AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Біяграфістыка

Біяграфістыка, біяграфіка - навуковая гістарычная дысцыпліна, якая вывучае тэорыю, мэтадалёгію, гістарыяграфію, гісторыка-біяграфічную тэрміналёгію, праблематыку крыніцазнаўства на складаньне біяграфій і віды біяграфічнай прадукцыі. Тэрмін «біяграфістыка» замяніў тэрмін «біяграфіка», які выкарыстоўваўся ў шырокім пляне для абазначэньня літаратурна-біяграфічнага жанру. Таму адрозьніваюць: «донавуковую» біяграфістыку (ад эпохі антычнасьці) і навуковую біяграфістыку (з канца XVIII ст. да пачатку XIX ст.). Донавуковая біяграфістыка, была як збор правілаў папярэджаньня, і разьвівалася ў пачатку пада уплывам агіяграфіі, а пазьней была жыцьцяпісам манархаў і вяльможаў. Навуковая біяграфістыка зьвязаная з разьвіцьцём гуманітарных навук у XIX ст.. З ростам аб'ёмаў друкаванай прадукцыі, з пашырэньнем структуры даведачна-інфармацыйных магчымасьцяў і разьвіцьцём слоўнікава-энцыкляпэдычнай справы. == Літаратура == Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. - Київ : Наукова думка, 2003. - Т. 1. : А-В. - 688 с. : іл. (укр.) Петровская И.Ф. Биографика. Введение в науку и обозрение источников исторических сведений о деятелях России 1801 - 1917 годов, СПб.: ИД Петрополис, 2009. - 382 с. (рас.) «Теория и методология исторической науки. Терминологический словарь», отв. ред. А. О. Чубарьян, г. Москва, 2014 г., - С. 33. (рас.) == Вонкавыя спасылкі == Биографистика (рас.) Биографика (рас.)

Source: original
Палітычная сыстэма

Паліты́чная сыстэ́ма - гэта дынамічная сукупнасьць інстытутаў, адносінаў і ідэяў, зьвязаных з фармаваньнем і практычным ажыцьцяўленьнем палітыкі, то бок улады і кіраваньня грамадзтвам. Функцыі палітычнай сыстэмы: вызначэньне мэты ў разьвіцьці грамадзтва; яднаньне грамадзтва, яго інтэграцыя; рэгуляваньне рэжыму сацыяльна-палітычнай дзейнасьці ў грамадзтве. == Асноўныя формы палітычнай сыстэмы == Наступныя прыклады формаў палітычнай сыстэмы ўключаюць як і ўзаемавыключальныя формы (такія як манархія і рэспубліка), гэтак і тыя, якія могуць існаваць адначасова (напрыклад, дэмакратыя і сацыялізм). Анархізм Аўтарытарызм Дэмакратыя Манархія. Гэта адна з найстарэйшых палітычных сыстэмаў, якая разьвілася з пляменнай сыстэмы з адзіным кіраўніком. Мэрытакратыя Тэхнакратыя Рэспубліка. Першай у гісторыі рэспублікай была Індыя, у 6 стагодзьдзі да н. э. Султанат, ісламская палітычная сыстэма, якая заснавана на прынцыпах манархіі і тэакратыі. Ісламская рэспубліка, ісламская і дэмакратычная палітычная сыстэма, заснаваная на тэакратыі (у якасьці каркасу) і дэмакратыі (згодна з ісламскімі этычнымі нормамі). Канстытуцыя Ірану заснаваная на гэтым прынцыпе. Таталітарызм Тэакратыя Ўэстмінстэрская сыстэма Фэадалізм == Палітычныя сыстэмы ў антрапалёгіі == Антрапалёгія разглядае 4 віды палітычнай сыстэмы, якія па два разьбітыя на цэнтралізаваныя і нецэнтралізаваныя. Нецэнтралізаваныя: Статак Племя Цэнтралізаваныя: Правадырства Дзяржава

Source: original
Буры

Буры (нідэрл.: boeren - «сяляне») - субкультурная група ў складзе афрыканераў у ПАР і Намібіі. Іншымі словамі, бурамі называюць фермераў-афрыканераў, белых сельскіх жыхароў, а таксама бедных белых (аналагічнае паняцце рэднекі ў ЗША). Самі сябе афрыканеры бурамі ніколі не называлі. У першую чаргу назва «буры» выкарыстаўвалася ў дачыненні да сельскіх пасяленцаў, якія насялялі на ўсходзе Капскай калоніі, у самай мяжы ўладанняў коса (цяпер Усходняя Капская правінцыя), а таксама да тых, хто пасля далучэння Капскай калоніі да Вялікабрытаніі адправіўся ў так званы Вялікі трэк, ва ўнутраныя раёны краіны (гэтых апошніх завуць таксама трэкбуры), пратэстуючы супраць брытанскай палітыкі асіміляцыі. У сярэдзіне XIX стагоддзя бурскія пасяленцы заснавалі Аранжавую Свабодную дзяржаву, Трансвааль і калонію ў Наталі. Пасля англа-бурскіх войн бурскія рэспублікі былі зноў далучаны да Вялікабрытаніі, а ў 1910 годзе ўвайшлі ў склад Паўднёва-Афрыканскага Саюза. Свой сацыяльны статус яны вызначалі як бюргеры, гэта традыцыя захоўвалася яшчэ з часоў кіравання Галандскай Ост-Індскай кампаніі. Таму назва «буры» ў наш час можа мець абразлівы характар (у сэнсе «неадукаваныя, абмежаваныя людзі», «вяскоўцы»). Як і афрыканеры ў цэлым, буры - нашчадкі галандскіх, французскіх і нямецкіх каланістаў у Паўднёвай Афрыцы. Адрозніваюцца кансерватыўным укладам жыцця. Па рэлігіі - пратэстанты. Родная мова - афрыкаанс. Расселены па краіне рассеяна па хутарах і фермах, нідзе не ўтвараючы большасці. Абодва тэрміны (буры і афрыканеры) маюць на ўвазе еўрапейскае паходжанне. З прычыны таго, што мова афрыкаанс з’яўляецца роднай і для значнай колькасці нябелых жыхароў, для апісання ўсіх афрыкаансамоўных выкарыстоўваецца назва афрыкаансы.

Source: original
Уладзіслаў Сяргеевіч Жук

Уладзіслаў Жук (нар. 11 чэрвеня 1994, Задвор’е, Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) - беларускі футбаліст, паўабаронца віцебскага «Макслайна». == Клубная кар’ера == Выхаванец ДЮСШ горада Стоўбцы, пазней выступаў за юнацкія каманды розных беларускіх клубаў. Першым дарослым клубам Уладзіслава ў 2012 годзе стала «Зорка-БДУ», дзе ён з цягам часу здолеў замацавацца ў аснове. Пасля сезона 2014 праходзіў прагляд у «Гомелі» і «Тарпеда-БелАЗ», аднак у выніку застаўся ў Мінску. У лютым 2016 года прыбыў на прагляд у «Слуцк», але не падышоў і неўзабаве далучыўся да мазырскай «Славіі», у складзе якой пачаў сезон 2016. 2 красавіка 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на пазіцыі левага паўабаронцы ў матчы супраць «Слуцка» (1:1). Здолеў замацавацца на гэтай пазіцыі, па выніках сезона 2016 быў прызнаны аматарамі клуба найлепшым іграком каманды. Канец сезона вымушаны быў прапусціць з-за службы ў арміі. У студзені 2017 года падпісаў кантракт з барысаўскім БАТЭ. Аднак, не здолеў замацавацца ў складзе і ў красавіку таго ж года вярнуўся ў «Славію» на правах арэнды. Прапусціўшы пачатак сезона з-за траўмы, пазней стаў у асноўным выхадзіць на замену. Па выніках сезона 2017 «Славія» выбыла ў Першую лігу, а Жук вярнуўся ў БАТЭ. У студзені 2018 года трэніраваўся з барысаўчанамі, аднак не трапіў на першы турэцкі збор каманды. У лютым 2018 года далучыўся да «Смалявічаў», і ў сакавіку афіцыйна перайшоў у склад дэбютанта Вышэйшай лігі ў арэнду з правам выкупу. У складзе «Смалявічаў» быў іграком асновы, аднак у жніўні 2018 года пакінуў каманду і неўзабаве перайшоў у арэнду ў «Слуцк». У верасні не гуляў з-за траўмы, пазней стаў часам з’яўляцца ў стартавым складзе слуцкай каманды. У студзені 2019 года пакінуў слуцкі клуб і неўзабаве разарваў кантракт з БАТЭ. Са студзеня 2019 года знаходзіўся на праглядзе ў «Славіі» і ў выніку зноў стаў іграком мазырскага клуба. Хутка замацаваўся ў стартавым складзе мазыран. У студзені 2021 года падоўжыў кантракт з клубам. У пачатку 2022 года не трапіў у заяўку «Славіі» на сезон і толькі ў ліпені зноў з’явіўся на полі. У лістападзе 2023 года пакінуў «Славію». У студзені 2024 года афіцыйна быў дапушчаны да прафесійнай дзейнасці спартсмена ў Беларусі камісіяй пры Генпракуратуры У студзені 2024 года стаў трэніравацца з віцебскім «Макслайнам» і ў лютым афіцыйна папоўніў склад клуба. == Міжнародная кар’ера == У 2014-2016 гадах выступаў за моладзевую зборную Беларусі, двойчы прымаў удзел у Кубку Садружнасці ў Санкт-Пецярбургу. == Дасягненні == Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2017 == Грамадзянская пазіцыя == Пасля жорсткага разгону акцый пратэстаў, выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі.

Source: original
Офіс Святланы Ціханоўскай

Офіс Святланы Ціханоўскай - арганізацыя, звязаныя з палітычнай дзейнасцю беларускай дэмакратычнай лідаркі Святланы Ціханоўскай. Размяшчаецца ў Вільні (Літва). Офіс забяспечвае дзейнасць Святланы Ціханоўскай па абароне інтарэсаў і правоў грамадзян Беларусі, прадстаўленні Беларусі і беларусаў у адносінах з іншымі дзяржавамі і міжнароднымі арганізацыямі, кансалідацыі дэмакратычных сілаў для пераходу Беларусі ад дыктатуры да дэмакратыі. Пры Офісе створны Хаб для актывістаў, прадстаўнікоў грамадзянскіх праектаў, ініцыятыў і арганізацый, медыя (а таксама блогераў і медыя праектаў), якія знаходзяцца ў Вільні. Дзейнічае валанцёрская праграма. == Каманда == Нацыянальная лідарка Беларусі - Святлана Ціханоўская; Галоўны дарадца - Франак Вячорка; Старэйшы палітычны дарадца - Аляксандр Дабравольскі; Дарадца па пытаннях дыпламатыі - Дзяніс Кучынскі; Кіраўнік аддзела міжнародных камунікацый - Карым Педэрсен; Кіраўнік аддзела па знешніх сувязях - Данііл Гаркавы; Прадстаўнік у Эстонскай і Латвійскай Рэспубліках - Віталь Малчанаў; Прадстаўніца ў Чэшскай Рэспубліцы - Крысціна Шыянок; Прэс-сакратарка - Ганна Красуліна. === Іншыя дарадцы Святланы Ціханоўскай === дарадца па эканамічных рэформах і кіраўнік эканамічнай каманды - Алесь Аляхновіч; дарадца па моладзевай палітыцы і студэнцтву - Маргарыта Ворыхава; дарадца па парламенцкім супрацоўніцтве і Канстытуцыйнай рэформе - Анатоль Лябедзька; дарадца па рэалізацыі еўрапейскага выбару Беларусі (пазаштатны) - Аляксандр Мілінкевіч; дарадца па прававых пытаннях - Крысціна Рыхтэр; спецыяльны дарадца па выбарах - Аляксандр Шлык; дарадца Святланы Ціханоўскай па пытаннях адукацыі і навукі - Таццяна Шчытцова. == Спасылкі == Афіцыйны сайт

Source: original
Шапуры (археалагічны помнік)

Шапуры - археалагічныя помнікі каля вёскі Шапуры (Віцебскі раён, Віцебская вобласць, Беларусь). == Гарадзішча == Знаходзіцца ў вёсцы, на правым беразе ракі Лучоса, на гары вышынёй 20 м, за 0,3 км на ўсход ад інтэрната інвалідаў Вялікай Айчыннай вайны. Пляцоўка круглая, дыяметрам 18 м. На пляцоўцы - рэшткі падмуркаў старажытнай царквы (старыя і новыя, цагляныя і бетонныя). У 1956 годзе помнік выявіў М. М. Чарняўскі. == Селішча == Знаходзіцца з заходняга боку гары, на якой знаходзіцца гарадзішча. У культурным пласце 0,4 м знойдзена ляпная і ганчарная кераміка. Адносіцца да ранняга жалезнага веку і раннефеадальнага часу. == Літаратура == Археалагічныя помнікі раёна // Памяць: Віцебскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: А. П. Красоўскі [і інш.]; уклад. У. І. Мезенцаў; мастак Э. Э. Жакевіч. - Мінск: Мастацкая літаратура, 2004. - С. 28-33. Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. - Мінск: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. - С. 178-200. == Спасылкі == Шапуры (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»

Source: original
Кампрадорства

Кампрадорства (па-гішпанску: comprador - пакупнік) - спосаб вядзеньня бізнэсу, пры якім прыбытак здабываецца ў выніку дзейнасьці, якая падрывае сваю нацыянальную эканоміку і памяншае яе здольнасьць да росту і разьвіцьця. Прыкладамі такой дзейнасьці зьяўляюцца, напрыклад, абслугоўваньне інтарэсаў замежнага капіталу ў сваёй краіне і аказаньне дапамогі замежнаму капіталу ў яго канкурэнцыі з нацыянальным капіталам. Таксама такой дзейнасьцю зьяўляецца гандаль прыроднымі рэсурсамі сваёй краіны на сусьветных рынках з вывазам атрыманага прыбытку ў замежныя дзяржавы. Таксама такой дзейнасьцю зьяўляецца тольлінг алюмінія, які ёсьць прыхаванай формай экспарту электраэнэргіі і атрыманьня прыбытку з заніжанай урадам (у параўнаньні з сусьветнай) цаны на яе, зьніжанай зь меркаваньняў дапамогі разьвіцьцю нацыянальнай эканоміцы. Сваёй дзейнасьцю кампрадоры набліжаюць сытуацыю, калі ў краіне адсутнічае нацыянальны капітал, і ўсе інфраструктурныя і прамысловыя аб’екты належаць замежнаму капіталу.

Source: original
Балтыйскі шлях

Балтыйскі шлях (па-эстонску: Balti kett, то бок Балтыйскі ланцуг; па-латыску: Baltijas ceļš, па-летувіску: Baltijos kelias) - мірная акцыя ў Прыбалтыйскіх ССР, праведзеная 23 жніўня 1989 году. Жыхары Летувы, Латвіі й Эстоніі зрабілі жывы ланцуг даўжынёй амаль у 600 км (каля двух мільёнаў чалавек, то бок прыкладна 25% трох прыбалтыйскіх рэспублік на той час), такім чынам аб’яднаўшы Талін, Рыгу й Вільню. Акцыя была прымеркаваная да 50 гадоў са дню падпісаньня пакту Молатава-Рыбэнтропа, мэтай акцыі было прыцягнуць увагу сусьветнага грамадзтва да гістарычных падзеяў, якія зьмянілі статус краінаў Прыбалтыкі. Згодна з пактам і сакрэтным пратаколам, які прыкладаецца да яго, СССР і Нямеччына падзялялі сфэры ўплыву ў Эўропе: Латвія, Эстонія, Фінляндыя, усходнія вобласьці Польшчы й Бэсарабіі адыходзілі СССР, а Летува й захад Польшчы - Нямеччыне. Акцыя прадэманстравала растучую ўпэўненасьць сілаў, якія змагаліся за незалежнасьць прыбалтыйскіх краінаў. Арганізатарамі сталі Народны фронт Эстоніі, Народны фронт Латвіі й Саюдзіс у Летуве. Балтыйскі шлях дазволіў прадэманстраваць усяму сьвету жаданьне народаў Прыбалтыкі аддзяліцца ад СССР, іхнюю салідарнасьць у гэтым памкненьні. Сэпаратысцкія арганізацыі скарысталіся акцыяй, каб сказаць, што акупацыя СССР Прыбалтыйскіх краінаў пытаньне ня толькі палітычнае, але й маральнае. Улады СССР адрэагавалі на акцыю толькі рыторыкай, не зрабіўшы ніякіх рэальных крокаў для ўмацаваньня адносінаў паміж рэспублікамі, у выніку чаго праз 6 месяцаў пасьля правядзеньня Балтыйскага шляху Летува першай з рэспублікаў Савецкага Саюзу аб’явіла пра выхад зь ягонага складу. У 2009 годзе арганізацыя ЮНЭСКО прызнала гэтую акцыю фэномэнам негвалтоўнага супраціву й прыняла рашэньне ўключыць дакумэнтальныя матэрыялы пра яе ў міжнародны рэгістар праграмы «Памяць Сьвету». == Вонкавыя спасылкі == The Baltic Way (анг.)

Source: original
П’едэстал

П'едэста́л (фр.: piédestal, ад італ.: piedistallo з piede «нога» и stallo «месца») - то ж, што і пастамент; мастацка аформлены падмурак, на якім устанаўліваюць творы - скульптуру (статуі, скульптурныя групы, бюсты), вазы, абеліскі, стэлы і г. д. Старажытныя рымляне выкарыстоўвалі пастаменты як фундамент для калон на плошчах і форумах (напрыклад, калона Траяна, калона Марка Аўрэлія) для надання ім большай велічнасці, а таксама ў якасці падножжаў калон трыўмфальных арак. У імперскім Кітаі пастаментам для стэл, якія ўвекавечвалі імператараў, традыцыйна служыла каменная чарапаха «бісі». Формы пастаментаў разнастайныя: па-геаметрычнаму правільныя, часта з ужываннем архітэктурных ордарных элементаў, упрыгожаныя скульптурным рэльефам, арнаментам, надпісамі, або ў выглядзе натуральнага, неапрацаванага каменя, а таксама прадметаў. == Спасылкі == На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме П’едэстал

Source: original
Плянэта зямнога тыпу

Плянэта зямнога тыпу - плянэта, якая складаецца пераважна з сылікатаў, горных пародаў або мэталаў. Да плянэтаў зямной групы ў Сонечнай сыстэме адносяць нутраныя плянэты, найбліжэйшыя да Сонца, як то Мэркур, Вэнэра, Зямля і Марс. Сярод астраномаў, якія абапіраюцца на геафізычнае вызначэньне плянэты, два ці тры спадарожнікі планятарнай масы - Месяц, Іё і часам Эўропа - таксама часам зважаюцца плянэтамі зямной групы. Вялікія каменныя астэроіды Паляда і Вэста таксама часам дадаюцца да ліку такіх плянэтаў, але зрэдку. Плянэты зямной групы звычайна вывучаюцца геолягамі, астраномамі і геафізыкамі. == Асноўныя характарыстыкі == Плянэты зямной групы валодаюць высокай шчыльнасьцю і складаюцца пераважна з сылікатаў і мэталічнага жалеза (у адрозьненьне ад газавых плянэт і каменна-ледзяных карлікавых плянэт, аб’ектаў пояса Койпэра і аблокі Аорта). Найбольшая плянэта зямной групы - Зямля - больш чым у 14 разоў саступае па масе найменш масіўнай газавай плянэце - Уран, але пры гэтым прыкладна ў 400 раз масіўней найбольшага вядомага аб’екта пояса Койпэра. Плянэты зямной групы складаюцца галоўным чынам зь кіслароду, крэмнію, жалеза, магнію, алюмінію і іншых цяжкіх элемэнтаў. Усе плянэты зямной групы маюць наступную будову: У цэнтры ядро з жалеза з дамешкам нікеля. Мантыя, складаецца з сылікатаў. Кара, якая ўтварылася ў выніку частковага плаўленьня мантыі і якая складаецца таксама з сылікатных парод, але ўзбагачаная несумяшчальнымі элемэнтамі. З плянэт зямной групы кары няма ў Мэркура, што тлумачаць яе разбурэньнэм у выніку мэтэарытнай бамбардзіроўкі. Зямля адрозьніваецца ад іншых плянэт зямной групы высокай ступеньню хімічнай дыфэрэнцыяцыі рэчыва і шырокім распаўсюджваньнем гранітаў у кары. Дзьве далёкія плянэты зямной групы (Зямля і Марс) маюць спадарожнікі і (у адрозьненьне ад усіх плянэт-гігантаў) ні адна зь іх ня мае кольцаў. == Экзаплянэты зямнога тыпу == Лічыцца, што землепадобныя плянэты найбольш спрыяльныя для ўзьнікненьня жыцьця, таму іх пошук прыцягвае пільную ўвагу грамадзкасьці. Так у сьнежні 2005 году навукоўцы з Інстытуту касьмічных навук (Пасадэна, Каліфорнія) паведамілі аб выяўленьні падобнай да Сонца зоркі, вакол якой мяркуецца, фармуюцца скалістыя плянэты. У далейшым былі выяўленыя плянэты, якія толькі ў некалькі разоў масіўней за Зямлю і, верагодна, павінны мець цьвёрдую паверхню. Прыкладам экзаплянэты зямнога тыпу можа служыць Супэрзямля. У цяперашні час (на кастрычнік 2009 году) знойдзена 28 Супэрземляў.

Source: original
Вуліца Залатая Горка

Вуліца Залата́я Го́рка (руск.: улица Золотая Горка) - вуліца ў Савецкім раёне Мінска. Да Вялікай Айчыннай вайны на месцы вуліцы існавалі Могілкавы і Залатагорскі завулкі. Пасля вайны па колішнім прадмесці Залатая Горка пракладзена новая вуліца, якая мела назву вуліца Радыстаў. У 1987 годзе вуліца перайменавана пад сучасную назву. == Размяшчэнне == Арыентавана з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. З’яўляецца працягам вуліцы Румянцава, пачынаецца ад вуліцы Казлова, перасякае Чырваназоркавую вуліцу, з усходняга боку прымыкае Чырваназоркавы завулак, далей з заходняга боку прымыкае бульвар Мулявіна, а з усходняга Берасцянская вуліца, завяршаецца скрыжаваннем з вуліцай Гікалы. == Забудова == No 4 - Рэспубліканскі шпіталь Дэпартамента фінансаў і тылу Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь. No 18 - Сярэдняя школа імя Янкі Купалы No 19 г. Мінска. No 18, корпус 1 - Дзіцячая музычная школа мастацтваў No 1 імя Л. Александроўскай (1973, архітэктар Д. Кудраўцаў). == Спасылкі == На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Залатая Горка Обзор микрорайона Золотая Горка // Денис Блищ. Частное мнение Фотаграфіі вуліцы ў 2025 г.

Source: original
Магілёўскі замак

Магілёўскі замак існаваў у XVI-XIX стагоддзях. Пабудаваны ў 1526 г. на месцы старажытнага грунтавога могільніка эпохі Кіеўскай Русі на высокім узгорку са стромкімі схіламі пры ўпадзенні р. Дубравенкі ў Дняпро. Плошча больш за 1 га. Умацаваны па перыметры пясчана-гліняным абарончым валам (вышынёй 5 м, шырынёю ў аснове каля 16 м), на якім (паводле інвентара 1604 г.) стаялі 7 вежаў (з іх 2 вежы-брамы з пад’ёмнымі мастамі), злучаных сценамі-гароднямі, накрытымі гонтавымі стрэшкамі. Вёжы (тры 5-ярусныя, чатыры 4-ярусныя; ніжнія ярусы 4-гранныя, верхнія - 8-гранныя) былі накрыты 4-схільнымі дахамі з драніц. На адной з вежаў быў бронзавы звон. З замка вялі патаемныя хады да Дняпра і Дубравенкі. Археалагічныя даследаванні пацвердзілі звесткі Баркулабаўскага летапісу пра замак: «Лета 1526 большой замок зароблен і прінято много горы Могілы, на которой теперь замок Могілев стоіт». Ад назвы гэтай гары і атрымаў сваю назву замак. У 16 стагоддзі Магілёўскі замак меў драўляныя ўмацаванні зрубнай канструкцыі, цэйхгаўз для зброі і ваеннага рыштунку. Уначы ахоўвала варта. У ваенны час яго абаранялі жыхары Магілёва і воласці, y гароднях замкавых умацаванняў размяшчаліся іх сем’і са сваім скарбам. У час паўстання пад кіраўніцтвам С. Налівайкі Магілёўскі замак спалены 13 снежня 1595, аднак хутка адноўлены, пра што сведчыць інвентар Магілёва за 1604. Замкавыя ўмацаванні складаліся з 7 вежаў і 2-3-ярусных гародняў, пастаўленых на высокім земляным вале. Цераз абарончы роў, які аддзяляў замак ад горада, быў перакінуты драўляны мост на палях. Яго апошні пад’ёмны пралёт - «узвод на ланцугах» - падводзіў да 5-яруснай «Горнай брамы». Астатнія 6 вежаў былі 3-5- ярусныя, a «Дольная» брама мела 4 ярусы. 3 боку замка да Дняпра і Дубравенкі вялі 2 патаемныя хады. Сцены гародняў і вежаў мелі таўшчыню ў 1-2-3 бервяны, з боку поля іх рабілі больш магутнымі і звычайна абмазвалі глінай. У 1633 г. замак згарэў. У 1638 г. адноўлены, меў выгляд астрога з 2 брамамі. У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654-67 з 6 лютага да 1 мая 1655 года Магілёўскі замак вытрымаў аблогу казацкіх войск, ад падкопаў замкавы вал моцна пацярпеў. У 1655-1660 замак аднавілі і рэканструявалі: з трох бакоў пабудавалі бастыёны, на дзядзінцы - разнастайныя гаспадарчыя пабудовы (пазней двойчы гарэлі). Бастыённыя ўмацаванні замка ў пачатку 19 стагоддзя знівеліраваны. Археалагічныя даследаванні замка праводзілі М. А. Ткачоў (1982), З. Л. Яцкевіч (1990), І. М. Марзалюк (1992-96). У выніку даследаванняў Марзалюка даказана, што на гары Магіла ў 12-13 стст. існавала ўмацаванае славянскае паселішча. == Літаратура == Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін - Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1999. - Т. 9. - С. 466-467. - 560 с. - 10 000 экз. - ISBN 985-11-0155-9. 28. Замшчышча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. - Мн.: БелСЭ, 1986. - Магілёўская вобласць. - 408 с., іл.

Source: original
Самы каштоўны гулец фіналу НБА

Узнагарода Біла Расэла самаму каштоўнаму гульцу фіналу Нацыянальнай Баскетбольнай Асацыяцыі (НБА) (па-ангельску: Bill Russell NBA Finals Most Valuable Player Award), раней вядомая як Узнагарода самаму каштоўнаму гульцу фіналу НБА (па-ангельску: NBA Finals Most Valuable Player Award) - штогадовая ўзнагарода НБА, якая ўручаецца з фіналу НБА 1969 году. == Сьпіс лаўрэатаў == Ніжэй прадстаўлены сьпіс самых каштоўных гульцоў усіх фіналаў НБА, а таксама асноўная інфармацыя пра іх і статыстыка ў фінальнай сэрыі. == Вонкавыя спасылкі == NBA.com: NBA Finals MVP Award Winners Basketball-Reference.com: NBA Finals Most Valuable Player Award Winners

Source: original
Палярны круг

Паля́рны круг - паралель у кожным паўшар’і плянэты, пачынаючы ад якой і да полюсу ляжаць палярныя паясы, дзе бываюць палярны дзень (улетку) і палярная ноч (зімой). Строга кажучы, з прычыны атмасфэрнае рэфракцыі (на плянэтах, якія маюць атмасфэру) і таго, што Сонца назіраецца ня як кропкавы аб’ект, а як дыск, палярны дзень можна назіраць у шыротах, якія ляжаць крыху далей ад полюсу, тады як палярная ноч - толькі ў шыротах, што ляжаць крыху бліжэй да полюсу. Паколькі палярны круг вызначаецца ў кожным паўшар’і, у плянэты можа існаваць толькі два палярныя кругі - паўночны і паўднёвы. Шырата палярных кругоў вызначаецца кутом нахілу восі кручэньня плянэты датычна плоскасьці экліптыкі. == На Зямлі == Зямныя палярныя кругі месьцяцца на шыротах 66° 33′ 39″ (паўночнай і паўднёвай). Палярны круг, разьмешчаны ў Паўночным паўшар’і Зямлі, называецца Паўночным палярным кругам, у Паўднёвым паўшар’і - адпаведна Паўднёвым. У беларускай мове вобласьць ад палярнага кругу да полюсу у абодвух паўшар’ях называецца Запаляр’ем. У дзень зімовага сонцастаяньня (21-22 сьнежня) на поўнач ад паўночнага палярнага кругу Сонца не ўзыходзіць (на поўдзень ад паўднёвага - не заходзіць), а ў дзень летняга сонцастаяньня (21-22 чэрвеня) не заходзіць (на поўдзень ад паўднёвага - не ўзыходзіць). Далей за палярным кругам гэтыя зьявы расцягваюцца на большы працяглы час. Празь нераўнамернасьць руху Зямлі ў касьмічнай прасторы палярны круг пастаянна перамяшчаецца, яго геаграфічнае становішча нестабільнае, фактычна ён хістаецца прыкладна на 2 м на працягу дня і амаль на 100 м на працягу году. Пры дапамозе сучасных тэхналёгіяў становішча палярнага кругу можна вызначыць у любы момант часу. === Выбітныя адзнакі === У некаторых населеных пунктах ды іншых мясьцінах, якія перацінаюцца з палярным кргуам, існуе традыцыя ўсталяваньня знакаў у гонар праходжаньня тут Палярнага кругу. Напрыклад: == На Марсе == Марс круціцца вакол сваёй восі амаль гэтакак жа, як і Зямля: вось кручэньня нахіленая да плоскасьці арбіты на кут 25,19°, амаль роўны куту нахілу зямной восі (23,45°). Гэта азначае, што зьмена дня і ночы, а таксама зьмена часоў году на Марсе працякаюць амаль так жа, як на Зямлі. Разьмяшчэньне палярных кругоў таксама блізкае да зямных. Шырата палярных колаў +/- 65°. == Глядзіце таксама == Паўночны палярны круг Паўднёвы палярны круг Запаляр’е Салехард - адзіны горад у сьвеце, разьмешчаны на Палярным крузе.

Source: original