AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Төньяҡ һәм Көньяҡ (геосәйәсәт)

Төньяҡ менән көньяҡтың ҡапма-ҡаршылыҡта тороуы - донъяның бай төньяҡ һәм фәҡир көньяҡ илдәргә бүленеше, алдынғы һәм үҫештәге илдәрҙең бер-береһенә глобаль ҡапма-ҡаршылыҡта тороуы. Донъяның иң бай 20 илендәге йән башына уртаса килем иң фәҡир 20 илдәгенән 37 тапҡырға артығыраҡ, һуңғы 40 йыл эсендә был айырма ике тапҡырға артҡан. БМО-ның Үҫеш программаһы аналитиктары баһаһына ҡарағанда, XXI быуат башына планетаның иң бай 225 кешеһенең байлығы, бөтәһен ҡушып һанағанда, 1 трлн долларҙан артып киткән, был сумма донъя халҡының 47%-ын тәшкил иткән 2,5 млрд фәҡирҙең йыллыҡ килеменә тиң. «Forbes» журналы исемлегендәге иң бай 500 кешенең килемдәре донъялағы иң фәҡир 416 млн кешенең дөйөм килеменән күберәк. БМО-ның Үҫеш программаһы баһалауынса, иң бай илдәрҙең донъя ЭТП-һындағы өлөшө - 86 %, уртасаларҙың өлөшө - 13 %, ә иң фәҡирҙәрҙең өлөшө 1 % тәшкил итә. Иҡтисади үҫеш тиҙлегенең төрлөлөгө бай һәм ярлы илдәр араһындағы айырманы ҙурайта бара. == Глобаль тиңһеҙлек эҙемтәләре == «Глобаль Төньяҡ» менән «глобаль Көньяҡ» үҫешендәге тигеҙһеҙлек эшсе көстәрҙең Көньяҡтан Төньяҡҡа ағылыуына сәбәпсе. Тикшеренеүселәрҙең күбеһе антиамериканизм һәм тотош көнбайыш цивилизацияһына нәфрәт үҫеүе, ислам фундаментализмының һәм исламсыл терроризмдың таралыуы сәбәбе тип ошо тигеҙһеҙлекте һанай. Политолог Ф. И. Гобозов фекеренсә, бай һәм ярлы илдәр араһында упҡындың тәрәнәйә барыуы милләтселек үҫешенә килтерә, ярлы милләттәр, үҙенең милли иҡтисадын күтәреүгә һәм ысын бойондороҡһоҙлоҡ алыуға өмөтләнеп, үҙ дәүләтселеген төҙөргә тырыша, милли айырымланыуға ынтыла. == Ҡайһы бер илдәр эсендәге төньяҡ һәм көньяҡ айырмаһы == Төньяҡ һәм көньяҡ айырмаһы айырым илдәр эсендә лә күҙәтелә. Типик миҫалдар: Көньяҡ Ҡаҙағстан һәм Төньяҡ Ҡаҙағстан. Көньяҡ Ҡырғыҙстан (Ош) һәм Төньяҡ Ҡырғыҙстан ([ Бешкәк]). Рәсәйҙең Төньяҡ-Көнбайышы, Урал һәм Рәсәйҙең Европа өлөшөнөң ҡалған төбәктәре. Көньяҡ Италия һәм Падания. Фландрия һәм Валлония. Каталония, Басктар иле һәм ҡалған Испания. Яңы Англия һәм АҠШ-тың көньяҡ-көнсығыш штаттары. Шулай уҡ Мексикала, Францияла, Ираҡтаһ.б. илдәрҙә лә төньяҡ һәм көньяҡ төбәктәр араһында айырма күренә. Көньяҡ ярымшарҙа иһә бындай айырма КАР, Аргентина, Австралия һ.б. эсендә бар. == Көнбайыш - Көнсығыш == Төньяҡ менән көньяҡ араһындағы контрастарҙан тыш, иҡтисадсылар көнбайыш-көнсығыш йүнәлешендә лә айырмалар барлығын билдәләй (Көнбайыш һәм Көнсығыш Германия, Көнбайыш һәм Көнсығыш Венгрия, Көнбайыш Белоруссия, Рәсәйҙең Европа өлөшө, СССР һәм БДБ - уларҙың һәр береһендә сағыштырыу көнсығыш файҙаһына түгел. Ә Ҡытай, Парагвай, Бразилия, Австралия һәм Канадала, киреһенсә, илдең көнсығышында халыҡ тығыҙыраҡ ултырған һәм иҡтисад нығыраҡ үҫкән. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Алтын миллиард Донъя төбәктәре БРИКС ВИСТА МИНТ КИВЕТС == Һылтанмалар == В.Штепа. Пост-Запад и прото-Север В.Штепа. Сoincidentia oppositorum как философия Глобального Севера Элисеос Вагенас. (недоступная ссылка)«Нищенский юг» против «роскошного севера»?(недоступная ссылка) Некоторые аспекты эволюции национальной экономики государства в системе международного экономического порядка

Source: original
Хөббулла үҙәге

Хөббулла үҙәге (рус. Хуббулла-Узэк) - Ырымбур өлкәһенең көнсығышындағы Ҡыуандыҡ ҡала округы үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһы ситендәге Ҡыуандыҡ йылғаһы үҙәне. == Географияһы == Ҡыуандыҡ ҡалаһы Һаҡмар йылғаһының һул яҡ яр буйында, Ырымбур ҡалаһынан 194 км көнсығыштараҡ урынлашҡан. Ырымбур төбәге топонимдары белгесе Сергей Михайлович Стрельников аңлатманы яҙып алған ваҡытта үҙәк ҡаланың ситендә, Гребенников урамының йоп һанлы йорттары торған яҡта ҡалған булған. Бында саф һыулы шишмә булғанлыҡтан урындағы халыҡ бик теләп йөрөгән. == Тарихы == Был үҙәк әүәле Мәмбәтәй ауылы биләмәһендә булған. Ауыл 1795 йылда ҙур булмаған Ҡыуандыҡ йылғаһы буйында Үҫәргән ырыуы аҫаба башҡорттары нигеҙ һалған булған. Административ йәһәттән Орск өйәҙенә ҡараған. 1915 йылда Мәмбәтәй ауылы йәмәғәте ерҙәре тартып алынып, файҙаланыуҙан алынған майҙанда йылға исеменән алынған Ҡыуандыҡ станцияһы төҙөлә. Тап ул бөгөнгө Ҡыуандыҡтың нигеҙен тәшкил итә == Этимологияһы == Хәҙер инде Ҡыуандыҡ ҡалаһы эсендә ҡалған биҫтәләге үҙәндең Хөббулла үҙәне тип аталғанын ҡасандыр Мәмбәтәй ауылында йәшәгән кешеләрҙең тоҡомдары ғына хәтерләй. Топоним Хөббулла тигән андронимдан килеп сыҡҡан. Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников был топонимды яҙып алып өлгөргән һәм үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән иткән. Урыҫтар уны Черников фамилияһынан килеп сыҡҡан Черников дол тигән атама менән йөрөткән. == Әҙәбиәт == Абсалямова Ю. А. Башкиры Восточного Оренбуржья / ИИЯЛ УНЦ РАН. - Уфа, 2016. - 184 с. Стрельников С.М. Кувандыкский край в географических названиях. - Златоуст: Издательство С. М. Стрельникова, 1994.

Source: original
Мәжлес

Мәжлес (ғәр. مجلس‎ - Majlis) - һүҙмә-һүҙ йыйылыш; рус. Меджли́с или маджли́с) - ҡайһы бер илдәрҙә (башлыса мосолман халыҡтарында) ҡануниәт-вәкәләтле органдың атамаһы (парламент), шулай уҡ ғөмүмән Халыҡ йыйылышы. == Ҡулланылышы == Термин ислам донъяһы менән тел йәки мәҙәни бәйләнештәре булған илдәрҙә административ, социаль йәки дини булһын, дөйөм мәнфәғәттәре булған төркөмдәр араһында төрлө типтағы махсус йыйылыштарҙы тасуирлау өсөн файҙаланыла. Мәжлес шулай уҡ закондар сығарыу органына ҡарай ала һәм ислам мәҙәниәте өҫтөнлөк иткән ҡайһы бер дәүләттәрҙәге закондар сығарыу советтары йәки йыйылыштар атамаһында ҡулланыла «Мәжлес» термины шулай уҡ ҡунаҡтарҙы ҡабул иткән һәм күңел асҡан айырым урынды билдәләү өсөн ҡулланыла. == Тарихы == Исламға тиклемге Ғәрәбстанда Мәжлес ҡәбиләләр советы була, унда ир-егеттәр дөйөм мәнфәғәт тыуҙырған ҡарарҙар ҡабул итеүҙә ҡатнаша. Советҡа юлбашсы (шәйех) етәкселек итә. Хаҡ хәлифәт идара итеү осоронда «Мәжлес-әш-Шура» ойошторола. Мәжлес ул саҡта яңы хәлифә һайларға тейеш була. Әбү-л-Хәсән әл-Мәүәрди бәйән итеүенсә, мәжлес ағзалары өс шартты үтәргә тейеш була: улар ғәҙел булырға тейеш, яҡшы хәлифәне насар хәлифәнән айырырлыҡ белемгә эйә булырға тейеш, һәм иң яҡшы хәлифәне һайлар өсөн етерлек ғаҡылға һәм фекерләүгә эйә булырға тейеш. === Парламент булараҡ дәүләт мәжлестәре === Исемлектә исемдәрендә мәжлес термины булған дәүләт парламенттары күрһәтелгән. Әзербайжан Милли Мәжлесе Иордания Парламенты (Мәжлис әл-Үммәт) Индоне́зия Халыҡ консультатив конгресы (мәжлесе) Ираҡ вәкилдәре советы (мәжлесе) Ирандың ислам консультатив советы (мәжлесе) Ҡаҙағстан Парламенты Мәжлесе Кувейт Мәжлесе Ливан Мәжлесе Оман Мәжлесе Мальдив Мәжлесе Пакистан Мәжлесе Әш-Шура мәжлесе (Сәғүд Ғәрәбстаны) Сүриә халыҡ советы Мәжлесе Тажикстандың Юғары Мәжлесе Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы ассамблеяһы (Мәжлесе) Төркмәнстан Мәжлесе Төркиәнең Бөйөк милләт мәжлесе Үзбәкстан Республикаһының Оло мәжлесе === Милли мәжлестәр === Исемлектә милли конгрестар һәм йәмғиәттәр күрһәтелгән, уларҙың исемдәрендә мәжлес термины бар. Черкес мәжлесе Ҡырым-татар халҡы мәжлесе == Әҙәбиәт == Hamma Mirwaisi. The History of the Kurdish People. - Independently, 2019. - 751 с. - ISBN 978-1096025153. Ludwig W. Adamec. Historical Dictionary of Islam. - Scarecrow Press, 2001. - 520 с. - ISBN ‎ 978-0810861619. Josef W. Meri. Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia. - Routledge, 2005. - 878 с. - ISBN 978-0415966900.

Source: original
Парашют спорты

Парашют спорты (йәки скайдайвинг) - авиация спортының төрө, осоу аппараттарынан (самолёт, аэростат һ.б.) яңғыҙ һәм төркөмдә парашют менән һикереү. Парашют спорты парашют классикаһы, пара‑ски, парашют-атлетик күпбәйге, төркөм һәм көмбәҙле акробатика һ.б. инә. == Парашют спорты == Классик парашютизм Төркөм акробатика Скайсёрфинг == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Парашют Авиация спорты Был спорт тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып Википедия проектына ярҙам итә алаһығыҙ.Мөмкин булһа был иҫкәрмәне анығырағы менән алыштырыр кәрәк.

Source: original
Ғәлиев Венер Зәйнулла улы

Ғәлиев Венер Зәйнулла улы (1 июль 1975 йыл) - спортсы. Универсаль алыш буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2006), самбо буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2009) һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2010). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2007). == Биографияһы == Венер Зәйнулла улы Ғәлиев 1975 йылдың 1 июлендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған. Самбо буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы, халыҡ-ара класслы Рәсәй спорты мастеры. == Төп спорт ҡаҙаныштары == Универсаль (рус) һуғышы - Донъя (2006), Европа (2003), Рәсәй (2008) чемпионы; Ҡул һуғышы - Рәсәй Эске эштәр министрлығы чемпионы (2005, 2009); Самбо - Донъя (2009, 2009), Рәсәй чемпионы (2008, 2009); Mixed Martial Arts - Евразия чемпионы (2001), Панкратион буйынса донъя чемпионы (2006), Звезда Пересвита (2007), FightFORCE (2008) турнирҙарының, Fight Festival халыҡ-ара турнирының (2010, 2011) еңеүсеһе.

Source: original
Synthetic_ba_8

Был Апшерон ярымутрауы (әзерб. Abşeron yarımadası)-был Әзербайжанда урынлашҡан ярымутрау булып тора. Ярымутрауҙа илдең баш ҡалаһы Баҡы - илдәге иң тығыҙ һәм иң ҙур ҡала, шулай уҡ Баҡы ҡала агломерацияһы менән юлдаш ҡалалар Сумгайыт һәм Хырдалан урынлашҡан. Ярымутрау өс районға бүленгән:, икәүһе ҡала райондары (Сумгайыт ҡала һәм Баҡы) һәм береһе ҡала кеше баш һөйәге табылған. Толмачев был табыштарының йәшен мезолит, неолит һәм бронза быуат дәүерҙәренә тура килә тип билдәләй. Һуңғараҡ кешенең үрге палеолит осоронда уҡ килеүе асыҡланған. Ярты быуат тирәһе үткәс, 1969 йылда был ерҙәрҙе ҡабатлап археолог В. Т. Петрин өйрәнә башлай. Ул ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрҙең билдәле булмаған тағын бер төркөмөн дюна ,Шаһ Дили менән тамамлана. Ярымутрау.ҙың был өлөшө күпселек йырындар менән телгеләнгән һәм бик күп тоҙло күлдәрҙән тора. == Этимологияһы == "Апшерон" атамаһы фарсы һүҙе аб шурандан (һыу тоҙло) алынған. Шулай уҡ ошо һүҙҙән Апшеронск ҡалаһы атамаһы килеп сыҡҡан. Конрад Мальта-Брун мәғлүмәттәре буйынса, 1810 йылда, ярымутрауҙың альтернатив исеме Okoressa була. Бейеклектәре 10 м -ға етә. Иң ҡыҙыҡлылары көньяҡ-көнсығыш ярында урынлашҡан. Уларҙы Ҙур (дәү) таш палатҡалар, Алаҡай миһрапы (жертвенник Аллаки) тип атайҙар. Ярҙан 50 м алыҫлыҡта, яланғас ҡалҡыу ерҙә урынлашҡандар. Бөтәһе 8-10 метрға тиклем бейеклегендәге 14 ҡая сығынтылары күренеп тора. Эргәләрендә ағастар юҡ, шуға күрә ҡаялар башҡа ярҙан да яҡшы күренеп нисә нефть скважинаһы Апшерон ярымутрауында урынлашҡан.. Әзербайжан Апшерон грязевый вулкан төрлөлөгө буйынса беренсе урынды биләй. Газлы һыу бассейны вулкан донъяла иң көньяҡ өлөшө 400 800 грязевый каспий ҡушылып, каспий диңгеҙенә акватория һәм утрауҙар ҡоро шулай уҡ башҡа райондарҙан azerbaaijan. Апшерондағы ҡойо вулкандары (грязевые вулканы) төрлөлөгө буйынса Әзербайжан беренсе урында тора. Азиялағы ( донъя буйынса 1100 ) 800 ҡойо вулканының 400-ҙе Көньяҡ-Каспий нефть-газ бассейнында, шулай уҡ Әзербайжандың ҡоро райондарында һәм Каспий диңгеҙе акваторияһындағы ҡайһы бер утрауҙарында урынлашҡан. == Төп юлдары == Әзербайжандың төп автоммагистралдәре Баҡы һәм Апшерон ярымутрауында урынлашҡан. Был магистралгә Гайдар Әлиев исемендәге халыҡ-ара аэропор , диңгеҙ порты, Баҡы тимер тора. Ҡоро климат менән бәйле, урындағы ауыл хужалығында һуғарыу талап талап ителә. == Иҡтисады == 1870 йылдарҙан алып Апшерон ярымутрауында нефть сығарыла. Ландшафттың күп өлөшөн тутыҡҡан нефть вышкалары биләп тора. Тирә-яҡ мөхиттең бысраҡ булыуынан зыян күреүгә һәм етди экологик проблемалар булыуға ҡарамаҫтан, Апшерон сәскәләре, баҡсасылыҡ, инжир һәм тут ағастары менән бер урындары бигерәк тә көньяҡ ярҙары һаҙлыҡланған. Кесе Киҫегәс (Малый Кисегач) күле менән шишмә тоташтырып тора. Яр ситтәрендә күл төбө ком һәм таштарҙан тора. Төпкә, тәрәнгәрәк киткән һайын төбө ләм менән алмашына Күлдә суртан, алабуға, сабаҡ, ҡорман

Source: data_augmentation
Synthetic_ba_15

Ышылай Сайғын (төр. Işılay Saygın; 4 апрель 1947 йыл, Измир) - төрөк архитекторы, сәйәсмән һәм министр. == Биографияһы == Ышылай Сайғын 1947 йылдың 4 апрелендә Измирҙың Буджа районында Ғосман Нури Сайғын һәм уның ҡатыны Фатьма ғаиләһендә тыуған. Эгей университетының архитектура факультетын тамамлаған. 1973 йылда сәйәсәт менән шөғөлләнә, ғәҙеллек партияһына инә. боронғо монгол баш ҡалаһының урынын баш ҡаланың көньяҡ өлөшөндә 1585 йылда төҙөлгән будда монастыры Эрдэни-Дзу тирә- яғында булғанлығын раҫлай. 1948 һәм 1949 йылдарҙа бында совет-монгол археологик экспедиция эшләй. Ҡаланың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә гранит цоколдә ҡоролған Үгәҙәй һарайының ҡалдыҡтары асылған; һарай аҫтында XII - аҙағы XIII быуат башына ҡараған стена биҙәктәре менән === Сәйәси әһәмиәте === Үгәҙәй, Гуюк һәм Мүнкә хандар ваҡытында яҡын һәм алыҫ илдәрҙән батшалар, шул иҫәптән рус кенәздәре буйһоноу һәм хөрмәтләү билдәһенә Ҡараҡоромға килә; бында миллионлаған халыҡтың яҙмышын емергән яңы хәрби походтар тураһында мәсьәләләр хәл ителә; был урынға йоғонто яһауға өмөт итеп мосолман, будда, христиан һәм башҡа конфессия эимссарҙары октябренән 30 октябренә тиклем була. Чиллерҙың киләһе хөкүмәтендә ул шулай уҡ был вазифаны 1996 йылдың февраленә тиклем биләй. Икенсе көнө Сайғын тирә-яҡ мөхит министры итеп тәғәйенләнә, 1996 йылдың 6 мартында был вазифала уны Мостафа Ташыр алмаштыра. Бынан һуң премьер-министр Месут Йылмаз Сайғынды туризм министры итеп тәғәйенләй. Был вазифаны ул 1996 хеҙмәт итә («Үрге баш ҡала»). Ҡараҡором провинциаль ҡала булып ҡала. Ҡытайҙан монголдарҙы ҡыуып сығарғандан һуң (1368) Юань етәкселеге ҡалдыҡтары ахыр сиктә Ҡараҡоромда төпләнә, әммә 1388 йылда Мин империяһы ғәскәрҙәре ҡаланы ҡыйрата. === XVI быуатта ҡалаға икенсе тапҡыр күсеп ултырыу === Саған Сәсәндең «Ҡиммәтле хикәйәткә» ярашлы 1415 йылда ҡоролтайҙа баш ҡаланы будда кумирняһының ҡалдыҡтары табылған. Был эше өсөн эксепдиция етәксеһе С. В. Киселев (1905-1962) СССР Дәүләт премияһына лайыҡ була һәм СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана. Орхон йылғаһы үҙәненең Мәҙәни ландшафты тип аталған Хархорин ҙур территориялар менән бергә 2004 йылда ЮНЕСКОның Бөтә донъя мираҫы объекты No 1081rev тип иғлан ителә. яңыртырға тигән ҡарары ҡабул ителә, әммә был ҡарар әлегә бер ниндәй ҙә археологик мәғлүмәттәр менән раҫланмай. Ҡалала XVI быуатта яңынан кешеләр йәшәй башлай, сөнки Батый-Мүнкә Даян-хан уны үҙе резиденцияһы итә һәм ҡалаға баш ҡала статусы бирә. Киләһе

Source: data_augmentation
Synthetic_ba_9

эшләй, уларҙың иң беренсеһе «Археологическая история Копыльщины» тип атала. Был экспозиция боронғо дәүерҙән алып XIX быуат башына тиклемге осорҙо сағылдыра, Копылдағы (1996-1999, 2004) археологик ҡаҙыуҙарҙың табылдыҡтарын күрһәтә. Айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу уята: балалар уйынсығы - балсыҡтан яһалған эт һыны I-IV бб. б. э., XIII быуат бал кәрәҙе, XIII быуат хирург бысағы Туп, Тупсыҡ - башлыса футбол, баскетбол, гольф, теннис кеүек спорт уйындарында һәм уларға оҡшаш башҡа төр уйындарҙа ҡулланылған шар кеүек йә иһә сферик формалағы, ҡағиҙә булараҡ, тығыҙ предмет; берәй материалдан эсе бөтәш йәки ҡыуыш итеп яһалып, ҡаты нәмәгә бәргәндә, ғәҙәттә, һикерә торған шар. == Үҙенсәлектәре == Туптарға хас күп кенә == Музей проекттары == 2010-2012 йылдарҙа музей коллективы түбәндәге проекттарҙы тормошҡа ашыра: «Межречье Мажи и Морочи» йәшел маршруты, проект «Вклад в мировую культуру эмигрантов, уроженцев Копыльщины» һәм «Опекуны счастья»,"К активному обществу в любом возрасте". Уларҙың иң үҙенсәлеклеләре «Опекуны счастья», «Батырлыҡ һуҡмағы» проекттары була. == Коллекциялары == Музейҙа өс даими экспозиция өсөн иң яратҡаны булған. Урта быуаттарҙа ла туп уйыны киң таралған булып ҡала килә. Ҡайһы бер ҡалаларҙа уның өсөн махсус биналар эшләйҙәр һәм уйындар өсөн эш хаҡы түләнгән етәкселәр һайлайҙар. Яңы ваҡытта туп уйыны бигерәк тә Франция менән Италияла киң таралыу ала: һуңғыһында ул күп халыҡ йыйған тамашаға әйләнгән һәм тултырылған туптар (лат. paganica) ҡулланылған. Туп йоҙроҡ йә ҡул менән кире ҡағылған, ә уң ҡулға бейәләйгә оҡшаш нәмә кейҙерелгән. Бәләкәй туп башҡаларына ҡарағанда йышыраҡ ҡулланылған. Туптың артҡа ташланыуына йә алға ырғытылыуынан сығып, уйын datatim йә oxpulsim итеп ойошторолған. Өсмөйөш формаһындағы фигура яһап баҫып торған өс уйынсы ҡатнашҡан trigon уйыны күптәр махсус йәмғиәттәр тарафынан ойошторолоп үткәрелгән. Итальяндарҙың (лат. giuoco al palla) уйынында лапта ҡулға кейелә торған махсус ағас покрышка менән алмаштырыла. XIX быуат Германияһында Англиянан килеп ингән туп уйындарынан башҡа тағы ла немецтәрҙеке тигән атап йөрөтөлгән ҙур булмаған туп менән уйнау һәм йыш ҡына тотҡалары булған ҙур туптарҙы ырғытыу бигерәк тә - был Беларусь территорияһында берҙән-бер табышь, шлем осо XII-XIII бб. - Полоцк һәм Берестьянан тыш табылған өсөнсө экспонат, XVI быуат арбалет болты. Икенсе экспозиция "Копыль ", ул копыль архитектура формаларын сағылдыра.: XIX быуаттың беренсе яртыһындағы фарфор һыра көрөшкәһе (Германия), XIX быуат аҙағында менән фарфор шәкәр һауыты, IX быуат аҙағындағы фарфор сығыуҙар, тупты тотоу һәм уның менән йүгереүсегә һуғып тейҙереү. == Хәҙерге туп уйындары == Хәҙерге ваҡытта футбол, баскетбол, теннис һәм тағы ла ҡайһы бер башҡа төр туп уйындары ныҡ таралыу алған. Уларҙа ҡулланылған туптар төрлө ҙурлыҡта, ауырлыҡта һәм дә төрлөсә формала

Source: data_augmentation
Synthetic_ba_19

Ҡойма ямғырҙар осрағында илау тексы үҙгәрә: «Герман ҡоролоҡ башланһын өсөн ҡойма ямғырҙарҙан үлде». == Ерләү == Йоланың төп эпизоды - символик рәүештә ерләү. Фигураны черепицаға йәки махсус эшләнгән табутҡа һалалар, сәскәләр менән биҙәйҙәр, шәмдәр тоҡандыралар. Ҡайһы берҙә «мәрхүмде» төндә ҡатын-ҡыҙҙар ҡайғырған йортта ҡалдыралар, әммә, ҡағиҙә булараҡ, уны әҙерләгән көнөндә үк ерләйҙәр. Ерләү процесы йөк ташыусыларҙан, башына камилавка урынына кәстрүл кейгән пародиялы костюмда һәм кадило урынына ат тышауҙары менән «поптан », шулай уҡ Германдың «кумаһынан», «исем инәһенән», «әсәһенән» һәм «апаһынан»,һирәгерәк - уның тол ҡатынынан» тора. Ҡайһы бер урындарҙа табут янында рухани уҡый; ҡыңғырау сыңы аҫтына процессия баҫыуҙарҙы һәм биләмәләрҙе урап үтә, Тағы бер ҡатнашыусы кадило менән ыҫлай, Һыу һибә һәм Германдың йәнен иҫкә алыу өсөн икмәкте бүлә. Ритуал дөйөм бейеү менән тамамлана. Үтеп барыусылар иҫтәлек табынында ҡатнашырға тейеш, унда баш тартҡан осраҡта уларға һыу һибәләр. == Ғағауздарҙа == Германчу менән йола ғәмәлдәре "пипируда" йолаһы менән бер көндә башҡарыла. 8-10 йәшлек ҡыҙҙар бөтә һыу сығанаҡтарында ла туҡтай. Үтеп барыусылар башлыҡтарын сисә һәм суҡына. Германды башлыса һыу ятҡылығы янында (йылға ярында, күлдә йәки ҡоҙоҡ эргәһендә), һирәгерәк шаҡшы мәрхүмдәр ҡәбере сатында йәки зыяратта күмәләр. Дунай буйы райондарында ҡурсаҡты йылғаға ташлайҙар. Әгәр йола ҡойма ямғырҙы туҡтатыуға йүнәлтелгән икән, ҡурсаҡты ҡоро урында күмәләр (Враца). Табутты, ергә менән һөртәләр. Фигураны буялған йомортҡа ҡабығы менән биҙәйҙәр һәм ергә күмәләр. Балалар ҡәбергә көн һайын һыу һибә. 40-сы көнгә (Пасханан Атанасов көнөнә тиклем) каливанчаны ҡаҙып алалар, ерләү йолаларына ярашлы йыназа уҡыйҙар һәм "Пипируд" йолаһын башҡарғандан һуң күлгә ташлайҙар. == Шулай уҡ ҡарағыҙ == Калоян (обряд) - румынское название обряда Пеперуда ялпаҡ һәм киң. Иң бейек түбәһе көмбәҙ рәүешендә, әммә түбәнең өҫтө яҫы һәм тигеҙ, шуға ла алыҫтан түбә булараҡ асыҡ ҡына күренеп тә тормай. Тауҙың битләүҙәре һөҙәк. Тик көньяҡ битләүе генә текәрәк. Ошо ҙур булмаған тауҙың төньяҡ битләүенда башланған бер нисә йылға Тол йылғаһы ҡушылдығы булған Ҡаҙмаҡты йылғаһына барып ҡушыла. Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны - Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны - Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә). Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса : Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды - 08010300312110000015068 Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды - 110001506 Додола Вождение стрелы Серб йолалары Башҡорттарҙың йола фольклоры Ғағауздар Хызыр Ильяс == Әҙәбиәт == Герман / Кабакова Г. И., Седакова И. А. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. - М. : Межд. отношения, 1995.

Source: data_augmentation
Perturbed_Васенина Тамара Петровна

Васенина Тамара Петровна (15 ғинуар 1933 йыл) - Иваново өлкәһе Фурманов районы «Заря» совхозының баш зооехнигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. == иографияһы == Тамара Петровна Васенина (ҡыҙ фамилияһы Дубкова) 33 йылдың 15 ғинуарында Иваново өлкәһе Шуйский районы Боняково ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. 1950 йылда шул уҡ районда урынлашҡан Колобовоауылына урта мәктәпте тамамлағас, институтҡа уҡырға инә. Иваново ауыл хужаығы институтының зоотехния бүлеген тамамлағай. Йүнәлтмә менән шул уҡ өлкәлә урынлашҡан Фурмановский районындағы «Заря» совхозында зоотехник булып 18 йыл эшләй. Бында кейәүгә сыға һәм Васенинабулып китә.Совхоз кострома тоҡомло һөт малы үрсетеү буйынса махсуслашҡан була. Хужалыҡ ауыр хәлдә була: һыйыр аҙбарҙарында санитария шарттары тураһында хыялланырға ғына тура килә, аҙыҡ етмәй, бер һыйыр башына йыл һауымы 1800 килограмдан артмай. Тәүге ун йылда йәш зоотехник селекция - көтөү һанын арттырыу һәм һайлап алыу эше менән шөғөлләнә. 1965 йылға эре мөгөҙлө мал һаны 800 баштан 2,5 мең башҡа тиклем арта. Һәр һыйырҙан уртаса һөт һуым 4 мең килограмға яҡынлаша. Һөт ҡуйылығы буйынса ла хужалыҡ өлкәлә иң яҡшы күрһәткес би. Һәм был малсыларҙың тырыш хеҙмәте, коллектив менән оҫта етәкселек итеү һәм хужалыҡты һаҡсыл алып барыу һөҙөмтәһе була. 1966 йылдың 22 март указы менән малсылыҡты үҫтереүҙә, ит, һөт, йомортҡа, йөн һәм бшҡа продукция етештереү һәм әҙерләп тапшырыу буйынса өлгәшкән уңыштары өсөн, Ленин ордены әм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Васенина амара Петровнаға «Социалистик Хеҙмә Геройы» исеме бирелә. Һуңғараҡ Т.П. Васенина совхоздың баш зоотехнигы, директоры булып эшләй. «Заря» малсылары үҫтереү «затлы» тоҡомдо үҙ фермаһы өсөн генә түгел, ә башҡалар өсө дә үҫтергән, һәм ул тоҡом өлкәнең башҡа хуалыҡтарына ла, унан ситк лә таралған. 1971 йылда Васенина Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләнә. 1972 йылда һөт-ит совхоздар тресына диектор урынбаҫары вазйфаһына күсерэлә. Артабан «авощепрам» тресында һәм һуңғараҡ «Ивановский» совхозында баш зоотехник булып эшләй. 1979 йылдан, аҡлы ялға сыҡҡанға тиклем, Иваново ауыл хужалығ институтында хеҙмә итә, доцент ғилми дрәжәһенә эйә була. Уның иҫәбендә тиҫтәнән ашыу фәнни хеҙмәт, үҙәк һәм өлкә матбуғатындағы сығыштары. Иваново ҡалаһында йәшәй. == Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа үләктәре == Социалистик Хеҙмәт Геройы Ленин ордены «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы Октябрь Революцияһы ордены миҙалдар == Һылтанмаар == Тамара Петровна Васенина (билдәһеҙ). «Герои страны» сйты. ата обращения: 30 август 2014. == Әҙәбиәт == Герои земли шуйской. Шуя. 2008 Знаменосцырабочего края. Ярославль, 1987.

Source: data_perturbation