AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Perturbed_Леонид Шинкарёв

Леонид Шинкарёв (орос. Леони́д Ио́сифович Шинкарёв, 1930 оны 11-р сарын 13-нд ЗХУ-ын Украины Донецск мужийн Макеевка тосгонд төрж, 2022 оны 11-р сарын 4-нд Швейцарт нас барсан) - Звлөлтийн болон Оросын сэтгүүлч, зохиолч, тойрон аялач. == Намтар == 1954онд Горькийн (Нижний Новгород) их ургуулийн түүх, филологийн ангийг төгссөн. Тэрээр Горькийн мужийн Кошелиха тосгонд дунд сургуулийн багшаар ажлын гараагаа эхэлж, "Арзамасын үнэн" сонины ажилтан байсан бөгөөд Алс Дорнадод "ТАСС" агентлагийн Приморскийн салбар, бүс нутгийн "Красное знамя" (Улаан туг) сонинд таван жил ажилласан. Дараань тэрээр "Извстия" сонинд 34 жил ажилла, түүний дотор Зүүн Сибиь, БНМАУ, БНАСАУ, зүүн өмнөд Африк (Мозамбик, Мадагаскар, Зимбабве, Замби, Танзани, Лесото, Свзиланд, Маврики, Сейшелийн арлуд гэх мэт) сонины сурвлжлагчаар ажилласан. 1980-1990-ээдонд Москва дахь тусгай сурвалжлагч байсан. 1985-1988 онд Монголд ТАСС агентлаг болон "Изветя" сонины сурвалжлагчаар ажиллаж байсан. Тэрээр “Нравы и быт Монголии”, "Цэдэнбал Филатова хоёр. УБ 2004 он" хэмээх Ю.Цэдэнбаын тухай номууд бичсэн Шинкарёв Энэтхэгийн алайд халуун орны загас барих "Нора" туна загас агнуурын хөлөг онгоцонд Зөвлөлтийн анхны загас агнуурын экспедицээс 1961) эхлэнолон тооны аялал, экспедицүүдэд оролцсон. Тэрээр Сибирийн Лена мөрний эхээс эх хүртэл, (1967), Витим (1969), Вилюй (1973), Алдан (1975), Колыма (1977), Сэлэнгэ (1980) зэрэг сэтгүүлчдийн экспедицийг удирдаж байв. "Хойд туйл-15" хөвөгч станц, Амазоны индианчууд Калахри цөлийн бушменууд, Тасманийн уугуул иргэдтэй танилцаж байжээ. ЗХУ-ын Зохиолчдын эвлэлийн гишүүн. Москвагийн зохиолчдын эвлэлийн гишүүн. ЗХУ, ОХУ-ын Сэтгүүлчдийн эвлэлийн шагналын эзэн. Амьдралынхаа сүүлийн жилүүдэдбуюу 1996 оноос тэрээр Швейцарын Цюрих отод гэрбүлийнхээ хамт амьдарч байгаад 2022 онд нас баржээ.

Source: data_perturbation
NGC 355

NGC 355 - Кит шоқжұлдызында орналасқан S0 типті галактика. Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. == Ашылуы == Бұл нысанды 1864 жылы 27 қыркүйекте Альберт Март астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 355 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 3753, MCG -1-3-77, NPM1G -06.0039. == Тағы қараңыз == Мессье нысандарының тізімі Жаңа жалпы каталог Индекс каталог == Сыртқы сілтемелер == «Жаңа жалпы каталог» түпнұсқасындағы ағылшынша және французша мәліметтер Қайта қаралған Жаңа жалпы каталогтағы мәліметтер (ағыл.) SIMBAD базасындағы мәліметтер (ағыл.) VizieR базасындағы мәліметтер (ағыл.) NASA/IPAC Extragalactic Database базасындағы мәліметтер (ағыл.) NGC 355 нысанына арналған жарияланымдар

Source: original
Абдулазиз Хатем

Абдулазиз Хатем Мохаммед Абдулла (араб.: عبد العزيز حاتم محمد عبد الله‎, 28 қазан 1990 жыл, Доһа, Катар) - катарлық футболшы, жартылай қорғаушы. 2019 жылғы Азия чемпионы. Катар Ұлттық құрамасы мен "Әл-Гарафа" клубында ойнайды. == Карьерасы == Ұлттық құрама сапында 2015 жылдан бері ойнап келеді. 2015, 2019 жылғы Азия чемпионаттарына қатысты. 2019 жылғы Азия чемпионатының финалында Жапония қақпасына екінші голды енгізді. Ойын 3:1 есебімен катарлықтардың пайдасына шешілді. Сондай-ақ Абдуазиз ширек финалда да Оңтүстік Кореяның қақпасына матч тағдырын шешкен жалғыз голды соқққан болатын. 2015 жылдан бері "Әл-Гарафа" клубында ойнайды. Оған дейін Доһаның "Әл-Араби" клубында сегіз маусым бойы ешқайда ауыспай ойнаған. === Командалық === Азия чемпионы: 2019

Source: original
Болат Мақұлы Бисопанов

Бисопанов Болат Мақұлы (20.02.1934. Қарағанды облысы Нұра ауданы Кызылту селосы) - спорт журналисі. Журналисттік қызметін 1959 жылы "Спорт" газеті шыққан күннен бастады. Газеттің тілшісі, бөлім меңгерушісі және офис редакциясы бас редакторының орынбасары болып істеді. 1962 жылы КСРО Журналистер одағының мүшесі. Белсенді еңбек үшін ДОСААФ ОК-ның және Спорт комитетінің көптеген Құрмет грамоталарымен марапатталған. Бисопанов Болат Мақұлы творчествосына жоғары кәсібилікпен болып жатқан оқиғаларға сын көзбен қарау тән.

Source: original
Ала жіп кесу

Ала жіп кесу - қазақ халқының дәстүрлі іс жүргізу құқығының арнайы институты. Қалыптасқан дәстүр бойынша Ала жіп кесу рәсімі негізінде талапкер мен жауапкердің арасындағы дау-дамайдың аяқталғандығын білдіреді. Әдетте, жіптің бір шетін - талапкер, екінші шетін - жауапкер, ұстап, керіп тұрады. Төрелік айтып, дауды шешкен би, немесе ауылдың құрметті ақсақалы бүкіл халық алдында дауласушылардың арасында керулі тұрған ала жіпті екіге бөліп, кесіп тастайды. Ала жіп кесуден кейін дауласушы жақтардың бір-біріне талап қоюға құқылары жоқ. “Ала жіпті аттамаған” деген сөз осыдан шыққан. Ала жіп кесу дәстүрлі құқықтық санада әділеттіліктің рәмізі, әдептіліктің нышаны ретінде қалыптасып кеткен.

Source: original
Нижние Поды

Төменгі Поды - Ресейдегі өзен. Ямало-Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Ныда өзенінің сол жағалауынан 78 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 15 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Төменгі Обь су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі - Кара теңізі су алабының өзендері Надым өзені өзені су алабының шығыс шекарасынан Пур өзені су алабының солтүстік батыс шекарасына дейін. Өзен саласы - Саласы болмайды, өзен алабы - Пур. Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша: Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды - 15040000212115300052682 Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды - 115305268 Су алабының коды - 15.04.00.002 ГЗ томының нөмірі - 15 ГЗ бойынша шығарылуы - 3 == Сыртқы сілтемелер == Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі Мұрағатталған 26 Мамырдың 2015 жылы.

Source: original
Дөңгелек квадратурасы

Дөңгелек квадратурасы - берілген дөңгелекке теңбе-тең квадратты салу есебі. Ғалымдар бұл есепті алғашқы кезде циркуль мен сызғыштың көмегімен шешуге тырысты. Циркуль мен сызғыштың көмегімен қисық сызықты фигураны оған теңбе-тең тікбұрышты фигураға түрлендірудің (Гиппократ айшығы) кейбір жағдайы ежелгі дәуір математиктеріне де мәлім болған еді. Ертедегі грек ғалымдарының дөңгелек квадратурасы есебін кейбір трансцендент қисықтарды пайдалана отырып шешкені белгілі болып отыр. Мұндай алғашқы шешімдердің біреуін ертедегі грек математигі Динострат (б.з.б. 4 ғасырда) тапқан. 19 ғасырда дөңгелек квадратурасы есебінің циркуль мен сызғыштың көмегімен шешілмейтіндігі айқын дәлелденді. Егер берілген дөңгелектің радиусы r-ге тең болса, онда осы дөңгелекке теңбе-тең квадраттың қабырғасы (х): . Бұдан кесіндісін салу үшін r-ді -ге көбейту керектігі шығады. Кейбір иррационал көбейткіштер үшін мұндай көбейту орындалады. Мысысалы, қабырғасы r-ге тең квадраттың диагоналы; радиусы r-ге тең дөңгелекті іштей сызылған дұрыс 12 бұрыштың қабырғасы. Дөңгелек квадратурасы  санының арифмет. табиғатына тығыз байланысты. 18 ғасырдың соңында неміс математигі әрі физигі И.Ламберт (1728 - 1777) пен француз математигі А.Лежандр (1752 - 1833)  санының иррационал сан екендігін дәлелдесе, 1882 ж. неміс математигі Ф.Линдеман (1852 - 1939)  санының трансцендент сан екендігін дәлелдеді. Линдеман теоремасы дөңгелек квадратурасы есебін циркуль мен сызғыштың көмегімен шешудің мүмкін еместігін ғылым негіздеген теорема болды. Егер салу жабдықтарын көбейтсе, онда дөңгелек квадратурасы туралы есепті шешуге болады. == Пайдаланған әдебиеттер == Қазақ энцклопедиясы

Source: original
Спорттық клубтар

Спорттық клубтар, олардың қайсыбір спорт қоғамына қатыстылығы немесе спорттық қызығушылығы, жас топтары бойынша спортты сүйетіндерді біріктіретін қоғамдық ұжымдар. Қазақстан Республикасы Қорғаныс Министрлігінің спорт комитеті 1997 жылы құрылды. Әскери қызметшілердің дене дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығы, жоғары дәрежелі спортшылардың дайындығын жеделдіру, жоғары жетістіктер спортын дамыту мәселелерімен айналысады. Барлық кезде де ЦСКА-ның негізгі міндеттері халықаралық жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындаудың ілімі мен тәжірибесі болады, кейінгі уақытта таулы-шөлді далалық жерлердің күрделі жағдайларында жауынгерлік-жаттығу міндеттерін шешуге қабілетті ҚР Қарулы Күштерінің бүкіл адам құрамы дене дайындығының күн сайынғы жауапты міндеттері де қосылады. Әскердің дене дайындығы-халықаралық жоғары дәрежедегі спортшыларды дайындау жөніндегі Спорттық клубтар жұмысының сан-салалы, ерекше, өзгеше бөлігі. Қарулы Күштердің дене дайындығын нығайту мен әскер спортшыларының спорттағы табыстарына әртүрлі уақыттарда: А. Красенко, Г. Брушко, М. Бычков, М. Оленин, Н. Попов, Г. Александров, В. Мокроносов, Н. Пуч- канев, В. Гаенко, А. Глухов, Рыбников және өзге де көптеген спортшылар елеулі үлес қосты. Қорғаныс Министрлігінің ЦСКА спорт комитетінде АДК-нің оқу спорттық базасы, тау шаңғы базасы мен қала маңындағы шаңғымен түғырдан секіру кешендері бар, Тамаровский кеңшарында, Баянкөл шатқалында, Атырау қаласы мен Ыстықкөлдегі Тамға поселкесінде де оқу-жаттығу орталықтары бар.

Source: original
Портал:Спорт/Таңдаулы/07 2011

Лионель Андрес Месси (ис. Lionel Andrés Messi; 24 маусымда 1987, Росарио) - Аргентиналық футболшы және «Барселона» командасының шабуылшысы. Месси - 2008 жылы Олимпияда чемпионы, 2005 жылы жастар арасында әлем чемпионы (турнирдын ең үздік ойыншысы мен сұрмергені). «Барселона» құрамында 5 рет Испания чемпионы болды (2004/05, 2005/06, 2008/09, 2009/10, 2010/11). 2007, 2009 және 2010 жж. жылдары Испания чемпионатының ең үздік ойыншы атағын алды. 2005, 2007 және 2009 жылдары Аргентинаның үздік ойыншысы. Чемпиондар Лигасын 3 мәрте женген (2005/06, 2008/09, 2010/11). 2009 жылы Испания чемпионатының сұрмергені, 2008/09, 2009/10, 2010/11 жылы Чемпиондар Лигасының сұрмергені. 2009 және 2010 жылы әлемнің үздік футболшысы атағына ие болған. Осы атақ алудан жарты ай бұрын Месси Еуропаның үздігі атанған. 21 желтоқсан, 2009 жылы Месси "Бриллиант добының" иегері атанды. Қазіргі таңда Месси әлемге "Жаңа Марадона" деген атпен әйгілі. (толығырақ)

Source: original
Бенин президенттерінің тізімі

== Дагомея Республикасы (1960-1975) == Кутуку Юбер Мага (1 тамыз 1960 - 27 қазан 1963) - 1960 жыл 31 желтоқсанға дейінгі мемлекет басшысы Кристоф Согло (27 қазан 1963 - 25 қаңтар 1964) - уақытша мемлекет басшысы Суру Миган Апити (25 қаңтар 1964 - 27 қараша 1965) Жюстен Ахомадегбе-Тометин (27 қараша 1965 - 29 қараша 1965) Таиру Конгаку (29 қараша 1965 - 22 желтоқсан 1965) Кристоф Согло (29 қараша 1965 - 19 желтоқсан 1967) Жан-Батист Ашеме (19 желтоқсан 1967 - 20 желтоқсан 1967) - көтеріліс комитетінің төрағасы Морис Куандете (20 желтоқсан 1967 - 21 желтоқсан 1967) - мемлекет басшысы Альфонс Амаду Алле (21 желтоқсан 1967 - 17 шілде 1968) -мемлекет басшысы Эмиль Зинсу (17 шілде 1968 - 10 желтоқсан 1969) Морис Куандете (10 желтоқсан 1969 - 13 желтоқсан 1969) Поль-Эмиль де Соуза (13 желтоқсан 1969 - 7 мамыр 1970) - Директор төрағасы Кутуку Юбер Мага (7 мамыр 1970 - 7 мамыр 1972) - Президенттік кеңес төрағасы Жюстен Ахомадегбе-Тометин (7 мамыр 1972 - 26 қазан 1972) - Президенттік кеңес төрағасы Матье Кереку (26 қазан 1972 - 30 қараша 1975) == Мемлекеттік Бенин Республикасы (1975-1990) == Матье Кереку (30 қараша 1975 - 1 наурыз 1990) == Бенин Республикасы (1990 жылдан) == Матье Кереку (1 наурыз 1990 - 4 сәуір 1991) Нисефор Согло (4 сәуір 1991 - 4 сәуір 1996) Матье Кереку (4 сәуір 1996 - 6 сәуір 2006) Яйи Бони (6 сәуір 2006 - казіргі таңда)

Source: original
Абажа

Абажа - ағаш тақтайшалардан құралып, былғарымен, киізбен қапталған, беті жұқа қаңылтырмен әшекейленіп жасалған, ұзындығы бір құлаштай, биіктігі жарты құлаштай көлемді үй жиһазы. Сандықтың үлкен түрі - Абажаның сүйегі ауыр, асты тегіс, екі жақтауында қос құлақшасы болады. Жүкаяқтың үстіне қойылады. Ол - көлемі үлкен ғұрыптық бұйымдарды сақтауға арналған бірден-бір бұйым (иман киіз, өлікті жууға арналған құман, ақырет кебін және өлімді атцаруга қатысты деген сияқты). Сондай-ақ, онда асыл бұлдан (матадан), қымбат теріден жасалған «бір киер» және қыстық киімдер мен жібек кілем-кілше сияқты тұрмыстық бұйымдар да сақталады. Абдырадан айырмашылығы абажаның көлемі үлкендеу. Және қақпағы құрсауланған, жақтаулары биіктеу, үстіңгі беті абдыраныкіндей тегіс емес, дөңес келеді. Көлемінің үлкендігіне байланысты бір бүйірінде ұстайтын тұтқасы қос-қостан салынады. Бұл жиһазда ыдыс-аяқ, құрғақ тамақ сақталған. Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Орталық музей қорында абажаның ұзындығы 132 см, ені 61,5 см, биіктігі 52 см (тағы бір кішілеу нұсқасының өлшемі 97х45х37 см келген), артқы жағы мен түбінен басқа бөлігі тұтастай қаңылтырмен қапталған нұсқасы сақтаулы. Оның қақпағының беті көгеріс өрнекпен әшекейленген. Ал, екі жағыңда темірден соғылған сопақша қүлақша орнатылған. Абажаның дәстүрлі дүниетаным мен тіршілік циклінде атқарылатын ғүрыптар және жосын-жоралғы, ырым-тыйымдар жүйесінде өзіндік орны бар. Ә. Диваевтың жинаған деректері бойынша, абажаның түнде ашпайды. Тек өлім-жітім болғанда немесе ерекше жағдайда ғана «абажаның іиііне жылан кірді» деген магиялық мәндегі сөзді айтқан соң ғана ашады. Көшпелі ортада қастерлі саналған абажа, сандық сияқты жиһаздарға қатысты белгіленген нормалары туралы Ә.Диваевтың Перовск уезінің қазағы М. Шахмұратовтан жазып алуы бойынша, қазақтар сандықты түңде ашпайтын себебін «әулеттен біреу өледі» деген қауіппен түсіндіреді. Ә. Диваевтың айтуынша түнде сандык аиіуга мәжбүрлейтін үш түрлі жағдайда, біріншіден, сандықта сақталған бір зат қажет болғанда, екіншіден, көш-қонға байланысты, үшіншіден, жерлеу рәсіміне қатысты ашылуы мүмкін. Осы үй жиһазының үлкен, көлемді болуы қазақ тіліңде «далиған, зор» деген мағынаны білдіретін абажадай деген жиі қолданылатын теңеуге негіз болды. Абажа - кебеженiң үлкендеу түрi; аюға құратын үлкен шарбақ; қақпан; киіз үйдің шаңғырағы; бір жағы түпсіз су таситын күбі.

Source: original
Еналка

Еналка - Ресейдегі өзен. Вологда облысы, Архангельск облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Кубена өзенінің оң жағалауынан 269 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == Ресей мемлекеттік су тізілімінің мәліметі бойынша Двинск-Печорск су алабы өңіріне жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі - теңіз Кубен және Сухона өзендері бастауынан Кубен су торабына дейін. Өзен саласы - Сухона, өзен алабы - Солтүстік Двина. Ресей су ресурстары федералды агенттігі дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша: Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды - 03020100112103000005337 Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды - 103000533 Су алабының коды - 03.02.01.001 ГЗ томының нөмірі - 03 ГЗ бойынша шығарылуы - 0 == Сыртқы сілтемелер == Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі Мұрағатталған 26 мамырдың 2015 жылы.

Source: original
Восток (антарктикалық станция)

Восток - Ресейдің Антарктидадағы зерттеу станциясы. 1957 жылы құрылды. == Негізгі ерекшеліктері == Орналасқан жері: Антарктиданың шығыс бөлігінде, Восток мұздығында. Биіктігі: Теңіз деңгейінен 3488 метр биіктікте орналасқан. Құрылған күні: 1957 жылдың 16 шілдесінде. Температура: Восток станциясы Жердегі ең суық орын болып саналады. Орташа жылдық температура минус 55 градус Цельсийден төмен. Ең төменгі температура 1983 жылы тіркелген, минус 89,2 градус Цельсий. Координаты: 78°27′52″ о. е. 106°50′14″ ш. б.78.4644222° о. е. 106.8373278° ш. б.﻿ / -78.4644222; 106.8373278 == Сілтемелер == Мұрағатталған 8 тамыздың 2007 жылы.

Source: original
Перипатеттер мектебі

Перипатеттер мектебі, перипатетизм (грек. perіpateo - серуендеу) - Аристотель философиясының ізбасарлары. Аристотель өзінің тыңдаушыларымен лицей бағында серуендеп жүріп сабақ беріп, пікір алысуды әдетке айналдырған. Осыған байланысты оларды Перипатеттер мектебі деп атаған. Перипатетизм бағытын бірнеше кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезең (б.з.б. 4 - 1 ғасырлар) мектептің жетекшісі Теофрасттан кейін Перипатеттер мектебінің жетекшілері Стратон, Ликон, Аристон Кеосский, Критолай, т.б. болды. Бұл кезеңдегі Перипатеттер мектебінде Аристотель ілімін теор. философия жағынан дамытудан гөрі жеке ғылым салаларымен (философия, т.б.) көбірек шұғылдану басым болды. Мысалы,Теофраст логика саласынан жаңалықтар ашып, ботаникадан еңбектер қалдырды. Аристоксен музыка теориясымен шұғылданды, т.б. Екінші кезеңде (б.з.б. 1 ғ.) Андроник Родосский,Сидонский, Ксенарх, т.б. Аристотель шығармаларын қайта басып шығарып, оларға түсініктер берумен шұғылданды. Үшінші кезеңде (1 - 2 ғасырлар) платоншылдар, пифагоршылдар және стоиктер мектебінде аристотельшілдіктің ізін қалдырып, жаңа платоншылдықтың қалыптасуына ықпал етті. Шығыс философиясындағы перипатетизмнің негізін қалаушы Әбу Наср әл-Фараби саналады. Ол Аристотель мен Платонның еңбектеріне сүйеніп, олардың іліміне түсінік бере отырып, өзінің филос. ілімін қалыптастырған. Батыс ойшылдары әл-Фараби, сондай-ақ ибн Сина, ибн Рушд, т.б. шығыс перипатетиктерінің түсіндірмелері арқылы ежелгі грек философтарының еңбектерімен танысып, оларды игере бастады.

Source: original
Сатыбеков Нұқа

Сатыбеков Нұқа (1873, Жамбыл ауданында туған) -1916 жылы Жетісудағы ұлт-азаттық көтеріліс жетекшілерінің бірі. 1916 жылы 25 маусымдағы патша жарлығы шыққаннан кейін Батыс Қастек болысында халық толқуларын ұйымдастырушы. Сатыбеков бастаған көтерілісшілер көпшілікті қарулы көтеріліске жұмылдыру жайын ойластырды.Сатыбеков Жайылмыс болысындағы көтерілісшілердің басшысы Бекболат Әшекеевпен бірге1916 жылы 4 тамызда Пешков басқарған жазалаушы отрядқа тойтарыс бергенімен, екінші қақтығыста оның сарбаздары жеңіледі. 1916 жылы 1 желтоқсанда басталған тергеу 1917 жылы 14 наурызына дейін созылды. Сатыбеков бастаған көтерілісшілерді дарға асу туралы үкім шығады, алайда Кеңес өкіметі орнап, бәрі де азаттық алды. Сатыбеков кейін "Қосшы одағына" және ұжымдастыру ісіне белсене қатысып, өмірінің соңғы кезіне дейін жемісті еңбек етті. == Дереккөздер == Жетісу энциклопедия «Арыс» баспасы Алматы 2004

Source: original
Ландшафттану

Ландшафттану - физикалық географияның табиғи аймақтық кешендерін (геожүйелерді) зерттейтін ғылым саласы. Бұл терминнің соңғы кезде региондық физикалық географияның синонимі ретінде колданылуы басым болып барады. Ландшафттанудың негізгі мақсаты - табиғи және мәдени ландшафтты сипаттау, олардың құралымын, өзара байланысын, даму заңдылығын зерттеу болып табылады. Географиялық ландшафт туралы бұл ғылымның басты міндеті - ландшафт түрлерінің жаралуын, құрылымы мен динамикасын, даму заңдылықтарын, орналасуын және адамның шаруашылық әрекеттерінен оның өзгеруін зерттеу. Сонымен бірге ландшафттану төменгі сатыдағы геожүйелер (жеке қоныс, фация, т.б.) және жоғары сатылық геожүйелер (табиғи өлке, провинция, т.б.) мәселелерімен де айналысады. Табиғаттың осындай жеке жақтарын зерттей келе ландшафттану географиялық қабықтың аймақтық белдеуінің жалпы заңдылықтарын анықтайды, яғни физикалық географияның аудандау негізін қалайды. Ландшафттану деректері нысанның ландшафтылық картасын жасаудан басталатын экспедиция және стационарлық жұмыстар нәтижесінде жиналады; зерттеудің географиялық, картографиялық, тарихи, т.б. зерттеу әдістерімен қатар математикалық статистика және логика әдістері де қолданылады. Ландшафттанудың негізін салушылар - Л.С.Берг, Г.Н.Высоцкий, Г.Ф.Морозов, т.б. == Дереккөздер == Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, профессор С. К. Кенесбаева и кандидата филологических наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Издательство «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.

Source: original
Білігтер

«Білігтер» - Шыңғысханның өсиеттік сөзерінен құралған мұрасы. «Ұлы жасақ» екі бөлімнен тұрады. Оның бірінші бөлімі «Біліг» те, екіншісі «Жасақ». Бізге тек үзінділері ғана жеткен. «Білігтің» мәтіндері Рашид әд-Диннің еңбегінде ғана біршама толығырақ сақталған. Негізінен Шыңғыс ханның істері мен айтқан сөзі келтірілген. Мұнда Шыңғыс хан болашақ «Шыңғыстық» идеологиясының негізінен қалап, өз ұрпақтарының барлық жаулап алған елдеріндегі мәңгілік билігін негіздеуге арналған сөздері жинақталған.

Source: original
Тепе-теңдік профилі

Тепе-теңдік профилі - арнаның ұзына бойы профилі. Ол ағын судың арнаны ұзақ уақыт шаюы мен тасымалдарды қайта шөктіру әсерінен пайда болады. Тепе-теңдік профилінің әрбір нүктесінде судың шаю күші арнаны түзген жыныстардың шайылуға беріктігімен бірдейге болады. Төменгі агысында шығыны көбейіп отыратын өзендер мен тасқындардағы тепе-теңдік профилі ойысы төмен қараған көлбеуі қисық болып көрінеді. Аңғардың бас жағында бұл көлбеу түйе тайлы болып келеді де, ал таулы облыстарда вертикальды жағдайға дейін барады; саға маңында ол горизонтальға жақындайды. Булану, сіңу әсерінен төменгі ағысында шығыны азаятын езендердің профилі дөңес болады. Іс жүзінде тепетеңдік профиліне өзендердің кейбіреуі ғана әрбір аумағында жете алады, себебі тектоникалық қозғалыс пен басқа да жер қабығындағы процестер оны бұзып тұрады. == Дереккөздер == Русско-казахский толковый географический словарь. Под общей редакцией академика АН КазССР, проф. С. К. Кенесбаева и кандидата филол. наук А. А. Абдрахманова. Алма-Ата, Изд-во «Наука», 1966, стр. 204. (Академия наук Казахской ССР. Институт языкознания. Сектор физической географии). Составители: Ж. Аубакиров, С. Абдрахманов, К. Базарбаев.

Source: original
Сұлтанбек Мырзахметұлы Қожахметов

Сұлтанбек Мырзахметұлы Қожахметов (15.9.1935 жылы туған, Ақмола облысы Қорғалжын ауданы) - ғалым, техника ғылымдарының докторы (1978), Қазақстан ғылым академиясының академигі (1983). Мәскеудің алтын және түсті металдар институтын бітірген (1958). 1971 - 81 жылы Қазақстан ғылым академиясының Металлургия және кен байыту институты директорының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары 1988 - 95 жылы директоры (1982 - 87 жылы Қазақстан ғылым академиясының вице-президенті), 1994 - 99 жылы ҚР ҰҰА-ның Жер туралы ғылымдар бөлімшесінің акад.-хатшысы. 2000 жылдан Металлургия және кен байыту институтының құрметті директоры. Негізгі ғылыми еңбектері металлургия мәселелеріне арналған. Қожахметов - ауыр түсті металдар мен оларға ілеспе элементтер теориясы бойынша ғылыми-зерттеулер жүргізді; оның тікелей қатысуымен және ғылыми жетекшілігімен мыс металлургиясында тиімділігі жоғары және жаңа автогенді процестердің физико-химиялық негізі зерттелді. Жоғары температуралы зерттеулер саласында тұңғыш рет термиялық орнықсыз металл сульфидтерінің (мырыш, кадмий және рений) төте булануы (возгонка), тотығу процестерінің кинетикасы мен механизмі жасалды. Қожахметовтың жетекшілігімен Қазақстан және Ресей ғалымдары бірігіп ашқан автогенді процестің жаңа әдісі - кивцэттік балқыту әдісі мыс қорыту заттарында кең қолданыс тапты. Осы еңбегі үшін авторлар ұжымымен бірге Қ-ке КСРО Мемл. сыйл. берілді (1978). 11-сайлауда ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болды. “Халықтар достығы” орденімен және медальдармен марапатталған.

Source: original
NGC 6518

NGC 6518 - Геркулес шоқжұлдызында орналасқан C (жинақы галактика) типті галактика. Жаңа жалпы каталогтың түпнұсқа басылымының тізіміне енеді. == Ашылуы == Бұл нысанды 1884 жылы 18 маусымда Эдуард Жан Мари Стефан астрономы ашқан болатын және NGC каталогында 6518 деген нөмірге ие болды. Сондай-ақ, бұл ғарыш объектісі өзге де зерттеулер мен каталогтарда кездескендіктен оның келесідей атаулары бар: PGC 61238, MCG 5-42-24, ZWG 171.41, NPM1G +28.0429. == Тағы қараңыз == Мессье нысандарының тізімі Жаңа жалпы каталог Индекс каталог == Сыртқы сілтемелер == «Жаңа жалпы каталог» түпнұсқасындағы ағылшынша және французша мәліметтер Қайта қаралған Жаңа жалпы каталогтағы мәліметтер (ағыл.) SIMBAD базасындағы мәліметтер (ағыл.) VizieR базасындағы мәліметтер (ағыл.) NASA/IPAC Extragalactic Database базасындағы мәліметтер (ағыл.) NGC 6518 нысанына арналған жарияланымдар

Source: original