AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Perturbed_Манап (исем)

Манап  башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла == Этимология == Маап исеме ғәрәп теленән үҙләштерелгән, урынбаҫар, алмашсы (бала әсә-атағ ярҙамсы булһын, тигән теләк менән ҡушыла) тигәнде аңлата == Билдәле кэшеләр == Манап бей - легендар тарихи эшмәкәр, өньяҡ ҡырғыҙҙарҙың хакимы, ҡырғыҙ-ҡаҙаҡ союзын ойоштороусыларҙың береһе. Тарихи мәғлүәттә буйынса, Манап бейҙең ставкаһы хәҙерге Орто Токой районында урынлашҡан. == Фамилияла == Манапов Илдар Илдус улы (19 май 1983 йыл) - балет премьер-солисы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014)һәмСалауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаы (2016). Манапов Ирек Усман улы (7 май 1947 йыл) - инженер-механик. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанға машиналар эшләүсеһе (2005). Почетлы моторҙар эшләүсе (2005), 2-сэ дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәреөсөн» орден миҙалы кавалеры (2000), Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәгеДәүләт премияһы лауреаты (2009). Гусейн Манапов - эстрада йырсыһы, аранжировкалаусы, танылған автор һәм башҡарыусыһы. Дағстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. 1963 йылдың 5 июлендә Дағстан, Дағстан АССР-ында тыуған. Махачкалала, Дағстанда йәшәй. == Ауылдар == Манап ауылы (1997 йылға тиклем Иҫке Талап) - Ҡаағстандың Ҡыҙылурҙа өлкәһенең Жанакорган районындғы ауыл. Манапск ауыл округының административ үҙәге. == Шулай уҡ ҡарағҙ == Манап - төньяҡ ырғыҙ араһында өҫтөнлөклө ҡатлам вәкиле. Нәҫелдәре һәр хәлдә 1840-сы йылдарҙа барлыҡҡа килә, көньяҡ ҡырғыҙҙарҙа улар датхиҙар һәм бек тап килә. Октябрь ревалюцияһынан һуң манаптар баҫмасыыҡта әүҙем ҡатнаша, 1920-се йылдар аҙағында манап идаралығы юҡҡа сыға. == Сығанаҡтар == Башҡорт исемдәре / Тңһылыу Күсимова, Cветлана Бикҡолова. - Өфө: Китап, 2005. - 224 бит. Күсимова Таңһылыу. Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. - Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. - 192 бит. СулеймановаР. А. Башкирско-русский словарь-справочник личных имен и фамилий. - Уфа, 2013. - 364 с. ISBN 98-5-91608-111-4. Тупеев С. Х. Башкирский именник. Справочник личных имен с написанием вариантов на русском и башкирском язках. - Уфа, 2004. Хисамитдинова Ф.Ғ., Султанова Р. И. Русско-башкирский словарь - справочник личных имен, отчеств, фамилий. - Уфа, 2004. Хисамитдинова Ф.Ғ., Төпәев С. Х. Төрки сығанаҡлы һәм төркиэлементлы башҡорт исемдәре. - Өфө, 2006. Яңы сығанаҡ өҫтәү өсөн «Ҡалып:Исемдәр донъяһында» сәхифәһен үҙгәртегеҙ

Source: data_perturbation
20 ӱярня

20 ӱярня (20 март) - григориан кечышот почеш идалыкын 79-ше (кужемдыме ийлаште - 80-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 286 кече кодеш. == Пайрем да памятный дате-влак == Астрологийын тӱнямбал кечыже. Француз йылме дене кутырышо-влакын кечышт. Тунис, Эрык кече. == Лӱмгече == Католик лӱм-влак: Вольфрам, Кутберт Танле: Агафодор, Анна, Антонина, Василий, Григорий, Евгений, Евдокия, Екатерина, Елпидий, Емилиан, Еферий, Ефрем, Капитон, Ксения, Лаврентий, Мария, Матрона, Надежда, Нестор, Николай, Нил, Павел == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 20 кечысе событий-влак Шошымсо кечытӧр ты кечын эн чӱчкыдын лиеш. 44 год м.к. деч ончыч - Гай Юлий Цезарьым тойымо годым рим консул Марк Антоний рим калыклан Цезарьын завещанийжым увертарен. Завещанийыште Гай Юлий Цезарь шке тукым шольыжым - Гай Октавийым шке эргыжлан пурта да тудлан чыла оксажым кода. 321 - Константин I рим император рушарням пайремлаш темла. 1792 - Францийын калык погынжо казнитлыме годым гильотине дене пайдаланыме шотышто келшен. 1898 - Санкт-Петербург олаште бенди - «Руш хоккей» дене икымше матч эртен. == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 20 кечынже шочшо-влак 1930 - Борис Михайлович Буранаев, марий шанчызе, туныктышо, экономике шанче кандидат (1968), доцент. == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 20 кечынже колышо-влак

Source: original
Терентей почиҥга

Терентей почиҥга (Танги почиҥга) (рушла Терентьево) - Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял. == Верланыме вер == Овалже ял деч 3,5 километр эрвелне лийын шоген. == Эртымгорно == МАССР Президиум Верховный Советын Указше почеш 1941 ийыште шорыкйол тылзын 14-ше кечынже Терентей почиҥга шотлымо данный-влак гыч лукталтын. == Кылвер-влак == Починок Терентьево (Таҥги почиҥга, Терентей почиҥга). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Новоторъяльский район: Сборник документальных очерков.- Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Новоторъяльский район», 2005 г. - 304 с. ил. (ISBN 5-87898-297-8). С. 142.

Source: original
Австралий

Австралий - эл да континент Океанийыште. Австралий Ушем (англичанла Commonwealth of Australia), Австралий (англичанла Australia, лат. austrālis гыч - «кечывалвел») - Мландын кечывалвел пелыштыже верланыше кугыжаныш. Рӱдолаже - Канберра. Австралий материкыште, Тасманий отрошто да Индий ден Тихий океанласе икмыняр изи отролаште верланен. Кумдык дене тӱняште кудымшо верым налеш, Мландыште Австралий кугыжаныш гына шкетын уло материкыште верланен. == Лӱм нерген == Австралий мут латин austrālis гыч шочын. «Кечывалвел» (мланде) семын кусаралтеш. Палыдыме кечывалвел мланде нерген йомакым Акрет Римыште ойленыт, Кокласе Курым пагытысе книгалаште возгаленыт, но чын нигӧ пален огыл. Австралий континент йыр Мэтью Флиндерс капитан корабльже дене эрта, 1814-ше ийыште «Путешествия в Terra Australis» книгам луктеш, «Australia» мут кумдан шарла. Варажым Кечывалвел У Уэльс мландын губернаторжо Лаклан Маккуори тиде мутым Английыш колтымо официалле серышлаште кучылтын. 1817 ийыште Теле тылзын 12 кечынже у колонийлан «Australia» лӱмым пуаш темлен. 1824 ийыште Британ адмиралтействе тиде лӱмым пеҥгыдемден. === Йылме === Англичан йылме австралийыште шке диалектышт уло, манын неофициально «страйн» (англ. strine, австралийысе произношение шомакшым деч «Australian»). Вес йылме тупышкем посна ойыралтыт. Британийысе австралийысе правил-влак почеш возен тӱҥ шотышто англичан йылмыште (мутлан, мут мучаште кучылталтыт-our (colour), -re (centre), -ise (modernise), да т. п.) Оҥайже произношение корно англичан йылме гыч пурен австралий савыктышласе американ муын, Ẽ транслироватлаш (мутлан, самырык йӧратымаш сериал «Симпсон»). Произношение оҥай телегерой койыш шижалтеш. === Архитектур === Тӱвыра виян улмыжлан кӧра архитектур стиль почеш британийысе жап колонийысе. Туге гынат, шочмо олашке конден да кӱлеш климатым австралий адаптацийлан кӧра шкешотан культур да xx курымын у шӱлышым утыр да обществын йодмашыштым мультфильмым диверсификация австралийысе там америкысе мурызо. Архитектур архитектура стильым коклаште ила пален австралийысе - «квинсландер» (пушеҥге гыч частный пӧрт свай олаште, сай юж деч да аралтышет деч циркуляция термина), тыгак «федераций» (1890-1920 ийыште палыме лийыныт). А 1960 ий, зоно да историй сумырӧ оралтыже шыҥгыр паркысе латкандашымше курымышто чарымылан кӧра, небоскреб бум тӱҥалын, поснак Сидней. ЮНЕСКО тӱнямбал наследийын объектше-влакын коклаште австралийысе - Сиднейский опер театр, выставочный центр Австралий да Король шотан илемыш пурышо пеш неле.

Source: original
Пызле

Пызле (лат. Sorbus) 100-200 тӱрлӧ тӱча лийын кертеш. Тудо пушеҥге але тӱшка семын кушкеш. Мыняр тӱча пызле уло, каласаш неле да кузе ты сорт-влакым ойыраш ботаник-влакат каласен огыт керт. Пызле роза (Rosaceae) кушкыл-влакын тукымыш пура, тудо чыла Европо кумдыкышто, Йӱдвел Америка ден Азийын шокшырак вер-влакыште кушкеш. Европышто пызле Йӱдвелыште 71 градус марте шарлен.

Source: original
Васеневский лесничество

Васеневский лесничество (рушла Васеневское лесничество) - Российыште Марий Элын Оршанке кундемыштыже лийын шогышо пытыше илем. == Верланыме вер == Кугу Ӧрша ял деч 4 километр кечывалвел-касвелне лийын шоген. == Эртымгорно == 1973 ийыште Васеневский лесничество илем пытен. == Кылвер-влак == Поселение Васеневское лесничество. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Оршанский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Оршанский район», 2005. - 304 с., ил. С. 24.

Source: original
Кӧкрем

Кӧкрем (рушла Кокрем) - Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Семисола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 32 еҥ (2004 ий), 20 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Шордӱр ял деч 1 километр йӱдвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Кучеров Леонид Степанович - II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Деревня Кокрем (Айар, Кокрем). == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. - 320 с. ил. С. 107.

Source: original
Кечывалвел Китай теҥыз

Кечывалвел Китай теҥыз (рушла Южно-Китайское море, малайла Laut China Selatan, вьетнамла Biển Đông, китайла 南海, тагалогла Dagat Luzon, индон. Laut Cina Selatan) - Тыныс тептеҥызыште верланыше, пелепетыралтше теҥыз. Индокитай пелотро, Калимантан, Палаван, Лусон, Тайвать отро-влак коклаште верланен. Кумдык - 3 537 289 км², эн кугу келгыт - 5560 м, вӱд шинчаллык (соленость) - 32-34 ‰. Кеҥежым да шыжым чӱчкыдын тайфун-влак лиедат. Эн кугу отро - Хайнань. == Тӱҥ порт-влак == Таиланд: Бангкок. Вьетнам: Хошимин (Сайгон), Хайфон. Китай: Сянган (Гонконг), Гуанчжоу. Филиппине: Манила.

Source: original
Николаев, Владислав Алексеевич

Владислав Алексеевич Николаев, калыкыште Влад Николаев семын палыме (1970 сӱрем 14) - марий мурызо, семлызе, бард, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже. == Илыш корно == 14 июль 1970-ше ийыште Пошкырт Элысе Мишкан кундемысе Озерки ялеш шочын. 1996-1997 ийлаште Калтаса селасе РДК-те художественный вуйлатышылан тыршен. Творческий корныжо 1997 ийыште тӱҥалын. Тиде ийынак «Чолман йӱк» фестивальын дипломантше лиеш. 1997 ийыште республикысе Тӱвыра да сымыктыш колледжыш эстраде отделенийыш тунемаш пура. Тунемме жапыштак Я.Эшпай лӱмеш филармонийыште пашам ышташ тӱҥалеш. 1999 ийыште регион кокласе «Ший памаш» фестивальын Гран-прим сеҥен налеш. 2001 ийыште Тӱвыра да сымыктыш колледжым артист-вокалист, эстрадный ансамбльым вуйлатыше специальность дене тунем пытара да Искандаров лӱмеш марий капеллыште пашам ышташ тӱҥалеш. 2004 ийыште Марий тӱвыра рӱдер пелен марий «Югорно» бард клубым чумыра. 2005-2010-шо ийлаште Шке семын мурышо-шоктышо-влакын «Югорно» мер организацийын Президентше. == Чапым сулымаш == 2004 ийыште Олык Ипай лӱмеш кугыжаныш премийын лауреатше. 2015 ийыште Марий Эл Республик Вуйлатыше Л.И.Маркеловын Кӱштыкшӧ почеш Влад Николаевлан Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже лӱмым пуымо.

Source: original
Мазаркинский чодырам аралыме пӧрт

Мазаркинский чодырам аралыме пӧрт (рушла Дом лесной охраны Мазаркинский) - Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт. == Верланыме вер == Нуктыж ял деч 9 километр тораште лийын шоген. == Кылвер-влак == Дом лесной охраны Мазаркинский. == Литератур == История сел и деревень Республики Марий Эл. Звениговский район: Сборник документальных очерков. - Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, администрация муниципального образования «Звениговский район», 2004. - 304 с., ил. С. 198.

Source: original
Хаукио, Йенни

Йенни Элина Хаукио (финнла Jenni Elina Haukio; 1977 вӱдшор 7, Пори) - финн почеламутчо. == Кылвер-влак == Jenni Haukio(финн.) Йенни Хаукио во время государственного визита Президента Финляндии в Швецию 17-18 апреля 2012 года: фоторепортаж.. Важ гыч архивым ыштыме 4 ӱярня 2016. Тергыме 7 шорыкйол 2013. Йенни Хаукио во время государственного визита Президента Финляндии в Норвегию 10-12 октября 2012 года: фоторепортаж.. Важ гыч архивым ыштыме 4 ӱярня 2016. Тергыме 7 шорыкйол 2013. == Литератур == Paitasi on pujahtanut ylleni: Runoja. Kaarinan kaupungin runokirjat 7. Kaarina: Kaarinan kaupunki, 1999. ISBN 951-97062-8-3 Siellä minne kuuluisi vihreää ja maata. Turku: Savukeidas, 2003. ISBN 952-5500-00-4 Sinä kuulet sen soiton. Turku: Savukeidas, 2009. ISBN 978-952-5500-56-1 Jenni Haukio & Kate Fox: We are not stone - Emme ole kiveä. Ek Zuban. 2006 ISBN 978-0-9553930-1-3

Source: original
Хоккей

Хокке́й (англ. hockey) - команде дене таҥасыме спорт тӱрлык. Модшо-влак кидыште клюшкым кучен, тавалышын капкашкыже мечым але шайбым пурташ тыршат. Кажне командыште шке капкам аралыше капкаорол уло. Хоккей радамыш кызыт икмыняр модмаш пура: Шайбан хоккей - резине гыч ыштыме (168 грамм нелытан) диск дене ий валне эртыше модмаш. Резине дискым шайбе маныт. Тиде эн чот шарлыше хокке тӱрлык, сандене "Шайбан" мут деч посна тудым лӱмдат - хоккей. Шочмо верланже Канаде шотлалтеш. Канадыште, Российыште, УАШышто, Скандинавий велне, Чехий, Словакий, Немыч Эл, Швейцарий, Украине, Беларусь, Казахстан кундемлаште чот шарлен. Инлайн-хоккей - шайбан хоккей гае модмаш, но роликан коньким чиен дене модыт. Ӱстембал хоккей Шудо хоккей - олыкышто, але шудан верыште, пеҥгыде изи мече дене модыт. Австралий, Индий, Пакистан, Малайзийыште чот шарлен. Индорхоккей - шудо хоккей гае, но гандболлан келыштарыме спортзалыште эрта. Руш хоккей --- пеҥгыде изи мече дене ий валне модыт. Россий, Швеций, Финляндий, Норвегийыште чот шарлен. Флорбол - пластмассе гыч ыштыме клюшко да пуста мече дене залыште модыт.

Source: original
Термин

Те́рмин (лат. terminus гыч - чек, пысман) - шанчын, техникын, сымыктышын, тӱшка илышын ала-могай аланыштыже улшо умылым раш ончыктышо мут але муткылдыш. Тугак термин лӱмын налме аланыште умылын моло умыл дене кылжым раш ончыкта. Налме аланыште термин-влак насталан, койышлан, нунын палык-влакыштлан да нунын коклаште кыл-влаклан серлагыше ыҥ семын суаплат. Моло мутвундо деч ойыртемышын термин-влак шукыж годым ик ыҥан улыт да нимогай чоншижмыкым огыт кондо. == Шуко ончыктымашан термин-влак == Тыгодым тыгак шуко ыҥан термин-влак улыт. Мутлан, шинча (илтарман) - шинча (памаш тӱҥалтыш), да т.м. Тугак аббревиатур шуко ыҥан термин лийын кертеш. == Тыгак ончо == Омоним

Source: original
Крым

Крым пелотро, але Крым (украинла Крим, Кримський півострів, крымтатарла Qırım, Qırım yarımadası, Къырым, Къырым ярымадасы - Qır - «нур», Qırım - «нурым» гыч, рушла Крым, Крымский полуостров) - Шем теҥызын йӱдвелныже верланыше пелотро, тудын йӱдвел-эрвелныже - Азов теҥыз. 2014 ий Ӱярня тылзе гыч тиде мланде верч ӱчашымаш кая, де-факто Крым Российын кид йымакыже ушнен, Украине ден ООН ушемыш пурышо эл-влак (тӱҥ шотышто) Крымым Украинын мландыжлан шотлат.

Source: original
Горинов, Андрей Иосифович

Андрей Горинов (Андрей Иосифович Горинов) (1940 идым 20, РСФСР, Марий АССР, Кужэҥер кундем, Лажмучаш ял - 5 ага 2000, Йошкар-Ола ола) - марий серызе, почеламутчо, драматург, СССР Журналист-влак ушемын йыжъеҥже. == Илыш корныжо == Андрей Горинов 1940 ийын идым тылзын 20-шо кечынже Марий АССР Кужэҥер кундем Лажмучаш ялеш кресаньык ешеш шочын. == Тӱҥ произведенийже-влак == Кумыл нӧлтмаш : почеламут-вл. [Вдохновение : стихи]. Йошкар- Ола, 1969. 48 с. Мыйын курым ; Мый эрык элыште илем ; Илыш корно : почеламут-вл.//Ончыко. 1972. No 1 С. 31-32. Кечан кугорно ; Могай сай ; Уш-акыл памаш ; Куженер : поче- ламут-вл. // Ончыко. 1973. No 6. С. 3-4. Мыйын курым : почеламут-вл. // Шонанпыл. Йошкар-Ола, 1975. С. 145-187. Волгыдыш : поэма // Ончыко. 1975. No 1 С. 40-49. Колятуш : йомак-поэма [Малайыш : поэма-сказка]. Йошкар-Ола, 1978.32 с. Канде муро : почеламут, поэма [Голубая песня : стихи, поэма]. Йошкар-Ола, 1990. 88 с. Торалык мо чарак йӧратымашлан...; Кече шичме годым...: почеламут-вл. //Тылат. Йошкар-Ола, 1994. С. 81-83. Маска ӧрын : икшыве-вл. почеламут аршаш [Удивленный медведь : стихи для детей]. Йошкар-Ола, 1995. 24 с. Мланде ; Айда, шӱмем ... ; Огеш кӱл ! ; Кленчалан уке капитал : почеламут-вл. // Ончыко. 1997. No 4. С. 72-74. == Руш йылмыш кусарыме произведенийже-влак == Рабочий день : стихи и поэма. Йошкар-Ола, 1980. 80 с. Комсомолу ; За горизонт скатилось солнце : стихи / пер. А.Кор- шунова, В.Панова //Дружба. Йошкар-Ола, 1977. С. 7-8. == Илышыже да творчествыже нерген литератур == Андрей Горинов// Шонанпыл. Йошкар-Ола, 1975. С. 144. Казаков М. Шонанпыл // Ончыко. 1975. No 4. С. 110-112. Писатели Марийской АССР : биобиблиогр. справочник. Йошкар- Ола, 1976. С. 81-82. Крылов В. Кумылым вашлийын ылыжтат // Марий Эл. 1996. 1 фев. МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 94. == Литератур == Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. - Йошкар-Ола, 2007. С. 94. Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. - Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. - 752 с. С. 178-179.

Source: original
Россий Федерацийын сулло эмлызыже

«Россий Федерацийын сулло эмлызыже» (рушла «Заслуженный врач Российской Федерации») - Россий Федерацийысе кугыжаныш чап лӱм. 1995 ий Теле тылзын 30 кечынже чап лӱм нерген кӱштык лектын. 1996 ийыште чап лӱмым икымше айдемылан пуымо. == Чап лӱмым пуымо амал == «Россий Федерацийын сулло эмлызыже» чап лӱмым кӱкшӧ профессионализмым ончыктышо пашам ыштыше эмлызе-влаклан тыгай годым пуалтеш: медицин шанчыште да техникыште у йӧн-влакым кучылтын, шке жапыште эмлымаш але эмлымаш-профилактик пашам шуктымылан; лӱдыкшӧ чер-влакым эскерыме да эмлыме шотышто у методикым кучылтмылан, кучылтмо методикым саемдымылан. Тидын годым черланыше-влакын чотышт шагалемшаш, тыгак эмлалтмаш жап кӱчыкемшаш; кугу кӱкшытан профессионализм дене эмлымаш пашам ыштыме годым медицин аланыште лектышан организатор але шанче пашам шуктымылан; медицин тӧнеж-влаклан квалификациян пашаеҥ-влакым ямдылымылан. «Россий Федерацийын сулло эмлызыже» чап лӱмым посна радам дене пуат. Эмлыме але диагностик пашам тӱҥалме деч вара 20 ий эртымеке (рентген лабораторий да кабинетлаште - 15 ий эртымеке). Ты годым эмлызын кугыжаныш кучемын федерал орган деч награде (поощрений-влак) лийшаш улыт. == Тыгак ончо == Марий Эл республикын сулло эмлызыже

Source: original
Отар (ыҥ-влак)

Отар мут ончыктен кертеш: Отар - вольыкым лукмо але коштыктымо вер. Отар - мӱйым погышо мӱкшым кучымо вер. == Илымверла == Отар - Российыште Марий Элын Килемар кундемыштыже лийын шогышо пытыше сола. Отар - Российыште Марий Элын Оршанке кундемыште верланыше Шулко ял шотан илемыш пурышо ял. Отар - Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше выселке. Отар - Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыште верланыше Михайловка ял шотан илемыш пурышо ял. == Тугак ончо == Марий Отар Чуваш Отар Эсмекплак (Отар)

Source: original
Ошманур

Ошманур (рушла Ошманур) - Российыште Киров велын Шынчара кундемыштыже верланыше Шишовка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: Калыкчот: 78 еҥ (2002 ий), 51 еҥ (2010 ий). == Верланыме вер == Шынчара ола сынын посёлко деч 6.5 километр (12 км - авто дене) кечывалвел могырно верланен. == Лӱмлӧ еҥ-влак == Акшиков Пётр Павлович - 1941-1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. == Кылвер-влак == Ошманур.(руш)

Source: original
2002

== Кӧ колен == 14 пеледыш - Николай Михеев, руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2001). 19 пеледыш - Евгения Ивановна Коведяева, марий шанчызе, туныктышо, педагогике шанче кандидат (1987). 24 сорла - Юрий Артамонов, марий серызе, журналист, туныктышо, кусарыше, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1980), Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1978).

Source: original
13 ага

13 ага (13 май) - григориан кечышот почеш идалыкын 133-шо (кужемдыме ийлаште - 134-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 232 кече кодеш. == Событий-влак == Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 13 кечысе событий-влак == Шочыныт == Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 13 кечынже шочшо-влак 1920 - Варвара Тимофеевна Тимофеева, марий йылмызе, шанчызе, туныктышо, филологий шанче кандидат (1960), доцент (1963), «РСФСР калык туныктымашын отличникше» (1975). == Коленыт == Тугак ончо: Категорий:Ага тылзын 13 кечынже колышо-влак

Source: original
Батут ӱмбалне тӧрштылмаш

Батут ӱмбалне тӧрштылмаш - спорт тӱрлык. Тыгай дисциплине-влаклан шелалтеш: Батут - тиде кӱшкӧ торштылашлан арвер. 20-шо курымын 20-шо ийлаштыже америкыште Джордж Ниссен шке конструктор пашажым тӱҥалын. Тачысе кечын могай батутым ужын кертына - тиде тудын пашаже. Тиде айдемынак тыршымыж дене батут ӱмбалне тӧрштылмашым спорт радамышке гына огыл пуртеныт, эше Кеҥежымсе Олимпиадын программышкыж ешареныт. Джордж Ниссен шке изобретенийжым эре саемден, да американ школлашке колтылын. Физрук-влак у спорт снарядын пайдажым акленыт, тыге школ-влак коклаште батут ӱмбалне тӧрштылмаш дене икымше турнир-влак эрташ тӱҥалыныт. Айдемылан батут моткоч кӱшкӧ тӧршташлан йӧным пуа. Тыге шке жапыште ик фотографий тӱняште чот шарлен ыле. Айдеме дене кенгуру иканаште кӱшкӧ тӧрштат. Но айдеме батут гыч. Тӧрштымӧ кӱкшытышт икгай. Тиде фотографийым ужмек тыгак тӧрштылаш шукыштын кумылышт шочын. Америкыште батут ӱмбалне тӧрштылмаш дене икымше кугу таҥасымаш 1948 ийыште лийын. Мемнан элыште (а тунам Совет Ушемыште) батут дене эн ончыч космонавт-влак ямдылалтмаш семын тӧрштылаш тӱҥалыныт. Вет лач 60-шо ийлаште батутым Совет мландыш конденыт. Космонавт тыге кӱшкӧ тӧрштылмыж годым невесомость але Тылзысе гравитацийлан сайын ямдылалт кертеш. А космонавтым ямдылымаш программышке тиде спорт арвер тачат пура. == Тачысе кечын == Батутым тачысе кечын тиде кӱртньӧ рамышке пыжыктыме резине сынан материал гыч ыштыме сетке. Да батут ӱмбалне тӧрштылмашым Олимий модмаш программышке пуртеныт. Тидлан кугу надырым батутым ыштышыже Джордж Ниссен пыштен. Умыржӧ мучко шке ыштыме спорт арвер денже тӱрлӧ трюкым ыштылын. Кӧ пала, ала тидланак кӧра Ниссен 96 ийым илен, да тений гына пневмоний чер деч колен? А теве Олимпий программыште эше вӱдышкӧ тӧрштылмаш уло. Тиде спорт тӱрлык батут ӱмбалне тӧрштылмаш ден пенгыдын кылдалтын. Вет спортсменлан лач моторын тӧрштымыжлан, да южышыто трюкым ончыктымыжлан баллым пуат. Кушто эше тыгай техникым спортсмен поген кертеш? Лач батутышто гына. Але эше ик спорт тӱрлык - фристайл. Ечызе але сноубордист курык гыч вола, да трамплиныште тӧршта. Чоҥештымыж годым южышто тыгак тӱрлӧ трюкым ышта. Мастарлыкым нунат батут дене гына погат. А чынжым каласаш гын, кеч могай спортсменлан батут ӱмбалне тӧрштылмаш пайдам гына конден кертеш. Футболист, волейболист, тӧрштылшӧ-влак, моло спортсмен-влаклан ямдылалтмашште батут чот полша. А батут-влакым спортзалышке шукырак шындаш, да сеткым саклташ гын, спейсболла модаш лиеш. Волейбол але пионербол модмаш гае, но спортсмен-влак батут ӱмбалне тӧрштылыт, мечым кугу кӱкшыт гыч пералтат. Слэмбол спортсмен-влак батутышто тӧрштылын баскетбол оҥгыш мечым кышкат. == Кылвер-влак == Сайт федерации прыжков на батуте России Сайт международной федерации гимнастики, раздел батута

Source: original
Онцилла

Онцилла (лат. Leopardus tigrinus) - Кечывалвел Америкыште пырыс-влак (Felidae) йамагатын гыч изи янлык. Капше 38-59 см, почше 20-45 см, нелытше 1.5-3 кг. == Ӱлылтӱрлык-влак == Leopardus tigrinus tigrinus, эрвел Венесуэла, Гайана, йӱдвел-эрвел Бразилий Leopardus tigrinus guttulus, центр да кечывалвел Бразилий, Уругвай, Парагвай, йӱдвел Аргентина Leopardus tigrinus oncilla, центр Америка Leopardus tigrinus pardinoides, касвел Венесуэла, Колумбий, Эквадор

Source: original
Сан-Паулу

Сан-Паулу (португалла São Paulo) - Бразилийын кечывалвел-эрвел ужашыштыже кугу ола, Сан-Паулу штатын рӱдӧ олаже. Тудо Тиете эҥер серыште, Атлантик тептеҥыз деч 70 км тораште верланен. Сан-Паулу Бразилийын да чумыр кечывалвел пелшарын эн кугу олаже. Олан калыкчотшо - 13.651.000 еҥ (2011).

Source: original