AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Абетеков, Асан Кемелович

Асан Кемелович Абетеков (17. 4. 1938, Ысык-Көл облусу, Тоң району, Күнчыгыш (Бөкөнбаев) айылы - 15.8.2021, Бишкек) - кыргыздын көрүнүктүү археолог адиси, КРнын маданиятка эмгек сиңирген ишмери (2002). == Кыскача өмүр таржымакалы == Асан Кемел уулу Абетеков 1938-жылы чын куран (апрел) айынын 17синде Кыргызстандын Ысык-Көл облусуна караштуу Тоң районундагы Күнчыгыш айылында (азыркы Бөкөнбаев шаарында) туулган. 1959-ж. КМУнун тарых факультетин бүтүргөн. 1966 -72-ж. Кыргыз ССР ИАнын Тарых институтунун илимий кызматкери болгон. 1972-92-ж. СССР ИАнын Орто Азия жана Казакстан археологиясынын проблемалары боюнча илимий координациялык советинин мүчөсү, «Орто Азия археологиясынын ийгиликтери» журналынын жооптуу секретары, СССР маданий фондунун Кыргыз башкармалыгынын төрагасынын орун басары, 1992-95-ж. «Манас-1000» мамлекеттик дирекциясынын башкы адиси, 1995-жылдан КРнын УИАнын «Манастаануу» жана көркөм маданиятынын улуттук борборунун улук илимий кызматкери, Ж. Баласагын атындагы КУУнун доценти. == Илимий чыгармачылыгы == Ал Түштүк Сибирь, Тоолуу Алтай, Минусин ойдунунда (Хакасия), Энесай жээктеринде жана Кыргазстандын бардык чөлкөмдөрүндө коло доорунун сак, усун, гун жана түрк тилдүү көчмөн элдердин археологиялык эстеликтерин казып изилдеген (1961-90). Биздин заманга чейин 3жылдарда биздин замандын 5-кылымда жашаган усундардын «Кара-Балта» кыштакчасынын калдыктарын ачып (1964), алар көчмөн уруулар гана болбостон, отурукташып жашап жер иштетүү менен да кесип кылган, комплекстүү чарбасы бар байыркы элдерден болгондугун, ошондой эле Кочкор өрөөнүндөгү «Бугучу», «Куренкей», «Албанжыга» эстеликтерин изилдеп, ал жерден ачылган монументалдуу «коргон» архитектурасын, өлүктү коюу ырым-жырымын биздин заманга чейин 5-3-кылымда Теңир-Тоодо жашаган тиграхауда-сак урууларынын маданиятына таандык экендигин далилдеген. Түштүк Кыргызстандын жана Жети-Суунун көчмөн урууларынын археологиялык материалдарын классификациялоодо математикалык алпагордуу жана алгорифманы биринчи жолу археология илимине колдонгон. == Эмгектеринин кыскача тизмеси == 100дөн ашык илимий жана илимий популярдуу макалалар (анын ичинде ЮНЕСКОнун «Борбордук Азия цивилизацияларынын тарыхы» көп томдугундагы макаласы) жарык көргөн. == Колдонулган адабият == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1 == Интернеттеги шилтемелер == шилтеме)

Source: original
Көгала

Көгала - Чаткал кырка тоосунун түштүк чыгыш капталындагы көл. Кабасай суусунун төрүнөн орун алган. Аянты 0,84 км2, тереңд. 100-130 м. Көл чанагы деңиз деңг.2606 м бийиктикте жатат. Гравитациялык жер көчкүнүн өрөөндү бөгөп калышынан пайда болгон. Жээктери зоокалуу, тик Суусунун температурасы 19,5-21°Сге жетет.Ноябрда тоңуп, май айында муздан арылат. Көлгө бир нече агын суу куюп, суунун бир аз бөлүгү бөгөттүн астынан сарыгып агып чыгат. == Колдонулган адабияттар == Кыргызстандын географиясы, Бишкек-2004. ISBN 9967-14-006-2 == Интернеттеги айрым шилтемелер == [1](жеткиликсиз шилтеме)

Source: original
Synthetic_ky_8

баласынын оюнчугун - “начальниктин” баласына жулуп берет. (М. Алыбаев) == "Манас" эпосундагы сарказм == Сарказм (кыйноо, чымчып алгандай жанын ачытуу, кейитүү мааниде) - куйкумдуу, ачуу сөөктөн өтүп, чучукка жеткен күйдүргү шылдың сөздөр менен адамдын ачуусуна тийүү. Сарказмда шылдың кылган нерсеге адегенде оң маани берилип, анан терс кылык-жоруктарын атайын апыртып, какшык аркылуу ашкерелегени менен айырмаланат. Мисалы, Күлчоро Айчүрөктүн кыздары менен оюн куруп, Семетейге кайрылып кабар бербей жатып алганда «Тезек терген кыз болсо Теңтуш болуп аласың, Куурай терген кыз болсо курдаш болуп аласың” - деп Семетей кан кызы Айчүрөктү жана анын жөкөрлөрүн күңдөргө теңеп күйдүргү сөз менен Күлчорого ачууланат. Айчүрөк да ага Алмата, Казакстан == Ыраатамасы == Төмөндө Универсиададагы мелдештердин графиги көргөзүлгөн.ref>Мелдештердин графиги == Медалдык жыйынтык == Мелдештерди өткөргөн өлкө (үй ээси) : == Катышуучу өлкөлөр == 2017-жылдагы кышкы Универсиада мелдешине 54 өлкөдөн 1613 спортчу Сарказм (гр. Sarkasmos - кыйноо, көңүлүн калтыруу) - сатиралык чыгармаларда ар кыл көрүнүштөрдү же

Source: data_augmentation
Synthetic_ky_15

төрөлгөн. 1893 жылы - Советтер Союзунун баатыры, генерал-майор Иван Панфилов төрөлгөн. 1895 жылы - Америкалык криминалист, ФБРдин негиздөөчүсү Эдгар Гувер төрөлгөн. 1912 жылы - Советтик тыңчы Ким Филби төрөлгөн. 1942 жылы - КРнын Мамлекеттик гимнинин авторлорунун бири Шабданбек Кулуев төрөлгөн. 1944-жылы - КРнын мурдагы премьер-министри Жумабек Ибраимов төрөлгөн. 1969 жылы Айтиев атындагы Кыргыз Улуттук Сүрөт Өнөрүнүн музейи ачылган. 1940 - Кыргызстанда алгачкы музыкалык мектеп (азыркы Петр Шубин атындагы балдар музыкалык мектеп) ачылган. 1967 - "Кыргызстан маданияты" гезитинин 1-саны жарык көргөн. 2003 - "Кыргыз тилинин жаңы жазуу эрежелери" тууралуу мыйзам күчүнө кирген. === Дүйнөдө === 1925 жылы - Норвегиянын борбор шаарынын соң дүрбөлөң чыккан. 2014 жылы - Жердеги адамдардын саны 7 миллиард 137 миллион 577 750 адамды түзгөн. == Туулгандар == 1855 жылы - Англиялык окумуштуу Жеймс Фрэзер төрөлгөн. 1863 жылы - Франциялык коомдук ишмер, тарыхчы, педагог Пьер де Кубертен төрөлгөн. 1893 жылы - Советтик

Source: data_augmentation
Synthetic_ky_9

ВКП(б)нин Кыргыз Областтык үчүнчү конференциясы - 1927-ж. 1-7-мартта Фрунзе шаарында өткөн. Ага партиянын 2494 мүчөсүнөн жана 2168 мүчөлүгүнө кандидатынан чечүүчү добуш менен 134 делегат, кеңеш берүүчү добуш менен 20 делегат катышкан. Конференция ВКП(б) Кыргыз обкомунун, обл. текшерүү комиссия­сынын, обл. контроль комиссиясы­нын (ОКК) ж-а Жумушчу-Дыйкан Инспекциясынын (ЖДИ) отчётторун угуп, комсомолдун иши, бассейнинин дарыялары Шепси дарыясы бассейнинин батыш чек арасынан Псоу дарыясыне чейин (РФ менен Грузия шекарасы). Дарыянын айрыгы - айрыгы жок, дарыя бассейни - Кара деңиз бассейниндеги дарыя. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду аялдар арасындагы иш, Кырг-ндын чарб. курулушунун абалы ж-а милдеттери жөнүндөгү маселелерди талкуулап, обл. парт, уюмдун жетекчи органдарын шайла­ган. Анда партия обкомунун отчёттук мезгилиндеги саясий жолу жана уюштуруу иши толук бойдон жактырылып, жүргүзгөн иши канааттандырарлык деп табылган. == Колдонулган адабияттар == Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Трумэн доктринасы - 2-дүйнөлүк согуштан кийин АКШ президенти Г. Трумэндин 1947-ж. 12-мартта конгресске жиберген катында баяндалган АКШ өкмөтүнүн тышкы саясатынын программасы. Анда Грекия менен Түркияга 1947-48-ж. 400 млн доллар аскердик жана экономикалык «жардам» берүү каралган. Трумэн доктринасы демократия менен социализмдин өнүгүшүн чектөө, СССР жана социалисттик башка өлкөлөргө кысым жасоо, ошондой Бешенка - Орусиядагы дарыя. Краснодар крайы

Source: data_augmentation
Synthetic_ky_19

бассейнинин дарыялары Шепси дарыясы бассейнинин батыш чек арасынан Псоу дарыясыне чейин (РФ менен Грузия шекарасы). Дарыянын айрыгы - айрыгы жок, дарыя бассейни - Кара деңиз бассейниндеги дарыя. Орусиянын суу ресурстары боюнча федералдык агенттиги даярдаган, РФ территориясынын суу пайдалануу боюнча райондоштуруу жөнүндөгү геоинформативдик маалыматы боюнча: Мамлекеттик суу реестриндеги суу объектисинин коду Акакташ, акак - минерал, халцедондун бир түрү. Химиялык формуласы SiO2. Өңү кызыл сары, кызгылт сары. Негизинен эффузив тоотектеринин көңдөйчөлөрүндө жана жаракаларында болот. Янтарь жана кээ бир тунук асылташтар да (көбүнчө ак түстөгүлөрү) акак деп аталган. Зергерлик иште колдонулуучу 3-класстагы кымбат баалуу асылташ. Кыргыз зергерлери акакташты шакек, билерик, сөйкө, чолпу, чач анализдин сезгичтиги өтө чоң (10-10 г/см3) болгондуктан, ал заттын тазалыгын текшерүүдө колдонулат. Сапаттык химиялык Л. а. аралашмадагы кээ бир затты окшоштурууда жана табууда колдонулат. Бул учурда спектрдик прибордун жардамы менен төмөнкү температурада жана илээшкек эритмеде (май) заттын люминесценция спектринде энергиянын бөлүштүрүлүшү үйрөнүлөт. Сорттуу Люминесценциялык анализде люминесценция мүнөзүнө жараша бирдей сезилген нерселер айырмаланат. Бул ооруну диаг-ностикалоодо, үрөн жана өсүмдүктүн илдетке чалдыгышын аныктоодо, кыртыштын органикалык курамын аныктоодо колдонулат. Сорттуу Люминесценциялык анализдин жардамы астында нефть менен газдарды, тоотектерин анализдөө жүргүзүлүп, алардын курамы аныкталат. Люминесценциялык анализ

Source: data_augmentation
Perturbed_Айлампа (ирим)

Айлампа, ирим - айлан көчөк дарыянын же деңиздин үстүңкү бетиндеги айрым жерлрде суунун имерилйп оргуп агышынан пайда болгон ирим. Айлампа көлмөлөрдө же агын сууларда эки агымдын кездешкен жеринде, суу нугундагы чуңкур жерлерде ж анын жээгинде чыгып турган урчуктарды имерилип агарда, ошондойэле суу нгунун кескин жайылып кетер алдында пайда болот. Ал эми деңиздерде ташкын жана тартылуу толкударынын, ошондой эле карама-каршы агымдардын кошулган жерлеринде жаралат. Айлампанын диаметри бир нече смден, океандарда бир нече кмге жетет. == Колдонулган адабиятар == “Кыргызстан”. Улуттук энцилопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 996714- 046-1

Source: data_perturbation
Perturbed_Абразия

Абразия (лат.abrasio кыруу, жышуу) деңизде, көлдө жана ири суу сактагычтарда толкун менен шарпылдактын таасиринен жээктердин жемирилип бузулушу. Абразиянын тездги тоундун күчүнө, жээктеги тоотектердин курамына байланыштуу. Абразиянын натыйжасында жээкте абразиялык (жемиринди) тектир менен жр (клиф) түзүлөт. йрым учурда жээк жемрилип отуруп кашаты тегизделип, жайык формага өтөт. Тоотектердин абразиядан пайда олгон есек сыныктары, кум,чопо жана башка толкун менен шиленип, суу түбүндөгү абразйялык жатаймалардын эегине чогулуп, аккумулциялык кашаты пайда кылат. == Колдонулган адабияттар == “Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967-14- 046-1

Source: data_perturbation
Кәаста (Гьаргь II иԥа)

Кәасҭа - аԥсуа аҳиԥа, Қарҭли аҳ. == Абиографиа == Кәасҭа диит Гьаргь II уи иԥҳәыс Еленеи рҭаацәараҿ. Иара аԥсҳа иԥеиҳаб, иҭынха хада иакәын. 929 шықәсазы иаб Гьаргь аԥсҳас дҟалоит. 930 шықәсазы Гьаргь Қарҭли инапахьы иааигоит, уа аҳс дҟаиҵоит Кәасҭа. Хышықәса Қарҭли аҳас даныҟала ашьҭахь, Кәасҭа иаби иареи аимак рыбжьалеит, аԥсҳа иҭыԥ азы. Кәасҭа иус анеилкааха, Уплисцихь иҽирӷәӷәеит, ҭебаҭааи егьырҭ азнаурцәеи аӡәырҩи дрыдгылеит. Аԥсҳа Гьаргь иԥа дшықәҵаз еиликааны, имчқәа зегьы иманы ддәықәлеит, Таиктәи аҳцәеи ахорепископ Фадлеи инысҭхаганы, Уплисцихе дакәшеит. Амшқәа рацәаны еибашьуан, аха абаа ԥырхага рзыҟаҵомызт, избанзар уа ахьчаҩцәа рацәаҩын. Зны ҽыла еибашьуан, зны шьапыла. Убасҟан аԥсҳа Гьаргь Сазуерели рыжәла иаҵанакуа аамсҭацәа ргәы шьҭихуа далагеит, аҳиԥа Кәасҭа игәра ргарц азы: «Удәылҵ, Аԥсныҟа уҳагоит, уара аԥсҳас уҟалоит, уабгьы аганахь днаскьаҳгоит». Кәасҭа игәра диргарц, игәра диргеит, урҭ ицыз азнаурцәа уи аҩыза ахымҩаԥгашьа иҽацәырыхьчаргьы, аха иара урҭ дырзымӡырҩит. Уахынла Кәыра инаваршәны аӷба дақәтәаны ддәылҵит, Кәыра аԥшаҳәаҿынтә данаақәла, изымчҳакәа дыркырц иқәлеит. Урҭ рыцәгьаршра анидыр, еиҭа абааш дҭаларц азы ақанџьа ааирҳәит. Иара ақанџьа имч ақәымхаӡеит, убри аҟынтә ақанџьа аантә дҭыԥеит. Абжьы геит, аҳҭнырԥар ааҭыҵит; абаа иаакәыршеит. Ашарԥазы аҳиԥа иԥшаара иалагеит. Иара, иҟалаз ала, аӡы дынҭыҵын, ахра аҭыҩра дҭаланы, уа иҽиҵәахит. Уи дызқәымгәыӷуаз ауаҩы диԥшааит; Уи даанкыланы аԥсҳа дидыргалеит, аԥсҳа гәымбылџьбарала дахьирхәит: раԥхьа иблақәа ҭырблааит, нас драҟәеит, убри аҟнытә дыԥсит. Насгьы урҭ абааҿы игылаз Азнаурцәа аацәырҵит, рыгәрагара шьҭыхны, ҭебеҭаа ҭынч иоурышьҭын, Аспурангҟа (Васпурагҟа) идәықәи ҵеит.

Source: original
Абреџь, Гильда Салиҳ-иԥҳа

Гильда Салиҳ-иԥҳа Абреџь (аур. Гильда Салиховна Абредж; лаҵарамза 29, 1941 ш., Маиҟәаԥ ақ., Адыгеиатәи АО, СССР) - Аедыгь шәҟәыҩҩы, арҵаҩы. == Абиографиа == Диит 1941 шықәса лаҵарамза 29 рзы Маиҟәаԥ ақалақь, Адыгеиатәи Автономтә Област. Маиҟәаԥтәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт далгеит англыз бызшәа арҵаҩы изанааҭ ала. Аԥсныҟны дааит даҽа асовет аамҭазы. Акыр шықәса инеиԥынкыланы дынхон, аус луан Гәылрыԥшь араион Агәыӡера аҳаблан. Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьра ашьҭахь дынхоит Гагра ақалақь агәы аҟны. Лҩымҭақәа анылахьеит альманах «Литературная Абхазия». 2003 шықәса аахыс Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыләи Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгылеи далоуп. Дыҩуеит урысшәала. == Абиблиографиа == Акварель детства. Ановеллақәа рышәҟәы. М., 1995; Вечность учит терпению. Аповест. Аҟәа, 2010. (Google ашәҟәқәа) == Азхьарԥшқәа == Абредж Гильда Салиховна (аур.) Абреџь Гильда Салиҳ-иԥҳа (аԥс.)

Source: original
Кобахьиа, Самсон Гәџьыр-иԥа

Самсон Гәџьыр-иԥа Кобахьиа (жьҭаарамза 29, 1912 ш. - жәабранмза 21, 1985 ш.) - жәлар артист. == Абиографиа == Самсон Гәџьыр-иԥа Кобахьиа диит Гәдоуҭа араион Лыхны ақыҭа. Ақыҭаҿтәи ашкол даналга дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә техникум, анаҩс диасуеитт Аԥсуа Драматә студиахь. Уаҟа изхысуаз атеатртә ҟазара аҭоурыхи апрофессионалтә атиортә ҟазареи иҽадцаланы иҵон. Ари астудиаҿы иара далрымкаакәагьы даанымхеит, агәыӷрақәа идҳәало дагьаанрыжьуеит атеатр аҿы. Хыпхьаӡара рацәала апиесақәа рҿы инаигӡон ихадоу арольқәа. == Алитература == Аргун А. История абхазского театра. Сухуми. 1978; Лакербай М. А. Очерки из истории абхазског театрального искусство. Сухум. Алашара. 1962. ст. 118. Кобахия С. Л. Я люблю театр//Апсны Капш. 1940. 21 сентябрь (No220).

Source: original
Нанҳәамза 5

Нанҳәамза́ 5 (Нанҳәамза́ хәба́), Áвгуст 5, На́нҳәа 5 - григориантәи амзар 217 тәи амш (218 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 148 мшы. == Ахҭысқәа == 1583 - Хамфри Гилберт Аҩадатәи Америка иаԥиҵеит раԥхьатәи англыз колониа 1716 - Евгени Савоски Дунаи ахықәан Петервардеин (асахь.) абаа амҵан аҭырқәцәа ԥыххаа иқәиҵеит 1772 - имҩаԥысит раԥхьатәи польша-литватәи адгьылҵакыра ашара, Урыстәылеи, Пруссиеи, Австриеи рыбжьара 1775 - Хуан де Аиала европаа рахьтә раԥхьа Ахьтәы Гәашәқәа дырхысын Амаалықьцәа рыдгьылбжьахаҟны дыӡхыҵит 1884 - адгьылбжьаха Бедлоус аҟны Ниу-Иорк Ахақәиҭра астатуиа ашьақәыргыларазы раԥхьатәи ахаҳә шьҭаҵан 1924 - Ҭырқәтәыла Аҭаҭиурк иаԥшьгарала аҳәсарацәа раагара мап ацәкын 1943 - Аџьынџьтәылатә еибашьра дуӡӡа: Ориоли Белгороди рхақәиҭтәра ахьӡала раԥхьатәи асалиуттә ашьҭра 1967 - иҭыжьуп Pink Floyd агәыԥ актәи альбом

Source: original
Аҩӡба, Анатоли Мкан-иԥа

Анатоли Мкан-иԥа Аҩӡба (аур. Анатолий Мканович Авидзба; диит жәабранмза 10, 1951 ш., Ҟәланырхәа, Аԥснытәи АССР) - Аԥсны аҵарауаҩ аҩҭаҭәара ахкаҿы, Украина Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәыла, Урыстәыла Аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академик. == Азхьарԥшқәа == Биографическая энциклопедия РАСХН, ВАСХНИЛАрхив ҟаҵан 2018-02-15 азы Wayback Machine аҟны. БиографияАрхив ҟаҵан 2014-04-09 азы Wayback Machine аҟны.

Source: original
Кәарҷиа, Омар

Омар Кәарҷиа (1962, Тҟәарчал ақ., Аԥснытәи АССР, СССР - рашәарамза 10 2008, Аҟәа, Аԥсны) - аекономикатә наукақәа дркандидатуп, Аԥсны астолтә теннис афедерациа дапрезидентын, Урыстәыла Афедерациа Апрезидент Иусбарҭа иатәу Академиаҿы иҵара хиркәшон. 4-ҩык ахәҷқәа драбуп. Аԥсны Жәлар Реизара адепутат (2007 ш., Уақәымтәи алхратә округ No 32, Тҟәарчал араион), абиуџьети, акредиттә наплакқәеи, ашәахтәқәеи, афинансқәеи рзы аилак ахантәаҩы. 2008 ш. рашәарамза 10 рзы, иаалырҟьаны иԥсҭазаара далҵит.

Source: original
Нанҳәамза 20

Нанҳәамза́ 20 (Нанҳәамза́ ҩажәа́), Áвгуст 20, На́нҳәа 20 - григориантәи амзар 232 тәи амш (233 тәи амш ашықәс ду ала) ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 133 мшы. == Ахҭысқәа == 636 - Иармук амҵан аиааира иалҵшәаны арабқәа Шьамтәыла рнапаҵаҟа иҟалеит 1672 - «арыцҳарақәа рышықәс»: Гаага адахьтәи ахынҭаҩынҭарақәа раан , апенсионари дуӡӡа Иан де Витт дҭахеит 1794 - «икажьыз аҵлақәа рымҵан аибашьра» америкатәи ахҵәацәеи аиндеицтә абшьҭрақәа реидгылеи рыбжьара 1857 - акьыԥхьымҭа «Ацгьара ашәҭқәа» акәша-мыкәша аҭыӡшәа (асахь.): апоет Шарль Бодлер ахараԥса идҵоуп «ауаажәларра ахьымӡӷ дыргаразы» 1882 - Қьырса Аҿыхҩы иныхабааҟны раԥхьаӡакәны инагӡоуп Пиотр Чаиковски иувертиура «1812 год» 1940 - аселекционер Николаи Вавилов ирбаандаҩтәра 1968 - аоперациа «Дунаи»: Варшаватәи аиқәшаҳаҭра иатәу ар Чехословакиа иалалеит Прагатәи ааԥын ахәаҽразы 1988 - иран-ирактәи аибашьра хыркәшахеит (1980-1988), еиқәырхоуп астатус-кво

Source: original
Ҳ. ҟ. 1446

Ҳ. ҟ. 1446 (зқьы ԥшьышәи ҩынҩажәи фба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1446-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1887

Ҳ. ҟ. 1887 (зқьы аашәи ԥшьынҩажәи быжьба) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1887-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Гватемала

Гватемала (аисп. Guatemala), аофициалтә хьӡы: Гватемала Ареспублика (аисп. República de Guatemala) - Аҩадатәи Америкатәи атәыла. == Административтә шара == Гватемала 22 административтә департаментқәа (аисп. Departamentos) рыла ишоит. Гватемала

Source: original
Аблоҭиа, Виачеслав

Виачеслав Андреи-иԥа Аблоҭиа (аур. Вячеслав Андреевич Аблотиа; жьҭаарамза 19, 1942 ш., Гәдоуҭа ақ., Аԥснытәи АССР) - Аԥсуа-ақырҭуа-асовет кинорежиссиор, атеатртә аткиори режиссиори, аиҭага ирежиссиор, асценарист. === Актиор === 1972 - Синие зайцы, или музыкальное путешествие 1975 - У самого Чёрного моря 1975 - Белый башлык - Анзор 1977 - В ночь на новолуние - Шахан 1985 - Чегемский детектив 2012 - Большая ржака - пастух в горах === Акрежиссиор === 1986 - Сувенир 1992 - Колчерукий + сценарист == Азхьарԥшқәа == Vyacheslav Ablotia - IMDB

Source: original
Лагәлаа, Левон

Левон Лагәлаа мамзаргьы Леван Лагәлаа - Қырҭтәыла еилаԥсоу еиқәԥарақәа реисҩы, ахьанҭаӡатәи акатегориа ахаҭарнак. Уи 1990-тәи ашықәсқәа рынҵәамҭазы, 2000-тәи ашықәсқәа ралагамҭазы апрофессионалтә еицлабрақәа рҿы дрылахәын, еицырдыруа Урыстәылатәи асамбист Федор Емелианенкои иареи реисра ала ирацәаны ауаа дырдыруеит. == Левон Лагәлаа иԥсҭазаареи ирҿиаратә мҩеи == Левон диит, ихәыҷра шықәсқәагьы Қырҭтәылатәи ССР аҿы ихигеит. Бжьышықәса анихыҵуаз, иаб илабжьара инақәыршәаны, Аҟәа ақалақь аҿы аиқәԥаратә секциа далалеит, анаҩс иеиқәԥаратә ҟазара дазҿлымҳахеит, 13-14 шықәса анихыҵуаз акарате ахь диасит, ҷыдала Киокусинкаи иҽазыҟаиҵон - абри астиль ала амаҟа еиқәа ианашьан. 1990-тәи ашықәсқәа рыбжьара еилаԥсоу аисратә ҟазарақәа апопулиарра аиура ианалага, Қырҭтәыла иаартыз аҟәшаҿы раԥхьаӡа акәны зҽазызҩызҵаз дыруаӡәкын.

Source: original
Фиџьи

Фиџьи (афиџь. Viti, аф. хин. फ़िजी, англ. Fiji), аофициалтә хьӡы: Фиџьи Ареспублика (афиџь. Matanitu Tugalala o Viti, аф. хин. फ़िजी गणराज्य (Фиџьии Ганарааџьиа), англ. Republic of Fiji) - Океаниаҿы Аокеан ҭынч Меланезиатәи адгьылбжьахатә тәыла ауп. Ари атәыла 330-к адгьылбжьахақәа инареиҳаны ишьақәгылоуп. 87 % Фиџьи ауааԥсыра ҩ-адгьылбжьаха хадак аҿы (Вити-Леву, Вануа-Леву) рынхоит.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1796

Ҳ. ҟ. 1796 (зқьы быжьшәи ԥшьынҩажәи жәаф) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1796-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Лашәриа, Илиа Ҳазарҭ-иԥа

Илиа Ҳазарҭ-иԥа Лашәриа (аур. Илья Хазаратович Ласуриа; диит ажьырныҳәамза 12, 1931 ш., Кәтол, Очамчыра араион) - Аԥсны ашәҟәыҩҩы. == Абиографиа == Диит 1931 шықәса ажьырныҳәамза 12 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1954 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1959 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы - 1955 шықәса инарқны. == Абиблиографиа == Сгәыӷрақәа рыҳрақәа. Ақәа, 1979 шықәса. Сқәыпшра акәымжәы. Ақәа, 1981 шықәса. Хратәыла аҿыҳара. Ақәа, 1986 шықәса. Смаҳе. Ақәа, 1988 шықәса. Аԥсҭазаара аидаураҿ. Ақәа, 1991 шықәса. == Алитература == Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 931

Source: original
Динамо (Гагратәи ашьапылампылтә аклуб)

Динамо - Гагратәи Аԥснытәи ашьапылампылтә клуб ауп. Аԥсны Ахраҿа аиааира згаз. Аԥснытәи АССР, Қырҭтәылатәи АССР, ақалақь Гагра 1983 шықәса иреиҳамкәа иаԥҵан. 1983, 1986, 1987, 1988 шықәсқәа рзы Қырҭтәылатәи ССР Ачемпионат алахәылаҩ. 1991 шықәсазы СССР Ачемпионат Аҩбатәи Ҵаҟатәи Алига аҿы адебютант, 4-тәи азона. == Аихьӡарақәа == Аԥсны Ачемпионат - аҩбатәи аҭыԥ (1999, 1999/00) Ахԥатәи аҭыԥ (2003) Аԥсны Ахраҿа аиааира Аԥсны Асуперкупа - афиналист (1999) СССР ахԥатәи алига аҿы - 22-тәи аҭыԥ (1991 азы ахԥатәи алига азоналтә турнир аҿы).

Source: original
Ҳ. ҟ. 1396

Ҳ. ҟ. 1396 (зқьы хышәи ԥшьынҩажәи жәаф) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1396-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Ҳ. ҟ. 1598

Ҳ. ҟ. 1598 (зқьы хәшәи ԥшьынҩажәи жәаа) шықәса́ - иулиантәи амзар Ҳ. ҟ. 1598-тәи ашықәс ауп.

Source: original
Жәларбжьаратәи атеатр амш

Жәларбжьаратәи атеатр амш (хәажәкырамза 27) - ари аныҳәа апрофессионалтә актиорцәа, арежиссиорцәа, адраматургцәа рымацара ракәӡам изныҳәо, уи рныҳәоуп атеатр бзиа избо зегьы, пату ззақәу - ари аҟазара ҳаракы. Атеатр амш иазкны хыԥхьаӡара рацәала еиуеиԥшым аныҳәатә усмҩаԥгатәқәеи атеатртә фестивальқәеи рымҩаԥгара азгәаҭоуп, атеатртә коллективқәа ракәзар ари аҽны аспектакль ҿыцқәа ықәдыргылоит. 1948 шықәса раахыс ИуНЕСКО ахантәаҩрала адунеи атеатрқәа официалла рҽеидыркылоит Жәларбжьаратәи атеатр аинститут ҳәа, 1961 шықәса рзы Жәларбжьаратәи атеатр аинститут IX аконгресс аҿы ишьақәыргылан атеатр амш, уи адунеи зегьы аҿы иазгәарҭоит хәажәкыра 27 рзы. == Алитература == Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш. Аргун А.Х. Театр абхазов конца XX века/А.Х. Аргун; Абх. ин-т гуманит. исследований им. Д. Гулиа. Акад. наук Абхазии. - Сухум: Алашара, 2001. - 372 с. Лакербай М.А. Очерки из истории абхазского театрального искусства; Ред. В.А. Симонян, техред. М.Д. Хахмигери, корр. З.А. Шарашкина. - Сухуми: Абгиз, 1962. - 198 с.

Source: original
Вануату

Вануату, аофициалтә хьӡы: Вануату Ареспублика (абисл.: Ripablik blong Vanuatu, англ. Republic of Vanuatu, афр. République de Vanuatu) - ареспублика шьҭоуп аокиан Маҷ аҿы, аҵакырадгьыл наӡоит 12,2 нызықь км., инхоит 276 244 - нызықьҩык раҟара ауааԥсыра. Вануату ахьыԥшымра аиоуит 1980 ш. рзы Франциеи Британиадуи рҟынтәи. Аҳҭнықалақь - Вила. Ихадоу аекономика аҟәшақәа иреиуоуп ақыҭанхамҩа, аԥсыӡкра. Аҳәынҭқарра ацыхыраара арҭоит Австралиа, Иапониа, Китаи уб.иҵ.

Source: original
Рогозин, Дмитрии

Дмитрии Олег-иԥа Рогозин (аур. Дмитрий Олегович Рогозин; диит ԥхынҷкәынмза 21, 1963 ш., Москва, СССР) - Урыстәыла еснагьтәи ахаҭарнак. == Абара == Blog at Twitter (англ.) Аофициалтә саит Архив ҟаҵан 2005-06-23 азы Wayback Machine аҟны. (аур.) Russian Mission to NATO Архив ҟаҵан 2009-01-22 азы Wayback Machine аҟны. (англ.) Официальный сайт «Конгресса русских общин» Архив ҟаҵан 2007-02-03 азы Wayback Machine аҟны. (аур.)

Source: original
Османтәи аимпериа

Османтәи аимпериа (осман. аҭыр. دولت عليه عثمانیه [Devlet-i ʿAlīye-i ʿOsmānīye]), аҭоурыхтәи абызшәалагьы Ҭырқәтәылатәи аимпериа ҳәа изышьҭоу - Анатолиа иҟаз империалтә ҳәынҭқарран, 14-тәи ашәышықәса инаркны 20-тәи ашәышықәса алагамҭанӡа Аҩада-мраҭашәаратәи Европа, Мраҭашәаратәи Азиа, Аҩадатәи Африка анапхгара аҵаҟа иҟаз. == Ахархәара змоу алитература == Атасои, Нурҳан; Раби, Џьулиан (1989). Petsopoulos, Yanni (ed.). Iznik: The Pottery of Ottoman Turkey. Alexandria Press. ISBN 978-0-500-97374-5. Блер, Шеила С.; Блум, Џьонатан М. (1995). The Art and Architecture of Islam 1250-1800. Yale University Press. ISBN 978-0-300-06465-0. Иархивтәоу аоригиналзы 2023-01-14 ахь. Ириашоу 2022-03-09 шықәсазы. Фрили, Џьон (2011). A History of Ottoman Architecture. WIT Press. ISBN 978-1-84564-506-9. Иархивтәоу аоригиналзы 2023-01-14 ахь. Ириашоу 2022-03-09 шықәсазы. Ицковиц, Норман (1980). Ottoman Empire and Islamic Tradition. ISBN 978-0-226-38806-9. Кинросс, Лорд (1979). The Ottoman Centuries: the Rise and Fall of the Turkish Empire. Harper Collins. ISBN 978-0-688-08093-8. popular history espouses old "decline" thesis Ҟәбан, Доган (2010). Ottoman Architecture. Translated by Mill, Adair. Antique Collectors' Club. ISBN 978-1-85149-604-4. Куатаерт, Дональд (1983). Social Disintegration and Popular Resistance in the Ottoman Empire 1881-1908. Куатаерт, Дональд; Спаиви, Диана М. (2000). Consumption Studies and the History of the Ottoman Empire, 1550-1922. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-4431-3. Роган, Еуџьин (2011). The Arabs: A History. Penguin. ISBN 978-0-465-03248-8. Иархивтәоу аоригиналзы 2023-01-14 ахь. Ириашоу 2021-09-09 шықәсазы. Ҳамед-Троиански, Владимир (2024). Empire of Refugees: North Caucasian Muslims and the Late Ottoman State. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 978-1-5036-3696-5. Иархивтәоу аоригиналзы 21 May 2024 ахь. Ириашоу 20 May 2024 шықәсазы.

Source: original