Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Монгол уласта 67000 км урттай 3811 гол горхи, 500 м³ эзлэхүүнтэй 3500 гаруй нуур 7000 орчим булаг шанд, 540 м² талбай бүхий 190 гаруй мөсөн гол 250 гаруй Рашаантай болоод газрын доорх усны 139 орд газар байна. Улаанбаатар хот бол хот дотроо рашаантай байдаг дэлхэйн 2-хон нийслэлийн нэг юм. Монгол уласай эгээн томо мөсөн гол бол Алтай Таван богд дахь Потанни мөсөн гол болоод 20 км орчим урттай юм. /Гэхдээ дэлхэйн цаг уурын өөрчлөлтөөс шалтгаалан үүнээс богонихон болоһон байна лээ гэсэн мэдээг харамсалтайгаар дуулгаж байгааг өршөөн үү/

Тэрээр дэлхэйн түүхэ дэхи томохон улас түрын ажалябуулагша болоод томохон энхэтайбанша үзэлтэн байба. Тэрэнэй хурса тэмсэл, эсэргүүсэл, үзэл бодол тэрэнэй дэмжэгшэдэй хүсөөр Энэдхэг улас Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа бэе даанги улас болоһон болоод тэрэнэй тэмсэлынь зүбхэн Энэдхэгтэшье бэшэ, мүн бусад өөр олон колониин уласууд Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа тусгаар тогтонолуудаа оложо абахад хуби нэмэри болоһон. Мүн дэлхэй юртэмсэ АНУ, Зүблэлтэ Холбоо гэһэн 2 лагерьта хубаагдаада байха үедэ энхэтайбанаар зэргэсэн оршохо, үл нэгэдхэ үзэл хандалгын һууриие табиһан.

XII зуунай II хахадта Египет, Сири, Месопотамиин зарим хэһэгые нэгэдхэн шэнэ уласай султан Салах-ад-Дин (Саладин) 1187 ондо Иерусалимые эзэлһэн.

Хүхэтэн (латаар Mammalia, монголоор Хөхтөн) гү, али һүн тэжээлтэн (ородоор Млекопитающие) — Һээр нюргатан амитадай хүрээ болоод эмэгшэниинь хүхэн, һүнэй булшархайтай, мүн эрэ, эмэ хоюула үһэн, хүлһэнэй булшархай, дунда шэхэнэй яһан зэрэгтэй болоно. Хүхэтэн амитаниинь халуун шуһатай болоод зүрхэниинь 4 таһалгаатай.

Pengelley, Rupert (1989), "«A new era in tank man armament: The options multiply»", Janes International Defense Review (no. November 1989): 1521–1531

1626 ондо Нурхачииие Абахай хаан (1592—1643) залгамжалжа, Лигдэн хааные өөрын талада оруулхаар шармайжа байба. Лигдэн хаан 1631 ондо манжын эсэргүү дайтан эхилжэ, нютагтань гүн дабшин ороһон болобошье 1634 ондо манжа ба түүниин холбоотон монгол тайжанарай сэрэгэй нэгдэһэн хүсэндэ сохигдожо, Хүхэ нуурай (одоогой БНХАУ-ын Цинхай муж) зүг ухарч яваад өвчнөөр нас барав. манжанууд Хүхэ хотые эзэлжэ, 1636 ондо манжын Абахай хаан өөрыгөө бүхы Монголой хаан үргэмжэлжэ, уласаа «Чин улас» хэмээн нэрлэбэ.

Тус хотодо — бүхы Украинын хара түмэрлигэй 6,9 % оруулна, энэ тоодо: гуурһан — 51,4 %, булад — 5,3 %, шэрэм — 5,0 %, металлопрокат — 4,4 %, кокс — 4,0 %. Хара түмэрлиг (2 түмэрлиг үйлэдбэринүүд, 2 гуурһанай үйлэдбэринүүд), машина бүтээлгэ (Хүнды даралтын, «О. М. Макаровой нэрэмжэтэ Урда машина бүтээлгын үйлэдбэри» гэһэн үйлэдбэриин холбоонууд, уулын олзобориин, түмэрлиг тоног түхеэрэмжын, станок бүүтэлгын, сахилгаан тэргын, комбайнай, радио гэхэ мэтэ үйлэдбэринүүд), химиин (пластмассын, мөөрэй бүреэһэн гэхэ мэтэ), кокс нүүрһэнэй химиин, барилха материалай, хүнгэн, хүнэһэнэй ажаүйлэдбэри. Украинын Эрдэм ухаанай академиин Эрдэм ухаанай түб. 38 дээдэ һургуулитай (энэ тоодо 8 ехэ һургуулинууд: Олесь Һончар нэрэмжэтэ Днепропетровскын үндэһэтэнэй ехэ һургуули, Үндэһэтэнэй уулын ехэ һургуули), 5 театрнууд (энэ тоодо оперо ба баледэй театр), 3 музейнүүд (энэ тоодо уран һайханай ба түүхын музей).
Түмэрлигэй үйлэдбэрилэлэйнь хуушанай технологи болохо, Англида хобор байдаг модоной нүүрһэн ашаглан гаргажа абадаг байһан тула 16-р зуунһаа эхитэй үндэр хэрэгсээе хангажа диилэхэгүй байгаа.

Эхэнэр эсэбэл эмэ хүн, богонёор эмэ гэдэгынь наһанда хүрэһэн эмэ хүйстэ ухаанта хүные хэлэнэ. Наһанда хүрээгүйень басаган (эмэгтэй үхибүүн) гү, али гэнэ. Эмэгтэй хүниие наһанай байдалһаа хамааруулан охин, хүүхэн, эмгэн зэрэгээр нэрэлдэг.

Тэгшэ үнсэгэй байгуулхын тулада үгэгдэһэн сэхын үгэгдэһэн М сэгтэ эхилээд энэ сэгтэ түбтэй тойрог зураха хэрэгтэй. Энэ тойрогой А В сэхэтэй огтололсохо сэгүүдые нэрлэнэ. Одоо радиусынь анханай тойрогһоо ехэ байха А В сэгтэй тойрогуудые байгуулна. Хоёр томо тойрогой огтололсолой сэгүүдые дайран үнгэржэ бай сэхэ S1 S2 анханай сэхэ дээрэхи М сэгые тэгшэ үнсэгөөр огтолхо болоно. Үгэгдэһэн АВ хэршэмые тэг дундуурынь хубаагша перпендикулярые түһэтэй аргаар байгуулдаг. S1 S2 сэхые дамжуулан А болон В түбтэй адли радиустай тойрогууд байгуулна. Тэрээр АВ сэхые М сэгтэ тэнсүү хубаана.

Кукуруза, шуулж, хулһалиг харбуулай үндэһэн зэргэ ургамалнуудые анха Америкэдэ МЭҮ 5200 жэлэй урдаһаа гаршуулжа эхилһэн. Түмэс, томат, перец, дыни, бусад түрэлэй буурсаг, канна, тамхи болон бусад ургамалнуудые Шэнэ Юртэмсэдэ таряалдаг байһан болоод Урда Америкын Андын нюрганда добын ташаланиие шаталуулха маягаар таряалдаг байжа.

Россиин дундажа нэгэ хүндэ жэлдэ татадаг тамхинай тоогоор дэлхэйн долоодохи шанһаанда орожо байна. Энэ үзүүлэлтын лидер Греци байна (жэлдэ нэгэ хүндэ 3000 үлүү сигаретэ). Гэһэншье 2012 оной һүүлээр Росси дэлхэйн гурбадахи томо заха байна..

Саг хугасаанай хэмжэлтые эрдэмтэд болон технологиин туһаламжатай тодорхойлжо навигаци болон одон орон шудалал ухаанай һуури болоһон. Мүсэлигтэ үйлэ ябадалнууд болон хүдэлөөниинь саг хугасаанай стандарт нэгэжэ байдалаар хэрэглэгдэжэ ерэһэн. Жэшээлбэл: тэнгэри дэхи наранай хүдэлөөн, һарын байрлалга хэлбэри, дүүжин һабалуурын һаблалта мүн зүрхэнэй сохилто зэрэг. Оршон үедэ олон уласай сагай нэгэжэнь “секунда” юм. Секундань цезиин атомай сасаруулха сасарагай үргэлжэлхэ хугасаанаар тодорхойлогдодог. Саг хугасаа мүн ниигэмдэ ехээхэнаша холбогдолтой, “саг бол алтан” гэһэн зүйр үгэнь үдэр хоногой үргэлжэлхэ хугасаа хизгаартай, хүмүүнэй амидарха хугасаашье мүн хизгаартай гэдэгые анхааруулжа байдаг.

Белфаст баруун хойто зүгтэ 'Кейвхилл (Cavehill)' оролсуулдаг хэдэн хаданууд байна. Белфаст хото Белфаст нуурай (Belfast Lough) баруун хойто зүгтэ байгаад Лаган голой (Lagan) адагта байрлана. Энэ ушар дээрэһээ онгосо бүтээхэдэ һайн газарта байрлажа урдада алдартай байгаа.

Генетикын инженериин ашаглан шэнэ түрэлэй үрые гаргажа абаһан байгуулганууд патентаар өөһэдынгөө бүтээлые хамгаалһанаар компьютерэй программын хангамжые хүлһэлдэг шэнги өөһэдын үрые фермернүүдтэ хүлһэлхэ замаар хэрэглэхэ эрхыень олгожо байна. Энэнь үрэ ниилүүлдэг компанинуудай хубида хүсэнэй тэнсэбэриие алдагдуулжа, урид үмэнэ дуулдаагүй һонин нүхэсэл шаардалгануудые табижа эхилхэ болобо. Энэдхэгэй эрдэмтэн, эдэбхитэн Вандана Шива эдэ компанинуудые Био-хулгайда буруудхажа байгаа һэн.
Эдэй засаг — бараа ба үйлэшэлгээнэй үйлэдбэрилэл, хубаарилалта болон хэрэглээе һудалдаг шэнжэлхэ ухаан юм. Эдэй засаг гэхэ нэршэлынь oikos (гэр) ба nomos (дүрэм гү, али хуули), гү, али "гэрэй ажахые ударидаха" гэһэн грек хэлэнһээ үүдэһэн.

Тойрогые дурын хэһэгтэ хубааха бололсоотой бол, үнсэгые дурын нэгэжээр хэмжэхэ бололсоотой. Вавилоной математикуудай гаргаһан тойрогые 360° хубаалтань үнсэгые олон хубааһанай дараа ехэбшэлэн бүхэл удханууд үлдэдэг гэһэн шалтагаанаар тохиромжотой юм. Энэнь 1-100 хүрэтэрхи бүхы тоонуудой дотор 60 гэдэг тоо хамагай олон хубаагша тоотой (2,3,4...) байдагһаа үүдэлтэй. Хэрэб 60°-ые хоёр дахин тэнсүү хубаахад сагые хэмжэлтэтэй холбоотой 15° үнсэг гарана: 15° = 360°/24. Уламаар Дэлхэйн 15° эргэлтэ тутамынь нэгэ сагай дотор ябагдадаг. Нэгэ сагта 60 минут байдагынь 60 секундээр 60 удаа гэһэн үгэ.

Хумхаа бол дэлхэйдэ тархаһан эгээн хүнды үбшэнүүдэй нэгэ юм. XXI зуунай эхеэр үбшэлэлтэ жэлдээ 350—500 сая тохёолдолтой, 1,5—3 сая хүрэтэр хүнэй ами наһаниие абажа ододог байгаа.

АНУ-ай Юрэнхылэгшэ 4 жэл бүридэ 4 жэлэй хугасаатайгаар хоёрһоо дээшэгүй удаа һунгагдадаг. Сенаторнууд, Түлөөлэгшэдэй нэгэн адли Юрэнхылэгшые шууд (можо уласай һунгагшад) һунгадаг. Өөрөөр хэлбэл хамгийн олон Сенатч болон Түлөөлэгшэ бүхий улс төрийн нам Юрэнхылэгшэийг һунгадаггүй. Энэнь Юрэнхылэгшэ али нэгнамын гэшүүн байжа болохо ба Сенат болон Түлөөлэгшэдэй танхимай олонхинь Юрэнхылэгшэһөө өөр намынхи байжа болоно гэһэн үгэ юм. Энэнь юрэ бусын зүйл бэшэ.

Монгол үндэһэтэн (95 %), хасаг (3.9 %), уряанхай арад түмэнһөө бүридхэжэ 3 сая (миллион) хүн зонтой. Монгол улас далайда гарсагүй бүгэдэ Бурханай шажан диилэнхэй хүн зоной шүтэлэг юм. Газар нютагай хэмжээгээр дэлхэйн 19-дэхи һуурида байна, 1,564,116 дүрбэлжэн километр нютагынь дунджаар далайн хэмжээнһээ дээшэ 1,580 метр үндэртэ үргэгдэһэн байдаг. Нютагай ехэнхинь тала, хээрэ бүгэдэ хойто болон баруун талаар Алтай, Хангай, Хэнтэй нюруунууд, бусад һалбари ууланууд һунан тогтоһон, урда талада Гоби зонхилно. Хүдөө ажахын һалбарида бэлшээриин мал ажахы эрхэлдэг, мүн гол мүрэнүүдэй ай һаба газарнуудаар улаан буудай, хүнэһэнэй ногоо голшолон таряалдаг. Нүүрһэн, түмэрэй хүдэр, зэд зэргын ашагта малтамал баялиг.

Хэзээ нэгэтэ Пуна Маратха уласай ниислэл хото байгаашье һаа, 1818 ондо англишуудай эзэлэгдэһэн байгаа. Пешвануудай һуудал байһан Шанварвада ордон-хэрэмэй үлэгдэлнүүд (1736). Һиилэһэн шулуугаар баригдаһан Келкар ранзын ордон. Британиин ноерхолдо эсэргүүсэгшэ Махатма Гандиин баталагдаһан газар болоһон Италиин маягтай аркаар шэмэглэһэн Ага Ханай ордон. Томо дархи шулуунһаа һиилэһэн Паталешвар сүмэ, Парвати дангинын сүмэ. Пунын хажууда — Симха Гад хэрэм («арсалангай хэрэм»), Шиваджи үедэ баригдаһан Раджгарх, Торна, Пурандер, Шивнери хэрэмүүд.

2007 оной тоололгоор Кейптаун 3,5 сая хүнтэй гэжэ тогтоогдобо. 2 455 дүрбэлжэн километр нютаг дэбисхэр уласай бусад хотонуудһаа томо болон үрэ дүндэ харисангы бага нягташалтай.

Монголой эдэй засаг нь хүдөө ажахы ба уул уурхайд тулгуурладаг. Монголд ашагт малтамал элбэг байдаг болоод үйлдвэрлэлд зэс, нүүрһэн, молибден, сагаантугалга, вольфрам, алтны олборлолт ихэд ач холбогдолтой.
Тэрэниие тойроод, баруун оршондонь Цагаан-Дабаанай, Хойто-Худанай, урда хажуудань Цагаан-Хуртейн хаданууд болоно, зүүн тээнь – урда ба хойто хадануудые холбоһон ой модотой набтар «һаншаг» хаанхай, тиигэжэ Хөөрхые Хэжэнгын голой ниигэм талаһаа амяарланхай гээшэ. Хөөрхэдэ юһэн сумбэрнууд (нэрэтэй хаданууд) бии юм. Хөөрхэ орохотой сасуу, зүүн гарта Байса гэжэ тахилгатай хада байдаг, урдань тэрээндэ дутуур һуугшадай ури һадаһан мүнөөшье тэндэ мүргэлгэтэй байдаг. Алтарганта – Шэбэрэй (адагай) урдахи үндэр, Носоргоно – Хусөөтын урдахи хада, Ёгдон – Шара нүгын урда, Буурал – Нарин горхоной улэһөө саашанхи (урда) уула, Маарагтын үндэр, Сагаан горхоной үндэр, Улаан-хада Хөөрхэ һууринһаа хойно оршодог. Улаан хаан буурал баабайтай уула ехэ обоотой. Хөөрхын зон хододоо һанажа ба мүргэжэ (большевик хуулиин ехэ шангашье үедэ) байдаг ааб даа, үглөө бүхэндэ сэржэм үргэдэг (сай гү, али һун, зарим ушарта хату харые). Энээнһээ зүүн хойшо Бага-Улаан гээд хада байдаг юм. Хойто захын зарим хаданууд нэрэтэйнүүд байһан юм гү, али үгы гү, мэдэгдэнэгүй. Хөөрхые тойроһон хаданууд, зүүнһээ бэшэнүүдынь, уһа горхонуудые хоёр тээшэнь Элхи-Хёлго тээшэ хубаарилагшад болоно, хойшо урдагша горход – Элхиин горхондо ородог, баруулжаа – Мэхээртэй горхон, урагшаа – Үбэр Тэгни г.м. Хёлго голдо ороноо. Нютагай баруун хажууһаа зүүн заха тулатар 37-38 км (сэхэ шугамаар), хойноһоо урда хурэтэр 23-24 км тухай, тэрээнһээнь 5730 га худөө ажахын эдлэхэ газар (хахалагдаһан газар 2149 га, сабшалан – 1745, бэлшээри – 1836). Хэжэнгэ гол Мэхээртэй хадын зүүн хормойһоо эхитэй.

Үйлэдэлэй системэ (англяар Operating system, тобшоор ҮС) — гээшэ компьютерэй үндэһэн үйлэ ажаллалгые (үүргэ гүйсэдхэхые түсэблэлгэ, түхөөрэмжэнүүдые хиналга гэхэ мэтэ) дэмжэдэг доодо-түбшэнэй программын хангамжа юм.

Аман дүрсэлэл (аман яряа, уламжалал, суурхал) мэдээ, түүхын хамагай эртын дамжуулагша юм. Эртын эргэншэлнүүд бэшэгэй тогтосые бодожо олохо үедэ дээрэнь мүр гараха бараг бүхы зүйлнүүд - шулуу, сабуун самбар, модоной холтоһон, үйһэн, металл - бэшэхэдэ хэрэглэгдэбэ. Египетдэхи сагаан толгойн дагуу бэшэхэ тогтосо МЭҮ 1800 ондо бүрилдэхэ эхин үедээ үгэнүүд сэг тэмдэггүйгөөр, тусдаа буса (scripta continua) бэшэгдэжэ байба. Зүүнһээ баруун руу, баруунһаа зүүн рүү, болбол хоюулангаар (нэгэ мүрые зүүнһээ баруун руу, дараахиие эсэргээр г.м.) бэшэгдэжэ байгаа.

Хүйтэн дайн гэдэгынь дэлхэйн хоёрдугаар дайнай үеһөө эхитэй, дэлхэйн хоёрдугаар дайнай дараа үргэлжэлһэн олон уласай улас түрын үйлэ ябаса болоод энэнь СССР-эй тэригүүлһэн социалис (ниигэмэй) журам, АНУ тэригүүтэй капиталис (хүрэнгэтэй) журамай хоорондын үзэл һурталай зүршэлдөөн байба. Хүйтэн дайные 1940 оной дунда үеһөө эхилэн, Зүблэлтэ Холбоое задартал 1990-ээд оны эхин үеэ хүрэтэр үргэлжэлһэн гэжэ үзэдэг.
Корсикада түрэжэ, эхэ газарай Францида ехэ буунай офицер болон бэлтгэгдэһэн Наполеон Франциин анхадугаар бүгэдэ найрамдаха уласай үедэ алдар хүндэ оложо абаһан ба Франциин эсэрэг Анхадугаар Хоёрдугаар эбсэлэй эсэргэ дайнай ажалалгаае амжалтатай ударидаһан. 1799 ондо Бонапарт түрын эрьелтэ зохёон байгуулжа, өөрыгөө анханай консулаар томилжо, табан жэлэй дараа өөрыгөө Франциин Эзэн хаанаар үргэмжэлһэн. XIX зуунай эхэнэй арбан жэлдэ тэрээр Франциин анхадугаар эзэнтэ уласай армиие Европын томохон гүрэнүүдэй эсэргэ хүдэлгэжэ, Аустерлицай тулалдаан Вагнерай тулалдаан зэргэ олон тулалдаанда дараалһан илалтууд байгуулжа Европын эхэ газарда ноёлобо. Тэрээр үргэн эбсэл байгуулжа, анда нүхэд, аха дүү нараа Европын бусад уласуудта эрхэ баригшаар томилхо замаар Франциин нүлөөлэлэй хүрөөе тогтоожоо.

Газар зүйн хубида аласлагдамал хүн арад бэе бэеһээ хамааралгүйгөөр хүдөө ажахые хүгжүүлжэ эхилһэн. Эхинэй зохёон байгуулгатай хүдөө ажахы эрхэлжэ байһан мүр баруун урда Азида гү, али Месопатамиин үрэжэлтэй хэлтэгы һарада (ородоор Плодородный полумесяц) олдодог. МЭҮ 9500 жэлэй урда фермернүүд тодорхой шэнжэ шанар бүхы хүнэһэнэй ногоониие һунгажа абан тарижа эхилэнхэй. Гэхыдээ энэһээ эртэ зэрлиг арбайе хэрэглэжэ байһан мүр байдагшье анханай найман үндэһэн хүдөө ажахын ургамалые хүн зон тарижа эхилхэһээ тиимэ үмэнэ бэшэ юм. Анханайхинь Эмер болон Ганса эбэртэ буудай, дараагаарынь арбай, горох, сэбэг зарма, эһэһэн буурсаг, нут, флакс зэргэ ургамалнуудые тарижа эхилһэн байна.

1776 он гэхэдэ тамхинай таряан талмай Вирджиниһаа хойто Каролина, Миссиуриин баруун тала хүрэтэр хүрээеэ тэлэһэн байгаа. Ушарынь Бритаиншууд тамхинай таряалалтын хүрээг улам үргэжүүлхын тулада хоригдолнууд болон үрэтэй хүнүүдые ажаллуулһан ажа. Богоолнууд эзэдтээ али болохо томо талмайда ехэ хэмжээнэй тамхи таряалжа, 5-12 жэлэйхи хүлһэн хүдэлмэриие зорюулһанай эсэстэ эрхэ сүлөөтэй болодог байгаа.

Уран бэшэлгэ мүн хурим, алишье ёһололой урилга, бэшэгэй тиг, гараар урлаха бэлэг тэмдэг, шажанай урлал, зарлал, шулуунай бэшэг, уран һайхан бэшэг гэхэ мэтэ үргэн хүрээндэ тусгалаа олдог болоһон.

Сун уласай үедэ хэрэглэгдэһэн саарһан мүнгэн, байнгын уһан сэрэгэй флот, хойто зүгые зааха луужин, дари зэргэ Дэлхэйн түүхэдэ түрүүшынхие зохёогдонхой. Эдэй засаг, хүдөө ажахы, дабһанай ба уула уурхайн аралжаан, гадаада болон дотоодо наймаан хүгжэбэ. Соёлой талаар Чжу Сиин Күнзын һургаалай гүн ухаан бии болонхой.

Латин нэрэнь Mammalia — латаар mamma «хүхэн» үгэһээ гаралһан; удхань: «хүхэтэй (һүн булшархайтай)». Иимэ удхатай: монголоор хөхтөн францяар mammifères, испаняар mamíferos, италяар mammiferi, португалаар mamíferos, Загбар:Lang-eo (англяар mammals — латинһээ абтаһан үгэ). «Һүн тэжээлтэн» удхатайнь — германяар Säugetiere, нидерл. zoogdieren, ородоор млекопитающие; «һүниие хүхэгшэд» — польшоор ssaki, украинаар ссавці удха.

Панфилов, С. С. Отношение Чжу Си к буддийской традиции // Шестая буддологическая конференция: Тезисы / Сост. С. Э. Коротков, Е. А. Торчинов. — СПб.: 1999. — С.38—42.

МЭҮ XVI зуун жэлһээ Аоду (隞都) гэһэн нэрээр Шан уласай нэгэ ниислэл хото байгаа. Мүнөө үеын нэрэнь 581 ондо Тан уласай үедэ можын ниислэл хото болоһондоо нэрлэгдэбэ.
1492 онд Итали, Испани далайгаар ябагша Кристофер Колумб Америкэдэ аялжа ябахадаа Карибын Апавак зон томо набшые ороожо, «Табаго» гэхэ гуурһанда хиин татахые анзаарба. Тиимэһээ Колумбын багынхан тамхинай хэрэглээе анха Испанида нэбтэрүүлһэн юм. Эхин үедээ тамхиие булшархайн тахал, архаг толгойн үбшэн, бэеын хүсэнэй ажалай үбшэн, астма, хорото хабдар зэргые илааршуулхын тулада ашагладаг байба. Гэбэшье 100 жэлэй дараа гэхэдэ тамхи татахань юрэдын хэрэглээ боложо хубирһан гэдэг.

Хотын гол газарнууд олон уласта алдартай. XIX зуунай һүүл, XX зуунай эхин үедэ ерэһэн сая сая тооной сагаашанарые Эрхэ сүлөөнэй хүшөө угтан абашье байба. Урда Мэнхэттэндэхи Уолл Стрит Дэлхэйн хоёрдугаар дайнһаа хойшо дэлхэйн шухала санхүүгийн түб болоһон болон Нью Йоркгай хүрэнгын биржэ байрладаг газар юм. Эмпайр Стэйт Билдинг болон хуушын Дэлхэйн Худалдаанай Түбэй хоёр барилга зэрэг олон үндэр барилгууд байрлажа байгаа.

Амбан (ᠠᠮᠪᠠᠨ) — эзэн гүрэнһөө колони хараата орон, можо уласта суулгаһан захирагша. Манжын түрэһөө Монголдо суулгажа байһан түлөөнэй сайд, элшэд сайдшье амбан гэдэг.

Ардан Лопсонович Ангархаев 1946 ондо Түнхэнэй аймагай Таблангууд тосхондо түрөө. Д. Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй багшанарай дээдэ һургуулиин физикэ болон математикын факультет дүүргээ. Тоорын дунда һургуулида, «Саяан» сониной редакцида, Буряадай номой хэблэлдэ ажаллаа. «Буряад үнэн» хэблэлэй байшангай ахамад редактораар аша үрэтэйгөөр олон жэлдэ хүдэлөө.

Наадам жил бүрийн 7 һарын 11-нд болдог. Уг баяраар түүхэн монгол спортууд болох хурдан морь уралдуулах, сур харвах, бөх барилдах зэргэ эрийн гурван наадмыг зохион байгуулдаг. мүн жил бүрийн хаврын эхэн сарад болдог Сагаан сараар монголчууд ах дүү төрөл төрөгсдөөрөө бие биенийдээ зочилж, золгон, бэлэг солилцдог уламжлалтай.

Аяниие эхин үедөө Египет лүү шиглүүлхээр түлэблэһэн болобошье Константинополь хотые эзэлэн, Византиин эзэнтэ гүрэндэ сохилто үгэһэнөөр түгэсхэл болоо һэн. Византиин эзэнтэ гүрэнэй газар нютаг дээрэ Эпирэй хаанта улас, Никейн эзэнтэ улас, Трапезундай хаанта улас бэе даанги байдалаа хадгалан үлэһэн. Венециинхид маша ехэ ашаг олоһон. Константинополь, Адрианополь хотын хэһэг, Мрамор тэнгисэй эрьеын хэд хэдэн зогсоолнууд, Эгейн тэнгисэй зарим аралнууд, баруун-урда Пелопоннес, Крит аралые тэдэ абаһан. Латинай эзэнтэ гүрэн 1261 он хүрэтэр оршон тогтоноһон. 1261 ондо Никейн эзэн хаан Михаил Палеолог мүнгэ, Венециин гол үрдилдэгшэ Генуягай флотой туһаламжатайгаар Византиин эзэнтэ гүрэниие һэргээһэн.

Вакуум (< латаар vacuus — хооһон) — гаднаһаа агаар, шэнгэн бү нэбтэрхэ оршондо хиие һоруулжа абаһан хүнды хооһон орон зай юм. Хэрэглээнэй физикэ, технологида вакуум гэжэ ехэ хэмжээгээр атмосферын даралтаһаа бага даралтатай хии агуулдаг орон зай ойлгодог.

20-р зуунаас барууны сонгодог хөгжим монголд орж ирсэн болоод монголын өөрийнх нь сонгодог хөгжимтэй нийлүүлсэн хувилбаруудыг хөгжмийн зохиолчид гаргаж ирж байна. Харин одоо рок, поп, транс, хип-хоп хөгжимийг залуу дуучид тоглож газар авч байна.
Тэрэнэй бүтээлнүүд доторһоо эгээн алдартайнь Микки Мауз гү, али Микки хулгана болоод тэрэ олон жэл энэ баатарайнгаа дууе оруулжа байгаа. Мүн Дональд нугаһан болон Минни Мауз, Плуто нохой гээд зүбхэн хүүгэд багашууд гэлтэгүй томошуудайшье үзэхэ дуратай мультфильмын баатарнуудые зохёоһон болоно.

Итали хэлэн (италяар italiano, lingua italiana) гээшэ Энэдхэг-Европын хэлэнэй изагуурай итали хэлэнэй бүлэгтэ багтадаг Флоренциин аялгууда һуурилһан романс хэлэн юм. Европын холбооной албан ёһоной 23 хэлэнэй нэгэ мүн. Мүнөөдэр итали хэлээр наяад сая хүн хэлэнэ. Итали хэлэн Итали, Сан Марино, Швейцари, Хорвати, Словени, Ватикан уласуудай албан ёһоной гүрэнэй хэлэн юм.

8 һарын 26 — Вальтер Шеель, Германиин түрын ажаябуулагша, гадаада хэрэгүүдэй сайд ба дид-канцлер (1969—1974), холбооной юрэнхылэгшэ (1974—1979).

Schofield, Robert E. (1963). The Lunar Society, A Social History of Provincial Science and Industry in Eighteenth Century England. Clarendon Press.

Сурат (англяар Surat, гудж. સુરત) — Баруун Энэдхэгтэ, Гуджарат можо уласта байраладаг хото. Сурат аймагай засаг захиргаанай түб. Можо уласайнгаа ниислэл хото болохо Гандинагарһаа урда тиишэ 306 км зайда, Тапти мүрэнэй зүүн эрьедэ оршоно. Хотын түб мүрэнэй адагһаа 22 км зайда байна.

Хөөрхэдэ һууһан хүнүүдэй нэрээр нэрлэгдэһэн газарнууд олон: Халбаашхын–Хул, Даниилта, Баажын-Горхон, Зайһа-Майла (Аяндын майла гэһэн болоно), Бадаршии-Нуга, Думхын-Хорео, Дойсой-Нуур, Хальбинай-Хул, Мухасайн-Харгы, Хутаново, Дандар-Дабаан, Дэлгэр-Дабаан, энэнэй-тэрэнэй бууса гэхэ мэтэ. Хөөрхэ гэжэ хамтадхаһан нэрэ соо ехэ олон өөрын тусхайта нэрэтэ газарнууд дуурэн юм. Жэшээнь, ганса һалагай-Нугада арба шахуу. 180-190 жэлэй саана Хусөөтын тала хоёр боложо хубаарилагдаһан шаху байгаа, баруун ба зүүн ойһоонь талые турижэ ургаһан модод арайл ниилээгүй байһан ха. Баатарай-Хоройн урда захааршаг дээгуур сабшажа унагааһан модоной олон тугсуулнууд 55-65 жэлэй саана һуудаг һэн. Сагаан-Нуурай хойгуур нарин модоной тугсуулнууд ганса нэгэ дайралдадаг юм.

Эхинэй байлдаанда илалта байгуулһан хэрээһэтэд тэрэндээ урамшин урагшалһаар 1098 оной түгэсхэлөөр мүнөөнэй Сириин нютагта Фатимидай Мааррат Аль Нуман хотодо хүрэжэ, түүхэдэ Мааррын бүһэлэлтэ гэжэ тэмдэглэгдэһэн маша хархис хатуу байлдааниие хэбэ. Хотые бүһэлэхэ ябасадаа хэрээһэтэд хүнэһэнэй хангалта байхагүй, үлэсхэлэнэй туйлда хүрэһэн байна.

Турк уласай ажаүйлэдбэриин 60 % оршом энэ хотодо байна: машина бүүтэлгэ, химиин ажаүйлэдбэри, цемент бүүтэлгэ, эдеэ хоолой ажаүйлэдбэри, хүнгэн индустри (буд нэхэлгын, арһанай, гуталай, оёдолой индустри), мебелиин, саарһанай, шэлэй бүүтэлгэ. Гурбан дээдэ һургуулитай (Истанбулай дээдэ һургуули, Истанбулай технологиин дээдэ һургуули болон Богазичи дээдэ һургуули). Эдэй засагай академи, худалдаанай академи, уран һайханай академи.
Турк дундада зуунай үеын барилгууд: ордонууд — Анадолухисары ордон (14 зуунда байгуулһан), Румелихисары (1452), Едикуле (1455); лалын сүмэнүүд — Фатих-джами (15 зуун; һандаргалга һүүлдэ һэргээн бодхооһон), Баязида (1497—1503 гү, али 1505, Кемаледдин уран баригша), Шахзаде (1548, Синан уран баригша), Сулеймание (1550—1557, Синан уран баригша), Ени-джами (1597—1663), Ахмедие (1609—17, Мехмет-ага уран баригша); Топкапы ордоной барилгууд — Чинили-кёшк һарабша (1472, Кемаледдин уран баригша), Ереванай һарабша (1635), Багдадай һарабша (1638), уһан оргилуурууд. 18 зуун һүүлдэ Истанбулай уран барилгада баруун Европын шэнжэнүүд нэбтэрнэ. 19 зуунда эклектик барилгуудай байгуулга эхилжэ байна; 20 зуунда — функционализм шэнжын барилгуудай байгуулга эхилһэн. 1950 арбан жэлдэ Истанбулай ведутся работы по заһабари эхилһэн.

Монгол улас Алматы, Анкара, Бангкок, Берлин, Бээжин, Брюссель, Будапешт, Кайр, Варшав, Вашингтон, Венэ, Вьентьян, Һавана, Дели, Лондон, Москва, Оттава, Парис, Прага, Пхеньян, Сөүл, Софи, Токио, Ханой, Сингапурт элчин сайдын яамантай болоод Эрхүү, Улаан-Үдэ, Хүхэ Хото, Эрээн-д албан ёсны консулын газартай юм. Нью-Йорк ба Женев хотуудад НҮБ-ын дэргэдэх төлөөлөгчид суудаг.

Алтан голдуу үрэл, ялтас, утаһан, хааяа кристалл хэлбэритэй, шара үнгэтэй байдаг болоод мүнгэтэй алтан үлүү тунгалаг үнгэтэй байна. Харин зэдтэй алтан улаабтар туяатай байдаг. Тэрээр химиин хубида тэсбэртэй, хаанай дарсаһаа бусад хүсэлдэ уудахагүй. Алтан металл ялгатай, хатуулаг 2 −3 , нягтарал холисоосоо хамаарха ба сэбэр алтаных нь 19,3 байна. Мүнгэнэй 20-иос дээшэ хубиин агуулгатай алтаниие электрум гэнэ. Сэбэр алтанай агуулгые хорисо гэнэ. Жэшээнь 900 гэжэ байбал тэрэнь тэрэнэй найрлаганда сэбэр алтан 90%-ые эзлэнэ гэһэн үгэ юм. Харин шороон ордон алтандахи хорисонь үндэһэн ордоһоо холдохо тусам сэбэршэжэ нэмэгдэнэ. Алтан зөөлэн, түргэн элэгдэдэг ушар тэрэндэ зэд, мүнгэн болон бусад металл холидог . Алтанай үндэһэн ордын 1 тонно хүдэртэ 3 грамм, 1 шоо метр шороондо 0.1 грамм алтан байбал тэрэниие механизм хэрэглэжэ олборилхонь ашагтай гэжэ үзэдэг.

Хори һайса гараһан хойноо зохёолнуудаа бэшэжэ эхилһэн байна. Тэрэнэй рассказуудай түрүүшын ном «Жаргалтай хүн» гэжэ нэрэтэйгээр 1960 ондо хэблэгдээ һэн. Удаадахи жэлнүүдтэнь «Сэбэр басагад», «Түрэһэн үдэр», «Сагаан тала», «Жаргалтайш даа, Сэдэлмаа» гэжэ нэрэтэй повестьнууд Буряадай номой хэблэлээр барлагдан гараа һэн. Эдэ повестьнуудай олонхинь сэтгүүлнүүдтэ хэблэгдэһэн, республикын болон түбэй хэблэлнүүдтэ һайн сэгнэлтэ абаһан байха юм.

Һарын диаметр дэлхэйн дүрбэнэй нэгэ оршом бай 3,474 км юм. Тиихэдэнь һарын гадаргын талмайнь дэлхэйн арбанай нэгэ, хуурай газарай дүрбэнэй нэгэтэй гү, али ойролсоогоор АНУ, ОХУ, Канадын ниитэ нютаг дэбисхэртэй тэнсэнэ. Эзлэхүүн дэлхэйн 2 хуби, гадарга дээрэхи татаха хүсэниинь дэлхэйн гадарга дээрэхи татаха хүсэнэй 17 % байдаг ажаа. Һара дээрэ хүмүүн анха 1969 ондо 11-р Апполо газардаһан болоод одоогоор хүмүүнэй ошоһон ганса одон ороной бэетэ юм.
Наполеон Бонопарт 1769 оной 8 һарын 15-нда Корсика аралай Ажаччино хотодо Италиин сагааша Карла Бунопартегай хоёрдугаар хүбүүн боложо мэндэлээ. Тэрэ Францида ехэ буунай офицер болон ерэхэдээ нэрэеэ үлүү француулжа Наполеон Бонапарт болгобо. Тэрэнэй аба 16 зуунай үедэ Корсикада ерэһэн сагааша уласай хүбүүн байгаа. Наполеоной эжи Летициа Рамолинонь хүүгэдүүдээ хатуу шанга гараар хүмүүжүүлжэ байнгын сахилга бататай байхые шаардажа байба. Иимэ хүмүүжлээр хүмүүжэһэн Наполеон сэрэг болохо үлүү амар дүхэм болобо. Тэрэ дээрээ 1 ахатай Жосеф 6 дүүтэй Люсьен, Элиза, Луи, Паулина, Каролина, Жером. 1781 ондо Аутунай шажанай һургуулида элһэн орожо франци хэлэниие һуража түгэсһэн. Тэрэнэй багша дурсахадаа Наполеон ехэ зожиг ехэ аялагатай яридаг үүныгээ нээхэ хайхардаггүй хүүгэд, гэхыдээ газар зүй, түүхэ хоёрто дуратай тооной ухаан, геометри хоёрто абьяастай хүбүүн байба. Түүниие тэрэнэй багшань гахайлтай һайн уһан сэрэг болоно гэжээ. Гэбэшье Британиин флот дэлхэйдэ ноёрхожо эхилһэнээр тэрээр уһан сэрэг болохоһоо татгалзажа, Парис ябажа ехэ буунай ангида һуралсан түгэсбэ.

Ородууд Ородой эзэнтэ гүрэнэй сагһаа дэлхэйн хүсэн, нүлөө ехэтэй орон болоһон болоод хожомой дэлхэйн анханай, эгээн томо социалист орон, «суперхүсэн» болохо Зүблэлтэ холбоото улас эгээн томо, эгээн шухала хэһэг болоо һэн. Энэнь уралиг, шэнжэлхэ ухаанай бүхыл һалбарита амжалта үзүүлһэн. 1991 ондо ЗСБНУХ задарһанаар Ородой Холбооной Улас байгуулагдаһан болоод энэнь Зүблэлтэ холбоото улас залгамжалагша гэжэ тоосогдодог.

ЮНЕСКО-гой гушадахи хуралдаан 1999 оной гурбадугаар һарын 21 шиидбэри дээрэ (2000 онһоо хойшо) жэл бүри тэмдэглэжэ Дэлхэйн найрагай үдэр байгуулһан.

Ази — дэлхэйн ниитэ гадаргуугай 8.6% (хуурай газарай 29.4%)-ые эзэлдэг, мүнөөнэй дэлхэйн хүн амын 60% (3.88 тэрбум) амидардаг дэлхэйн хамагай томо түби юм. Ехэнхэ хэһэг дэлхэйн зүүн ба хойто хахадта оршодог болоод Европо түбиин хамта Евразиин эхэ газарые бүрдүүлнэ. Африка түбиһээ Улаан тэнгис, Суэцэй һубагаар, Европо түбиһээ Уралай нюруу, Кавказай нюруу, Каспиин тэнгис, Хара тэнгисээр тусгаарлагдадаг. Зүүн талаараа Номгон далай, урда талаараа Энэдхэгэй далай, хойто талаараа Хойто мүльһэн далайтай тус тус залгана.
Мүнөөнэй Урда Африка нютагта оршон үеын хүнүүд 100,000 үлүү жэлэй турша оршон һууһан. Харин Һайн Найдалай хушуунаар үнгэрхэ замые оложо нээһэнээр Голландын Зүүн Энэдхэг Компани мүнөөнэй Кейптаун болохо газарта 1652 ондо амарха зогсоолые байгуулба. Кейптаун 1806 ондо Британиин колони болоһтон байна. 1820-оод оной үедэ Европошуудай һууришил улам тэлэһэн болоод тэрэнэй ушарынь Бурнууд (анханай Голландиин һуугшанар) болон Британишууд уласай хойто, зүүн хэһэгэй газарай болгон абаа. Үрэ дүндэ тэдэ болон нютагай унаган зон болохо Коса, Зулушууд хоорондо мүргэлдөөн бии болоһон байна. Хожомынь алмаз олдоһоноор Британи, Буршууд Урда Африка кристалл бодосой нөөсые өөртөө абаха гэжэ Англи-Бур дайн болобо. Хэдыгээр Буршууд илагдаһан болобошье 1910 ондо Британиин эрхэ мэдэл дооро Урда Африкада хизгаарлагдамал тусгаар тогтонолые үгэһэн байна. Британида эсэргүү бодолгонууд бүрин тусгаар тогтонол дээрэ тулгуурилжа байһан болоод 1961 ондо Урда Африка бүгэдэ найрамдаха улас болоһон бэлэй. Иигээд тэригүүлэгшэ Үндэһэнэй нам апартеид гэжэ тусгаарлалтые зүбшөөрһэн хуулиие тогтообо. Гэбэш энэнь дотоодо, гадаадаһаа шүүмжэлэл хүртэжэ байһан болоод 1990 ондо хуушан юрэнхылэгшэ Фредерик Виллем де Клерк энэ хуулиие буулгажа эхилжэ, 1994 ондо анханай арадшалһан һунгуули ябагдаһан байна. Энэхүү һунгууляар Нельсон Мандела болон мүнөө ударидагша нам, Африкын Үндэһэнэй Конгрессые эрхэ мэдэлдэ хүргэбэ.

1945 оной 2 һарын 23-да 8-дахи гвардейн, 69-дэхи ба 1-дэхи гвардейн танкын армиин зүблэлтэ сэрэгүүд Познаниие абаба. Дайнай үедэ хотын байшан барилгануудай 55% ехээр гэмтэн һандаба.

Bell, Winthrop P. The "Foreign Protestants" and the Settlement of Nova Scotia: The History of a Piece of Arrested British Colonial Policy in the Eighteenth Century. (1961). reprint Fredericton, N.B.: Acadiensis for Mount Allison U., Cen. for Can. Studies, 1990. 673 pp.

1787 ондо баталагдаһан Үндэһэн хуулиин ёһoop АНУ-нь холбооной улас боложо анхалан байһан 13 можо улас дээрэ 19, 20-р зуунай туршада шэнээр 37 можо улас нэмэгдэһэн тула тус улас Хойто Америкын ехэнхиие эзэлһэн томохон гүрэн болон үргэжэбэ. Техас, Орегон, Шэнэ Мексика хамагай томо худалдан абалта байһан. Энэ үедэ гүрэниинь богоолшолгын халаха талаар һанаа бодолые илгаатай Урда ба Хойто уруу хубаалгые туулаһан юм. Үрэ дүндэ Хойтын илалтаар дүүргэһэн уласай хоёр хэһэгэй хоорондоо эрхэтэнэй дайн гаража эбдэһэн.1861—1865 ондо дэгдэһэн Эрхэтэнэй дайн болон 1930-аад оной эдэй засагай Ехэ химаралай үень АНУ-ай түүхын хамагай эгзэгтэй үе гэжэ үзэдэг байна.
1812 ондо Оросые дайлаһан Наполеоной хуби табиланда эрьелтэ гаргаба. Тэрэнэй Ехэ Арми (францяар Grande Armée) дайнай ябасад һүйрэшэ, дахин хэзээшье бүрэн сэргээгүй юм. 1813 ондо Зургадугаар эбсэл Наполеоной сэрэгые Лайпцигда бутсохижо, дараа жэл Эбсэл Франци руу добтолжо, Наполеониие хаан шэрээнээһээ буухад хүрэгэһэн болоод түүниие Эльба аралда сүлэгдэһэн. Нэгэ жэл хүрэхэгүй хугасаанай дараа Наполеон Эльбаһаа оргожо, эргэжэ эрхэ мэдэлээ оложо абаһан болобошье 1815 оной 6-р һарада Долоодугаар эбсэл эхилжэ Англи Пруссын хамтарһан сэрэгые тосожо Ватерлоогой тулалдаанда илагдажа бэлэй. Наполеон амидаралынхаа һүүлын зургаан жэлые Гэгээн Еленагай арал дээрэ Британиин хяналта доро үнгэрөөжэ, тэндээ наһэ нүгэсэжээ. Задлан шэнжэлгээгээр түүниие ходоодоной хорто хабдараар үнгэрһэн гэжэ дүгнэһэн болобошье Стен Форсхуфвуд болон бусад эрдэмтэд түүниие хүнслээр хордуулжа алһан гэжэ үзэдэг.

Ли Тай Бай (хитадаар 李白; 李太白; 701—762/763) Тан уласай үедэ амидаржа байһан Хитадай шүлэгшэ юм. Бага наһаниинь Сычуань можодо үнгэрөө һэн. Түшэмэлэй зэргэ абахын түлөө шалгалта барихаяа арсаба. 721—38 оной хоорондо улас орониие аяншалжа, шүлэгтээ уулын, гол горхоной, хүүюурэй, хулһан түглын жабхалантай зурагые үүсхэбэ. Ли Байн шүлэгэй хэтэрүүлһэн, огторгойн дүрсэнүүд үдэр бүриин амидарал дээшэ өөдэлхэ тэрэнэй хүсэлые толотобо. Залуу байхадаа, тэрэ дао шажан һонирхолтой байгаа, күнзын һургаалһаа нүгөөдэ дао шажан гэжэ заншал ёһонһоо хүнэй сүлөөтэй; дао даяншадые магтаба. Ли Бай хилын сэрэгшэдэй хатуу амидарал болон зориг тухай, таряашадые үгырүүлдэг мянган мянган хүнэй ами һүйдэлүүлхэ сэрэгэй аялал тухай бэшэбэ. Ирагуу найрагшада дээдэ эрдэмтэнэй зэргэ үгэһэн эзэн хаанай ордондо хүндэтэйгээр хүлеэн абагдаба. Гэбэшье һаа, ордоной амидарал тэрэниие урмынь хухалаа. 744 ондо тэрэ Чанань ниислэлые орхибо. Лоянда Ду Фу (杜甫) ирагуу найрагшатай танилсажа хамта аяншалба. Тэрэ сагай шүлэгтэ Ли Бай изагууртадай бүдүүлиг ба дээрэлхүү занда, түшэмэдэй шэрүүн занда хороо бусалаа һэн. Ань Лушаниин (安祿山) буһалгаанай үедэ (756 он) Ли Линь гүндэ албатан байгаа, Ли Линь гүн хожомоо баһа эзэн хаанда эсэргүү бодоһон байна; Ли Бай гүнэй баримталагша байһанаар Еланда (夜郎) сүлэгдэһэн байна (3 жэлэй һүүлдэ хүлисэгдэһэн).

Пуна (маратхяар पुणे), Баруун Энэдхэгэй хото, Махараштра можо уласта Декан тэгшэ үндэрлигэй баруун-хойто хэһэгтэ Мутха болон Мула мүрэнүүд ниилэдэг сэгтэ Мумбай хотоһоо зүүн-урда тээшэ 200 км зайда байрлана. Хүн зониинь 2,69 сая ажаһуугшад (2004), хотын захатай тоолобол 4 сая ажаһуугшад оршом. Баруун Гата уулада Боргхат дабаанай замдахи шухала тээбэриин уулзабари.

Багдад (арабаар بغداد‎‎‎ — «Бурханай бэлэг»), Ирак уласай ниислэл болон эгээн томо хото, Багдад мухафазын засаг захиргаанай түб мүн. 6 050 мянган ажаһуугшадтай (2011), Багдад хэмжээгээрээ Арабын оронуудһаа Каирай һүүлдэ хоёрто, баруун-урда Азида Тегеранай һүүлдэ мүн хоёрто ороно. Багдад Тигр мүрэнэй эрье дээрэ оршодог боомто. Газарай тоһон болбосоруулха, хүнгэн г.м. ажаүйлэдбэри. Дээдэ һургуулинууд.
Карл Маркс 1847 ондо Шударга шуудын холбоондо (хожомой Коммунистуудай холбоо болоһон) Энгельсэй хамта гишүүнээр элһэшэ, 1848 ондо Коммунистуудай түб хороог ударидажа байһан болоод тэрэ үедэ алдарта «Коммунис Намын Тунхаг»-ые Энгельстэй хамтарша зохёоһон. 1864 ондо «Олон уласай ажалшадай нүхэрлэл» гү, али Нэгэдүгээр Интернационалые байгуулахад эдэбхэтэй оролсожо хэрэг дээрээ тэрэнэй ударидагша байба. Нэгэдүгээр Интернационалай «Зохёон байгуулалтын тунхаг», «Түрэ дүрэм» зэргэ олон баримта бэшэгые болбосоруулаа. Маркс улас түрын янза бүриин хүдэлгөөн тэрэ тусмаа ажалшанай болон социалис хүдэлгөөнэйхэнтэй байнга һанал зүрдэг баһан юм.

Хэрээһэтэнэй дүрбэдүгээр аян дайн хэрээһэтэнэй үнэнтэ зорилгые харуулһан болоод Баруун Европын оронууд болон Византиин конфликт огсомоор хурсадһаниие харуулһан.

Дээрэхи оршон сагай нэрые олохоһоон урда олон нэрэтэй байһан. Уласай ниислэл болһон X зуунһаа эхилэн тоосоно. 938 онһоо Хитан уласай 南京 Нань-жин «урда ниислэл», 1122 онһоо үсөөхи жэл Сүн уласай 燕山 Янь-шан, 1153 онһоо Алтан уласай 中都 Жүндү «дунда ниислэл», 1271 онһоо Юань уласай 大都 Да-ду «ехэ балгаһан/ниислэл» (монголшуудай хубида Дайду). Энэ үедэ жуулшин Марко Поло хотын нэрые Cambuluc (магадгүй «хан балгаһа») гэжэ тэмдэглэһэн байдаг. Дээрэхэ нэрс сүм хитад ханзынха тул шууд үнэмшихэд баһа лэ бэрхэ юм. 1368 онһоо 北平 Бэй-пин «хойтын амар түбшин», 1403 онһоо одоогынхоо нэрые Мин улас, Чин уласай үеые дамжин, 1928 онһоо ДИУ-ын үедэ дахин Бэйпин нэрэтэй болһон боло эсэстээ 1949 онһоо БНХАУ байгуулагдахад одоогынхоо нэрые эргэн оложээ.

Сун уласай үндэһэлэгшэ Чжао Куанинь жанжан «Табан уласай үеын» (五代十国) дайсадаа усадхажа хидан Ляо улас, Баруун Ся ба Наньчжао гадна хойто урда Хитадые заһажа эхилээ. Чжао Куаниниин загаламжагша Тай-цзунгай (976-997) үедэ Хитадые нэгэдхэхэ үйлэ ябаса үргэлжэлээ. Хариншье һаа эзэнтэ гүрэн хойто нүүдэлшэ хүршэнүүдтэй тэмсэжэ илагдаһанай һүүлдэ илагдаба.

Хөлбөмбөг нь залуучууд, хүүхдүүдийн дунд түгээмэл болоһон. 1990-ээд оноос Монголой хөлбөмбөгийн шигшээ нь дахин тоглох болоһон болобошье томо хэмжээний тэмцээнд орж чадаагүй л байна. мүн сүүлийн жүлүүдэд марфон гүйлт гар бөмбаг сагсан бөмбөг урьдныхаасаа үлүү хагжиж байгаа болоод барагМонгол хүүхэд бүр гар бөмбөг сагсан бөмбөгийг маша чадварлагаар тоголож байна .2010 ондо Монголоос дэлхэйн шатрын аварга төрөн гарсан юм Энхэхүү шатарчин нь 10 настай Номин-Эрдэнэ хэмээх охин юм

Мүн хүрэнгэтэнэй ниигэмые муу муухайн үүр гэжэ үзэдэг социализмын онолшье тэрэ үедэ үүдэжэ бии болоо. Чартизм тэрэ үедээ амжалта олоогүйшье ута удаан тэмсэлэй үрэ дүндэ 1867 ондо ажалшад һунгуулиин эрхэтэй болоһон юм.

АНУ-ай хүн зоной тоололгын бюрогой тоосоогоор 2014 ондо улас ороной хүн зон ойролсоогоор 318,968,000 хүн юм, дундажа хүн зоной нягтарал нэгэ км бүридэ ойролсоогоор 34.2 хүн байна. Хүн зоной 27,1 хубинь 18 хүрэтэрхи наһанайхи болоод 25 сая үлүү хүн 65-һаа дээшэ наһатай байна. Дундажа наһалалта 78.

Marble, Allan Everett. Surgeons, Smallpox, and the Poor: A History of Medicine and Social Conditions in Nova Scotia, 1749-1799. McGill-Queen's U. Pr., 1993. 356 pp.
Хүдөө ажахынь гол түлэб байгаалиин тогтууритай байдалые алдагдуулжа, үйлэдбэрилэн гаргажа бай дайбар бүтээгдэхүүнүүд байгаали оршондо халгаатай байдаг ушарһаа байгаали оршоной асуудалнуудые бии болгодог. Зарим һүргэ (негатив) нүлөөлэлые дуридбал:

Вашингтон бага наһанай ехэнхи сагаа Стаффордтахи Ферри фермада үнгэрһэн болоо. Эсэгэ Августин тэрэниие 11 наһатайда наһа баража, 14 наһатай томо аха Лоурэнс абынгаа ажалые хүлеэн абаа. Лоурэнс эсэгынгээ үб хүрэнгын ехэнхиие залгамжалан абаһан ба таряалангай газараа Маунт Вернон гэжэ нэрлэһэн байна. Вашингтон Фэрри фермаяа үб залгамжалаа һэн. Вашингтон, Лоурэнс хоёр нэгэ эсэгэтэйшье өөр өөр эхын хүүгэдүүд байгаа. Томо ахань гэрлэһэн болон хадам аба болохо Гүн Фэйрфакс Вашингтоной зан түлэб бүрдэхэдэ нүлөө үзүүлһэн гэдэг.

Түмэр (Fe, латаар 'ferrum') гэжэ тэмдэглэгдэхэ, атомай дугаар 26 болохо химиин элемент юм. Мүнгэлиг сагаан үнгэтэй, үргэн тархалтатай металл. Дэлхэйн сүмын 90% оршомые, харин Дэлхэйн сарсадаста 5% агуулагдана. Дэлхэйн ниитэ массын 35% түмэр байдаг.

Бремен хото Везер голой хоёр хүбөөгээр Хойто тэнгистэй адагһаа 60 км тухай зайда байрлана. Хуушан хотын тойрондо Дунда Везер (германяар Mittelweser) Доодо Везер (германяар Unterweser) боложо, үргэдээд Бременэй боомто болоно. Доодо Везерһээ баруун талын газар Везермарш гэжэ нэрлэнэ. Зүүн талада Эльбэ мүрэн ба Везер голой дундада «Нойтон гурбалжан» (германяар Nasses Dreieck) гэһэн намаг тала байрлана.

Тэрэнэй һудалгаанай үндэһэн шэглэл болохо гол харисангын онол орон зай ба саг хугасаанай ойлголтые үндэһээр өөршэлһэн юм. Тэрэ 1905 ондо гаргаһан «Хүдэлжэ бай бэенүүдэй электродинамика» гэһэн гаршагтай ажалайхинь агуулгань харисангын тусхай онол гэһэн тодорхойлогдоһон бэлйэ.

Мүн сай энэ ургамалай болбосоруулһан набшые халуун болон бусалһан уһанда хэжэ хандалан бэлэдхэдэг анхилуун үнэр, аагтай ундааниие хэлэнэ. Дэлхэйдэ эгээн үргэн тархаһан ундааниинь уһанай дараагаар сай юм. Хэд хэдэн түрэлэй үнгэ, үнэр, амта аагтай байна.

Тухайлбал тэрэ түрэхын халуунһаа болодог эхын эндэгдэлые бууруулжа, галзуу үбшэнэй эсэрэг анханай вакцина бии болгообо. Түүнэй туршалагай ажалууд үбшэные нян үүһэгэдэг гэхэ онолые баталһан. Луи Пастер мүн һүн, дараһанһаа үбшэлдэг ябадалые зогсоохо арга (арюутгаха пастеризациин арга) һэдэһэнээрээ олон ниитэдэ хамагай ехэ алдаршаһан. Тэрээр микробиологиин һалбариие үндэһэлэгшэ гурбан эрдэмтэнэй нэгэ гэжэ тоосогдодог. Нүгөө хоёр Фердинанд Кон, Роберт Кох хоёр юм. Пастер мүн химиин шэнжэлхэ ухаанай һалбарида олон нээлэтэ хэһэнһээ хамагай алдартай зарим талаһатын асимметриин молекул үндэһэлэлые гаргажа ерэһэн ябадал юм. Түүнэй согсос Парис дахи Пастериин хүрээлэнгэй доор тусгай бунханда байрладаг.

Энэнэй зэргэсээ олон уласай харилсаадашье наашатай дулаан уурал амисхал бии боложо 1963 ондо сүмэй зэбсэгые хизгаарлаха хэрээ байгуулагдажа байба. Гэбэшье намай ударидалгадахи хуушансаг (консерватив) хүсэн Хрущевые улас түрын табсанһаа зайлуулан коммунис дарангылалай системэеэ дахин тогтоожо шадаһанаар социализм «һунгадаг» маягаар оршон тогтоноһон юм.
Удхансар (seme) гэжэ хэлэнэй нэгэжээр дохёолходо һэрэгдэхэ нэгэ зүйл шэнжэ тэмдэгые хэлнэ. Өөрөөр хэлэбэл, нэгэ үгэдэ байха олон удхын нэгэдэлые удхансар гэнэ. Удхалбар (sememe) гэдэгынь олон удхансарай нэгэдэлээр тодорхойлогдохо хэлэнэй удха шудлалай үндэһэн нэгэжэ юм.

Бурхан (уйг. burxan - Будда) — Ехэнхи шажануудта хамагай дээдын хүсэн гү, али юрэ буһын тэнгэри юм. Ерэ буһын энэ зүйлые сахюусан, шүтээн, бурхан гэһэн нэрэлхэнь олонтоо. Диилэнхи шажанай һургаалда бурханда этигэбэл дээдэ хүсэные абаха (гэгээрхэ, үхэхэгүй), маша ехэ хүсэн шадалтай (байгалые ударидаха гэхэ мэтэ) болоно гэһэн зондо заадаг байна. Шажан бүридэ бурханые үзэхэ олон үзэл байха болобошье юрэнхы 2 үзэлдэ хубаадаг. Ганса бурхан байна гэжэ үзэдэг онолые монотеизм гэхэ агаад олон бурхад зэрэгһэн оршоно гэхэ үзэлые политеизм гэдэг.

Зүблэлтэ холбоото уласай үедэ Зүблэлтэ Социалис Автономито Уласай статустай байһан болон Оросой холбооной улас байгуулагдахада улас болобо. Татарстан 1992 ондо тусгаар амяарлан тогтоһониие зарлаһаншье һаа, 1994 ондо тэрэнһээн татагалзаһан.

Үндэһэн Хуулид зааснаар Ерөнхийлөгч нь Монгол Уласай түрын тэргүүн болоод арад түмний эв нэгдлийн илэрхийлэгч болно. Уласай Ехэ Хуралай сонгуулиас гадна тус уласай Ерөнхийлөгчийг 4 жил тутамд шууд сонгодог.

Вольтер (францяар Voltaire), жэнхэни нэрэ ба обог Мари Франсуа Аруэ (францяар François Marie Arouet; 1694—1778), Франциин зохёолшо ба философ-гэгээрүүлэгшэ, Петербургын ЭУА-иин жэнхэни хари хүндэтэ гэшүүн (1746). Залуу Вольтерэй уянгын шүлэгүүд эпикурэй сэдэлгээр дүүрэн, абсолютизмда эсэргүү шүүмжэлэлые агуулна. Бэеэ хүсэһэн үргэлжэлһэн зохёолынь сэдэб ба жанраар элдэб: «Макромегас» (1752), «Кандид гү, али оптимизм» (1759), «Cэхэ зантай хүн» (1767) гүн ухаанай үгүүлгэнүүд, «Брут» (1731), «Танкред» (1761 хэблэһэн) классицизмын маягай трагединүүд, хошогнолой шүлэгүүд («Орлеанай охин», 1735, 1755 хэблэгдэһэн), сэтгүүл зүйн элидхэл, түүхын зохёолнууд. Вольтерэй үйлэ ажаллалга шажанай фанатизмда эсэргүү тэмсэлтэй, абсолютис (хизааргүй хаанта засагай) системэдэ эсэргүү шүүмжэлэлтэй, соел эргэншэлэй гэмтэй холбоотой: «Гүн ухаанай бэшэгүүд» (1733), «Гүн ухаанай толи» (1764—1769). XVIII зуунай һүүлэй Франциин хубисхалай үзэл онолой бэлэдхэлдэ ехэ үүргэ гүйсэдхэбэ. Оросто вольтерианизм нэрэтэй онолой (һүнэһэн һанаанай эрхэ сүлөө, энэ тоодо шажанай эрхэ сүлөө, авторитедэй унагаахын пафос, ёгто) тараалга холбоотой байна.

Франк Швальба-Хот (германяар Frank Scһwalba-Hotһ; 1952 оной декабриин 12 түрэһэн, Германиин Һамбург хотодо) гүрэн түрын ябуулагша, «Холбон 90/Ногоонууд» гэһэн эмхиин һуури табигшадай нэгэн. Европын Хуралай гэшүүнээр ажаллаһан. Мүнөө сагта гүрэн түрын бодолгын шэнжэлэгшэ ба стратег мүн. Бельгиин Брюссель хотодо ажаһууна. Тэрээндэ нэгэ басагатай.
Пусан (албан еһоор Пусан үргэн хото, солонгосоор 부산광역시, 釜山廣域市), Урда Солонгосой зүүн-урда хэһэгтэ байрладаг хото болон Солонгос хоолойдохи уһанай боомто; засаг захиргаанай талаар можын зэргэтэй. Хүн зониинь 3 535 мянган ажаһуугшад (2009; хотын захатай тоолобол 4,3 сая ажаһуугшад). Шухала тээбэриин уулзабари. Боомтын ашаанай эрьелтэ 30 сая тонно оршом. Уласхоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Машина бүтээлгэ, түмэрлиг, химиин, нэхэмэлэй, хүнэһэнэй үйлэдбэрилгэ. Загаһа барилга. Хотын оршомдо — атомой сахилгаанай станци болон далайн амаралтын газар байна. Кая (Карак) гэжэ нэрэтэйгээр манай эринэй эхин зуун жэлнүүдтэй бии болоһон хэбэртэй. Корё уласай үедэ Пусанпо нэрэтэй байгаа. Хойто Солонгосһоо эгээн холын сэг байдаг дээрэһээ Солонгос дайнай үедэ 1950-53 оной хоорондо Урда Солонгосой саг зуурын ниислэл хотын үүргые дүүргэбэ.

The Helsinki Commission (HELCOM) HELCOM is the governing body of the «Convention on the Protection of the Marine Environment of the Baltic Sea Area»

Иссагай бүтээлэй үбынь баян - хорин мянган хокку, эссе, «Абын амидаралай һүүлшын жэлнүүд» дэбтэр, «Минии хабар» шүлэгэй суглуулбари. Шүлэгынь хилбар ба үнэн зүрхэтэй юм.

АНУ-да жэл бүри дундажаар 516 ажалшан фермын ажалһаа болон наһа барадаг байна (1992—2005). Эдэ наһа баралтануудай 101 нь трактортой болгоомжогүй харисаһанһаа ушартай юм байна.

Окаханджа — тойрогой шухала хото. Очосондьюпа улас, Намиби. Зэргэлээд төмөр зам Свакопмунд-Виндхук, B1 ба B2 байха. 2012 оной хүн зон 27 335 хүн. Окаханджайн голууд Окаканго болон Окамита байха.

Үлүүшье үгы, дутуушье үгы 52 жэл амидраад тэрэ 1616 оной эгсэ энэ үдэрөө, мүн Эйвон голой эрье дээрэхи түрэлхэ хотодоо наһан дүүрэһэн юм. Тэрэ өөдэ болохдоо «Зүжэг дуусаба, хүшэгэ хаагдаа» гэһэн байдаг. Энэ дабтагдашагүй суута хүн 37 жүжиг бэшэһэн болоод бүтээлүүдэйх нэлээд хүн түрэлэхтний алишье үеын ямаршье бэлэг танхай туурбигшад хүрэжэ ошоогүй орьёл болоһон юм.

Коми хэлэн (комяар Коми кыв), коми-зырянуудай болон коми-пермягүүдэй дуугардаг ураал хэлэн. Коми хэлые хэдэн аялгуутай хэлэн гү, али Пермиин хэлэнүүдэй хоёр һалаанудай нэгэ гэжэ үзэжэ болоно. Ондоо пермиин хэлэн хадаа коми хэлэндэ түрэл ураг удмурт хэлэн юм. Коми Улас ба Пермиин хизаар, Кировой можын зарим зүүн-хойто хэһэгээр, Кола хахад аралаар ба Сибириин зарим хэһэгээр тараагдана. Хэлэгшэдэй тоо 219 мянган хүн (2010 оной тоололго).

Дайша фарисейгаар христиан шажантадые хабшалгада оролсобо. Дамаскта ябаха зуураа тэрэниие туяа гэрэлтүүлээд, Иисус Христосой абяа дуулаба (Үйлэнүүд 9:3-8). Замайнь нүхэд тэрэниие Дамаск хотодо байһан Ананиинда асараа. Анани тэрэниие хараатай болгожо хэрээснэг болгобо. Дамаскта Савл Иисус болбол Бурханай Хүбүүн гэжэ мүргэлэй Синагогодо номножо захалба (Үйлэнүүд 9:1-20). Кипр аралда Савл Сергий Павел түшэмэлые христосой шажанда шэглүүлһэнэй һүүлдэ, «Гэгээн апостолнарай үйлэнүүд» гэһэн номдо Савл Павел гэжэ нэрэтэй болобо (Деян. 13:4-1213:4-12).
1776 ондо анханай хүдэлүүрнүүдые үйлэдбэридэ һуурилуулжа, ажалалуулжа эхилээ. Эдгээр анханай хүдэлгүүрүүдые шахуурганда хэрэглэжэ байһан болоод уурхайн сооногой ёроолдо байха шахуургые ажалалуулахад ашаглажа байба. Захяалгашье субжв эхилһэн болоод дараашын 5 жэлэй хугасаанда Уатт ехэ түлэбэ Корнуоллдоо уурхайгаһаа уһан шабхаха зорюулалтатай олон хүдэлгүүр һуурилуулжа туншье забгүй байлаа.

Asia Maps. Perry-Castañeda Library Map Collection. University of Texas Libraries. the original on 18 July 2011 үдэрһөө архивлагдаһан. 20 July 2011 үдэртэ хандаһан.

Ангар мүрэн - Ород Уласай, Эрхүү можодо болон Красноярск хизаарта урдадаг мүрэн. Байгал далайhаа гарадаг мүрэн. Мүрэнэй утань - 1779 модо. Мүрэнэй бассэйнэй талмай - 1 040 000 модо². Эхин - Байгал далай. Адаг - Горлог мүрэн.

Байгалай оомоли (латин: Coregonus migratorius) Зүүн Сибириин Загаhанай Түбэй дурадхалаар, Байгалай загаhа үсхэбэрилгын хүтэлбэритэй хамтын захиралтаар, Байгал нуур соо омолиин баялиг гамтайгаар ашаглахын түлөө, тэрэниие олзоборилго жэл бүри хиналта доро байдаг. Тиихэдээ омолиин тоо толгой тодорхойлогдожо, олзоборилжо болохо хэмжээн (ОДУ – общий допустимый улов), ерэхэ жэлэй олзоборилго хараалагдадаг. Нуурай эрьеhээ сааша омолиин наhан дунда зэргээр 7,56 жэл, тиихэдэ эрье шадарай омоли 6,03 жэл наhатай гээд элирэнхэй. Энэнь үнэндөө тус тустаа 6-hаа ба 5-hаа дээшэ байха ёhотой юм. Нуурай оёорой омоли бэшэ жэжэ загаhадтай үсөөхэнөөр баригдадаг, тэдэнэй наhан 9-11 жэл байдаг.

Байгаали дээрэ түмэрэй 54Fe, 56Fe, 57Fe, 58Fe гэһэн изотопууд байдагһаа, хамагай үргэн тархалтатайнь 56Fe, (ойролсоогоор 91.754%) юм. Fe2+ иониинь биологиин бүхы бэетэдэ зайлшагүй шаардалагатай химиин элемент болоно.

Хөөрхэ нютагай газар дээрэ Хэжэнгэдэ шудхадаг горход гэбэл: Байсын-Горхон, Хасууртай, Хуүргэтэ, Сагаан Горхон, Маарагта, Ара Тэгни, Баажын Горхон, Баруун Хул, Нарин-Горхон, Хулэрэгтэ, Юугтэ, Бута, (Хэжэнгэ голдо хурэжэ ошодоггүй), Даланша, Хусөөтэ, Бэрхэ, Жэмгэр, һээгээ, һалагайн-Шэбэр (хатадаг), Шэбэр (Хөөрхын). Хэдэн нуурнууд бии: Хужарта, Булма-Нуур, Арангатын-Нуур гэхэ мэтэ.

Манжанууд Үбэр Монголын сэрэгэй хүсэндэ дулдайдан 1640 ондо Бээжинг абажа, Мин уласые мүхөөн, Хитадые эзэлһэн юм. 1670 ондо манжын Энхэ Амгалан хаан Хүхэ нуурые эзэлбэ. 1646—1675 онуудта Үбэр Монголдо Һүнидэй Тэнгис тайжа, Лигдэнэй хүбүүн Эрхэ Хонгор, ажа Абунай, гуша Бүрни ваннар манжын эсэргүү бодоһон болобошье дарагдаһан байна.

1895 оной Симоносекиин хэлсээнэй ёһоор Тайвань Японой эзэмдэбэ. Японоор Тайхоку гэжэ нэрэтэйгээр, Японой колониин засаг захиргаанай түб болобо. Японой захиралтын сагта тус хото засаг захиргаанай түбэй олон тэмдэгтэй болоо, энэ дунда ниигэмэй барилганууд бии болоо. 1945 ондо Японой илагдаһанай дараа Гоминьдан засаг захиралтые абаа.

2007 оной 7 һарын байдлаарх Монгол уласын нийт хүн амыг АНУ-ын хүн ам тооллогын товчоо 2,951,786 гэжэ үзэж байгаа болоод энэ нь дэлхийд 138-д тооцогддог. Харин НҮБ нь хүн амыг 2,629,000 гэжэ тооцож байгаа (АНУ-ын хүн ам тооллогын товчооной тооцооноос 11%-р бага). Монголой Үндэсний Статистикийн Хороо хүн амыг 2,612,900 гэжэ тооцно.
Peirce, Neal R. The Deep South States of America: People, Politics, and Power in the Seven Deep South States (1974). Information on politics and economics 1960–72.

Сүүлийн үедэ ширээний теннис, жудо, сагсан бөмбөг, хөлбөмбөг зэргэ спортууд нь дэлгэрч байгаа. Ширээний теннисээр олон уласай хэмжээнд монгол тамирчид оролцоx боложо байна.

Шэмээшэгүүд – эртын жэнхэни һүзэг баримталдаг ородой хуушан гуримтан, эртэурдын үнэн алдарта үндэһэн шажан дагагшадай нэгэ бүлэг зон. Патриарх Никоной церквиин гурим шэнэдхэлгын удаа тэдэниие гүрэнэй зүгһөө «раскольнигууд» – хахарал үүсхэгшэд гэжэ нэрлээ. Нангин хурал (синод) хуушан гуримтанай гэрлэлгые хуулита бэшэдэ тоолодог, гэр бүлэ болоһон зониие «хурисалаар холбогдоошод» гэдэг һэн. Зүгөөр, гайхалтай, тэдэниие арадай дунда «бүлэтэнгүүд» («семейские») гэжэ нэрлэһэн гээшэл. Энэ зорюута бии болгоһон үгэ. В. Даль гэгшын толи соо нэрэ томьёо гэгдэжэ, энэ ушарта «Байгалай үмэнэхи хахарал үүсхэгшэдэй гэр бүлөөрөө зөөжэ ошолго» гэһэн уйтахан удхатай.

Бремен хото бүхы талада Доодо Саксонигаар тойроно. Баруун талаар Дельменһорст (75 672 aжаһуугшад) хотын тойрогтой ба Везермарш аймагтай (93 725 ажаһуугшад), хойто талаар Остерһольц аймагтай (112 587 ажаһуугшад) Дипһольцтой (215 648 ажаһуугшад) хилэлнэ. Тэрэнһээ гадна баруун зүг тиишэ Ольденбург хото (158 600 ажаһуугшад) ба хойто зүг тиишэ Бремерһафен (116 672 ажаһуугшад) байрлана. 1 511 198 хүн зонтой энэ хотонуудай бөөгнэрэлдэ 115 мянган хүн үдэр бүри Бремен руу ажалдаа ябажа, Бременэй ажалай заха зээлиин 48% болгоно.

Кобзев А.И. Чжу Си // Духовная культура Китая: энциклопедия: в 5 т.. — М.: Изд. фирма «Восточная литература» РАН, 2006. — Т. 1. Философия. — С. 593-596.

Хэрээһэтэнэй аян дайнай үндэһэн зорилгонь лалын шажантануудай хиналтада байһан Арюун нангин хото Иерусалимые бусаан абаха ябадал байһан болоод Сельджук түрэгүүд Анатоли руу эзэмдэжэ орожо, Христосой шажанай үнэн алдартай шажантанай урасхалые шүтэдэг Византиин эзэнтэ гүрэндэ туһалхаар анханай аян дайн эхилээ. Уг дайнуудынь гансал Левантиин буруу номтон, шажангүй үзэлтэнүүдые номгодхохо шажанай зорилготой байба. Гэбэшье улас түрэ, эдэй засаг, шажанай үзэл һанаа холилдоһон байһанай элирэлынь шажан шүтэлгын конфликттай байһаншье һаа, табадугаар аян дайнай үеэр лалын шажантай Сельджук Түрэгэй Румын Султанта уласынь хэрээһэтэдтай холбоотон боложо тулалдажа байһанаар элирдэг. Хэрээһэтэд олон удаагай аян дайнай үрэ дүндэ маша холо газарта хүрэжэ шадаһаншье Христосой шажанта уласуудай досоохи улас түрын тэмсэлдээниинь тэдэнэй үндэһэн зорилгые һандаажа байһан байна. Тухайлбал Дүрбэдүгээр аянай үедэ христосой шажанта Константинополь хотые тонон дээрэмдэһэниинь Венециин хэрээһэтэд болон Византиин эзэнтэ гүрэнэй хооронд тэмсэлдээн бии болгожо байба.