмэ анэхэм шыӀэныгъэшхуэ яхэлъу абгъуэм тесщ икӀи хуабэм къигъэзэжыхуэнкӀэ джэдыкӀэхэр ягъэупщӀыӀукъым, ехъулӀэныгъэкӀи кърашын яхузэфӀокӀ. == Ӏусыр == Куэду яшх

Source: data_augmentation
Synthetic_kbd_9

пэмыкӀ унагъуэм ират, япӀыну. 1942 гъэм школыр фӀэхедзэри Джим Доггерти докӀуэ, яужым авиациэ фабрикэм лэжьэну Ӏохьэ. 1944 гъэм Норма Джиным армиэ фотографым холажьэ, сурэт зытригъэху, 1946 гъэм контракт кӀетхэ «Лъэхъэнэ тӀокӀ Фокс» кинокомпаниэм. А киностудиэм идежь цӀэлей Мэрлин Монро здытраӀуар. Япэреуэ Монро ститистичекэу джэгут, ауэ 1948 гъэм кино «УэрэджыӀэхэр» къыдокӀ, ща нэгъэхэр зы крио. Мычгышей-Балтикипен хыжьу зэуамбэхэралым и гъан къуабжъэ и́джэн Республик къу факт Ныбгъуэхэр (лат-бз. Coturnix) - мэзджэд лъэпкъым щыщ лъэпкъыгъуэщ. Къуалэбзу жьгъейщ, кӀагуэхэщ. == ЗэхэгъэкӀыгъэр == Ныбгъуэбзагуэ - Coturnix japonica Ныбгъуэ - Coturnix coturnix Coturnix delegorguei Coturnix абдежьым икӀи псалъэт икӀи уэрэди джиӀэт. 1950 гъэм Монром кино «Асфалт джунглэхэм» зтрех, джэгу курытыр иӀу. И Ӏохухэр фӀыуэ кӀуэтэкъыми, Монром пцӀану журналым шъхьакӀэ сурэт зтрех, яужым абым ныкъуэкъу бжыгъэ къыхэкӀа. 1955 гъэм Мэрлин Монро езым и киностудиэ къызэӀуэх «Мэрилин Монро Продакшнс». 1958 гъэм кино «Иныкъуэм нэхъ пщтыру яфӀэфым» зытрех Пэубыда мазэхэр (хьэр-бз. شهر حرام) - ислъам махуэгъэпсым и мазэхэ, япэм щыгъуэ

Source: data_augmentation
Synthetic_kbd_19

Къуаргъкъащхъуэ (лат-бз. Coracias garrulus) - къуаргъэкъащхъуэ лъэпкъым щыщ лӀэужьыгъуэщ. == Теплъэр == Щхьэри ныбэ щӀагъри къащхъуэщ, тхыцӀэмрэ дамащхьэмрэ гъуэщ, тхыцӀэм щыщ Ӏэхьэмрэ кӀащхьэмрэ морафэщ. Бжыхьэм зехъуэж: щхьэр гъуабжэ-удзыфэщ, тхыцӀэр гъуабжэ фӀейфэ мэхъу, я бгъэм ятӀагъуафэ къытолъадэ. == Здэпсэухэр == Щопсэу Еуропэм, Азиэм, Африкэм и ищхъэрэ-къухьэпӀэм. ЩӀымахуэр щрех Африкэм и ипщэ ЖьындуцӀыкӀу (лат-бз. Otus scops) - кӀукӀумяу лӀэужьыгъуэщ. == Теплъэр == И теплъэкӀэ щхъуэ-гъуабжэщ, кусэ жьгъейхэр хэсу. Ныбэ щӀагъым нэхъ хужьыфэ къыщӀэуэу. И кӀыхьагъыр см. 15-20 нос. == Здэпсэухэр == Щопсэу Еуропэм, Ищхъэрэ-КъухьэпӀэ Африкэм, Ипщэ-КъухьэпӀэ Азиэм, Урысейм и нэхъыбэкӀэ Къаукъазым. Абгъуэ ищӀкъым, ctyla The Byroni Editore - Ещанэбзухьри къедзым иӀам. И лӏэну» 1886). Kaupinura Лъэпкъым щыт. Ищхъэншыч лъэныкъуэм. Ищхъэрэ Къаукъазым куэду уащыхуозэ губгъуэхэм, псыхъуэхэм, мэз лъапэхэм, жыг хадэхэм, паркхэм. ГупкӀэрэ къолъэтэж мэлыжьыхьым икухэм. Абгъуэ щащӀ нэпкъыщхьэ задэхэм, къуэхэм, зэзэмызэ - жыг гъуанэхэм. БжыхьэкӀэм мэлъэтэж. == Ӏусыр == Нэхъыбэу

Source: data_augmentation
Perturbed_Ӏаткъуадж зауэ

Ӏаткъуадж зауэ (урбз Кра́снополя́нская битва) зауэшхуэ щыӀагъа къэхъун 1864 гье Ӏуэхугъуэхэм адыгэхэр икӀи Урысхэр.Бтырбыху пащтыхь щхьэмыгъазэу бийр хэгъэщӀэн,кӀэлъыгъэкӀуэн 250 000 зауэлӀ хуемейуэ 20000 цӀыхухэр. == КъыхэкӀар == 100 зауэлӀ щыӀагъа щьэр пылъэныгэ. Мыр игу къэгьэкӀыжыныгъэ жьэхэщыуагъэ нэщхъей бдэкӀа.

Source: data_perturbation
Perturbed_Шапсыгъэбзэ

Шапсыгъэбзэр (ин-бз. :Shapsug Adyghe dialect) - адыгээ и зы бзэ. Шапсыгъэбзэр Шапсыгъ Адыгэхэр Адыгэбзэу зэрэущаӀэхэрэр. == Шапсыгъэбзэхэр == Шапсыгъабзэ Шапсыгэ шху (апсыгъэмэ ячӀыгужъ ыпшӀэ) КӀэмгуе-шпсыгъ (Шапсыгъэмэ ячӀыгужърэ КӀэгуемэ ячыгужърэ языфагу Шапсыъэ-цӀыкӀу (Шапсыгъэмэ ячӀыгужъ ычӀэгъ, Хы ШӀуцӀэм иэжь) Кфар Камэм ишапсыгъэбзэ ьакӀуцубзэ == Хьарыфмэ ямакъэхэр == ШпсыгъэбзкӀэ шыӀ хьаыф "сӀ" [sʼ] ыкӀи хьарыф "чъу" [t͡ʃʷ] адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ ахэр цӀ [t͡sʼ] ыкӀи цу [t͡sʷ]. ШапсыгъэбзэмкӀи шыӀ хьарыф "цӀ" [t͡sʼ] мыфэдэ гуыӀехэмкӀэ : цӀыфы, цӀапӀэ ыкӀи цӀашъутэ. Шапсыгъэ сі [s] ↔ цӀ [t͡sʼ] Адрэ Адыгэбзэхэр : ШапсыгъэбзэкӀэ шыӀэх хьарыф "гь" [ɡʲ], "ь" [kʲ] ыкӀи "кӀь" [kʲʼ] адрэ АдыгэбзэхэмкӀ ахэр хъугъэх "дж" [d͡ʒ], "ч"[t͡ʃ] ыкӀи "кӀ"[t͡ʃʼ]. Шапсыгъэбзэм иӀэх ьарыф "дж" , "ч" ыкӀи "кӀ" мыфэдэ гущыӀехэмкӀэ : эмы, джэмышх кӀи кӀалэ. Шапсыгъ гь [ɡʲ] хъугъэ дж [d͡ʒ] Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ : Шапсыгъ кь [kʲ] хъугъэ ч [t͡ʃ] Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ: Шапсыгъ кь [kʲʼ] хъугъэ кі [t͡ʃʼ] Адрэ АдыгэбзэхэмкӀэ: Хьэрыф чъ ыкӀи чӀ хъугъэх ч ыкӀи кӀ Шапсыгъэбзэмкэ. КӀэмыгуй чъ [ʈʂ] хъугъэ ч [t͡ʃ] ШапсыгъэбзэмкӀэ : КӀэмыгуй чӀ [ʈʂʼ] хъугъэ Ӏ [t͡ʃʼ] ШапсыгъэмбзэмкӀэ : ШапсыгъэбзэмкӀэ зыгорэ гушыӀахэмӀэ мыкӀодых н [n], м [m] ыкӀи р [r] хьарыфхэр. Хьарыф м [m] мэкӀоды ипэу итымэ б [b], п [p], пӀ [pʼ] : Хьары н [n мэкӀод ипэу итымэ дж [d͡ʒ], ч [t͡ʃ], кӀ [t͡ʃʼ] ыкӀ  [d], т [t], тӀ [tʼ] : Хьарыф р [r] мэкӀоды ипэу итымэ т [t] : == зэхабзэ зэнымӀырхэр == Шапсыгъ -мгь (-mɡʲa) я -гьэ (-gʲa) ↔ Адрэ АдгэбзэхэмкӀэ -мкӀэ (-mt͡ʃa) я -кӀэ (-t͡ʃa). Шапсыгъ : КӀалэр Адыгэбзэгьэ мэгущаӀэ ↔ КӀэмгуебзэ : КӀалэр АдыгэбзэкӀэ мэгушчаӀэ Шапсыгъ : Къээмымгьэ сэтхэ ↔ КӀэмгуебзэ : КъэлэмымкӀэ сэтхэ == Тест == Саусырыкъ гъэжъо чылапхъэр натымэ къызэрафихыжьыгъагъэр: Натыхэр гъэжъо шӀэным пылыгъэх. Гъэжъо шӀэным пылъымэ анахьыжъэу щытыгъэр Тхьагълыгь арыгъэ... - ЫсӀэ къышъуиӀуагъэба? - ыӀуи Сетеае натымэ къяупкӀыъ... -Емынежъ иунэ те щыӀ? - аӀуи натхэр кӀэупкӀагъэх.

Source: data_perturbation
Perturbed_Латиныбзэ

Латиныбз э Латин (lingualtina)  латн-фэлий гупым хэт талий бзэхэм индэеуропэбзэхэм я унагъум. НобэкӀэ абы изакъуэ къагъэсэбэпыр италий бзээм ящыщу. Мы бзэр Ромэ Империэм  къэрал бзэщ. Латиныбзэр нэхъ пэсырей дыдэхэм ящыщ, тхыпхъэ зиӀа индэеуропэбзехэм. Нобэ латиыбзэр Ӏаташъхьэ бзуе Ватикн къалым ей, абы пэмыкӀыу Ромэ-Кэтолик Чылисэм. Псалъэ куэд еуропэбзэхэмре адрей бзэхеми яӀулатиным къыхэкӀа. == Тхыдэ == Латиныбзэр оскыбзмрэ убрыбзэмрэ яхэту италий лъэныкъуэм хэтхэт индэеуропэбзэ унагъуэм. Пэсырей рымыр зэфӀэувэн, къэру къыштэн щыхъум этиныбзэм адре талий бзэхэм яшъхьарыуву кӀидзри хомхому ӀанатӀашъхьар къишта ишъхърэ Еуропэм. Латиныбзэр тхыдэмкӀэ зэрзэфӀэувар щыуэ буэч хъуну, езым икӀуэцӀымкӀи эволуциэ иӀамрэ адрей бзэхэмрэ езымрэ зэрзпылъахэмрэ. === Къызэрыхъуар == Къызэрыхъуар бзэм хуэу ди лъэхънэм ипкӀэ II. Ди лъэхъэнэм ипэкӀэ I икӀэдзэгъуэм, лэтинэбзэкӀэ хэку Лациэм (лат. Latium) здэпсалъэтэр ахэкур Апеннин хы тӀыгуныкъэм икъуэхьапӀэм лъэныкъуэм хэта Тибрэ ипсыхъуэкӀагъымкіэ.. ЛъэпӀкъ Лациэм дэсам латинкӀэ яджэ (лат.Latini), бземи зэреджэр рат. А хекум иӀаташъхьа къалэр Ромэу щыта(лат. Roma), абы ицӀэ яужкӀэ ихъуреягъым щыса лъепкъхэм зытрӀуар зэгуэхьа нэжыуи, Ромэ хъуахэ (лат. Romani) === Классикэ Латин===Классикэ Латин - абы къырагъэкӀыр бзэр щызэфӀэувр, щыгъэгъар усэмкӀэ, тхыгъэмкӀэ Цицеронымр (106-43ди лъэхъэнэм пэкӀе) Цезэрымрэ (100-44 ди лъэхъэнэм ипэкӀэ), абы пэмыкӀыу сэхэр Вергилиэеуэ (70-19 ди лъехъэнэм иэкӀэ), Горациэ (65-8 ди лъэхъэнэм ипэкӀэ), Овидиэмрэ (43 ди лъэхъэнэм ипэкӀэ - 18 ди лъэхъэнэм) Классикэ латиным зэфӀэувэныгъмрэ игъэгъэныр дэӀапыкъутэр Ромэр ипшъэ еуропэм икъэрал нэх ин зэрхъуар, къэхьапіэ, къэкӀыпӀэ Еуропэр иубыдауэ, ишъхъэрэ Африкэмрэ Азиэ цӀыкӀумрэ. Ромэ къэрлым икъуэкӀыпӀэ хэкухэм (Алыджым, зиэ цӀыкӀум, Арикем ишъхъэрэ хы Ӏуфэхэм Ромэхэм щаубыдам иде алыджыбзэмрэ лыдж културэ гъэпсамрэ зэрахьати, латиныбзэр зэрапсакъым. ПэмыкӀыу Ӏоху зэртетар къуэхьапӀэ Еуропэм. II ди лъэхъэнэм ипэкӀэ латиныбзэкӀэ Уым закъуэм ишӀыпӀэтэкъым псэлъен здыкӀадзар. Ӏаташъхьа бзэ хуэду къэраль убыдахэм макӀуэ: Переней хы тӀыгуныкъуэмрэ идрей Фрэнджым ипшъэмре. Апхуэу бзэр нэхъыбу зыхэхьалъэпӀкъхэр Ромэхэм нэхъ ягъуэгъу шчысхэра-келтлъэпӀкъхэр Галиэ хэкум исахэ (иджырей Фрэндж Белгиэ, Нидерлэнд, Шуецарэ). 476 гъэхэм лъэпӀкъ Галлиэмрэ, Британиэмрэ иахм латинэбзэр куэду къахонэр, джэрман лъэпӀкъхэми хуэду.

Source: data_perturbation
Perturbed_Мыстафэ Кэмал Ататурк

Мыстафэ Кэмал Ататурк (тыр-бз. Mustafa Kemal Atatürk, 1881 - 1938 шъакӀуэгъуэм и 10) - тырку цӀэрыӀуэ политикист, Тыркум и пэрей президент. == Гъашъэтхыдэр == Мыстафэр 1881гъэм къэхъуа къалэ Салониким (иджырей Алыджым, а зэманымУэсмэн империэ хэтам). Саби джану щытт, шэн заджэ иӀу, и ныбджэгъухэм ядэкӀыгъуным нэхърэ изакъу зэманыр игъэкӀуэн ифӀэфӀт. И анэр хуэбжу мыслымэн диным пылъти Къурӏаным иригъжэну и къуэр пылът, ядэрамэземаныгъуэм теухуа шъэныгъэхэм еджэну иъэр пылът. Зым къыхуэмыкӀу янэ-ядэр ыстафэ япереуэ мыслымэн еджэщым кӀохьэ, здэпсоуа хьэблэм щыӀам яужым и адэм езым зыпылъ еджэщым егъкӀуэ Шемси-эфендим, абдежьым и япэрей еъэджэныр Мыстафэм къеухыр. 1905 гъэм Мыстаф дзэм къулыкъу еьын кӀедзэ, а зэманыъуэм идеь шъэху-гуп зэхегъэхьэ дзэм эт коррупциэм пэщытыну. 1913 гэм дзэм и атташе мэхъур Софиам. Япрей дунейпсо зуэм щыгъуэ бэлыхьу тыркдзэм и дзэзэчу тета Чанаккалем идежь зауэ екӀуэкӀам. 1915 гъэм инджылыз-фрэнджыдзэхэр Арыбуруным дежькъигъэувыӀа яуж Мыстафэр полковик ӀэнатӀэгъуе ирата. ЯужымтекӀуэныгъэ бжыгъэ къихьа а зауэм. Зуэр иуха яуж 1918 гъэм Мыстафэ Истанбыл игъэзэжьа, абдежьым хъумэным и министериэм лэжьэн кӀидза. Уэсмэн империэм акіэнтӀэху и дзэр зэхгъэкӀыу и Ӏешэр итын хуэй хъу зауэ нэужым. Мытафэм инспекциэ иригъэкӀуэку 1919 накъыъэ и 19 Самсун дохьер. 1919 мэкъуауэгъуэм и 22 тхылъ къеӀохур: «Джылэм и хуитыыгъэр зыхъумэфыр езы джылэра, абым хуеуэ, пылъу щытмэ», абым пэмыкӀыу депутат зэхечэсыр "Сивас хасэм". 1919 дыгъэгъазэм и 27 Мыстафэ Кэмалыр Анкарам и джылэхм хуэбжу къырагъеблагъэ, (Итанбыл инджылызхэм я оккупацэм хэта яуж, парламентыр зэбгырахуат 1920 гъатхэпэм и 16) зым и парламнт абдежьым зэхегъэхэ - Тыру и Лъэпкъ Хасэшхуэ.Езы Мыстафэ парламентым и тхьэмаду ахыр, ӀнатӀэгъуэхасэми и нэхъышъхьу. == ТехьэпӀэхэр = Ататюркым теухуауэ хъуар

Source: data_perturbation
Хубаалта

Хубааха үйлэдэл хадаа үрэжүүлхэдэ урбуу үйлэдэл юм. Хубаалтые хоёр сэгээр : {\displaystyle :} , обелюсээр ÷ {\displaystyle \div } , ташуу зурлаагаар / {\displaystyle /} ба хүндэлэн зурлаагаар тэмдэглэнэ. Үрэжүүлтэ оло дахинай нэмэлтые һэлгэдэг шэнги, хубаалта оло дахинай хаһалтые һэлгэнэ. Жэшээлбэл, 14 3-аар хубаахадаа (14/3): 14 соогоо хэдэн 3 ородог? 14-һээ 3-ниие хаһаха үйлэдэлые хэдэ хэдэн дабталбал, 3-иинь 14 соо дүрбэн дахин орожо 2 гэһэн «үлэгдэл» байна. Энэ тохёолдолдо 14 хадаа хубаагдагша, 3-иинь - хубаагша, 4 - хүсэд бэшэ хүртэсэ ба 2-нь - хубаахын үлэгдэл мүн. Хубааха үйлэдэлэй дүнгые харисаа гэдэг.

Source: original
Норвеги

Норвеги (норвегяар Norge, букмол ба Noreg, нюнорск) гү, али албан ёһоор Норвегиин Хаанта Улас болбол Хойто Европодохи Скандинавиин хахад аралай баруун эрьеэ эзэлэн оршохо, үндэһэн хуулита хаанта засагта улас юм. Газарай хилын ехэнхинь Швецитэй байха болоод, зүүн хизгаарынь урда талаараа Финланд, зүүн талаараа Оросой холбоото уластай хиллэдэг. Хойто тэнгистэхи уһан хилээр баруун талаараа Нэгэдэһэн Хаанта Улас, Фарерай аралнууд, Скагерракай хоолойгоор урда талаараа Дани уластай хиллэдэг. Тус уласай Атлантын далай болон Баренцын тэнгисэй эрьень фьордуудаараа алдартай. 1920-ёод ондо Норвеги Ян Майениие нэгэдхэжэ, Хойто мүльһэн далайдахи Свальбардай ольтирог буюу Шпицбергениие Шпицбергенэй хэрээ ёһоор эзэмшэхэ болоһон юм. Мүн туйл оршомой Бувье арал, Пётр I арал, Мод хатанай газар Норвегиин хамааралтай нютаг дэбисхэр болобошье албан ёһоор тус уласта харьяалагдадаггүй. Антарктидадахи Мод хатанай газар бусад уласаар хүлеэн зүбшөөрэгдөөгүй байгаа. Дэлхэйн хоёрдугаар дайнһаа хойшо Норвеги эдэй засагай хурдасатай үсэлтын үрээр дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ болоо. Норвеги дэлхэйдэ газарай тоһоной экспортоороо 4-дэ орохо болоо газарай тоһон олборилолтонь тус уласай ДНБ-эй дүрбэнэй нэгые бүридүүлдэг. Мүн Норвеги байгаалиин хии, уһанай эршэм хүсэн, загаһан, ой, кристалл бодосой баялигтай улас болоно. 2006 оной байдалаар далайн хүнэһэнэй экспортоор дэлхэйдэ Хитадай дараа 2-то бэшэгдэжэ байна. Тэрэшэлэн хүнэһэнэй, уһан онгосын, химиин, олборилхо, металл болбосоруулха, загаһан агнуури, саарһанай ажаүйлэдбэри үндэр хүгжэһэн. Тус улас 2001-2006 онуудта хүнэй хүгжэлэй индексээрээ дэлхэйдэ тэргүүлһэн болоод 2007, 2008 онуудта Исландтай тэргүүн байрые хубаан эзэлжэ байна. 2007 оной Олон уласай энхэтайбанай индексээршье дэлхэйн хамагай тайбан ороноор шалгарһан аж. Норвеги НАТО-е үүсхэн байгуулһан оронуудай нэгэ юм.

Source: original
Хүшэлтүрэгшэ

Хүшэлтүрэгшэ (монгол: Хүчилтөрөгч, англи: Oxygen, грек: ὀξύς - «хүшэл» + грек: γεννάω - «түрэнэб»-һээ гараһан) - химиин элемент, атомай дугаар 8, химиин тэмдэглэгээнь O. Үнгэ, үнэргүй хии. 1772 ондо анха нээгдэһэн. Дэлхэй дээрэ хүшэлтүрэгшэнь ехэбшэлэн бусад химиин элементуудтэй ионай, эсэбэл ковалентай холбоогоор холбогдон оршоно. Жэшээнь, уһан (H2O), сахюурай дабхар эһэл (SiO2, элһэнэй үндэһэн бүрэлдэхүүн), түмэрэй уһан эһэл (Fe2O3) гэхэ мэтэ. === Аллотропи === Хүшэлтүрэгшын хоёрлоһон атом (O2) ургамалай фотосинтезай үр дүнгээр үүдэдэг, агаарай үндэһэн бүрэлдэхүүн болоод бүхы түрэлэй аэробика амитад O2-оор амисхална. Озон гү, али хүшэлтүрэгшын гурбалһан атом (O3) дэлхэйн агаарай мандалай дээдэ дабхаргад байха ба наранай ультраягаан туяае шүүнэ. Хүшэлтүрэгшын дүрбэлһэн атом (O4) гү, али тетраоксиген-ые, O2 -ые үндэр даралтаар (20 ГПа) шахаха замаар гаргажа абана. Хүшэлтүрэгшын энэ аллотропинь улаан үнгэтэй, хатуу түлэбдэ оршохо ба пуужингиин түлшэндэ хэрэглэгдэхэ боломжыень һудлажа байна. Ушарань, O4 нь O2, O3 һээ элүү хүсэтэй эһэлдүүлэгшэ юм. === Изотопнууд === Хүшэлтүрэгшын 17 изотопи (атомай массань 12-28 хүрэтэр) мэдэгдэжэ байгааһаа 16O, 17O, болон 18O гэһэн 3 тогтобортой изотопитой. 16O хамагай үргэн тархалтатай (>99.7%) изотопи юм. Бусад бүхы изотопинуудынь тогтоборгүй болоод хахад задаралай хугасаань 3 минутаһаа бага байна.

Source: original
Москва

Москва (ород: Москва) - Оросой холбоото уласай ниислэл хото юм. Нютаг дэбисхэр засаг захиргаанай хубаариар ямар нэгэн можодо хамаархагүйгээр шууд холбооной этгээд боложо, Түб холбооной тойрог, хэды хамаардаггүйшье Москва можо хоёрын түб гэгдэнэ. Москвагай метро (ород: Московский метрополитен) 2010 оной байдалаар 12 шугам, 182 үртөөтэй. 1935 ондо 5 һарын 15-да нээгдэһэн байна. 2010 оной тоололгын дүнгээр 11,503,501 хүн хотодо ажаһуудаг. Ородой Уласай болон Европын тэргүүн ехэ, дэлхэйн эгээ ехэ хотонуудай нэгэ болоно. Зүүн Европын тэгшэ талын түб хэһэгтэ Москва голой эрьедэ байршаһан. Ородой эзэнтэ гүрэнһээ бусад Москвагай гүнта улас, Ородой царьта улас, Зүблэлтэ Ород, Зүблэлтэ Холбооной гэхэ уридын дүрбэн уласай ниислэл байһан түүхтэй. Европо түби дэхэ хамагай томо хотодо тоосогдодог болоод газар нютагань дэлхэйдэ дээгүүртэ жагсана. Москва уласынхаа улас түрэ, эдэй засаг, шажан, санхүү, болбосорол, тээбэриин түб юм. РФ-иин юрэнхылэгшын оршон һуудаг газар болохо Кремль мүн эндэ оршодог. Москва эдэй засагай томохон түб болоод дэлхэйдэ тэрбумтанайнгаа тоогоор тэргүүлдэг. 2007 ондо амидархад хамагай ехэ үртэгтэй хотоор хоёр дахи жэлдээ шалгараа. Маша олон шэнжэлхэ ухаанай хүрээлэн, болбосорол, тамирай байгуулалтай. Москвада маша нарын зохёон байгуулалтай тээбэрэй системэ үйлэ ажаллагаа ябуулдаг болоод үүнэй дотор уран барилга, зурагаараа алдартай дэлхэйн хамагай ехэ ашаалалтай метро байрладаг юм. === ЦСКА Москва === Ородой Москва хүлбүмбэгэй баг. === Спартак Москва === Ородой Москвагай хүлбүмбэгэй бүлгэм. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Москва гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Загбар:Оросой холбоото улас

Source: original
Чжу Си

Чжу Си (кит. упр. 朱熹, пиньинь: Zhū Xī, мүн Чжу Юаньхуэй, Чжу Чжунхуэй, Чжу Хуэйань гэһэн нэрээр мэдэгдэһэн; 1130-1200) - хитад философ, эрдэмтэн ба нэбтэрхы толи зохёогшо, номшо, ном шэнжэлэгшэ ба Күнзын һургаалай ном сударые тайлбарилагша. Неоконфуцианизмын эгээн шухала түлөөлэгшэ мүн. Тэрэшэлэн Хитад, Солонгос, Япондо албан ёһоной үзэл һургаал болоһон неоконфуцианизмда уламжалалта ба ниитэлиг хэлбэриие үгэһэн байна. 1179-80 оной хоорондо, Нанькан можын (南康軍) захирагша байхадаа «Бай-лу дун» һургуулиие (白鹿洞書院, «Сагаан гүрөөһэнэй агы») һэргээһэн, тэрэнэй лекци үгэһэнэй ашаар Сунь уласай эгээн алдартай һургуули болобо. == Ном зохёол == Алексеев В. М. Китайская литература. М., 1978, с. 429-498 Голыгина К. И. «Великий предел». Китайская модель мира в литературе и культуре (I-XIII вв.). М., 1995, с. 306-323 Гусаров В. Ф. Непоследовательность Конфуция и дуализм философии Чжу Си.// Третья научная конференция «Общество и государство в Китае». Т.1. М., 1972. Зайцев В. В. О формировании философского учения Чжу Си // Из истории китайской философии: становление и основные направления (даосизм, буддизм, неоконфуцианство). М., 1978. История китайской философии. М., 1989, с. 332-349 Кобзев А. И. Философия китайского неоконфуцианства. М., 2002, указатель Краснов А. Б. Учение Чжу Си о природе человека // Конфуцианство в Китае. Проблемы теории и практики. М., 1982. С.126-148.. Мартынов А. С. Чжу Си и официальная идеология императорского Китая // Конфуцианство в Китае. Проблемы теории и практики. М., 1982. С.111-125. Мартынов, А. С. Буддизм и конфуцианцы. Су Дун-по (1036-1101) и Чжу Си (1130-1200) // Буддизм, государство и общество в странах Центральной и Восточной Азии в средние века. - М.: Наука, 1982. - С. 206-316. Панфилов, С. С. Отношение Чжу Си к буддийской традиции // Шестая буддологическая конференция: Тезисы / Сост. С. Э. Коротков, Е. А. Торчинов. - СПб.: 1999. - С.38-42. Тиллман Х. К. Сознание Неба (тянь) в системе воззрений Чжу Си // Ретроспективная и сравнительная политология. Публикации и исследования. Вып. I.: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1991. - С.302-319. Фицджеральд, С. П. Китай. Краткая история культуры. / Пер. с англ. Р. В. Котенко. - СПб.: Евразия, 1998. ISBN 5-8071-0010-7 - Глава XX. == Холбооһон == Кобзев А.И. Чжу Си // Духовная культура Китая: энциклопедия: в 5 т.. - М.: Изд. фирма «Восточная литература» РАН, 2006. - Т. 1. Философия. - С. 593-596.

Source: original
Уран барилга

Уран барилга (ᠤᠷᠠᠨ ᠪᠠᠷᠢᠯᠭ᠎ᠠ) гү, али архитектура (лата: architectura < грек: αρχιτεκτων - «мэргэжэлэй барилгашан», αρχι- «удирдагша» ба τεκτων, «барилгашан»), байшан барилгые түлэблэхэ, зураг түһэлые болбосоруулха зэргэ үйлэ ябасые нэгэн зэргэ гүйсэдхэдэг эрдэм ухаан юм. Архитектурын ажал мэргэжэл, барилгын материалай шэнжэ хэб маягай тухай ойлголтонуудые хүлеэн абаха тухай гү, али, нүгөө талаар энэ соёлой бэлэг тэмдэг, уралигай талын ажал боложо байдаг. Уран барилга юуб гэхэдэ, Барилга болон бусад конструкциин бүтэсэ, байгууламжые тодорхойлхо юрэнхы нэршэл юм. Зураг түсэлые гарган болбосоруулха, барилгые бариха болон, бусад конструкциин бүтэсэ байгуултын талаархи эрдэм ухаан болон уралиг. Барилгын бүтэсэ, байгууламжые гаргаха, бусад конструкциин зураг түсэлые болбосоруулха зэргын аргашалал, хэб маяг. Байгаали оршондо бариха барилгаяа мэргэжэлэй үйлэшэлгэнүүдтэй хамтадань бариха үеын уран барилгашан хүнэй дадал, һургуулилта. Уран барилгашан хүнэй макронюрууһаа (хотын үзэмжэ, архитетурын шиидэл) микронюруу (детализировалһан бүтэсэ, байгуулта, табилга гэхэ зэргэ) хүрэтэрхи барилга, байгууламжын зураг түсэлэй үйлэ ажаллалга. Мэдээлэлэй технологиие тодорхойлходо ниитэлиг хэрэглэгдэдэг ямаршье түрэлэй системэ, тогтолсоо зэргын зураг түсэлые болбосоруулха зэргын нэршэл.

Source: original
Түрэг хэлэн

Түрэг хэлэн (турк: Türkçe, Türk dili, Türkiye Türkçesi) - Алтайн хэлэнэй изагуурай түрэг хэлэнэй бүлэгэй аялгуу юм. Түрэг улсын албан ёһоной хэлэн. == Tooнууд == sayı - тoo sayılar - тooнууд bir - нэгэн / birinci - нэгэдэхи iki - хоёр / ikinci - хоёрдохи üç - гурбан / üçüncü - гурбадахи dört - дүрбэн / dördüncü - дүрбэдэхи beş - табан / beşinci - табадахи altı - зургаан / altıncı - зургаадахи yedi - долоон / yedinci - долоодохи sekiz - найман / sekizinci - наймадахи dokuz - юhэн / dokuzuncu - юhэдэхи on - арбан / onuncu - арбадахи

Source: original