Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Qaray halqnıñ sayısı ep azalmaqta. Şimdiki zamanda Mustaqil Devletler İttifaqında, Baltik devletlerinde ve Lehistanda 2 biñge yaqın qaray yaşay. Olarnıñ eñ büyük qısmı Ukrainada (1100 kişi), şu cümleden Qırımda (820 kişi) yaşay.

Ivanıçi (ukraince Іваничі) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ivanıçi rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 12 144 kişi (2013 senesi).

1922 senesi yanvarniñ 14-nde Qırım ASSC sovnarkom tarafından Halq mahkemecileriniñ ve halq taqiqatçılarınıñ saylanılması ve tain etilmesi aqqında Qaide qabul etilgen edi. Prokuror nezareti ve advokatlıq aqqında qanunlar ğıyırdan baqıla edi, ve 1922 senesi avgustnıñ 25-nde MİK ve Sovnarkom tarafından Prokuror nezareti aqqında Qaide tasdiqlanğan edi.

Eski Qırımnıñ daa diqqatqa lâyıq yeri – kervansaraydır. 14 asırda peyda olğan bu qurulğan merkez – iqtisadiyatnı inkişaf ettirgen ve satın-aluv munasebelerni pekitken qocaman bazar edi. Bu yerde çeşit memleketlerden ketirilgen basmalar, kilimler, maqatlar, savut-saba, ilvanlar ve diger, insannıñ ömürinde zarur şeylerni satqanlar.

Sadovo-Hrustalnenskıy (ukraince Садово-Хрустальненський) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 606 kişi (2013 senesi).

Volodımır-Volınskıy (ukraince Володимир-Волинський) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer. Volodımır-Volınskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 38 894 kişi (2011 senesi).

Ayrıca 70 yıldönümü olan Kim Il-Sung nehri taedong river gelip açıldı Anıt Juche (yükseklik 170 metre). Ön ve arka tarafında bir anıt gibi altın harflerle oluşan kelime «Juche». Ayağı üstüne meşale yüksekliği 20 metre, sembolize «büyük ve немеркнущее kutlama juche». Karanlıkta kullanarak ışığını simüle yangın. Önünde dikilip duruyor 30 metre yüksekliğindeki heykel grubu: çalışma ile çekiç, köylü kızı ile orak ve entelektüel bir fırça ile. Çapraz çekiç, çekiç ve fırça vardır amblemi Kore İşçi partisi. Arka tarafındaki kaide niş duvar, toplanan iki yüzden fazla mermer ve granit döşeme gönderilen başkanları birçok ülkeden ve ünlü siyasi figürleri.

Şübesiz, şiirleri arasında Çibörek isimli eseri halq tarafından eñ çoq begenilgen ve meşurdır. "Emel Türk Kültürünü Araştırma ve Tanıma Vakfı"nıñ da temelci azası olğan İsmail Otar ilerlegen yaşına rağmen ğayretle eser bermege devam ete ve tırışıvnıñ sürdüre ekende 2005 senesinde vefat etti. Arqasında qırımtatarlarnen alâqalı çoq keniş bir arhiv taşladı.

Arsen Maksutov (Reid 16 Temmuz 1998 s.) — Kırım programmist ve blogger, büyük bir proje «MC-Silah» kurucularından. Koruma «Muhafız Opaxdo» bir sistem (2016) oluşturmak için çalışmalarımız bir öğrenci olarak.

Zariçne (ukraince Зарічне) - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Zariçne rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 045 kişi (2011 senesi).

Cenübiy Osetiya - Cenübiy Osetiya Cumhuriyeti (Mustaqilligi tek Rusiye, Venesuela ve daa bir qaç kiçkene devlet tarafından tanıldı. Dünya toplulığınıñ çoqusı o, Gürcistannıñ parçası dep saya.)

Diğer ünlü mimari yerler Pyongyang — anıt onur gerekçesiyle İşçi partisi, Kore Anıtı, «Kurtuluş», inşa, İkinci dünya savaşı'ndan sonra, ve Kemer Birleşimi.
1948 senesi Memet Müyedinov Türkiyege ketmege muvafaq ola. Anda Sevdiyar soyadını qabul ete ve 1949 senesi T.C. Basın Yayında mütercim vazifesini üstlene. 1954 senesi Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlşma derneğinin kurulmasında önderlik köstere, Ana Tüzügünü yaza. 1957 senesi arqadaşınen beraber “Qırım” mecmuasını çıqarıp başlay.

Edige mırzanıñ cenklerde köstergen qaramanlıqları başta Noğay qabileleri ve başqa türkiy milletlerde destanlarğa mevzu teşkil etti. Edige Destanı deñişik variantlarda ağızdan ağızğa dolaşıp künümizge qadar keldi.

Novgorod-Siverskıy (ukraince Новгород-Сіверський) - Ukrainanıñ Çernigiv vilâyetinde bir şeer. Novgorod-Siverskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 15 000 kişi.

Qurman rayonı (ukraince Курманський (Красногвардійський) район, rusça Курманский (Красногвардейский) район) - merkeziy Qırımda bir rayondır.

Çöñgelek (ukraince Костиріне, Чьонґелек, rusça Костырино, Чонгелек Русский) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 140 kişi (2001 senesi).

Sarı Bolat (ukraince Портове, Сари-Болат, rusça Портовое, Сары-Болат) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 105 kişi (2001 senesi).

1925 senesi Ziyadin Cavtöbeli "Yaş quvet" gazetasınıñ edebiy hadimi ve mesül kâtibi olaraq çalışıp başlay. Aynı vaqıtta, oquvını da devam ettire. 1927 senesi Qırım Devlet neşriyatında yaş şairniñ "İnqilâbiy şiirler" adlı cıyıntığı neşir oluna. Cavtöbeli 1928 senesi tehnikumnı bitirgen soñ, Aqmescit rayonı Alma Tarhan köyündeki nümüne mektebine müdir olaraq yollanıla.

Muessiseniñ tesis etilgen kününden başlap 1920 senesine qadar Aqmescit okrug mahkemesinde prokuror vazifesini eda etkenlerniñ adları arhivde saqlanılğan. Bular – Boris Vitte, Nikolay Domçinskiy, Novitskiy, Feliks Zivert, Umanskiy ediler.

Şu yañı albomıñ taqdim tedbirini Camala öz resmiy YouTube kanalında canlı efirde keçirmek qarar bere ve, qayd etmek kerek ki, Ukrainada böyle şekilde keçirilgen kontsert ilk sefer ötkerile.

İlk prokuror D.Y. Lesli 1788 senesine qadar vazifesinde çalıştı. Ondan soñ bu maqamğa Aleksandr Taranov-Belozerov kelgen. Bu aqta ferman 1788 senesi dekabrniñ 13-nde Tavriya Magistratına keldi ve olğan yerlerde ilân etilgen edi. A. Taranov-Belozerov bu vazifede 5 yıl devamında çalıştı, ondan soñ ise vilâyetniñ prokurorı olaraq Mihail Vasilyeviç Tarnavskiy tain etilgen edi.

Zolotıy Potik (ukraince Золотий Потік) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 406 kişi (2003 senesi).

"Bizim Qırım" adlı halqara cemaat teşkilâtı qırım halqınıñ milliy anane ve adetlerine esaslanaraq, elinde olğan bütün imkânlardan faydalanıp, artıq tarihta qalğan ululığını tekrar tiklemege areket etmekni, onıñ birligi, baht ve seadeti içün küreşmekni maqsat edingendir.

Taşlı Dayır (ukraince Янтарне, Ташли-Даїр, rusça Янтарное, Ташлы-Даир) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 616 kişi (2001 senesi).

Golovanivsk (ukraince Голованівськ) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Golovanivsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 150 kişi (2011 senesi).
Qunan (ukraince Красносільське, Кунан, rusça Красносельское, Кунан) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 700 kişi (2001 senesi).

Soul (inglizce soul – "can-gönül") – 1950-nci ss. AQŞnıñ afroamerikanlar tarafından yaratılğan muzıkanı yönelişidir – eñ emotsional, eñ duyğulı, eñ tesirli em teren manalı yönelişidir, çünki afroamerikanlarnıñ hulluq ve aqsızlıq devriniñ aqqında soul bir canlı esletme dayın ola. Musaviy uquqlar oğrunda küreşkende afroamerikanlarnıñ böyle "Black is beautiful" ("Qara olmaq o acayiptir") şiari peyda oldı. Yaşlar içün soul milliy şuurını yükseltmek müim vazifesini becerdi, demek mümkün. Qayd etmek kerek ki, soulğa eñ yaqın fank yonelişi oladır, çünki şu eki yonelişlerniñ meydanğa kelüv sebebi birdir – o afroamerikanlarnıñ uquqlar içün areket; asıl, 1960-nci yıllar ortasında soulnıñ devamı fank özüne aldı.

1941 senesi Or Qapıda mudafaa tutuvda iştirak ete. Lâkin, duşman sarımında qala ve sentâbr 25-te esir tüşe. Ekinci künü esirlikten qaça, evlerine kele. Nemse faşistleri Aqmescitke kirgen soñ, mında rus ve qırımtatar tillerinde gazetalar çıqarıp başlaylar. Yazıcılardan biri Memet Müyedinovğa gazetada çalışmaqnı teklif ete. O: “Gazetanı faşistlerge çalışqanlarnıñ ellerinden çekip almaq kerek”, - dey. Ortağa atılmaq, ya da atılmaq meselesi kelip çıqqan soñ, Memet Müyedinov “Azat Qırım” gazetasında çalışmağa başlay. Muarririette gizli teşkilâtta çalışqan diger arqadaşlar da bar ediler. Olar partizan areketiniñ reberleri, em de nemse faşistlerini sevmegen roman razvedkacılarınen bağ tutalar. Duşman bizim adamlarnı yaqalamaq istegenleriki duyğan roman razvedkacıları Amet Özenbaşlını Ades (Odessa) şeerine qaçıralar. Ondan soñ, Abdulla Kürkçini de qaçıralar. Memet Müyedinovnı nemse propagandasınıñ başı özünen beraber alıp kete ve onı Rоmaniyada qaldıra.

Boçala (ukraince Ударне, Бочала, rusça Ударное, Бочала) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 398 kişi (2001 senesi).

Kefe Qırımnıñ cenüp-şarq tarafında Kefe körfeziniñ yalısında buluna. Şeerniñ iklimine deñiz, dağ aldıları ve çöl tesir ete. İyülniñ orta arareti +24 °C, yılnıñ küneşli saatlarnıñ orta miqdarı 2272, qış yımşaq, yağanaqlarnıñ orta yıllıq derecesi 360 mm. Yuvunuv mevsimi mayısnıñ ortasından oktâbrniñ ortasınace devam ete.

Müstecib Ülküsal 1996 senesinde İstanbulda vefat etkendir. Bir asırğa yaqın ömrüniñ 70 senesini Qırımtatarlarnıñ milliy davasına hızmet etip keçirgen Müstecib Ülküsal, Timur, Noyan ve Ülkü adlı üç bala babası edi.

1960 senesinde Emel mecmuası Türkiyede yañıdan neşir etilmege başladı. 1998 senesine qadar 227 san neşir etildi. Emel mecmuası 1930 senesinden 1940 senesine qadar, 1960 senesinden 1998 senesine qadar Qırımtatar milliy davasınıñ diasporadaki en müim sesi olğan edi. Müstecib Ülküsal 1986 senesinde közleri raatsızlanğanğa qadar Emel mecmuasıñ baş müellifligini yaptı.

Yañı Sarabuz (ukraince Укромне, Новий Сарабуз, Яни-Сарабуз, rusça Укромное, Ново-Сарабуз) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 704 kişi (2001 senesi).
Halil İnalcık, tarihçılıq körüşin Fransız Annales eqolüne dayandıra. Sayısı yüzni keçken kitap ve maqaleleri bardır. Dört yardımcısınen beraber yazğan “Osmanlı Devletiniñ İqtisadiy ve İçtimaiy Tarihı” (“An Economic and Social History of Ottoman Empire - Osmanlı Devletinin İktisadi ve Sosyal Tarihi”) kitabı bütün cian universitelerinde el kitabı olğandır. İnalcık, bu kitabını Osmanlı tarihınıñ medeniy yaqın dünyağa añlatqanınen maqtanadır.

Alet - bir el işini yaki mehanik bir işni yasamaq içün ya da yasavnı qolaylaştırmaq içün yasalğan mahsus nesne. Meselâ, bir şot da alettir, uçaq da.

Novomıkolayivka (ukraince Новомиколаївка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 100 kişi (2013 senesi).

1955 senesi aprel 6-da Rusiye Federatsiyasınıñ Petropavlovsk-Kamçatskiy şeerinde dünyağa kelgen. Donetsk vilâyetindeki Slavânsk pedagogika institutınıñ fizika fakultetini yekünlegen soñ orta tasil mektebinde ocalıq yapa. 1979-1981 seneleri arasında SSCB Arbiy Quvetleri saflarındaki hızmetini bitirgen soñ Donetsk vilâyetindeki 18-nci Slavânsk orta mektebinde fizika ocası olaraq çalışa.

2015 s. Sem Smit "Gremmi"ni 6 nominatsiyada taqdim etilgen, asıl, "Gremmi" tarihında Sem Smit ekincisi, kim "Balaban dörtlik"ni ep kategoriyasılarında namzet etip kösterilgen, birincisi ise – amerikanlı Kristofer Kross; şay o: yıl yırı ve yazuvı ("Stay With Me"), yıl albomı ("In the Lonely Hour") ve yıl keşfisi, ayrı – eñ güzel pop albomı ("In the Lonely Hour") ve eñ güzel pop solo icrası ("Stay with Me"). Ve fevralniñ 8-de birden dört "Gremmi" mukafatlarnıñ elde etti: Yıl yazuvı, Yıl yırı, Yıl keşfisi (eñ güzel yañı artist dayın) ve Eñ güzel pop albomı.

Suv Ağar (ukraince Семисотка, Сув-Агар, rusça Семисотка, Сув-Агар) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 835 kişi (2001 senesi).

Markivka (ukraince Марківка) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Markivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 421 kişi (2011 senesi).

Çuvaş tili (öz adı Чăваш чĕлхи) - uzaq bir türkiy tildir. Añlaşlıq kelişik çoq alçaq olğanı içün uzun devir Türkiy til olğanı qabul etilmegendir.

Kurpatı (ukraince Курпати, rusça Курпаты) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 411 kişi (2011 senesi).

Cav Töbe (ukraince Вулканівка, Джав-Тьобе, rusça Вулкановка, Джав-Тобе) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 230 kişi (2001 senesi).

Devlet senfoni orkestrası, Kore kuruldu, ağustos 1946. Repertuar dahil ağırlıklı ulusal eserler (yurtsever ve yücelten şefleri ülke) ve klasik rus opera ve bale tiyatrosu. Sadece program orkestrası 140'dan fazla müzik parçaları.
1944 senesi aprelniñ 15-nde, Aqmescit şeeri azat etilgeninen, Mihail Çekalov birden şeerge kelip, prokuraturanıñ işini tertiplep başladı, 1944 senesi aprelniñ 22-nde Qırımda prokuratura öz işi tolusınen devam ettirdi. SSCB Baş prokurorına yollağan beyanatında o haber etti ki, Aqmescit şeeri büyük zarar körmegen ve cumhuriyet prokuraturasınıñ binası yahşı saqlanılğan, amma çalışacaq prokurorlar paytahtta da, başqa şeerlerde de yetişmey. Çekalov, prokuror hadimleriniñ erkânı aqqında haber etip, cenk iştirakçilerinden yigirmi bir kişi alınğanını bildirgen.

Bu icretniñ daa bir sebebi, E.İ. Totlebenge köre ükümetniñ Tatarlarnı Qırımdan İmperyanıñ iç bölgelerine sürgün etme ve hristian dinine döndürmege niyetli olğanı haberiniñ tarqalmasıdır.

Küçükköy (ukraince Пушкіне, Кючуккой, rusça Пушкино, Кучук-Кой) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 212 kişi (2001 senesi).

Yapınca (ukraince Випасне, Япинджа, rusça Выпасное, Япынджа) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 135 kişi (2001 senesi).

Kuzma Skrâbin (ukraince Кузьма Скрябін; aqiqiy adı Andriy Viktorovıç Kuzmenko; 1968 senesi avgust 17-de Ukrainanıñ İlbav vilâyetinde, Sambir şeerinde doğ. – 2015 s. fevral 2-de Lozuvatka qasabasında, Dnipropetrovsk vilâyetinde vefat etti) – Ukrainalı yırcı, müellif-icracı, çalğıcı, belli "Skrâbin" taqımnıñ frontmeni, yazıcı, "Şans" ve "Şeykanemo" teleyaınlarnıñ alıpbarıcısı (2003), "Poyuşçiye trusı" degen taqımnın prodüseri (2008), aktör.

Sovet tarihçılığında 1854-1862 yıllarındaki Qırımtatar köçlerniñ sebepleriniñ yañıdan qavrama kirişiminde bulunıldı. Faqat bu tedqiqatlar sınfiy zıddiyet noqta-i nazarına esaslanıp yapıla edi. Yani marksist nazariyesine tayana edi.

Gorişni Plavni (ukraince Горішні Плавні; 1972—2016 — Komsomolsk) - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer. Ealisiniñ sayısı 54 401 kişi (2010 senesi).

1946 yılında şehir yetiştirilmiş kompozisyon il Pyongan-Namdo ve ortalama şehir statüsü doğrudan itaat (чикхальси) — idari statüsü il düzeyinde.

Dmitriy Şurov (1981 senesi oktâbr 31, Vinnıtsâ ş. doğ.) – belli ukrain çalğıcı, 2009 senesinden "Pianoboy" taqımınıñ baş yırcısı. Keçmişte "Okean Elzı" (2001-2004) ve "Esthetic Education" (2004-2008) taqımlarınıñ pianinocısı olğan edi, em de 2006 senesinden 2009 senesinece Zemfiranıñ çalğıcılarından biri edi.

"Ağlavuq" (inglizce Cry-Baby, ukraince Плаксій) — 1990 s. çıqqan AQŞnıñ muzıka filmi, rejissör – Djon Uoters (John Waters). Filmniñ şiari: "O üslüplidir, o dülberdir, o arsızdır" (inglizce He's a doll. He's a dreamboat. He's a delinquent, ukraince Він – стиляга,він – красунчик, він – злочинець).

İlyas Mırza Borağanskiy 1852 senesinde Bağçasarayda dünyağa keldi. Medrese tasilini tamamlağandan soñ İstanbulğa ketti. 1866-1874 seneleri arasında mında hattatlığını sağlamlap usta oldı. Şarqiy ve musulman tilleri hattalığınıñ eñ qıyın hususlarını aruv etip bilgeni içün, Sankt Peterburgğa çağırıldı. Lâkin mında hattalıq işiniñ alâqa körmemesi neticesinde para sıqıntısı çekti.
Kefedeki mahsus itibarğa lâyıq yerlerden yahşı alda saqlanğan ceneviz qalesini, bir sıra kilselerni, Müfti Camisini, Ermeni çeşmesini, Ayvazovskiyniñ çeşmesini, resimler galereyasını, ülkeşınaslıq ve Aleksandr Grinniñ müzeylerini köstere

427 yılında van Koguryo Pyongyang taşındı devletin başkenti. Bu 668 yılında kore devlet Silla ile ittifak çin Tang hanedanı kazandı Goguryeo. Şehir girdi bileşimi Silla kalarak sınırında kuzey komşusu — Пархэ. Yerine Silla geldi Koryo hanedanı. Bu dönemde Pyongyang güçlendirdi etkisini değiştirildi Соген (서경; 西京; «Batı başkenti»), aslında sermaye Koryo Pyongyang olmamıştı. Bir dönemde, Joseon hanedanlığı başkenti oldu il Пхенандо, 1896 yılı sonuna kadar, japon sömürge yönetiminin başkenti oldu il Pyongan-Namdo.

Yañı Sala (ukraince Новопілля, Яні-Сала, rusça Новополье, Яни-Сала) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 300 kişi (2001 senesi).

Bel Avuz Qıpçaq (ukraince Громове, Бель-Авуз-Кипчак, rusça Громово, Бель-Авуз-Кыпчак) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 393 kişi (2001 senesi).

Volodımırivka (ukraince Володимирівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 6 698 kişi (2011 senesi).

Yañı Şirin (ukraince Просторне, Яни-Ширин, Новий Ширин, rusça Просторное, Яны-Ширин, Ширин Новый) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 761 kişi (2001 senesi).

Cıyınğa kelgen yaşlar, qızlar setlerge yerleşip oturalar. Olarnıñ artında, qarılğaç çipçeleri kibi, balalar tizile, minder üstüne ise esli-başlılar otura. Setlerde yer yetmegen yaşlar qapı tarafta skemlelerge ve kürsülerge oturalar. Er kes öz yerine yerleşken soñ cıyın başlay.

Memet Sevdiyar edebiy yaratıcılıqnen bir sırada, Qırım ve qırımtatarlarnıñ tarihını aydınlatuvnen de oğraştı. 1997 senesi Nyu Yorkta “Qırım fondu” tarafından onıñ “Qırımtatarlar etnоgenezi aqqında etüdler” («Этюды об этногенезе крымских татар») adlı büyük kölemde tedqiqiy kitabı neşir etildi. Eserniñ ayrı bapları “Yıldız” mecmuası (1995, No 5-6, 1996, No 1-3, 6, 1997, No 3-6) ve 1998-1999 seneleri “Qırım” gazetası saifelerinde basıldı.

Calayır (ukraince Яструбки, Джалаїр, rusça Ястребки, Джалаир) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 469 kişi (2001 senesi).

Aşağı Degirmenköy (ukraince Нижнє Запрудне, Нижній Дегірменкой, rusça Нижнее Запрудное, Нижний Дегерменкой) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 90 kişi (2001 senesi).

Bay Geldi (ukraince Трудове, Бай-Ґельди, rusça Трудовое, Байгельды) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1450 kişi (2001 senesi).

Aqula (ukraince Менделєєве, Акула, rusça Менделеево, Акула) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 241 kişi (2001 senesi).
Bu sebepnen Ziyadin Cavtöbeli mında bir çoq qırımtatar şairinen tanışa. Onıñ "Komsomol yırı", "Komsomol saflarına kim kire?", "Bir çoban baladan", "Körgen künlerim" kibi bir sıra şiiri yaşlıq arasında meraqnen oqula. 1925 senesi Ziyadin Cavtöbeli "Yaş quvet" gazetasınıñ edebiy hadimi ve mesül kâtibi olaraq çalışıp başlay. Aynı vaqıtta, oquvını da devam ettire. 1927 senesi Qırım Devlet neşriyatında yaş şairniñ "İnqilâbiy şiirler" adlı cıyıntığı neşir oluna. Cavtöbeli 1928 senesi tehnikumnı bitirgen soñ, Aqmescit rayonı Alma Tarhan köyündeki nümüne mektebine müdir olaraq yollanıla. Aradan çoq keçmeden, şu yılnıñ baarinde "Yeñi dünya" gazetasınıñ mesül kâtibi olaraq tayinlene. Matbuat ve edebiyat işlerinle bayağı tecribeli adamlar arasında çalışuvı yaş Cavtöbelini şair ve gazetacı olaraq şekillendire. Bu yılları o Aqmescit pedagogika institutınıñ içtimaiy-iqtisadiy fakultetine kire ve çalışa, em de oquy. İnstitutnı bitirip, aspiranturada oquvını devam ete. 1930—1935 seneleri Cavtöbeli Qırım Devlet neşriyatında muarrir olıp çalışa. 1934 senesi o proletar yazıcıları birligine aza qabul oluna. 1935 senesi ordu saflarında hızmet ete. 1936—1938 seneleri Qırım Devlet neşriyatında baş muarrir vazifesinde çalışa. Bu devirde onıñ "Yaş buvın yırları" adlı şiirler cıyıntığı basılıp çıqa.

Qazan Tip (ukraince Мисове, Казан-Тип, rusça Мысовое, Казан-Тип) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 505 kişi (2001 senesi).

Novomıkolayivka (ukraince Новомиколаївка) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Novomıkolayivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 522 kişi (2011 senesi).

Noman Çelebicihannıñ 1913 senesi yazğan “Qarılğaçlar Duası” ikâyesi aqqında Cafer Seydamet böyle dedi: “Bu ikâye Qırım türkleri edebiyatınıñ ölmez bir parçası olaraq daima quvetini muafaza etecektir!”

Fank (inglizce funk) – 1960-nci yıllar ortasında AQŞnıñ afroamerikan halqnın tarafından yaratılğan yönelişdir. Şekillendirüv başında fank muzıkası bir eglence dayın sayılsa da, soñra, afroamerikanlarnıñ uquqlar içün areket kontekstinde, siyasiy bir renkni de ala. James Brown, George Clinton ve Sly Stone şu tarznıñ esasçılarından olalardırlar.

Şimdiki Han Saraynıñ tış qıyafeti umumen XVIII asırda şekillendirildi. O vaqıtta Qırım Hanlığınıñ örnek ve qurucılıq sanatı öz kemalına yetişti. Saray – nadir ve müteşem mimarcılıq sanatınıñ abidesi, amma şimdi bizim ögünimizde tek eskiden qalğan bir izdir. Feldmarşal Minihniñ tarafından 1736 s. yaqılğan Hansarayğa pek büyük zarar ketirildi. Amma II Selâmet Geray ve başqa hanlar tez vaqıtta bütün ziyanlarnı yoq ettiler. Lâkin episi bir, 1783 senesi mında alıp barılğan çoqtan-çoq tamir işleri, Sarayğa zarardan ğayrı iç bir yahşı şey ketirmediler.

imtianlar aqqında malümatnameler (informatorlar) azırlav ve olarnı MİE saifesindeki Cemaat Malümatnamesinde (Biuletyn Informacji Publicznej) imtianlar aqqında malümatnı derc etüv;
Alfred Nobel 1833 senesi oktâbrniñ 21-nde İsveç paytahtı olğan Stokgolm şeerinde İmmanuel ve Andriette Nobelniñ qorantasında dünyağa keldi. O qorantada üçünci oğludır. Babası faneranıñ icatçısıdır. 1842 senesi Nobel qorantası o vaqıt Rusiye İmperiyasınıñ paytahtı olğan Sankt Peterburgğa keldi. Babası Sankt Peterburgda deñiz minasını işlemedi. Alfred professor Nikolay Zininden himiya derslerini aldı. Alfred, on sekiz yaşında olğanda Amerikağa kelgen soñ, dört sene içinde himiya ögrendi. 1867 senesi dinamitniñ keşfi Nobelni dünyaca meşur etti. Alfred Nobel 1895 senesi noyabrnıñ 27-nde Frenkistan paytahtı olğan Paris şeerinde vasiyetname imzalağan. Alfred Nobel 1896 senesi dekabrnıñ 10-unda İtaliyanıñ San Remo şeerinde stenokardiyadan vefat etti. Soñundaki Nobelniñ ükümüna köre halqara mukâfatnıñ fondu onıñ asabalıqıtan meydanğa ketirgen.

Reşıtılivka (ukraince Решетилівка) - Ukrainanıñ Poltava vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Reşıtılivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 297 kişi (2007 senesi).

Niger, resmiy adı Niger Cumhuriyeti (frenkçe Niger, République du Niger) – Afrikada bir memleket. Adını Niger özeninden aldı. Toprağınıñ çoqusı Büyük Sahra ve Sahelden ibaret. Ealiniñ coqusı cenüpte yaşay.

Kerlevüt (ukraince Водопійне, Керлеут, rusça Водопойное, Керлеут) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 569 kişi (2001 senesi).

Aqmescit Cuma Camisi Aqmescit şeerinde qurulacaq eñ büyük cami olacaq. Lakin topraq meselesi sebebinden Qırımnıñ musulman halqı ile Aqmescit Şeer Şurası arasında büyük davalaşma oldı. Cemaat Yaltinskaya soqağında bilgilendirme çadırlarnı qurıp cami içün inşaat malzemelerini toplamağa başladı.

Pulını (ukraince Пулини) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Pulını rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5435 kişi (2008 senesi).

Cağa Qıpçaq (ukraince Лужки, Джага-Кипчак, rusça Лужки, Джага-Кипчак) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 314 kişi (2001 senesi).

Qırımda Hansaraydan ğayrı hanlarnıñ daa beş sarayı bar edi. Olar arasında Devlet Saray, Ulaqlı Saray, Alma Saray, Qaçı Saray ve Süyren Saray. Amma bu saraylar şeer çetinde edi. Hanlarnıñ merkezi ise er daim Bağçasaray qala edi.

Zemaneviy Bağçasaray meydanlığı tahminen teñ kelgen bölüklerden ibarettir. Bu – Eski şeer, Yañı şeer ve yañı qırımtatar maalleleridir. Eski şeer Çürük Suv özeniniñ tar deresinde buluna. Bağçasaraynıñ bu rayonı orta asırlardan qalma yerleşüvnen (yani tar, qıyış soqaqlarnen) ve eski, deñişmegen qırımtatar evlernen ayırıla. Ulu Vatan cenkinden soñ qurulğan maallelerge Yañı şeer deyler. Şeerniñ üçünci bölümini 1990 seneleri sürgünlikten qaytqan qırımtatarlar qurdılar. Cenkten soñ Eski Yurt, Aziz, Aqçoqraq ve Salaçıq (Staroselye) köyleri şeerniñ terkibine kirsetildiler.

Bilokurakıne (ukraince Білокуракине) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Bilokurakıne rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 944 kişi (2011 senesi).

Tomakivka (ukraince Томаківка) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Tomakivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 090 kişi (2001 senesi).
Vesilesiyle 70 yıldönümü Kim Il-Sung nisan 1982 tarihinde açıldı Arc de triomphe. Kapı yüksekliği 60 metre, genişliği 52,5 metre. Yükseklik kemer — 27 metre, genişliği 18,6 metre. Bir kapı üzerinde oyulmuş kelime «Şarkısı полководце Kim Il-Seine» ve tarihi «1925» ve «1945», ifade eden, yıl giriş «Kim Il-Sung yol canlanma Vatan» ve yıl «muzaffer bir eve dönüş» sonra onu serbest japonlar (15 ağustos 1945).

Lokaçi (ukraince Локачі) - Ukrainanıñ Volın vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Lokaçi rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3 941 kişi (2011 senesi).

Qırımtatar kiril elifbesi 1938 senesi sovet ükümeti tarafından tasdıqlandı. 1992 senesi II Qırımtatar Milliy Qurultayı yañı latin elifbesi tasdıqladı, amma kiril elifbesi bugünge qadar da pek sıq qullanıla. Şu elifbe 37 ariften ibaret.

Böylece, birinci üç icret dalğasınıñ tarihlarınıñ belgilevinde mevcut olğan uyumsızlıq ve icret meselesi daa çoq ilmiy degil gazeta yayınları ile ifade etilgeninden sebep tafsilâtlı bir araştırmağa ihtiyac bardır.

Novoozörnoye (ukraince Новоозерне, rusça Новоозёрное) — Qırımnıñ Kezlev şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7242 kişi (2011 senesi).

Ruslar, ukrainler, yunanlar ve bulğarlarnıñ çoqusı ortodoks hristianlardır, qırımtatarlar ise musulmanlar (sunniler), bundan da ğayrı yeudiler, protestantlar ve katolikler bardır.

"Hükümdar", "bey" añlamına kelgen hüdavendigâr unvanı berilgendir. Tamğası "Sultan Murad bin Orhan" dep istiflengendir. Bazı kitabelerde "Melikü'l-Adil İl Ğazi es-Sultan Giyasü'd-Dünya ve'd-Din" sanıman añılğandır. Bazı menbalarğa köre, bu Osmanlılarnıñ İlhanlılarğa olğan bağlılığının sonğa ergenini kösterir. Böylece Sultan sanı ilk kere I Murat zamanında qullanılğandır. Ğarp menbalarında "Amourad I" dep añılır.

Muqaddes Roma imperiaysındaki (şimdi Avstriya) Zaltsburg şeerinde doğdı. Babası Leopold Motsart da bestekâr edi, ve Volfgang beş yaşında olğanda muzıka yazmağa başladı. Balalıqta bir çoq qırallıq saraylarında fortepiano ve kemane çaldı. Viyanada meşur oldı, amma maliyeviy telükesizligi yoq edi. Otuz beş yaşında öldi ve soñki eseri, Rekviyem (Ölüler içün messa), bitmegen qaldı.

Сказка о царе Салтане, о сыне его славном и могучем богатыре князе Гвидоне Салтановиче и о прекрасной царевне лебеди — Çar Saltan, şanlı quvetli oğlu batır-knâz Gvidon Saltanoviç ve pek güzel şahzade-aqquş aqqında masal (1831)

Qudayğul (ukraince Воробйове, Кудайгул, rusça Воробьёво, Кудайгул) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1048 kişi (2001 senesi).

Şahtarsk (ukraince Шахтарськ) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer. Şahtarsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 50 468 kişi (2014 senesi).

İdil (bazan Edil, İtil yaki Etil şeklinde de yazıla) - Avropanıñ eñ uzun özenidir. Uzunlığı taqriben 3692 km olğan İdil, Moskva ile Sankt Peterburg arasındaki Valday yaylalarından doğa. Deñiz seviyesinden 28 m astında olğan Hazar Deñizine töküle. Hazar deñizine 50 km qala 200-den ziyade qolğa ayırılıp İdil deltası meydanğa kelir. Bu deltanıñ keñligi 100 km-den ziyadedir.
Efsaneye göre, Pyongyang kuruldu 2334 yılında m. ö. adlı Вангомсон (kor. 왕검성?, 王儉城?). Başkenti oldu древнекорейского devlet Кочосон. Ancak bu tarih tartışmalıdır ve birçok kişi tarafından tanınan tarihçiler inanıyorum bir şehir kuruldu erken m. ö.

Aleksandr Sergeyeviç Puşkin (rusça Алекса́ндр Серге́евич Пу́шкин; 1799 s. mayıs 26 [iyün 10] — 1837 s. yanvar 29 [fevral 10]) — ulu rus şairi ve yazıcısı. Adeti üzre eñ ulu rus şairi olaraq sayıla.

Çuvaşlar Orta Edil regionında, qapalı bir cemiyet olaraq yaşaylar. Cumhuriyetniñ meydanlığı 18 300 km². Memleketniñ üçte biri ormanlarnen qaplıdır. Ealisi 1 500 000 adamdır. Ancaq Çuvaş nufusı 2 000 000-ğa yete. Nufusnıñ 60% şeerlerde otura.

Ziyaddin Cavtöbeli, 1905-de Keriç civarında Cav Töbe köyünde (şimdi Yedi Quyu rayonı) doğdı. Köy mektebini bitirgen Ziyadin 1923 senesi Totayköy pedagogika tehnikumına oqumağa kire. Onıñ ilk şiirleri "Emgek" adlı divar gazetasında derc olundı. Şu yılnıñ soñlarında ise, "Yeñi dünya" gazetasında yaş şairniñ "Qızıl bayraq", "Qızıl yıldız" kibi bir sıra şiiri basıla. 1924 senesi tehnikum Aqmescit şeerine avuştırıla.

Timur Qutluqnıñ 1401 senesi vefatından soñra Şadibek han tayinlendi. 1408 senesi Şadibeknen Edige mırza arasında olğan uruşta Şadibek yeñilip tahtnı taşlap qaçtı. Yerine tahtqa Pulat Bekni mindirdi. Bu devirde Edige mırza devletniñ idaresini tas-tamam qoluna aldı. Lâkin Cengiz sülâlesinden kelmegeni içün tıpqı Emir Noğayday han degil de, emir olıp qaldı.

Berezivka (ukraince Березівка) - Ukrainanıñ Ades vilâyetinde bir şeer. Berezivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 421 kişi (2016 senesi).

Iraq, resmiy adı Iraq Cumhuriyeti (arapça جمهورية العراق‎ – Jumhūrīyat al-`Irāq; kürdce Komara `Îraqê) – Asiyada memleket. Paytahtı Bağdad şeeridir.

Tavkel Nayman (ukraince Ульяновка, Тавкель-Найман, rusça Ульяновка, Тавкель-Найман) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 211 kişi (2001 senesi).

Novoarhangelsk (ukraince Новоархангельськ) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Novoarhangelsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 453 kişi (2011 senesi).

Novogrigoryevka (ukraince Новогригорівка, rusça Новогригорьевка) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 192 kişi (2001 senesi).

Milliy-qurtulış areketi çeşit devirlerde öz şekilini deňiştirgen olsa da, münderice ve maqsadına er daim sadıq qalğandır. Qırım halqınıň küreş meydanını ot basmaycaq, o devam etecek. Yarınki künge eminliknen adım atmaq içün, keçmişke, tünevinki künümizge nazar taşlamaq, olardan zarur hulâsalarnı çıqarmaq kerekmiz.

Osman Asanov "Ural dağı", "Tatarlığım", "Menim adım Seyit oğlu Seydamet" kibi halq yırlarını icra etkende adamlar ağlay ve alğışlay ediler. Onıñ bir sıra yırları gramplastinkalarğa, radio ve televideniye içün yazıp alındı.

Yuqarı Fındıqlı (ukraince Верхні Орішники, Юкари-Финдикли, Верхній Финдикли, rusça Верхние Орешники, Верхние Фундуклы) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 226 kişi (2001 senesi).
2012 yılında «Büyük anıt» maruz sermaye yeniden. Heykeli Kim Il-Sung «переодели» , tunik ve ceket takım elbise ve kravat ve ceket, yüz ifadesi huzurlu değişti gülen çıktı gözlük. Güncelleştirilmiş bir anıt temsil постаревшего Kim Il-Sung. Sol elini heykelleri Kim Il-Sung yeni bir anıt biraz daha küçük bir anıt onun ölmüş oğlu Kim Jong-Iru, aynı zamanda esnek смеющемуся. Tören açılışı 13 nisan 2012 tarihinde, doğum gününden bir önceki Kim Il-Sung — en önemlilerinden biri tatil kuzey KORE.

İşimbay (başqırtça Ишембай, rusça Ишимбай) - Başqırtistan Cumhuriyetinde bir şeer. İşimbay rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 65 822 kişi (2016 senesi).

Şimaliy Canköy (ukraince Любимівка, Шімалій-Джанкой, Північний Джанкой, rusça Любимовка, Шималий-Джанкой, Северный Джанкой) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 479 kişi (2001 senesi).

Qırım ASSC prokuraturasınıñ emirinde 5 şeer prokuraturası, 27 rayon prokuraturası ve şeerlerdeki rayonlarnıñ 9 prokuraturası – Keriç, Aqyar ve Aqmescitte üçer rayon prokuraturası çalışqan.

Oreanda (ukraince Ореанда, rusça Ореанда) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 893 kişi (2011 senesi).

Hikaye için Pyongyang değiştirdi bir sürü isimleri. Onlardan biri oldu, Rügen (류경, 柳京) ya da «söğüt başkenti» gibi, o zaman şehir etrafında büyüdü, birçok eve yansır, orta çağ kore edebiyatı. Şu anda şehir de büyüyor gün boyunca söğüt ağaçları kelime Rügen sık görülür şehrin bir harita üzerinde (bkz. otel, baltık denizi'ndeki Rügen). Diğer isimleri şehrin farklı dönemlerde vardı Кисон, Хвансон, Наннан, Соген, Содо, Хоген, Чанан. Sırasında japon sömürge döneminde şehir adıyla bilinen Хэйдзе (japonca çince karakter telaffuz 平壌 başlık Pyongyang, kaydedilen kullanarak ханча).

Argentina, resmiy adı Argentina Cumhuriyeti (ispanca Argentina, República Argentina) — Cenübiy Amerikada bir memleket. Paytahtı - Buenos Ayres. Ealisiniñ sayısı 40 301 927 kişi (2007 senesi).

Baştanka (ukraince Баштанка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Baştanka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 12 696 kişi (2011 senesi).

Sem Smit (inglizce Sam Smith; 1992 s. 19 mayıs künü İnglitereki London şeerinde doğ.) – britanlı yırcı-icracı. Pop, soul, R&B muzıka ceryanlarında 2007 senesinden başlap faal çalışa bile.

Şri Lanka, resmiy adı Şri Lanka Demokratik Sotsialistik Cumhuriyeti (sinhalca Sri Lankā Prajathanthrika Samajavadi Janarajaya, tamilce இலங்கை சனநாயக சோஷலிசக் குடியரசு - Illankai Chananaayaka Chosalisa Kudiyarasu) - cenübiy Asiyada Şri Lanka (Tseylоn) adasındaki bir memleket.

Fenerbahçe (türkçe Fenerbahçe) - Türkiyeniñ bir sport klubu. 1907 senesi İstanbul şeeriniñ Qadıköy rayonında qurulğan. Esasçıları Ziya, Ayetullah ve Necip Beylerdir. İlk prezidenti Ziya Beydir. Evelce renkleri sarı-beyaz olıp 1909 senesi sarı-lâcivertke çevirilgendir. Şimdiki prezidenti Aziz Yıldırımdır. Stadionı, Şükrü Saracoğlu Stadionı Türkiyeniñ eñ zemaneviy stadionı olıp 2009 UEFA kubogı finalınıñ oynalğan yeri edi. Stadion ismini klubnıñ eñ uzun müddet prezidentlik etken kişisi Şükrü Saraçoğlundan alğandır.
Edige mırza, Manğıt sülâlesiniñ reisi edi, Toqtamış hannıñ Timurnen davalaşmasında Timurğa qol tuttı. Timurnıñ Altın Ordu devletine yapqan 1391-deki bastıruvından evel, onıñ qatına qaçıp hızmetine kirdi. Timur Toqtamış hannen esaplaşa ekende, o Qırımda Cenevizlerni yeñip Kefeni aldı. Timur, Terek uruşından soñ 1395 senesi Altın Ordu devletine Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlegen soñ onıñ emiri oldı.

Adiy Qıyğaç (ukraince Новопавлівка, Адій-Кийгач, rusça Новопавловка, Адий-Кыйгач) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 024 kişi (2001 senesi).

Dombrovskiniñ Mazurkası (lehçe Mazurek Dąbrowskiego) - Lehistannıñ devlet gimnidir. Sözleriniñ müellifi — Yuzef Vıbitski (Józef Wybicki), muzıkanıñ müellifi belli degil.

Qamacı (ukraince Зарічне, Камаджи, rusça Заречное, Камаджи) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2036 kişi (2001 senesi).

İlim adamları evelden tek insanlarnıñ alet qullana bilgenini tüşüne ediler. Ancaq soñra añlaşıldı ki, pek çoq ayvan da işlerni körecek eşyalardan faydalana.

Merkezinde Pyongyang, bir tepe üzerinde Мансу (daha önce oldu Пхеньянская kale) yer alan anıtsal heykel topluluğu, sözde «Büyük anıt», bilinen her şeyden önce, 70 metre yüksekliğindeki heykel Kim Il-Sung. Açık nisan 1972 yılı vesilesiyle, onun altmış demek. İlginçtir ki, ayakta, Kim Il-sung belirtir el «parlak bir yarın», güneye doğru, Seoul. Çünkü bronz heykeli Müzesi, Kore Devrimi, açık, aynı yıl, duvara olan büyük bir mozaik panel dağ Пэктусан. Uzunluğu 70 metre, yüksekliği yaklaşık 13. Panel sembolize devrimci geleneği, keder Пэкту yer alan sınırında Çin ile, efsaneye göre, bir önceki Bahis komutanlığı olduğu yıllarda anti-japon mücadele yaşamış ve çalışmış olan Kim Il-sung.

Yidiş tili ya da yidış tili (öz adı ייִדיש) bir german tildir, II Cian cenkinden evel Şarqiy Avropada, şimdi ise esasen AQŞ ve İsrailde cayılınğandır.

Yarışma koruma araştırma ve öğrenci yaratıcı eserler, bölümdeki Bilimler Küçük Akademisi "Arayıcı" üyelerinin bölgesel aşamasının Diploma kazanan

An opinion on the Bunjevac dialect, issued by Croatian Academy of Sciences and Arts, at the request of the Council of Vojvodina Croats (hırvatça)

Müstecib Ülküsal (doğma adı Müstecib Hacı Fazıl; 1899 – 1996) - XX asırda diasporada Qırımtatar milliy davasınıñ eñ müim adamlarından birevidir. O em doğğan yeri olğan Romaniya Dobrucasında, em ana-vatanı Qırımda, em Almaniya, Lehistan kibi ğarp memleketlerinde, em de soñra köçken Türkiyede pek çoq milliy davalarda bulunğanı içün keniş malümat ve tecribe saibi olğandır. Qırımtatar neşriyat tarihınıñ eñ uzun sürgen mecmuası olğan Emel mecmuasını qurğan ve uzun seneler neşir etkendir. Bundan başqa Qırımtatar milliy areketi, medeniyeti, tarihı, etnografiyasınen alâqalı pek çoq kitap yazğan ve neşir etkendir. O tamamınen aqiqiy bir dava adamıdır.
1475 senesi Kaffanı Gedik Ahmet Paşanıñ reberligi altında Osmanlı askeriy quvetler fetih ettiler. Kefe Osmanlı Devletiniñ Qara deñizdeki esas limanı oldı. Bu devirde şeer keñleşti, inkişaf etti. Kiçik İstanbul adını taşığan Kefe şeeri XIV asırda iqtisadiy munasebetler quruv ceetinden müim yer alğan. Şarq memleketler arasındaki satın aluvlar, ticaret yolları Kefe şeerinden keçken. Kefede 70 biñge yaqın nefer musulman-hristian qarışıq eali yaşağan. 1682 senesi şeerde 4000 ev (olardan 3200 musulman, 800 hristian) bar edi. Osmanlılar tahtqa oturğanı ile mında faal musulmanlaştıruv ceryanı başlanğan. Misal olaraq, XIV-XVIII asırğa qadar, yani 4 asır devamında şeerde 28 ortodoks hristian kilsesi, 15 katolik hristian kilsesi ve yeudilerniñ 2 sinagogaları olğan olsa, XVIII asırda Osmanlılarnıñ devrinde tek camiler 70 raqamını teşkil etken. XV ve XVIII asırlarda Kefede altı biñge yaqın evler qurulıp, olarnıñ er birisi öz tekrarlanmaz ömrüni yaşağan. Tarihiy ve dokumental vesiqalarğa köre, şeerde Qırımtatar, Türk, Rum ve Ermenilerden ğayrı, Eflâklar (yani rоmaniyalılar), Lehler, Gürciler ve Çerkezler ömür qurğanlar.

Coğrafik ceetten Qırım eki teñ olmağan qısımğa bölüne: onıñ şimali çöl (bütün yarımadanıñ 4/5 qısmı), cenübi ise ormanlı Qırım dağlarıdır (meydanlıqnıñ 1/5 qısmı). Aqyardan Kefege qadar üç dağ sırası uzana. Eñ yüksek soyu yalı boyunda uzanğan Baş ya da Cenübiy dağ sırasıdır, onda Qırımnıñ eñ yüksek noqtası Roman Qoş degen dağ (1545 m) buluna.

Memet Müyedinov 1913 senesi yanvarniñ 15-de Aqmescit şeerinde doğdı. 1921 senesi ruşdie mektebine kirip, 1931 senesi onı bitire. Orta bilgi alğan Memet şu yılı Qazan şeerindeki mimarcılıq institutına kire. Lâkin, andaki vaziet mücibi, oquvını bitirip olamay ve Qırımğa qaytıp kele, tasilini Yalta pedagogika tehnikumında devam ettirmege qarar bere. 1935 senesi orduğa çağırıla. Anda eki yıl hızmet etip qayta.

Çuvaşistan iqtisadiyatı sanayı ve ziraatqa dayana. Sanayı qolunda maşna, toquma, elektrik, alkogol, kâğıt, kereste, himiyadır. Çuvaşiyada tahminen 300 sanayı qurulışı bardır.

Tulup zurna - çobanlarnıñ çalğı aletidir (volınka). Tulup zurnanıñ kürkü bütün etip sıdırılıp alınğan eçki yaki qoy terisinden yapıla. Tögerek çeti qapalı bu kürkke üç dane boruçıq (trubkaçıq) qoyula: içine ava toldurmaq içün (bu bоruçıqta avanıñ keri çıqarılması içün mahsus klapan da yapıla), çalmaq içün ve zil tutmaq içün. Çalmaq içün yapılğan qavalçıqnıñ tili qamıştan yahut qaz qanatından yapıla. Onıñ sesler sırası seksta köleminde olıp, diatoniktir. Tulup zurnanıñ davuşı keskin ve kergindir. Çalğan vaqıtta kürkü qoltuq tübünde tutulıp, onı qolnen basıp turasıñ.

Osman 1939 senesi doquzıncı sınıfnı bitirgen soñ, Aqmescitteki Çaykovskiy adına muzıka oquv yurtuna oqumağa kire. Anda o Y. Boçarov, İ. Çernov kibi professorlardan tasil aldı. Teessüf ki, apansızdan başlanğan cenk Osmannıñ arzu – ümütlerini çil – parça etti. Oquv yurtu qapatıla ve o oquvnı Yalta pedagogika oquv yurtunda devam ettire.
Avstriya-Macaristan (Gabsburglar) imperiyasındaki eali cedvellerinde bunevats şivesi çoq kişiniñ ana tili olaraq kösterilgen edi. Meselâ, 1910 s. eali cedveline aluv neticelerine binaen Subotitsa şeerinde yaşağan 33247 kişiniñ ana tili tamam bunevats şivesi olğan. Yugoslaviya qırallığı ve sotsializm zamanlarında ise bunevatslarnıñ çoqusı sırb-hırvat tilinde laf etkenlerini bildirgen.

XVIII asırnıñ soñunda qaraylar, Qırımnıñ bütün ealisi kibi Rusiyege qoşulğan edi. XIX asırda idare merkezi Çufut Qaleden Kezlev şeerine keçti. Mında Diniy İdare, ibadethane (kenassa), "Qaray Bitikligi" adlı milliy kitaphanesi, Aleksandr adına qaray diniy oquv yurtu, eñ büyük qaray cemaatı buluna edi. O vaqıtta "Karaimskaya jızn" ("Qaray ayatı") ve "Karaimskoye slovo" ("Qaray sözü") mecmuaları neşir oluna, milliy ve diniy kongressler keçirile edi. 1918 senesi, Qırımda 9 qaray cemiyeti, 11 ibadethane ve 13 oquv yurtu qayd etilgen edi. Sovet devriniñ ilk yıllarında qaray klubları, ve mektepleri çalışa, cemiyetler öz faaliyetini köstere ediler. Lâkin soñra (1940-si seneleri) milliy teşkilâtlar yoq etildi, mektepler ve ibadethaneler qapatıldı. II Cian cenki zamanında qaraylar arbiy işlerinde iştirak ete ediler, çoqusı elâk olğanlar. 1944 s. qaraylarnıñ bir qısmı Qırımdan sürgün etildi.

Qızıl Körpe (ukraince Цвітуще, Червоний Корпе, Кизил-Корпе, rusça Цветущее, Красный Корпе, Кызыл-Корпе) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 425 kişi (2001 senesi).

Cağa Şeyh (ukraince Зелене, Джага-Шейх, rusça Зелёное, Джага-Шейх) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1123 kişi (2001 senesi).

Avstriya, resmiy adı Avstriya Cumhuriyeti (almanca Österreich, Republik Österreich) — Avropada Alp dağlarında ve Tuna özeni vadiysinde bir devlet.

Azamat (ukraince Малинівка, Азамат, rusça Малиновка, Азамат) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 138 kişi (2001 senesi).

Alim bala ekende tericide çalışmağa, babası ölgen soñ ırğatlıq yapmağa başlay. 1938 senesinde Aqmescitte yazılğan Alim adlı bir hatıratqa köre, qatında çalışğan pomeşçikniñ qızına aşıq olğan. Lâkin qıznıñ babası olarnı ayırıp Alimni apis ettire. Alimniñ apis oğlanına çoq üzülgen qız, şu yırnı ayta.

Pyongyang, kültür başkenti Kuzey Kore. Burada düzenlenir tüm önde gelen kurum kültürü, ülkenin, dolayısıyla yürütülen kültürel değişim ile diğer ülkeler. Özellikle, 2005 yılı kasım ayında Pyongyang hükümet temsilcileri, Kuzey Kore ve rus büyükelçiliği imzalandı Planı «kültürel ve bilimsel değişim 2005-2007 yılları hükümetleri arasında kuzey KORE ve RUSYA». Halk arasında yapılıyor aktif propaganda, ulusal kültür ve sanat. Hatta oluşturulan araştırma ENSTİTÜSÜ, kore ulusal müzik ve koreografi (НИИКНМХ), bir Пхеньянском uluslararası kültür evinde.

Şeerde 4 umumtasil mektep, 2 şifa müessisesi, medeniyet evi, poliklinika, kinoteatr, 2 kitaphane, muzıka ve balalar sport mektepleri, 2 stadion, ülkeşınaslıq müzeyi, musafirhane, eki bank bölükleri, bir qaç kilse, 3 cami bar.
Belarus Halq Cumhuriyetiniñ (BHC) Radası (belarusça Рада Беларускае Народнае Рэспублікі, Рада БНР, latin elifbesinen Rada Biełaruskaje Narodnaje Respubliki, Rada BNR) — 1918 senesi martnıñ 25. künü yaratılğan Belarus Halq Cumhuriyetiniñ eñ yuqarı idare teşkilâtıdır. Uquqiy noqta-i nazardan BHC Radası 1917 senesi, Birinci Umumbelarus Kongresiniñ icra organı olaraq yaratılğan. 1919 senesiniñ mart ayından şimdigeçe Belarusniñ tışında, sürgünlikte işleydir, o sebepten sürgün ükümetleriniñ eñ uzaq çalışqanı olaraq da bellidir.

Monastırıska (ukraince Монастириська) - Ukrainanıñ Ternopil vilâyetinde bir şeer. Monastırıska rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 277 kişi.

Bir çoq müellif akistatar ruhunda maqaleler yazıp tatarlarnıñ Qırımda qalmasını telükeli ve meşaqlı olğanını ifade eteler. (Tşerban - Pereseleniye Tatar).

Calayır Çotı (ukraince Стрепетове, Джалаїр-Чоти, rusça Стрепетово, Джалаир-Чоты) - Qırımnıñ Seyitler rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 667 kişi (2001 senesi).

Qarasuv Başı (ukraince Карасівка, Карасувбаши, rusça Карасёвка, Карасу-Баши) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 196 kişi (2001 senesi).

Tarhan Sunaq (ukraince Островське, Тархан-Сунак, rusça Островское, Тархан-Сунак) - Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 125 kişi (2001 senesi).

Baqqal Suv (ukraince Кочергіне, Отеш-Елі, Баккал-Су, rusça Кочергино, Баккал-Су) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 485 kişi (2001 senesi).

Rusiyede Çuvaşistan Cumhuriyetinde ekinci resmiy tildir. Diger Türkiy tillerinden ayrı qalıp, izolâtsiyanda digerlerinden uzaqlaşqan Çuvaş tili laf etken Çuvaşlar hristiandır. Çuvaş tilini eski Bulğar Türkleriniñ musulman olmağan köylülerniñ keliştirgeni ve bugünge qadar ketirgeni tüşünile.
Hayrettin Karaca 1926 senesinde Bandırmada dünyağa keldi. Babası Hocazade Halil Efendi, anası Zehra hanım olıp ekevide qırımtatar muaciri edi. Litseyni bitirgen soñ ailesin triqo-örme işiniñ başına keçip, onı Türkiyeniñ eñ müim sanayı şirketlerinden birevi yaptı. Lâkin onıñ maqsadı sanayıcı olmaq yerine topraqnen oğraşmaq edi. Bu sebepnen işini ailesine devretip, Yalovadaki Karaca Arboretumnı qurdı. Bu vaqıtta bu yerni dünyadaki alay botanikçiler bileler. 14000 çeşit özümlik barındırğan bu yer aynı zamanda telükedeki türler içün bir ösümlik qoruma yeri. Hannover Universitetinden Ekologiya professorı Franz H. Meyer Hayrettin Karacadan "Şimdige qadar iç bulay özüniñ çıqarın tüşünmeden özüni insanlığın faydasına çalışmağa adağan birevnen rastlaşmadım." dep ayta. Hayrettin Karaca TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı) Vaqfınıñ temelcilerindendir. Ösümlik toplamaq ğayesinen Türkiyeni qarış-qarış dolaşqan Hayrettin Karaca, eroziya meselesini ebatlarını körgende, mevzunıñ müimligini er keske añlatmaq ve qavratmaq kerekgenine qarar berdi. Topraq eroziyasına qarşı tırışuvı sebebiynen “Erezyon Dede” , “Topraq Baba” dep añılıp başlandı. Soñki vaqıtlarda tüketim iqtisadına qarşı turuşı, onıñ bir diger içtimaiy oğraşı. Sade yetkeni qadar tüketmeni er yaqa caymağa tırışa. Üstündeki cartı urbalarınen eñ müim toplaşuvlarğa qatıla. Bu oğraşlarından soñ oña Türkiyeniñ Gandisi dep aytıp başlandı.

Nova Odesa (ukraince Нова Одеса) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Nova Odesa rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 12 410 kişi (2011 senesi).

Daşqın Gülmemmed-oğlu Gülmemmedov (azerice: Daşqın Gülməmməd-oğlu Gülməmmədov, gürcice: დაშგინ გულმამედ–ოკლი გულმამედოვი) - Gürcistan Azerbaycanlıları Milliy Assambleyası Prezdenti.

Boztorğay (Calandrella brachydactyla) - Alaudidae (ötücü quşlar) familiyasından bir quş türüdür. Tarlaquşu da dep biline. Ğağaları ince-süyrü uçlu ve quvatlıdır. Boyu 14 sm-ge yaqın ola bile. Yuvasını yerge, tarlalarğa, yılğalarğa yasay. Kevdesiniñ üstü boz-qaverenki ve yolaqlı, astı beyaz ola. Bazılarında tot renki tac bardır. Tohum ve böcek aşap beslene. Köcüci degildir, ekseriyetnen tarlalarda yaşay. Boztorğay, adı uşasada torğaydan farqlı familiyadandır.

Qızılqut (ukraince Заводське, Червоний Кут, Кизилкут, rusça Заводское, Красный Кут) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 238 kişi (2001 senesi).

Bruney, resmiy adı Bruney Darü's-Selâm Devleti (malayca Brunei, Negara Brunei Darussalam) - cenüp-şarqiy Asiyadaki Borneo adasındaki bir memleket.