Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Siddhartha jo było spócetne mě, kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej. Wóno wóznamjenijo „ten, kenž jo (swój) cil dojśpił“. Siddhartha Gautama jo sanskritowa forma mjenja. W Pali, w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma, zni wón Siddhattha Gotama. Mě Gotama resp. Gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej, ako jo był asket. Z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił, aby ze swójskich mócow namakał drogu, na kótarejž se wuswětlijo.

"Jogo wuměłstwo njama nic wót plastiskeje kšutosći Schadowa, nic wót Krügerowego njeskóńcnego wobdarjonego profesionalizma, nic wót Menzelowego fatalizma winowatosći. Jogo wuměłstwo cyni, což w Barlinje wuměłstwo njejo cyniło pśimamem žednje: kwiśo. Jogo realizm njejo wuraznego pśeznanjenja, ale rědny instinkt; wón njestatkujo pódzajtšnje kolonialnje (lěcrownož póchada z Chóśebuza), nic markojski frugalny, nic małobergarski a nic njesebjekritiski: mjazy mužami proze jo wón temperamentny lyrikaŕ, basnikaŕ... Jogo wuměłstwo jo w swójich nejlěpšych źělach ako lubosny źiw...". Karl Scheffler w: "Geschichte der europäischen Malerei vom Klassizismus bis zum Impressionismus", Berlin 1917

1933: Pśi wólbach k nimskemu mócnarstwowemu sejmoju jo NSDAP 43,9 procentow głosow dośěgnuła. Wóni su to slědne wólby we wěcejstronowem systemje byli.

Dokradnjejše poziciske pódaśa su trěbne w lětarstwje a nawtice. How pódawaju geografisku šyrinu a dlininu w stopnjach a wobłukowych minutach, na pś. Zugspitze Lat = 47° 25’ N abo pódpołnocneje šyriny, Lon = 010° 59’ E abo pódzajtšneje dlininy.

Łopjena maju 2-6 wótšych lapow a su w nazymje swětło-oranžowe až šarlachcerwjene. Wóni dośěgnu dłujkosć wót až do (20) 24 cm. Cypliški lapow su dłujko wuśěgnjone.

Wón kwiśo wót maja až do julije. Šklickate kwiśonki su na kóńcu stojece, cerwjene, dośěgnu šyrokosć wót 5 až do 8 (10) cm. 2 zelenje keluškowej łopjeńce stej šćeśinate kósmate malsnje padajuce. 4 šarlachcerwjene kwiśonkowe łopjeńka dośěgnu dłujkosć wót 4 cm a maja carny flak na spódku kwiśonki. Kwiśonki su typiske proškowe kwěty bźez nektara. Nadbytk proška pśiwabiju insekty za woprošenje.

Olecko jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Olecko, w gmejnje Olecko. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 16 511 luźi.

Rosćo w ługowych lěsach, w krickach na lěsnych kšomach, na kamjentnych kupach, we žłobišćowych a górskich lěsach. Ma lubjej wutkate, cesto kalkate a kamjentne zemje.

Rypotka (Sparganium erectum, syn.: Sparganium polyedrum (Asch. & Graebn.) Juz., Sp. ramosum Huds., Sp. ramosum subsp. polyedrum Asch. & Graebn.) jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow (Typhaceae). Rostlina jo we wjele žrědłach swójskej swójźbje (Sparganiaceae) pśirědowana.
Rogowe mechy by pótakem sotšojska kupka žyłkowych rostlinow byli. Mimo molekularbiologiskich studiumach pokazuju teke wšake rogowym mecham w pśirownanju ku drugim mecham charakteristiske pśiznamjenja na blisku pśiswójźbnosć k žyłkowym rostlinam: sporofyty rogowych mechow su relatiwnje wjelike, dłujko žywe a fotosyntetiski aktiwne, tós relatiwnje samostatne. Z tom maju srjejźnu poziciju mjaz drugim mecham z jich wót gametofyta wótwisnymi sporofytami a žyłkowymi rostlinami z jich dopołnje njewótwisnymi sporofytami.

Vrahovice (nimski Wrahowitz) su wjas w pódzajtšu Českeje, kótaraž słuša k městu Prostějov. Maju 3.402 wobydlarjow (2001) a laže na lěwej stronje rěcki Romže. Prědne naspomnjenje sedlišća jo z lěta 1337.

We wopytach ze zwěrjetami jo substanca njeměrnosć mjazy zwěrjetami zawinowała, ale njejo farmakologiski relewantne abo zajmne kakosći pokazała. Dla togo njejo se LSD wěcej pśepytował. W lěśe 1943 pak jo se Hofmann rozsuźił, LSD wóspjet syntetizěrowaś. Pśi źěle w laborje jo wón njezjapkego njederjeměśa a njeměrnosći dla nuzkany był, ze swójim źěłom wopśestaś a domoj jěś. Ako jo doma pśišeł, jo wiźeł za zamžerjonyma wócyma za něźi dwě góźinje barwojte geometriske mustry (pseudohalucinacije), ako su jogo na take z kaleidoskopom widobne dopomnjeli. Wón sam z togo wuchada, až jo se mimowólnje tšošcycka LSD do jogo śěła zadobyła.

Njewiźona rypotka (Sparganium erectum subsp. neglectum (Beeby) Schinz & Thell., Fl. Schweiz, ed. 3, 2: 14 (1914)) maju płody, kótarež wobcerba jo wrjeśenojta.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Łopjena su šyroko-lancetne, gropne, wótšo rězane, na spódku njesymetriske, górjejce mócnje gropne, na dolnem boku kósmate, dośěgnu dłujkosć wót 8 až do 12 cm a maju na wobyma bokoma 12-20 bocnych nerwow.

Na 22.12.1858 jo w Lucca w Toskanje snaž nejwažnejšy komponist w stawiznach italskeje opery se naroźił: Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini. Mamy jomu muzikaliske dožywjenja ako „La Bohème“, „Tosca“ abo „Madama Butterfly“ se źěkowas. Arije ako „Nessun dorma“ wot opery „Turandot“ abo „Dovunque al mondo“ wot „Madama Butterfly“ stej teke hyšći źinsa popularneje kure klasiki.

Rostliny (Plantae) twórje swójski swět znutśika domena žywych byśow ze celowym jědrom a celoweju membranu (Eukaryoty). Pó źinsajšnych pówoblicenjach eksistěrujo něźi 500.000 rostlinskich družynow. Z nimi se zaběra wědomnostnje disciplina botaniki.

Samos (grichiski Σάμος) jo kupa na pódzajtšu Egejskego mórja, blisko Małeje Azije. Słuša k Grichiskej, k prefekturje ze samskim mjenim. Ma pśestrěń něźi 478 kwadratnych kilometrow a pśisamem styriatśiźasća tysac wobydlarjow.

Zaspy (nim. Saspow) su źěł Chóśebuza a su něga wjas byli. Wóna lažy na pódpolnoc wót centruma města. W njej jo w lěśe 2009 695 wobydlarjow bydliło. W Zaspach jo se naroźił Kito Šwjela (1836-1922). We jsy jo na domnjeśe togo wuznamnego Serba tofla na domje, źož jo wón był naroźony. W Zaspach bydli syn Alfreda Měškanka Werner Měškank.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Klaus-Peter Johne (Hrsg.): Die Zeit der Soldatenkaiser: Krise und Transformation des Römischen Reiches im 3. Jahrhundert n. Chr. (235–284). Akademie Verlag, Berlin 2008.

Wóna jo była starša źowka wót gósćeńcarja Fryco Poleńca (Fritz Polenz) a źowka Marjany Witkojc (Marianne Wittka). Maś jo njemanźelske źowćo póroźiła 2 lěśe pózdźej.

Carl Blechen (* 29. julija 1798 w Chóśebuzu † 23. julija 1840 w Barlinje) licy k nejwažnejšym wuměłcam 19. stolěśa. W wuměłskej źěłabnosći won jo wjeleraku twórbu stwórił, kenž jo se mjazy romantiku a realizmom wuwiła. Wón jo se do pśirody kradu zaprěł.

Sochumi (gruzinski სოხუმი; abchazski Аҟəа) jo město w Georgiskej. Lažy na pódwjacornej kšomje stata pśi brjoze Carnego mórja a jo głowne město separatistiskego regiona Abchaziskeje.

Bramborska techniska uniwersita (BTU Chóśebuz) jo internacionalna pśipóznata mała techniska slěźenjeuniwersita a jo była załožona 1991 w Chóśebuzu ako jadnučka techniska uniwersita wót zwězkowego kraja Bramborskeje. Wona góspodujo něntejšne (2009) 125 profesorow, 502 wědomnostnych sobuźěłaśerjow a wušej 5600 studentow, wót něźi 900 wukrajnych póchadow z wušej 80 narodow a wunjaso pśichodnu móc wugbanja, z tym až wóna wó inženjera- a pśirodowěda znaśe a zamóžnosć pósrědniś a pśedmjat pśesegajucy wuslěźiś.

Don Bosco jo se naroźił do jadnoreje burskeje familije w Becchi (Piemont) 16. awgusta 1815. Gaž jo był 2 lěśe stary, jo jogo nan wumrěł. Don Bosco jo měł staršego pśirodnego bratša. Ako jo Don Bosco kśěł hyś na wucbu katechizma, jo jogo bratš jomu to zadorał a jomu kazał, až musy na póli źěłaś. Pózdźej jo maś bratša wupłaśiła a ten jo wótejšeł a nigdy njejo se wěcej wrośił.

Ryn jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Giżycko, w gmejnje Ryn. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 2 911 luźi.

Tšuk jo płod, kótaryž z dweju zrosćoneju płodoweju łopjeńkow nastanjo. Słuša k sypjucym płodam, je warianta kapslowych płodow a jo typiski za kśicne kwětarje (Brassicaceae). Mjaz wobyma połojcoma jo pózdatna źěleńska sćěna.

Andreas Gerth: Der Böhmische Steig, Auf den Spuren eines alten Handelsweges von Bautzen nach Prag; eine Wanderung der besonderen Art. Oberlausitzer Verlag Frank Nürnberger, 2008

Pódobnej słowje eksistěrujotej w češćinje (okurka) a pólšćinje (ogórek). Mimo togo nimšćina ma słowo (Gurke) z pólšćiny. Pólske mě se wót grichiskego słowa αγγουριον wótwóźujo.

Bazilikum wužywa se pśedewšym w italskej kuchni. Wěrcuju z bazilikumom pólewanki, salat a juški, łušćinowe płody a tomaty, rybu a měso, twarožk a twarog, galerty, carne korjenje a gromaki.

Měrc jo nalětny mjasec w pódpołnocnej hemisferje a nazymski mjasec w pódpołdnjowej hemisferje. Jaden z dweju rownonocnosći se za cas měrca wótměwa. Codiakalnej znamjeni w měrcu stej Ryby a Baran.

Wobraze .iso Ubuntu daju se wupaliś na CD abo DVD. Su to teke live-CD, to groni, wužywaŕ móžo zastartowaś Ubuntu z CD, bźez instalacije. Instalaciju systema dajo se zachopiś mjazy drugim z CD abo USB.
Witebske wójwodstwo (pol. województwo witebskie) - dawne wójwodstwo Wjelikiego Wjerchojstwa Litawskego w lětach 1503-1569 a Pólskej w lětach 1569-1772.

Frido Mětšk: Miliduch. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, s. 379

Pó tom jo se wjele nulowych meridanow pśez Ferrowy meridian wuměniło abo wótwóźijo se wót Ferrowego meridiana, tak až wót srjejź 18. stolěśa jano Ferro a Paris na jadnom boku a, nejpjerwjej mało Greenwich na drugem boku, su wětšy wuznam měli. Krotko pó tom, wót slědneje tśeśiny, jo teke na mórju spušćobne póstajenje dlininy móžno było, pśez zwěsćowanje dosegajucy dokradnych mjasecnych distancow w mjasecnych tabelach a pśez dosegajucy dokradne chronometry. Z tym su teke dokradne pódaśa dlininy na mórskich kórtach trěbne byli. Dokulaž mórska móc Wjelika Britaniska jo how wjeduca była, jo se na mórskich kórtach Greenwichski nulowy meridian pśesajźił. Akle wót lěta 1884 jo se na zakłaźe togo Greenwich ako póśěgowy dypk mjazynarodnje ako dopórucenje dojadnał a jo se teke wjelgin malsnje pśesajźił. Zawězujucy jo wón wót mjazynarodneje konference swětowych kórtow w lěśe 1913 był.

11. měrca: Pśi śěžkem zemjerdžanju mócnosći 9,0 a slědujucem tsunamiju su wumrěli w Japańskej wěcej ako 19.000 luźi. Jědrowa milinarnja Fukushima dłujkozajtšnje Tokija bu śěžko wobškóźona.

Sewny mak jo jadnolětna rostlina, kótaraž dośěgnjo wusokosć wót 30 až do 60 cm. Rostlina wopśimjejo bělanu, na pówětšu wótergi žołtnjecu mlokowu mězgu.

„Tosca“ z lěta 1900 ma teke tšojenje wo lubosći ako temu. Tam słuchamy wo pogu mjazy spiwarnice Floria Tosca a molarja Mario Cavaradossi. W tom paźe mamy podla lubosći teke wjelgin wjele namocow, wjeliki źěl figurow zemrěł.

Małke mjadwjeźe (Procyonidae) su swójźba znutśika psykojtych rubjažnych zwěrjetow (Carnivora). Słyšy 19 družynow k toś tej swójźbje, kótarež wše su žywe w měrnych a tropiskich conach Ameriki. Taksonomiski wobzwadne jo pśirědowanje w Aziji domacnego małkego pandy, kótaryž źinsa se w swójske swójźbje, Ailuridae, wjeźo.

2008: Mysli na našu Tšawnisku starku - Handrekojc Mariju, [w:] Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju, Budyšyn, b. 103-106; Wusajźiś źurja - žort abo?, [w:] Ze žywjenja na lanźe: pratyjarje wulicuju, Budyšyn, b. 225-227.

Kulow (nim. Wittichenau) jo město w wokrejsu Budyšyna pla městow Wórjejca a Budyšynije, wokoło 35 km na krotke zajtšo wót Rólan a wokoło 35 km na pódpołdnjo wóte Złego Komorowa.

Der ökonomische Inhalt der Volkstümlerrichtung und die Kritik an ihr in dem Buch des Herrn Struwe (Die Widerspiegelung des Marxismus in der bürgerlichen Literatur). 1895

Dnja 15. maja 1991 natwarjenje Techniskeje uniwersity Chóśebuz jo w kraju se wobzamknuło. Uniwersita jo dejała ako jadnučka techniska uniwersita w Bramborskej se na nowem stawje wědomnosći orientěrowaś. Wuwiśe njejo dejało se pśez stare struktury a tradicije wobźaržaś. Toś ta statna uniwersita jo dejała w pśichoźe lětnje wokoło 6000 studentow a wušej 100 profesorow zaběraś.
Sporofyt se nejpjerwjej ako wěcejcelowy embryo załožyjo, kótaryž na maśerskej rostlinje zawóstawa a se wót teje zežywjujo. Cesto pśedstaja měrny stadium. Sporofyt jo pśecej wjelecelowy.

Sternberg jo małe město w pódpołnocnej Nimskej z něźi 4.000 wobydlarjami. Lažy we wokrejsu Ludwigslust-Parchim zwězkowego kraja Mecklenburg-Pśedpomorska.

Jogo Michael Jackson's Malt Whisky Companion z lěta 1989 su nejpopularnjejše knigły wó whisky do tencas. Něntejšna teorija piwowych stilow bazěrujo na wětšy part na knigłach Jacksona The World Guide To Beer z lěta 1977.

Zyma abo zymje jo nejzymnjejša ze styri lětnych casow w měrnej arktiskej klimowej conje. Za tym až wón na pódpołdnjowej połkuli abo pódpołnocnej połkuli kněžy, rozeznawaju mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej zymu. Dla drogujucego cenitowego stawa słyńca mjaz pódpołdnjowej a pódpołnocnej wobrotnej šyrinu wóspjetujo se zyma w kuždej hemisferje z lětnym turnusom.

Natwaŕ molekulow wopisujomy na wšakorake wašnje. Za jadnore molekule wužywamy sumowu formulu, na pś. CH3CH2OH (Ethanol). Pśedewšym za kompleksne molekule w organiskej chemiji je sumowa formula njegódna. Eksistěruju rozměj molekule ze samskeju sumoweju formulu ale z hynakšeju strukturu (konstituciju) – tak pomjenjowane izomery. W tom paźe wužywa se strukturna formula, dokulaž natwaŕ grafiski wopisujo.

23. februara: Pśi ludowem wótgłosowanju wó pśichoźe Grönlandskeje w Europskej zgromaźeństwje głosujo 52 % wobźělnikow za wustup z organizacije, kótaryž bu dnja 1. januara 1985 zrealizěrowany.

Haspelmath jo studěrował 1983–1985 na Uniwersiće Wiena a 1985–1987 na Uniwersiśe Kölna indogermanistiku, powšyknu rěcywědu a slawistiku. 1988 sčiniše na University at Buffalo swój magistrowy eksamen w rěcywěźe, 1989 swój magistrowy eksamen w slawistiku na uniwersiśe Kölna. Pó wukrajnym lěśu na Lomonossow-uniwersiće w Moskwje jo źěłał 1990–1996 na lichotnej uniwersiśe Barlinja, źož 1993 jo promowěrował a 1996 teke habilitěrował.

Hanelora Handrekojc, nim. Hannelore Handreck (* 29. septembra 1951) - dolnoserbska žurnalistka, reportarka, redaktorka a moderatorka bramborskego serbskego radija rbb.

Płone, swětłozelene jegły su linealiske, špicne a dośěgnu dłujkosć wót 8 až do 15 mm (2 cm). Na krotkich wurostkach stoje dwójocerowje wjerškate, mjaztym až na dłujkich wurostkach stoje pó jadnom. Jegły z krotkimi wurostkami w nazymje pó cerwjenojtym barwjenju wótpadnu.

Amt Picnjo (nim. Amt Peitz) wót lěta 1991 jo bramborski amt we Dolnej Łužycy we wokrejsu Sprjewja-Nysu z 12 132 wobydlarjami (staw: 31. decembera 2007).
Tupiske rěcy su jadna z nejdalšej rozšyrjonych indigenych rěcnych swójźbow w nižynje pódzajtšneje Pódpołdnjoweje Ameriki. K jich stronam rozšyrjenja słušaju abo su słušali wjelike źěle Brazilskeje, Paraguay, pódzajtšna Boliwiska, Francojska Guyana, źěle pódpołnocneje Argentinskeje ale teke nakšomne strony w dłujkem zajtšu Peruwa a w dłujkem zajtšu Kolumbiskeje. Tupiske rěcy se tuchylu wót wjele milionow luźi powěda, pśi comž rozšyrjenje jadnotliwych gałuzow a rěcow jo pak wjelgin njestawne. Z wótstawkom nejdalšej rozšyrjony gałuz Tupiskich rěcow su Tupi-Guaraniske rěcy. Mjaztym až k toś tej gałuzy słušajuca paraguayiska Guaranišćina ma sama ca. 4 milionow rěcnikow, wucynijo licba rěcnikow wšych wuškownych rěcow gromaźe mjeńše ako 200.000, a w licbje bogate toś tych rěcow su wót wótemrěśa pógrozone.

Ale njegóźe se za trigonometriske woblicenja. Za jich formule muse se bźez wuwześa wjelike krejze wužywaś – na pśikład meridiany abo „ortodromy (nejkrotše zwězujuce linije mjazy kulowymi dypkami)“. Tśirožk z takich wjelikich krejzow groni se pó swójich nejwažnjejšych nałoženjach astronomiski abo nawtiski tśirožk, pomjenjujo se pak teke pó swójich rožkowych dypkach tśirožk pol-cenit-gwězda.

Willy Brandt (* 18. dec 1913 w Lubice njež "Herbert Ernst Karl Frahm"; † 8. okt. 1992 w Unkel) wón jo był nimski socialdemokratiski politikaŕ.

Grönlandska (grönlandski Kalaallit Nunaat – „kraj Kalaalitow“ pó nejwětšem luźe) jo nejwětša kupa na swěśe a awtonomny teritorij dańskego kralojstwa w pódpołnocnem Atlantiskem oceanje. Wóna jo 1. januara 1985 z Europskeje unije wustupiła.

Kwiśo w lěśu. Wjelike kwiśonkowe głowki dośěgnjo pśeměr wót něźi 30 cm, maksimalnje wót 40 cm. Jich srjejźišćo jo brune, mjaztym až pšugowe kwiśonki su žołte.

Torgawa (nimski Torgau) jo wjelike wokrejsne město na pódpołnocu Sakskeje. Jo głowne město Pódpołnocnosakskego wokrejsa a lažy pśi Łobju. Ma něźi dwaźasća tysac wobydlarjow.

Đồng Hới (starše oficialne mě Động Hải) jo nejwětše město Vietnama, něgajšna stolica Quang Binhy a pózdźej stolica Bac Trung Bo Vietnama. Same město ma płoninu 154,55 km² a ceła aglomeracija ma źinsa (2009) wěcej ako 106 526 wobydlarjow.

Kirgiziska jo pśisamem górski kraj: na pódzajtšu jo rjeśaz Tien Shan, kótaryž markěrujo granicu z Chinskeju a jogo nejwětšy wjeršk Pobedy je 7439 metrow wusoki. Te górske cony źěle kraj na dwa źěla, pódpołnocny a pódpołdnjowy.

Jan Bjedrich Fryco nim. Johann Friedrich Fritze (* 20. septembera 1747 w Gołkojcach, † 15. januara 1819 w Gołkojcach) - dolnoserbski faraŕ, pśełožowaŕ‎ i rěcywědnik.

Dolnoserbska rěc, dolnoserbšćina (nim. Niedersorbisch (a teke Wendisch), pól. dolnołużycki, čes. dolnolužická srbština) jo rěc Serbow w Dolnej Łužycy.

Licba koptiskego wobydlarstwa jo mjazy 6 a 10 % wšogo wobydlarstwa Egyptojskeje. To jo wót 5 do 8 milionow, ale móžo byś teke 15 milionow. Licba Koptow dypkownje njejo znata.
Dešćowy cas jo w tropiskich a subtropiskich stronach swěta ten cas, gaž se źo wětšyna lětnych spadkow. Mjaz pódpołnocneju a pódpołdnjoweju wobrotneju šyrinu se pśibližnje pótom dešćujo, gaž stoj słyńco tam w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz aprylom a oktoberom a w pódpołdnjowych tropach mjaz oktoberom a aprylom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa dešćowa casa w jadnom lěśe.

Wón jo pisał balady a lyriku a zběrał ludowe basnje a pśisłowa. Ako jaden z prědnych serbskich awtorow jo se teke pisanju prozy pósćił. Mimo swójich wudanych knigłow jo teke wjele drobnych wulicowańkow we wšakich casopisach wózjawił. Wón jo źěłał až do kóńca teke na episkima źěłoma "Miliduch na Brodźinje" a "Přebysław na Limasu", kótarež pak bóžko wěcej dokóńcył njejo.

Epika groni "nagrono" abo "wulicowańko". Krotkopowěźeńka, wulicowańka, nowele a romany su nejwěcej woblubowane a rozšyrjone episke formy, wó kótarychž se tež w medijach rozpšawja a diskutěrujo. Casniki a tyźeniki wobjadnawaju pšawidłownje nowe wudaśa z recensijami. W telewiziji se wusćełaju diskusijne koła wó knigłach a awtorach. Nejwěcej wuznamnej tšojeni wokoło knigłow stej Knigłowe wiki w Frankfurśe na zachopjeńku oktobra a pósćenje Nobelowego myta za literaturu.

Dla jogo wusokosći, symetrije a swětło okerbarwnego nazymskego barwjenja cerwjeny buk jo woblubowany parkowy bom; z jeje młogolicbnymi formami a sortami jo nejcesćej w parkach a zelenišćach sajźona družyna bukow.

Wót lěta 1998 jo Haspelmath na Max-Planck-instituśe za ewolucionarnu antropologiju w Lipsku pśistajony ale teke ako honorarowy profesor za rěcywědu na uniwersiśe Lipska cynity.

Wót 1970 až do 1980 Kobjela jo był wědomnostny sekretaŕ źěłowego krejza serbskich muzikarjow. Mimo togo won jo był muzikaliski dramaturg a šefowy dramaturg w Serbskem ludowem ansambelu. Wót 1990 až do 1995 Kobjela jo było teke tam intendant. Won jo cynił samo filmowu muziku a chorjeńsku muziku.

W 19. stolěśu graśe jo zachopiło byś wjelgin popularne pśi britiskej armeji w Indiskej, kenž jo to grała w casach monsuna. Tegdy jo nastał źinsajšny English Billards, w kótaremž dajo jano tśi objektowe bala a kuždy grajaŕ ma swójske grajne balo. English Billards su se dalej wuwili do Life Pool a Pyramid Pool. W Life Pool maš někotare barwojte bala, kenž wužyjoš ako grajne a objektowe bala. Pyramid Pool grajoš z 15 cerwjenych balow, kenž su natwarjone w “pyramiźe”, a grajnym balom. Teke blida pón su byli wjele lěpše, něnto su měli bandy a pšawe kapse.

Ulysses S. Grant (* 27. apryla 1822, Point Pleasant, Ohio – 23. julija 1885, Mount McGregor, New York) jo był US-amerikański politikaŕ a wót lěta 1869 až do lěta 1877 prezident Zjadnośonych statow Ameriki.

Póśěgowański system za cas, koordinaty a fyzikaliske měrjenja se na kóńcu wótwoźiju wót gwězdnego njebja. Wažne parametry se mjazynarodnje jadnotnje definěruju, pśi comž kšywowe towaristwa astronomow (IAU), fyziki, geofyziki (IUGG) a geodetow (IAG, FIG) wusko kooperěruju.
Malawi jo nutśikokrajny stat pśi Malawiskem jazorje w pódpołdnjowej Africe. Granicujo z Tansaniju w pódpołnocu, z Mosambikom w pódzajtšu a pódpołdnju a ze Sambiju w pódwjacorje. Stolica jo Lilongwe, kótaraž se namaka w srjejźišću kraja blisko sambiskeje granicy.

Pśicyna togo, až toś ta forma tak gusto wustupujo, jo jadnory natwaŕ kšywoweje wězba a pšawokutna forma kšywoweju płoninow. Z tym wótpadnu detaile, kótarež by sej wjele pśidatnego źěła žadali a kótarež se teke spěšnje kóńcuju.

Lěcrownož se jano na mało šulach wuwucujo, wubuźujo astronomija a jeje slěźeńske wuslědki wjeliki zajm w zjawnosći a jo daloko rozpśestrěty hobby (glej amaterowa astronomija). To zwisujo na jadnom boce z "pózwigujucym" zaśišćom, ako gótujo gwězdne njebjo teke gaž jano z wócyma glědaš, na drugem boce pak teke z jeje tematiskeju bogatosću, dotyknjenim filozofiskich pšašanjow a zwiskom z kosmonawtiku.

Korsika (francojski Corse, korsikski Corsica) jo stwórta nejwětša kupa Srjejźnego mórja. Słuša k Francojskej. Ma płoń wót 8680 km² a něźi tśi sta tysac wobydlarjow.

Amsterdam jo głowne město a nejwětše město Nižozemskeje. Wóno lažy w prowincy Pódpołnocna Hollandska w pódwjacornem źělu Nižozemskeje. Ma 762 057 wobydlarjow.

Prědny raz wokoło 100 jo Marinos z Tyrosa insulae fortunatae (łatyński za glucne kupy), Kanariske kupy, pódjwacorny kóńc tegdy znatego swěta, ako referencny dypk póstajił. Toś to póstajenje wšak jo se jano pśesajźiło, dokulaž wuznamny astronom Klawdius Ptolemeus jo jo w lěśe 150 pśewzeł. Wóno jo pak skerjej teoretiskego wuznama było, dokulaž Ptolemeus jo se pśi swójom źěle na swóje rodne město Aleksandrija póségnuł, kótaregož połoženje jo na 60,5° póstajił, což scełego njewótpowědujo pšawemu połoženjeju Kanariskich kupow. Ze srjejźowěkom a jogo kólasowymi kórtami su meridiany bźez wuznama byli, Kanariske kupy su se ze znatego swěta Europy zgubili. Teke póznjejše portolanowe kórty njejsu geografiske koordinaty pśedstajili.

Irmgard Kulejowa, nim. Irmgard Kuhlee (* 17. awgusta 1927) jo serbska ludowa mólarka a wuměłcowka. Wóna jo mólowała portrety, a teke kreslanki, wólejowe mólby, akwarele. Bydli w Grodku.
Zmólka pśi póstajenju dlininy jo do togo pśi něźi stopnjow była: Ptolemeus jo rozćěgnjenje pó dłujkosći Srjejźnego mórja pśi 62° pódał, Mercator w lěśe 1554 z 52°, napšawdu lažy pśi 42°. Teleskop, kótaryž jo był znaty wót wokoło 1610, jo zmóžnił pśez wobglědowanje astronomiskich tšojenjow, pśedewšym woběgow Jupiterowych mjasecow, za kótarež wót lěta 1668 tabele su eksistěrowali, pomjeńšenje zmólki na 10 do 12 minutow, pśi rownocasnem wobglědowanju na póśěgowem městnje na 2 do 3 minuty. Z tym jo se zachopił wuznam derje wutwarjonych gwězdarnjow dalej rosć. Pśedchadnik jo Brahowy Uranienburg był, mjazynarodny wuznam stej wósebnje Pariski obserwatorium wót lěta 1666 a Royal Greenwich Observatory wót lěta 1676 dojśpiłej, kótarež su wšykne južo z praktiskich pśicynow k nowym meridianowym systemam wjadli. Na kupje Ferro njejo natwarjenje wjelikeje gwězdarnje móžne było. Dokulaž Ferrowy meridian weto njejo dejał se spušćiść, jo pó póstajenju dlininoweje diference k Pariskemu obserwatoriumoju wót 1724 pśez Louis Feuillée na mjazy 19°52' a 20°06' Ferrowe póstajenje na eksaktne 20° na pódjwacor wót Pariskeho obserwatoriuma konsens było. Z tym jo Ferrowy nulowy meridian zakšyty Pariski nulowy meridian był. Do togo jo se z dlininowej diferencu 22,5° Paris–Ferro kalkulěrowało.

22. februara 2010 jo se stwórta alfawersija Firefox za Windows Mobile (Fennec) wózjawiła. Ale 22. měrca 2010 jo se pśipowěźeło, až pśestanu z wuwijanim za Windows Mobile. Toś ten kšac jo se z tym wobtwarźił, až Microsoft za Windows Phone 7, to jo naslědnik Windows Mobile, njestaja rědy za wuwijanje natiwnych nałoženjow k dispozicji.

Hiddensee jo mała kupa na pódwjacor wót Rujanow. Lažy w baltiskem mórju a jo źěl pśedpomorskeje w Nimskej. Tam jo bydliło wokoło 1014 wobydlarjow w lěśe 2011 na płoni 19,02 km².

Zelene abo módrozelene jegły dośěgnu dłujkosć wót až do 6 cm a stoje pó dwaźasća až pó tśiźasća rozetojśe na krotkich wurostkach, ale šrubojśe na dłujkich wurostkach.

Wón kwiśo wót maja až do junija (julija). Kwiśonki su złotožołte, stoje na 1 cm dłujkich wogonkach pó jadnom abo pó dwěma w łopjenowych rozporach a dośěgnu dłujkosć wót až do 2,5 cm. Jich kwiśonkowe łopjeńka su 4 cm dłujke, płone, na kšomje kósmate, howacej nage. Proškowe łopjeńka su kaž časnikowe pjera zakulone.

Mrągowo jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Mrągowo. Lažy w Mazurskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 22 191 luźi.

Lidzbark jo město w Pólskej, w warmińsko-mazurskem wójwodstwje, we wokrejsu Działdowo, w gmejnje Lidzbark. W lěśe 2014, jo how bydliło 8 126 luźi.

W lěśe 2001 Starosta jo dostał Myto Ćišinskego za "za jogo rěcywědne a rěcspěchujuce statkowanje". Lěcrownož Starosta jo wót junija 2006 na wuměńku, wón jo pśecej hyšći ako eksterny sobuźěłaśeŕ a wjednik projekta Nimsko–Dolnoserbski słownik (DNW), a mimo togo wón a Fabian Kaulfürst stej pśedsedarje dolnoserbskeje rěcneje komisije

Wobej komponenśe lotowego wótchylenja (ξ, η) wuměnijotej se pśez masowe njepšawidłownosći zemskego śělesa. Na dypku w mórskem niwowje jo ξ kutowa diferenca mjazy napšawdnym horicontom (geoid) a elipsoidiskim horicontom.
Zwězkowy kraj jo źělny stat federatiwneje republiki. W Europje eksistěruju take zwězkowe kraje pód toś tym mjenim jano w Nimskej, źož jo jich šesnasćo a w Awstriskej, źož maju źewjeś zwězkowych krajow.

Tola jo pšawje śěžke daś zapśimjeśu powšyknje płaśecu definiciju. Někotare fachniki cwibluju na śim, až wón se na wše rěcy (na pś. Engelšćina abo hungoršćina) nałožowaś góźi.

W narěcach mógu wótchylajuce formy wustupowaś. Na pś. se jawi pótom město regularnego plurala wót calli („dom“): caltin („domy“) warianta calmeh.

Górki su syrje jědne. Nejcesćej bu wóni do plackow rězane a ze salatowej jušku resp. Vinaigrette pśigótowane. Woblubowane su teke kaž wobstatk sandwichow. Wóni bu pśez mlocnokisalinowe štosowanje kaž solowe górki (pšawe kisałe górki), z wósuchoweju warjeceju wódu zawarjone kaž wěrcowe górki abo kaž žonopowe górki konserwěrowane mógli.

Ze Čechami granicuju na pódzajtšu Morawa (344 km), na pódpołdnjowu awstriskej zwězkowej kraja Dolna Awstriska a Górna Awstriska, na krotkem wjacorje nimski zwězkowy kraj Bayerska, na dłujkem wjacorje nimski zwězkowy kraj Sakska, na dłujkem zajtšu pólska Šlazyńska.

Gustav Forstner: Längenfehler und Ausgangsmeridiane in alten Landkarten und Positionstabellen. Dissertation, Universität der Bundeswehr München, Fakultät für Bauingenieur- und Vermessungswesen, Studiengang Geodäsie und Geoinformation, Neubiberg 2005. (= Schriftenreihe / Studiengang Geodäsie und Geoinformation, Universität der Bundeswehr München, Heft 80. Teke online ako pdf, ub.unibw-muenchen.de).

Město jo se w lěśe 1715 ako barokne planowe město załožyło a měło Badeńskej ako stolica a rezidencowe město słužyś. Charakteristiske su 32 drogow a alejow, wjeźecy wót groda we formje machawki do Wusokorynoweje nižyny. Wót lěta 1901 jo měło město wěcej ako 100.000 wobydlarjow.

Kurt Hopf: Von der Erde ins All – Das Weltall in Beispielen – didaktiska zběrka meterialow na CD-ROM za źiśownje, šule, gwězdarnje a planetariumy, COTEC-Verlag Rosenheim

Bomowa strelicija jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót až do 6 m. Kijašk jo zrownane a wódrjewjone. Twóri kupu, kótaraž dośěgnjo šyrokosć wót wěcej ako 3,5 m.

Pó zasejnamakanju jogo źěła Geographike Hyphegesis a jogo pśełožka do łatyńšćiny w ranem 15. stolěśu jo se stopnjowy system Ptolemeusa malsnje pśesajźił.

Kristusowy śerń jo kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót až do 2 m. Njaso carnobrune śernje. Łopjena njasu krotke wogonki. Zdonk jo sukulentny.

W lěśe 2001 jo se na wustajeńcy Magická krajina České středohoří (Magiska krajina Česke srjejźne góry) wobźěliła a mějašo swójske wustajeńcy w měrcu 2000 a aprylu 2002. Mimo togo ilustrěrujo wjele swójich knigłow sama.

W Gambiji kněžy tropiska klima ze suchym casom wót nowembra až do maja a dešćowym casom mjaz junijom a oktoberom. Nejwuše městno kraja lažy jano 56 m nad mórskej głaźinu.

Harrachov (nimski Harrachsdorf, pólski Harrachów) jo małe město w pódpołnocnej Českej we wokrejsu Semily w libereckim kraju, wokoło 270 km na krotke zajtšo wót Chóśebuza, 4 km wót česko-pólskego granicnego pśechoda Jakuszyce-Harrachov w Kerkonošach a Jězerskich górach.
Guatemala lažy w srjejźnej Americe. Nejwuše městno jo: Tajumulco (4 220 m nad normalneju nulu). Na pódpołnocu a na pódwjacorje granicujo z Mexikom, na pódzajtšu z Belize, z Karibiskim mórjom a z Hondurasom, na pódpołdnju z El Salvadorom a na krotkem wjacorje z Śichym oceanom.

Młode bom su wuske a rowne, mjaztym až starše su na špicce wopłonjone a njasu masiwne gałuzy. Krona jo šyroka. Štom je mócny a dośěgnjo tłustosć wót wěcej až 2 m.

Standardnej rěcy za programowy pówjerch editora stej engelšćina a rusojšćina (mamina rěc programowego awtora). Za dalšnych 21 rěcow su rěcne pakśiki, kótatrež daju se pózdźej instalěrowaś. Za UniRed njejo oficielny dolnoserbski rěcny pakśik wopśimjony, ale jo njeoficielny rěcny pakśik - glědaj nožku 1.

Rod zubica (Dentaria), kótaryž bu dłujko ako samostatnje wóźona, źinsa se ako pódrod do roda Cardamine stajony. rod Cardamine słuša k tribusoju Cardamineae w swójźbje Brassicaceae .

Eritreja jo stat w dłujkozajtšnej Africe na pśibrjogu Cerwjenego mórja. Eritreja granicujo na pódwjacorje ze Sudanom (605 km), na pódpołdnju z Etiopiskeju (912 km) a na krotkem zajtšu z Džibuti (113 km).

Wužywa se ako zemski model rotaciski elipsoid, tak wótpowědujo kutoju mjaz ekwatoroweju rowninu a elipsoidoweju normalu. Groni se teke geodetiska šyrina a wužywa se w rozměrjenju kraja a kartografiji. Pśi póstajenjach pozicije z GPS dobywaju se teke elipsoidiske koordinaty (šyrina a dlinina).

Rumia (kaš. Rëmiô) jo město w Pólskej, w pomorskem wójewódstwje, we wokrejsu Wejherowo. Lažy w Pomorskej a Kašubskej. W lěśe 2014 jo how bydliło 47 506 luźi.

Swójo mě jo snooker dostał wót slangowego engelskego słowa za kadeta w prědnem lěśe. Groni se, až mě jo nastało, gaž jo Chamberlain něga někomu gronił, až jo špatnje, "kaž snooker", grał.

Mužakow (nim. Bad Muskau) jo městaško w Górnej Łužycy (Sakska, Nimska). Mužakow lažy na krotkem zajtšu Chóśebuza na pódwjacornem brjoze Nysy a z tym pśi granicy mjaz Bramborskeju a Pólskeju.

Kwiśo wót (měrca) apryla až do maja. Kwiśonki su njenaglědne. Muske kwiśonki su žołtojte a stoje w bogatej licbje na gałuzowych kóńcykach. Žeńske kwiśonkowe stołki su cerwjenojte.

Nahuatl powěda 1 500 000 luźi w srjejźnej Americe, kótarež pśedewšym w mexikańskich zwězkowych statach Puebla, Veracruz, Hidalgo a Guerrero su žywe. Nejwětše su dwójorěcnje ze špańšćinu a Nahuatl wótrosli. Źinsajšny Nahuatl ma wjele narěcow.

Rod Myosotis stoj znutśika wódrakowych rostlinow w tribusu Eritrichieae. Eksistěrujo swětodaloko 50 družynow, wót kótarychž 41 teke w Europje wustupujo. W Nimskej a Awstriskej wustupujuce družyny su:

Dokulaž Blechen njejo wažył swóju domownju, wón jo pilgerował do Italskeje aby dobył wumełske zaśišće. Blechen jo pytał pó dopokazach duchnego pozbuźenja, momentowych wobrazach gluki abo póžedanju pó gluce a wjaselu.
„To jo zachopjeńk 42. Som dostała kórtu , až som źom k Gestapo…mam tšach… a pótom powěwobinuś se da luź, až som se wobinujom někotare jsy a města… pótom wón jo dopowědał: Bórkowy! Som powědała: Tam som roźona, tam jo mója domownja!- Ty musyš se wobinuś. … som pšosyła, až som mogu wóstaś… wóni grónje: gaž ty se njeminuš, ty pśidu na městno, kótaryž njespódobaš… wóni su měnili koncentraciske lěgwo.”

Rostlina wót 16. lětstotka se ako jagodowy sad kultiwěrujo. Něźi 1000 sortow ma pśisamem samske wětše płody, pśi comž někotare sorty su pśez skśicenje ameriskich sortow nastali. Jagody wopśimjeju wjele witamina C, mineralne maśizny a płodowe kisaliny.

Nowe Delhi (engelski: New Delhi; hindiski: नई दिल्ली, Naī Dillī; urduski: نئی دلی; pańdžabiski: ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) jo měsćański źěl wót Delhi a stolica Indiskego, sedło indiskego parlamenta, kněžarstwa a nejwušych sudnistwow. Nowe Delhi lažy na krotki wjacor wót Yamunom, něźi 216 metrow nad mórskeju głaźinu. Ma płoń 42,7 km² a něźi 249.998 wobydlarjow.

Čechy (česki Čechy, nim. Böhmen) su jaden z historiskich krajow Českeje. Rozpśestrěwaju se w pódwjacornem źělu Českeje republiki. Ako stolica Čech płaśi Praha.

Pomjenjowanje mansardowe kšywo póchada wót francojskego architekta Mansarta, kótaryž wšak toś tu twarsku formu njewunamaka. Pśi toś tej kšywowej konstrukciji stej kšywowej płoninje zgibnjonej, kšywo jo pótakem w dolnem źělu wjele naglejša ako górjejce. Pód kšywom nastanjo tak pśidatny bydleński rum - za jadnu abo wšake mansardy.

Žołtozelene šyški su jajojte, nadłujke, rowne, kóžane, dośěgnu dłujkosć wót 1 (1,2) cm a stoje na górnem boku płonych gałuzow. Njasu 4 až 5 porow pśeśiwo stojecych spjerchlinow, kótarež maju rozdźělnu wjelikosć. Prozne šyški cesto dłujko na gałuzy sejźe. W casu zdrjałosći su brune.

Pjelch jě bomowe semjenja, głownje žołźe a bukowicki, płody, wórjechy, bomowe pšuty, insekty, ptaškowe młoźeta a jajka. Zwětšego pyta swójo žranje na bomach.

2000 - Vom Regenzauberlied bis zur wendischen Pop-Ballade. Ein Beitrag zur Musikgeschichte der Lausitz unter besonderer Darstellung der niedersorbischen Musikgeschichte, Podstupim (Podstupimske pśinoski k Sorabistice, Nr. 3; gromaźe z Detlefom Kobjelu)

3 slědne naspomnjete metody su źinsa (z modernymi instrumentami) nejmalsnjej pśewjedne. Jolic stej wobej komponenśe lotowego směra (mimo B teke L) póžedanej, jo metoda jadnakich wusokosćow z Ni2-astrolabom nejwěcej ekonomiska, a nejdokradnjejša z Danjonowym astrolabom.

Rostlina kwiśo wót junija až do awgusta. Muske a žeńske kwiśonki stoje we wšakich kulojtych kwiśonkowych stołkach (kisć) na jadnej rostlinje. Muske kwiśonki stoje na górnych kijaškowych roznogaśowanjach a maju tśi stameny. Žeńske kwiśonki stoje na dolnych kijaškowych roznogałuśowanjach a maju wusegujucu pěstu. Kwiśonki maju spjerchlinate perigonske łopjena.
Wjelika Britaniska (engelski Great Britain, kymriski Prydain Fawr, šotiskogeliski Breatainn Mhòr, w rěcy kw Breten Veur) jo kupa w Atlantiskem oceanje, a źewjeta nejwětša kupa na Zemi. Lažy w dłujkozajtšnem źělu oceana blisko dłujkowjacornych brjogow Europy. Jo teke nejwětša kupa Britiskich kupow a pótakem nejwětša kupa Zjadnośonego kralojstwa, ku kótaremuž dopołnje słuša.

Droga jo měła wjeliku góspodarsku wažnosć za nadregionalne wikowanje a wuměnu wórow. Ze pódwjacora su pśišli flandriske płaty, z pódzajtša drjewo, kóžuchy, wósk a mjod a ze srjejźnych stron mjaz drugim durinska sywina, sol z Halle nad Solawu a sakske górnistwowe produkty. Via regia jo była teke direktny zwisk mjaz wažnyma nimskima wjelikowikowyma městoma Lipsk a Frankobrod. Cesto su wužywali teke wójska toś tu nadregionalnu drogu, tak až dojźo w jeje wokolinje k wšakim wjelikim bitwam, kaž na pśikład w Tśiźasćalětnej wójnje abo w Napoleonskich wójnach. Pó Napoleonowej pórazce a Wienskim kongresu jo zgubiła droga swój góspodarski wuznam, dokulaž su njebyli priwilegije sakskego wótstupjenja teritorijow dla južo źaržate.
Dnja 22. maja 1991, cłonki załožeńskeje komisije su se wót ministarja za wědomnosć, slěźenje a kulturu w Bramborskej pówołali. Prědny direktor TU, kenž jo był profesor Günter Spur, jo mĕł pśedsedstwo. Jogo naslědnik jo był profesor Ernst Sigmund.

Fortaleza (wugronjenje /foɾtaˈlezɐ/, pó słowje twardnica) jo město w Brazilskej. Jo to głowne město stata Ceará a lažy na dłujkozajtšnej kšomje Brazilskeje na brjoze Atlantiskego oceana. Ma něźi 2,5 milionow wobydlarjow.

Rolny žonop (Sinapis arvensis) jo rostlina ze swójźby kśicnokwětarjowych rostlinow (Brassicaceae). Dalšne serbske mjenja su rěpnik, górkac, górcyca.

Małe běłe kwiśonki z pśeměrom wót 3 mm su w bźezwobalkowych, nejcesćej dwanasćopruhojće gromaźe stajonych wokołkach (tak mjenjowana dwójna wokołka) rědowane a kwiśu wót julija až septembra.

Wósebna forma kompleksnego měchowego płoda jo jabłukowy płod. Pśi toś tych měchy lichotnje njestoje, ale su pśez wóskowu celinu seś wězane abo wobdane. Wótwisnje wót družyny płoda abo sorty (na. pś. pśi jabłukach) jo pak pśichylnosć k wótworjenju měchowych płodow na pśerěz płoda hyšći spóznajobna.

Italšćina, teke italska rěc (italiano) jo romaniska rěc. Italsku rěc powěda 80-125 milionow luźi na cełem swěśe. Status oficielneje rěcy ma w Italskej.

Kristusowy śerń (Euphorbia milii, Syn.: Euphorbia bojeri Hook., Euphorbia splendens Bojer ex Hook., Euphorbia splendens var. bojeri (Hook.) Leandri) jo rostlina ze swójźby wjelkomlokowych rostlinow (Euphorbiaceae).

Taiwan abo Formosa (z portugiziskego Ilha Formosa - Krasna kupa) jo kupa na pódzajtšu Azije, w pódwjacornem źělu Śichego oceana. Ma 23 milionow wobydlarjow a płoń 35 980 km². Jo głowna a nejwětša kupa Republiki Chinskeje.

Pó tradiciji źěła astronomija gromaźe z geodeziju (astrogeodezija, zwěsćenje městna a zwěsćenje casa, póśěgowańske systemy, nawigacija), z licenim casa a kalendarjowym licenim (astronomiska chronologija) ako teke z optiku (wuwijanje astronomiskich instrumentow a sensorow). Dla instrumentow a metodow jo teke wjele paralelow k technice, kosmonawtice a matematice (měrjeńske srědki, satelitowa technika, modelěrowanje drogow njebjaskich śělesow). Geodetiske metody se wužywaju teke za zwěsćenje grawitaciskego póla a figurow drugich njebjaskich śělesow.

Afroaziske rěcy su jaden z styrjoch wjelikich fylumow afriskich rěcow, kótarež Joseph Greenberg jo we swójich źělach wót 1949 do 1963 etablěrował a kótarež źinsa bazu wšych linguistiskich klasifikacijow w Africe twórje.

Dokulaž woběgowa cera zemje wokoło słyńca wokoło 1,7 % wót idealnego drogi do krejza se wótchyli, styri lětne case njejsu cele runje dłujke. Mimo togo su pódpołnocne zymy dla bliskosći słyńca (perihel 3. januara) pitśku krotše a zmilnjejše ako pódpołdnjowe zymy.

Pózymski, nalětnik, měrc (górnoserbski nalětnik) – jo tśeśi mjasec w gregoriańskem kalendarju. Wón ma 31 dnjow. Wón ma mě měrc pó Marsu, romski bog wójny. Pśed dodaśim januara a februara, měrc jo był prědny mjasec kalendarja.

Pódzajtšnofriziska dolnonimšćina (nimski Ostfriesisch) jo rěc wót pódzajtšnych Frizow, kótarež we pódzajtšnej Friziskej bydle, wokoło Auerk, Oamde a Lier. Wót Saterfrizow se to cesto krotko "Fräislound" mjenjujo.
Głowna rěc jo Chinšćina, kótaraž ma wjele dialektow. W Chinskej jo oficielnje 56 pśipóznatych etniskich kupkow. Dalšne nejwažnjejše rěcy na pśikład su rěc Čuang, Ujgurska rěc, rěc Io, Tibetiska rěc, rěc Miao, Mongolska rěc, rěc Pui, Korejańska rěc a dalšne rěcy.

Jabłukowe płody su brune, wjelgin twarde, kšuškojte až pśisamem wopak-kjaglojte a dośěgnu wjelikosć wót něźi 2-3 cm, pśi kultiwěrowanych sortach 4 cm. Wóni su górjejce wopłonjone a wót łistołopjenojtych, keluškowych łopjeńkow kronowane a wopśimjejo pěś kamjeńtwardych jědrow. Ale se akle pó statkowanju mroza měke stanu a se góźe jěsć.

K tongaskemu archipelu słušaju 176 kupow a atolow, kótarež su gronili w zachadnosći pla Europejarjow teke Kupy pśijaśelstwa. Wót nich su jano 36 stawnje wobsedlone. Wóni namakaju se w Pacifiku na pódzajtšo Fidžija, na pódpołdnjo Samowy a na pódpołnoc Nowoseelandskeje. Tongaske wulkanowe kupy lice k Pacifiskemu wulkanowemu kołoju. Na pódzajtšo wót jich namaka se až 10.882 metrow dłymoka Tongaska grobla, kótaraž słuša k nejdłymšym mórskim groblam na swěśe. Nejwušy wjeršk kraja jo wěcej ako 1.000 metrow wusoki a lažy na kupje Kao.

Republika Botsuana (Setsuana Lefatshe la Botswana, engelski Republic of Botswana) jo njewótwisny nutśikokrajny stat w pódpołdnjowej Africe, kótaryž jo nastawał w lěśe 1966 z britiskeje kolonije. Granicujo z Pódpołdnjoweju Afriku w krotkem zajtšu a pódpołdnju, z Namibiju w pódwjacorje a pódpołnocu a w dłujkem zajtšu ze Sambiju a Simbabwe.

Pódpołdnjowa Koreja (oficielnje Korejańska republika, korejański 대한민국, 大韓民國) jo stat w pódzajtšnej Aziji, kótaryž lažy na pódpołdnjowej połojcy Korejańskeje połkupy. Sused w pódpołnocu jo Pódpołnocna Koreja.

Prof. dr. Arnošt Muka, nimski Ernst Mucke (* 10.03.1854 we Wjelikem Wósyku; † 10.10.1932 w Budyšynje) jo był serbski spisowaśel, gymnazialny profesor, rěcywědnik, ludowědnik, organizator serbskego narodnego kulturnego žywjenja a załožaŕ serbskego muzeuma. Wón jo dobył sorabistice internacionalne pśipóznaśe.

Afroaziske rěcy (něgajšne hamito-semitiske rěcy) jo rěcna swójźba z něźi 375 rěcami (SIL estimate) a wěcej ako 300 mil. luźi w Pódpołnocnej Africe, Pódzajtšnej Africe, Sahelu, a Krotkowjacornej Aziji (gromaźe z 200 mil. luźimi, kótarež powědaju arabski).

Jegły su śamnozelene, dosć měke a dośěgnu dłujkosć wót 1,5 až do 3,5 (4) cm. Wóni stoje pśedewšym na krotkich wurostkach w promjenjach, a to pó źaseś až pó dwaźasća.

Łužyca Ekspres - Lipsk (nim. Lausitz Express - Leipzig) interregionalna, ekspresowa cera w Sakskej, w linija z Łužyska Zelenicy až julij 2005, Connex Sakska tzgr., Veolia Transport AG (nim. Lausitz Bahn - Connex Sachsen GmbH, Veolia Transport AG).

Mimo togo mógu rostliny gromadu ale we wobłuku korjenjow teke z gribami, bakterijami a drugimi mikroorganizmami komunicěrowaś. Komunikaciske procese zawěsćuju disponujobnosć pśigódnych wutkow ale teke krotkocasnu, srjejźnocasnu a dłujkodobnu koordinaciju a organizaciju wót rosćeńskich a wuwiwańskich procesow we wšych jich detailnych kšacach.
V. J. Staněk; H. W. Smolik (pśedsłowo), Julius Hauf (grafiske arandžowanje), Ferdinand a Charlotte Kirschner (nimski pśełožk): Der große Bildatlas der Tiere. Artia, Praha 1976. , boka 548-585 (nim.)

Pomorska (pól. Pomorze; nim. Pommern; kaš. Pòmòrskô) - historiska krajina w pódpołnocnej Pólskej, pódpołnocnej Nimskej a Rusojskej (w kaliningradskim wobcerku). Nejwětše město jo Gdańsk. Stare města Toruń a Stralsund su na lisćinje UNESCO.

Angola jo kraj w pódpołdnjowej Africe. Lažy pśi Atlantiskem oceanje a granicujo z Republiku Kongo a Demokratiskeju Republiku Kongo w pódpołnocu, w pódzajtšu ze Sambiju a w pódpołdnju z Namibiju. Stolica Luanda namaka se pśi brjoze Atlantika w dłujkem wjacorje kraja a ma něźi 5 milionow wobydlarjow.

Angela Dorothea Merkel (roźona 17. julija 1954 w Hamburgu w Nimskej ako Angela Dorothea Kasner) – jo pśedsedarka politiskeje strony CDU a wót 22. nowembera 2005 teke statna kanclarka Nimskeje zwězkoweje republiki.

Pó aktualnej systematice eukaryotow wót Adl a.d. (2005) njesłušaju zastupjarje zelenych algow a teke cerwjenych algow, kótarež buchu dłujko k rostlinam licone, wěcej k plantae. Pótakem wótpowěduju plantae embryofytam, wopśimjeju toś mechy a žyłowe rostliny.

Rod Galium L. stoj w subtribusu Rubiinae tribusa Rubieae pódswójźby Rubioideae Verdc. ze swójźby čerwjenkowych rostlinow (Rubiaceae). Wón bu do sekcijow rozrědujo (wuběrk):

Staty, kótarež z Jadrańskim mórjom granicuju, su Słowjeńska, Italska, Chorwatska, Bosniska-Hercegowinska, Carna Góra a Albańska. Na pódpołdnju jo Jadrańske mórjo zwězane pśez Otrantsku wuscynu z Ioniskim mórjom.

Jonna Marika Tervomaa (r. 7. januara 1973, Forssa) jo finska pop-spiwarka a spiwyźěłarka. Wóna jo bywała sława w starstwje wót źaseś lět, gaž wóna jo dobyła spiwańske wuběźowanje "Syksyn Sävel" ze spiwom "Minttu sekä Ville". Tervomaa jo zachopinała swóju nowu, dorosćonu karieru w lěśu 1998 z swój pó njej titelowanym albumom.

Strasbourg (nimski Straßburg) jo stolica a nejwětše město Elsaskeje. Z pśisamem 300 tysacami wobydlarjow jo teke sedyme nejwětše město cełeje Francojskeje. Lažy na lěwym brjoze Ryna pśi pódzajtšnej kšomje Elsaskeje a togodla teke pśi granicy mjaz Francojskeju a Nimskeju.

Staty na Balkanje su Albańska, Bulgarska, Bosniska-Hercegowinska, Chorwatska, Carna Góra, Grichiska, Kosowo, Makedońska a Serbiska. Teke małe źěle Rumuńskeje, Słowjeńskeje a Turkojskeje jomu pśisłušaju. Nejwětše město Balkańskeje połkupy jo Istanbul.

Na zachopjeńku jo Firefox Mobile jano za internetnej tableta Nokia N800 a N810 k dostsaśeju. W februaru 2009 jo se pótom prědna alfawersija za HTC Touch Pro wózjawiła.

Porbandar wug. ? / i (Porabandar, gudžaratiski: પોરબંદર, hindiski: पोरबन्दर) jo pśibrjozne město na połkupje Kathijawar (abo: Saurashtra). Lažy w zwězkowem staśe Gudžarat w Indiskej. Ma płoń něźi 1.663 km ², něźi 1 až do 6 metrow nad mórskeju głaźinu a něźi 152.000 wobydlarjow.

Kokrikowe rostliny (Fumarioideae): 15 až 19 rodow a 530 družynow. Maju cygomorfe kwiśonki a jano styri abo šesć proškowych łopjeńkow. na. pś.:
Suchy cas jo w tropiskich a subtropiskich stronach swěta ten lětny cas, kótaryž jo bźez abo pśisamem bźez spadkow. Mjaz pódpołnocnej a pódpołdnjowej wobrotnej šyrinu se pśibližnje pótom njedešćujo, gaž stoj słyńco nad drugej połkulu w ceniśe, pótakem w pódpołnocnych tropach mjaz oktoberom a aprylom a w pódpołdnjowych tropach mjaz aprylom a oktoberom. W někotarych krajach blisko ekwatora maju toś dwa suchej casa w jadnom lěśe.

Fichtelowe góry (nimski Fichtelgebirge; česki Smrčiny) su srjejźne góry w dłujkem zajtšu Bayerskeje, pódpołdnje Hofa a pódzajtšnje Bayreutha. Mały źěl słuša teke k Českej. Wjeliki późěl górinow jo ako pśirodny park šćitany. Nejwuša góra jo Schneeberg (1051 m). W górinach wužrědliju se mjaz drugim Běły Mohan, Solawa, Naab a Ohře (Eger).

Koordinaty daju se z pomocu gódneje transformaciskeje softwary z jadnogo systema do drugego pśelicyś. Taka softwara musy parametry wopśimjeś, kótarež definěruju wótchylenje póśěgowych systemow jadnogo wót drugego resp. wót WGS84 z tak wusokeju kaž móžno dokradnosću.

Kwiśo wót měrca až do apryla. Muske kwiśonki su swětłožołte a stoje mnogolicbnje na gałuzowych kóńcykach. Žeńske kwiśonkowe stołki su njenadglědnje zelenojte.

Jogo cełkowna płoń wopśimjejo něźi pěśinu zemskego pówjercha, což jo dogromady z nakšomnymi mórjami něźi 106,4 mil. km2 a 82,4 mil. km2 bźez nakšomnych mórjow. Dłujkosć jogo pśibrjoga jo 111 866 km. Šyrokosć jo wót 2 848 km mjaz Brazilskej a Liberiskej do 4 830 km mjaz Zjadnośonymi statami Ameriki a pódpołnocnej Afriku. Nejdłymše městno w Atlantiskem oceanje jo dłymina Milwaukee w Portorikoskej grobli we dłymokosći 8 648 metrow pód głaźinu oceana. Pśerězna dłymokosć jo 3 332 m, resp. 3 926 m bźez nakšomnych mórjow.

Na grichiskem euangelion kata Lukas (εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, se zestaja z eu εὖ ‚dobry‘, hē angelia ἡ ἀγγελία ‚nowosć‘ a kata κατὰ ‚pó‘). Ewangelist Lukas (~60/80) powěda to žywjenje a statkowanje Jezu.

Brody (pól. Brody, nim. Pförten) jo město w lubuskem wójewódstwje w wokrejsu Žarow (powiat żarski) w źinsa pólskem źělu Dolneje Łužycy. Do 18. stolěśa jo se how powědało serbski.

Nepal (nepalski: नेपाल, Nepāl; amtski: Demokratiska zwězkowa republika Nepal, nepalski: Sanghiya Loktantrik Ganatantra Nepāl) jo nutśikokrajny stat w srjejźnym źělu Himalaje, kótaryž granicujo na pódpołnocu z Chinskeju (1.236 km) a na pódpołdnju z Indiskej (1.690 km). Ma pśestrěń wót něźi 147.000 km² a wěcej ako 26 milionow wobydlarjow.

Mě „małe krejze“ jo se ako napśeśiwne k „wjelikim krejzam“ napórało, kótarychž rowniny wopśimuju srjejźišćo kule a kótarež wopśimuju wšykne tak wjelike ako móžno krejze na kulowem powjerchu.

Rosćo na listowych bomach, pśedewšym na topołach, wjerbach a jabłušcynach, ale teke na běłych jedłach a chójcach. Pśi tom cyca wódu a seśeńske sole z žywjarjowych rostlinow, mjaztym wuglikowe hydraty sam twóri.

Pjelch ma na górnem boku swětošyrobrunojtu, šeru abo brunošeru kóžu. Jogo dolny bok a jogo licy stej běłej. Wopuš njaso dłujke kósmy, jo pušelaty a dośěgnjo dłujkosć wót až do 15 cm. Cełkowna dłujkosć głowy a tyłowa dośěgnjo 13 až 19 cm. Wokoło wóckow śamne koło jo widobne.