Istorija Azije

njihove religije: hinduizam (religija indijskog naroda) i budizam (utemeljio ga Sidarta Gautama i jedna je od tri velike kineske religije) koje su se raširile Azijom. Dinastija Čola Od 850. do 1200. u većem delu Indije počela je da dominira dinastija poznata kao Čola. Podigli su brojne hinduističke hramove i preneli svoju religiju na Šri Lanku. Svoju pomorsku silu raširili su preko mora Jugoistočne Azije što je pridonelo širenju hinduizma sva do Sumatre i Balija. Dinastija Kogurjo Od 7. veka sve više je rastao kineski uticaj i kineski su sveštenici Koreju preobratili na budizam. Kogurjo vladari (1. vek pne. - 7. vek n. e.) podsticali su širenje budizma. Misionari iz Koreje krenuli su u Japan koji nije prihvatio samo budizam, već i kinesko pismo, arhitekturu i kulturu. == Jugoistočna Azija == Više od 1000 godina Indija je bila glavna razvojna snaga ove regije i predstavljala je model za kulturu, umetnost i religiju Jugoistočne Azije. Njen je uticaj počeo je da opada nakon 1300. godine. Od 300. godine indijski su trgovci plovili do Tajlanda, Malezije, Indonezije i Filipina. Od početka 13. veka arapski trgovci širili su islam duž morskih trgovačkih puteva. Od početka 16. veka ova regija trgovala je i sa Evropom. Sijam Vekovima su talasi doseljenika sa severa stizali u Sijam (Tajland) i ženidbeno se vezivali sa starosedelačkim plemenima. U 13. veku jedno je pleme Taj, ujedinilo Sijam u jednu državu sa jednim vladarom i jednom religijom - budizmom. == Srednja Azija == Vekovima su jedini putnici u negostoljubljivim krajolicima srednje Azije bili trgovci koji su koristili Put svile. Godine 1398. mongolski ratnik Timur (1336-1405) poreklom iz stepa osnovao Srednjeazijsko carstvo. Godine 1369. Timor je svoj glavni grad premestio u bogati Samarkand u današnjem Uzbekistanu. Grad je doživeo svoje zlatno doba i postao arhitektonski dragulj srednje Azije budući da su Timur i njegovi naslednici tamo podigli palate, astronomske opservatorije i islamske škole. Početkom 16. veka nomadi Uzbeci napali su ovaj grad. == Trgovina i kultura == Tokom 17, 18. i 19. veka cvetala je trgovina, iako su neke azijske zemlje za neupućene bile zatvorene. Rusija i evropske zemlje kupovale su svilu, čaj i porculan iz Kine. Indija je trgovala sa svetom i bila je poznata po svom ručno tkanom tekstilu, kao što je turska mustra koji je bio tradicionalni indijski uzorak. Tokom tog perioda zapadne su snage postale sve zainteresovanije za pripajanje azijskih teritorija radi trgovinskih ciljeva. Tokom 19. veka Rusija se proširila do srednje Azije. Britanci su strahovali da su Rusi naumili da preuzmu Indiju, pa su se dve zemlje počele uhoditi. Britanci su to nazvali Velikom igrom; Rusi su je poznavali kao Turnir senki. === Dinastija Mandžuraca === Kineska dinastija Mandžuraca (1664-1911) bila je ekspanzionistička i širila je kulturu zauzimanjem drugih teritorija, kao što su Mongolija (1697), Tibet (1751) i istočni Turkestan (1760). Međutim, kod kuće se ekonomska situacija pogoršavala. U 17. i 18. veku Kina, Japan, Koreja i Sijam (Tajland) pružili su otpor evropskoj ekspanziji. Kina je ograničila trgovinu sa Evropom na luke Makao i Kanton, Japan je trgovao samo sa Holandijom u Nagasakiju, a Koreja se zatvorila prema zapadu. Godine 1688. revolucijom u Sijamu okončani su francuski pokušaji da stekne uticaj u Bangkoku. == Kolonizacija u 19. veku == U 19. veku evropske sile kolonizovale su veći deo Azije; Britanci su preoteli Burmu, Malajsko poluostrvo, Severni Borneo i Hongkong, Francuzi su dominirali Indokinom, Holanđani su kontrolisali Indoneziju, dok su Rusi pripojili provincije u srednjoj Aziji. Krajem 16. veka španska kolonijalna vlast nagnala je Filipince da postanu rimokatolici, a misionarima je davala novčanu potporu. Do 18. veka većina je Filipinaca je u gradovima i nizinskim područjima prešla na katolicizam. Ostrvo Mindanao, međutim, okrenulo se islamu koji su tamo doneli muslimanski trgovci. === Zlatni istok === Kako je Evropa u 19. veku vojno i industrijski jačala tako se i širila, a Azija je postala bogat izvor hrane i sirovina. Evropski doseljenici razvijali su plantaže čaja, kafe i gume, osnivali rudnike, eksploatisali drvenu građu Azije i trgovali zlatom, srebrom i dragim kamenjem. Godine 1886. Burma je izgubila samostalnost i potpala pod Britaniju nakon niza ratova. To preuzimanje bilo je više strateške nego trgovačke naravi; Britanci su želeli da spreče da Francuzi steknu prevelik uticaj u Aziji. Pobuna Od pedesetih godina 19. veka počelo je da dolazi do pobuna protiv evropskog uplitanja u azijske poslove. Godine 1857. došlo je do Sepojske pobune u Indiji, a početkom 20. veka do Bokserskog ustanka u Kini. Obe pobune bile su protesti protiv zapadnjačke moći i kulture. Bile su ugušene od strane zapada ili kolonijalne vlasti. Rama V Čulalonkorn (1853-1910) postao je sijamski kralj Rama V 1668. godine. Putovao je širom i odlučio da ojača svoju zemlju procesom modernizacije. Stvorio je modernu vojsku, civilnu službu i obrazovni sistem. Iako je Tajland izgubio nekoliko provincija u korist Britanije i Francuske, uspeo je da očuva svoj uticaj i nezavisnost. == Porast nacionalizma == Nakon Prvog svetskog rata došlo je do porasta azijskog nacionalizma (vere u nezavisnost). Godine 1918. arapske vođe su srušile tursku vlast. Težnja Židova za stvaranjem nezavisne države dobila je potporu. Godine 1933. naselilo se u Palestini 238.000 Židova, a 1948. osnovana je država Izrael. === Drugi svetski rat === Između 1941. i 1942. godine Japan je okupirao Burmu, Indokinu i Indoneziju. Nakon užasa okupacije, sva su ova područja odbijala svaku stranu vlast. U Kini je Japancima otpor pružila komunistička gerila zadobivši tako popularnost i političku potporu. Tokom Drugog svetskog rata Japanci su gradili željezničku prugu koja je spajala Burmu i Tajland, a služila je opskrbljavanju japanskih jedinica u Burmi. Hiljade azijskih radnika i zapadnih zatvorenika umrlo je od neishranjenosti, bolesti i iscrpljenosti gradeći 420 km pruge koja je postala poznata kao Željeznička pruga smrti. === Pokreti za nezavisnost === Nakon 1945. mnoge su azijske zemlje svrgnule kolonijalnu vlast. Godine 1947. Indija i Pakistan borbom su stekle nezavisnost od Britanije, a 1948. zaživjela je domovina Židova, Izrael. Indonezija je stekla nezavisnost od Holandije 1949. godine, nakon četvorogodišnje borbe. Francuzi su pokušali da spreče osamostaljenje Vijetnama, ali poraženi su 1954. godine. Ostale

Source: original