Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Транслитерация IAST: sindhī b̤olī iṇḍo yūrapī ḵẖāndān sā̃ taʿlluqu rakhandaṛ āryāī b̤olī āhe, jinhã te kujha drāviṛī uhuñāṇ paṇa maujūda āhini. hin vaqtu sindhī b̤olī sindh jī mukh b̤olī ãĩ daftarī zabānā āhe.

Республика Коми понесла невосполнимую утрату: скончался классик коми литературы Геннадий Юшков // «Комиинформ» юӧр сетан агентство (2009.05.21 лун; рочӧн)

«Нельзя быть безучастным к тому, что было или происходит с твоим народом»: коми народ в творчестве Г. Юшкова (Послесловие) // Юшков Г.А. Собрание сочинений. Т. 3: Роман, рассказы. – Сыктывкар, 2007. – С. 502–541. (Соавт. Лимеров П. Ф.)

Иттоккортоормиит (грен. Ittoqqortoormiit, асыввыв гренланд сёрнисикасӧн Illoqqortoormiut, Иллоккортоормиут («ыджыд керка»), важӧн дан. Scoresbysund, Скорсбисунн) — тайӧ Гренландия ді вылын кар. Йӧз: 452.

Пышкай ыджда кымын, сьöктаыс овлывлö 25 граммöдз. Вывтырыслöн кузьтаыс 13-16 сантиметр. Ёсь нырыс веськыд, кокыс дженьыд, но ён. Кузь чуньяса да крукыля чорыд гыжъяса.

Инуктитут (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ, Inuktitut, Inuttitut, Inuktitun, Inuinnaqtun, Inuttut) — эскимос-алеут кыв, Канадаын (Нунавут, Нунавик, Нунатсиавут, Рытыв-вой территорияясын) официал кыв. Анбур — Канадаса вужвойтырлӧн слога гижӧд либӧ латин.

Aa, Àà, Bb, Cc, Çç, Dd, (dj), Ee, Éé, Èè, Ff, Gg, (gu), (ig), Hh, Ii, Íí, Ïï, Jj, Kk, Ll, (ll), Ŀŀ, Mm, Nn, (ny), Oo, Óó, Òò, Pp, Qq, (qu), Rr, (rr), Ss, (ss), Tt, (tg), (tj), (tx), Uu, Úú, Üü, Vv, Ww, Xx, (ix), Yy, Zz.

Șș — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ румын кывйын, шуанног — [ʃ]. 1931—1937 воясӧ Ș вӧдитчисны яран анбурын. 1934—1937 воясӧ шыпас бергаліс сідзжӧ кильдин саами кывйын.

Сергей Морозов чужис Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Межадорын (ӧні — Сыктыв районса Межадор сикт) 1913 вося йирым тӧлысь 7-ӧд лунӧ.

1905 — Cӧвет кадся тӧдчана уджалысь, профессор (1934), экономикаысь доктор (1940), СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент (1958), Социалистическӧй уджвывса герой (1975) Владимир Старовский (куліс 1975)

Н.А. Тюрнинлы сетлісны Витебскса сынӧд-десант дивизиялӧн «Гвардеец» газетлысь, Россияса журналист котырлысь, Коми АССР-са Вылысь Сӧветлӧн Президиумлысь, Коми Республикаса печать управлениелысь грамотаяс.

Сельское население Коми в середине XIX — XX веке: расселение, состав, численность. — Сыктывкар: РИО ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН, 2005. — 220 с. (Соавторы Фаузер В.В., Рожкин Е.Н., Вишнякова Д.В.).

Тундраын да войвывса пармаын геофизикъяслӧн сьӧкыд да кывкутана удж йылысь гижис Михаил Игнатов аслас повесьтъясын да висьтъясын. «Чусалысь шом» медводдза висьтсӧ йӧзӧдіс «Войвыв кодзув» журналын 1959 воын. Во мысти татшӧм жӧ ним улын гижысьлӧн петіс медводдза небӧг.

Му шар пасьтала олысь пыстаяс котырын туялысьяс торйӧдӧны 65 сикасӧс. На пиысь квайтыс поздысьӧны да быдтысьӧны Коми муын. Медся бура тӧдсаӧсь миянлы ыджыд пыста (рочӧн Большая синица), Сьӧд юра пыста (рочӧн Московка), Рудовгӧрд пыста (рочӧн Пухляк), Юрсипыста (рочӧн Хохлатая синица), да с.в.

Артмӧдӧма XIX нэмлӧн медводдза джынйын Чердін уездса роч йӧзӧн. Пасйӧма 1843 вося мусерпасын. 1880-ӧд воясӧ тані вӧлӧма 21 овмӧс, школа. Олысьясыс чери кыйисны, вӧралісны, тӧвар колльӧдісны.
Лун сюзь (латин Surnia ulula, рочӧн ястребиная сова) — сюсь котырӧ пырысь лэбач. Коми муын олысь сюзьяс котырын туялысьяс торйӧдӧны дас сикасӧс, на лыдын и лун сюзьӧс.

Aa Bb BHbh Cc Dd DLdl Ee Ff Gg Hh HHhh HLhl Ii Jj Kk KHkh KLkl Ll Mm Nn NGng NYny Oo Pp PHph Qq Ss Tt THth TJtj TJHtjh TLHtlh TSts TSHtsh Uu Vv Ww Xx Yy Zz

Иван Истомин бура тӧдіс ӧтпырйӧ некымын кыв, кодъяс вылын и гижис: роч, яран, ханты да коми кывъяс. Истомин вуджӧдавліс рочсянь яран да коми кывъяс вылӧ. Сылӧн уна кывбур вылӧ гижӧма сьыланкыв.

Коми наука шӧринлöн историяыс пансьö 1944 восянь, кор Сыктывкарын вöлi лöсьöдöма СССР-са наукаяс академиялöн Войвыв база. Сы кадö танi уджалiсны академик Г.А. Разуваев, кодi пуктiс Воднöй посёлокын радий перйöмлы подув, академик А.А. Баев, кодi нуöдiс биохимическöй да химическöй туясьöмъяс.

«Райда» конкурс вӧлі ӧшым тӧлысь 1-2-ӧд лунъясӧ. Артмис 5 петкӧдчӧмысь. Вермасьӧмӧ пырӧдчис 13 ныв: Мастыкина Евгения (Ускар каркытшса Нӧвикбӧж грезд), Налётова Ирина (Сыктывкарса Эжва район), Палева Виктория (Удора район), Игнатова Ольга (Кӧрткерӧс район), Семенчина Елена (Сыктывдін район), Растворова Мария (Печора районса Яранкуръя (Приуральскӧй) сикт), Тищенко Олеся (Сыктыв район), Володина Надежда (Койгорт район), Бабикова Софья (Изьва район).

1678 во — овмӧдчанін артмӧ кык юкӧнысь: Гаръя погостецысь, кӧні кыпӧдӧма пу вичко, да Гаръя грездысь. Сэні вӧлі 34 олан да 1 куш овмӧс. XVIII нэм кежлӧ найӧ ӧтувтчисны.

Протактиний, лат. Protactinium (Pa) тайӧ 91-ӧд химия элемент. Актинид, радиоактив. Топыдлун - 15,37 г/см³. Сылан температура - 1841 K либӧ 1568 °C. Пуӧ 4300 K либӧ 4027 °C дырйи.

1839, сора тӧлысь 18 лун – чужис Вӧлӧгда губерниялӧн Усть–Сысольск уездса Кебра сиктын (ӧнi Коми Республикаса Сыктыв районлöн Куратов сикт).

Этнический фактор в демографическом развитии Республики Коми (середина XIX — начало XXI века). Очерки истории народонаселения. — Сыктывкар: ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН, 2006. — 184 с. (В соавт.).

Ѱѱ (важ слав. пси) — кирилл анбурлӧн шыпас, бергаліс роч кывйын XVIII нэмӧдз, ӧні бергалӧ сӧмын вичко славян кывйын. Шыпас петӧма эллин ψ шыпасысь. Шуанног — [ps]. Лыд пасйӧм — 700.

В.А. Лимеровалӧн кандидатскöй диссертация темаыс «Постижение авторской позиции при изучении эпических произведений родной литературы в 5–11 классах коми школы» (1995 во, уджöн веськӧдлысь − педагогика наукаясса доктор, профессор К. М. Нартов).

Шӧр вылыс немеч кыв (Diutsch, Tiutsch) — тайӧ бырӧм герман кыв, кутшӧмӧн сёрнитісны XIV нэмӧдз лунвыв Германияын, Австрия да Швейцарияын; ӧнія немечлӧн подув кыв. Анбур — латин.

Дорйӧма И.А. Куратов олӧм да гижӧдъяс серти диссертация. Уна вося туялӧмлы кывкӧртӧдӧн лоӧма «И.А. Куратов. Очерк жизни и творчества» монография (1960); содталӧмӧн уджыс мӧдысь петӧма 1975 воын. Анна Николаевна гижӧма водзкывъяс Иван Куратовлӧн небӧгъяс дорӧ, мый йӧзӧдӧма рочӧн Москваын (1958, 1975). Мукӧдыскӧд ӧтвылысь гижӧма да йӧзӧдӧма «Очерки истории коми литературы» (1959) да «Коми советские писатели» (1966) небӧгъяс.
1968 воын помаліс 8 класс 12-ӧд №-а сыктывкарса школаын да пырис велӧдчыны 15-ӧд №-а ГПТУ-ӧ. 1970 воын училишӧ помалӧм бӧрын пырис уджавны Сыктывкар­са опытнӧй судоремонт­нӧй заводӧ электромонтажни­кӧн. 1972 воын помаліс 1-ӧд №-а рытъя школа да пырис велӧдчыны Сыктывкарса канму университетлӧн филология факультетӧ. 1975 воын сійӧс мӧдӧдісны велӧдчыны Ле­нинградса университетлӧн журналистика факультетӧ. 1978 воын помаліс университетсӧ «журналист» специальносьтӧн.

Творчество И.А. Куратова и развитие литератур финно-угорских народов: материалы Всерос. науч.-практ. конф. (Сыктывкар, 3-5 июля 2009 г.) / Отв. ред. Т.Л. Кузнецова. – Сыктывкар: ИЯЛИ Коми НЦ УрО РАН, 2009. – 293 с.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Шусьӧг (роч кыв: Пословица) – афоризм нога ичӧт фольклор жанр, грамматика да мӧвп тӧдчӧдӧм боксянь помалана висьталӧм, кодлӧн эм веськыд да вуджӧдана вежӧртас. Налы лӧсялӧны ӧтувтан, стӧчлун признакъяс. Тайӧ зумыд кывтэчасъяслӧн вылі тшупӧд, вежӧртас кутысь медічӧт текст. Шусьӧгын тыдовтчӧ олӧм вылӧ видзӧдлас. Нӧдкывкӧд ӧтвылысь найӧ серпасалӧны збыльвывса олӧм.

Геннадий Юшков чужӧма 1932 вося рака тöлысь 14-öд лунӧ Сыктывдін районын Час сикт овмӧдчӧминса Сітбар грездын. Велӧдчӧма Сітбар да Час сиктса да 12–ӧд номера Сыктывкарса школаясын. Уджалӧма Коми республикаса радиокомитетын.

Та бӧрын вуджис уджавны Сыктывкарӧ. 1991—1992 воясын вӧлі Велӧдысьяслысь тӧдӧмлун кыпӧдан институтын быдтысян удж кабинетын методистӧн. 1992—1994 — Коми Республикаса Велӧдан министерстволӧн внешкольнӧй велӧдӧмлӧн республикаса шӧринын йӧзкостса педагогикаысь методист.

1930 — «Кобра» нимӧн та кадӧ вӧлі шуӧны «Турубановскӧй» грезд. «Турубановская» грездын вӧлі сиктсӧвет, школа, милиция участок, потребительяслӧн котыр, кресьтяналы общественнӧй отсӧг сетан комитет.

Фарси кыв (زبان فارسی [zæ'bɒːne fɒːr’siː]), сідзжӧ перс кыв — тайӧ иран кыв, Иранын каналан кыв. Зэв матіса кывъяс — таджик да дари (Афганистанын)

Вывтырыслӧн сьӧктаыс овлывлӧ 19 граммӧдз, кузьтаыс — 16 да шеныштӧм бордйыс — 25 сантиметрӧдз. Кынӧм улыс еджгов няйт рӧма, кокыс рудовгӧрд, нырыс сьӧдов. Но медся ёна лэбачсӧ мичмӧдӧ сылӧн ыджыд перкаль синмыс. Та вӧсна, тыдалӧ, и думыштӧмаӧсь пӧч-пӧльясным мича кай нимсӧ. Миянысь ӧтдор тадзи тайӧ лэбачсӧ сэсся некытӧн оз шуны.

2005ʼ восянь 2006ʼ воӧдз Рохир веськӧдліс финн-йӧгра кафедраӧн Гронингенын (Корнелиус Хассельблатт бӧрын), а 2009ʼ-2010ʼ воясӧ финн-йӧгра кафедраӧн Гамбургса университетын (Е. А. Хелимскӧй бӧрын). 2011ʼ воӧ сійӧ кутіс уджавны кывтуялысьӧн финн-йӧгра кафедраын Людвиг-Максимилиан нима Мюнхенса университетас (Елена Скрибник бердын).

Куим морта притчлöн удждоныс 164 шайт 64 ур. На пиысь настоятельлы – 105 шайт 84 ур, медводдза псаломщиклы – 35 шайт 28 ур, мöдыслы – 23 шайт 52 ур.

1918 — РСФСР-са народнöй комиссаръяслöн Сöвет аслас Декретöн вынсьöдiс Россияын Рытыввыв Европаса календар. Мöд асывнас лои урасьӧм 14-ӧд лун.
Алёна Старцева чужис Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сиктын 1985 вося вӧльгым тӧлысь 18-ӧд лунӧ. Помаліс ыджыдвидзса школа, Сыктывкарса канму университетса фин-йӧгра факультет «национальнӧй филологиа» специальносьт серти. Уджавліс коми кыв велӧдысьӧн, ӧні уджалӧ С.Я. Маршак нима челядьлы Коми Республикаса национальнӧй библиотекаын.

Чужанiнсӧ вӧзьяс эновтӧны да лэбӧны шоныдджыкинъясӧ моз тӧлысь помын либӧ кӧч тӧлысь пуксьӧм бӧрын. Тӧвйӧны уткаясыс Вой саридз да Шӧрмудор саридз бердын. Лэбачьясӧс туялысьяслӧн висьталӧм серти, Комиын кыйсьысьяслы веськавлывлӧмаӧсь Голландияын, Войвыв Исландияын, Бельгияын да Астраханьса заповедникын кольчаалӧм вӧзьяс.

Коми челядь фольклор туялӧмӧ медыджыд пай пуктіс Ю.Г. Рочев, коді 1974 воын дорйис тайӧ тема сертиыс кандидат ним вылӧ диссертация. Сійӧ вӧзйис жанръяс вылӧ юклӧм, видлаліс налысь аслыспӧлӧслунсӧ. 1969 воын йӧзӧдіс «Челядь сьыланкывъяс да мойдкывъяс» небӧг, кытчӧ пыртіс сӧмын на чукӧртӧм фольклорнӧй материал. Небӧгыс выль пӧв петіс 1994 воын. Челядь фольклор жанръяс вӧлі йӧзӧдӧма и «Коми йӧзкоста сьыланкывъяс» куим томын, мукӧд ӧтувъя фольклор чукӧръясын. 1988 воын вӧлі йӧзӧдӧма «Коми челядьлӧн важъя ворсӧмъяс» небӧгтор, кытчӧ пыртӧма 16 ворсӧм да некымын пудъясянкыв. Ворсӧмлысь семантика видлалӧма Д.А. Несанелис да В.Э. Шарапов уджъясын. Бӧръя воясас челядь фольклор туялӧ А.Н. Рассыхаев, ёнджыкасӧ ворсӧмкӧд йитчӧм текстъяс – пудъясянкывъяс, ворсана текстъяс, йӧзкостса важся ворсӧмъяс, а сідзжӧ ӧнія кадся челядь фольклор.

Шомчужысь, лат. Carboneum (C) тайӧ 6-ӧд химия элемент, абу кӧртулов. Топыдлун (графит) - 2,27 г/см³, (алмаз) - 3,513 г/см³. Сылан температура - 3800 K либӧ 3527 °C. Пуӧ 4300 K либӧ 4027 °C дырйи.

Бали кыв (basa Bali,ᬩᬲᬩᬮᬶ) — тайӧ Бали, Ломбок, асыввыв Ява да лунвыв Сулавеси діяс вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс — латин (Tulisan Bali), шоча бали аслыссикас анбур (Aksara Bali).

1917 вося вӧльгым тӧлысь помын бергӧдчис чужан сиктас. Кутіс веськӧдлыны Усть-Сысольск уездса милицияӧн, пырис Усть-Сысольскса военнӧй сӧветӧ. 1918 воын пырис ВКП(б)-ӧ, мый тӧдчис сылӧн военнӧй карьераӧ.

1990—1998 воясӧ Зинаида Прошева Россияса Йӧзӧс велӧдан министерство бердын Велӧдӧмын национальнӧй мытшӧдъяс венан институтлӧн Коми филиалын научнӧй сотрудник.

Ф.Е. Конев гижис 20 художествоа фильмлы сценарий. 1975 восянь пырӧ СССР-са кинематографистъяслӧн котырӧ. Босьтіс «Неман» журналлысь премиа. Олӧ Минскын.

1926 — Гобӧр сиктсӧветын олӧ 567 морт: «Турубановская» грездын — 25 овмӧс, 151 морт; «Евсинская» — 9 овмӧс, 56 морт; «Зиньково» — 18 овмӧс, 104 морт; «Ортюхинская» — 11 овмӧс, 60 морт; «Катыд» («Верховья») — 6 овмӧс, 34 морт; «Пӧчинӧк» грездын — 13 овмӧс, 79 морт; «Шутовская» грездын — 4 овмӧс, 43 морт.

Я. Коласлысь нимсö ас кадö вöлi сетöма уличаяслы, изэрдъяслы, уджаланiнъяслы (шуам, Якуб Колас нима Национальнöй академическöй драма театр, Национальнöй государственнöй лицей да сылöн юкöнъяс).

1968 воын помаліс Кужса кӧкъямыс класса школа, 1970 — Кебанъёльса шӧр школа, 1974 — Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика пакультет, лои физика велӧдысьӧн.
Гуджарати (ગુજરાતી, gujarātī) — тайӧ Индияын (Гуджарат штатын) да Пакистанын инд-арий кыв. Анбур — гуджарати, мукӧддырйи араб, важӧн — деванагари.

Коми йӧз дозмӧр варышӧс нимтӧны нӧшта курӧг варышӧн да чипан варышӧн, перымса комияс — тар варышӧн да курӧг варышӧн. Удмуртъяс ногӧн, тайӧ курег лушес, тур лушес, лылык лушес, лукъя лушес. Комиӧдны кӧ, артмӧ: курӧг варыш, тар варыш, гулю варыш, дозмӧр варыш. Лыддьӧдлӧм коми да удмурт нимъясыслӧн подулыс ӧти, код серти позьӧ тӧдмавны, мыйӧн пӧткӧдчӧ тайӧ варыш сикасыс.

1992 воын помалӧма Кыв, литература да история институтса очнӧй аспирантура. 1996 воын Роч литература институтын (Пушкин керка) дорйӧма филология наукаясса кандидат ним вылӧ диссертация «Генезис и динамика мифологических образов (по материалам несказочной прозы народов Европейского северо-востока)» тема серти.

Югов С. Юстина Аверкиевна Попова (1896-1980) // Писатели Коми: биобиблиографический словарь: В 2-х т. — Сыктывкар, 2001. — Т. 2. — С. 167-170.

Маддяръяслӧн ас ним — magyar(ok) (важ маддяр кыв: Моgor; шӧр грек кыв: Μεγέρη) — юкӧны кык торъя кыв вылӧ. Медводдза юкӧнсӧ — mōś — ӧткодялӧны вӧгулъяслӧн манси ас нимкӧд да ӧстякъяслӧн кык фратрияысь ӧтиклӧн Мось ас нимкӧд. Кывйыслӧн мӧд юкӧныс абу гӧгӧрвоана: вермас пӧ лоны сэні кутшӧмкӧ фин-йӧгра кыв, коді артманног серти матын фин. yrkö «айлов» вежӧртаса кывлы.

2013, урасьӧм тӧлысь 14 лун — Россияса Йӧзӧс велӧдан да наукаысь министр Дмитрий Ливанов кырымаліс «О реорганизации федерального государственного бюджетного образовательного учреждения высшего профессионального образования «Сыктывкарский государственный университет» и федерального государственного бюджетного образовательного учреждения высшего профессионального образования «Коми государственный педагогический институт» приказ. Велӧдчанінъясӧ приказ воис урасьӧм тӧлысь 18-ӧд лун. Сы серти, пединститут ӧтувтасны университет бердӧ кыдзи торъя тэчас, а университет лоас институтлӧн правопреемникӧн .

«Водзöс перъям» (1942) да «Мулöн шы» (1943) кывбур чукöрын, «Вöрын суд» (1943) да «Водзöс перйöм» (1945) поэмаясын поэт ыдждöдлö беларус войтырöс, партизанъяслысь подвиг, эскöдö, мый фашистъясöс вермам. «Чери кыйысьлöн хата» (1947) поэмаын петкöдлöма Рытыввыв Беларусьлöн БССРкöд йитчöм йылысь тыш.

Помалӧма начальнӧй школада Емдінса вылыс начальнӧй училишӧ. Усть-Сысольскса педагогика техникум помалӧм бӧрын сійӧс мӧдӧдісны велӧдысьӧн Мокчойса II тшупӧда школаӧ.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

1942 вося ода-кора тӧлысьӧ муніс армиаӧ, помаліс Кардорын военно-пулемётнӧй училишӧ, тышкасис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи Волхов фронтын да Ленинград гӧгӧрын. Войнабӧрса кадӧ уджаліс ветеринарнӧй фельдшерӧн Айкатылаын.

1957-1965 воясö Коми филиалöн веськöдлiс П.П. Вавилов, кодi сэсся лоис наукаяс академиялöн член-корреспондентöн, ВАСХНИЛ-са академикöн, видзму овмöс наукаясöн Ставроссияса академиялöн президентöн.
Этлингера (латин Etlingera) – имбирь котырса быдмӧг увтыр. Сійӧ быдмӧ Азияын да Океаниияын (Индия, Бангладеш, Бирма, Китай, Лаос, Камбоджа, Вьетнам, Таиланд, Малайзия, Сингапур, Индонезия, Пилипин, Бруней, Папуа-Выль Гвинея, Австралия).

Иван Сажин — медводдза коми повесьтлӧн автор. «Ён тыш» повесьт сюрӧс боксяньыс абу помалӧма да матын кинохроникалань. Повесьтын Сажин серпасалӧ Коми обласьтын Гражданскӧй тыш кадся некымын эпизод.

Айму вӧсна Ыджыд тыш бӧрын уджаліс Коми радиокомитетын веськӧдлысьӧн. 1948—1949 воясӧ И.И. Пыстин велӧдчис ВПШ-ын (Вылыс партийнӧй школа). 1951 восянь гижысь «Войвыв кодзув» журналын кывкутысь редактор.

Юрий Васютов тӧдса кыдзи кывбур да проза гижысь, челядьлы гижысь. Медводдза кывбурсӧ йӧзӧдіс 1951 воын. Сы кадсянь гижысьлӧн петіс дасысь унджык небӧг.

Безносикова А.А., Прошева З.А. Методическӧй индӧдъяс первой класслы «Шонді югӧр» лыддьысян книга дінӧ. — 2-е изд. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1977.

1987 воын помалӧма Сыктывкарса канму университетын филологиа факультетысь коми юкӧн. 1987—1989 воясӧ велӧдӧма Укваса 9-ӧд №-а школаын роч кыв да литература.

1919 вося вӧльгым тӧлысьӧ пырӧма Усть-Сысольскса партизанъяслӧн котырӧ. Унаысь ветлӧма враглӧн тылӧ да вайӧма колана юӧрръяс. Ӧшым тӧлысьӧ Домна Каликоваӧс еджыдъяс кыйисны Кулöмдiн районса Аныб сикт дорын разведка дырйи да ёна нӧйтісны. Сійӧс вӧлі лыйлӧма ӧшым тӧлысь 22-ӧд лунӧ Помӧсдін сиктсянь неылын Эжва ю вылын.

Коми туялан институтлӧн медводдза вояссяньыс босьтчисны лӧсьӧдны школалы коми кывйысь, литератураысь да историяысь велӧдан небӧгъяс. Вӧлі лӧсьӧдӧма коми кыв гижанног свод (1937), йӧзӧдӧма коми кыв гижанног кывкуд (1939). Институтса уджалысьяс дасьтісны да йӧзӧдісны Иван Куратовлысь кык небӧга йӧрыш (1939), «Висер вожса сьыланкывъяс да мойдкывъяс» (1941). Айму вӧсна Ыджыд тыш воясӧ коми кыв туялысьяс босьтчисны чукӧртны сёрнисикасъяс.

Abantu bonke bazalwa bekhululekile njalo belingana kumalungelo abo. Balesipho sikanembeza, ngakho bamele baphathane ngomoya otshengisa ubuhlobo lobunye.

Чжуан кыв (Sawcuengh, Vahcuengh, Vaƅcueŋƅ, 话壮) — тайӧ тай-кадай кыв, Гуанси-Чжуан асвеськӧдлан кытшын (ӧні лунвыв Китайлӧн регион) официал кыв.

Пшыркоў, Ю. С. Эпас рэвалюцыі : паэмы Я. Коласа «Новая зямля» і «Сымон-музыка», трылогія «На ростанях» / Ю. С. Пшыркоў. — Мінск : Вышэйшая школа, 1975. — 238 с.

1931 воын Сыктывкарын восьтісны Коми канмуса педагогика институт да ӧттшӧтш тупкисны Ленинградса да Вӧлӧгдаса институтъясысь коми юкӧнъяс. Велӧдчысьясӧс да велӧдысьясӧс вуджӧдісны Сыктывкарӧ. 1932 вося тӧвшӧр тӧлысь 16 лунсянь Георгий Старцев кутіс веськӧдлыны Коми канмуса педагогика институтын велӧдан юкӧнӧн да история кафедраӧн. Сыктывкарӧ вуджӧдӧмсӧ Г.А. Старцев лыддис «ыстӧмӧн»: сійӧ кӧсйис эз велӧдны, а нуӧдны туясьӧмъяс. Та вӧсна уджаліс дыша, водзмӧстчӧмтӧг. 1935 вося кӧч тӧлысьӧ сійӧс уволитісны Коми институтысь («за невозможностью нагрузить его по специальности»). Медшӧр уджӧн Сыктывкарын сылӧн лои Коми обласьтса краеведческӧй музей, кӧні директораліс 1933 восянь нин. Та кадӧ гижис «Зыряне» ыджыд удж — Сӧвет кадся медводдза монографическӧй очерк, мый коли йӧзӧдтӧг.
Nostr patr kel es in sieli! ke votr nom es sanctifiked; ke votr regnia veni; ke votr volu es fasied, kuale in siel, tale et su ter. Dona sidiurne a noi nostr pan omnidiurnik; e pardona (a) noi nostr debti, kuale et noi pardon a nostr debtatori; e no induka noi in tentasion, ma librifika noi da it mal.

История коми литературы. – Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1980. (Соавторъяс – Микушев А.К., Плесовский Ф.В., Рочев Ю.Г., Чисталёв П.И. да мукöд)

Видз-му вӧдитана муяс босьтӧны 8% став мусьыс, а гӧрана муяс - 2 млн. гектар. Унджык фермаяс - тайӧ неыджыд овмӧсъяс. Му вӧдитчӧм да скӧт видзӧм ёна механизируйтӧма.

Мегрел кыв (მარგალურ ნინა, margalur nina, груз. მეგრული ენა megruli ena, абх. агыруа бызшәа) — тайӧ Грузияын да Абхазияын картвел кыв, матіса лаз кывлань. Анбур — грузин.

Ученые Института языка, литературы и истории Коми научного центра УрО РАН: Биографический справочник / Сост. И.Л. Жеребцов. — Сыктывкар, 2000. — 212 с.

Коми пединститут восьтöм вöлi 1932 вося урасьӧм тӧлысь 21 лунӧ. Кыпыда восьтӧм вылын вöлi 12 велöдысь да 120 велöдчысь. Институт тэчасын: ректорат, 8 факультет, 26 кафедра, аспирантура, библиотека, содтöд тöдöмлун босьтан шöрин, и с.в.

Георгий Старцев чужис 1902 вося урасьӧм тӧлысь 21-ӧд лунӧ Яренск уездса Онежье вӧлӧсьтысь Катыдпом грездын (ӧні — Коми Республикаса Княжпогост район). Сылӧн медводдза велӧдысьӧн лоис батьыс. 1916 воын помаліс Туръяыбын вичкобердса школа. Сэсся бать-мамыс мӧдӧдісны писӧ Соловецкӧй манастырӧ, кысянь пырис велӧдчыны Гамса кыквося школаӧ. Сійӧс эштӧдӧм бӧрын 1918 воын пырис велӧдчыны Емдінса велӧдысьяслӧн семинариаӧ.

Лису (ꓡꓲ-ꓢꓴ, လီဆူး ဘာသာစကား, [lìsʰú bàðà zəɡá]) — тайӧ лунвыв Китайын, Мъянмаын, Таиландын, Индияын да Лаосын син-тибет кыв. Анбур — Фрейзер анбур, важӧн латин, лису слога анбур.

Ичöт кенялöн сьöктаыс сöмын 97 грамм. Вывтырыс 31 сантиметр кузьта. Гöныс пушыд да небыд, бордйыс дженьыд да паськыд. Кузь бöжыс гöгрöс пома. Юрыс да синмыс пемыдруд рöма. Кынöм улыс, бордйыс да бöжыс гöрдов. Чöв олысь лэбач, шыасьлывлö шочиника.

1968 воын В. Паршуков веськаліс СССР-са сборнӧй командалӧн медшӧр составас да вуджис тренируйтчыны СССР-са нимӧдана тренер А.М. Дьякин дорӧ.

Прошева З.А. Асшӧр лыддьысян урокъяс вылын начальнӧй класса челядьӧс коми народлӧн культураӧн да искусствоӧн тӧдмӧдӧм: Методическӧй индӧдъяс. — Сыктывкар, 1993.

Медводз шуисны дзоньтавны-выльмöдны Петыр-Павел нима тöвся вичкосö. Общинаса старостаöн бöрйисны фронтовик, Япониякöд да Айму вöсна Ыджыд тышъясса ветеран Милослав Николаевич Игнатовöс. Вичко сöстöммöдöм да выльмöдöм бöрын кутiсны волывлыны Сыктывкарысь попъяс, медым нуöдны службаяс, а Улляна манастыр воссьöм бöрын кежавлiс и Сыктывкарса да Воркутаса епископ Питирим.

Егор Потапов чужӧма Шойнаты районса (ӧні Кӧрткерӧс районса) Додз сиктын 1937 вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ. Сизим вося школа помалӧм бӧрын уджалӧма колкозын, вӧлӧма лесникӧн, Кӧрткерӧс районса «Звезда» газетын литсотрудникӧн.

Наяда — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 33 км. Нептунӧдз шӧр кост 48 227 км. Наяда восьтіс Америкаса астроном Ричард Террил 1989 воын.
Куим созыв Николай Лютоевӧс бӧрйылісны Кулӧмдін районса сӧветӧ депутатӧн. Пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Кулӧмдінса юкӧнӧ, Ветеранъяслӧн райсӧветса президиумӧ.

1859 вося йирым тӧлысь 30 лунӧ австрияса император Франц Иосиф сетiс Листлы рыцар ним (чин), сетiс сылы Франц Риттер фон Лист ним. (Ritter (немеч) — рыцарь, верзьӧма морт)

Копт кыв (Ⲙⲉⲧⲣⲉⲙ̀ⲛⲭⲏⲙⲓ /met-remenkʰīmi/) — тайӧ бырӧм (XVIII нэмӧдз) афразия кыв (семит кывъяслань матіса) Египетын, веськыд йылӧм важ египет кывлӧн, египетса христиана вичкоын официал кыв.

Сингапур (китай 新加坡共和国, пиньинь: Xīnjiāpō Gònghéguó, малайзия Republik Singapura, тамил சிங்கப்பூர் குடியரசு, Ciŋakappūr Kudiyarasu) - тайӧ канму-кар Азияын.

Ӧні шӧр редакторалӧ Василий Лодыгин – Россияса Гижысь котырӧ да журналистъяслӧн котыръясӧ пырысь, ӧнія коми сьыланкывлӧн «Василей» гаж-конкурс лӧсьӧдысь, Россияса да Коми ССР-са культураын нимӧдана уджалысь, Коми республикаса Веськӧдлан котырлӧн И.А. Куратов нима премиа босьтысь.

Сюзьясыд войся лэбачьяс, югыд кадад найӧ дзебсьӧмӧн олӧны, а тайӧ сикасыс аддзӧ да кыйсьыны петавлӧ тшӧтш и луннас. Оласногыслӧн татшӧм аслыспӧлӧслуныскӧд и йитчӧма лун сюзь нимыс.

Горгонейон (S/2009 (93) 2) — тайӧ Минервалӧн спутник. Сылӧн ыджда — 3 км. Минерваӧдз шӧр кост 380 км. Спутник восьтіс америкаса астроном Франк Марши уджъёртъяскӧд Кек телескоп вылын (Гавай діяс) 2009 воӧ.

Тефия либӧ Тетис — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 531 км. Сатурнӧдз шӧр кост 294 620 км. Тефия восьтіс Италияса да Францияса астроном Джованни Доменико Кассини 1684 воын.

Война бӧрын посёлок сӧвмис кыдзи курорт. Леселидзеын лоины челядьлы санаторий, шойччан керка, спортивнӧй база-пансионат. Тані тренируйтчисны медбур спортсменъяс, футболысь СССР-са сборнӧй команда и уна мукӧд. Сідзжӧ тренируйтчисны гандболистъяс да легкоатлетъяс. 1975 воын восьтӧма К.Н. Леселидзелы паметник, авторыс — Силован Якимович Какабадзе.

Дёмин В.Н. И.А. Куратов и европейская поэзия: докл. на заседании президиума Коми НЦ УрО РАН – Сыктывкар: Коми НЦ УрО РАН, 1999. – 21 с. (Научные доклады; Вып. 416).

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Тайӧ званньӧсӧ да званньӧ йылысь Положениесӧ лӧсьӧдӧма 1938 вося ӧшым тӧлысь 27-ӧд лунӧ СССР-са Вылыс Сӧветлӧн Президиум «Об установлении высшей степени отличия — звания Героя Социалистического Труда» Шуӧмӧн. Водзынсӧ вӧлі Уджвывса Герой ним.

Коми туялан институт (рочӧн: Коми научно-исследовательский институт) — Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын 1930-ӧд воясын лӧсьӧдӧм институт, кӧні туялісны Коми мулысь история, культура да кыв.

Начало этнокультурной истории Руси IX-XI веков / Рос. акад. наук, Ин-т славяноведения и балканистики. - Смоленск : Русич; Шаблон:М. : Гнозис, 1995. - 317 с.

1719 — Грездын кык овмӧс. Ӧтиас олісны К.К. Курочкинлӧн пияныс, мӧдас — Федот Дементьевич Чисталёв, кодӧс вӧлі 1707 воын вӧлі пасйӧма кыдзи Ф.Д. Попов.

Коми кытшыслы ӧнiя статусcö вӧлі пуктӧма 2007 вося косму тӧлысьö, кор Перым муысь Оланпас лэдзан ӧксян (Законодательнӧй собраннё) вынсьӧдіс Перым мулысь Устав.
Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.) Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Афанасий Маегов чужис 1893 вося сора толысь 3(17)-ӧд лунӧ Усть-Сысольскын. 1908 воын помаліс Усть-Сысольскын карса училишӧ, 1912 воын — Тотьмаын велӧдысьяслысь семинариа. 1912—1914 воясӧ уджаліс велӧдысьӧн Усть-Сысольск уездса Нёбдін сиктын. 1914 восянь сійӧ сарскӧй армиаын. 1915 восянь велӧдчис Тифлисын прапорщикъяслӧн школаын. 1918—1921 воясӧ Афанасий Маегов вӧлі Гӧрд армиаын: Вашка-Мезень полкса командир, уездса военком, ревкомса веськӧдлысь.

Ɛɛ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ акан, динка, фон, эве, крио, бамана, лингала, йоруба кывъясын. Шуанног — [ε]. Сідзжӧ Ɛ вӧдитчӧны тамазигхт да кабил кывъясын [ʕ] шы пасйӧм пыдди.

1937 — коми войтырлысь история да археология туялысь, история наукаясса доктор, Коми АССР-са наукаын нимӧдана уджалысь, Россияса наукаын нимӧдана уджалысь Элеонора Савельева

Юрий Васютов чужис 1931 вӧльгым тӧлысь 14 лунӧ Новосибирск обласьтысь Колыван районса Орскӧй Бор грездын. 1932 воын бать-мамыс вуджисны овны Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Удора районӧ. 1948 воын помаліс Кослан сиктса шӧр школа.

вӧльгым 19 лун — чужис Архангелогород губернияысь Двина уездса Куростров вӧлӧсьт улӧ пырысь Мишанино грездын (ӧні — Кардор обласьтын Ломоносово грезд. Чайтӧны, мый сылӧн мамыс, Елена Ивановна Ломоносова (ныв дырйиыс Сивкова), вӧлӧма коми аньӧн.

тӧвшӧр тӧлысь 27—29 лунъяс — Сыктывкарын муніс том йӧз костын мача хоккейысь ставмирса первенство: Рочмуса котыр 1:0 тшӧтӧн вермис Шведмуысь котыр да шедӧдіс медводдза места.

1948 воын помаліс Кослан сиктса шӧр школа, 1955 воын — А.М. Горький нима Литературнӧй институт. Уджаліс Удора районса «Выль туйӧд» газетын медводз литературнӧй сотрудникӧн, а сэсся кывкутысь секретарӧн. СССР-са журналист котырӧ пырысь.

А. А. Безносиковакӧд ӧтвылысь дасьтӧмаӧсь комиа-роча да роча-комиа кывкудъяс. Сідзжӧ найӧ лӧсьӧдісны 2, 3 да 4 классъяслы выль «Лыддьысян книгаяс». Сэсся найӧс йӧзӧдлісны мукӧд ним улын: «Бобӧнянь» 2 класслы, «Пӧлӧзнича» 3 класслы да «Катшасин» 4 класслы.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Купидон — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 9 км. Уранӧдз шӧр кост 74 392 км. Купидон восьтісны Америкаса астрономъяс Марк Роберт Шоуолтер да Джек Джонатан Лиссауэр 2003 воын.

Каталог выставки Коми книги и книжной графики / НТО полиграфии и издательств Коми АССР; [вступ. ст.: С.С. Раевский]. — Сыктывкар: Коми кн.изд-во, 1961. — 55 с.

Перым Коми кытш (рочӧн Ко́ми-Пермя́цкий о́круг Пермского края) — Роч Федерацияын аслыссяма статуса мутас, пырӧ Перым крайӧ. Куйлӧ Урал водзын, Кама йылын. Тайӧ коми войтырлӧн чужанін. Коми йӧзыслӧн мӧд чужан му — Коми Республика, куйлӧ Коми кытшсянь войвылынджык.
Ӧнія кадӧ водь олӧ Ленинград обласьтлӧн Кингисеп районса войвылын, Петыркарын да Эстонияса асыв-войвылын. Водь олӧ Лужицы (Luuttsa, Лууттса), Краколье (Jõgõperä, Йыгыпера), Пиллово (Pilola, Пилола) грездъясын. Краколье грезд ӧнія кадӧ воштіс торъя овмӧдчанінлысь статуссӧ да лыддьысь Лугавом посёлоклӧн юкӧнӧн.

«Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» ним сетӧны вит во мысти Коми Республикаса Юралысьлӧн Почёт грамота босьтӧм бӧрын. Почёт ним босьтысьяс новлӧны «Коми Республикаса нимӧдана уджалысь» морӧсвывса пас.

Медся гырысь этша лыда войтыръяс - тайӧ карелъяс, финн шведъяс (291 000 гӧгӧр), чиганъяс, юдейяс, татараяс да саамъяс. Кӧть и роч кывъя йӧзыс Суоми муын бура уна (62,5 сюрс морт гӧгӧр), найӧс озӧ лыддьӧй этша лыда войтырӧн.

1887-ӧд вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ Ужга сиктын Александрияса Опонасей вичко бердын кутіс уджавны вичкобердса школа. Велӧдісны сэні сӧмын 3-4 во. Крестьяна челядьлы нуӧдісны Ен кыв, лыддьысьӧм, артасьӧм да гижӧм.

Но, сэсся сiйӧ Ульяна вӧян местасӧ Ульяновскӧйӧ шуасны.Но, сiйӧ лыддьӧны, мый вроде сэтшӧм поступок вӧчӧма Ульяния, мый налы, лёк йӧзлы, эз сетчы, асьсӧ пӧгибнитӧдiс, вӧйтчис. Ӧнi кӧ шуны, героиня, но вот сэсся местаыс и Ульяна.Сы весьтӧ и стрӧитӧмаӧсь манастырсӧ, сы местаӧ.Но ещӧ Ульяна манастырыс, названиеыс ещӧ сложнӧйджык: Ульяновский Троицко-Печорский Стефановский монастырь.Тадзи сложнӧй названиеыс.

1975 — Cӧвет кадся тӧдчана уджалысь, профессор (1934), экономикаысь доктор (1940), СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент (1958), Социалистическӧй уджвывса герой (1975) Старовский Владимир Никонович (чужис 1905)

Оліс Ыджыдъяг посёлокын, 1962 восянь сэні велӧдчис 8 класса школаын. 1973 воын Косланса шӧр школа помалӧм бӧрын уджаліс слесарӧн Косланса вӧр пунктын. 1974 восянь велӧдчис Коми канмуса педагогика институтысь физика-математика факультетын. Велӧдіс Косланса шӧр школаын физика да астрономиа. 1986-сянь «Выль туйӧд» газетын корреспондент, ӧні — экономика юкӧдын редактор.

Gbogbo ènìyàn ni a bí ní òmìnira; iyì àti ẹ̀tọ́ kọ̀ọ̀kan sì dọ́gba. Wọ́n ní ẹ̀bùn ti làákàyè àti ti ẹ̀rí-ọkàn, ó sì yẹ kí wọn ó máa hùwà sí ara wọn gẹ́gẹ́ bí ọmọ ìyá.

Анна Фёдорова чужӧма 1912 вося урасьӧм тӧлысь 4 лунӧ Сыктывкарбердса Кӧджпон грездын сиктса велӧдысь семьяын. 1936 воын помалӧма Коми канмуса педагогика институтысь кыв да литература факультет.

Бамана (Bamanankan, ߓߡߊߣߊ߲ߞߊ߲), сідзжӧ бамбара — тайӧ Малиын, Сенегалын, Гамбияын, Гвинеяын, Кот-д’Ивуарын да Буркина-Фасоын манде кыв. Анбуръяс — латин, араб да нко.

Luk hom an beye:na:kwe delibałda'kowa we'atchonan, a:ho'i le'a:wanikwanna, ‘Demł a:ho' a:wan Mosson an iydunona dekkwin don yam ik'e:na: k'okshuna:wa. Iydunon akkya don yelede'una:wa!'" Lesna' Isaiah ts'ina: ya:k'yakkya.

1645 — Тані коли сӧмын ӧти олан керка, кӧні оліс Григорий Афанасьевич (овсӧ абу индӧма). Мукӧдыс кувсисны 1630—1640—ӧд воясӧ тшыглунысь. Бӧръя олысьыс куліс тшыгъялӧмысь 1668 воӧ.
1998 восянь пырӧ Россияса гижысь котырӧ, 2003 восянь — Россияса журналист котырӧ. 2010 вося моз тӧлысьсянь Фин-йӧгра гижысьяслӧн XI Войтыркостса конгресс вылын (Оулу, Финляндия) бӧрйӧма Фин-йӧгра гижысьяслӧн Войтыркостса ассоциациа Правленньӧ пырысьӧн. Карелия Республикаса журналист котырлӧн Правленньӧ пырысь.

Если кто знает Алексея Степановича Тимушева, поправьте, пожалуйста, год рождения и год окончания школы. Я уверен, что они ошибочны. Я закончил ту школу в 1955 году и в старших классах ещё застал его. Он был секретарем комсомольской организации и расписывался в комсомольском билете. Его сменил Андрей Тарабукин, самое странное, что подписи у них почти совпадали. С уважением Хруст

Почёт орден (рочӧн: орден Почёта) — Рочмуын канму награда. Лӧсьӧдӧма Россияса Президентлӧн 442 №-а индӧдӧн 1994 вося рака тӧлысь 2 лунӧ. Почёт орденлысь статут да серпасалӧм вынсьӧдӧма сэки жӧ. Статутӧ да серпасалӧмӧ вежсьӧмъяс пыртӧма Россияса Президентлӧн 19 №-а индӧдӧн 1999 вося тӧвшӧр тӧлысь 6 лунӧ.

Кулӧмдін районса газет редакция артмӧдӧма 1929 вося лӧддза-номъя тӧлысь 15 лунся ВЦИК-лӧн Шуӧм серти. Медводдза номер петіс 1929 вося вӧльгым тӧлысь 7 лунӧ. Сэки сійӧ шусис «Вӧр фронт». Сёрӧнджык газет петіс «Ленинскӧй правда» да «Ленин туйӧд» нимъяс улын.

Иван Изъюровлӧн медводдза кывбуръяс да висьтъяс петавлісны «Ордым» журналын 1926 воын. Сёрӧнджык петісны «Тималӧн бригада» (1932) да «Доменьлӧн мыж» (1936) повесьтъяса небӧгъяс, «Шуд» (1935) висьт чукӧр.

Памятникыс артмӧ пуысь вӧчӧм кык щитысь, кытчӧ гижӧма войнаын усьӧмаяслӧн овъясыс, да вит пельӧса кодзула памятник-обелискысь. Памятник подулыс вӧчӧма кӧрт бетон плита вылын кирпичысь. Обелискыс вӧчӧма цинкуйтӧм жӧчысь. Обелисккӧд орччӧн кыкнан дорсяньыс сувтӧдісны овъяса щитъяс усьӧмаяслысь овъяссӧ гижӧмӧн. Памятниксӧ выльмӧдісны-мичмӧдісны 2005 вося ода-кора тӧлысь 9 лун кежлӧ: щитъяссӧ клеитісны зарни шыпасъяса да зарни доргӧгӧра пемыдгӧрд кабалаӧн. 2006 воын памятник гӧгӧрсӧ потшӧсалісны, пуктісны скамейкаяс, краситісны йӧрсӧ, скамейкаяссӧ да обелисксӧ. Обелиск дорас лӧсьӧдісны клумба.

Комиын кӧнсюрӧ уткасӧ «вӧзь» пыдди шуӧны «ваулаӧн» да «кос уткаӧн». Вӧзь нимыс зэв важся, лӧсьӧдлӧмаӧсь сійӧс, тыдалӧ, важ финн-йӧгра войтыр уна сюрс во сайын нин. Перымса комияс пӧткасӧ шуӧны миян моз жӧ «вӧзьӧн». Ылыс рӧдвуж кывъясын лӧсялана весьтасъясыс тшӧтш эмӧсь, но сӧмын ӧнія войвывса финн-йöгра войтыръяслӧн – эстонецъяслӧн, саамъяслӧн, хантылӧн (ӧстякъяслӧн) да мансилӧн (вогулъяслӧн). Лунвывланьынджык олысь рӧдвуж войтыръяслӧн кывкудъясын, шуам, мордвалӧн, марилӧн да удмуртъяслӧн, «свиязь» вежӧртаса нимъясыс абуӧсь – татшӧм уткаясыс налы абу тӧдсаӧсь, сэтчӧс местаясын найӧ оз овны да.
1930-öд воясö Петыр-Павел вичколысь пытшкöссö вöлi мавтöма кельыдлöз рöмöн да мичмöдöма зарни серъясöн да дзоридзьясöн. Танi югъялöма ыджыд паникадилö. Царскöй вöрöта öтар-мöдарладорас вöлöмаöсь колоннаяс. На бокын öта-мöдыслы паныда сулалöмаöсь сус пуысь вöлалöм 1 метр судтаа, кианыс важ гижöда анделъяс. Вичкосö мичмöдöмаöсь и важся мича öбразъяс, а шуйга кырлöс саяс öшалöма Николай Чудотвореч вежалы важся öбраз да житие, кодöс чайтöмаöсь чудотворнöйöн. 1898 воын Николай II-öс императорö коронуйтöмкöд йитöдын тайö öбраз дорас ньöбöмаöсь да ладмöдöмаöсь зарниöдöм озысь веркöс (риза).

Армияысь локтӧм бӧрын бӧр локтіс заводас, велӧдчис рытъя школаын: босьтіс кӧрт кузя строгальщик, плотник, бетонщик-строитель, электрик, кровельщиклысь специальносьтъяс. Та кадӧ босьтчис гижны.

Джиан — пöльза вайысь лэбач: бырöдö-кокалö быдмöгъяслы лёк вöчысь гагъяссö. Миян пӧч-пӧльяс лöсьöдалöмаöсь лэбачыслысь нимсö сылöн шыалöм серти.

Йӧзкостса хор вӧлі лӧсьӧдӧма 1956 воын. 1966 воын сылы сетӧма «Народнӧй» почётнӧй ним, кодӧс век вӧлі вынсьӧдӧма. 1992 восянь хор новлӧ Тима Веньлысь нимсӧ.

1719 — Грездын оліс 39 мужичӧй (нывбабаяс йылысь юӧр абу). Индӧма налысь овъяссӧ: медтшӧкыда паныдасьлӧ Лихачёв ов, вӧлі сідзжӧ Можегов (гашкӧ, перымса комиясысь) да мукӧд.

Елена Коньшина чужӧма 1970 вося урасьӧм тӧлысь 22-ӧд лунӧ Кӧч районса Митя грездын. Юксьӧвса школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма Перымса канму педагогика институтлӧн филологиа факультетын.

1978 воӧ директорӧн индісны Саженинӧс А.И. Сійӧ пуктіс зэв ыджыд пай школа сӧвмӧдӧмӧ. Сідз, сы дырйи воссис теплича, радиоузел, а школа бердын лэптісны школьнӧй сад.

Рекемчук А.Е. Аслад — сӧмын сьӧлӧмыд: повесть, висьтъяс / Ред. С. Морозов; серпасалiс М.П. Безносов. — Сыктывкар: Коми кн.изд-во, 1962. — 132 л.б.

Лист сідзжӧ вӧлі нималана дирижёрӧн да велӧдысьӧн. Уна во чӧж Лист сетiс урокъяссӧ том музыкантъяслы. Лист гижис сiдзжӧ Шопен йылысь небӧг, венгрияса чиганъяслӧн шылад йылысь небӧг, да мукӧд тема йылысь зэв уна статья.

Война бӧрын школа паныдасис быдсяма мытшӧдыскӧд: абу тырмӧмаӧсь велӧдысьяс, велӧдчан жыръяс, оборудованньӧ. Нянь пӧжалісны бобӧняньысь, содтылісны сэтчӧ нӧшта кос картупель да пилипызь.

Оласногас уна öткодьлуныс сизьяскöд. На моз жö пöткöдчö пуяс вылын, корсялö гагъяслысь кырсь улö да пуö пырöм номыръяссö, перъялö лыска пуяслöн колльысь кӧйдыс. Ёна радейтö кокавны быдмӧгъяслысь чорыд кыша тусьяссö. Пуяс вылысь кынöмпöтсö перйигöн öтмоза тэрыба визъялö кыдзи вывлань юрöн, сiдзи и увлань юрöн.

Война дырйи став мужичӧйӧс нуисны, сиктын колисны сӧмын нывбабаяс да челядь. Урокъяс бӧрын зонкаяс да нывкаяс уджалісны колхозын, медым отсавны мамъяслы вӧчны унджык трудодень. Сиктӧ кольӧм велӧдысь-велӧдчысьяслӧн став выныс муніс фронтлы отсасьӧм вылӧ. Ярокова Людмила Павловна пуктіс уна вын, медым унджык челядь помалісны школа да мунісны водзӧ велӧдчыны. Сэки тетрадьясыд эз вӧвны, гижлісны важ журналъяс, газетъяс да небӧгъяс вылын.

Сиктын эм Культура керка. Праздникъяс дырйи дасьтӧны концертъяс, уджалӧны челядьлы быдсяма сикас кружок: лепка, оригами, серпасалӧм, драмкружок. Быд вежон помын том войтырлы дасьтӧны дискотекаяс.
Чужанінӧй менам — мыла сьыланкыв: висьтъяс, мойдъяс, олӧм серпасъяс / Серпасалiс В.А. Моторин; Ред. И.И. Белых. — Сыктывкар: Эскӧм, 2002. — 76 л.б.

Тарвос — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн радиус — 5 км. Сатурнӧдз шӧр кост 17 983 000 км. Тарвос восьтіс Америкаса астроном Джон Кавелаарс 2000 воын.

Кеняяс – колана лэбачьяс, вайöны уна буртор вöр-валы, лёк вöчысь гагъясöс бырöдöны да. Но кыйсьысьяс найöс мустöмтöны, сы вöсна мый пöткöдчöны налькъясö шедöм кыйдöсöн, а сiдзжö кокалöны лэчьясö веськалöм сьöлаясöс. А ыджыд кеня, мыйöн казялас мортлысь локтöмсö, ылiсянь на заводитас чирзыны да аслас горзöмнас шызьöдас вöрсö и васö. Та бöрын колана пöтка дiнад гусьöнтö сэсся он нин сибöдчы.

Усть-Сысольскса гимназия помалӧм бӧрын пырис велӧдчыны Варшаваса (ӧні — Улыс Вылькарса) политехническӧй институтӧ. Инженер профессия босьтӧм торкис Медводдза мирӧвӧй тыш — 1915 вося ода-кора тӧлысьӧ сійӧс босьтӧны армия да мӧдӧдӧны 171-ӧд запаснӧй пехотнӧй батальон. Вӧльгым тӧлысьӧ помаліс прапорщикъяслысь 3-ӧд Петергофса школа. Фронтъясын веськӧдліс взводӧн, ротаӧн, баталёнӧн, вӧлі полкса адъютантӧн. Тышкасигас ранитчыліс. 1917 вося Октябр революция дырйи вӧлі бӧрйӧма полкса комитетӧ.

Ананий Прокопьевич Размыслов чужис Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса (ӧні — Сыктывдін районса) Паль сиктын 1915 вося вӧльгым тӧлысь 6 лунӧ. 1931 воын помаліс Емдінса II тшупӧда школа да пырис литературнӧй уджалысьяслӧн курсъяс вылӧ, кутіс уджавны Коми небӧг лэдзанінын редакторӧн. 1933-1937 воясӧ велӧдчис Вӧлӧгдаса автодорожнӧй техникумын, уджаліс автотуй вӧчигӧн техникӧн. 1940 восянь уджаліс «Коми комсомолец» газетын.

Сыктывкарын торъя небӧгъясӧн вӧлі йӧзӧдӧма «Стужа» (1956) да «Берега» (1958) висьт чукӧръяс, «Время летних отпусков» повесьтъяс да висьтъяс чукӧр (1959), «Скудный материк» роман (1968). 2006 воын йӧзӧдӧма «Мамонты» выль небӧг - рӧдвуж йывсьыс эпическӧй гижӧд.

Игнатов Василий — «Похороны коми партизанки Домны Каликовой» да «Плач над телом Домны Каликовой» серпасъяс (1967); «Вступление Домны в Красную армию», «Казнь Домны Каликовой» да «Плач над Домной» серпасъяс (1976).

Англичан кыв — тайӧ герман кыв, Ыджыд Бритмуын, Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъясын, Канадаын (франсузкӧд), Выль Зеландияын да Австралия Ӧтувъябурын каналан кыв, Индияын каналан кывъясысь ӧти (хиндикӧд да штатъяслӧн официальнӧй кывъяскӧд).

Челядь дырйиыс батрачитӧма озыръяс дорын, уджалӧма кирпич вӧчан заводын. Том дырйиыс уджалӧма Кардорса, Вӧлӧгдаса да Петроградса заводъясын. Петавлӧма демонстрацияяс вылӧ Временнӧй правительстволы паныд, венласьӧма полициякӧд.

Кор 1937 воын пансис Ыджыд террорлӧн мӧд гы, тайӧ инмис и Ылыс Асыввывса армиялы, кӧні Василий Блюхер веськӧдліс «военнӧйяслӧн делӧ» серти военнӧй трибуналӧн: армияса пӧшти став командирсӧ вӧлі репрессируйтӧма. Владимир Панюковӧс пуксьӧдӧма 1937 вося моз тӧлысьӧ. СССР-са НКВД-лӧн пытшкӧсса тюрмаын 7 тӧлысь чӧж сылысь корисны, медым висьтасис военнӧй заговорын да шпионажын.

Тi кöть шудаöсьджык лоöй!: кывбурьяс, поэмаяс / Лöсьöдiс В. В. Тимин; серпасалiс Г.Н. Шарипков; ред. Е.В. Ветошкина (Козлова); Союз писателей Республики Коми. – Сыктывкар: Коми гижысь котыр, 2009. – 286 л.б.
Николай Тюрнин ёнджыка тӧдса кыдзи поэт-песенник; кывбуръяс вылас гижӧма 100 сайӧ сьыланкыв. Н.А. Тюрнин торъя да ӧтувъя небӧгъясын йӧзӧдiс ныв-зонпоснилы уна кывбур, кодъяс вочасӧн лоины сьыланкывъясӧн. Сiдз, 2007 воын «Василей» конкурс дырйи поэтлӧн чужан сиктлы сиӧм «Сюа чомйӧй, Дереваннӧй!» сьыланкыв шедӧдіc Гран-при. А «Сьыланкывкӧд коля» сьылан лои республикаса челядьлӧн ӧнiя кадся сьыланкывъя фестивальлы кыпӧн. Николай Тюрнин тӧдса кыдзи ӧнія коми сьыланкывлӧн регионъяскостса челядь фестиваль котыртысь; сійӧс нуӧдӧны ӧтчыдысь кык вонас.

1955 воын кыпӧдісны аэропорт. 1960-ӧд воясын восьтісны нянь пӧжаланін да нянь лавка, кыпӧдісны 8 класса школалы керка, сёянін, сёян-юан вузасянін. Кык судта школа вӧлі лэптӧма 1970-ӧд воясӧ.

1994— дорйис Рочмуса наукаяс академияысь Славян туялан институтын история наукаясса доктор ним вылӧ диссертация, нимыс — «Проблемы этнокультурной истории славян и Руси в IX-XI вв.».

Дасьтіс коми кывйысь велӧдчан небӧгъяс: «Коми грамма­тика. Фонетика да морфология. Ч.1» (1952); «Коми кыв. Грам­матика, правописание, сёрни развивайтöм» (1956, 1958, 1960).

Татшӧм кывбуръясын кыдзи «Эмӧсь кодзувъяс», «Менам велӧдысьлы», «Медся мича, медся авъя» петкӧдлӧма чужан мулӧн мич да матысса дорӧ шаньлун. Ас гижӧдъясын поэт висьталӧ муслун йылысь, коді и дойдӧ и радлӧ.

Лэбачлы нимсӧ сетӧма рӧм сертиыс. Коми йӧз, тшӧтш и коммусаяс, нимтӧны сійӧс нӧшта ӧмидз кайӧн. Мича кайлӧн кытсюрӧ (кымӧсыс, голяыс да морӧсыс) ӧмидз тусь кодь. Удмуртъяс уна ногӧн шуӧны лэбачсӧ, но кыкыс на пиысь гӧн рӧмыскӧд жӧ йитчӧма: горд юбер да горд гадё юбер, кодъяс гӧгӧрвосьӧны кыдзи «гӧрд ябыр» да «гӧрд морӧса ябыр». Рочӧн малиновка либӧ зарянка. А зарянка нимыс артмӧма «заря» кывйысь, сы вӧсна мый тайӧ сьылысь кайыс пӧ кыпыда дзользьӧ-шыалӧ асъя кыасянь рытъя кыаӧдз кӧть тулыс—гожӧмнас, кӧть арнас.

Раджастхани (rājasthānī, राजस्थानी, راجستھانی‎) — тайӧ Индияын (Раджастхан штатын) да Пакистанын инд-арий кыв, матіса хиндилань. Анбуръяс — Индияын деванагари, Пакистанын - араб (насталик).

Куття лунöн шуöны Рöштвоöдзса лунсö. Сы рытö помасьö Рöштво видз, кодi кыссьö вöльгым 28-öд лунсянь. Куття лун кежлö дасьтöны куття рок. Куття роксö вöчöны шабдi выйысь да шыдöсысь.

Оліс Чилимдін районса Замежнӧй сиктын, веськӧдліс нянь пӧжаланінын. 1980-ӧд воясын вуджис овны Сыктывкар. Кулі 2002 вося моз тӧлысь 29-ӧд лунӧ.

Бобракова Ия Петровна (1927–2012) – Россияса да Коми АССР-са культура да искусствоын нимӧдана уджалысь, Россияын нимйӧза артистка, театрса режиссёр, Коми Республикаса канму премиа кыкысь босьтысь.

1932, ода кора 13 лун – арестуйтісны кыдзи «контрреволюционнӧй сепаратист» да «национал-шовинист» Д. А. Батиев, В. И. Лыткин, В. П. Налимов, С. А. Попов да А. А. Чеусовкӧд тшӧтш («СОФИН – Фин войтыръяс мездысьӧм союзлӧн» делӧ).

Челядьлы дасьтіс «К ребятишкам в гости: Стихи. Челядь дорӧ гажӧн» небӧгтор (1990), кытчӧ пырис 23 комиӧдӧм роч кывбур. Роч авторъяс лыдын: Агния Барто, М. Клокова, В. Хорол, А. Бродский, В. Жуковский, П. Воронько, Н. Саковская, Е. Серова, Е. Благинина, М. Познанская, А. Плещеева, В. Берестов, М. Пожарова, Корней Чуковский, И. Суриков, Самуил Маршак.
1934 восянь Иван Изъюров пырӧ гижысь котырӧ. 1967 восянь — Коми АССР-са гижысь котырын кывкутысь секретар. Уна во чӧж вӧлі «Север» журналса редколлегияӧ пырысьӧн.

Медводдзаысь казьтыштӧма 1620 вося дозорнӧй небӧгын: «деревня Загарье на Лузе», 2 овмӧс, «на той же земле в выставке» нӧшта ӧти овмӧс; овъяссӧ абу индӧма.

Гöрдсёлькуп (роч Красноселькуп) - сикт Красноселькупскӧй районын (Ямал-Яран асвеськӧдлан кытш). Йӧз - 5018 морт (2009). Войтыръяс: рочъяс: 3320; яранъяс: 68; сёлькупъяс: 624; мансияс: 7; эвенкияс: 14; хантыяс: 40; мӧд: 945.

Чужис 1935 вося урасьӧм тӧлысь 28-ӧд лунӧ Тюмень обласьтса Мыжы сиктын кресьтянин семьяын. 1956—1958 воясӧ уджаліс «Ленинский путь» районса газетын. 1963 воын помаліс ВГИК-ысь сценарнӧй факультет. Сы бӧрын 1963–1968 воясӧ уджаліс Сыктывкарын телевидениеын, сэсся вуджис уджавны Беларусьлӧн юркар Минскӧ. 1968–1993 воясӧ вӧлі «Беларусьфильм» киностудиаын сценарно-редакционнӧй коллегиаӧ пырысьӧн, а 1993–1995 воясӧ — медшӧр редакторӧн.

Хлор, лат. Chlorum (Cl) тайӧ 17-ӧд химия элемент, виж ру, совчужысь. Топыдлун - (−33,6 °C) 1,56 г/см³, (0 °C, 101,325 кПа) 3,2 г/л. Сылан температура -171,6 K, либӧ -101,5 °C. Пуö 239,11 K либӧ -34,04 °C температура дырйи.

Юшков Геннадий Анатольевич (комиӧн Толь Гень, 1932–2009) – коми гижысь, Коми Республикаса нимйӧза гижысь (1991), Россияса культураын нимӧдана уджалысь (2000), Коми Республикаса Почёта гражданин.

Иван Сажин чужис 1904 вося тӧвшӧр тӧлысь 3-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Чуклӧмын (ӧні — Сыктыв районса Чуклӧм сикт). Велӧдчис Чуклӧмса начальнӧй школаын, сэсся — велӧдысьяслӧн Усть-Сысольскса семинариаын. 1925-1927 воясӧ служитіс армияын . Сы бӧрын пырис велӧдчыны Н.К. Крупская нима Коммунистическӧй академиаӧ. Сійӧс помалӧм бӧрын Иван Сажин журналисталіс, директораліс шӧр школаын да индустриальнӧй техникумын. Бӧръя воясас бурдӧдчис, уджаліс музейса директорӧн Евпаторияын.

Маддяръяс — 14500000: 9416015 — Венгрия (2001), 1563081 — США (2006), 1433073 — Румыния (2001), 520528 — Словакия (2001), 315510 — Канада (2006), 293299 — Сербия (2002), 156600 — Украина (2001).

Уставлӧн 42 параграф серти Перым му (государство) нимсянь веськӧдлан органъяслы колӧ лӧсьӧдны уджнысӧ сідз, медым перым коми войтырлӧн сӧвмис кыв, лов культура да этнос.

Никта — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 54 × 41 × 36 км. Плутонӧдз шӧр кост 48 708 км. Никта восьтіс Америкаса астроном чукӧр 2005 воын.

2014, тӧвшӧр тӧлысь 11 лун — Пединститутса ректор Михаил Китайгородский юӧртіс, мый мӧд вежоннас помасяс Сыктывкарса канму университет бердӧ Пединститут йитӧм. 2013 во помын вӧлі тупкӧма лицевӧй счёт. Регыд мысти институт бырас кыдзи торъя юридическӧй лицо да лоас университетлӧн торъя институтӧн. Лоасны вежсьӧмъяс и ректоратын, коді кутас шусьыны дирекцияӧн. Ректор пыдди, кодӧс вӧлі бӧрйӧ институтса велӧдысьяс, лоӧ директор, кодӧс кутас индыны университетса ректор.

Ʇʇ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчис XIX нэмӧ америкаса кыв туялысь да этнограф Джеймс Оуэн Дорси америкаса вужвойтыръяслӧн кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [tː] (омаха-понка, квапау да канса кывъясын) либӧ [ʰt] (осейдж кывйын).
Спортын ляскасьны Владимир Паршуков босьтчис армияын служитігӧн Севастопольын 1965 воын, кор вермис «Первенство авиации Черноморского флота». Украинаса нимӧдана тренер И.М. Бочаров веськӧдлӧм улын 1967 воын вермис Украинаса чемпионат, СССР-са первенство (команднӧй зачётын) да лои СССР-са спортын мастерӧн.

Сыктывкарын олігӧн 1936 вося моз тӧлысь 20-ӧд лунӧ Г. Старцевӧс вӧтлісны ВКП(б)-ысь. 1937 вося моз тӧлысь 18 лунӧ сійӧс арестуйтісны Ленинградын «Контрреволюционная организация блока правых, троцкистов и буржуазных националистов во главе с первым секретарем Коми обкома ВКП(б) А.А. Семичевым» делӧ серти. 1938 вося лӧддза-номъя тӧлысьӧ Урал кытшса НКВД войскалӧн военнӧй трибунал пуксьӧдіс 10 во кежлӧ. 1940 восянь Г.А. Старцев вӧлі ссылкаын Красноярск крайын. Сэсся муніс фронт вылӧ. Усис Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи 1943 воын Сталинград улын.

Зоя Ивановна Рогова (нывдырся — Доронина) чужис Вӧлӧгда губерняын Яренск уездса (ӧні — Сыктывдін районса) Придаш сиктын 1918 вося рака тӧлысь 2 лунӧ гӧль кресьтянин семьяын. Шӧр школа помалӧм бӧрын пырис велӧдчыны Сыктывкарса педучилишеӧ. 1939—1940 воясӧ медводз уджаліс пионервожатӧйӧн Выльгортса да Нювчимса школаясын. Кык во мысти вуджис заочнӧй юкӧнӧ, сы вӧсна мый пансис Айму вӧсна Ыджыд тыш и Зоя Ивановна лои на лыдын, коді вежис фронт вылӧ мунысь велӧдысьясӧс. Вӧлі велӧдысьӧн Придаш, Ипать да Мандач школаясын. Война кадся уджысь 1946 вося моз тӧлысьӧ сылы вӧлі сетӧма «1941-45 воясся Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи бур уджысь» медаль. Война бӧрын З.И. Рогова библиотекараліс Зеленечса школаын.

2010 воын Николай Абрамовлӧн петіс кык кывбур чукӧр: Будапештын «Дважды тридцать три» (вепс да венгер кывъясӧн), а Таллиннын «Kurgede aeg» («Турияслӧн кад») эст кывйӧн.

Натрий, лат. Natrium (Na) тайӧ 11-ӧд химия элемент. Кунва кӧртулов, еджыд рӧма. Топыдлун - 0,971 г/см³. Сылан температура - 370,96 K либö 97,86 °C. Пуӧ 1156,1 K либö 883,15 °C температура дырйи.

Согди кыв (suγδīk (сугдик), sγwδy’n’k, sγwδy’w) — тайӧ бырӧм (кывйӧн сёрнитісны XI нэмӧдз) Согдианаын (ӧнія Узбекистан да Таджикистан) иран кыв. Гижисны согди кывйӧн сирия либӧ манихей анбуръясӧн.

Истомин Иван Григорьевич (Сибырак Иван; 1917—1988) — коми да яран гижысь, драматург, серпасалысь. Сійӧс шуӧны Ямалса Войвывсӧ медводдза сьылӧдысьӧн да яран литературалы подув пуктысьӧн.

Старцев гижис 40 сайӧ удж яран, хант, манси да коми войтырлӧн история, этнография да кывйысь. Йӧзӧдсьыны кутіс 1923 восянь, кор петіс комиӧн 1-дза тшупӧда школаяслы методическӧй пособие. 1927 восянь Н.Н. Поппекӧд йӧзӧдіс «Финно-угорские народы» небӧг, мый серти 1950-ӧд вояс помӧдз велӧдісны тайӧ войтырыслысь йӧзкостса культурасӧ. Сідзжӧ лэдзис «Остяки» да «Самоеды» небӧгъяс. Уджъясас вӧлі пыртӧма ас чукӧртӧм уна полевӧй материал. Мукӧд мытшӧдсӧ вӧлі гӧгӧрвоӧдӧ «яфетическӧй теории» боксянь, мый оз лӧсяв збыльыслы. Старцевӧн чукӧртӧм уна этнографическӧй материал вошис арестуйтігас.