Каменны век

Каменны век - самая старажытная эпоха ў развіцьці чалавецтва, на працягу якой асноўныя прылады выраблялі з каменю (крэменю), існаваў першабытны лад.Каменны век пачаўся каля 3-2,5 мільёнаў гадоў таму ў Афрыцы, калі чалавек вылучыўся з жывёльнага сьвету, і скончыўся каля 2,5-1,8 тысячаў гадоў да н.э. ў Эўропе. == Перадумовы == З заканчэньнем ледавіковай эпохі (Эпоха Вялікіх Зьледаваньняў) і зьмяненьнем надвор’я настае час каменнага веку. Эпоха каменнага веку зьяўляецца самым першым прыступкам разьвіцьця чалавека як сацыяльнай істоты. == Агульнае апісаньне == Каменны век падзяляецца на 3 асноўныя этапы: палеаліт(з грэцкай мовы - palaiós старажытны + lithōs камень) - праіснаваў да 8 тыс. да н. э. мэзаліт (з грэцкай мовы - mésos сярэдні + lithōs камень) - праіснаваў да 9-5 тыс. да н. э. нэаліт (з грэцкай мовы - néos новы + lithōs камень) - праіснаваў да 4-3 тыс. да н. э. У той жа час існуе больш дробная перыядызацыя каменнага веку, якая была распрацавана французкім археолягам Габрыелем Марціл'е ў канцы 60-х гадоў 19 стагодзьдзя й паводле якой каменны век падзяляецца на: Шэлльская культура Мусьц'ерская культура Салютрэйская культура Арыньякская культура Мадленская культура Робэнгаўзэнская культура Аднак, у розных мясцовасьцях сьвету чалавецтва развівалася не раўнамерна, каменныя прылады ў некаторых культурах шырока выкарыстоўваліся яшчэ ў час мэталу (у часы Жалезнага веку). Асноўныя заняткі старажытнага чалавека каменнага веку: паляваньне рыбацтва зьбіральніцтва Асноўныя прылады працы й прыстасаваньні: лук і стрэлы драўляныя чаўны рагавы нож наканечнікі клінкі грубаабабітыя сякеры кіркі цёслы скрабкі разцы скоблі == Эпоха палеаліту == Эпоха палеаліту, старажытнага каменнага веку, на Зямлі пачалася каля 2 000 000 гадоў таму са зьяўленьнем першых выкапнёвых людзей у Афрыцы і Паўднёва-Усходняй Азіі. У часы Палеаліту клімат Зямлі, яе расьлінны й жывёльны сьвет даволі моцна адрозьніваўся ад сучаснага стану. Людзі часоў Палеаліту жылі нешматлікімі згуртаваньнямі й карысталіся толькі абабітымі каменнымі прыладамі. У гэты час насельнікі эпохі Палеаліту не маглі шліфаваць каменьне й вырабляць посуд з гліны. У той жа час, акрамя прыладаў з каменьня, людзі выраблялі прылады з костак, скуры, дрэва й іншых расьлінных матэрыялаў. Эпоха палеаліту складаецца зь некалькіх частак: ніжняга сярэдняга (пэрыяд Мусьц'е) позьняга, або верхняга палеаліту. Апошнія тысячагодзьдзі эпохі маюць назву фінальнага, або канца палеаліту. Першае зьяўленьне чалавека на тэрыторыі Беларусі было магчымым у эпоху сярэдняга палеаліту. Асноўны занятак - паляваньне на мамантаў, шарсьцістых насарогаў, паўночных аленяў і іншых жывёлаў. == Эпоха мэзаліту == Пасьля сканчэньня ледавіковай эпохі спрыяльныя кліматычныя ўмовы, якія насталі ў 9-8 тысячагодзьдзі да н. э., прынесьлі зьмены ў расьлінны і жывёльны сьвет. Тундравыя абшары адыйшлі на поўнач, а іх месцы занялі лясы: спачатку бярозавыя і хвойныя, затым шыракалістыя, дзе вадзілася мноства дзічыны. Шматлікія вадаёмы й рэкі спрыялі размножаньню рыб і вадаплаўных птушак. Адзначаныя перамены паўплывалі на лад жыцьця першабытнага чалавека. Зьмены ў жыцьцёвым ладзе тагачаснага насельніцтва: Лук са стрэламі атрымўвае шырокае выкарыстаньне й становіцца галоўнай паляўнічай зброяй. Адбываюцца істотныя зьмены ў апрацоўцы крэмяню. Рыбалоўства значна пашырылася з адыходам ледавіка і са зьяўленьнем шматлікіх рэкаў і азёраў. Акрамя традыцыйнай зброі - гарпуна - людзі пачалі карыстацца іншымі рыбацкімі прыладамі: вудамі з касьцянымі кручкамі й сеткамі, плеценымі з лубяных валокнаў. Акрамя таго, выкарыстоўваліся пасткі з прутоў і выдзеўбаныя з камля дрэва чоўны. Больш значную ролю пачало адыгрываць зьбіральніцтва. Здабычай служыла лясная й балотная расьліннасьць, асабліва лясныя й балотныя гарэхі, а таксама ягады, грыбы і карані. У эпоху мэзаліту быў пакладзены пачатак працэсу прыручэньня жывёлаў. Першай з прыручаных жывёлаў быў сабака, які стаў выдатным памагатым чалавека на паляваньні. Культуры, якія насялялі беларускія землі ў эпоху мэзаліта: грэнская сьвідэрская каморніцкая кудлаеўская кундская яніславіцкая нёманская мэзалітычная сожская == Эпоха нэаліту == Адлік новага каменнага веку на тэрыторыі Беларусі пачынаецца ад часу пачатку вытворчасьці керамікі. Зьяўленьне глінянага посуду на Беларусі датуецца 1-й паловай 4-га тысячагодзьдзя да н. э., а на Палесьсі - канцом 5-га тысячагодзьдзя да н. э. Пашырэньне вытворчасьці глінянага посуду першапачаткова было зьвязана з павелічэньнем ролі зьбіральніцтва. Зьмены ў жыцьцёвым ладзе тагачаснага насельніцтва: каменныя прылады працы набылі большую дасканаласьць распаўсюджаньне трохкутных наканечнікаў стрэлаў выкарыстаньне рубячых прыладаў працы з буйных крэмянёў - макралітаў адбываецца нэалітычная рэвалюцыя - пераход ад прысваяльнай формы працы, зьбіральніцтва й паляваньня, да вытворчай, разам з удасканаленьнем форм працы і зьяўленьнем новых рамёстваў. Найбольш значнай падзеяй сталася нэалітычная рэвалюцыя, калі адбыўся пераход старажытнага насельніцтва ад прысваеньня гатункаў прыроды шляхам зьбіральніцтва, рыбацтва й паляваньня да вытворчай гаспадаркі - то бок земляробства й жывёлагадоўлі. Уяўляе сабой найбольш глыбокі й значны за ўсю гісторыю чалавецтва гаспадарчы ўздым, які выклікаў рэзкія зьмены ва ўзаемаадносінах чалавека й прыроды. Тэрмін быў распрацаваны ў 1950 годзе Г. Чайлдам. Культуры, якія насялялі беларускія землі ў эпоху нэаліта: грабеньчата-накольчатай керамікі верхнядняпроўская днепра-данецкая нарвенская нёманская лейкападобных кубкаў шарападобных амфар тыповай грабеньчата-ямкавай керамікі === Мастацтва === Пра дагістарычнае мастацтва можна даведацца толькі па захаваўшымся знаходкам каменнага век. Зьвесткі пра музычную культуру першабытных людзей можна атрымаць на аснове захаваўшызся першабытных музычных інструмэнтаў, а дадзеныя пра выяўленчае мастацтва на аснове наскальнага жывапісу, да якога адносяцца пэтрогліфы і наскальныя роспісы. Невядома, ці выконвала дагістарычнае мастацтва рэлігійную функцыю. Старажытныя людзі падчас сваіх рытуалаў выконвалі танцы, сьпявалі песьні і ігралі на розных музычных інструмэнтах. == Вонкавыя спасылкі == Каменны век - сховішча мультымэдыйных матэрыялаў Першабытнае грамадзтва на тэрыторыі Беларусі Спадчына Беларусі - спэцыялізаваны гістарычны партал

Source: original