Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Hélskô Sztremlëzna (pò pòlskù: Mierzeja Helska; pòpùlarnym, równak niepòprôwnym mionã je téż Półwysep Helski (Hélsczi Półòstrów)) je to sztremel piaskòwëch, zalesonëch dunów na pôłniowim Bôłce, ùtwòrzony przez mòrsczi strzôl płënący do pòrénkù. Sztremlëzna je 23 km dłëgô, w nôwąsczim môlu je 100 m szerokô. Retk je kòl 3 km szeroczi.

Dargòlewò (pòl. Dargolewo) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, we wejrowsczim krézu, w gminie Lëniô. Dargòlewò je krótkò Strzépcza.

Je to 993 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 993. rok pierszégò tësąclecégò, 93. rok X stolatégò, 3. rok 10-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Tu dżinãlë lagrowi w "marszu smiercë" z lagru Stutthof w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale Kaszëbi dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób Gerarda Labùdë.

Panóńsczi Słowiónie - słowiańsczie plemiã, chtërne mieszkało w strzédnowiekù w Panóńsczi Wlëdze. Do kùńca VIII s. bële pòd panowanim Awarów, pòzdni zanôleżni òd Franków. W latach 840-874 nad jezerem Balaton bëło Blateńsczie Ksyżestwò, w chtërnym rządzëlë pòsobicą Pribina ë jegò syn Kocel. W przełomòwim cządze IX ë X s. Panóńską Wlëgã dobëlë Madżarzë ë założëlë w ni swòji państwò. Słowiónie panóńsczi mieszkającë w nordã òd Dunaju, Drawë ë Mùrë do kùńca strzëdnowiekù òstale zmadżarowané.

Oi! sformòwôł sã jakno ôrt procëmnotë do artistnëch doswiôdczënków dzélu punkowich karnów, a téż zbyt wiôldżi pòliticzni sztarturë jinëch. W ùdbie miôł pòdtrzëmòwac prosti, "darżëcowi" kòrzénie punkrocka ë skôzac na wëcmaniznã ti subkùlturë z wiôlgòmiastowima robòtnikama, z chtërnëch sã wëprowadzëlë. Zrzësz ną pòdczorchiwało same miono street punk, wëpiarti pùzdni przez Oi! To drudżé w robòtniczi gwarze òznôczo cos niespòdzajnegò, a téż pòzdrówk. Pierszi raz brëkòwôł gò mùzyczny gazétnik Garry Bushell we wczasnych latach 80 XX s., pòdskôcóny sztëczkã karna The Cockney Rejects: "Oi! Oi! Oi!". Oriental

Łątczińskô Wigòda to je kaszëbskô wies w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Stãżëca. Òna je w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù. Tu je kòscół z lat 1913-1914. W Łątczińsczi Wigòdze ks. Francyszk Grucza 20 rujana 1984 rokù zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim.

Liturgiô sw. Bazyla Wiôldżégò – ùżiwónô w niedzele Wiôldżégò Pòstu (òkróm Palmòwi Niedzelë), a téż we Wiôldżi Czwiôrtk, Wiôlgą Sobòtã, w Wilëjô Gòdów, wilëjô swiãta Pańsczégò Chrztu, dzéń sw. Bazyla Wiôldżégò (to je 1 stëcznika);
Chòc refòrmacjô w zaczątkòwim etapie bëła niechãtnô zakónnëmù żëcémù, Môrcën Lëter béł zwòlennikã tegò, żebë lëdze, chtërny nie robią (młodzëzna, starszi), òdmôwialë liturgiô gòdzënów. Taką ùdbã przedstawił òn w 1523 rokù w dokôze „Ò pòrządkù nabòżeństwa w zbòrze”. Òdnówcą liturgie gòdzënów w ewangelicyzmnie béł ks. Wilhelm Löhe (1808 – 1872). Pòd jegò cëskã liturgiã gòdzënów zaczãłë stosowac diakònise, ùczónkòwie ë téż mòdlitewné grupë. Òd 1817 rokù liturgiô gòdzënów je stosowónô w Ewangelëckò-ùnijnym Kòscele, chtëren pòwstôł z pòłączeniégò lëteranów i refòrmòwónëch ewangelików. Dzysô liturgiô gòdzënów je stosowónô przede wszetczim w diakònatach, óbczas duchòwnëch kònferencjów, rekòlekcjów, ë téż studańtów teologie abò ewangelëcczi rodzëznë.

Tadeùsz Gòcłowsczi (pòl. Tadeusz Gocłowski ùr. 16 séwnika 1931 – ùm. 3 maja 2016 w Gduńskù) – arcëbiskùp katolëcczi, metropòlita archidiecezji gduńsczi, sufragan.

Pólny skòwarnk abò pólny skòwrónk‎ (Alauda arvensis) – to je môłi ptôch z familëji skòwarnkòwatëch (Alaudidae). Czedës bëło jich wiele w Pòmòrzce. Głos pólnégò skòwrónka

Katalońsczi jãzëk (kat. català) - to je jeden z romańsczich jãzëków. Pierszim katalońsczim pisôrzã béł Ramon Llull (1232–1315), chtëren w tim jãzëkù pisôł ju w 13. stalatim teologòwé knédżi i romanë. Wiôldżi rozwij katalońsczi lëteraturë béł w 14. i 15. stalatim, czéj zawita ricerskô epika. W 18. stalatim katalońskô mòwa bëła zakôzóny, ale w 19. stalatim ùrosło nowé pòkòlenié, a z nim òdroda, chtërna dostała katalońską kùlturã zôs na eùropejską rówiznã. Òd 1940 rokù katalońskô mòwa bëła znôwù zakôzóny, a gôdóné miało bëc pò szpańskù. Pò latach 1975–1982 przëszła zmiana i katalońsczi jãzëk w Katalońsce miéwô sã dobrze. Tu je jegò òbrzészkòwô ùczba.

Bòjiszcze skłôdô sã z 4 brómków na kùńcach òkrãgù (nôlepi ò strzednicë 50 jardów). Òd brómczi jedna pò drëdżi to dô taczé zonë: - goal zone (brómkòwô zona) - wedge zone (z anielsczégò klinowô zona) - flex zone - cross zone (krzëżowô zona) Òkrąg w strzôdkù bòjiszcza mó pòzwã prime ring.

Òpiéra Kòrejanów na sërą òkùpacëjã zamanfestowôłô sã w wiôldżi pòkòjowi rësznoce 1 strëmiannika 1919, czedë kòl 7000 lëdzy òsta zamòrdowónëch bez japòńsczéch szandarów ë wòjskò. Pò tim samòstójnotnô rësznota baro aktiwno dzejała w Mandżurëji ë Syberëji.

Solewnica - to je bùdowniô z drewna i gałãzów psónczi do zwikszaniô stãżënë soli w solny wòdze. Mikroklima kòl solewnicë je pòmòcny w léczneniu niejednëch chòrosców.
Ùzwëskanié wpisënkù na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë przëczëniwô sã do wzmòcnieniô przekazywaniô pòstãpnym pòkòlenióm wiédzë ò rãcznym kaszëbsczim wësziwanim żukòwsczégò sztélu, a téż ùmiejãtnoscë wësziwaniô zgódno ze wskôzama tegò sztélu. W Nôrodnym Instituce Spôdkòwiznë je òbmëslënk dzejaniów, chtërne pòdtrzimùją żëwòtnosc wësziwaniô i służą jegò òchrónie przewidzóné na cząd 5 lat (lata 2016–2020), a bùtnowim zdrzódła finansowaniô je Gmina Żukòwò. To są zrealizóné i jesz zaplanowóné dzejania, chtërne są sczerowóné na zachòwanié żëwòtnoscë i rozwij wësziwaniô, np. edukacyjné i promòcyjné dzejania. W planowanim i realizacje òchrónowëch dzejaniów w wiôldżim stãpniu ùczãstniczą depòzytariusze wësziwaniô, to je wësziwôczczi np. Bernadeta Mariô Reglińskô. Przë realizacje planowónëch dzejaniów pòmôgają pòzarządowé òrganizacje. Wpisaniô kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu na krajową lëstã niematerialny kùlturowi spôdkòwiznë je pierszim wpisënkã z pòmòrsczégò wòjewództwa i są téż starania ò jegò wpisënk na jednã z systemù lëstów UNESCO. Do te czasu np. do indeksu tołmaczeniów UNESCO (Index Translationum) trafiłë niechtërne tołmaczenia kaszëbsczi lëteraturë na pòlsczi jãzëk. Baro wôżné je tuwò wzmòcnienié przekazëwaniô rãcznégò kaszëbsczégò wësziwaniô żukòwsczégò sztélu pòstãpnym pòkòlenióm.

Kaszëbsczé słowò „Jastrë” (równo jak dólnołużicczé „Jatšy” i górnołużicczé „Jutry”) pòchôdô òd pragermańsczégò *austrōn (jaczé òznôczało „swit”, „widnica”) i rzeszi sã z praindoeùropejsczim mòrfemã *aus-, jaczi òznôczôł „swiecëc”. Szlachòwną etimòlogijã mô anielsczé słowò „Easter” i miemiecczé „Ostern”.

Na óbszarze całé Pólsczi krëczczi są pód scësłą óchroną póza gardama. Pópùlacjô krëczków w Pólsce je óbjãtô mónitoringã w ramach programù Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków. Program ten wëkónëwô Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN na zlecenié GIOŚ. Òb dzesãc lat óbserwacji (2001–2010) zaóbserwówóno że je jich corôz mni.

Hieronymus Megiser (ùr. kòl 1554 - ùm. 1618 abò 1619 rokù) – to béł miemiecczi znajôrz jãzëków i historik. Òn napisôł m.jin., że Kaszëbi (Cassubiorum) gôdają pò wandalskù. Mòże za nim w 1643 roku Michôł Pontanus pisôł „Niemiecko Wándalski ábo Słowięski/ to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwion y ná jáwnosc wydan...”

989 / CMLXXXIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Je to 1824 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 824. rok drëdżégò tësąclecô, 24. rok XIX stolatégò, 4. rok 3-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Òdmôwiô sã ją bezpòstrzędno przed spikã (himn, rëchùnk sumieniégò, psalmòdiô, krótczi biblijny czëtanié, responsorium, Nunc dimittis - tj. piesniô Symeona, òracëjô, a na kùńcu je piesniô do Matczi Bòżi).
Friedrich Lorentz (ùr. 18 gòdnika 1870 rokù w Güstrow, ùm. 29 strëmiannika 1937 rokù w Sopòce) - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë Kaszëbów ë Słowińców. Òd 1894 rokù doktor. Mieszkôł w: Wejrowie, Kartuzach i Sopòce. W 1907 rokù założëlë w Kartuzach, m.jin Izydor Gùlgòwsczi ë òn Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié Verein für kaschubische Volkskunde, chtërno wëdôwało pismiono Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde. Lorentz je ùsôdzcą: Die kaschubischen Ortsnamen nebst Ableitungen, Slovinizische Grammatik, Slovinizische Texte, Slovinizisches Wörterbuch, Teksty pomorskie, Zarys ogólnej pisowni i składni pomorsko-kaszubskiej, Zarys etnografii kaszubskiej, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim, Kaschubische Grammatik, Gramatyka pomorska i jin., a wespółautorã Kaszubi : kultura ludowa i język. Nôùkòwé dzejanié tegò meklembùrzczégò lingwistë miało znaczënk dlô szerszégò pòdjimniãcô przez młodą inteligencjã deji F. Cenôwë. W 1919 rokù jegò kaszëbsczi alfabét béł taczi:

Nôrodnô Bibloteka (pòl Biblioteka Narodowa)- to je wôżnô bibloteka w Pòlsce. Òna je we Warszawie òd 1928 (1732) rokù. Kaszëbi mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je kaszëbskô lëteratura do kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie.

Rąkla (Beta vulgaris L.) - to je jednorocznô abò dwalatnô roscëna z rodzëznë łapùchòwatëch. Tu słëchają: cëkrowô rąkla, czwikła, pôsnô rąkla i jin.

Chëczëno (we zdrojach: Gizin abò Gizyn 1216, Chyzin 1267, Egezyn 1296, Eksin 1302, Eggsin; miem. Eggsin) - garc we Wkrzańskò-Rãdowsczim Krézu w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Wkrą ë Rãdową.

Je to 982 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 982. rok pierszégò tësąclecégò, 82. rok X stolatégò, 2. rok 9-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Jablón - to demòn sadów, sprôwca kradzë brzadów i jarzëtwë. Mieszkô w ògardach i sadach, dzejô w lëdzach. Je dëchã niżeszi randżi, słëgą Pòkùsë. Matczi strôszają nim swòje dzôtczi. Jablón jesz dzôsô dzejô, le ju nié tak mòckò jak pierwi. Jegò dzejanié i miono dżinie westrzód lëdzy, żëje le jesz w gôdkach i pòwiôstkach.

Òd 15 do 17 môja 2013 rokù òdbiwało sã zéńdzenié parlameńtarzistów Delegacji Karna Sejmù Repùbliczi Litwë ds. Midzëparlameńtarnëch Kòntaktów z Rzeczpòspòlitą Pòlską i Litewskò-Pòlsczégò Parlameńtarnégò Karna Sejmù RP, òni chcele wiedzec ò ùczbie kaszëbsczégò jãzëka i dwajãzëkòwòsce na Kaszëbach.

Miono Czińsbarg je rekonstrukcëją - dólnomiemiecczé barg (górnomiemiecczé berg) Kaszëbi òddają jakno "barg" abò "barch"), miono Czińs- je skùtkã tipicznégò dlô kaszëbsczi mòwë zmitczeniô "kji"→"czi"; rëchli miemiecczé miono Königs- òstało skróconé do Kins- co je widzec w zapisënkù z 1652 rokù, a téż je to widzec w serbòłużëcczich mòwach dze gard bez Miemców zwóny Königsbrück je bez Łużëcczich Serbów zwóny Kinspork, a téż w Małopòlsce gdze czedës béł gard zwóny pò pòlskù Kinsbark (miem.: Königsberg), pózdni sparłãczony ze wsą co sa zwaa Dólnô Mszana (pl: Mszana Dolna).
August II Mocny – elektor zaksczi òd 16941694, król w latach 1697 – 1706 i òd 1709 do 1733 rokù. Za panowaniém jégò i Augusta III związôné je powiedzenia „króla Zaksasa jédz, pij i pòpùszczi pasa”

Praga (czes. Praha) je stolëcą Czesczi Repùbliczi ë nôwikszim czesczim gardã. Praga pòłożonô je nad rzeką Wełtawą. Historëczné centróm gardu je wpisóné na lëstã swiatowi kùlturny spôdkòwiznë UNESCO.

Pùckô Hôwinga je zôpadnym dzélem Gduńsczi Hôwindżi. To są snôdczé wòdë Bôłtu nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów w òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. Nôwôżniészima pòrtama nad Pùcką Hôwingą są: Pùck, Hél i Jastarniô.

Pierwòwzorã pòstacje rozdawający darënczi 6 gòdnika béł żëjący midzë III a IV wiekã w Turcje biskùp Mikòłôj z Mirrë. Zasłynął jakò cudodzejôrz, ratëjące żeglarzów ë miasto òd głodu. Miôł rozdac całi swój majątk biédnym. Przedstôwióny je jakò stôri człowiék z brodą, czãsto z pastorałã, z miechã darënków ë grëpą wietewków w rãce. 6 gòdnika – w roczëznã smiercë swiãtégò, grzécznym dzecóm dôwô darënczi, a niegrzécznym – na òstrzégã- wietewkã.

1717 / MDCCXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Lësé Jamë - są dzelã wsë Dłudżi Czerz w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Głownym argùmentã przemawiającym za susznoscą ùtożsômianiô aùtorstwa Trzecy Ewanielië i Dzejów Apòstolsczich z Łukasz, towarziszã Pawła, są czëre fragnentë w Dzejach Apòstolsczich: Dz. Ap. 16,10-17; 20,5-15; 21,1-18; rozdzałë 27 i 28. W tëch fragmentach narrator przëmôwiô w pierszi òsibie wielny lëczbë, co sugerëje, że pòdróżowôł z Pawłã.

Wieszczórka żëwòródka (Zootoca vivipara) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë prôwdzëwëch wieszczórków (Lacertidae). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach, zjôdô np. smôrzcze bez bùdinôszków i je dzélowò chrónionô. Òna je zrzeszoné z barżi sëchima sedlëszczama, a òb zëmã spi.

Je to 1010 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 10. rok drëdżégò tësąclecégò, 10. rok XI stolatégò, 10. rok 1-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

Wietrzné gòscëje (varicella) - są chòroscą ù lëdzy - w dzecyjnëch latach. Jich lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy wirus VZV. Pò wietrznëch gòscëjach wirus je dali w człowiekù i w starszich latach òn mòże doprowadzëc do różë w pasu. Ta chòrosc je m.jin. na Kaszëbach.

Na Kaszëbach w Wilejã z darënkama przëchôdôł Gwiôzdór. W wiliowi wieczór znónô je téż tradicjô òdwiédzaniô chëczów przez przezeblôkańców nazéwónëch „gwiôzdką” abò – na nordze Kaszëb – „panëszką”. Pòstacje gwiôzdczi (m. jin. Dżôd z Babą, Kòzeł, Miedwiédz, Bòcón) mają symbòliczné znaczenié, narzesziwającë do òbrzãdów zrzeszonëch z bòkadoscą i płodnoscą.

Błotnô niezabôtka (Myosotis palustris (L.) L. em. Rchb.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë wòdrôkòwatëch (Boraginaceae). Te niezabôtczi roscą m. jin. na Kaszëbach.
Je to 1702 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 702. rok drëdżégò tësąclecô, 2. rok XVIII stolatégò, 2. rok 1-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Dzéwczãta cwiczą na specjalny planszë, równak òb czas ùłożënkù ni mògą wińsc za kwadrat ò bòkù długòscë 13 metrów, bò je to karané. Kòżdi ùłożënk je òbtaksowiwóny przez sãdzów pòdzelonëch na dwie kòmisje: • D-technika cała i przëbòru (pòprawnosc wëkònywónëch elementów) • E-kòmisja wëkònaniô (kòmisja òdjimô pónktë za błãdë w cwiczënkù òd pòczątkòwëch 10,00 pónktów)

Je to 1765 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 765. rok drëdżégò tësąclecô, 65. rok XVIII stolatégò, 5. rok 7-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Òn pòetickò zadebiutowôł w 1966 rokù. Pózni jegò wiérztë bëłë téż w pôrã antologiach, m.jin. J. Szczawieja Antologia współczesnej poezji ludowej (1967), ‎L. Roppla Wybór współczesnej poezji kaszubskiej (1967) ë Modri strunie (1973). Òn wëdôł leno jeden zbiérk wiérztów, zatitlowóny Za lasem morze (wybór, oprac., posłowie Jana Drzeżdżona ; hafty Jadwigi Cyperskiej, 1975), chtëren wnetka w całoscë napisôł pò kaszëbskù.

Nôstarszô wzmianka ò sw. Łukaszu znajdëje sã w Lësce sw. Pawła do Filemòna, wers 24. Je téż wëmieniôny w Lësce do Kòlosn (4,14) i w Drëdżim lësce do Timòteùsza (4,11), te dwa lëste sã przëpisywóné swiãtemù Pawłowi. Łukôsz nie należôł do karna dwanôsce apòsztołów Jezësa.

Jinszima znônëma karnama tegò sztélu sã: Bad Religion, Pennywise, NOFX, The Vandals, Lagwagon, SNFU, MxPx, The Offspring, Millencolin czë Guttermouth, chòc trza pamiãtac ò tim, że Bad Religion jakno ë Pennywise barżi do hardcorowégò zôrtu przënôlëżą.

Karno SHARP rozwinãło sã z czasã do lózëch midzënôrodówków z partama w wiele krôjach, w tim eùropejsczich. Na zôczątkù w Wiôldżi Britanijë, pùzdni w Miemcach ë Pòrtugalijë. Skinheadów SHARP parłączą deje artirasëzmòwé, mają òni starã ò to, bë sã klôrowno dëstansowac nazëstowsczëch karnów.

Sëwô mietelnica (Corynephorus canescens L.) - to je roscëna z rodzëznë Poaceae. Òna rosce m.jin. na Kaszëbach. Na sëwą mietelnicã Kaszëbi mògą gadac mietelnica.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95.

Zygmunt III Waza – król Pòlsczi òd 1587 do 1632 i król Szwecji 1592 – 1599, syn Jana Wazy, ksyżëca finszcziégò, òd 1569 króla szwédzcziégò Jana III i Katarzynë Jagielonczi, córci Zygmunta I Starégò. Za jégò panowaniégò bёlё butnё kòzacczié (pòwstanié Kosincziégò, Nalewójczi, Federowicza). Zwada ze Szwédama doprowadza do jégò òdtronicégò. W 1596r. przesôdzôł stolёcã z Krakòwa do Warszawё.
Miastkò je stôrim słowiańsczim (pòmòrsczim) sedlësczã. Pierszé pisóné dokùmańtë ò miejscowòscë òkreslóny tedë rôz "môłi gard", rôz "wies" pòchòdają z lat 1335, 1368, 1478, 1496 ë 1506. Miastkò nôleżało tedë do pòmòrsczi familëje Maszewsczich (von Massow). W latach 1616-1617 mieszkeńcë zbùntowelë sã procëm Maszewsczim ë pò tim w 1617 Miastkò pierszi rôz dostało gardné prawa. W latach 1628 ë 1657 dwa pòżarë niszczą wiãcy jak 1/3 bùdinków w gardze, a 26 czerwińca 1719 trzecy òdżiń niszczi wnet côłi gard (òstają le dwa côłé chëczë!). Chòc Miastkò miało gardné prawa familëjô von Massow wcyg ùwôżała gard jakno swòji miectwò, a w swôre wmieszëwôł sã król I. Fridrich Wëlem w 1721 r. Sztrid zakùńczëł sã wërokã nadwòrnégò sądu w Kòszalënie (1781). Pierszi rôz w historëji Miastkò stało sã stolëcą krézu w 1843.

Warna abò gapa (Corvus cornix) – to je strzédny ptôch z rodzëznë krëkòwatëch (Corvidae). Òna mòże bëc wanożny, a żëje m. jin. na Kaszëbach. Kaszëbi kòl Bôłtu zakłôdelë klepce na warnë.

Jak napisôł Bernard Zëchta Kaszëbi nibë tã chòrosc lékarzą przez krzôsanié kamã ò kam nad chòrim pôlcą, tak że skrë strzélają prosto na renã.

1788 / MDCCLXXXVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1788 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Żabòwaté pòlują żadając nierëchlawò na swòją òfiarã, jaż ta sama sã zbliży. Òb czas gòdów wiele żab z ti rodzëznë przejôwiô mòcny terytorializm.

982 / CMLXXXII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Prabùtë (we zdrojach: *Rezijā (Górnowicz), Resia 1249, 1250, Resemburg 1265, plebanus de Resya 1286, de Ryzenburg 1323, castro Resinburg 1326, civitas Resinburg 1330, Risenburgk 1340, Resimborg 1347, Resinburg 1378, Resenburgk 1454, *Prābūtis (Górnowicz), Prabuth <1454, Prabuty alias Resemburg 1466, Risenburg 1513, Pranbuthy 1519, Prabuti alias Rizemberg 1521, z Prabuthami 1565, pod Prabutami 1649, Riesenburg 1661, do Prabut 1711, Prabuty 1888 Prabuté (Cenôwa); gw. Prabuti; pòl. Prabuty, miem. Riesenburg) - garc we kwidzëńsczim krézu nad jezorã Liwieńc.

Midzë 25 zélnika a 2 rujana 2017 w gardze dérowałë spòlëznowé kònsultacje w sprawie ùstaleniô – kòle ùrzãdowi pòzwë w pòlsczim jãzëkù – dodôwny kaszëbsczi pòzwë Wejrowa, co dôwô mòżlëwòtã wprowadzeniô téż debëltjãzëkòwëch, pòlskò-kaszëbsczich, tôflów przë wjazdach do gardu. Anketã w ti sprawie wejrowsczi Ùrząd Gardu przeprowadzył na wniosk Stowôrë Lëdzy Kaszëbsczi Nôrodnoscë „Kaszëbskô Jednota” i Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. 86 proceńt anketowónëch (632 wôżné głosë) pòdtrzimało ùdbã. 19 gòdnika 2017 pasowny ùchwôlënk jednogłosno przëjãto na sesje Radzëznë Gardu.
Jezórnô rëba- szczëka (szczipôk). Szczëka – familejô szczëpakòwôti. Òchrónowi cząd – òd 1 stëcznika do 30 łżëkwiata. Òchrónowô wiôlgòsc - 50 centimétrów.

Je to 989 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 989. rok pierszégò tësąclecégò, 89. rok X stolatégò, 9. rok 9-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Jan, chtëren podle nôstarszi opowiedni je uznôwóny za Autora czwiôrti Ewanielëji, béł sënę Zedebeusza i Salome (Mt 4,21 par.; 27,56; Mk 15,40; 16,1) a bratę Jakuba Starszégò. Nôleżôł nôprzód do karna uczniów Jana Chrzcëcela a potemu Jezësa, i stôł sę – jak on sôm powiôdô – ucznię jacziégò Jezës miłowôł (13,23; 19,26n; 21,7.20) i jacziému, cziej umiérôł na krziżu, oddôł w opiekę swoję Matkę (19,27). Choc Autór czwiôrti Ewanielëji baro dbôł, cobë nie wëjawic swégò miona, postrzédno równak pocwierdzył nę odpowiednią, że to prawie on je umiłowónym ucznię i naocznym swiôdkę słów i czënów Jezësa. Razę z Piotrę ë Jakubę Młodszim béł Jan podpiarą jeruzalemscziégò Koscoła. Béł uczęstnikę pierwszégò jeruzalemscziégò „soboru” (Ga 2,9) i przebiwôł bodôj w Palestinie jaż do żedowsczi wojnë w roku 66/67. Potemu udôł sę do Efezu, dze potkôł go jesz biskup Papiôsz, kòle 96/97 r.

1806 / MDCCCVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1806 rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

•tôrczowi zédżer, - 12 gòdzynowi wskazówkòwi tôrcz (mòże bëc sekùndownik),rzòdkô czej mòże bëc téż 24 gòdzynowi wskazówkòwi tôrcz, - wielotôrczowi ò zmiennym ùkłôdze rozmaitych elementów. • diodowi zédżer (wëskrzawa z diodami LED), • cekłokristaliczny zédżer (wëskrzawa cekłokristalicznô), • kôrtkòwi zédżer ( mô plastikòwé kôrtczi , ùżiwóny nierôz na banowiszczach) • projekcyjny zédżer (małi projektór wëswiéca czas na scanã abò pósowã) • zwãnkòwi zédżer (gòdzëna podôwana zwãnkòwo), • dotikòwi zédżer (òn je dlô niéwidomëch lëdzy).

Je to 965 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 965. rok pierszégò tësąclecégò, 65. rok X stolatégò, 5. rok 7-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Jakùbòwò (we zdrojach: Iacobshage, Jacobshagen, Iacopshagen 1595 (Mercator), Jakobshagen, Jakubowo (sztót pò II sw. w.); pòl. Dobrzany, miem. Jacobshagen, Jakobshagen) - garc we stôrgardzczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Szadzkò.

Szczëpkòjce - to je stôrô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce. Tu béł w 1777 rokù i ò Kaszëbach pisôł J. Bernoùlli[1].

W maju 1950 r. Schuman w wespółrobòce z Jeanã Monnetã i kanclerzã Niemców Kònradã Adenauerã doprowadzył do pòrozmieniô midzë Francją a Niemcama w sprawie wspólnégò zarządzywaniô przemysłama stalowim i wãglowim na terenie Zôgłãbiô Ruhrë. W ten spòsób pòwstała Europejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jaczi nôstãpcą je dzysdniowô Wspólnota Europejskô. Deklaracjã Schumana pòdpiselë 9 maja 1950 rokù - dlô ùpamiãtnieniô tegò dnia 9 maja òbchòdzymë jakò Dzéń Europë.
Żôłté Grifë są w archikatédrze w Òlëwie. Derdowsczi pisôł ò żôłtim Grifie na czerwionym tle. Cządnik "Gryf" z 1911 r. miôł na winiece Grifa, a szlachùją za nim te z kaszëbsczëch wësziwków. Trepczik pisôł ò A. Majkòwsczim: "Czôrny Grif Ce òddzãkùwô, òbjimô jak mac,/ Kniezową bò pòczestnosc Cë znanką tą chce dac."

Tobaczéra – to je zabiérnik do tobaczi. Òna mòże bëc kùńsztowno zrobionô z krowiégò rogù (różk). Na Kaszëbach mòże bëc na tôblëczce napisóné: "Tu sã nie kùrzi le tobaczi."

Na òperacjowô systema złożonô je z wielu dzélów ë je rozwijanô przez programistów z całownégò swiata, w tim przez bezzweskòwé òrganizacëje jakno ë priwatné òsobë, jaczé trzëmają tã robòtã jakno hobby. Prakticzno pòwstôwôją z tegò linuksowé distribùcëje, chtërne dôwają pózdni w zestôwkach z różną soft-wôrą wszelejaczé paczétë.

Kabôt - jak Aleksander Hilferding pisôł, òn miôł dłudżé rãkôwë i krótczé szótczi, a zapiąc gò mógł na heftczi. Białczi ë dzéwczãta mògłë kabôtë nosëc na liwkach, ale ni òb lato.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 44.

Stefan Batory – ksyżёc Sétmegardu òd 1571 do 1586, król Pòlsczi òd 1576 – syn wojewodё Sédrgardu i Katarzyny Telegoli. Za jegò czasòw Pòlskô dostała nazôt całé Inflntё i Płock chtërnë më stracëlë za panowaniégò Henryka Walezego na rzecz Rusёjё.

Céch żôłãdzów i dãbòwëch wietewków je czãsto w królewsczich i ricersczich erbach òd strzédnowiecza. Stosowóny je téż w wòjskòwëch emblematach. Béł òznaką sëłë, mòcë, sławnoscë i prawòtë. Dãbòwé lëste są ùmôlnioné na dzysészich, pòlsczich, groszowëch mònetach.

Ùtwórczinië, jesz jakno Danuta Biczkòwskô, pòetickò zadebiutowa „Pomeranii” nr 4/1984 r. wiérztą „Të sobie gôdôj”. Pózni niechtërné z ji lirików sã ùkazałë jesz w nr 1 z 1993 r „Pomeranii”, pòtim pôrã razë D. Charland pùblikòwa w Gazecie Kartuskiej (np. 43/2000). Jedna wiérzta, pt. „Ùtidrowóny”, sã nalazła w antologii J.Trédra „Domôcé słowò zwãczné” (jinternetowé wëd. – 2004 r.). Pòetka ùsadzô pòezëje téż w anielsczim jãzëkù. Te je mòżno nalezc np. w jinternetowim cządnikù „Galois” (adresa z wiérztama ùtwórczinië: www.galoisquarterly.webpark.pl/Charland.html)

Nen historëczny pòdzélënk je téż òdzdrzadlony w państwòwim céchù czesczi Repùbliczi, jaczi zamëkô w se czesczégò lwa ôs mòrawsczégò ë szląsczégò òrzła. W 1920 òstałë przëłączoné téż môłé dzéle Dólny Aùstrëjacczi.
Wszëtczé wilëjné pòtrawë rëchtowóné na kaszëbsczi swiąteczny stół mùszałë składac sã z zôrnów zbòża, miodu, òrzéchów, grzëbów, grochù, fasolë, bòbù, brzadu i rib. Spòdlim wilëjnégò i swiątecznégò zjestkù bëłë – òsoblëwie kòl rëbôków – solony wãgòrz, slédz, bretlińdżi. Na wilëjnym kaszëbsczim stole nôczãscy gòscëła téż grzëbòwô zupa, czasã zastãpòwónô brzadową. Ni mògło téż zafelowac pòstnégò bigòsu. Jednym z wilëjnëch deserów bëłë klósczi z makã. Nie bëłë òne równak pòdôwóné we wszëtczich dzélach Kaszëbsczi. Na gwës znóné bëłë w òkòlim Wejrowa. Na Hélsczim Półòstrowie na Wileją rëchtowónô krëlczi, to je bùlwë w mùndurkach z solonym wãgòrzã, brzadową zupã z klóskama abò krëpama, chléb z syropã, miodné deserë z grizu z sokã i młodzowi kùch. W jinëch regionach Kaszëb biwałë téż slëwë z klóskama i rozynama, wãgòrz w biôłi pòlewce i bùlwë. W pózniészim czasu doszła jesz pòlewka ze swiéżëch rib.

Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji (pòl.: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno zajimô sã m.jin. kaszëbizną.

Je to 1460 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 460. rok drëdżégò tësąclecô, 60. rok XV stolatégò, 10. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

1000 / M – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã Kòngresu Młodëch Kaszëbów, jaczi òdbéł sã w Kartëzach w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk. W skłôd zarządu weszlë: Adóm Hébel, Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka.

Pòd kùńc IX stolatô Czeskô òsta zjednónô przez Przemyslidów. W 997 rokù prasczi biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze Gduńsk. Czesczi Królestwò miało wôżną rolã w òbéńdze òd czasu hùsycczich religijnëch wòjnów w XV stolatim a téż w trzëdzescëlatny wòjnie w XVII stolatim, chtërné zacht òsłabiłë państwò. W dalszim cządze dosta sã pòd cësk Habsbùrgów ë weszła w skłôd Aùstro-Madżarsczi.

1817 / MDCCCXVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1817 rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Édmùnd Szëmikòwsczi (Edmund Szymikowski ùr. 1942 r. w Żukòwie) – kaszëbsczim wësziwkã interesëje sã òd małoscë. Jakno dzesãcletni knôp zaczął współrobòtã z Jadwigą i Zofią Ptôch, jak zafarwił akwarelama céchòwóné przez nie mùstrë do wësziwaniô. Òn ùrôbi wësziwczi w żukòwsczim sztélu. Jegò aùtorstwa je ùsôdzk ABC... haftu kaszubskiego szkoła żukowska (2006). Przez wiele lat òd 10 czerwińca 1996 rokù òrganizowôł kònkùrsë kaszëbsczégò wësziwkù w Lëni. Òn je òdznaczony Bronksowim Krziżã Zasłëdżi.
Suchań (we zdrojach: Zukan 1269, Zuchan 1295, Suchan 1312, Szuchan 1319, Sochan 1417, Zochghan 1345, Czuchan 1495, Zachan; dólnomiem. Zachon; miem. Zachan; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Sëchóń, Sëchąń[Pòtrzébné zdrzódło]) – gard we stôrgardzczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Kaszëbsczi wësziwk je colemało sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné. Kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù je Żukòwò. Przódë na czepcach bëłë złoti wësziwczi, a dzys je złotnicowi wësziwk. W żukòwsczim wësziwkù są midzë jinyma farwné: pszczółczi, mòdrôczi, niezabôtczi, tëlpë, lelije, kòniczënë, kòlince, malbrónczi, słuńcowniczi, mòrsczé gwiôzdë, pawié òczka, pãczczi, płómczi, serca ë wąsë. Colemało farwnyma nitkama na lnianym płótnie są mésterno wëszëté kwiatë, lëstë, a téż chłądë i jiné. W Żukòwie wiele w tëlpach je wëszëté plaskatim rąbã, ale wôżnô je téż żukòwskô cedżełka. Kùńsztu wësziwkù ùczą sã colemało dzéwczãta. Òne nim przëstrojiwają szërtuszczi, òbrësczi, sëknie, pãczczi do jigłów i wiele jinszich rzeczi. Òd wiele lat rok w rok je kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù òrganizowóny w Lëni. Żukòwsczi wësziwk je znóny téż w Kanadze. Wiele dlô kaszëbsczégò wësziwkù zrobia Jadwiga Ptôch, chtërnã wësziwaniô ùcza Zofiô Ptôch, a jã ji starka z Żukòwa.

Westrzód żabòwatëch wëstãpùje dëmorfizm płcowi. Samce są zwëczajno jinszich rozmiarów jakno samice, mają rezonatorë, ùfarwienié gòdowé i jinszi cechë. Samce nawòłują samice mòcnim głosã. Ampleksus je pachòwi (u ôrtu Occidozyga jest pachwinowi). U wikszoscë gatënków zapłodzenié je bùtnowé. Samice skłôdają òd czile do czile tësãcy jaj co zanôlégù òd gatënkù w lóznym kłãbie abò do błocësti gniôzda. Z jaj wëkluwają się czijanczi, czasã równak ju przeòbrażoné żabczi.

Wëtopiszcze – to je wgłãbienié terenu nôprzód wërzezbioné przez lodofôłt abò jegò wòdë, a tej nafùlowóné przez lód, chtëren są wëtopił. W wielnëch wëtopiszczach sa tzw. jezórné òczka, zamanówszë bezòdpłiwòwé. W niechtërnëch stronach Kaszëbszczégò Pòjezerzô terenë z bezòdpłiwòwima wëtopiszczama na wiéchrzëznie zajimają kòl 50% terenu.

Skansen - pòtocznie pòzwa mùzeum na wòlnym lëfcë, chtërnégò célem je zaprezentowanié kùlturë ludowô dóné òkòlë abò téż ekspozycëjô òbiektów stôrodôwnych (archeologowich, bùdownych, etnografnych). Pòlsczi mùzea skansenowsczi zrzeszają sã w Zrzeszeniu Mùzeów na Wòlnym Lëfcë.

Spòrtã zajimają sã dzéwczãta w wiekù òd kòl 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, òkróm rozcygającëch i dżibkòscowëch cwiczënków, dlô pòprawë gracji i balansu (a téż rëszny i ritmiczny kòòrdinacje) wprawiają sã w klasycznym tuńcu z elementama tuńca charakteristicznégò.

1421 / MCDXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Router (jinaczi ruter) - je to sécowé ùrządzenié robòtującé w trzecym ôrce mòdélu OSI. Òn je pò to, bë sparłączëc ze sobą kòmpùtrowi sécë, służi téż jakno kòmùnikacëjny wãzeł. Mòże nadôwac, transmitowac i czérowac pakietama. Mô fùnkcjã tzw. trasowaniégò. Trasowanié je kòjarzóné z protokołã IP ë ùżiwô sã téż jinné taczé jak: RIP, IGRP, EIGRP, OSPF ë IS-IS.

Dzëkô róża (Rosa canina L.) – to je czerz z rodzëznë różowatëch (Rosaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach, a Kaszëbi zbiérają brzôd dzëczi różë.

Hardcore punk (abò: Hardcore-punk czë prosto Hardcore) pòwstôł je na zôczątkù 80-tich lat w Nordowi Americe, òsoblewie w Los Angeles ë w Waszingtónie, ale téż w Nowim Yorkù , Vankùverze, Bòstónie ë jinszich gardach. W 1981 rokù wëchôdô téż albùm Hardcore '81 karna D.O.A. a mùzycë brëkùją tegò miona dlô òpisënkù jich mùzycznégò sztélu. Harcore bëł procëmstôwieniém sã corôz to barżi kòmercjalëzującemù sã punk rockòwi. Mùzyka hardcòrowô stała sã barżi òstrô ë flink jakno klasyczny punk pòdsztrichiwôjąc jesz barżi procëmkòmercyjné nastawienié. Klatë jakno ë òbleczenk nie bëłë ju tak farwne ë wôżné, a wiele karnów stało sã politiczno angażowónëch. W hardcorze jidze ò bënowé nastawienié, mòralnotã ë pòliticzné angażowanié.

Je to 1762 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 762. rok drëdżégò tësąclecô, 62. rok XVIII stolatégò, 2. rok 7-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Miôł przëjic chrzest òbczas drëdżi wanodżi misyjny sw. Pawła Apòsztoła (kòl 50 r. n.e.) i òstac jegò ùczniã. Béł razã z nim w Rzimie, Macedonii i Grecji. Béł jegò nôwiarniészim towarziszã. Pòdług przekazów sw. Łukôsz ùmarł w Beòcji(pl), mającë 84 lata. Plac jegò grobù nie je znóny. Za nôbarżi mòżlëwi plac pòchówkù ùwôżô sã Eféz(pl) abò Teby(pl). Béł lékarzã (Pózdrôwiô waji Łukôsz, ùmiłowóny lékôrz, Kòl 4, 14). Jakò dowód katolëczi ùczałi wskazëją, że w pismach tradicyjnie mù przëpisywónych wëstãpùje wiele specjalisticznych terminów medicznych, wëstãpùjących téż w pismach Hipòkratesa czy Galena.

Minysterstwo Dëtkòwiznë (pòl.:Ministerstwo Finansów) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd wiele lat, a zajimô sã dëtkòwizną (pùblicznyma financama).

Je to 1707 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 707. rok drëdżégò tësąclecô, 7. rok XVIII stolatégò, 7. rok 1-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Liniewò (Lëniewò, pòl. Liniewo) - to je kòcéwskô-kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Liniewò. Tu je kòscół ë szkòła. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożonô je mniészô wies Môłé Liniewò.

- werkòwé zédżerë (rëchadłowé, balansowé) - kwarcowé zédżerë, - atomòwé zédżerë, - zédżerë synchronizowóné radiowymi falami ze wzorowim zédżerem, - pùlsarowé zédżerë,
Stegna Sw. Jakùba- pielgrzimkòwo darga do katedrë Santiago de Compostela w Galiceji w nordowo - zapadnym Hiszpanii. W tej katedrze pòdług wiarë pielgrzymów je cało swiatégò Jakuba Wiãkszégò Apòstóła. Ni ma jedny traëse pilgrzimczi, a betnice mògą dotrzec célu jednym z wielu szlaków. Darga je òznakòwónô mùszlą swiãtégò Jakùba, chterna je téz znãnką pielgrzimòw. Jistniejącô òd pònad tësąc lat Darga sw. Jakùba je jednym z nôwożniéjszich katolëcczich szlaków pielgrzimów,òkróm szlakù do Rzymù ë Jerozolimë. Pòdług legendë cało, sw. Jakùba bëło przewiozły bôłtem do nordowy Szpańsczi, a pòtemu pòchòwóny w môlu, w chternym dzysô je gard Santiago de Compostela.

Brzóna (Vimba vimba) - rëba z rodzëznë karpiowatëch. Czedës wiele tich rib żëło w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi w Bôłce.

Kaszëbsczi dél (dyl kaszubski) - to béł dél, chtëren mógł kùpic w latach 1705 – 1802 w Gduńskù. Grëbiô na 3 - 5 cm, to wierã bëła jegò miara w piłach?

Augùstin Westphal (pòl. Augustyn Westphal ùr. 1884 r. - ùm 27 séwnika 1946 r.) - to béł òstatny kòmańdant Krëjamny Wòjskòwi Òrganizacëje "Pòmòrsczi Grif". Pò II swiatowi wòjnie nie dôwelë mù pòkù i òbskarżiwelë ò zmòwã z Miemcama, a zamãczało gò wierã ÙB w 1946 rokù.

Cziej Paweł przëjachôł nazôd z ti trzecy rézë misyjny i zawiózł do Jeruzalemu darë dlô ubodżich tego Koscoła (Dz 21,1-26), na zymku, kòle 58 r. tam, w Jeruzalemie, jego aresztowelë (21,27-36). Po krótczich przesłëchach u arcykapłana Ananijasza i przed Sanhedrinę (22,1-23,11) Paweł je przewiozłi do Cézareji ë z wolë wiôlgorządcë Féliksa zamkłi w sôdzę (23,23-35), dze przebiwô kòle 2 lat (58-60). W roku 60, jako rzimsczi krajewión, żądô od wiôlgorządcë Festusa, żebë jego sprawa bëła rozezdrzónô przed césôrzę, na co Festus sę godzy (25,1-12). Tej na jeséń, po niespokójnym o tim czasu Morzu Strzódzemnym (27,9-38), Paweł udôwô sę okrętę do Rzimu (27,1-28,16). Potemu wnetk tzrë lata (61-63; Dz 28,30) ostôwôł on w Rzimie jako sôdzewi. Równak tam Paweł miôł jaką taką swobodę tak, że mógł so pozwolëc na dosc rëszné dzejanié aposztolsczié (28,30n). I tam, ze sôdzë, napisôł swoje trzë Lëste: do Kolosanów, do Efezjanów, so Filemóna (téż, pg udbë niejednëch, dopiérë tedë béł napisóny Lëst do Filëpianów).

Kréz abò pòwiôt abò téż spòlaszoné pòwiat je jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò we różnëch państwach. Krezë są na przikłôd w Pòlsczi (powiat), Czesczi (okres) ë w Miemiecczi (Landkreis abò Kreis).

Tósz (abò domôcy pies; łac. Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris, Canis lupus familiaris) – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok szarégò wilka. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi .

Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, ss. 46 – 47.
Blëżô Seulu do DMZ to sprawa zwikszónégò bôczënkù sztrategów. Wedle ekspertów CIA wòjskò kòmùnisticzné nordë w razu zwadë je w stónie w cządze czilu gòdzënów zniszczëc gard brëkùjąc raczétów zemia-zemia. Ùgòda dérô, bò Pôłniowô Kòreja ë USA dają reżimòwi ekonomiczną pòmòc, trzëmająca zniszczoną nordowòkòrejańską gòspòdarkã. Zwada midze Kòrejama słëcha kąsk za zemną wòjną.

Gãs - to je wies w gminie Wickò, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w gromicznikù 1945 rokù przëszlë lagrowi ze Stutthofù. Bëło to kòl 1600 lëdzy i wiele z nich ùmarło òd tifùsu.

Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” – karno młodëch Kaszëbów, chtërne dzejô przy lëzyńsczim parce Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w kaszëbsczim jãzëkù.

Wôżczi żëją òd 6 miesąców do 7 lat, z czegò wikszosc pòd wòdą jakno rabùszné pònarwë. Jakno dorosłé, lôtającé òwadë wiôldżi gatënczi wôżków żëją do 4 miesąców. Wôżczi lôtają nôlepi z wszëtczich òwadów. Robią to chùtkò i cëchò.Jachtują na lôtajacé òwadë m. jin. na mëdżi i plujczi. Chwitają je nogama. Pòtrafią widzec w przód dargã lecënkù swòji òfiarë. Miészé gatënczi wôżków chòdzą pò roscenach i tak jachtują.

Decoupage (òd. francesczégò "wëcënac") je to metoda òzdabianiô rozmajitëch przedmiotów pòlegająca na prziklejaniô na rozmajité pòwierzchnie taczie jak drewno, metal, wôrpòwinã, skło, plastik, ceramikã wzorów wëcãtëch z papióru abò papiórowi serwetczi.

Thomas Mann (ùr. 6 czerwińca 1875 rokù w Lübeck – ùm. 12 zélnika 1955 rokù w Zurichù) – miemiecczi prozajik i esejista, w 1929 rokù wëprzédniony Nôdgrodą Nobla. Ùznôwô sã gò za nôbarżi wëbitnégò miemiecczégò pisôrza pierszi pòłowë XX st. i jednégò òd nôwëbitniészich w dzejach miemiecczi lëteraturë.

Mòjsz (pl. Mojusz) – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je na na szlachù zaniechóny ju banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie:

Założëlë je w 1979 rokù braca Rob Wright (basowô gitara ë spiéw) ë John Wright (perkùsëjô, spiéw ë keyboard). W 1983 dorzëszëł do nich Andy Kerr (gitara), na chtëtnegò plac przëszed w 1992 rokù Tom Holliston.
Spòrt uprawiany je przez dzéwczãta w wieku od około 4 do 24 lat. Gimnasticzczi, króm cwiczënków rozcygającëch i gibkòscowëch, dlô lepszi szëkòwnoscë i równowadżi a téż koordynacji ruchowej i rytmicznej cwiczą tuńc klasyczny z elementama tuńca charakteristicznégò. Artisticznô gimnastika je to spòrt, w chtërnym miónkôrczi abò karna piãc abò szesco òsobòwé robią cwiczënczi z jednym abò pôra przëbòrama: balą, blewiązką, òbrãczą, skôkanką, pôrą maczugów abò ùłożënk tuncowò-akrobaticzny (bez przëbòrów). W indywidualnëch miónkach miónkôrz cwiczi le z jednym przëbòrã za kòżdim razã. W miónkach karnów gimnasticzczi wëkònëją ùłożënk pòspólno i nôwëżi dwa ôrte przëbòrów mògą bëc wëzwëskóné przez karno cwiczącëch. Miónkôrczi mògą tedë wëmieniac sã midzë sobą przëbòrama równo w jaczim mòmence ùłożënkù. Miónkôrz mòże tej cwiczëc nôwiãcy dwùma ôrtama przëbòrów òb czas pòkazywaniô jednégò ùłożënkù. Artisticznô gimnastika to spòrt, chtërny parłãczi w se elementë baletu, gimnasticzi, tuńca i ùmiejãtnoscë ùżiwaniô przëbòrów. Dobiwcą miónków òstôwô ùczãstniczka, chtërna ùdostanie nôwiãcy pónktów przëznónëch ji przez karno sãdzów. Òbtaksowiwùjący dôwają bôczënk nôbarżi na skòczi, ùtrzimanié równowadżi, piruetë (òbrotë), elasticznosc, ùmiejãtnosc pòsłëgiwaniô sã przëbòrama, wëkònanié ùłożënkù i artisticznô wôrtnota. Òrganizacjô zarządzającô tim spòrtã na midëynôrodnym stãpniu – Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô wprowadzëła w latach: 2001, 2003, 2005 i 2008 zjinaczenia do zasadów pónktowaniô cobë pòdczorchnąc znaczenié technicznëch elementów i zmiészëc nieòbiektiwnosc w sãdzowanim. Przed rokã 2001 sãdze przëznôwalë pónktë w skalë do 10 – jistno jak w spòrtowi gimnastice . W 2003 rokù òsta wprowadzonô skala do 30 pónktów, w 2005 rokù do 20 pónktów, a w 2008 rokù zôs przëszlë nazôt do skali stãpniów z 30 pónktama. Na òglowé òbtaksowanié skłôdają sã pónktë w trzech dzélach, w chtërnëch dôwô sã bôczënk na: technikã, artisticzną wôrtnotã i wëkònanié. Midzënôrodnô Federacja Gimnasticznô decydëje téż ò tim jaczé przëbòrë mają bëc ùżiwóné òb czas miónków. Dzysdniowò ùznóné są leno sztërë z piãcu mòżlëwëch ôrtów przëbòrów.

Relikwie swiãtégò Łukasza znajdëją sã w Padwie(pl) – w koscole pòd wezwaniém Swiąti Justinë, w Pradze - w katedrze swiãtégò Wita a téż w Tebach(pl).

Liryka ksãdza Twardowsczégò òpowiadô ò Bògù i lëdzach. W wiérztach òdnôszô sã téż do bòsczégò stwòrzeniô, do rodë, np. roscënów, zwierzãtów.

1858 / MDCCCLVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1858 rokù przëpôdł na strzodã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.
W kaszëbsczim jãzëkù jistniczi chłopsczégò ôrtu, chtërne òznôczają òsobë, charakterizëją sã òsoblëwą kategorią chłopskòpersonowoscë. Fòrmë winowôcza taczich jistników pòkrëwają sã z fòrmama rodzôcza (na przëmiôr: nie bëło drёchów – widzã drёchów). Niechłopskòpersonowé fòrmë winowôcza pòkrëwają sã w kaszëbsczim jãzëkù z fòrmama nazéwôcza (na przëmiôr: Jaczé snôżé brzedżi! – widzã brzedżi)

Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 32.

1910 / MCMX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1910 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.

Kaszëbskô wika (Vicia cassubica L. 1753) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach je ji mało, a òna kwitnie òd czerwińcu do lëpinca. Òna mô pùrpùrowò-lilewë kwiatë – kòl sétme w grónkù. Kaszëbskô wika mòże rosc np. kòl lasa m. jin. na Kaszëbach.

Tërecczi jãzëk (türkçe, türk dili) je jãzëkã ùżiwónym jakno rodnô mòwa przez wicy jak 83 miliónë lëdzy na swiece, a to pòkaziwô, że je to nôbarżi znóny jãzëk z karna tërecczich jãzëków. Jegò brëkòwnicë żëją pierszim dzélã w Tërecce ë na Cyprze, a môłima karnama w Irakù, Grecce, Bùlgarsce, Macedońsce, Albańsce, w Kòsowie i jinëch dzélach Pòrénkòwi Eùropë. Pò tëreckù gôdają téż miliónë wnożników w Zôpadny Eùropie, nôbarżi w Miemiecce.

Tëchòmié (pòl. Tuchom) – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Pisôł ò nim ju w 1283 rokù ksyżã Mscëwòj II. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Dlô chrzescëjôn, ùznającëch swiãtosc Stôrégò Testameńtu, spòdlowé znaczenié mô téż Nowi Testameńt, spisany w grecczim jãzëkù w latach 52-98 n.e.Zamkòscą Nowégò Testameńtu je Ewanielia, abò "Dobrô Nowina", ò Bòżim królestwie i ò zbawienim rozpòwiôdanô przez Jezësa Christusa i Jegò ùczniów, a téż dzeje pierszich gmin chrzescëjônsczich. Żëdzë i jislam nie ùznają Nowégò Testameńtu za swiãté pisma, chòc jislam ùwôżô Jezësa za proroka. Nowi Testameńt skłôdô sã z 27 ksąg:

Władysław IV Waza – król Pòlsczi od 1632 do 1648 titëlarny król szwedzczi, syn Zygmunta III Wazy i Anny Austrёjôcczi córci areёksyżëca Karola Habsburga. Za jégò panowaniégò béł sztrid Turcji i Szwecji i téż bùnt kòzacczi, na czele chtёrnégò stanął Bohdan Chmilenicczi.

Eùro (EUR, €) - to je eùropejsczi dëtk w 19 państwach: Aùstrëjackô, Belgijskô, Cyper, Estóńskô, Fińskô, Francëjô, Greckô, Irlandëjô, Italskô, Lëtewskô, Luksembùrskô, Łotewskô, Malta, Miemieckô, Néderlandzkô, Pòrtugalskô, Słowackô, Sloweńskô i Szpańskô.

Do terô rozegrano 4 sezonë - 3 pierszé dobëlë Nimble Jacks. Czwiôrti sezon dobëlë Night Owls. Òkróm tégò są rozmajite rekreacjowe miónczi - Rec Adult League, Rec College League, Rec High School League.
Wòdny lëbòszczk (Ipomoea aquatica L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë pòwijôczowatëch (Convolvulaceae Juss.). Òn je do jedzeniô, a rosce m. jin. w Azje.

Je to 1891 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 891. rok drëdżégò tësąclecô, 91. rok XIX stolatégò, 1. rok 10-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Anafòra (téż epanafòra, gr. anaphorá 'pòdniesenié') - lët. celowé pòwtórzenié tégò samégò słowa abò zwrotu na pòczątkù pòstãpnëch segmeńtów wëpòwiedzë. Je stosowónô w pòezeji ë òratorstwie.

Hòmònim - to je słowò, słownô zdrëszëna, a nawetka całé zdanié ò tim samim brzëmienim abò pisënkù, ale ò rozmajitim znaczeniu, np. Danka (małô Danuta) - danka (gòdowé drzéwkò).

Mak (Papaver L.) – to je szlach roscënow z rodzëznë makòwatëch (Papaveraceae). Kaszëbi mògą gadac mak na lékarsczi mak. Padëmak to je zelëskò w pòlu. Przerobioné zôrna lékarsczégò makù są w ùpiekłim makówcu - kùchù

Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, ss. 21 - 22

Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Sëchta spisywôł razã z fòlklorã. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z Kòcewim, rzôdzy z Bòrama.

Dzërzgóń (abò téż: Cziszpórg; we zdrojach: *Zirgūns (Górnowicz), in novo Christiborc 1249, Cristiburg 1250, Cristburg 1251, Christpurch 1254, Cristburg 1258, Christpurch 1285, Cristburg 1316, Christburgk 1335, Cristburg 1346, Kirsburg 1347, Kristborg 1348, Kirsburg 1355, Cristburg 1382, Kirsburg 1392, Cristburg 1445, Dzy(r)gon <1454, Dzierzgon 1466, Kyerschpurgk alias Cristpurgk 1508, do Kisporku 1565, do Kiszporku 1570, Kiszpork 1641, Kiszburg 1647, Kiszpork 1682, Christburg kòl 1790, Kiszpork 1883, Dzierzgoń 1881, 1936; gw. Kisźpórk; pòl. Dzierzgoń, miem. Christburg) - gard w pòmòrsczim wòjewództwie w sztëmsczim krézu nad rzéką ò jistnym mionie.

Oi!, street punk (dosłowno: darżëcowi punk) – pòdgatunk w mùzyce punk, chtëren mô zaczątk w Wiôldżi Britaniji pòd kùńc lat 70. XX s. Je to téż òpisënk młodzéżowi subkùlturë z ną muzyką sparłãczony, rzeszący narôzkù pùnków ë skinheadów.

Wësëpnica (morbili) - je chòroscą ù lëdzy. Òna mòże bëc w dzecyjnëch latach. Do chòroscë doprowôdzy wirus. Ta chòrosc mòże bëc m.jin. na Kaszëbach.