AlmaznayaGroza/cyrillic-language-classification huggingface dataset:
Гармажап Гармаев

Гармажап Аюрович Гармаев (17.3.1918 - 6.12.1946) - Зэдын аймагай Дээдэ Тори нютагта 1916 ондо түрэhэн Буряад сэрэгшэ, Зүблэлтэ Холбооной Баатар. == Намтар == 1940 ондо Зүблэлтэ Холбоо Финланд хоёрой хоорондо сэрэг эхилжэ, манай нютагаархид нилээд олоороо хабаадаа. Оло дахин сугтаа тагнуулда ошоhон нүхэдоо шархатахадань буудалдаанай газарhаа гаргажа абарhан, хатуу тэмсэл соо дайсанай үхэр буу буляажа, тэрэ үхэр буугаараа добтолжо байгаа хариин сэрэгшэдые буудажа, манай сэрэгшэдтэ урагшаа дабшаха арга олгоhон Гармажап Гармаев 1940 оной апрелиин 11-дэ Зүблэлтэ Холбооной Баатар болоо. Энэ үндэр нэрэ зэргэдэ манай буряад угсаатан сооhоо эгээн түрүүн хүртэhэн байна. 1940 оной hүүлээр дайн дүүрэхэдэ Гармаев түрэл колхоздоо ерэжэ хүдэлоо. 1941 ондо Ород-Герман дайнай эхилхэдэ старшина Гармаев дахин мордоhон байна. Дайнай хүшэр хүндэ харгыгаар Дон мүрэнhоо Буга хүрэтэр эрэлхэг сэрэгшэн ябахадаа хүндоор шархатаhан байна. Агууехэ дайнай hүүлээр оронойнгоо баруун хилэ hахижа байгаад, 1945 оной июлиин 16-да ахалагша лейтенант Г.А. Гармаев наhа бара, Брест хотын ойрохоно хүдоолэгдэhэн байна. == Ном зохёол == Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. - М.: Воениздат, 1987. - Т. 1 /Абаев - Любичев/. - 911 с. - 100 000 экз. - ISBN отс., Рег. No в РКП 87-95382 Криченивкер Е. М. Золотые Звезды воинов Бурятии. Улан-Удэ, 1968. Пограничная служба России. Энциклопедия. Биографии. - Москва, 2008.

Source: original
6 һарын 15

Зургадугаар һарын 15 - Григориин литын жэлэй 166-дахи үдэр (үндэр жэлдэ 167-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 199 үдэрнүүд үлэжэ байна. == Энэ үдэр тохёоһон үйлэ ябадалай жагсаалта == 1099 он - Хэрээһэтэнэй нэгэдүгээр аян дайнай үедэ Хэрээһэтэн Иерусалимые эзэлнэ. 1826 он - Янычарнуудай буһаалган. 1888 он - II Вильһельм Германиин эзэнтэ гүрэнэй эзэн хаан болобо. == Энэ үдэр түрэһэниинь == 1330 - Эдуард Плантагенет («Хара хун тайжа»). 1594 - Франциин классицизмын уран зурааша Никола Пуссен 1755 - Франциин химик Антуан де Фуркруа 1763 - Япон ирагуу найрагша ба буддын шажанай лама Кобаяси Исса 1843 - Норвегиин хүгжэмэй зохёолшо Эдвард Григ 1867 - Оросой символизмын ирагуу найрагша Константин Дмитриевич Бальмонт == Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр == Дани II Вальдемар хаанай болон Даниин тугай үдэр Япон Санно Мацуи баяр

Source: original
Варшава

Варшава (польшоор Warszawa) - Польшиин ниислэл хото, Европын холбоон дотор 9-р томо, саятан хото юм. Балтиин тэнгисэй эргэһээ 260 км, Карпатуудай ара бэлэһээ 300 км зайнда Висла мүрэнэй эрэгтэ д.т.дээшэ дунджаар 100 м үндэртэй 516.9 км² нютаг эдүгээ Варшава хотынхи байдаг ажа. 2010 ондо яга энэ хото 1.72 сая хүнтэй байһан. Гэхыдээ хүй дүүргииень оролсуулбал 3,000 км² нютагта 2.63 сая хүн оршон һуугшатай гэжэ үзэжэ болоно. Варшава хото дотор автобус, трамвай, метро, сахилгаан галта тэргээр ниитые тээхэ үйлэшэлгээ байдаг. 1995 ондо ашаглалтанда ороһон метронь 23 километр урта, 21 буудалтай, ганса шугамынхи юм. Мүн Варшавада олон уласай 2 ниидэхэ буудал байдаг. == Мүн үзэхэ == Варшавын хэрээ == Холбооһон == Сайт

Source: original
Бремен

Бремен (герман: Bremen [ˈbʁeːmən]) - Германиин хото. Бремерһафентай хамта Сүлөөтэ һанзын Бремен хото гэһэн можо уласта ороно. 551 767 ажаһуугшадтайгаар Бремен Германиин арбадахи томо хото юм. == Газар зүй == Бремен хото Везер голой хоёр хүбөөгээр Хойто тэнгистэй адагһаа 60 км тухай зайда байрлана. Хуушан хотын тойрондо Дунда Везер (герман: Mittelweser) Доодо Везер (герман: Unterweser) боложо, үргэдээд Бременэй боомто болоно. Доодо Везерһээ баруун талын газар Везермарш гэжэ нэрлэнэ. Зүүн талада Эльбэ мүрэн ба Везер голой дундада «Нойтон гурбалжан» (герман: Nasses Dreieck) гэһэн намаг тала байрлана. Хотын нютаг дэбисхэр 38 км ута ба 16 км үргэн. Хотын хилын утань - 136,5 километр. === Байршалга === Бремен хото бүхы талада Доодо Саксонигаар тойроно. Баруун талаар Дельменһорст (75 672 aжаһуугшад) хотын тойрогтой ба Везермарш аймагтай (93 725 ажаһуугшад), хойто талаар Остерһольц аймагтай (112 587 ажаһуугшад) Дипһольцтой (215 648 ажаһуугшад) хилэлнэ. Тэрэнһээ гадна баруун зүг тиишэ Ольденбург хото (158 600 ажаһуугшад) ба хойто зүг тиишэ Бремерһафен (116 672 ажаһуугшад) байрлана. 1 511 198 хүн зонтой энэ хотонуудай бөөгнэрэлдэ 115 мянган хүн үдэр бүри Бремен руу ажалдаа ябажа, Бременэй ажалай заха зээлиин 48% болгоно. == == Бремен - Bremen

Source: original
Европын Парламент

Европын Парламент (Европарла́мент, ЕП) - болбол Европын Холбооной хуули тогтоохо гурбан һалбариин нэгэ ба ЕХ-ой долоон институдай нэгэ юм. Европын Холбооны Зүблэлэй хамта Европын Комиссиин һанал болгоһоноор Европын хуули тогтоомжые баталдаг. Парламент нь 705 гэшүүдһээ бүридэдэг. Энэнь дэлхэйн хоёрдохи томо арадшалһан һунгагшадые (Энэдхэгэй Парламентын дараа) ба дэлхэйн хамагай томо үндэһэтэн дамнаhан һунгагшадые (2009 ондо 375 сая һунгагша) түлөөлдөг. 1979 онһоо хойшо парламентые Европын Холбооной эрхэтэд бүгэдэ ниитын һунгууляар табан жэл бүридэ шууд һунгадаг болоһон. Парламентын һунгуулида һунгагшадай ерэлгэ 1979 онһоо хойшо 2019 он хүрэтэр буураша, һунгагшадай ерэлгэ 8 хубяар дээшэлжэ, 1994 онһоо хойшо анхан удаа 50 хубиһаа дээшэ гараһан. Һанал үгэхэ наһаниинь 16-тай Австри, Мальта ба 17-той Грециһээ бусад бүхы гэшүүн уласуудта 18 юм.

Source: original
Селена Гомес

Селена Мари Гомес (англи: Selena Marie Gomez, 1992 оной 7 һарын 22-ндо түрэһэн) нь Америкийн дуушан, зүжэгшэ юм. Багадаа “Барни ба түүний найзууд”-д тоглодог байхдаа жүжиглэх тухай бүхнийг сурч авсан гэж тэрээр ярьдаг. Магадгүй түүний ээж нь жүжигчин байсан учир тэр жүжигчин болохыг илүү их хүссэн байх. 5 настайд нь ээж аав 2 нь салж, 2006 онд ээж нь дахин гэрлэсэн байна. Селена тусламжийн зүйл их хийдэг. Саяхан 4 орон гэргүй нохой үрчилж авсан, мөн тэр ЮНИСЕФ-ийн хамгийн залуу элч билээ. Хамгийн сайн найз Демитэйгээ хамт "Demi and Selena show" гэсэн сериал хийж байсан. Мөн тэр Тэйлор Свифттэй салшгүй сайн найзууд юм. Селена өөрийн гэсэн "Selena Gomez and the Scene" гэсэн хамтлагтай. 2009 оны дундуур "Kiss and Tell" хэмээх анхны цомгоо гаргасан. Одоогоор бөмбөр, гитар, төгөлдөр хуур тоглохыг сурч байгаа, бас хоолойны хичээл авч байгаа юм байна. Селена үргэлж гоё хувцасладаг хүмүүсийн жагсаалтыг тэргүүлдэг. 2008 онд Ник Жонастай болзож байгаад 12 сард салсан байна. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Селена Гомес гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Официальный сайт

Source: original
2015 он

2014 он (MMXIV) гү, али Хоёр мянга арбан табан он, Хоёр мянган арбантабадугаар он - пүрбэ гарагта эхилһэн юрэдын жэл юм. Григориин тоолол гү, али Ниитын тоолол ёһоор Манай эрын 2015 дахи он болоод 3 дахи мянган болон 21-р зуунай 14 дэхи, 2010 оной 5 дахи он болоно. Бусад тоололоор: 104 Чучхе он (БНАСАУ-дахи). Хэйсэй үеын 27 он (Япондохи). Ородой Холбооной Уласда «Удха зохёолой жэл» (ород: Год литературы). Арад хоорондын гэрэл ба гэрэлэлэй технологиин жэл (НҮБ-ын Юрэнхы Ассамблейн резолюци A/RES/68/221). == Наһа баралганууд == 1 һарын 30 - Желю Желев, Болгариин юрынхэлэгшэ (1990-1997). 1 һарын 31 - Рихард фон Вайцзеккер, Германиин холбооной юрынхэлэгшэ (1984-1994). 2 һарын 27 - Борис Ефимович Немцов, орос түрын ажаябуулагша, «Солидарность» хүдэлөөнэй ударидагша, «РПР-ПАРНАС» түрын намай хамтаран түрүүлэгшэ, Орос оппозициин зохисуулха зүблэлэй гэшүүн. 3 һарын 20 - Малколм Фрейзер, Австралиин юрэнхы сайд (1975-1983). 3 һарын 23 - Ли Куан Ю, Сингапурай түрүүшын юрэнхы сайд (1959-1990), Сингапурай «эдэй засагай эди шэдиин» зохёогшо. 5 һарын 2 - Майя Михайловна Плисецкая, зүблэлтэ балеринэ, Ехэ театрын прима-балеринэ, СССР-эй арадай зүжэгшэ, Ленинэй шагналтан, Социалис Ажалай Баатар. 11 һарын 10 - Һельмут Шмидт, Баруун Германиин түрын ажаябуулагша, холбооной канцлер (1974-1982). 11 һарын 22 - Ким Ён Сам, Урда Солонгосой түрын ажаябуулагша, юрынхэлэгшэ (1993-1998). 11 һарын 23 - Дуглас Норт, АНУ-ай экономист, 1993 оной эдэй засагай Нобелиин шагналтан. 11 һарын 30 - Эльдар Рязанов, зүблэлтэ кинорежиссёр, кинодраматург, поэт, СССР-эй арадай зүжэгшэ.

Source: original
Хойто Каролина

Хойто Каролина (англи: North Carolina) - Америкын Нэгэдэһэн Уласай Урда бүһэдэ оршодог Хойто Каролина 1789 оной арбаннэгэдүгээр һарын 21-ндэ Холбоондо нэгэдэһэн. Можо уласай ниислэл 431 746 хүн зонтой Роли хото можо уласай ниислэл болоод можо уласайхи эгээн томо хото юм. == Холбооһон == NC.gov - The new official website of North Carolina My NC Архивировалһан 27 арбан нэгэ һара 2004 оной. - The current official website of North Carolina Discover North Carolina Архивировалһан 6 хоёр һара 2005 оной. - The official tourism website of North Carolina US Census Bureau Архивировалһан 19 нэгэ һара 2014 оной. (Бюро переписи США) North Carolina County Maps Архивировалһан 20 дүрбэ һара 2015 оной. Full color maps. List of cities, towns and county seats Literature of North Carolina at Northern Literary Review North Carolina State Facts Архивировалһан 5 нэгэ һара 2013 оной.

Source: original
Джайнай шажан

Джайнизм (санскр. जैन, jaina IAST < санскр. जिन, jina IAST, «илагша») - IX-VI зуун жэлдэ Энэдхэгтэ бии болоһон эртын шажан һургаал; шажанай өөрын ёһоор джайнай шажан ходо байгаа. Кшатрий Вардхамана гү, али Джина Махавира үндэһэлэгшээр гэжэ үзэнэ. Джайнай шажан ахимса (бүхы амитанда бү хорохо) үзэлые һурана. Джайнай шажанай гүн ухаан ба практика һүнэһэниие һайжаруулжа бүхэниие мэдэхэ, шадаха баясхалантай байдалые хүрэхэ зорилго дээрэ тулгуурилна. Бүхы урда түрэлһээ үлэһэн бэеын гадарые дабажа нирваниие хүрэһэн һүнэһэниие джива гэдэг. Эртын сударнуудта джайнай шажаниие ходо джайн дарма гү, али шраман дарма гэнэ. Мүнөөдэр дэлхэйдэ джайн һүзэгтэд олон бэшэ нүлөө ехэтэй бүлгэмые бүридэнэ, Энэдхэгтэ 5-6 сая һүзэгтэдтэй. Джайн номой сангууд хадаа Энэдхэгтэ эгээн эртэ. == Гол == Джайнууд гэгээрээлдэ хүрэхэ хамагай гол зам сүлөөлэлтэ (мокша, самгардяар मोक्ष) гэжэ үзэдэг байна. Энэниие махаврата гэжэ нэрлэдэг. Энэнэй удхань гайхамшагта сахил санбаар юм. Эндэ: Ахимса (хүсэрхэлэлдэ эсэргүү) - хүсэрхэлэлэй аргые хэрэглэхэһээ татгалзаха ушарынь хүнүүдтэ гай зоблон дахуулхагүй гэжэ үзэдэг байна. Энэнь сахил санбаарай һуури боложо үгэдэг юм. Энэнь дотороо һанаатай ба һанаатай буса гэмтэ хэрэг эгээн бага хэһэн, һанаатай буса гэмтэ хэрэгынь зарим тохёолдолдо хэхэһээ өөр аргагүй байдалда байһан байжа болоно. Энэнь ехэнхидээ бусадта хүндэдхэл үзүүлхэ гэжэ хэлэжэ болоно. Сатья (зүб шударга байдал) - хүндэ худал хэлэхэнь баһа нүгэлдэ тоосодог байна. Хэрбээ үнэниинь хүнүүдэй зэвүүсэлгэ, уур хилэн асарха абаһаа шэмээгүй байхань хамаагүй дээрэ байдаг гэжэ үзэдэг. Астейя (хулгайн гэмтэ хэрэггүй) - хүнэй дуратайяа бэлэглээгүй юушье байһан татгалзаха хэрэгтэй гэжэ һургадаг. Джайнизмда хүн бүри өөрын хэһэнэй хирээрээ хүртэдэг гэжэ һургадаг болон хүнэй юумэндэ зүбшөөрэлгэүй хүрэжэ болохогүй. Мүн джайнизмда хүн өөрынгөө арюун нангин хүдэлмэреэр өөртөө баялаг бүтээхэ ёһотой гэжэ үзэдэг. Баяшуудһаа болон хүрэнгэтэнүүдһээ эд зүйл хулгайлха үйлэдэлэй ямар нэгэ арга байһаншье эндэ ороно. Брахмачарья (ганса бэе амидарал) - хүлисэнгы тэсэбэритэйгээр мэдэрхыгээ ударидаха. Энэнэй гол зорилгонь өөрынгөө хүсэл һонирхолые илан диилэхэ болоод хүлисэнгы хүлеэсэтэй байха ябадал юм. Энэ һургаалда даган мүрдэгшэд эхэнэр гү, али нүхэрһөөн ондоо хүнтэй харилсаанда орожо болохогүй гэжэ һургадаг. Апариграха (хүрэнгэ мүнгэгүй) хүнүүдһөө хубиин хүрэнгэ болон эд хүрэнгын шуналые арилгаха һургаал юм. Амидарал дээрэ бүхы зүйл яг нэгэн хэбиин үргэлжэлдэггүй, байнга хубиһан хубиржа өөршэлэгдэжэ байдаг. Мүнөөдэр хэн нэгэндэ байһан эд хүрэнгэ, ерээдүйдэ ондоо хэн нэгэнэй гарта орожо болодог. Этигэгшэнэр өөһэдтөө һайхан амидаралай урам хайрладаг байна.

Source: original
Бодото байдал

Бодото байдал (ᠪᠣᠳᠠᠲᠤ ᠪᠠᠶᠢᠳᠠᠯ) - оршон байдаг бүхы юумэнэй ниитэлиг, объективнээр (бодотоор) үзэгдэдэг юртэмсэ мүн. Бодото байдал гансал бодос юумэн бэшэ, харин баһал бүхы бодос буса юумэнүүдые (үзэл бодол, ниигэмэй тогтооһон хуули, эрдэм) хамаруулдаг юм. Физикын үзэл бодолой ёһоор, бодото байдал хадаа мэдээжэ зүйл ба мэдэгдээгүй зүйлнүүдые багтаадаг. Онтологи гэһэн баруунхи гүн ухаанай һалбари бодото байдалай мүн шанар тухай асуудалые шудалдаг. «Бодото байдал» гэһэн нэрэ томьёоной тад эсэргүү зүйл хадаа «хуурмаг байдал» юм. Буддын шажанда бодото байдалай мүн шанар болбол хооһон шанар юм. == Үзэгдэл ба бодото байдал == Субьект бүриин бодото байдал тухай субъективнэ үзэл баримталал хуурмаг, алдаа, уран зохёолые багтаажа болохо ушарһаа, зарим түрэлэй хайшаашье түгэд гү, али хэрэгсээлгэ тэнсүү бэшэ юм. Харин бэе бодиин байра һууриие дэмжэбэл, бодото байдал тодорхой үзэгдэлые бодото гэжэ хүлеэн зүбшөөрхэ үндэһэ һуури боложо шадахагүй аад, зарим хүндэрэл бии болоно (жэшээлбэл, Чжуан-цзын «эрбээхэйн зүүдэн»). Тэрэнһээ гадна эрэгэлзээтэй асуудалай хубида «хүн бүхэн нэгэн адли бодото байдал соо оршодог» гэжэ баталалга скептицис аргументуудта томо асуудал болоно (жэшээлбэл, Кантын трансцендент онолые үндэһэ болгохо субъектив байдал ба «өөртөө байха зүйл»). Тиимэ ушарһаа бодото үзэгдэлые баталхын тула субъектив үзэл суртал, олон хүнэй эмпирик дүршэл, мүн эмпирик юумэнэй мүн шанар гэхэ мэтэ зүб сэгнэлтын тэмдэгүүд байдаг. Гэхыдээ энэ тохёолдолдо «нэгэн адли бодото байдал соо оршодог» гэдэгынь ямар удхатай, ямар эрилтэтэй гэжэ нэгэнтэй зүбшөөрэл ниисээгүй. Бодото байдал субъектив дүршэлөөр тодорхойлогдоогүй гэжэ үзэбэл, өөрын бодото дүршэл туршалга, субьектив тайлагналай үнэн бодото байдалһаа хамааран бодото байдалые баталха хэсүү болоно. == Түүхын үзэл == Бодото байдалай үзэл баримталал түүхын болон шажанай нүлөө абажа, тухайлбал, мүнөө үе ба ерээдүй хоёрой хоорондохи зүрилдөөн, хуурмаг ба бодото байдалай хоорондохи зүрилдөөн, зүүдэн ба бодото байдал тухай үзэл. Азида философин хубида «үнэн зүб» элемент анхааралые түблэрэнхэй. === Мүнөө үеын гүн ухаан === Мүнөөгэй философи бодото байдал тухай олон онолтой юм. Томас Кунай ёһоор, бодото байдалые бидэ оршодог парадигмын дээрэһээ харахада тайлбарилна. Манай баримтанууд манай дүршэл ба шэнэ туршлага бии болгоходо тохёолдоһон нүхэсэл байдалһаа үүдэлтэй. Хэлэнэй гүн ухаантанай ёһоор, бидэ эрдэмые оршон тойрон байдалай шүүрээр оложо абанабди. Энэ онолой гол түлөөлэгшэ хадаа Людвиг Витгенштайн юм. Витгенштайн баталан хэлэһэниинь, үгэ үгы байдаг үзэгдэл олон байдаг ушар, хэлэн болбол бодото байдалые тайлбарилхада эгээн томо һаад юм. Ондоо онолой ёһоор, бодото байдал манай бэеэрээ ойлгожо үзэдэг хэбээр оршоно. Феноменологи гэжэ нэрэтэй тус урадхал шэглэлэй гол түлөөлэгшэ Мартин Хайдеггер болоод, тэрэнэй гол зохёол болохо «Оршон байдал ба сагай» ёһоор хүн юртэмсын түбтэ байрладаг. Хайдеггерэй ёһоор, хүн зон өөрын саг ба оршон байдалай бүтэгдэхүүн аад, бодото байдал зүбхэн манай дүршэл мүн. == Мүн үзэхэ == Бодото тоо Хуурмаг тоо

Source: original
Тольятти

Тольятти (ород: Тольятти, итальян: Togliatti; 1964 он хүрэтэр - Ставрополь), Оросой холбоото уласай Самарын можын Ставрополиин аймагай засаг захиргаанай түб мүн. Эжэл мүрэнэй баруун эрьедэ (Куйбышевэй уһан сан) Жигули үндэрлиг хажууда, Самара хотоһоо дээшэ 70 км зайда оршодог. Түмэр замай станци. 720 мянган хүн зонтой (2015). Машина бүтээлгэ ба түмэрлиг (шухала үйлэдбэринь «Автоваз» Хуби ниилүүлһэн бүлгэм), трансформатор бүтээлгэ, онгосо заһаха ба механик үйлэдбэри; химиин ажаүйлэдбэри, минерал үтэгжүүлгэ, синтетик каучук, г.м. Тольяттиин гүрэнэй ехэ һургуули ба олон һалбаринууд. 3 театрнууд. Нютаг шэнжэлгын музей, уран зурагай музей. 1737 ондо бэлхэлэлтээр байгуулагдаһан, 1780 онһоо хото болобо. Эжэл мүрэнэй (Куйбышевэй) Уһан сахилгаан станци барихада үер газарта байһан ушар шэнэ байрлалга руу асарагдаба. Пальмиро Тольяттиин нэрэмжээр нэрлэгдэнхэй.

Source: original
Үндэһэн хуулиин арадшалһан нам

Үндэһэн хуулиин арадшалһан нам (Арадай эрхэ сүлөөгэй нам, кадедүүд), 1905 - 1917 оной хоорондо байһан Оросой улас түрын нам. Программа: арадшалһан ба парламентын хаанай засаг, арадшалһан эрхэ сүлөө, Оросой эзэнтэ гүрэнэй угсаа үндэһэтэнүүдэй соёлой бэеэ даанги байдал, зарим газарай национализаци, хуули ёһоной замаар ажалшадай асуудалай шиидхэбэри. Ударидагшань - Павел Николаевич Милюков. Хэблэл - «Речь» сонин, «Арадай сүлөөгэй намай һонин мэдээн» сэтгүүл. Нэгэдүгээр ба хоёрдугаар Гүрэнэй дүмэдэ кадедүүд үлүү байгаа. Саг зуурын засагай газарай бүридэлдэшье үлүү байгаа. Октябриин хубисхалай һүүлдэ зүблэлтэ засагай газар Үндэһэн хуулиин арадшалһан намые «арадай дайсадай нам» гэжэ гүжэрдээд хорибо.

Source: original
Шолмос

Шолмос (шулмас, шумнас, шимнус; (х.) шуламс, шумнус, шимну, шулам, шолмос, шумнас; (халм.) шулмы; (алт.) шулбы́сы, чулмы́сы; шулбу́сы, чулбу́сы; чулме́ < (мо.б.) šimnus < (уйг.) šimnu~šamnu~šumnu < (согд.) šmnw - Ангро-Майньюгай нэрэ, Маратай адлидхаһан) - монголой, Саяан-Алтайн түрэгэй домог үльгэртэ альбан шүдхэр, хүн амитанда хоро хүргэжэ, буян хэшэгтэ һаад тодхор татадаг хүсэлтэ тэнгэриин нэгэ зүйлэй амитан; шуламай олон тоогой хэлбэри. Алибаа үйлэдэ хоро тодхор ушаруулдаг хии юүмэнүүдэй ниитэ нэрнь «шолмос» болоно. Харин тэдэнь дотороо ада шүдхэр, рагжаа нага, лусууд гэхэ мэтэ илгарна. Жэшээнь, ягшаа гээшэнь газар дээрэ, агаарта гү, али бурхан тэнгэринэрээ оршодог доодо оронуудта байдаг, хүнэй мяхаар хоол хэдэг шолмосууд гэхэ. == Мүн үзэхэ == Мангад Эрлэг

Source: original
Альпа

Альпын шэлэ нюруу (герман: Alpen; итальян: Alpi; француз: Alpes; Словен: Alpe) - Европо тиб дэхи хамагай томо уулын шэлэ нюруу юм. Зүүнһөө баруун тиишэ Австри, Словаки, Итали, Швейцари, Лихтенштейн, Германи, Франци орнуудые дамнан байрлана. Альпын шэлын ноён орьёлынь 4,808 м үргэгдэһэн Монблан. == Гадаада холбооһон == Satellite photo of the Alps, taken on August 31, 2005 by MODIS aboard Terra Photos of the Alps Архивировалһан 3 юһэ һара 2007 оной. Images from the Alps Many images from Alps, landscape, flowers and wildlife. 360° Panoramic Views in Alps A online picture collection of the Alps Архивировалһан 3 нэгэ һара 2014 оной. More than 2000 pictures of climbing, backcountry skiing, hiking, landscape

Source: original
Кочосон

Кочосон улас (солонгосоор 고조선, 古朝鮮) - МЭҮ 2333 - МЭҮ 108 оной хоорондо Солонгосой хахад аралда оршон тогтоножо байһан түрүүшын хаанта улас юм. Энэ улас зарим талаараа домогой шэнжые агуулаһан юм. Нэрэнь Го (солонгосоор 고) - «Эртын», Чосон (солонгосоор 조선) - «Үглөөнэй сэбэр һэрюун» гэһэн удхые агуулдаг. Тус уласые домогто үгүүлһэнээр Тангун нэрэтэй ван байгуулһан болон тэрэ Хурмастын Хванин (солонгосоор 환인, 桓因) тэнгэриин хаанай аша хүбүүн юм. Энэ уласые дотор 3 үе бологон хубаан абша үзэдэг. Эхин үе Тангун хаанай удамай Чосон улас, дээдэ үе Киджа вангай (солонгосоор 기자왕, 箕子王) удамай Чосон, һүүлын үеые Виман вангай (солонгосоор 위만왕, 衛滿王) удамай Чосон улас гэжэ нэрэйдэдэг болоод эдгээрые ниилүүлээд Кочосон улас хэмээдэг. Кочосон улас МЭҮ 108 ондо Хань уласай добтолгоондо үртэн мүхэһэн. == Мүн үзэхэ == Чосон

Source: original
Берлин

Берлин (герман: Berlin [bɛɐ̯ˈliːn]) - Германи Уласай холбооной ниислэл болон 16 холбооной газарнуудай нэгэн. Шпрее мүрэн Һафель мүрэндэ шудхажа ородог үзүүртэ, Эльба ба Одер мүрэнүүдтэй холбодог онгосын һубагуудта оршоно. 890 км² оршом талмайтай. 1939 ондо 4,3 сая, 1945 ондо 2,8 оршом сая, 1949 ондо 3,3 сая, 1995 ондо 3,5 сая хүнтэй байгаа. Одоо тус хотодо 3 469 800 гаран (2013) зон амидардаг. Берлин - болбол Германиин эгээн томо ажаүйлэдбэриин, соёлой ба эрдэм ухаанай түб. Шёнефельд ба Тегель хоёр улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудалтай, 2008 оной 10 һарын 31 болотор Темпельһоф гэһэн ниидэхэ онгосо ажаллажа байгаа. 150 км зурлаа метрополитентэй. Ажаүйлэдбэриин гол һалбари: машина бүтэлгэ (сахилгаанай техника, сахим, тоног түхеэрэмжэ, ниитын ба тээбэри), хими-эм зүй (эмэй болон нарин химиин синтезэй бодосой үйлэдбэрилгэ), полиграфи (хэблэл), бүдэй, оёдолой, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Берлин хото XIII зуун жэлэй эхиндэ хото болобо. 1486 онһоо хойшо Бранденбургын (хожомынь Пруссиин) ниислэл хото, 1871 онһоо хойшо - Германиин ниислэл. Европодохи Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай һүүлшын шатада 1945 оной 5 һарын 2-до зүблэлтэ сэрэгүүд хүсэдөөр хотые эзэлбэ (Берлинэй операци). Фашис Германиин илагдалай һүүлдэ Берлинэй нютаг дэбисхэр зүблэлтэ, АНУ-ай, Ехэ Британиин ба Франциин дүрбэн эзэмдэлгын бүһэдэ хубаагдаһан байна. 1948 ондо баруун гүрэнүүд хотын парламентын һунгуули ябуулба. 1949 оной 10 һарын 7-до зүүн хэһэгтэ БНАГУ тунхаглагдажа, Берлин хото Зүүн Германиин ниислэл болобо. 1961 ондо хүн зоной баруун руу нүүхэ ябадалые болюулхын түлөө Берлинэй хана (102 км утатай, энэ тоодо 45 км ута хотын хилэдэ байрладаг Баруун ба Зүүн Берлин хоорондо хашаа барилга) баригдаһан байна. Зүүн ба Баруун Германиин нэгэдэлэй һүүлдэ 10 һарын 3-да холбооной ниислэл Боннһоо Берлиндэ ошобо. Дээдэ һургуулинууд. Театрнууд: опера ба баледэй театр, «Комише опер», «Берлинер ансамбль» гэхэ мэтэ. Берлинэй гүрэнэй музейнүүд, Германиин түүхын музей гэхэ мэтэ. Зоопаркууд. XIII-XIV зуунай готикын церковь сүмэнүүд, XVII-XIX зуунай барокко ба классицизм маягай ансамбльнууд. XI Олимпиадын наадан (1936 он).

Source: original
Шуһанай эрьелтэ

Шуһанай эрьелтэ - зүрхэнһөө гаража бэе махабадаар тархаһан шуһа бусажа зүрхэндэ шудхан тэрэнэй агшалтаар дахин бэе махабадта тархаха гэдэг. == Хүнэй шуһанай эрьелтэ == Хүниинь шуһанай эрьелтын хаалтатай тогтолсоотой: шуһа шуһые зөөгшэ һудаһануудаар дамжан эрьедэг. Зүрхэнэй зүүн хэһэг хүшэлтүрэгшээр баяжаһан шуһые организмын тогтолсоонуудай һудаһануудаар шахадаг. Шуһан эд болон эритроцитуудаар дамжахадаа хүшэлтүрэгшые сүлөөлжэ, нүүрһэнхүшэлэй хиие шингээдэг. Хүшэлтүрэгшэ үгэһэн эритроцитууд хураагуур һудаһаар зүрхэндэ бусажа ерэхэдэ тэдэниие зүрхэнэй баруун хэһэг уушхан руу ябуулдаг; зүүн хэһэгынь хүшэлтүрэгшөөр ханаһан шуһые уушханһаа хүлээн абажа бүхы бэеын эдүүд рүү эльгээдэг. === Шуһанай ехэ эрьелтэ === Зүрхэнэй зүүн хобдолһоо хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан тараагуур һудаһаар ябажа, эд эстэ ошон хиин солилсоо хэгээд, нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй баруун тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ. === Шуһанай бага эрьелтэ === Зүрхэнэй баруун хобдолһоо нүүрһэнхүшэлэй хиитэй һудалай шуһа тараагуур һудаһаар ябажа, уушханда ошон хиин солилсоо хэгээд, хүшэлтүрэгшэ хиитэй артериин шуһан болон хураагуур һудаһаар ябажа зүрхэнэй зүүн тосгуурта ерэхэ шуһанай эрьелтэ. == Холбооһон == Энэ хуудаһан Шуһанай эрьелтэ гэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой. Клавдий Гален, на сайте University of Virginia (англ.) Архивировалһан 10 арбан хоёр һара 2007 оной. Вильям Гарвей, на www.peoples.ru == Ном зохёол == Загбар:ВТ-ЭСБЕ Лищук В.А. Математическая теория кровообращения. - 1991. И. П. Павлов «Лекции по физиологии кровообращения 1912-1913 г.г.». «Познавательная книга плюс», 2002

Source: original
Нью-Мексико

Нью-Мексико(англи: New Mexico) - Америкын Нэгэдэһэн Уласай баруун урда, баруун хэһэгтэ оршохо можо улас юм. Уулын можо уласуудай нэгэдэ тоосогдодог. Хүн зоной нягташалынь 6.27/км² болоод АНУ-ай зургаадахи хүн зон һиирэг һуурижаһан можо улас болоно. Унаган америкынхид хэдэн зуунай турша нютаглажа ерэһэн тус нютаг мүн Испаниин эзэнтэ гүрэнэй Шэнэ Испани дэд хаанлиг, Мексикын нэгэ хэһэг байгаад Америкын Нэгэдэһэн Уласай нютаг дэбисхэр боложо, уламаар можо уласай зэргэлэлтэй болоо һэн. АНУ-ай можо уласууд дунда Нью-Мексико Испаниин колонизацилагшад болон Латин Америкын шэлжэн һуурижагшадай удам буюу испанигуудай эзэлхэ хуби эгээн үндэр можо улас юм. Мүн унаган америкынхидай эзэлхэ хубяар Аляска, Оклахомагай дараа гурбадугаарта, тоогоор Калифорни, Оклахома, Аризона, Техасай дараа табадугаарта ородог. Можо уласай нютагта дэбисхэртэ нютаглаха унаган эрхэтэдынь голшолон Навахо, Пуэблошууд байдаг. Иимэ тус можо уласынь хүн зон зүй, соёлой хубида испаниинхи, унаган америкынхидай хүсэтэй нүлөөлэл доро оршодог онсолигтой юм. Нью-Мексикын далбаанда Испани, Зиашуудай тэмдэглэхэ улаан, алталиг үнгэ, унаган америкынхидай шүтэдэг наран ороһон байдаг.

Source: original