Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
शर्मिला टेगोर ( (१९४६-१२-०८) ८ डिसेम्बर १९४६ ) हिन्दी र बांगला चलचित्रकी अभिनेत्रिहरूमा एक हुन्। उनीले हिन्दी चलचित्रमा दिएको योगदानका कारण आज उनी चर्चित छिन्। उनीलाई उनको राम्रो अभिनयका कारण राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कारले दुई र फिल्मफेयर पुरस्कारले पनि दुई चोटि सम्मानित गरिएको थियो।

यी सबै पुर्बधार किन्नु परेमा सरकारी विद्यालयलाई अतिनै महँगो हुन जान्छ। त्यशैले तपाईहरुले हेल्प नेपाल नेटवर्क मा आफ्नो बिद्यालयलाई किन ई-लाईब्रेरीको खाचो छ भन्ने कारण देखाएर एउटा प्रस्ताब आवेदन लेखी पठाउनु पर्नेछ। संस्थाले सोही आबेदनहरु हेरी आफ्नो बर्सिक ई-लाईब्रेरी स्थापनाका लागी प्राप्त अनुदान अनुसार केहि बिद्यालय सुचित गर्द छ। सुचित बिद्यालयहरुमा के.यु.ओ.एस्.सी का स्वयंसेवकहरुले हेल्प नेपाल नेटवर्कको अफिस देखि ई-लाईब्रेरी स्थापना गर्न चाहिने सबै सामग्री लगी ई-लाईब्रेरी स्थापना गरिदिनेछन। सोही समयमा बिद्यार्थी र शिक्षक लाई तालिम पनि दिनेगर्छन।

माल्थसको जनसंख्या सिद्धान्तको सारांशलाई यस प्रकार व्याख्या गर्न सकिन्छ– मानिस लगायत सबै प्राणीहरुमा सन्तान उत्पादन गर्ने शक्ति स्थायी हुन्छ र जीवन स्तरमा वृद्धि हुंदा सन्तान उत्पादन गर्ने शक्तिमा पनि वृद्धि हुन्छ । त्यसैले कुनै नियन्त्रण गरिएन भने जनसंख्या प्रत्येक २५ वर्षमा दोब्बर हुन्छ । यस अनुमान अनुसार प्रति परिवारमा औसत ६ जना बालबालिका जन्मन्छन् जस मध्ये चार जना मात्र हुर्कन्छन् र पुनः सन्तान उत्पादन गर्दछन् । तसर्थ जनसंख्या ज्यामितीय अर्थात् १,२,४,८,... क्रममा बढछ । तर भूमिको क्षमता सीमित हुन्छ तसर्थ खाद्य सामग्रीको वृद्धि दर अत्यन्त कम हुन्छ । अत्यन्त अनुकूल परिस्थितिमा पनि खाद्य सामग्रीमा अंकगणितीय क्रम अर्थात् १,२,३,४,...भन्दा तीव्र गतिमा वृद्धि गर्न सकिंदैन ।

राङ्सी गाविसको पूर्वमा कोल गाविस पश्चिममा पोखरा र काँडा गाविस उत्तरमा जाङ गाविस र दक्षिणमा मोरावाङ गाविसको विचमा रहेको छ। रुकुम जिल्लामा अविरल रूपमा बगीरहने उत्तर गंगाको रूपमा चिनिने सानीभेरी नदिले उत्तरी भू-भागलाई सिमाङ्कन गदैै्र्र जति शोभा बढाएको छ त्यति नै रमनीय धौलागिरी आचलमा पर्ने पुथा हिमाललाई यस गाविसबाट देख्न सकिन्छ।

रातो मच्छिन्द्रनाथ काठमाडौं उपत्यकामा वर्षा र सहकालका देवताका रूपमा प्रख्यात छन् । अन्नका देवता, सहकालका देवता, लोकेश्वर, बुंगद्य अनेकौं नामले प्रख्यात रातो मच्छिन्द्रनाथ लिच्छविकालतिर देशभर अनिकाल र खडेरी लाग्दा मच्छिन्द्रनाथको प्रवेशले सहकाल ल्याएको र पानी पारेर लोककल्याण कार्य गरेको स्मरणमा प्रत्येकवर्ष वैशाख कृष्ण प्रतिपदादेखि लोकेश्वर अर्थात् रातो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा गर्ने परम्परा रहिआएको छ ।

मोरिसनको जन्म शिकागो, इलिओईस मा भयो उनी उनको पर्वर्शी अर्लिंग्टन हाइट्स, इलिनोइसमा भयो। उनी तिन बच्चाहरु, बहिनी जुलिया र भाई डैनियल, मा सबै भन्दा ठुली हुन । उनको पिता डेविड एल मोरिसन एक निवृत संगीत शिक्षक हुन जसलाई इलिनोइस स्टेट बोर्ड अफ एजुकेशन ले २००३ मा वर्षको शिक्षक सम्मान प्रदान गरेको थियो । मोरिसन को आमा जुडी मोरिसन पनि एक निवृत शिक्षिका हुन।

आधुनिक युगमा सबभन्दा ज्यादा प्रयोग गरिने ओखतीहरूमा एन्टिबायोटिकहरू नै पर्छन्। एन्टिबायोटिकको जथाभावी प्रयोगले यी समूहका ओखतीको जीवाणु नाश गर्ने शक्ति कम हुँदै जान्छ र पछि यी ओखतीले एकदमै काम गर्न छाडछन्।
आफ्नो मनोकामना पुरा हुने विश्वासका साथ रौता पोखरीमा स्नान गर्न भक्तजनहरूको भिड लाग्ने गर्छ। धर्मिक रूपले ठूलो श्रद्धा र विश्वास रहेको यो पोखरीको छेउको रौता मन्दिरमा दैनिक कुमारी देवी (भगवती) को पुजा आराधना हुन्छ। रौता मन्दिरमा विभिन्न उदेश्यले भाकल पनि गर्ने चलन छ। यहाँकी देवीलाई पाठी वा जोडी परेवा बली दिने प्रथा परापूर्वकालदेखि चलिआएको छ। कुखुरा, राँगा, बोकाको बली भने बर्जित छ। मन्दिर परिसरमा विवाह, ब्रतवन्ध, भजन, किर्तन, माघे संक्रान्ति मेला, मकर स्नान आदि गरिनु को साथै गीतावालाहरुले कार्तिके विम्मा, बाबाजीहरुले धुनी लगाउने परम्परा छ।

कोशकार प्रा. हरिश्चन्द्र उपाध्याय न्यौपानेको जन्म विक्रम संवत १९६४ भाद्र ८ गते शनिवार भक्तपुरको झौखेल गाउँ विकास समिति वडा नं. ४मा भएको हो । उनका पिताको नाम पं. नन्दिकेश्वर उपाध्याय न्यौपाने र माताको नाम गङ्गादेवी हो ।

माल्थसले जनसंख्या वृद्धि रोक्ने जुन पहिलो उपाय बताएका छन् त्यसलाई उनले पोजिटिभ भनेका छन् । यसको अर्थ हुन्छ– स्वाभाविक वा सकारात्मक । तर नेपालीमा यसलाई प्राकृतिक भनी व्यवहार गरिन्छ । जनसंख्या र खाद्य सामग्रीमा असन्तुलन भयो भने देशमा अनिकाल, युद्ध, अत्याधिक गरीबी, रोग व्याधि, खडेरी र अतिवृष्टि जस्ता स्वाभाविक उपायद्वारा प्रकृतिले अनिवार्य रुपमा जनसंख्यालाई खाद्य सामग्रीसंग सन्तुलन स्तर हुने गरी घटाइदिन्छ । यो सन्तुलन केही समय पछि फेरि भत्किन्छ र प्रकृतिले त्यसलाई फेरि सन्तुलनमा ल्याइदिन्छ । यदि मानवीय उपाय प्रयोग नगर्ने हो भने असन्तुलन र सन्तुलनको यो दुष्चक्र चलिरहन्छ ।

संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय नेपाल सरकारको पर्यटन, संस्कृति तथा नागरिक उड्डयन सम्बन्धि कार्यहरू गर्ने सर्बोच्च निकाय हो। विभिन्न समयमा विभिन्न मन्त्रालय अन्तरगत रहेका विभागहरूलाई मिलाएर वि.सं. २०५७ देखि यो मन्त्रालय अस्तित्वमा आएको हो। नेपालमा पर्यटन उद्योगको विकासमा नेतृत्व गर्नु, सांस्कृतिक धरोहरहरूको संरक्षण र प्रचारप्रसार गर्नु तथा हवाई सेवाको प्रवर्धन गर्नु यसको प्रमुख कार्यहरू हुन्।

दूरसंचार मानकीकरण वृत्तखंड, ITU-T, यसको सचिवालय दूरसंचार मानकीकरण ब्यूरो या TSB हो, जिसे १९९२ से पूर्व अन्तर्राष्ट्रीय दूरभाष र तारप्रेषण सलाहकार समिति या International Telephone and Telegraph Consultative Committee लघु रूपमा CCITT (फ्रेंचमा "Comité consultatif international téléphonique et télégraphique") कहते थे;

शुमी मरित्स (बुल्गेरियाली: Шуми Марица) बुल्गेरियाको राष्ट्रिय गीतको रूपमा १८८६ देखि १९४४ सम्मको लागि थियो । शुमी मरित्स गीत जर्मन लोक गान "Wenn die Soldaten durch die Stadt marschieren" बाट बनाईएको थियो जुन कि बुल्गेरियामा १९औ सताब्दीमा धेरै प्रचलित भएको थियो । शुमी मरित्स लोक गीतको शब्दहरू निकोला ज्हिवकोव र इवन वाजोवद्वारा लेखियो ।

पत्र पठाउँदा खामको बाहिर टाँस्ने त्यस देशको राष्ट्रियता झल्काउने तस्वीर अङ्कीत गरिएको स्टीकरलाई हुलाक टिकट भनिन्छ। यसमा विभिन्न रकम उल्खेख गरिएको हुन्‍छ।

पूरन पूर्ण हो वा दाल बाटी, तंदूरी रोटी होस् वा शाही पुलाव, पंजाबी खाना होस् वा मारवाडी खाना, भारतीय भोजनको आफ्नो एक विशेषता छ र यसै कारणले आज संसारका सबै ठूला देशहरुमा भारतीय भोजनालय पाइन्छन् जो अत्यन्त लोकप्रिय छन्। विदेशहरुमा प्रायः सप्ताहान्त अथवा अवकाशहरुमा भोजनका लागि मानिस भारतीय भोजनालहरुमा नैं जान अधिक इच्छा गर्दछन्। स्वादिष्ट खाना बनाउनु एक कला हो, यसै कारणवश भारतीय संस्कृतिमा यसलाई पाक कला भनिएको छ। भारतीय भोजन विभिन्न प्रकारको पाक कलाहरुको संगम हो। यसमा पंजाबी खाना, मारवाडी खाना, दक्षिण भारतीय खाना, शाकाहारी खाना, मांसाहारी खाना आदि सबै सम्मिलित छन्।
सफ्टवेयरलाई "क्रल" गर्नका लागि विकास गरिएको छ र सबै सार्वजनिक पहुँचयोग्य वर्ल्ड वाइड वेब पृष्ठहरू, गोफर पदानुक्रम, नेटन्यूज बुलेटिन बोर्ड प्रणाली र सफ्टवेयर डाउनलोड गर्न योग्य इन्टरनेटमा सामग्रीहरू डाउनलोड गर्न सकिन्छ । यी "क्रलहरू" द्वारा एकत्रित जानकारी इन्टरनेटमा उपलब्ध सबै जानकारी समावेश गर्दैन, किनकि डेटा प्रकाशक ​​द्वारा प्रतिबन्धित वा डेटाबेसमा भण्डारण गरिएको धेरै कुरामा सीमित छैन । आंशिक रूपमा सञ्चालित वेबसाइटहरूमा विसंगतिहरू हटाउनका लागि इन्टरनेट सङ्ग्रहद्वारा संस्थाहरू र सामग्री सिर्जनाकर्ताहरूलाई स्वैच्छिक रूपमा फसल र डिजिटल सामग्रीको संग्रह सुरक्षित गर्न र डिजिटल संग्रहणहरू सिर्जना गर्न अनुमति दिनको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो ।

नापी शाखा रुकुमको रेकर्ड अनुसार यस गाविसको क्षेत्रफल ४ हजार ४ सय ७४ दशमलव ४७ हेक्टर रहेको छ। महत गाविस रुकुम जिल्लाको राजनैतिक विभाजन अनुसार निर्वाचन क्षेत्र नं. १ र इलाका नं. ४मा पर्दछ। पहाडी भेगमा रहेको महत गविस आफ्नै खालको ऐतिहासिक भौगोलिक धार्मीक राजनैतिक सामाजिक महत्व र विशेषता बोकेर रहेको छ।

प्रकाश एउटा मात्रै माध्यममा जहिले पनि सिधा मात्र जान्छ । जब यो एक माधयमबाट अर्को माध्यममा जान्छ तब यो बाँगिन पुग्छ । माध्यम भन्नाले विरल माध्यम र सघन माध्यम हुन् । विरल माध्यम हावा हो भने सघन माध्यममा पानी, सिसा, प्लास्टिक आदि पर्दछ्न् ।

लिच्छविकालमा न्याय व्यवस्थाका लागि कुठेर, माप्चोक, लिंगवल, शुल्ली वा शोल्ल जस्ता अदालतहरूको व्यवस्था थियो। यस कालमा वाकदण्ड (हप्काउने), धिकदण्ड (बेइज्जत गर्ने), धनदण्ड (जरिवाना तिराउने), बध दण्ड (अंग छेदन) र सर्वस्वहरण जस्ता दण्डहरू दिईन्थयो। ग्राम – पांजलीहरूले चिनेको मुद्धाको पुनरावेदन द्वारेमार्फत सम्बन्धित अधिकारीमा गर्नुपर्ने व्यवस्था थियो। महासर्वदण्ड नायकले प्रधानन्याधिशलाई जनाउछ। लिच्छविकालिन समयमा कुथेर, माप्चोक, लिंगवल, शुल्ली वा शोल्ल गरी ४ अधिकरणको व्यवस्था थियो जसमध्ये कुथेर अधिकरणले राजस्व संकलन, जग्गा खरिदविक्री तथा भुमिसम्बन्धि मुद्धा हेर्ने, माप्चोक अधिकरणले विवाह, पारपाचुके तथा सम्पतिको मुद्धा हेर्ने र शुल्ली वा शोल्ल: पन्चपराध (चोरी, जारि, गत्या, राजद्रोह र अपराधीसंग मिलेमतो हेर्ने)को मुद्धा हेर्ने व्यवस्था थियो।

उहाँको जन्म काठमाडौंको नक्साल, नागपोखरीमा २०१३ पुस १२मा भएको हो। उहाँका पिताको नाम सीताराम र माताको नाम अम्बिका हो। उहाँहरू २/२ दाजुभाइ-दिदीबहिनी जन्मनुभएको हो। राजाराम जेठो छोरा हो। न्वारानको नाम 'यादवकुमार' हो।

अर्घाखाँची जिल्लाको सदरमुकाम सन्धीखर्क सो जिल्लाको सबै भन्दा ठूलो ब्यापार केन्द्र हो। ऐतिहासीक चुत्राबेसी बजार यो बजारको पारी पट्टी रहेको छ।

किसानका कृषि ऋण मिनाहा र क्रान्तिकारी भूमिसुधार संविधानमै उल्लेख गराउनु उहाँको मुख्य एजेणड रहेको छ। माओवादीको जनमुखी नीति र आफूहरू जनताको पक्षमा ज्यानै माया मारेर लागेकाले विजयी बनाएको चौधरीको तर्क छ।

५३ वर्षीया शान्ताले १३ वर्षको उमेरमै बिहे गर्नुभएको थियो। ८ कक्षासम्म पढ्नुभएकी शान्ताले जनयुद्ध र जनआन्दोलनका शहीद, बेपत्ता परिवारका सपना फुलाउन सविधानमै सुनिश्चित गराउने उहाँको मुख्य एजेण्डा छ।

चिकित्सकीय तथ्यांकअनुसार कुर्कुच्चा फुट्ने समस्या पुरुषको दाँजोमा महिलामा बढी देखिन्छ । मासिक धर्म सुक्न थाल्दा यो समस्या महिलामा बढी देखिने गरिएको हो, यस्तै 'हाइपोथाइराइडिज्म' अर्थात् थाइराइड ग्रन्थीले शरीरको आवश्यकताभन्दा कम काम गर्दासमेत कुर्कुच्चा फुट्ने समस्या देखिन सक्छ ।यति मात्र नभई छालासम्बन्धी क्षयरोगले समेत यो समस्या देखिन्छ । सोराइसिस पनि यो समस्या निम्तिने एउटा प्रमुख कारण मानिन्छ ।
टिम्बुरबोटे काण्ड वि.सं २०३१ पुष १ गते सोलुखुम्बु जिल्लाको तिङ्गला गाउँको टिम्बुरबोटे जङ्गलमा घटेको घटना हो। यस सरकारी दमनमा नेपाली कांग्रेसका १३ जना स्वतन्त्र सेनानीहरूको हत्या भएको थियो । यो घटना वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा २०३०/३१ सालमा नेपाली कांग्रेसले पंचायती व्यवस्थाविरुद्ध शसस्त्र क्रान्ति गरकै बेला घटेको थियो।

भारतीय ग्रेभी, जसलाई कि प्राय करी/तरी पनि भनिन्छ,को आफ्नो अलग्गै इतिहास छ। यो कुरा जान्दा आश्‍चर्य हुनेछ कि भारतीय करीको इतिहास ५००० वर्ष पुरानो छ। प्राचीन कालमा, जब भारत आउनका लागि केवल खैबर-दर्रा नैं एकमात्र मार्ग थियो किनभनें ती दिनहरुमा समुद्री मार्गको खोज पनि भएको थिएन। यहाँ आउने विदेशी व्यापारीहरुलाई भारतीय भोजन प्रति यति विघ्न चासो थियो कि ती यसलाई पकाउने विधि सिक्ने गरिन्थ्यो र भारतका मोतिहरुका साथै साथ विश्‍वप्रसिद्ध गरम मसाला किनेर आफ्नो साथ लान कहिले पनि भुलेनन्।

पोखरा विमानस्थल नेपालको राजधानी काठमाडौंबाट २०० किलोमिटर टाढा पोखरा उपत्यकाको पोखरा सहरमा रहेको छ। यो विमानस्थल १९५८ देखि शुरू भएको हो। हाल पश्चिम नेपालको प्रमुख यो विमानस्थल नजीकै रहेको अर्को जग्गामा सरकारले क्षेत्रिय स्तरको अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने भनेर चर्चा भइरहेको छ। विमानस्थल निर्माणका लागी सरकारले जग्गा समेत किनी सकेको छ अन्य भौतिक सुविधा निर्माणका लागि हालको विमानस्थललाई बेचि जुटाउने प्रयासको सोच राखीएको छ। हाल यो विमानस्थलबाट दैनिक २१ वटा सम्म उडान हुने गरेको छ। नेपालको राजधानी बाहिरको यो अत्यान्तै ब्यस्त विमानस्थल हो।

आइतवार अथवा आदित्यवार अथवा रविवार अथवा भानुवार शनिवार र सोमवारको बिचको दिन हो। ज्योतिष शास्त्र अनुसार यसलाई सूर्यको नामले नामाकरण गरिएको हो। बिक्रम संबत पात्रो अनुसार यो दिन हाप्ताको पहिलो दिन हो। क्रिश्चियन पात्रो अनुसार पनि आइतबारलाई हप्ताको पहिलो दिन माने पनि युरोपमा २०औं शताब्दीको मध्य देखि यसलाई हप्ताको सातौं दिन मान्न थालिएको छ।

ब्रिटिश भारतीय आर्मीमा यी "मार्शल रेश" हरूलाई भारी मात्रामा भर्ना गरिएको थियो। भारतीय आर्मीको भूतपूर्व चीफ अफ स्टाफ सैम मानेकशाले एक चोटी प्रख्यात रूपमा भनेका थिए:-

नेपाल सरकार वैधानिक कानून, २००४ ले र्सवप्रथम गाउँ पञ्चायत, र जिल्लापञ्चायतहरूमा निर्वाचित जनप्रतिनिधिहरू रहने व्यवस्था गरेको थियो । अन्तरिम शासन विधान,२००७ ले निर्वाचन आयोगको व्यवस्था गर्‍यो र आयोगको पहिलो प्रमुख निर्वाचन आयुक्त पदमाश्री सुवर्ण सम्शेर ज.ब.रा नियुक्त भए । नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५ अर्न्तर्गतनेपालमा प्रतिनिधि सभाको लागि फाल्गुण ७, २०१५ मा पहिलो संसदीय आम निर्वाचन सम्पन्नभयो। नेपालको संविधान, २०१९ अर्न्तर्गत गाउँ तथा नगर तहका प्रतिनिधिका लागि प्रत्यक्षनिर्वाचन सम्पन्न भए। यिनै निकायका प्रतिनिधिहरूमध्येबाट माथिल्लो तहका जिल्ला, अञ्चल र राष्ट्रिय पञ्चायत (राष्ट्रिय विधायिका)को निर्वाचन सम्पन्न गरिए।

पार्कले किम हो-नामसँग विवाह गरेका थिए र पछि उनी दुईको सम्बन्ध विच्छेद भएको थियो । त्यस पश्चात, उनले युक योंग-सु सँग विवाह गरेका थिए र उनीहरूका दुई जना छोरी र एक छोरा भएको थियो । ठूलो छोरी पार्क गेयुन हेई पछि गएर राजनीतिज्ञ भए र उनी २०१२ डिसेम्बरको राष्ट्रपति चुनावमा पहिलो महिला राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएका थिए ।

सिद्धि उ.मा.वि. पाल्पा जिल्लाको नायरनतलेख आर्यभञ्ज्याङमा रहेको एक उच्च माध्यमिक विद्यालय हो। यस विद्यालयले उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्सँग सम्बन्धन लिएको छ। यो एक सामुदायिक विद्यालय हो।
०५८ देखि पूर्णकालीन हुनुभएका चौधरी एरिया, जिल्लाहुँदै क्षेत्रीय ब्युरो सदस्यसमेत हुनुभयो। उहाँ एक वर्षसम्म माओवादीको संचारक्षेत्रमा काम गर्नुभयो। गरीब किसान परिवारमा जन्मनुभएका चौधरी प्रमाणपत्र तहसम्मको औपचारिक अध्ययन गर्नुभएको छ।

सन् १०१० मा उनी अर्वाड अफ मेरिट बाट सम्मानित भए । त्यसै समय उनी नोबेल पुरस्कारको छनोटमा पनि परे । त्यसपछि अर्को ११ वर्षहरुमा उनी छनोटमा परि नै रहे ।
Фидæны поэт фыццаг ахуыр кодта сæ хъæуы райдиан скъолайы, стæй та дины семинары. Ам семинаристтæ прогрессивондæр ахуыргæнджыты æххуысæй адæмы зæрдæтæм хастой сæрибары хъуыдытæ. Арæх арæзтой хъазтизæртæ, драмон къорд хъæуы цæрджытæн æвдыста спектакльтæ. Семинары Æрнигонимæ иу рæстæг ахуыр кодтой Малиты Геуæрги, Барахъты Гино æмæ Гулуты Æндыри.

Ахуыргонды зонадон хъуыдыкæнынад здæхт у ирзонынадмæ. Иртæста ирон адæмы æрмæгон æмæ монон культурæйы фарстатæ. Йæ кандидатон диссертаци фыст уыди Мæздæджы ирæтты историон-этнографион фарстатæ сбæлвырд кæныны фæдыл. Ацы куысты Калойы-фырты къухы бафтыдис, XVIII-æм æнусы кæрон хохаг ирæттæй быдырмæ чи ралыгъдис, уыдоны культурæ æмæ цардыуаджы сæйрагдæр миниуджытæ адæмы рæнхъмæ рахæссын.

Йæ куысты Элæйæн хъыг уыд, закъон хæдзары кусæг сылгоймæгты бартæ кæй нæ хъахъхъæдта, амалиуæгты кусджытимæ абаргæйæ. Уыцы фарст лыггæнынмæ Эла Бхатт бафæлвæрдта сылгоймæгты байу кæнын текстилон промышленности Профсцæдисы йæ президент Арвинда Башайы фæрцы. 1972-æм азы та бындур æрывæрдта Хи куыстыл архайæг сылгоймæгты ассоциацийæн. Арвинд Баш сси ног Ассоциацийы Президент, Эла Бхатт та 1972-æм азæй 1996-æм азмæ уыд йæ генералон нымæрдар.

Паддзахад — æхсæнады хицауадон-политикон организаци, паддзахадон суверенитет, къухдариуаджы ’мæ тыхфæлгъуыды аппарат, æмæ ма у сæрмагонд барадон уагæвæрд скæнæг, нысангонд территорийыл.

Радикал у, йе сконды æнæкъай электрон (кæнæ электронтæ) кæмæн ис (ома хайыджы мидæг электронæн æмкъай электрон куы нæ вæййы), ахæм хайыг (атом кæнæ молекулæ). Фылдæр хатт химион бастдзинады архайынц дыууæ электроны. Æнæкъай электрон кæмæн ис, уыцы хайыг вæййы иттæг активон æмæ æндæр хайыгтимæ æнцонæй саразы бастдзинæдтæ. Уымæ гæсгæ, радикалы цард, рæстæмбис нымадæй, у хæрз цыбыр.

Софийы сахары кмет (мэр) 2009-æм азы ноябрæй у Йорданкæ Фандыкова (болг. Йорданка Фандъкова), у Болгарийы премьер-министр Бойко Борисовы æмпартион (парти ГЕРБ-æй).

КАДР-ы æфсад — Корейы Адæмон æфсад — у Ази æмæ дунейы тыхджындæр æфсæдтæй иу. Службæ дзы кæнынц 1 115 адæймаджы (2006-æм азы), уымæй у дунейы фæндзæм стырдæр æфсад.

XX æнусы райдианæй 1945-æм азмæ Корей æнæхъæнæй уыдис Японы дæлбар. Дыккаг дунеон хæст куы ахицæн, Корейы цæгаты ныллæуыдысты советон æфсæддонтæ, хуссары та — америкæгтæ. Америкæйы æфсад ныр дæр лæууы хуссары, Советон Цæдисы æфсад та ацыдис 1949-æм азы. Бæстæ дихгондæй баззадис.

Уæрæсейы æфсæдты разамынд не спайда кодта Суворовы уæлахизæй, æмæ Турчы æфсæдтæ ногæй бацыдысты Туртукаймæ æмæ йæ райдыдтой фидар кæнын. 17 июны Суворов ногæй дыккаг хатт бабырста фидармæ æмæ та йæ байста, кæд се знæгтæ цыппар хатты фылдæр уыдысты, уæддæр. Уыцы уæлахизы тыххæй Суворовы схорзæхджын кодтой Сыгъдæг Георгийы дыккаг къæпхæны орденæй.

Ацы ран, фыййау уæвгæйæ, хæххон уыгæрдæнты уынд æмæ дидинджыты хæрздæфæй йæ зæрдæ радис. Хæхтæ йын лæвæрдтой уарзты æмæ сæрыстырдзинады æнкъарæнтæ, æмæ-иу зæрдиагæй базарыд. Йæ зарджытæн ныхæстæ æмæ музыкæ фыста йæхæдæг.
Æппæтæй зынаргъдæр у, сау хъæлæрдзыйы гагайы цингайы ныхмæ цы æлутон витамин C ис, уый. Йæ мыггаг æмæ кæм зайы, уымæ гæсгæ гагаты 100 граммы уыцы витамин вæййы 100-400 мг. Мандаринимæ абаргæйæ дзы витамин С ис 2,5—3 хатты фылдæр, хъалгъæнæй — 3-5 хатты фылдæр, мæнæргъыйы та 8-16 хатты фылдæр. Сау хъæлæрдзыйы уыцы диссаджы миниуджытæ зыдтой рагзаманты дæр. Адæймаг хуымæтæджы не ’взæрста хъæддаг зайæгойты хуыздæр хуызтæ æмæ сæ кодта хæдзарон.

Бенгали (бенг. বঙ্গ, англ. Bengal) — Хуссар Азийы цæгат-скæсæны историон бæстæ, йæ цæрджытæй фылдæр сты бенгайлæгтæ, дзурынц бенгайлаг æвзагыл. Абоны дуджы Бенгалийы территори хауы дыууæ паддзахадмæ — Индийы ис хицæн штат Ныгуылæн Бенгали, Скæсæйнаг Бенгали та зындгонд у куыд хæдбар Бангладеш. Регионы стырдæр сахартæ сты Калькуттæ Индийы æмæ, Бангладешы сæйраг сахар чи сси, уыцы Даккæ.

Коста-Рикæ (исп. Costa Rica «хъæздыг был»); Республикæ Коста-Рикæ (исп. República de Costa Rica) у Централон Америкæйы паддзахад, Никарагуæ æмæ Панамæйы ’хсæн.

2012-æм азы Наталья Гаспарян æмæ Мария Бондарь «Хæрзгæнæн импульс»-ы премийы лауреаттæ сысты социалон амалхъомад Уæрæсейы парахаткæнын æмæ размæкæныны бавæрды тыххæй.

Испани у полиэтникон бæстæ. Уым кастилиæгтæй фæстæмæ ма цæрынц каталойнæгтæ, галисиæгтæ, баскæгтæ, окситайнæгтæ, астуриæгтæ, арагойнæгтæ, валенсиæгтæ. Уыдоны иу хай дзурынц сæ мадæлон æвзæгтыл (кæм фылдæр, кæм къаддæр). Валенсиæгтæ дзурынц каталойнаг æвзаджы диалектыл (йæ официалон ном — валенсиаг æвзаг). Каталойнаг æвзагыл ма дзурынц Балеары сакъадæхты.

Ныгуылæн Сахарæ, большей частью которой управляет фактически Марокко. Сахарская Арабская демократическая республика, управляющая остальной частью, признаётся 48 государствами, является членом Африканского союза.

Химион бастдзинад у, атомтæ кæнæ атомты къордтæ кæрæдзийы цур урæд цæмæй вæййынц, уыцы тых. Ис рахицæнгæнæн химион бастдзинады цалдæр типы: ионон, ковалентон (полярон æмæ æнæполярон), згъæрон, донгуыры (водородный) æмæ æндæр бастдзинæдтæ.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Сахар Смоляны йеддæмæ облæсты ис ма æндæр авд сахары — Девин (7090 цæрæджы), Доспат (2527 цæрæджы), Златоград (7808 цæрæджы), Мадан (6929 цæрæджы), Неделино (4784 цæрæджы), Рудозем (4058 цæрæджы), Чепеларе (5664 цæрæджы). Уыимæ ма Смоляны облæсты территорийыл ис 234 хъæуы.

Алы рæстæджы Æрнигоны лирикæйы ардтой «мистикон, цардæй иппæрд хъуыдытæ», уыдтой дзы пессимизмы миниуджытæ, зæрдæсасты мотивтæ. Æцæг чиныгкæсæг хъуамæ ахиза вульгарон социологизмы схемæты сæрты æмæ банкъара зæрдæрыст, хъуырдухæн, бæллын. Зæрдæрыст — адæм цагъары æфсондзы бын хъизæмарæй кæй мардысты, ууыл. Хъуырдухæн — æфхæрджыты ныхмæ тохы поэт адæмæн баххуысхъом кæй нæ уыд, уый фыдæй. Бæллын — адæймаг йæхи куы æрæмбарид, зæххыл æнусон гармони æлдариуæг кæнын куы райдаид, уымæ.

Антарктикæйы ис бирæ иртасæн полярон станцæтæ æмæ базæтæ. Уым алыхуызон бæстæты ахуыргæндтæ иртасынц уыцы егъау регионы биологи, географии, геологи æмæ метеорологи.
Ацы дзырдаразæн хай ис бирæ бæстæты æмæ регионты нæмтты, уæлдайдæр Централон Азийы æмæ Индийы субконтиненты. Уымæн ис объективон аххосаг — уым раджы заманты парахатæй пайда кодтой персайнаг æвзагæй.

Адыгэ псалъэ (кæсгонау: Кæсгон ныхас, дзырд) у, Кæсæг-Балхъары мыхуыры чи цæуы, уыцы æхсæнадон-политикон газет кæсгон æвзагыл. Газеты фæрстыл æвдыст цæуынц, республикæйы чи вæййы, уыцы ахсджиаг æхсæнадон, политикон, культурон æмæ спортивон цаутæ.

Гомер (гр. Ὅμηρος) уыдис Рагон Гречъы поэт-кадæггæнæг, уæвæн ис æмæ уый уа «Илиадæ» æмæ «Одиссея»-йы автор. Гомеры царды тыххæй ницы зонындзинæдтæ ис. Бæрæг у, «Илиадæ» æмæ «Одиссея» фæлдыст æрцыдысты, уым цы цаутыл дзырдæуы, уыдонæй дзæвгар рæстæг куы рацыдис, уæд. Уымæй базонæн ис, Гомер нæ эрæйы агъоммæ XII-VII æнустæй иуы кæй цардис, уый.

Ног Фæдзæхст ныффыстæуыди нæ дуджы I-æм æнусы, грекъаг æвзаджы уæлдиалектон формæйыл — уæды заманы уыцы æвзаг (зындгонд у куыд койне дæр) уыдис æхсæнадæмон бастдзинæдты æвзаг Зæххастæуы денджызы регионы скæсæйнаг былтыл æмæ Æввахс Хурыскæсæны бæстæты.

Уыцы операцийы фæстæ Солтаны полкъ æрбынат кодта горæт Ковельмæ хæстæг. Солтаны арвыстой хицæн зенитон дивизионмæ. Уыцы дивизионы сконды 1939-1940 азты архайдта советон-финнаг «зымæгон» хæсты. Финляндийы æфсæдтæ дæрæнгонд куы ’рцыдысты, уæд Хостыхъойы-фырт демобилизацийы фæстæ сыздæхтис, æфсæддон службæйы размæ кæм куыста, уырдæм — Ростовы зындгонд завод «Ростсельмашмæ». Уæд завод куыста æфсæддон заказтæм гæсгæ, уагьта канд хъæууон-хæдзарадон нæ, фæлæ хæстон техникæ дæр.

1981-æм азы Васойæн радтой Советон Цæдисы паддзахадон премийы лауреаты ном. Зындгонд иртасæг уыдис Стыр Британи æмæ Ирландийы Азийы паддзахадон æхсæнады кадджын уæнг 1966-æм азæй.

1753-æм азы графы амæлæты фæстæ агъуыст балхæдта Людовик XV æхсин де Пампадурæн, уый куы фæзиан 1764-æм азы, уæд галуаны хицау систы къаролы дард хæстæджытæ. Наполеон Фыццаджы заман галуанæй фыццаг хатт спайда кодта хицауад. 1816-æм азы йæ балхæдта Людовик XVIII.

Фæлæ Калоты Барис канд ирон этнографимæ нæ дардта йæ хъус. Ныффыста бирæ зонадон раиртæстытæ æгас Кавказы тематикæйæ, æвзæрдта кавказаг хицæн адæмты этнографийы фарстатæ, къорд азы дæргъы куыста, Кавказ этнографион æгъдауæй чи иртæста, уыцы ахуыргæндтæ Всеволод Миллер æмæ Максим Ковалевскийы зонадон бынтæ сахуыр кæныныл. «В. Ф. Миллер — Кавказзонæг», зæгъгæ, Калойы-фырты ацы чиныг рацыдис 1963 азы. Уый стыр цымыдис равзæрын кодта этнографион зонады. В. Ф. Миллер rавказзонынады йæ фыстытæй, уæлдайдæр та ирæтты тыххæй кæй ныффыста, уыдонвей, йæхицæн удæгасæй ныссагъта æнæкъухбакæнгæ цырт.

Тверы облæст (уырыс. Тверская область) у Уæрæсейы Федерацийы субъект. Йæ административон центр, стырдæр сахар, культурæ æмæ индустрийы артдзæст у Тверь (409 мин цæрæджы).

1195-æм азы Ираны Азербайджаны атабег Абу-Бекр фембылды ис Шамхоры хæсты, Сослан разамынд кæмæн лæвæрдта, уыцы æфсадæн. Гуырдзыстоныл фæкарздæр ис пысылмон паддзахæдты разамонджыты хъыгдард. Уыдоны æхсæн уыди Румы султан Рукн-ад-дин. Уый Гуырдзыстонмæ бабырстмæ рагæй хъавыдис. Сосланы разамындæй гуырдзиаг æфсад абалц знæгты ныхмæ æмæ Тамар та арæны цур баззади.
Ломоносов Василийы фырт Михаил (Михайло) (19 ноябры 1711-æм азы, хъ. Денисовкæ – 15 апрелы 1765-æм азы, Бетъырбух) — фыццаг уырыссаг ахуыргонд-æрддзонæг, энциклопедист, химик æмæ физик; историмæ бахызт куыд фыццаг химик, кæцы снысаниуæг кодта физикон химийы йæ нырыккон мидисмæ хæстæг æмæ сбæрæг кодта физикон-химикон иртæстты уæрæх программæ; йæ хъармы молекуларон-кинетикон теори бирæ цæмæйдæрты дисы æфтыдта уæдыккон фæлгæнцтæ материйы сконды тыххæй æмæ ма бирæ фундаменталон закъæттæ дæр, сæ номхыгъды термодинамикæйы райдайæнтæй сæ иу, бавæрдта ма райдиан авджы зонадæн.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Сау хъæлæрдзы (лат. Ribes nigrum) хауы хъалгъæнты бинонадмæ (латинаг классификацимæ гæсгæ Grossulariaceae). Йæ къудзиты бæрзæнд хæццæ кæны 1–1,5 метрмæ. Йæ зæнгæй къалиутæ кæмæн разайы, ахæм бæлас нæу. Гъе, фæлæ Цгъойты Иосиф 1940 азы Сæйраг Тяньшаны хæхты федта егъау, бæласгъуыз чи уыд, сау хъæлæрдзыйы ахæм хуызтæ дæр. Сæ бæрзæнд, дам, уыдаид 3-4,5 метры æмæ-иу ахæм бæлæстæй æртыдтой 2-3 бедрайы гагатæ. Ахæм хъæлæрдзы ма федтой Бæрзæфцæджы фале Хъуды комы дæр. Уым стыр дуррæдзæгъдтыл задис æмæ ныр дæр фенæн ис бæласæнгæс ахæм егъау хъæлæрдзытæ. Уымæ гæсгæ, æвæццæгæн, хъæлæрдзыйы райгуырæн бынæттæ сты Кавказ æмæ Тяньшаны хæхтæ.

Мамсыраты Дæбе райгуырдис Цæгат Ирыстоны, Быдыры Дæргъæвсы. 1919-æм азы йын бынат æркодтой Æрыдоны семинары цур пансионаты. Уым уый ахуыр кодта йæ сæхгæныны онг (1921). 1924-æм Дæбе адарддæр кодта йæ ахуыр хъæууон скъолайы. 1926-æм азы та бацыдис Ирыстоны педагогон техникуммæ. Ам Мамсыры-фырт уыдис, зындгонд педагог Гуыриаты Гагуыдз йæ сæргъы кæмæн уыдис, уыцы литературон къорды уæнг. Техникум каст куы фæцис, уæд 1930-æм азы райдыдта кусын ахуыргæнæгæй Заманхъулы хъæуы скъолайы. Уыциу рæстæг ма фæсаууонæ ахуыр кодта Ростовы педагогон институты литературон факультеты. 1933-æм азы Мамсыраты Д. бацыдис Ленинграды истори, философи æмæ литературæйы институтмæ, фæлæ æртыккаг курсы фæстæ йе ’нæниздзинады уавæры фыдæй ныууагъта йæ ахуыр æмæ раздæхтис Ирыстонмæ. Ам Дæбе куыста газеттæ æмæ журналты редакциты, уыдис Цæгат Ирыстоны фысджыты цæдисы сæрдар, иу рæстæг ма уый равзæрстæуыд ЦИ АССР-ы Уæлдæр Советы депутатæй.

Исаа́к Нью́тон (англ. Isaac Newton, 25 декабры 1642, Вулсторп (Англис) — 20 мартъийы 1727, Лондон) у бритайнаг физик, математик æмæ астроном, классикон физикæйы сфæлдисæг.

Сардини зындгонд у сæдæаздзыд бирæ дзы кæй ис, уымæй. Уыцы регионы, стæй Японы сакъадах Окинавæйы алы 100 мин цæрæджы ’хсæн ис, сæдæ азæй фылдæр кæуыл цæуы, ахæм 22 адæймаджы. Царды рæстæмбис дæргъвæтиндзинад у 84,5 азы сылгоймæгты ’хсæн æмæ 77,7 нæлгоймæгты ’хсæн.

1811-æм азы Авогадро иу гипотезæ рæгъмæ рахаста, зæгъгæ, элементарон газты молекулæтæ дыууæ æмхуызон атомæй арæзт сты; фæстæдæр уыцы гипотезæйы бындурыл Канниццаро рацарæзта атомон-молекулярон теори.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том
Стреймой (фар. Streymoy) у Фарерты æппæты стырдæр сакъадах. Стреймойы фæзуат у 373 км², йæ дæргъ у 47 км, уæрх — 10 км. Сакъадахыл ис паддзахады сæйраг сахар (Торсхавн).

Гуырдзиаг алфавит — дунейы историон зонады мидæг рапарахат ахæм цæстæнгас, кæцы æрбынат кодта V—VII-æм æнусты сомихаг райдайæн фыстуацтыл. Уыдонмæ гæсгæ, фыццаг гуырдзиаг алфавит мргвлованийы сфæлдисæг у Месроп Маштоц, кæцы уымæй дарддæр сарæзта 405-æм азы сомихаг алфавит дæр . Фæлæ гуырдзиаг историктæн сæ фылдæр хай хацынц ахæм цæстæнгасыл, кæцымæ гæсгæ гуырдзиаг алфавит равзæрди Месроп Маштоцы агъоммæ.

Ацы хъæу хæссы чысыл ирон мыггаджы ном — Деметæ. Адæмон таурæгъмæ гæсгæ Деметы мыггаджы бындурæвæрæг уыдис куыртаттаг лæг. Иу афон уыцы лæг фæхыл ис йæ ’фсымæримæ зæххы гæппæлы тыххæй æмæ ралыгъдис Хуссар Ирыстонмæ. Фæндагыл куы цыдис, уæд æй иу бæхджын лæг бафарста, кæдæм цæуы, уый. Бæлццон ын уайтагъд цыбыр дзуапп радта: «Демæ!» Афтæмæй йыл сæвæрдтой фæсномыг Деме. Демейы хæрзæфсымæрæй та равзæрыдис Томайты мыггаг, уымæн æмæ йæ ном хуындис Тома. Томайтæ систы уæздан, хъæздыг æмæ тыхджын мыггаг, чысыл Деметы сæ сæрмæ нæ хастой æмæ сæ нымадтой дæлбар мыггагæй, фæлæ Деметæ сæхи бафхæрын никуы радтой. Кæддæриддæр сæ зæхх æдасæй хъахъхъæдтой æмæ сæ намысы сæрвæлтау хъæбатыр хæцыдысты. Абоны онг Деметы мыггаджы хистæртæ нымайынц Томайты сæ ’рвадæлтыл. Демейæн уыдис дыууæ фырты, Хæд æмæ Фыранк, уыдонæй рацыдысты мыггаджы дыууæ къалиуы, бантыстис сын мыггаджы мæсыг самайын. Абон Деметæ цæрынц Цæгат Ирыстоны, сæ фылдæр хай æрбынат кодта Горæтгæроны районы. Деметы лæгтæ сæхи равдыстой хъайтартæй Турчы æмæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты быдырты æмæ нысангонд æрцыдысты паддзахадон майдантæй. Деметæ æдзухдæр уыдысты хъуыстгонд куыд курдиатджын æхсæнадон архайджытæ, фæдисы рæстæг сæ иу дæр фæстейы никуы баззадис. Цæвиттон, Деметы Ладийы фырт Харитъон дæргъвæтин рæстæджы уысм уыдис Ирыхъæуы дзуарылæг.[кæцæй ист у?]

Фатх Али сах (1766 — 24 октябры 1834) уыд Хъаджарты династийы дыккаг Ираны сах. Сахы бынатмæ бацыд йæ фыдыфсымæр Агъа Мухаммад ханы мæлæты фæстæ 1797 азы.

Æппæтамерикаг æфсæнвæндаг куы аразт æрцыд (1870), Калифорнимæ ныггуылф кодтой адæм. Сæ зæрдæмæ тынг цыдис регионы аламаты бæстыхъæд. 1950-æм азы агъоммæ Калифорни сси АИШ-ы тæккæ цæрæгджын штат.

Сорбоннæ, Парижы зынгонддæр университет, бындур æрæвард æрцыдис 1257-æм азы Роберы де Сорбон фæрцы, цæмæй цалдæр дæсой мæгуыр студентты сахуыр кæной теологи. Тагъд рæстæджы университет сси Францы егъаудæр ахуыры уагдон. Сорбоннæйы алыварс сæвзæрд Номдзыд Латинаг квартал.

1946 азы сентябры сусæг хъæлæслæвæрды фæстæ Фареры сакъадæхты парламент расидти, сакъадæхтæ Данийы скондæй кæй рацæуынц, уый. Уыцы уынаффæ бафидар кодта парламент (12 хъæлæсы разы, 11 нæразы). Сакъадæхтæй иу — Суурой, æппæты хуссардæр æмæ фæзуатмæ гæсгæ æртыккаг — фехъусын кодта, уый Даниимæ кæй баззайдзæн, уый. Данийы хицауад хъæлæслæвæрд схуыдта æнæхъомыс æмæ фарераг парламенты куыст рæстæгмæ бауромын кодта.

Хи куыстыл архайæг сылгоймæгты ассоциацийы æппæт уæнгтæ дих конд сты цыппар хуызыл цы куыст кæнынц, уымæ гæсгæ: хæдзары кусджытæ, уæйгæнджытæ, товартæ хæлиу гæнджытæ, лæггæдтæ æввонггæнджытæ æмæ товартæ уазгæ чи кæны, ахæм чысыл куыстуæттæ.
Беджызаты Дауыты фырт Чермен райгуырдис 1898-æм азы 23 декабры Урстуалты Едысы хъæуы. Ахуыр кодта Гуры (дины ахуыргæнæндон, 1908—1914), стæй Калачы (дины семинар, 1914—1917). 1915 азы, 17 азы ыл куы цыдис, уæд райдыдта фыссын æмдзæвгæтæ.

Тарту у, фæсарæнты зындгонд чи у, зонад æмæ ахуырады ахæм артдзæст. Суанг Эстонийæн йæ ахуырад æмæ зонады министрад дæр Тартуйы æрбынат кодта (2001-æм азæй фæстæмæ).

Райдианы студийы уæнгтæ æмбырд кодтой театр «Принцессæ»-йы, фæлæ 1955-æм азы уыдон хи айстой пресвитерон еклезийы раздæры бæстыхаймæ æмæ ныронг бынат кæнынц ам. 1965-æм азы студи Ныгуылæн Голивуды (Калифорни) байгом кодта йæ иунæг филиал — Ныгуылæйнаг актерты студи.

1990-æм азы Феликс сси Цæгат Ирыстоны гуманитарон æмæ социалон иртасæнты институты сæйраг архайæг. 1998-æм азæй фæстæмæ та — Цæгат Ирыстоны Паддзахадон ансамбль «Алан»-ы музыкалон разамонæг.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Йе ’мдзæвгæтæ хицæн чиныгæй рацыдысты 1996 азы Дзæуджыхъæуы. Чиныджы ном — «Гъæдæрæхснæг». Æмдзæвгæтæ фыссынæй дарддæр Амырхан кæны тæлмац дæр — дыгурон диалектмæ раивта Э. Хемингуэйы «Зæронд лæг æмæ денджыз», Ч. Айтматовы «Урс нау», Пушкины, Лермонтовы, Феты, Къибирты Тимуры æмæ иннæты æмдзæвгæтæ.

Облæсты зæххытыл цæуынц Европæйы ахсджиаг фæндæгтæ — транспортон коридор № 4 (Европæ — Ази) æмæ транспортен коридор № 8 (Бургас — София — Тиранæ).

Сидæмон, Хъусæг æмæ Æгъуыза уыдысты æфсымæртæ. Бирæ фæцардысты æмæ уарын æрымысыдысты. Уыдис сын уаринаг сыгъзæрин кард, сыгъзæрин тын æмæ сыгъзæрин пурти. Байуæрстой, æмæ тын фæцис Сидæмоны, кард фæцис Æгъуызайы, пурти Хъуызæджы. Хъусæг кæсдæр уыди. Æркæнæггаг лæг сын уыд Цъæхил, æмæ йæ Хъуысæгæн балæвар кодтой. Афтæмæй тын куыд даргъ уыди, афтæ Сидæмоны мыггаг дæр адаргъ æмæ бæстæ бацахста. Æгъуызайы кард фæцис, æмæ æхсар уый мыггагæн баззад. Пурти Хъуызæджы фæцис, æмæ кад уый мыггагæн баззад.

Сагкаты Алексейы фырт Валери (райгуырдис 1951-æм азы 14 январы Тъхъибулы, амардис 1992-æм азы 16 февралы Транскамы фæндагыл) — ирон зарæггæнæг, зарджыты автор, поэт æмæ композитор, Цæгат æмæ Хуссар Ирыстоны адæмон артист.

1937-æм азы Орджоникидзе сфæнд кодта Сталины критикæ кæнын. Фæлæ йæ критикон ныхас нæма цæттæ уыд, афтæмæй Серго ссардæуыд мардæй. Хицæуад фехъуысын кодта, Серго Орджоникидзе йæхи амардта, зæгъгæ, фæлæ йæ амарды æцæг аххос ничи зоны. Йæ амарды бонмæ Серго Орджоникидзе уыдис уæззау индустрийы адæмон комиссар.

Традицион историон зонады сæрты ахизгæйæ, Деретич рæгъмæ хæссы рагон сербаг историйы хабæрттæ, кæцытæ æндæр æмæ æндæр бæстæты, дам, ивд æрцыдис. Зæгъæм, Деретичмæ гæсгæ сербаг фыссынад уыдис Европæйы рагондæр фыссыны системæтæй иу, уымæй та фæстæдæр равзæрдысты æндæр алфавитон системæтæ — уираг, грекъаг æмæ ромаг.

Монтоба́н (фр. Montauban, окс. Montalban) у, Тарн æмæ Гароннæ, зæгъгæ, уыцы францаг департаменты сæйраг сахар. Æрбынат кодта Тулузæйæ 50 км цæгатырдæм æддæдæр, цæугæдæттæ Тарн æмæ Тексу кæм баиу вæййынц, уым. Цæрджыты нымæц — 54421 адæймаджы (2004).
Йæ фыд æмæ йæ мад дæр актёртæ сты. Мад хъомыл кодта Шахиды иунæгæй (бинонтæ ахицæн сты), фæлæ актёр йæ фыд æмæ йæ ног усимæ дæр хорз ахастдзинæдтæ дары.

Компани бындурæвæрд æрцыд 2004-æм азы Бетъырбухы экскурсигæнджытæ Наталья Гаспарян æмæ Мария Бондарæй. Райдайæнæй хуыдтой немыцаг туристты Бетъырбухмæ.

Абхазийы хæдбардзинад базыдтой Уæрæсе (2008-æм азы 26 августы), Никарагуа (2008-æм азы 5 сентябры), Венесуэлæ (2009-æм азы 10 сентябры) æмæ Науру (2009-æм азы 15 декабры), стæй Хуссар Ирыстон, Приднестровье æмæ Уæлхох Карабах. 2008-æм азæй фæстæмæ Абхази, цы территори йæхи хоны, уый контроль кæны æппæтæй.

Монтобаны ахадындзинад фæфылдæр ис XVI æнусы Динон хæстыты рæстæджы — уæд сахар уыди гугенотæгты артдзæст Францы хуссар-скæсæны. 1621-æм азы йæ æнæ æнтыстытæй хъула кодта къаролы æфсад.

Тбилисы метро (гуырдз. თბილისის მეტროპოლიტენი) у Гуырдзыстоны сæйраг сахар Тбилисы (Калачы) метрополитены системæ. Уый скуыста 1966-æм азы 11 январы æмæ 2007-æм азмæ йæ скондмæ хауынц хæххыты 26,3 км æмæ 22 станцæйы.

Секъа æдзух куыста йæхиуыл, кастис гуырдзиаг фысджыты уацмыстæ. Уый æмдзæвгæтæ фыссын райдыдта XIX æнусы 70-тæм азты кæрон. Йæ уацмысты æвдыста ирон адæмы рагон царды цаутæ, æфхæрд адæмы хъысмæт. Арæхстджынæй пайда кодта адæмон сфæлдыстадæй, историон таурæгътæ æмæ æмбисæндтæй.

Финнаг славист Йоуко Линдстедт разæвæрдта балкайнаг миниуджыты барæн — «балканизацийы индекс». Йæ иртæстмæ гæсгæ, æппæты «балкайнаггонддæр» æвзаг у македойнаг (йæ индекс у 12):

Сталины преми уыд Советон Цæдисы цæрджыты æнтыстытæ разæнгæрдгæнæн хæрзиуæг (1940—1953). 1966-æм азы фæстæ хуынди Советон Цæдисы паддзахадон преми.

Чысыл Хъæрæсейы район (уырыс. Малокарачаевский район, кæсгон-черкес. Мало-Къэрэшей район, хъæр.-балхъ. Гитче Къарачай район) у район Хъæрæсе-Черкесы скæсæны. Йæ административон центр у Учкекен.

Парламенты депутаттæ æвзæрст цæуынц æппæтадæмон æвзæрстыты 4 азы æмгъуыдмæ. Меджлисы бæрны ис закъæтты проекттæ æмæ бюджет аразыны хъуыддаг, стæй æхсæнадæмон бадзырдты ратификаци. Депутаттæм кандидатты сфидар кæны хъалагъурты уынаффæдон.

Фæстæдæр ахуыргонд бацæттæ кодта ног егъау монографи «М, М. Ковалевский æмæ Кавказы хæххон адæмты тыххæй иртасæн куыстытæ». Мыхуыры рацыдис 1976 азы Мæскуыйы. Чиныджы æздыст цæуы зынгæ ахуыргонды цард æмæ зонадон архайд. Ковалевскийæн Кавказы бантыстис хæххонты барады фæдыл иттæг цымыдисаг æрмæг æрæмбырд кæнын. Уый ссис дунеон зонады исбон. Монографийы автор раст аргъ скодта Ковалевскийы куыстæн ирæтты тыххæй. Уац хуыйны «Нырыккон æгъдæуттæ æмæ рагфыдæлты закъон». Барисы чиныджы тыххæй М. О. Косвен загъта: «...Калойы-фырты чиныг у, йæ мидис, йæ ахадындзинедæй канд ирæтты æхсæн нæ, фæлæ æмткæй Кавказы этнографион литературæйы дæр æмбал кæмæн нæй, ахæм зонадон фæллой».

Термин ист у Иберийы (Пиренейты) æрдæгсакъадахы номæй, кæцыйыл сты Испани æмæ Португали. Афтæ сæ схуыдтой уымæн æмæ XVI-XVII æнусты испайнæгтæ æмæ португайлæгтæ бабырстой Централон æмæ Хуссар Америкæйы зæххытæм.
Ирон æвзагыл Ног Фæдзæхсты хицæн чингуытæ (цыппар Евангелийы) фыццаг хатт джиппы рауагътой 1848-æм азы. Уæдæй фæстæмæ ирон æвзагмæ тæлмацгонд цыдысты Евангелитæ дæр æмæ Ног Фæдзæхсты иннæ чингуытæ дæр. 1993-æм азы Библийы тæлмацы институт ирон æвзагыл рауагъта фыццаг æнæхъæн Ног Фæдзæхст (сты дзы Евангелиты революцийы агъоммæйы тæлмац, иннæ чингуытæ та — Байаты Гаппойы тæлмацæй). Ног Фæдзæхсты æндæр ирон тæлмац 1994-æм азы рауагъта Евангелийы чырыстæтты-баптистты аргъуанты цæдис.

Медведев Анатолийы фырт Дмитрий (уырыс. Дмитрий Анатольевич Медведев; райгуырдис 1965-æм азы 14 сентябры Ленинграды) у политикон æмæ паддзахадон архайæг, юридикон зонæдты кандидат, 2008-æм азы 7 майæй — 2012-æм азы 7 майы онг уыдис Уæрæсейы æртыккаг президент, 8 майæ та у хицауады сæрдар. Йæ кармæ гæсгæ у Уæрæсейы тæккæ æрыгондæр сæргълæууæг (1917-æм азæй ныры онг).

Элахийе (перс. الهیه) у престижджын район Тæхраны цæгаты. Хауы агломераци Стыр Тæхранмæ æмæ у шахрестан Шемиранаты сконды. Элахийейы ис Тæхраны тæккæ зынаргъдæр бæстыхæйттæ. Уымæй уæлдай ма районы æрбынат кодтой бирæ дипломатон минæварæдтæ (зæгъæм, Швейцарийы æмæ Кубæйы минæварæдтæ), стæй Уæрæсейы минæварады клуб.

Медведев у уырыссаг. Йæ фыдæлтæ, мады мыггагæй æмæ фыды мыггагæй дæр, уыдысты Курсчы губернæйы зæхкусджытæ. Йæ фыд — Афанасийы фырт Анатолий (1926—2004) — Ленсоветы номыл Ленинграды технологион институты профессор. Йæ мад — Вениамины чызг Юлия (р. 1939) — филолог, ахуыргæнæгæй куыста Герцены номыл Педагогон институты, фæстæдæр та — куыд музейы экскурсиамонæг.

2008-æм азы арæзт æрцыд Нæкоммерцион организациты коалици Уæрæсейы социалон рекламæйы парахаткæныны æххуысы фæдыл, «Социалон рекламæйы лаборатори» кæдæм бафтыд æрцыд, уый. Николайшвили Уæрæсейы сæудæджерадон-индустрион палатæйы тымбыл стъолы хайад райста.

XIV æнусы кæронмæ Фареры сакъадæхтæ уыдысты Норвегийы провинци. Стæй Фарертæ систы Данийы æмæ Норвегийы иумæйаг паддзахады территори, стæй 1815 азы Дани сси Фарерты иунæгон бардарæг. Сакъадæхты цæрджытæ сты скандинаваг адæм; фарераг æвзаг у рагон норвегаг æвзаджы байзæддаг.

Фазиль райгуырдис сахар Сухумы. Йæ фыд, ирайнаг адæмыхаттæй, революцийы размæ уыдис агуыридургæнæн заводы хицау. 1938 азы йæ ратардтой Советон Цæдисæй, æмæ уæдæй фæстæмæ Искандер æй никуы федта. Хъомыл æй кодтой йæ абхазаг мады æрвадæлтæ Чегемы хъæуы.

Дыууæ азы фæстæ та йæ арвыстой Подолимæ Польшæйы дыккаг кампанимæ бацæттæ кæныны тыххæй. Ногæй та тохтæ, ногæй та уæлахизтæ. Хæст куы фæци, уæд Суворов императрицæ Екатеринæ II-мæ арвыста фыстæг, уыдис дзы æртæ ныхасы: «Ура! Варшава наша!» æмæ æртæ ныхасæй райста дзуапп «Ура! Фельдмаршал Суворов». Уый уыдис Уæрæсейы æфсады æппæты уæлдæр чин.

1917-æм азы фæстæ Дзамболат ног паддзахадæй хорзæй ницæмæ æнхъæлмæ кастис æмæ ацыдис фæсарæнтæм. Цардис Югославийы, куыста университеты библиотекæйы.
Цы объекттæ ахуыр кæны, уыдоны миниуджытæм гæсгæ хими дих у дыууæ къабазыл: органикон æмæ æнæорганиконыл. Физикон принциптæ æмæ эксперименталон бæрæггæнæнты бындурыл химион фæзындтæ чи бæлвырд кæны æмæ сæ иумæйаг закъонбæрцæдтæ бæрæг чи кæны, химийы уыцы къабаз хуыйны физикон хими. Ацы къабазмæ ма хауы квантон хими, электрохими, химион термодинамикæ, химион кинетикæ. Сæрмагонд хæйттыл нымад сты аналитикон æмæ коллоидон хими.

Æрнигон Манчжурийы куыд цардис, цæуыл хæст уыдис, уый тыххæй ма ис цалдæр факты. Уыдон дæр сты Тебийы-фырты уацы. Революцийы æмæ мидхæсты азты сæ райгуырæн бæстæм здæхын байдыдтой америкдзаутæ — хуыздæр цард æнхъæлæй кæддæр фæсденджызмæ чи афтыд, уыцы ирæттæ. Арæнтыл сын æвиппайды æрбахизæн нæ уыд æмæ-иу цалдæргай азтæ Харбины баззадысты. Афтæ фæзындис Ирон æхсæнад. Йæ нысан — бахъуаджы сахат æмбæстæгтæн баххуыс кæнын. Æхсæнад куыста бæлвырд уагæвæрдмæ гæсгæ, арæзта хъазтизæртæ, æвдыста спектакльтæ. Уыдис ын йæхи агъуыст, кæрæдзийæн æххуысы кассæ, штамп æмæ мыхуыр. Ирон адæм сæхи цæмæй æмбарой, сæ фыдæлты æвзаг æмæ хорз хъуыддæгтæ ма рох кæной, уымæн ацы æхсæнад уыдис ахъаз. Советон дуг куы ралæууыдис, уæд ирæтты фылдæр хай рацыдис йæ райгуырæн бæстæм, иннæтæ та æхсæнады æмбырды бауынаффæ кодтой, цæмæй куырдиат бадæттой советон паспорттæ райсыны тыххæй. Уыцы рæстæг æхсæнадæн секретарь Æрнигон уыд æмæ хъуыддæгтæ дæр уый къухæй арæзт цыдысты. Къостайы номыл Ирон литературæйы музейы æфснайд ис къухæй фыст арфæйы гæххæтт:

Уæлдунеон тыгъдад (космос) - Дун-Дунейы ахастонæй афтид фадгуытæ, кæдон сты уæларвон буарæгты атмосферæты арæнты 'дде. Арæх фембæлгæ хъуыдыйы ныхмæ зæгъæн ис, æмæ космос нæу бынтон афтид тыгъдад - ис дзы иуæй-иу хайгуыты тынг ныллæг мæстæгад (донгуыры, арæрхдæр), ноджы ма электромагнитон тынуагъд æмæ æхсæнстъалы буарад. "Космос" ныхасæн ис цалдæр нысаны. Хатгай космосыл нымад вæййы Зæххы æдде æгас тыгъдад.

Дзæуджыхъæуы цæрæг хиуæгты уавæр бæргæ фæхуыздæр уыдзæн, Гуырдзыстоны хицауад 2009-æм азы ноябры Уæллаг Ларсы пост скусын кæныныл кæй сразы, уыцы цауы фæдыл.

1921-æм азы Ирыстон сси Хохы Советон Социалистон Республикæйы хай. 1936-æм азы Цæгат Ирыстон сси Цæгат Ирыстоны Автономон Советон Социалистон Республикæ (ЦИ АССР).

Пысырайы сыфты дон хорз ахъаз у туг буарæй æддæмæ куы фæхъары, уæд уый ныууромынæн, доны хуыпп цæмæй тагъддæр æвзæра, уымæн, буары тæвд æрæппарынæн, хъæдгæмттæ тагъддæр байгас кæнынæн.

Республикæйы банымадтой Францы Дыккаг импери æмæ Британийы импери, сæ политикон æмæ æфсæддон архайджытæ та афтæ активонæй куыстой Эдзо аразыныл, æмæ уый охыл сæ ис хонæн ацы ног паддзахады сæрæвæрджытæ.

"Интеллектхъом куы сдæн æмæ куы райдыдтон фæрсын мæхи, чи дæн - атеис, теист æви пантеист; материалист æви идеалист; чырыстон æви хæдбархъуыдыгæнæг, -- зæгъы Гексли, -- æмæ йæ рахатыдтæн, цас фылдæр ахуыр кодтон æмæ мæм хъардта, уый ас æдзæттæдæр уыдис йæ дзуапп, цалынмæ уæддæр иу хъуыдымæ не 'рцыдтæн, æмæ мæм нæ сæ иутимæ уыд ницы иумæйагæй, нæ с' иннæттимæ, фæстагы йедтæмæ". Йæ хъуыдымæ гæсгæ, агностик у адæймаг, кæцы хуыцæутты уырнынады бастдзинадæй йæхи ссæрибар кæны, æмæ кæй уырны царды мидисы æнæфæсмæрад, уымæн æмæ гъо йын нæй базонæн.
2008-æм азы августы мæйы сфидар кодта Хуссар Ирыстонмæ бабырсты тыххæй барамынд (кæс Хуссар Ирыстоны хæст), цхинвайлаг администрацийы дæлбар зæххыл «конституцион фæтк фæстæмæ æрфидар кæныны» æфсонæн.

Хæсты размæ Ногир чысыл хъæу уыдис. Электрон рухс, стæмтæй фæстæмæ, никæмæ уыдис, фæтæген цырагъы рухсмæ цардысты. Пианино кæнæ рояль цы сты, уый та зонгæ дæр ничи кодта. Хъæуы фæзы уыд æрмæст иу радиорепродуктор. Йæ цæрджытæ уыдысты цардбæллон адæм, æууæндыдысты хуыздæр фидæныл, цырагъау кæрæдзи уæлхъус лæууыдысты.

Незаманон æхсæнады райтынгад уыди дæлейау æмæ мамæлайы къæбæртæй ифтонг кодта адæмы. Сæрæй незаманонтæ хæлц æмæ хойрæгтæ арттой цуан æмæ уидзæнтæй, фæлæ неолитон революцийы руаджы фæзындысты зæххкуыст æмæ фосдард. æхсæнады райтынгад æркодта фæллойдихмæ æмæ социалон нембарадмæ, фæзындысты социалон къластæ æмæ паддзахад. Стæй ма цагъардарыны фæтк. Сабыргай-сабыргай уæййагæмивæн дæр парахат кæнын байдыдта, кæд æмæ фыццаг уыди натуралон æмбаивды хуызы, фæлæ æхцаты фæзындимæ сси уæййагдзинад (тъорговли). Фæлæ уæддæр, Рагон дунейы æмæ Астæузаманты, арæхад кодта натуралон хæдзарад. 15 æнусы кæронæй байдыдта Стыр географион ссардты дуг, кæцы æркодта дунеон экономикæйы скондмæ æмæ фæзынд райдианон капиталы сæмбырд. 18 æнусы фæстаг цыппæрæм хайæ райдыдта индустриалон революци, кæй аххосæй размæдзыд бæстæты адæмы фылдæр 19 æнусмæ архайдтой хъæухæдзарады нæ, фæлæ промисленады. Уæлиуæг экономикон системæ сси капитализм, цыди традиционон æхсæнады фæивд нырыкконмæ, аграрон æхсæнады - индустриалонмæ.

Кæд æмæ Никарагуæйы фыццаг æфсæнвæндæгтæ фæзындысты XIX æнусы, 2001 азæй фæстæмæ уыдонæй иу километрæй дæр нал пайда кæнынц. Ис егъау арæзтады пълан, кæцымæ гæсгæ æфсæнвæндаг (FERISTSA Railway) цæудзæн АИШ-æй Хуссар Америкæмæ, ома Никарагуæйы зæххытыл дæр.

Матвиенко (Тютина) Иваны чызг Валентинæ (райгуырд 1949-æм азы 7 апрелы Шепетовкæйы сахары, Украинæйы) куыста Бетъырбухы губернатор æмæ сахары хицауады сæрдарæй 2003-æм азæй 2011-æм азы онг.

Калоты Барисы сфæлдыстады дзæвгар иртасæн уацтæ ис Нарты эпосы тыххæй. 1951 æмæ 1978 азы Абайты Васоимæ Барис цæутæ кодта Нарты кадджыты тексттæ мыхуыры рауадзынмæ, сарæзта сын комментаритæ, ныффыста сын фæсдзырд. Нарты кадджыты фæдыл Калойы-фырт цы зонадон куыстытæ ныффыста, уыдонæй иу-цалдæр сты: «Амазонкæты мотивтæ ирон Нарты эпосы», «Нарты эпосы ныффыссын æмæ ныммыхуыр кæныны истори», «Иуæй-иу этнографион параллельтæ ирон Нарты эпосы».

Абхаз кæнæ Абхази (абх. Аҧсны, гуырдз. აფხაზეთი) у хæдбар паддзахад, Гуырдзыстоны кæддæры автономи, ис Кавказы Цæгат-ныгуылæн хай — Сау денджызы былыл. Йæ сæйраг сахар у Сухум.
Лекъты Юри Украинæйæ куы æрыздæхтис, уæд сфæнд кодта оперон спектакльтæй стыр концерт сæвæрын. Уыцы концерт-спектаклы 1970 азы æз зарыдтæн Хаджумаримæ. Уый зарыд Куыройгæсы парти Даргомыжскийы оперæ «Русалка»-йæ. Мах зарыдыстæм Кънйаз æмæ Куыройгæсы зындгонд дуэт. Хаджумар афтæ хорз æмæ профессионалон зард кодта, æмæ абон дæр мæ цæстытыл уайы. Мах æм хъуыстам æмæ бирæ рæстæг фырдиссагæй нæ зæрдæтæ се ’муд не ’рцыдысты. Куыройгæсы арийы ис ахæм ныв, æмæ йæ чызг Наташæ йæ цæстытыл уайы цыма йын йæ сæр лæгъзытæ кæны æмæ дзуры: «Æмæ мæнæн уыдис чызг…» Ацы ран залы адæмыл мæ цæст ахастон æмæ федтон, адæм сæ цæссыгтæ куыд сæрфтой, бирæтæ та дзы æргомæй куыд куыдтой.

Сицили (итал. Sicilia, [siˈtʃiːlja]; сиц. Sicilia) у Италийы автономон бæстæ æмæ Зæххастæуы денджызы æппæты стырдæр сакъадах. Йæ фæзуат у 25,708 км².

25 декабры — Фридрих Карл Штумпф (Friedrich Carl Stumpf) (райг. 1848), немыцаг философ æмæ психолог, иртаста музыкæйы тæфаг адæймаджы психикæмæ.

Æхсырæг кæнæ æхсыргæрдæг, æхсæвæрæг, æхсæвæртæ, куыдзæхсырæг, куыдзы æхсыр, куыдзæхсыр (лат. Euphorbia; уырыс. Молочай) у иуазон кæнæ бирæазон зайæгойты мыггаг.

Абхаз. Гуырдзыстоны конституцимæ гæсгæ Абхази у йæ автономон республикæ. 1992-æм азæй де-факто уый у хæдбар. Банымад у Уæрæсе, Никарагуæ, Науру æмæ Тувалуйæ. .

1956-æм азы каст фæци Тбилисы музыкалон скъола, 1963-æм азы та — Тбилисы консерватори æмæ райста композиторы дæсныйад. 1961-æм азы сси Паддзахадон ансамбль «Симд»-ы сæргълæууæг æмæ сæйраг дирижёр. 1963 азы йæ хъуыдымæ гæсгæ Цхинвалы арæзт æрцыд музыкалон училищæ (абон хæссы йæ ном) æмæ сси йæ сæргълæууæг. 1979-æм азæй фæстæмæ куыста ма Хуссар Ирыстоны зонадон-иртасæн институты.

Карл Фридрих Иероним фрайхерр фон Мюнхгаузен (нем. Karl Friedrich Hieronymus Freiherr von Münchhausen, райгуырдис 1720-æм азы 11 майы, Боденвердер — амардис 1797-æм азы 22 февралы, Боденвердер) — немыцаг барон, рагон дæллагсаксойнаг мыггаг Мюнхгаузенты байзæддаг, Уæрæсейы æфсады ротмистр. Хъуыстгонд у, йæхи йын цы литературон уацмысты прототиптæн райстæуыд, уыдоны фæрцы.

Бæстæйы скæсæнварс — Москитон Былгæроны (уырыс. Москитный берег) æвзæргомау бæстыхъæд æмæ зындзæуæн хъæдтæ кæй уыди, уый фæрцы йæ испайнæгтæ нæ баколонизаци кодтой. Уыйхыгъд уыцы ран æрбынат кодтой, испайнаг наутæ чи стыгъта æмæ ссырдта, уыцы англисаг пираттæ. Англисæгтæ XVII æнусæй, скæсæн былгæроны сæ позицитæ куы бафидар кодтой, уæд райдыдтой цæугæдон Сан-Хуаны рейдты цæуын Никарагуæйы ныгуылæнварсмæ, æмæ уым испайнаг колонитæм æрбабырс-æрбабырс кодтой. Уыцы дуг Москитон Былгæроны цæрджыты нымæц фылдæр кодта, англисаг колонитæй чи ралыгъд, уыцы негрты руаджы.

4 апрелы — Дзæуджыхъæуы райгуырдис уæгъдибар хъæбысхæстæй Европæ æмæ ССР Цæдисы цалдæр хатты чемпион, дунейы цыппар хатты чемпион, Дунейы Олимпион хъазтыты дыууæ хатты чемпион Андиаты Сослан.

Кæд китайаг гороскопы гæды нæй, уый у япойнаг æмæ вьетнамаг гороскопы уæнг (китайаг Кроличы азы бæсты Япон æмæ Вьетнамы цæуы Гæдыйы аз). Китайаг таурæгъмæ гæсгæ гороскоп уыры арæзта, æмæ йæ дзы гæды бауадзын нæ бафæндыд.
Ахуыры фæстæ службæ кодта æфсады. Кулиев фронты куы уыдис, 1944-æм азы мартъийы йæ адæмы ралидзын кодтой Хъазахстан æмæ Астæуккаг Азимæ. Демобилизацийы фæстæ Борис Пастернакы æххуысæй Кулиевæн радтой Мæскуыйы цæрыны бар, фæлæ уый йæхи фæндонæй ацыдис Хъиргъизмæ. 1956-æм азы уый раздæхтис Кæсæг-Балхъармæ (æцæг 1957-æм азы онг республикæ хуындис Кæсæджы АССР).

Республикæ Карели (Каре́ли, Ка́рьяла; уырыс. Республика Карелия, карел. Karjalan tazavaldu, кæнæ Karjalan respubliekku, фин. Karjalan tasavalta, вепс. Karjalan Tazovaldkund) у Уæрæсейы республикæ Цæгат-Ныгуылæн федералон зылды. Республикæйы сæйраг сахар у Петрозаводск (фин. Petroskoi [петроской]).

Студи фыццагдæр зындгонд ссис, цы актёрон техникæйы методæй пайда кодта, уый руаджы. Уыцы метод æрхъуыды чындис 1930-æм азты æмæ йæ бындуры уыдис Станиславскийы системæ.

Эсперантойы академи (эспер. Akademio de Esperanto) у, эсперантойы æвзаджы нормæтæ фидар чи кæны, уыцы хæдбар организаци. Йæ функцитæ сты: æвзаджы мидæг фæтчиаг чи ссис, уыцы дзырдтæ регистраци æмæ официалон кæнын.

1778-æм азы инæлар-поручик Суворовы Прозоровскийы бæсты снысан кодтой уырысы æфсæдты командæгæнæгæй Хъырымы. Йæ сæйраг хæс уыдис æрдæгсакъадах туркæгты æрбабырстæй бахъахъхъæнын.

Тевфик Эсенч (тур. Tevfik Esenç; 1904-æм аз, Хаджи-Осман, Турк — 1992-æм азы 7 октябры) уыди, йæ мадæлон убыхаг æвзаг чи зыдта, фæстаг ахæм адæймаг. Уыди, убыхаг æвзаг чи иртæста, уыцы ахуыргæндтæ Жорж Дюмезиль, Г. Г. Фогт æмæ М. А. Кумаховы информант. Абхазаг фыссæг Баграт Шинкубайы роман «Последний из ушедших»-ы сæйраг геройы прототип.

Индийы фурды тæккæ цæгатагдæр стъæлф ис Персы бакæлæны, цæгат уæрхады 30 градусмæ æввахс. Индийы фурд у 10000 км уæрхæн. Йæ фæзуат у 73 556 000 км² (Сырх денджыз æмæ Персы бакæлæн нымайгæйæ), бæрцут — 292 131 000 км³.

Мамсыры-фырты сфæлдыстадон архайд райдыдта æмдзæвгæтæй. Ирон газетты фыццаг хатт фæзындысты 1927-æм азы, 1931-æм азы та уыдон мыхуыры рацыдысты хицæн æмбырдгондæй («Фыццаг къахдзæфтæ»). Дæбейы поэзи сæйраджыдæр æвзæрдис партион политикон домæнтæй æмæ у рифмæгонд газетон публицистикæ, нæ ахады ирон поэзийы историйы.

Секъа йæ уацмысты æвдисы адæмы тырнындзинад сæрибармæ, рæстдзинадмæ, рухс дунемæ. Хицæн адæймæгты æвзæр миниуджытæ калы хурмæ — расыгкæнын, давын, æргом дзуры хисты ныхмæ, нымайы йæ адæмыл мæгуырдзинад æфтауæг æгъдауыл. Секъа фауы иннæ ирон зианхæссæг æгъдæутты дæр — ирæд, тугисын, чызг скæфын æмæ æндæр ахæмтæ.

1925-æм азы каст фæцис Ленинграды университеты æхсæнадон зонæдты факультет. 1928 азы каст фæцис аспирантурæ. 1928-1930 азты куыста Советон Цæдисы зонæдты академийы Кавказы историон-археологион институты. 1930-æм азæй куыста Зонæдты Академийы Æвзагзонынады институты сахар Ленинграды, 1950 азæй — Мæскуыйы. 1962 азы ссис филологион зонæдты доктор (æнæ диссертаци, «йæ куыстыты иумæйаг уæзæй»), 1969 азы та — профессор.