AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Perturbed_Хапсагай (якут хүреш)

Хапсагай (саха: хапсаҕай - кашпагай, аваангыр) - якут национал хүреш. == Этимологиязы == Хапсагай деп сөс түрк-моол уктуг болуп турар, тыва дылче очулдурар болза, кашпагай дээн уткалыг. == Төөгүзү == Хапсагай бурунгу шагдан бээр турган якут чоннуң үндезин спорт хевирлериниң бирээзи болур. Олонхо деп якут буругу тоолчургу чугааларда ортаа оранның күчүлүг маадырлары хапсаганың аргалары-биле кара күштерни базып чораанн төөээн. Тоолчургу чугааларда якуттарның бичии оолдарны кара чажындан мөге кылдыр өөредип турганн бижээн. Кандыг-даа чепсек чокка дайылдажып билири албан турган. аоң аргаларын өг-бүле бүрүзү чажырып чораны билдингир. Орус дылда хапсагай дугайында бир дугаар Г.&nbsp;Ф.&nbsp;Мллер, деп этнограф-эртемден 1737 чылдың май 31-де Ысыах үезинде бодунуң көргени хапсагай хүрэжин тайылбырлап бижээн. Шаанда хапсагайны Ысыах деп улуг байырлал үезинде, куда-дойларга аът чарыштырган черлерге эрттирип чораан. Мөгелерни даадарлар деп адаар. Кандыг-даа үе сагывас, хүнзедир-даа хүрежип турар турган, херек болзаэртенги хүнче-даа шилчий бээр турган. Кол шаңналы шаанда мюсэ деп аскыр аъттың дөңмээниң хайындырган сөөгүн тутсур туран. Хымыс азы арага-даа кудуп бээр турга. XIX чүс чылдың төнчүзүнде XX чүс чылдың эгезинде хапсагай бүгү Якутияга немтерээн. 1932 чылда хапагайга бир дугар улуг маргылдаа болуп эрткен, ооң соонда-ла үргүлчү болур апарган. 1944 чылдан херээжен улус аразынга база Спартакиадага хүрежип турар апаргн. СССР үезине хар-назы аайы-биле дык сайзырап нептерээн. 1992 чылда Хапсагайның федерациязы Якутияга ажыттынган. 2010 чылдан тура Длегей чергелиг хүрештерниң аңгы-аңгы хевирлерин мөөңнээн (FILA) деп организация-биле керээ чаргаш, ону делегей чергелиг хүреш хевирлериниң аразынчекиирген.. Хапсагайга 2011 чылда Африкага дыка улуг сонуургал одунган. 2011 чылдың декабрьда Африканың хапсагайга бирдугаар тергиидели болуп эрткен. == Дүрүмнери == Хөрек чанагаш, содактыг боор, чиик идиктерлиг. Черге мага-бодунуң чүзү-биле-даа дээптерге, уттурган деп санаттынар. Чгум чаңгыс холу-биле даяныптарболза, 1 балл казыыр, ийи холдап даяныптарга, уттурган деп санаттынар. Арга кылган мөге бут кырынга турар ужурлуг. Партерге хүрешпес. Хапсагайда удрланыкчызының мага-бодунуң кайы-даа кезээнден сегирип ап болур, чүгле хол-будунуң салааларындан тдуп болбас. Хапсагай 10 минут уламчылаар, улуг улуска бир эвес кол үее кайызы-даа аштырбаза, немей 2 минут бээр.. 1955 чылга чедир хапсагайга килдер-биле ылгаар дүрүм чок турган, 1955 чылдан тура 53, 58,64, 72, 80 кил чедир блгаш80 килден өрү деп деңзиге хамаарыштыр ызыгаарлар тургускан. == Шөлүглер == Мадзяк А. С., Артёменко О. Л. Энциклопедия традиционных видов борьбы народов мира. Минск, 2010 год

Source: data_perturbation
Кече Юкса (елга)

Кече Юкса - Россия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Юкса елгасының сул ярыннан 147 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 33 км. == Су реестры мәгълүматы == Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы - Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны - Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны - Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы. Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: Дәүләт су реестрында су объектының коды - 13010400312115200021810 Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды - 115202181 Бассейн коды - 13.01.04.003 ГӨ буенча саны - 15 ГӨ буенча чыгарылышы - 2 == Сылтамалар == РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 2015 елның 26 май көнендә архивланган.

Source: original
«Свияга» стендка ату комплексы

«Свияга» стендка ату комплексы - Казан янындагы спорт корылмасы. Казаннан 30 чакрым ераклыкта урнашкан. Бу комплекста 2010 елда стенда ату буенча Европа чемпионаты ярышлары үтә. Комплекс Халыкара стендка ату федерациясе (ISSF) оешмасының югары таләпләренә туры китереп эшләнгән. Аның территориясендә өч төрле күнегүдә (трап, скит һәм дубль-трап) стендка ату өчен комбинацияләнгән мәйданчыклар бар. Комплекс заманча таләпләргә туры килә, биредә иң яңа техника файдаланыла. Шулай ук биредә спортчыларга ял итү өчен уңайлы бүлмәләр, VIP-зона, матбугат үзәге, укыту-администрация бүлмәләре һәм ресторан урнашкан. == Сылтамалар == Универсиада 2013 сайтында «Свияга» стендка ату комплексы 2012 елның 31 октябрь көнендә архивланган.

Source: original
Кирсти Ковентри

Кирсти Ковентри, Кирсти Ли Ковентри Сьюард (ингл. Kirsty Leigh Coventry Seward; 1983 елның 16 сентябре, Зимбабве, Хараре[d]) - спорт функционеры, Халыкара олимпия хәрәкәте эшлеклесе (2013 елдан ХОК әгъзасы), 2025 елның 23 июненнән ХОК[d] президенты. Зимбабве йөзүчесе һәм сәясәтчесе, ике тапкыр Олимпия уеннары чемпионы, җиде тапкыр дөнья чемпионы, 14 тапкыр Африка уеннары җиңүчесе, күп тапкыр дөнья рекордчысы. Зимбабве тарихында иң титуллы спортчы. == Тәрҗемәи хәле == 1983 елның 16 сентябрендә Зимбабве башкаласы Хараре[d] (1982 елга кадәр Солсбери) шәһәрендә туган. Әти-әнисе - Роб Ковентри һәм Линн Ковентри. 1999 елда Хараредагы Доминикан монастыре каршындагы урта мәктәпне тәмамлаган. Балачактан ук йөзүдә сәләте күренә, бу аңа спорт карьерасын туган иленнән читтә дәвам итәргә мөмкинлек бирә. Алабамадагы Оберн шәһәрендә яшәгән, җирле университетта укыган һәм университет ярышларында катнашкан. 2004 елда Афинада узган Җәйге Олимпия уеннарында өч олимпия медале: алтын, көмеш һәм бронза, 2008 елда Пекинда узган Җәйге Олимпия уеннарында - дүрт: алтын һәм өч көмеш медаль яулаган. Соңыннан Зимбабве Олимпия комитеты рәисе Пол Чингока Кирсти Ковентрины «безнең милли байлыгыбыз» дип, Зимбабве президенты (1987-2017) Роберт Мугабе[d] - «алтын кыз» дип атаган һәм шәхсән 2008 елгы Олимпиадада чыгыш ясаган өчен 100 000 АКШ доллары белән бүләкләгән. 2016 елда Кирсти Ковентри үзенең бишенче олимпиадасыннан соң йөзү буенча карьерасын тәмамлаган; ул Олимпия уеннары тарихында хатын-кызлар йөзүендә иң күп индивидуаль медальләр яулаган. Ковентри 2013 елдан Халыкара Олимпия комитеты (ХОК) әгъзасы булып тора, 2018 ел башында бөтен дөньяда Олимпия спортчыларын тәкъдим итүче орган - Халыкара Олимпия комитеты атлетлары комиссиясе рәисе булган. 2025 елдан Халыкара Олимпия комитеты президенты - Ковентри тарихта бу вазыйфага сайланган беренче хатын-кыз һәм Африканың беренче вәкиле булган. 2018 елның сентябреннән Зимбабве Министрлар Кабинетында Яшьләр, спорт, мәдәният һәм ял министры вазыйфасын биләгән. == ХОК президенты == 2025 елның 20 мартында Халыкара Олимпия комитетының яңа (унынчы) президенты итеп сайлана, вәкаләтләре срогы сигез ел. Аның өчен Халыкара Олимпия комитетының 97 әгъзасыннан 49ы тавыш биргән. Шул рәвешле ул ХОК президенты постында беренче хатын-кыз һәм Африканың беренче вәкиле булган. Президент вәкаләтләрен аңа 2013 елдан бирле бу вазыйфаны биләгән Томас Бах тапшыра. == Шәхси тормышы == Ире Тайрон Сьюард (Tyrone Seward), аның менеджеры. 2013 елның 10 августында өйләнешкәннәр. Ике балалары бар: беренчесе Элла (2019). == Сылтамалар == Сайт Кирсти Ковентри(ингл.) Кирсти Ковентри - олимпийская статистика на сайте Sports-Reference.com(ингл.)

Source: original
NGC 6665

NGC 6665 - Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика. == Тарихы == Әлеге галактика 1871 елда Франция астрономы Edouard Stephan тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган. == Чыганаклар == Мәгълүмат инглиз һәм француз телендәге Яңа гомуми каталог төп нөсхасеннән алынган Мәгълүмат(ингл.) Төзәтелгән Яңа гомуми каталогтан алынган SIMBAD(ингл.) VizieR(ингл.) NASA/IPAC Extragalactic Database(ингл.) WikiSky-da NGC 6665: DSS2, SDSS, GALEX, IRAS, Водород α, X-Ray, Астрофото, Харита, Рәсем == Шулай ук карагыз == Яңа гомуми каталог Мессье җисемнәр исемлеге

Source: original
Френсис (Юта)

Френсис - Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town). == Тарихы == Огачи шәһәре 1869 елда нигезләнгән. == Географиясе == Шәһәрчек мәйданы - 6,804386 км²,6,440632 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2000 ± 1 метр биеклектә урнашкан. == Сылтамалар == M.F.Riche, B.Benton, P.J.Schneider. Population of States and Counties of the United States:1790-1990. - U.S Department of Commerce Bureau of the Census, 1996. - 162 б. AmericanFactFinder. United States Census Bureau. әлеге чыганактан 2014-11-21 архивланды. 2016-11-24 тикшерелгән.

Source: original
Шура-Мике (коммуна)

Шура-Мике - Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна. == Географиясе == Коммуна мәйданы - 49,48 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Шура-Мике һәм Русчори авыллары урнашкан. == Чыганаклар == Populația stabilă la 1.01.2009 total din care de 18 ani și peste (румынча). әлеге чыганактан 10.09.2012 архивланды. 2011-12-19 тикшерелгән. Biroul Electoral Central. Alegeri locale 2008 TUR I + TUR II + TUR III. Primari aleşi pe municipii,oraşe şi comune. (румынча). әлеге чыганактан 2013-07-17 архивланды. 2011-12-15 тикшерелгән.

Source: original
Регион

Төбәк яки Регион - территорияне, яки башка бер физик өлкәне билгеләүче, Җирне яки галәмне өйрәнүче фәннәрнә кулланылган термин. Төбәктәге географлар өйрәнелгән административ-территориаль берәмлек өчен - вилаять битен карагыз. == Глобаль төбәкләр == Глобаль төбәкләр - планетаның галәмнән җиңелчә аерыла алынган территорияләре, ике төп җир мохите - коры җир һәм су белән билгеләнә. == Шулай ук карагыз == Төбәктәге үсеш Төбәктәге география Региональ дәүләт == Искәрмәләр == Bailey, Robert G. (1996) Ecosystem Geography. New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-94586-5 Meinig, D.W. (1986). The Shaping of America: A Geographical Perspective on 500 Years of History, Volume 1: Atlantic America, 1492-1800. New Haven: Yale University Press. ISBN 0-300-03548-9 == Сылтамалар == [Map and descriptions of hydrologic unit regions of the United States] Federal Standards for Delineation of Hydrologic Unit Boundaries(үле сылтама) Physiographic regions of the United States 2006 елның 15 май көнендә архивланган.

Source: original
Казчина Казалети (Лоди)

Казчина Казалети - Италиянең Ломбардия төбәге Креспьатика өязендә урнашкан торак пункт. == Географиясе == Казчина Казалети Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан. == Климаты == Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш - йомшак. == Әдәбият == Gino Moliterno, ур. (2003). Encyclopedia of Contemporary Italian Culture. Routledge; Routledge World Reference. ISBN 0415285569. Catherine B. Avery, ур. (1972). The New Century Italian Renaissance Encyclopedia. Simon & Schuster. ISBN 0136120512. Италия // Италия - Кваркуш. - М. : Советская энциклопедия, 1973. - (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969-1978, т. 11).

Source: original
Мегалодон

Мегалодон - үлгән акулаларның бер төре.Бу су хайваннары берничә миллион ел элек яшәгәннәр, дөресрәге 2,6 миллион - 23 миллион элек. Галимнәр мегалодонны хәзерге “Ак акула” белән бер нәселдә дип әйтәләр, бәлки бу чынлап шулайдыр. Археологлар бу су хайванының тешләрен бик күп санда табалар. Аларның тешләре 15 сантиметрга кадәр була ала, бәлки күбрәктер дә. Бер теше 15 сантиметр булгач. Бу хайванның иң зурлары 18 метрга кадәр була алган, хәтта 20 метрга кадәр. Ә авырлыгы 18 тоннадан кубрәк. Иң көчле акула булып мегалодон санала, аның 276 теше 180 мең ньютон көч белән теләсә кайсы җан иясен утерә ала. Иң мөһиме мегалодон өчен ул - китлар. Бу ерткыч өчен кит - төп ризык булган. Башта мегалодон китларның ишкәкләрен һәм койрыкларын тешләп ала торган булган, ә аннары инде күкрәкләрен. Ләкин дөньяда, элек яшәгән бер су җырткычы, мегалодонга каршы басып тора алган. Аның исеме - “Милвиловый левиафан”. Аның тешләре 36 сантиметрга кадәр була алган. Левиафанның да ризыгы шул тирә булган - китлар. Ләкин левиафан белән мегалодон очрашулары бик аз булган, аңа карамастан да, мегалодон барыбер җиңеп барган. Мегалодон юкка чыгу сәбәпләре: Климат үзгәрү. Иң элек океаннарның суы хәзергегә карата җылырак булган. Төп ризыгы бетү. Кайбер кешеләр хаман да мегалодонның үлмәвенә ышаналар. Ләкин бу алай түгел: Беркайда да соңгы 1,5 миллион елларда диңгезнең нинди дә булса бер җаны да акула тешеннән үлде дип язылмаган/әйтелмәгән (ак акуланың тешеннән тыш). Диңгез тирәнлеге мегалодон туклана торган ризык белән бай түгел. Бу акуланы бер кешедә бер кайчанда күрмәгән. Әйе, интернетта бик күп фото-сүрәтләр бар, янәсе, ул фотоларда мегалодон сүрәтләнгән, ләкин фотошобын алып атсаң, анда китлы акула гына кала,бик зур акула, ләкин кешегә тими торган һәм куркынычсыз . == Чыганаклар == видеосыннан алынган.

Source: original
Wäisilär xäräkäte

Wäisilär xäräkäte − dini häm ictimaği-säyäsi xäräkät, milli-sosial tigezsezlekkä qarşı köräşneñ ber çağılışı (XIX ğasırnıñ 2. yartısı - XX ğasır başı). Wäisilär xäräkäten nigezläwçe - Bahawetdin Wäisev. == Tarix == Tatar igençelären, hönärçelären häm urta qul säwdägärlärne berläştergän. Bahawetdin Wäisev qulğa alınğaç ta (1884), aña iäwçelär sanı kimemägän. 1908 yılda Qazan gubernasınıñ Qazan, Arça, Zöyä öyäzlärendä, Irınbur häm başqa kürşe gubernalarda, Urta Aziädä Wäisilär xäräkäte 15 meñläp keşene berläştergän. Wäisilär xäräkätneñ töp taläpläre - grajdanlıq qanunnarına häm cirle xakimiätkä buysınmaw, fäqät şäriğät quşqança, Qor'änçä yäşäw, käferlär armiäsendä xezmät itmäw, salım tülämäw, ike başlı qaraqoşlı pasportnı almaw. 1884 yılda Bahawetdin Wäisev häm başqa qayber citäkçeläre qulğa alınğannan soñ, bu xäräkättä qatnaşuçılar pülisä ezärlekläwennän qaçıp, yäşerten eş itügä küçälär. Şäkertlär häm xalıq arasında fikerdäşlär tuplaw tuqtalmıy. 1897 yılğa bilgelängän xalıq sanın isäpkä alu çarasına qarşı bulğan Wäisilär xäräkäte wäkillärennän 100dän artıq keşene patşa xökümäte qabat qulğa ala häm sörgengä cibärä. 1905-1907 yıllardağı inqilab (revolütsiä) waqıtında Wäisilär xäräkäte köçäyä, Äbu Zärr äl-Ğifari tormış ürnäge tiräsendäge İslam sotsializmı ruxında üzenä ber yañarış kiçerä. 1917 yılğı Oktäber inqıylabınnan soñ wäisilä Sovet xakimiäten yaqlayaçaqların belderälär. Rusiä watandaşlar suğışı barğanda Qızıl Ğäskär safında Wäisilär xäräkäte tarafdarlarınnan polk oyıştırıla. 1920-yıllarda wäisilär Çistay kantonında Yaña Bolğar awılına nigez salalar, şunda tuplanıp yaña şartlarda üzlärençä yäşärgä niätlilär. Ämma 1930-yıllardağı repressilär waqıtında başlap yözrüçeläre qulğa alınğaı, xäräkät tämam tarqala. == Şulay uq qarağız == Bolaq artı respublikası == Çığanaqlar == Сенюткина О. Ваисов и ваисовцы Алишев С., Мөлеков М., Вәисиләр тарихыннан “Казан утлары” 164-170 б., 1989. Вәисиләр һәм вәисичеләр хәрәкәте. Җыентык. Яшел Үзән, 2004. Вәлиев Р.К. Болак арты республикасы “Мирас” 7,8 б.,1997ю Вәлиев Р.К. “Өзелгән дога”, “Мирас” 8,9,11,12 б., 2002, 2003. Вәлиев Р.К. Фаҗига - Казан, 1996. Зеленодольский район: проблемы истории и культуры. Научное издание, Казань, 2003. Ижбулатов М.Р. “Мулла Илен һиндлылар да белә”, “Яшел Үзән”, No 75, 1996. Сагидуллин М.К. “Истории ваисовского движения”. Казань, Татполиграф, 29 б.,1930. Сәйфетдинов Р.Г. “Мулла иле моңнары”. Казан, 2010 Проблемы истории и культуры. Научное издание, Казань, 2003. Сәйфетдинов Р.Р. “Гаделлек корбаннары”, “Яшел Үзән”, 2002. Сәйфетдинов Р.Г. “Яшел Үзәндә - Тукай эзләре”, “Яшел Үзән” газетасы, No7 - 8, 24.01.2006. Татар әдәбияты тарихы, II том, Казан, 1985. Усманова Д.М. Мусульманское “сектанство” в Российской империи - Казань, 2009.

Source: original
Теллер-Яха

Теллер-Яха - Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Хейги-Яха елгасының уң ярына тамагыннан 171 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 21 км. == Су реестры мәгълүматы == Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы - Надым елгасы. Кече елга бассейны - Өстәмә бассейны юк, елга бассейны - Надым. Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: Дәүләт су реестрында су объектының коды - 15030000112115300050668 Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды - 115305066 Бассейн коды - 15.03.00.001 ГӨ буенча саны - 15 ГӨ буенча чыгарылышы - 3 == Сылтамалар == РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 2015 елның 26 май көнендә архивланган.

Source: original
Матди булмаган мәдәни мирас

Матди булмаган мәдәни мирас буларак төрле халыкларның үзенчәлекле мәдәни традицияләрен билгеләүче феноменнар атала. == Үрнәкләр == Фольклор - сөйләм тарихи-мәдәни һәм музыкаль-бию жанрлар (музыка, бию һәм җырлау стилләре, дастаннар, легендалар һ.б.): Агач кеше, Бичура, Венера, Вилалар, Дәҗҗал, Идегәй дастаны, Түштән, һ.б. Бәйрәмнәр һәм йолалар: Гербер, Каравон, Нәүрүз, Сабан туе, һ.б. Телләр (аларны саклау һәм җанландыру күзлегеннән) Ризык: Суши, Тако, Татар ризыклары, һ.б. Киемнәр: Татар милли киемнәре һ.б.

Source: original
Югары Толмач

Югары Толмач - Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Уфтюга елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км. == Су реестры мәгълүматы == Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны - Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны - Төньяк Двина. Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: Дәүләт су реестрында су объектының коды - 03020300112103000025780 Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды - 103002578 Бассейн коды - 03.02.03.001 ГӨ буенча саны - 03 ГӨ буенча чыгарылышы - 0 == Сылтамалар == РФ табигать ресурслары һәм экология министрлыгы сайты 2015 елның 26 май көнендә архивланган.

Source: original
Казан дары заводында һәлакәт (1917)

Казан дары заводында һәлакәт, рус чыганкларында - "Казан һәлакәте" - 1917 елда Казан дары заводында булган зур янгын. 1917 елның 14 августында янгын башлана һәм заводларны бетерә, 14-16 августта Казанда паниканы тарата. Казан шәһәренең сәнәгать өлешендә урнашкан саклагычлардагы снарядлар шартлавы нәтиҗәсендә килеп чыккан янгын 24 августка кадәр дәвам итә. Күп шартлаучан матдәләр сусаклагычлар суы белән басылган булган һәм зуррак шартлаулар булдырылмаган калган. Шартлау нәтиҗәсендә 13 кеше һәлак була, 8 кеше җәрәхәтләрдән үлә, 172 кеше, шул исәптән 30 бала яралана. Янгын 12 000 уксибәр бетерә, Беренче бөтендөнья сугышында барлыгы 30 000 уксибәр җитештерелгән. Бер миллион снаряд (78 500 пот) юк ителә, 572 бина җимерелә, 152 йорт тулысынча юк ителә. Казан 1,8 млн пот (29 500 кг) нефть югалта. Һәлакәт Казанга һәм саклануга сәләтенә зур зыян китерә. Россия өчтән бер уксибәр югалта, шуңа күрә Россиянең саклануга сәләте өчен бу вакыйга "Казан һәлакәте" булып чыккан һәм болай дип йөртелгән. == Янгын == Тикшеренүләр буенча ваемсыз каравылчылар Дары станциясе (бүгенге Лагерь стансасы) янында тәмәке төпчеген ташлау нәтиҗәсендә станциядәге снарядлар шартлаган, аннан соң ут депога, нефть цистерналарына сикергән. Казаннан 200 000 кеше җәяү һәм пуез белән качып китә. == Нәтиҗәләр == Дары заводының иске бинасы тулысынча җимерелгән. Генерал Лавр Корнилов Керенский җитәкләгән Вакытлы хөкүмәтне һәм большевикларны Алманиягә ярдәм итү максатыннан дип шартлауны оештыруда гаепли. Керенский җитәкләгән Вакытлы хөкүмәтне Казан һәлакәтендә гаепләү - Корнилов фетнәсенең төп сәбәпләренең берсе була. Әлегә Казанда, Идел буенда шартламаган снарядлар табыла. == Әдәбият == Официальный сайт Казанского Государственного Казенного Порохового Завода 2008 елның 15 апрель көнендә архивланган. Снабжение русской артиллерии орудиями и боевыми припасами во время войны Пожар на Пороховом, или «казанская катастрофа» 2016 елның 5 март көнендә архивланган. В Казани нашли артиллерийский снаряд 2016 елның 4 март көнендә архивланган. Цветков В. Ж. «Лавр Георгиевич Корнилов» Милюков П. Н. Ликвидация выступления Корнилова. (Враги о большевиках и пролетарской революции.) МПКомпания АКВАРЕЛЬ, 1991. По изданию Революция и гражданская война в описаниях белогвардейцев. Составил С. А. Алексеев. В 5-ти томах. Госиздат, М. - Л., 1926 год. Костин А. Л. Посеяли ветер - пожали бурю. - М.: Гелиос АРВ, 2004. - 224 с., ил. ISBN 5-85438-111-7

Source: original
2008 елгы футбол буенча Казакъстан президенты кубогы

Казакъстан президентының 1 нче Кубогы 2008 елның 26 апреленнән 29 апреленә кадәр Алматыда узды. == Стадионнар == Ачылыш матчы һәм финал Үзәк стадионда узды. Калган матчлар "Рыскулов исемендәге КазЭУ" стадионында узды. == Бүләкләр == Турнирның иң яхшы уенчысы Бразилия Эндрю Эрики (Оле Бразил) Турнир бомбардиры Төркия Аплер Чакыроглу (Бешикташ;5 туп) Турнирның иң яхшы капкачысы Россия Федерациясе Лев Горелик (Зенит) Турнирның иң яхшы сакчысы Төркия Озмен Сезер (Бешикташ) Турнирның иң яхшы ярымсакчысы Россия Федерациясе Пётр Тен (ЦСКА) Турнирның иң яхшы һөҗүмчесе Нидерланд Томас Верхайт (АДО Ден Хааг) Тамашачылар мәхәббәте призы Казакъстан Казакъстан Алибек Самбиев (Цесна)

Source: original
Чумра

Чумра (төр. Çumra) - Төркия Җөмһүриятенең Конья иленә караган бер шәһәре. == Сылтамалар == Турция // Большая российская энциклопедия : в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. - М. : Большая российская энциклопедия, 2004-2017. 2021 елның 4 ноябрь көнендә архивланган.(рус.) Төркия рәсми сайты. әлеге чыганактан 2015-05-22 архивланды. 2016 елның 4 март көнендә архивланган.(төр.) Genel Kurul Tutanağı 24.Dönem 5. Yasama Yılı 30. Birleşim. әлеге чыганактан 15 12 2014 архивланды.(төр.)

Source: original
Xalıq doşmanı

Xalıq doşmanı (latinça hostis publicus - tögäl tärcemäse "cämğiät doşmanı" häm lat. hostis populi Romani, "Rim xalqı doşmanı") - Rim xoquqınıñ töşençäse, qanunnan tış şäxesne iğlan itü häm anı şartsız beterügä çaqıru çaraları, şul mäğnädä xalıq doşmanı - respublikağa qarşı qorallı soldatqa tiñ. 68 yılda Rim imperiäse Senatı Neronnı xalıq doşmanı itep iğlan itä. Fransiä inqıylabı waqıtında rejim doşmananarına qarşı mass-küläm terrornı añlatu maqsatınnan "xalıq doşmanı" terminı kiñ qullanılğan. Fransiä inqıylabı waqıtında "xalıq doşmanı" terminın Yakobin diktaturası 1794 yılda kertä. Soñraq yakobinçılar arasında da "xalıq doşmannarı" tabılğan: Danton "ingliz şpionı" bularaq üterelgän. AQŞta "public enemy" yäğni "cämğiät doşmanı" töşençäse qullanıla, rus telendä yış "däwlät doşmanı" dip tärcemä itelä. 1930 yıllarda "däwlät doşmannarı"nda cinäyätçelär Äl Kapone, Con Dilincer h.b. yazıp quyılğan. Rusiä inqıylabı waqıtında 1917 yılnıñ avgustında Lavr Kornilov "xalıq doşmanı" itep atağan, şulay itep termin Waqıtlı xökümät çorında berençe tapqır qullanılğan. == Stalin repressiäläre == Stalin repressiäläre waqıtında bastıru çaraların aqlaw maqsatınnan "xalıq doşmanı" töşençäse aktiv qullanıla. Stalin teoriäse buyınça kommunizmnı tözü waqıtında sıynıflar köräşe kierenkelänä häm yaña "sıynıf doşmannarı": inqıylabqa qarşı şäxeslär, zıyan kiterüçelär, diversantlar, üterüçe-tabiblar h.b. kilep çığa, alarğa qarşı terror qullanıla. Çınnan "xalıq doşmannarı"na qarşı köräş - idärä itkän xakimnär öçen säyäsi köndäşlärne häm başqaça uylawçı keşelärne beterü çaraların aqlaw häm añlatu qoralı. Xalıq doşmannarı öçen cäzalar RSFSR Cinäyät Kodeksınıñ 58-nçe maddäsendä bilgelängän. == Sıltamalar == Выступление Парижского мэра Петиона 3 августа 1792 г. перед Законодательным собранием от имени 48 секций Парижа Декрет от 10 июня 1794 г. Елизаров М. А. Левый экстремизм на флоте в период революции 1917 года и гражданской войны: февраль 1917 - март 1921 гг.. - СПб., 2007. - 578 с. Декреты Советской власти. - 1-е. - Москва: Государственное издательство политической литературы, 1957. - Т. I. - С. 165-166. - 626 с. - 30 000 экз. Иоффе Г. З. Верховный правитель России: документы дела Колчака (рус.) // Новый журнал : Литературно-художественный журнал русского Зарубежья. - 2004. - Т. 235. Мозохин О. Б., «Правовое регулирование внесудебных полномочий ВЧК» Законодательная база советской репрессивной политики 2009 елның 4 июнь көнендә архивланган. Программа «Память о бесправии» 2012 елның 29 июнь көнендә архивланган. СТАЛИНСКИЙ ПЛАН ПО УНИЧТОЖЕНИЮ НАРОДА: Подготовка и реализация приказа НКВД No 00447 «Об операции по репрессированию бывших кулаков, уголовников и других антисоветских элементов» Записка Комиссии Политбюро ЦК КПСС по дополнительному изучению материалов, связанных с репрессиями, имевшими место в период 30-40-х - начала 50-х годов от 25 декабря 1988 года

Source: original