Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Toqtamış han Altın Ordu hanlığını quvetlendirgen soñ, Timurdan Harezmni Altın Orduğa bermesini istedi. Bu sebepnen Timurnen araları bozuldı. Toqtamış, 1387-de Timurnıñ akimiyetinde olğan Azerbaycanğa kirdi. Ertesi sene Timurnıñ oğlu Ömer Şeyhni yeñip, Timurnıñ topraqlarını yağmaladı. Lâkin, 1491 senesinde Qunduzca uruşında Timurğa yeñildi. Qıpçaq tamırlı, Memlük padişası Berquqqa elçiler yiberip Timurğa qarşı ittifaq qurdı. Şirvanğa basqın etip, şeerni yıqtı. 1395-te Terek uruşında Timurğa yeñilip, Qazanğa qaçtı. Altın Ordunıñ paytahtı Saray Berkeni zapt etken Timur, Toqtamışnıñ yerine Timur Qutluqnı han tayinlep keri qayttı. Timur qaytqan soñ, Toqtamış tahtnı qaytarmaq istese de, quvetli Noğay emirlerinden Edige Mırzanıñ destegini alğan Timur Qutluqqa yeñilip, Litvaniya ulu printsi Vitautasqa sığındı. Litvaniya askeriniñ desteginde ekinci cenkte de yeñilgen soñ, Sibirge qaçtı, anda bir qaç qıpçaq emirniñ qatında qaldı. Edige mırza onı 1406 senesinde tapıp öldürdi.

Santır yalpaq trapetsiya şeklinde olıp, ayrı tahtaçıqlardan yapıştırılıp yapılğan alettir (tsimbalnıñ bir soyu). Onıñ uzunlığı 750-800 mm, keñligi 370 mm, kenarlarınıñ qalınlığı ise 80-100 mm. Lâkin onıñ kölemi çeşit-çeşit ola bile. Santırnıñ kenarında rezonator teşikleri ola - biri tögerek ve büyük, qalğanları onıñ etrafında ufaq-ufaq ola. Bazılarında rezonator teşikleri em ögünde, em yanaşalarında ola. Santırnıñ telleri gruppa-gruppa tarttırılıp, er gruppada unison olaraq qurula. Tellerniñ sayısı 16-dan 22-24-kece. Qurulışı - hromatik; umumiy davuş kölemi - üç oktavağa qadar. Santırnıñ ucları azğana töpege qayırılıp azırlanğan mahsus tayaçıqlarnen çalalar. Sesni yımşatmaq içün tayaçıqlarnıñ ucuna işlengen qoy terisinden parçaçıqlar sarıla. Çalğan vaqıtta santır ya masa üstüne qoyula, ya da icracınıñ tizleri üstünde tura. Bu çalğı aleti de yavaş-yavaş yoq olıp ketmekte.

Çeşmeci (ukraince Тепле, Чешмеджи, rusça Тёплое, Чешмеджи) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 29 kişi (2001 senesi).

Tüp Aqçora (ukraince Тюп-Акчора, Мисове, rusça Тюп-Акчора, Мысовое) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 78 kişi (2001 senesi).

Dobrovelıçkivka (ukraince Добровеличківка) - Ukrainanıñ Kirovograd vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Golovanivsk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 931 kişi (2011 senesi).

Remziye Alper, 1975 senesinden berli Ankara Devlet Operasında aytqanı prima partilerini qatında, AQŞ, İtaliya, Almaniya, Belçika, Frenkistan, İspaniya, Bulğaristan, Macaristan, Romaniya, Avstriya kibi memleketlerde pek çoq kontsert berdi, opera temsillerinde oynadı, resitaller ve radio televizion içün programmalar yasadı. 100.cü sene programı çerçevesinde AOŞ ve Avstriyada kontsert ve resitaller berdi.

Suin Acı (ukraince Денисівка, Суїн-Аджи, rusça Денисовка, Суин-Аджи) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1000 kişi (2001 senesi).

Qara Töbe (ukraince Прибережне, Кара-Тьобе, rusça Прибрежное, Кара-Тобе) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 883 kişi (2001 senesi).

Yırlarnıñ ayırğan hususiyetlerden birevi gırtlaq sesidir. Taqım bundan başqa igil, homus, doşpuluur, tungur (şaman davulı) kibi çalğı aletleri çala.
Qaraylar ya da qaraimler (qarayca Qırım şivesi - къарайлар, Litvaniya şivesi - karajlar) - Qırım, Litvaniya ve ğarbiy Ukrainada yaşağan kiçik bir halqtır.

1778 senesi, Rusiye ükümeti tarafından teşkil olunğan hristian ealisiniñ sürgün etilüvi zamanında, 5511 ermeni, 1648 rum, 24 gürci Kefeden çıqarıldı. 1783 senesi Qırım Rusiyeniñ eline keçti, 1784 senesi Kefe Feodosiya (Феодосия) olaraq adlandırıldı.

Dünyanıñ toplam meydanlığı 510 065 284 km². Bu meydanlıqnıñ 70,8 % (361 126 221 km²) suvlar ile, 29,2 % (148 939 063 km²) qara ile qaplıdır.

Bayram künü qartlar ve esli-başlı adamlar sabadan namazğa baralar, yañı yıl hayırlı ve bereketli olsun dep dualar oquylar. Soñra evlerde bayram sofraları donatıla.

Abhaziya - Abhaziya Cumhuriyeti (Mustaqilligi tek Rusiye, Venesuela ve daa bir qaç kiçkene devlet tarafından tanıldı. Dünya toplulığınıñ çoqusı o, Gürcistannıñ parçası dep saya.)

Qodağay (ukraince Вишняківка, Кодагай, rusça Вишняковка, Кодагай) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 350 kişi (2001 senesi).

Popilnâ (ukraince Попільня) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Popilnâ rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 16 109 kişi.

Şeerdeki işhaneler: maşna-qurucılıq, demirbeton konstruktsiya, konserv, süt, kombikorm zavodları, et kombinatı ve hocalıq malları fabrikası. Bundan da ğayrı Canköyde ihtisas-tehnikiy oquv yurtu ve ülkeşınaslıq müzeyi bar.

Cenkten evel Eşmırza kedaynıñ yaratıcılığınen A.S. Puşkin adına Qırımtatar tili ve edebiyatı ilmiy-tedqiqat institutı oğraştı. 1940 senesi institut folklorcı Baqı Ğaziyevniñ "Halq şairi Eşmırza" adlı kitabını neşir etti. Bu kitapqa Eşmırza qart aqqındaki maqalenen beraber, kedaynıñ bazı şiirleri de kirsetildi.

Devlet qurumı - aliy devlet organlarınıñ sisteması, olar meydanğa ketirilüviniñ tertibi ve olarnen vatandaşlarnıñ arasındaki munasebetlerden ibaret. Aşağıda devlet qurumınıñ esas çeşitleri bulunmaqta.

XIX asırnıñ soñundan berli Köktöbel yazlıq raatlanuv populâr yerine çevirildi. Yazlıq evli Köktöbel temel qoyucı — Eduard Andreyeviç Yunge edi. Köktöbelde başqa-başqa zamanlarda Maksimilian Voloşin, Aleksey Tolstoy, Vikentiy Veresayev ve başqa medeniyet erbapları otura ediler. 1930 seneleri bu künge qadar saqlanıp qalğan Köktöbel adlı yazıcılar yaratıcılığı evi qurulğan edi.

Müstecip Ülküsal 1899 senesi doğdı. Qardaşları Saliha - 1904, Meliha - 1906, Necib - 1908, Münib - 1910, Nazım - 1912, Seyfeddin - 1920 seneleri doğğan eken. Müstecip Ülküsal başlanğıç mektepni Dobrucada, orta mektepni İstanbulda bitirgendir. I Cian cenki başlağanda İstanbulğa qaytamağanı içün eki sene Köstencedeki Mecidiye Musulman Seminarıyasına ketkendir. 1916 senesi Romaniya cenkke qatılğan soñ seminariya qapanğan oquvı yarım qalğandır. Bundan soñ özüniñ köyünde başlanğıç mektepte muallimlik etmege başlağandır.

Küçük Özenbaş (ukraince Многоріччя, Кючюк-Озенбаш, rusça Многоречье, Кучук-Озенбаш) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 58 kişi (2001 senesi).

Qara Acı (ukraince Оленівка, Кара-Аджи, rusça Оленевка, Кара-Аджи) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 526 kişi (2001 senesi).
Şehirde en yüksek bina, otel, baltık denizi'ndeki Rügen yüksekliği 332 km (105 kat), toplam taban alanı 360 bin m2. İnşaat bu otel başladığı 1987 yılında askıya alınan 90'lı yıllarda, 2008 yılından bu yana devam ediyor katılımı ile yabancı şirketler.

Hansaraynıñ temelli ilmiy tamirlenmesi tek 1960 yılları başladı. Onıñ neticesinde, künümizde bizler Hansaraynıñ tahminen ilki qurulğan yılları olğan qıyafetini köre bilemiz.

Qırımtatar halqını temsil etken yuqarı vekaletli tek organı Qırımtatar Milliy Meclisniñ bulunğan yeri de Aqmescittir. Meclis, öz çalışmaları aqqında Qurultayğa esap bermekte olıp, Qurultay qararları, mezkür nizamname, milletlerarası uquq normaları ve bu normalarğa uyğan Ukraina qanunçılıq qararları esasında iş köre.

Yaltanı qararnen I asırda yunanlar qurğan ediler. Efsanege köre furtuna devamında yolunı şaşırğan yunanlar yalını qıdırıp çoq vaqıt dolaştılar ve niayet yalını (yalos) yetip körgende yalığa çıqıp o yerde qurğan şeeriniñ adını Yalos qoymağa qararına keldiler. Orta asırlar devamında şeer Bizans İmperiyası, Feodoro knyazligi ve ceneviz müstemlekeleri (Gotiya Kapitanlığı) terkiplerinde bulunır edi. Şu devirde o Yalita ya da Calita adlı olaraq malüm edi. Yalta Aluşta ve Gurzuftan farqlı olaraq iç bir vaqıt qale yahut müim arbiy tayama noqta olmadı. 1475 senesinden 1774 senesinece Qırımnıñ yalı boyu Osmanlı Devletiniñ parçası ekende Yalta Mangup qadılığı terkibinde bulunmaqta edi.

II Elizabet (inglizce Elizabeth II; 1926 s. aprel 21 doğdı) – Büyük Britaniya ve daa 15 mustaqil devletniñ qanun monarhı ve Milletler ittifaqdaşlığınıñ başıdır. Anglikan kilsesiniñ aliy başıdır.

Devlet prokuraturasınıñ vazifelerine – devlet adından bütün akimiyet organlarınıñ, hocalıq müessiseleriniñ, cemaat teşkilâtlarınıñ ve ayrı şahıslarnıñ faaliyeti qanuniy olıp olmağanını nezaret etmek; cinayetlerniñ aşkâr etilmesini, taqiqat ve soraştırma organlarınıñ ve militsiyanıñ çalışmasını közetmek; mahkemede qabaatnı desteklemek; mabuslarnıñ tutılğan şaraitlerini teşkermek kire edi. Qırım ASSC prokurorı olaraq prokuraturanıñ yolbaşçısı Adliye halq komissarı İsmail Firdevs olğan edi. Devlet prokuraturasınıñ bölügi onıñ emirinde çalışa edi.

Emel ve Qırım mecmualarında pek çoq maqalesi çıqqan Otar, Bekir Sıdqiy Çoban-zade aqqında bir kitap yazdı. "Çarlıq Akimiyetinde Qırım Faciası" (Dr. Amet Özenbaşlı) ve "Tevarih-i Tatar Han" (Kefeli İbraim Efendi) kibi qıymetli eserlerni Türk tiline tercime etti.

Seyitnafe Seyitveliyev 1919 senesi Qırımda, Zuya rayonınıñ Tav Qıpçaq köyünde fuqare köylü qorantasında doğdı. Balalıqtan köy işlerine alışqan edi. Köy mektebini bitirgen soñ Seyitnafe Aqmescitte rabfakta oquy. Bu vaqıt onı arbiy hızmetke çağıralar. O, artilleriya qısımda hızmette buluna ve topçu ola. Seyitnafe Seyitveliyev cenkniñ birinci künlerinden ğalebegece çeşit yerlerde ağır uruşlarda iştirak etti. Bu uruşlarda köstergen batırlığı, cesürligine yüksek qıymet kesildi. 1944 senesiniñ yazında Seyitnafe Seyitveliyevge Şuralar Birliginiñ Qaramanı unvanı berildi ve “Altın Yıldız” taqdim etildi.

Uzun Saqal (ukraince Озерне, Узун-Сакал, rusça Озёрное, Узун-Сакал) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 82 kişi (2001 senesi).
Bazı memleketlerniñ ale daa kesin olmağan, ya da añlaşmazlıq sebebi olğan vilâyetleri bardır. Bularnen bağlı malümatnı bu maqaleniñ İnglizce versiyasında tapıp olasıñız: List of countries and outlying territories by total area

Gazeta aftada bir kere çıqa edi. 1885 senesinden ise biraz vaqıt aftada eki kere çıqmağa başladı. Maddiy meseleleri neticesinde on yıl devamında kene de aftada tek bir kere çıqmağa mecbur edi. Soñra üç kere çıqa, 1912 senesinden kündelik gazetası oldı.

Vefatından soñ Emel mecmuasınıñ 212-nci sanı, Müstecib Ülküsal sanı olıp neşir etilgendir. Özüniñ qalemge alğanı 5-nci kitabı (Kırım Yolunda Bir Ömür, Hatıralar) 1999 senesi Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği tarafından neşir etilgendir.

Cağa Quşçı (ukraince Охотникове, Джага-Кущи, rusça Охотниково, Джага-Кущу) - Qırımnıñ Saq rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 696 kişi (2001 senesi).

Çaplınka (ukraince Чаплинка) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Çaplınka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 10 543 kişi.

1475 senesi — Osmanlı ordusı Gedik Ahmet paşa yolbaşçılığı altında ceneviz müstemlekelerini ve Teodoro prinsligini feth etti. Qırım Hanlığı Osmanlı Devletiniñ vassalı olıp qaldı.

Qırımçaq (ukraince Орлівка, Кримчак, rusça Орловка, Крымчак) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 120 kişi (2001 senesi).

Stara Uşıtsâ (ukraince Стара Ушиця) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2604 kişi (2001 senesi).

Krasnodon (ukraince Краснодон) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer. Krasnodon rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 44 840 kişi (2011 senesi).

Çornobıl (ukraince Чорнобиль) - Ukrainanıñ Kiyev vilâyetinde bir şeer. 1986 senesi Çornobıl atom elektrik stantsiyasında olğan qaza neticesinde şeer ve onıñ etrafı radiatsiya ile kirlengen. Şu kirlengeninden sebep ealisi şeerni taşlap ketti. Şimdi Çornobılda tek toqtatılğan elektrik stantsiyada tehnikiy baqım yapmaq içün vaqtınca kelgen adamlar yaşay.

Voyvodinada yaşağan macarlarnıñ eñ çoqusı (57,17%) o vilâyetniñ ğarbiy qısmında, Şimaliy Baçka ve Şimaliy Banat regionlarında otura. Vilâyetniñ beş munitsipalitetinde oturğanlarnıñ çoqusı macardır: Kanija (85,13%), Senta (79,09%), Ada (75,04%), Baçka Topola (57,94%) ve Küçük İdoş (53,91%). Daa üç munitsipalitette macarlar ealiniñ çoqusı olmasa da, onıñ müim bir parçası ola: Çoka (49,66%), Beçey (46,34%), Subotitsa (35,65%). Tamam Subotitsa şeeri Sırbistandaki macarlarnıñ "resmiy olmağan paytahtı" olaraq bellidir. Protestant macarlarnıñ çoqusı beş munitsipalitette yaşay: Eski Moravitsa, Paçir, Feketiç, Yañı İtebey ve Debelâça..

Mañğuş (ukraince Прохладне, Мангуш, rusça Прохладное, Мангуш) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 721 kişi (2001 senesi).

Büyük Lambat (ukraince Малий Маяк, Бююк-Ламбат, rusça Малый Маяк, Биюк-Ламбат) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 203 kişi (2001 senesi).
Qırımnıñ başqa şeerleriniñ çoqusına baqqanda, Aqmescitte ayrı diqqatqa lâyıq yerler, mimariy abideler çoq degil. Şeerde Ulu Vatan cenkiniñ qaramanlarına, medeniyet ve sanat erbaplarına qoyulğan eykeller, 1944 sene sürgünliginiñ qurbanlarına memorial bardır. Mimarcılıq abidelerinden Aqmescitniñ saqlanılıp qalğan binalardan eñ eskisi, 1508 senesi qurulğan Kebir Cami ve Mihail Vorontsovnıñ sarayı ayırılıp turmaqtalar. Şeerniñ belli mimariy abidesi olğan Neapolniñ viranesi şimdi ğayet harap olundı.

Qurultay Meclis-i Mebusanıñ (Parlament) qurulmasına qarar bere. Milliy Parlament içün saylavlar er üç senede bir kere yapılacaq. Mecliske saylav hususları:

Veyd "Ağlavuq" Volkerniñ rolüne yaş bir aktör tapmaq içün peşinde, Djon Uoters 30$ masraf etip, ösmürli jurnallar satın aldı. O episi jurnallarnıñ cıltlarında ise o vaqıtları "Djamp strit, 21" seriallardan pek popular Djonni Deppniñ fotoresimleri mevcut edi.

Prokuror nezareti 1922 senesi sentâbrniñ 16-nda, Adliye Narkomatında prokurolar bölügi ve okrug prokurlarınıñ terkibinen, işini başlağan edi. Mahkeme yanında Bütün Qırım Mahkemesiniñ prokurorı ve cinaiy ve memuriy davalarda onıñ eki yardımcısı çalışa ediler.

Gorodok (ukraince Городок) - Ukrainanıñ Hmelnıtskıy vilâyetinde bir şeer. Gorodok rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 17 746 kişi (2001 senesi).

1917 senesi. Aprel 7 künü Aqmescitte “Bütünqırım Musulmanları Kongressi” toplandı. Bu toplaşuvğa Qırımnıñ çeşitli şeer ve köylerinden 1500-den çoq kişi qatıldı. Kongresste eñ aktiv olğanlar Vatan Cemiyetinden Seyitcelil Hattat, Ablâkim İlmiy, Asan Sabri Ayvazov kibi milletçiler edi. Kongresste Qırım Musulmanları Merkeziy İcra Komiteti belirlendi. Nоman Çelebicihan komitetniñ reisi ve Qırım Müftisi saylandı, Cafer Seydamet ise o küngece Rusiye Ükümetiniñ ellerinde olğan Vaqıf Komissiyasınıñ reisligine saylandı. Ekisi de o zaman Qırımda degil, cenkte ediler.

Bosterçi (ukraince Уткіне, Бостерчи, rusça Уткино, Бостерчи) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 78 kişi (2001 senesi).

Snigurivka (ukraince Снігурівка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer. Snigurivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 13 454 kişi (2011 senesi).

Sarabuz (ukraince Гвардійське, rusça Гвардейское) – Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 12 620 kişi (2011 senesi).

1913 senesi. Osmanlı Devletinde, ükümetke kelgen İttihat ve Teraqqiy Fırqası devlette yañılıqlar ve deñişiklikler ketire. Bu yañılıqlar şübesiz Qırımnıñ siyasiy ayatını da etkiledi. Qırımtatar talebelerniñ “Vatan Cemiyeti”, “Milliy Fırqa” kibi siyasiy areketler o künlerde quruldı.
1555 ile 1571 seneleri arasında Rusiyege qalıcı tesirleri olğan büyük darbeler urdı. 1555 senesi Sudbişçi köyü (Tula şeerinden 150 km) yanında olğan uruşta İvan Şeremetyevniñ ordusına yeñildi. 1571-de Devlet Geraynıñ ordusı Moskva yaqınlarına qadar kirdi ve şeerni yaqtı. Özüne onıñ içün "Taht Algan" unvanı berildi. Qazan Hanlığı 1552-de, Hacı Tarhan Hanlığı ise 1556 senesinde ruslar tarafandan zapt etildi. 1568 ile 1570 seneleri arasında Qazan ve Hacı Tarhanğa seferlerge çıqtı, lâkin ruslardan qaytarılmadı. 1572-de ruslar ile kirişken Molodi Muarebesinde yeñildi. 1592-de Osmanlı padişası Rus Knâzlığından, Qazan ve Hacı Tarhannı boşatmasını istedi. O tarihlardan berli ruslarnıñ Kavkaz ve Qara deñizge enmesine mani olmaq içün yapılğan teşebbüsler faydalı olmaycaq ve ruslar 200 yüz sene zarfında Qara deñizniñ şimalindeki bütün Türk –Tatar topraqlarına yerleşecek edi.

Geniçesk (ukraince Генічеськ) - Ukrainanıñ Herson vilâyetinde bir şeer. Geniçesk rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 20 487 kişi (2011 senesi).

Köktöbel (ukraince Коктебель, rusça Коктебель) — şarqiy Qırımnıñ Kefeden cenüp-ğarpqa taba 20 km qadar uzaqlıqta Kefe-Aluşta avtoyolunda bulunğan bir qasaba. Qara deñiz yalı boyunda Köktöbel körfezi yalısında Qara Dağ yanındaki şeer.

Demıdivka (ukraince Демидівка) - Ukrainanıñ Rivne vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Demıdivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 3 500 kişi (2011 senesi).

Meçitli Qıtay (ukraince Стовпове, Мечетлі-Китай, rusça Столбовое, Мечетлы-Китай) - Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 246 kişi (2001 senesi).

Der Emes (ukraince Правда, Дер-Емес, rusça Правда, Дер-Эмес) — Qırımnıñ Curçı rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 627 kişi (2001 senesi).

1989 senesinden Ukrainada milliy demokratik areketniñ faal iştirakçisi, "Naşa vira" pravoslav gazetasınıñ baş muarriri ve Ukrainalı zıyalılarnıñ mustaqil assotsiatsiyasınıñ prezidenti ola.

Novokonstantinovka (ukraince Новокостянтинівка, rusça Новоконстантиновка) — Qırımnıñ Canköy rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 165 kişi (2001 senesi).

III asırnıñ ortası — Gotlar istilâsı. Olar romalılarnen sarmatlarnıñ bütün müstemlekelerini (Hersonesostan başqa) basıp alıp Bosporos Devletini öz nezaret altına qoyalar.

Aeroflotskiy (ukraince Аерофлотський, rusça Аэрофлотский) — Qırımnıñ Aqmescit şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 2 254 kişi (2011 senesi).

Şevçenkove (ukraince Шевченкове) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Şevçenkove rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 100 kişi (2007 senesi).

XIX asırda bu şeerde belli ressam İvan Ayvazovskiy yaşay ve icat ete edi. 1892-95 senelerde Canköyden Kefegece demiryol qolu yapıldı, 1899 senesi ise yañı deñiz limanı quruldı.

Çubuqlı davul iylengen buzav terisinden yapıla. Teri büyük qasnaqnıñ eki tarafına tarttırıla. Onıñ oñ tarafına ise çoqmarnen urula, sol tarafına ise çubuqnen urulıp çalına. Oñ tarafınıñ davuşı sol tarafına köre alçaqça ola. Davulnıñ qasnağına bir metrden ziyade uzunlıqta qayış pekitile. Bu qayışnen icracı davulnı boynuna asa ve ayaq üstünde turıp çala.
Biz, Qırım genç ve qızları olaraq öz küç ve qudretimizni halqımız elinden zorbalıqnen çekilip alınğan aq-uquqlarnıñ qaytarılıp berilmesi ve oña nisbeten yapılğan tarihiy adaletsizlikniñ tiklenmesi oğruna feda etmege niyetlendik. Bunıñ içün, halqımıznıñ milliy ve diniy añını arttırma, ana tilini, medeniyetini ve adetlerini sevdirme ve teşviqat etme, halqımızğa müsbet imic qazandırma oğrunda ep gumanizm, barışıq ve tolerantlılıq pritsiplerine esaslanacaqtırmız. Maqsadımızğa erişmek içün ep barışıq yolları ve usulları ile areket etilecektir.

Kurort saası Kefe iqtisadiyatınıñ temelidir. Mında belli şifahaneler, raatlıq evleri, mineral çeşmeler, plâjlar bar. Turizmden ğayrı iqtisadiyat köy hocalığına, balıq avına, aş sanayısına esaslana. Şeerde tütün fabrikası, şıra zavodı, mehanik zavodı, optika ve diger zavodlar çalışmaqta.

İyül ya da oraq ayı - yılnıñ yedinci ayı olıp 31 künden ibarettir. İyül adı Roma Cumhuriyetiniñ lideri olğan Gay Yuliy Tsezar isminden kele.

"Perşogo grudnya" (Dekabr 1-inde) degen Teşebbüsli taqımınıñ istirakçileriden birisi. Kitaplar ve edebiyatşınas, psihologiya, din mevzusında çoq sayılı maqaleler, şiirleniñ, alman, ingliz, rus tilinden tercimelerniñ müellifi.

Memuriy ceetinden cumhuriyet 25 regiondan ibaret, olardan 14 rayon (ealiniñ çoqusı köylü) ve cumhuriyet riayetinde bulunğan şeerlerniñ şuralarına boysunğan 11 territoriya (ealiniñ çoqusı şeerli). Kösterilgen haritada körüne ki, işbu 11 territoriyadan bazıları büyük meydanlıqta yerleşip merkezden ğayrı bir çoq meskün yerden ibaret.

Konskovolâ (lehçe Końskowola) — cenüp-şarqiy Lehistandaki bir köydir. O Lüblin voyevodalığında Lüblin (Lublin) ve Pulavı (Puławy) şeerleri arasında, Kuruvka (Kurówka) özeni boyunda buluna. Konskovolâ köyü Konskovolâ gminasınıñ (yani köy şurası) merkezidir. Ealisi - 2188 adam (2004 s.).

1778 senesi Rusiye ükümetiniñ emirine binaen Qırırmnıñ hristian ealisi Azaq deñizi yalısına sürgün etilgen edi ve Qırım Rus İmperiyasınıñ terkibine kirsetilgeninen qırımtatarlar kütleviy icretten soñ Yalta deyerli adamsız oldı da XVIII asırnıñ soñunda kiçik balıqçı köyü olmaqta edi.

Riyaziyat (Matematika) - yapılarnıñ piçimlerini, deñişimni ve uzamnı tedqiq etken ilim dalıdır. Riyaziyatnıñ esap (arifmetika), cebir (algebra) ve endese (geometriya) kibi bir çoq dalı eskidir. Daa umumiy tanımı ile nicelik ve zaman ile bağlı simvollarnı (ya da temsili nesnelerni) tedqiq ete. Formalist noqta-i nazarına köre aksiomatik olaraq tanımlanğan abstrakt yapılarnıñ mantıq ve matematik notatsiya qullanılaraq araştırılmasıdır. Diger noqta-i nazarlar riyaziyat felsefesinde tapılıp ola.

1784 senesi Qırım işğal olunğan soñra meydanğa kelgen birinci icretniñ sebeplerini bir çoq tedqiqatçı Rusiyeniñ Qırımğa ketirgeni iqtisadiy ve uquq nizamından qorquvğa bağlay (Markeviç) ve bu sebepten “Rus ükümeti bularnı Qırımda tutmaycaq ve quvmaq içün kerek olğan tedbirlerniñ episini alacaq” edi (Kondaraki).

Verhniy Nagolçık (ukraince Верхній Нагольчик) - Ukrainanıñ Lugansk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1 748 kişi (2011 senesi).
1920 senesi Vatandaş cenki vaqtında “qızıllar” Vrangel ordusını tar-mar etip Qırımnı işğal etkenden soñ Yaltada bolşevikler esirlikke teslim olğan aq zabitler, askerler ve qaçmağa yetiştiramağan akisinqilâpçilerni kütleviy tarzda ölüm cezasına oğrattılar. Bazı menbalarnıñ malümatına köre Yaltanen onıñ etrafında 1920 senesi zarfında bir qaç on biñlik kişi öldürildi.

Zaporijjâ (ukraince Запоріжжя, evelki adı — Aleksandrovsk) - Ukrainada bir şeer, Zaporijjâ vilâyetiniñ merkezidir. Ealisiniñ sayısı 988 000 (2008 senesi). Özü özeniniñ yalısında buluna. Özen limanı ve müim demiryol qavuşağıdır. Müim sanayılar — maşna müendisligi, madencilik, himiya ve qurucılıq sanayısı.

Aşağı Şuma (ukraince Нижня Кутузовка, Нижня Шума, rusça Нижняя Кутузовка, Нижняя Шума) - Qırımnıñ Aluşta şeer şurasında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 843 kişi (2001 senesi).

Üsein Şamil Toqtarğazı özüniñ qısqa ömüri içinde pek çoq şiirler, “Mollalar proyekti”, “Aqılsız noğay”, “Raimsiz balalar”... pyesalarını ve “Seadet adası” povestini yazdı. Onıñ eserlerinde faqır-fuqarelerniñ menfaatları qorçalana, emekçi halq çar ükümetiniñ ve onıñ zabitleriniñ zulumına ve horluğına qarşı küreşke çağırıla, baylar, mırzalar ve ruhaniyler külküge alınalar. Demokratik oca ve şair olğan Üsein Şamil Toqtarğazını istismarcı sınıflar özleriniñ duşmanı saya ediler. Mına bu baylar ve ruhaniyler, 1913 senesi,yazıcı daa 32 yaşında olğanda, onı Kefe rayonındaki Qarcibiye köyünde canavarca öldürdiler.

Qırım prokuraturasınıñ terkibi yañı şekilde tasdiqlanğanına qadar, şeer ve rayon prokuraturalarınıñ erkânı defalarca deşip turğan. Şeer prokuraturalarınıñ sayısı 5-ke qadar eksile edi ve 11-ge qadar arta edi, rayon prokuraturalarınıñ sayısı 11 ve 35 arasında edi. 1947 senesinde vatandaşlarnıñ muracaatları yañı seviyede baqılıp başlanğan edi.

1910-1912 arasında "Dobruca Sadası" ve "Teşviq" gazetlerinde yazıcı olıp çalıştı. 1914-de Mecidiye şeerine yerleşip, musulman mekteplerinde Türk tili ve edebiyatı dersleri berdi.

1938 senesi Qırım radiokomitetinde qırımtatar tilinde edebiy eşittirüvler bölügi açıla ve Memet Müyedinov oña muarrirlik vazifesine davet oluna. Bu işte 1941 senesi cenk başlanıp, orduğa tekrar çağırılğan vaqıtqace çalışa.

Qıbrız Cumhuriyeti (yunanca Κυπριακή Δημοκρατία - Kypriakí Dhimokratía; türkçe Kıbrıs Cumhuriyeti) - Aq deñizniñ şarqiy qısmında Qıbrız adasında bulunğan bir devlet. Aslında tek adanıñ cenübiy parçasını kоntrоl ete ve tek Qıbrıznıñ rum cemiyetini temsil ete. Türkiye tarafından tanılmağan.

Molla Eli (ukraince Молла-Елі, Комишинка, rusça Молла-Эли, Камышинка) - Qırımnıñ Aqmescit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 163 kişi (2001 senesi).

Ayrıca devlet havayolu şirketi Air Koryo, yapan uçuş havaalanı Сунана Pekin (PEK), Shenyang (SHE), Bangkok (BKK) ve Vladivostok (VVO). Hareket de düzensiz, charter uçuşları, Makao (MFM), Incheon (ICN), Yangyang (YNY) ve bazı japon bir yer. Air Koryo de hitap birkaç iç hatlar.

Cafer Ğafar, 1898 senesinde Aqmescit cıvarında Tav Dayır köyünde doğdı. İlk mektepten soñ Tav Dayır medresesinde oqudı. Medreseni bitirgen soñ 1920 senesine qadar köylerde muallimlik yasadı.
Vesele (ukraince Веселе) - Ukrainanıñ Zaporijjâ vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Vesele rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 980 kişi (2011 senesi).

Kuzey Kore'ye ithalatını yasaklıyor edebiyat hakkında Kuzey ve Güney Kore (dışında yayınlanan kuzey KORE), pornografi, edebiyat, sosyal eğilimli. Fotoğraf çekmek yasak askeri tesisler, yanı sıra büyük bir kısmını ziyaret çok rahat bir giysi.

O pek bol yürekli, Metsenat degen sözniñ eñ yüksek manasında adam edi. Büyükten-büyük itibarı olğan, aliy devlet hızmetlerinde çalışqan adamlarnen bağı olğan Fazıl Ametov özüniñ bütün bu imkânlarından tek Qırımğa qaytuv, milliy meselemizniñ muvafaqiyetli çezilmesi içün faydalandı. İstidatlı yaşlarımızğa qoltutuvı büyük edi, olarğa oquvlarında da, işke yerleştirüvde de yardım ete edi.

Bunıñnen aynı zamanda “dindaş Türkiye asreti”, “mırza ve ruhaniylerniñ qışqırtmaları” (Laşkov) ve atta “tatarlarnıñ topraqqa sadıqsızlığı” (Markeviç) birinci icretniñ sebepleri olaraq kösterile.

Tsarıçanka (ukraince Царичанка) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Tsarıçanka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 7 839 kişi (2001 senesi).

Timur 1405 senesi Çin seferinde ölgen soñ Edige mırza Harezmge kirdi, bu yerni bir vaqıt Altın Ordu idaresinde tuttı. 1409 senesi Moskoviya, Litvaniyanen cenkte ekende Moskvağa ücüm etti, olarnı bergige bağlap qayttı. 1412-de Toqtamış hannıñ oğullarından Celâleddin, Litvaniya ve Moskoviyanen beraber Altın Orduğa qarşı cenkke kirdi, lâkin kene Edige mırzağa yeñildi. Edige mırza 1416-da Kiyevge ücüm etip yağmaladı.

1942 senesi yanvar ayından başlap Qırım ASSC prokuraturasını Mihail Çekalov idare etken, bundan evel ise o demiryol naqliyatınıñ Baş prokurorı olğan edi. Cumhuriyetniñ nezaret organı beş yıl devamında onıñ reberliginde çalışqan.

Qocalaq (ukraince Красноармійське, Коджалак, rusça Красноармейское, Коджалак) — Qırımnıñ Aqşeyh rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 467 kişi (2001 senesi).

Deşt-i Qıpçaq - Kavkaz Dağlarınıñ şimalinde, Turlanen Ertiş özenleri arasında qalğan topraqlarnıñ tarihiy adı. Deşt-i Qıpçaq (farsça دشت قپچاق‎) fars tilinden Qıpçaq Çölü olaraq tercime etile.

Çegelek (ukraince Кузнецьке, Чегелек, rusça Кузнецкое, Чегелек) — Qırımnıñ Aqmeçit rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 448 kişi (2001 senesi).

Rus tarihçılığında Qırımtatarlarnıñ üçünci icreti (1854-1862) daa çoq aydınlatılğan. O yıllarınıñ vaqiaları daa tafsilâtlı berilip 1860-1862 yılları arasında köçkenlerniñ resmiy sayısı 192 360 kişi olaraq belgilengen. XX asırnıñ 60-ncı yıllarında yazılğan kitaplarda icretniñ başlıca sebepleri Qırımnı bir an evel slavânlar ile müstemleke etilmesi olğanı ifade etile.

1992-de Kungurtuk adınen qurulğan taqımnıñ ilk azaları Kaigal-ool Hovalıg, Aleksander Bapa, Sayan Bapa ve Albert Kuvezin edi. Bir vaqıt soñra Huun-Huur-Tu (küneş yaltıravı) adını alğan taqımnıñ yırlarınıñ çoqusı çöl ayatnıñ añlatqan ananeviy Tuva yırlarından meydanğa kele.

Taş Bastı (ukraince Велике Садове, Таш-Басти, rusça Большое Садовое, Таш-Басты) – Qırımnıñ Bağçasaray rayonında bir köy. Ealisiniñ sayısı 361 kişi (2001 senesi).
Yarışma koruma araştırma ve öğrencilerin yaratıcı çalışmaların bölgesel aşamasının Diploma kazanan, bilgi teknolojisine Bilimleri "Arayıcı" bölümünün Küçük Akademisi üyesi, III aldı - yeri. (2011)

Vinogradnoye (ukraince Виноградне, rusça Виноградное) – Qırımnıñ Yalta şeer şurasında bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 1357 kişi (2011 senesi).

Duvanköy (ukraince Верхньосадове, Дуванкой, rusça Верхнесадовое, Дуванкой) — Qırımnıñ Aqyar şeer şurasında bir köy. Ealisiniñ sayısı 2 436 kişi.

Arktik okean – Asiya, Avropa ve Şimaliy Amerikanıñ şimallerinde yer alğan, Şimaliy qutupnı qapatqan, buzlarnen qaplı bir okeandır. Meydanlığı 14 090 000 km². Diger okeanlarğa köre say olıp, eñ teren noqtası 5449 m, ortalama terenlik 1 038 m. Rusiye, AQŞ, Kanada, Grenlandiya, Norvegiya ile yalıları bardır.

Ayder Osman, 1938 senesinde Qırımnıñ Seyitler rayonında Beş Qurtqa köyünde dünyağa keldi. Altı yaşında bütün qırımtatar halqınen beraber sürgünlikke yiberildi. Özbekistannıñ Marğılan şeerindeki muallim mektebini bitirip muallimlik yaptı. 1965 senesinde Taşkent Univetitetini Gazetacılıq bölüminden diplom aldı. Lenin Bayrağı gazetasında bölüm müdirligi, Yıldız Mecmuasında baş müelliflik ve mesül kâtiplik yaptı. Özbekistan Yazıcılar Cemiyeti prezidium azası oldı.

ŞSCB Yuqarı Şurası Prezidiumınıñ 1956 senesi çıqarğan "Ulu Vatan Cenki devrinde sürgün etilgen ŞSCB grajdanları – qırımtatarlarnı, bulğarlar, türkler, kürdler, hemşiller ve olarnıñ qoranta azalarını mahsus belgilengen yerlerge yerleştirüv boyunca sıñırlavlarnı lâğu etüv aqqında"ki Qararı çıqqanınen qırımtatar ziyalıları Cebbar Akimov, Bekir Osmanov, Mustafa Selimov, Seitümer Emin, Bekir Ümerov, Yusuf Bolat, Şamil Alâdin yolbaşçılığında Qırımğa qaytuv ve aq-uquqlarnı ğayrıdan tiklev oğrundaki Milliy areketniñ esasına temel taşı qoyğan ediler. Fazıl Ametov da olar arasında degerli yer aldı. Lütfi Bekirov şöyle hatırlay: "Men Fazıl ağanen ilk sefer 1958 senesi mayıs 1-de tanış oldım. O meni Qırımda partizanlarnıñ Şarq birleşmesiniñ komissarı olğan Refat Mustafayevge musafirlikke alıp bardı. Sofra başında oturğanımızda Qırımğa qaytuv halqımıznıñ aq-uquqlarınıñ ğayrıdan tiklenüvi aqqında laf yürsetildi. Olarnıñ laflarından bu problem endi birinci kere muzakere etilmegenini añladım".

Minareli Şiban (ukraince Єрофєєве, Мінарелі-Шибан, rusça Ерофеево, Минарели-Шибан) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 173 kişi (2001 senesi).

Bilgisayar Bilimi, II aldı - yeri (2012) Temel ve özel Ukrayna öğrencilerin * Aşama 2 Diploma kazanan bölümünde konular (2014) yer - bilgi teknolojisi, II aldı

Verhovına (ukraince Верховина) - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Verhovına rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 412 kişi.
Amdi Giraybay 1901 senesi Kefe uyezdiniñ Yeñi Sala köyünde ülema qorantasında doğdı. 1910 senesi Qarasuvbazar iptidaiy mektebini bitirdi. 1917 senesi Aqmescitte açılğan rüşdiye mektebine kirdi. Lâkin grajdanlıq cenki zamanında tasiline devam etip olamadı. Soñra, 1921 senesi az bir müddet rabfakta oqudı. 1922 senesi topraq istisal şirketine kirdi. Aynı zamanda qırımtatar dar ül-fünun talebeleri şirketini teşkil etip keldi de bu yerde oquvını devam etti.

Pokrovske (ukraince Покровське) - Ukrainanıñ Dnipropetrovsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Pokrovske rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 11 661 kişi (2001 senesi).

Qurman (ukraince Красногвардійське, rusça Красногвардейское) – Qırımnıñ bir şeer şeklinde qasaba. Qurman rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 10 714 kişi (2011 senesi).

I Meñli Geray, mustaqil Qırım hanlığına temel qoyğan I Hacı Geraynıñ sekiz balasından altıncısı edi. I Hacı Geray han 1466 senesinde ölgen soñ, 12 yıl fetret devri denilgen onıñ balaları arasında devam etken taht qavğaları oldı. Bularnıñ çoqusı Nur Devletnen I Meñli Geray arasında edi. Fetret vaqtında Nur Devlet dört kere, Meñli Geray ise üç kere han oldı. Meñli Geraynıñ üç kerede tekmil saltanatı 44 yıl yekün tuta.

1961 senesi Memet Sevdiyar Amerika Qoşma Ştatlarına köçe ve anda qırımtatar cemieti teşkil etüvde faallik köstere. Soñra siyasiy-milliy cemietni meydanğa ketirip, sürgündeki qırımtatar halqınıñ aq-uquqlarını tiklemekni talap etip, Birleşken Milletler Teşkilâtınıñ binası ögüne şiarlar tutıp baralar. Rus, ingliz ve türk tillerinde kitaplar çıqarıp, qırımtatar halqınıñ vazietini bütün dünyağa bildireler.

Amdi Ğaniyev 1908 senesi Kuybışev rayonındaki Adım Çoqraq köyünde doğdı. 1927 senesi edebiy eserler yaza başladı. Bir şair sıfatında yaratqan şiirleriniñ ekserisi arbiy mevzuda edi. "Qaytırmız biz yeñiş yırını yırlap, qaytırmız biz soñki ücümden..." dep yazdı şair. Qaytıp kelmedi. Vatan cenki qanlı uruşlarında elâk oldı. Cenkten evel şair Azam Ametnen birlikte “Raport” adlı birinci şiirler kitabı çıqtı. Amdi Alim - qardaş halqlar edebiyatını terenden bilgen ve olarnıñ eñ yahşılarını açıq-aydın, sade ve dülber tilnen tercime etken şairimiz edi. Şekspirniñ Qırımtatar Devlet teatrinde oynalğan “Otello” tragediyası, Lope de Veganıñ “İspan papazı” komediyası, Nikolay Ostrovskiyniñ “Çelik nasıl pişkinleşti” romanı, Şota Rustaveliniñ “Qaplan terisi kiygen pelvan” poeması ve saireler Amdi Alim tarafından tercime etilgenleri alda, halqımıznıñ ana tilinde sevip oquğan eserleri olıp qaldılar.

Selânik (yunanca Θεσσαλονίκη) - Yunanistanda ekinci eñ büyük şeerdir. Qadimiy Makedoniya qıralı Kassandr milâttan evel 315 senesi şeerniñ temelini qoyğan.

Brusıliv (ukraince Брусилів) - Ukrainanıñ Jıtomır vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Brusıliv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5133 kişi (2009 senesi).

1917 senesi noyabr 7 (22)-de Rada mustaqil Ukraina Halq Cumhuriyetini ilân etti. Bu olay Rusiye topraqlarında yaşağan bütün azınlıqlar içün bir misal olıp mucadelelerine ışıq tuttı.
Pyongyang (kor. 평양?, 平壤?, Пхенъян) — sermaye Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore). Pyongyang, idari, kültürel ve tarihi bir merkez ülke. Kelime «Pyongyang» (sistem Концевича transkripsiyonu ve kiril gibi Пхенъян) kore dilinde anlamı «geniş arazi», «konforlu bir arazi».

Bu vazifeni eda etken prokuratura hadimleri altı bölükte çalışqan: taqiqat, cinaiy-mahkeme, hususiy işler bölügi, umumiy nezaret ve militsiyanı nezaret etken bölükler qurulğan edi.

Naciye Refat qızı Ametova (Useinova) (1959 d.) istidatlı icatkârlardan biridir. O, esasen balalar içün yazğan ikâyeleri, masalları ve şiirlerinen bellidir.

Aqmescit – müim sanayı merkezidir. Maşna qurucılıq, aş ve yengil sanayı esas saalarıdır. Şeerde qararnen 70 müessise bardır. Olar arasında "Foton" televizion zavodı, "Pnevmatika", "Santehprom" adlı zavodlar, "Fiolent" maişiy tehnika zavodı, konserva zavodları, tiküv fabrikaları ve ilâhre.

Mogıliv-Podilskıy (ukraince Могилів-Подільський) - Ukrainanıñ Vinnıtsâ vilâyetinde bir şeer. Mogıliv-Podilskıy rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 36 000 kişi.

Qırım Tatar halqınıñ bir temsilcisi olğanını er vaqıt aqlında tutqan Borağanskiy pek çoq resmiy evraqnı Bağçasaray Asilzadesi (Бахчисарайский дворянин) dep imzalağan edi. Bütün ayatını müsülman tasiline adağan olması, Borağanskiyni Rusiye musulmanlarınıñ ve qırımtatarlarnıñ büyük ziyalılarıynen bir sırağa qoşa. Onıñ bu çalışmalarına İsmail Gasprinskiy yaqın destek bergen edi.

Gruzko-Lomivka (ukraince Грузько-Ломівка) - Ukrainanıñ Donetsk vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 629 kişi (2011 senesi).

1893 senesinde XIV asırda yaşağan İslâm alimi Tebriziniñ Mişkat ül-Mesabih adlı hadis kitabını basmaq içün Sankt Peterburg tsenzura eyyetinden uzun oğraşlardan soñra musaade aldı. Bu kitaptan 1000 adet bastı. Bir vaqıt soñra özüniñ matbaasını açtı. Bu matbaa İsmail Gasprinskiy matbaasından soñra ekinci, Sankt Peterburgda ise birinci qırımtatar matbaası edi. Borağanskiy bu matbaada pek çoq kitap bastı. Bulardan eñ müimleri, Bed ül-Emaliy, Mişkât, Tecvid, Osman Aqçoqraqlınıñ Nenkecan Hanım Türbesi , İvan Krılovnıñ masalları, Gri Boyun (Seraya Şeyka), V. D. Smirnovnıñ Parçalar ve Özetlernen Osmanlı Edebiyatınıñ Örnek Eserleri (Образцовые произведения османской литературы в извлечениях и отрывках), A. İ. Samoyloviçnin İmparator Babürnüñ Şiirleri (Собрание стихотворений императора Бабура), Qazah şairi Abay Qunanbaynıñ şiirleri, Qazan Tatar ziyalısı Qayyum Nasıriyniñ Şarq masalları edi.

Oluşturur ve ayrı bir idari birim il statüsünde. Nüfusu, çağdaş Pyongyang banliyöleri ile aşan ve 2,5 milyon kişi. Mutlak sakinlerinin çoğu koreliler. Resmi dili — korece.

Alim Azamat oğlu (halq arasında Alim Aydamaq dep biline) 1816 senesinde Qarasuvbazar civarında Köpürliköy köyünde doğdı. Fuqare bir köylü olğan Azamat aqaynıñ balası eken. Makeme vesiqalarında anasınıñ adı Kerime dep yazıla. Aqmescitte yaşağan Çernayeva 1939-da yazğan Pereval Tübünde adlı hatıratında, Alimniñ bir de qız qardaşı olğanını, onı bir mırzanıñ qaçırğanını, mani olmaq istegen Azamat aqaynı kötekletkenini, qısqa bir vaqıt soñra Azamat aqaynıñ ölgenini yaza.
Biy Eli (ukraince Горлинка, Бій-Елі, rusça Горлинка, Бий-Эли) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 83 kişi (2001 senesi).

Qıtay (ukraince Лібкнехтівка, Китай, rusça Либкнехтовка, Китай) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 461 kişi (2001 senesi).

Baqsı (ukraince Глазівка, Бакси, rusça Глазовка, Баксы) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 268 kişi (2001 senesi).

BQnıñ vazifeleri - milliy siyasetimizde küçlü taqım olaraq akimiyetni qazanmaq, Qırım gençligini añlı ve imanlı bir gençler olaraq terbiyelemek, halqara qırımlılar milliy küreşini yüksek seviyede kötermek, Qırım tilini ğayrıdan tiklemek, halqımıznıñ yaşayışını İslâm dini esasında qurmaq, Qırım yarımadasında muabbetlikni pekitmek, milletlerara munasebetlerini sağlamlaştırmaq ve iqtisadiy inkişafnı keliştirmekten ibarettir.

Beşüyli (ukraince П'ятихатка, Бешуйли, rusça Пятихатка, Бешуй-Эли) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 738 kişi (2001 senesi).

Domanivka (ukraince Доманівка) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Domanivka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 6 288 kişi (2011 senesi).

Yañı Celişay (ukraince Іллінка, Яни-Джелішай, rusça Ильинка, Яны-Джелишай) — Qırımnıñ Krasnoperekopsk rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1 366 kişi (2001 senesi).

Bürçek (ukraince Кирпичне, Бурчек, rusça Кирпичное, Бурчек) - Qırımnıñ Qarasuvbazar rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 312 kişi (2001 senesi).

Vinnıtsâ (ukraince Вінниця) - Ukrainada bir şeerdir, Vinnıtsâ vilâyetiniñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 365 227 kişi (2009 senesi). Şeer Vinnıtsâ adınen birinci kere 1362 senesi añıldı.

Oquvnı tamamlağan soñ Moskva civarında Kaliningrad (şimdi Korolöv) şeerindeki ilmiy-tetqiqiy institutta çalışıp başlay, mında o ilki uzun menzilli raketler ve ŞSCB raket-kâinat tehnikası umumiy proyekt müendisi, meşur Sergey Korolöv ile tanıştı ve onıñ bivasta reberligi altında 20 yıl çalıştı. Refat Appazov tez arada yetekçi proyekt müendisler sırasında yer alıp, Çolpan ve Merih yoldaşlarına yollanılğan kâinat apparatları, Sovet-Amerika "Soyuz-Apollon", "Energiya-Buran" raket-kâinat kompleksleriniñ proyektlerine qoşuldı.

Memet Sevdiyar ayatnıñ çeşit devirlerine bağışlap şiirler yazdı. Faşistler Qırımda at oynatqan vaqıtlarda bile, o duşmanğa ğadabını gizlemey, şiirler yazıp, divarlarğa yapıştırdı. Onıñ “Ğurbet yollarında” şiirler cıyıntığı Amerika Qoşma Ştatlarında dünya yüzü kördi.

BQ teşkilâtı - milleti ve Vatanını sevgen, keçmişini bilgen, halqınıñ kelecegini müsbet şekilde qurulmasını maqsat edingenlerni bir arağa toplağan teşkilâttır. Milletimizniñ şimdiki vaziyetini ve onıñ bu alğa tüşürgen sebeplerni añlağan, bunıñ çezme yollarını bilgen ve milliy menfaatqa esaslanğan taqım, artıq öz işine başlağandır. Tek maqsadı - milliy qurtulış - olğanını bilgen BQ azaları, öz maqsadına adım-adım yaqınlaşmaqtadır. BQ azaları - vatanperverlik duyğularını, İslâm dini ve Qırımnıñ qıymetlerini bilgen ve progressiv ğayelerni taşığan gençlerdir.

Arabat, Qırım Eli (ukraince Соляне, Кирим-Елі, rusça Соляное, Кырым-Эли) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 91 kişi (2001 senesi).
Ukraina Şuralar Sotsialistik Cumhuriyeti, Ukraina ŞSC (ukraince Українська Радянська Соціалістична Республіка, УРСР, rusça Украинская Советская Социалистическая Республика, УССР) – 1920 - 1991 senelerinde yaşağan eski bir Şuralar Birligi cumhuriyeti.

İlk mektepni Bursada oquğan Otar 1935 senesinde İstanbulda Yüksek İqtisat ve Ticaret Mektebinden diplom aldı. Masebecilik ve masebe uzmanlığı yaptı, mesleki bazı eserler ve pek çoq maqale yazdı.

Pyongyang ayrıca, otel birkaç Kuleleri ölümsüzlük, dikilitaş yüklü bellek hakkında Kim Il-Seine ve Kim Jong Il genelinde Kuzey Kore ve ötesinde. Anıtlar bulunur sokaklarda Кумсон, Сынни, Сэсаллим ve Кванбок.

Bu mesele üzerine Amet Özenbaşlınıñ körüşleri bam-başqadır. Özenbaşlı diniy ve milliy sebeplerini ekinci planğa taşlap icretniñ esas sebepleri Rusiye çar ükümetiniñ vahşiy siyasetinde köre ve şöyle yaza: “Qırım 1783 tarihından soñra asla insanlıqqa yaqışmağan bir taqım vahşiyane tedbirlerle onı öz halqından boşatıp böyleliknen temizlemesini, tüşündigi yerlerge saray dalqavuqları ile bir taqım közü toymaz memur qafillerini yerleştirmek siyasetini qullanğan ve bu emelleri qarşısında iç bir mani tanımağan müstebdit çarlığın misli körülmemiş zulumı altında qalğandır”.

Memet Sevdiyar balalığından şiiriyetke avesli edi. O “Tatarlığım”, “Ant etkenmen” türkülerini yırlap, olarğa beñzegen teren manalı şiirler yazmaqnı arzulay edi. Mektepte talebe ekende yazğan pyesalarını arqadaşlarınen beraber sanalaştıra ediler. Qazanğa ketken yılı “Sağınuv” şiirini yaza. Radiokomitette çalışqanda efir içün ikâeler, radiomontajlar yarattı. 1935 senesi, orduğa ketecekte, qırımtatar teatriniñ direktorı Abibulla Baqqalğa büyük kölemli “Qaramanlar” adlı pyesasını berip ketken edi. Lâkin, şu yılları ziyalılarımıznı ğayıp etüv siyaseti Abdulla Baqqalnı da çetge qaldırmadı. O atılğan soñ, pyesa da ğayıp oldı.

Kimer muzıkaşinaslar deyler ki, "qara" adamlar dayın, soulnı kerek derecede "beyaz"lar beceramay, "beyaz" insanlarğa o kelişmegenin, amma ket-kete "blue-eyed soul" degen yöneliş te peyda olma başladı. Şay, ilk kere "kök-közlü soul", eki "beyaz" amerikanlı Bill Medli ve Bobbi Hetfildten ibaret, "Righteous Brother" vokal duet icrasında yañğırağan; 1964 seneden başlap olarnıñ audio yazuvları zencilernin hit-paradlarda bütün-vaqıt yanğıra ediler; soñra "Young Rascals", "Hall and Oates" ("Blueyed Soul Brothers"), "Delaney&Bonnie" ve başqaları o "beyaz" soul yönelişni devam ettirdiler. Şimdi ise "kök-közlü soul" ıstılası, qullanılmay, asıl, çünki çoqusi soul-hitler em "qara", em "beyaz"larnen birlikte yazıla, şay, ket-kete teri tüsi köstergiç kibi bir statusnı coygan.

Qırımda çoq istiraat evi, lager (meselâ, Artek), çeşit musafirhane bar. Eñ populâr raatlıq yerleri — Yaltanen Aluşta ile beraber bütün Qırımnıñ yalı boyu, Sudaq, Kezlev. 2007 senesi yanvar ayından dekabrgece Qırımda 5718 biñ kişi raatlandı.
Meñli Geray hanlıqta evelâ nizamnı ğayrıdan tiklegen soñ, 1484-de Osmanlı padişası II Beyazıdnıñ Aqkerman seferine 50 000 Qırım atlısınen qoşulıp Qırım Hanlığını ilk kere Osmanlılarnıñ fetih areketine qattı. Aqkerman seferi neticesinde Tuna özeni boyunda zapt etkenleri Balta, Tombasar, Qavşan qasabalarınen etrafı Qırım Hanlığına berildi.

Monastırışçe (ukraince Монастирище) - Ukrainanıñ Çerkası vilâyetinde bir şeer. Monastırışçe rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8 951 kişi (2007 senesi).

Qanuniy Sultan Suleyman devrinde uzun yıllar İstanbulda yaşağanı içün o zamanki Osmanlı sarayı ile olduqça eyi munasebeti bar edi. Qanuniyden balaban destek aldı. Harzem hanınıñ Osmanlı padişasından, rus cayılmasına qarşı yardım soravı üzerine osmanlı, Edil ile Don özenleri arasında bir kanal açmaq ve Hacı Tarhannı yañıdan zapt etmek içün areketke keçti. 1569-da Kefe beyiniñ idaresinde 15 biñ Osmanlı askeri, Devlet Geraynıñ ordusınen birlikte o yerge ketti. Lâkin, Vezir-i Azam Sokollu Mehmet Paşa devrinde başlanğan kanal tamamlanıp olamadı. Qırım ve osmanlı askeri keri çekildi. Bu vaqia bazı tarih adamaları tarafından Osmanlı Devletinde tohtaman deviriniñ işareti olaraq qabul etilgen.

Tilençi (ukraince Тіленчи, Докучаєве, rusça Тиленчи, Докучаево) - Qırımnıñ Qurman rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 477 kişi (2001 senesi).

Mala Danılivka (ukraince Мала Данилівка) - Ukrainanıñ Harkiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Ealisiniñ sayısı 7 471 kişi (2001 senesi).

Ali Bay (ukraince Уварове, Алі-Бай, rusça Уварово, Али-Бай) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 1055 kişi (2001 senesi).

İvanovka (ukraince Іванівка, Джепар, rusça Ивановка, Джепар) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 219 kişi (2001 senesi).

Glıboka (ukraince Глибока) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Glıboka rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 9 biñ kişi.

2001 senesi toplanğan malümatqa köre — 2 024 056 kişi (58,3 % ruslar, 24,3 % ukrainler, 12,1 % qırımtatarlar, 1,4 % belaruslar, 0,5 % tatarlar, 0,4 % ermeniler, 0,2 % yeudiler, 0,2 % lehler, 0,2 % moldovanlar, 0,2 % azerbaycanlılar, 0,1 % özbekler, 0,1 % koreyalılar, 0,1 % yunanlar, 0,1 % almanlar, 0,1 % mordvalar, 0,1 % çuvaşlar, 0,1 % çingeneler, 0,1 % bulğarlar, 0,1 % gürciler ve çirmişler (mariyler), bundan ğayrı qaraylar, qırımçaqlar ve digerler)

Cemil Kermençiklige 1937–de milliyetçilik iddasınen ağır apis cezası berilip Sibirge sürgün etildi. Lagerlerdeki zulüm ve eziyetke dayanamadı. 1942 senesinde Arhangelsk lagerinde vefat etti.

108 m. ö., Han hanedanı kazandı Кочосон kurucu onun yerine birkaç askeri bölgeleri. Başkenti birini, ilçe Наннан (낙랑국), kurulan, yılında, çağdaş Pyongyang. Наннан biriydi egemen güçlerin bölgeye kadar değil fethedildi 313 yılında набирающим güç devlet Goguryeo.

Amansız ölüm acayip insannı, büyük istidat saibini aramızdan alıp ketti. Osman Asanovnıñ aydın hatırası onı bilgenlerniñ yüreklerinde ebediy yaşar.
Sultan II Mahmud tahtqa çıqqanda Osmanlı Rusiyenen sançışa edi. İngilterenen 1809-da yasalğan añlaşma neticesinde Rusiyenen cenkke devam qararı berildi. Rusiyeniñ Frenkistannen meseleleri ve Osmanlı askeriniñ yıllar sürgen cenklerden yorğun tüşmesinden mütevellit eki yaq da 1812 senesinde barışıq añlaşması imzalamağa razı oldı. Bu añlaşmanıñ bazı şartları şulardır:

Bratske (ukraince Братське) - Ukrainanıñ Mıkolayiv vilâyetinde bir şeer şeklinde qasaba. Bratske rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 5 456 kişi (2011 senesi).

Asıl, fank ıstılası o jargon sözüdir, manası – şay faal oynamaqtır, terlegence. Mürekkepleşken vezin, er bir aletniñ partiyasılarında maksimal sinkopalar mevcut olmalı (şay, sinkopalı basqa "fank bası" deyler), em muzıkalı ibarelerniñ defalarca tekrarlaması – o fankniñ esas hususiyetleridir.

Novoselıtsâ (ukraince Новоселиця) - Ukrainanıñ Çernivtsi vilâyetinde bir şeer. Novoselıtsâ rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8,3 biñ kişi.

1551 senesinde I Devlet Geray Qırım hanı olaraq tayin etildi. Taht qavğalarını toqtatmaq içün Devlet Geray han emcesi Sahib Geraynı (1532-1551) ve onıñ ailesini öldürdi. Qırımdaki bu qanlı vaqialardan faydalanıp IV İvan Qorqunçlı (Groznıy) (1533-1584) çoq uzun sürgen bir qamaçavdan soñ 1552 senesinde Qazannı, 1556-da ise Hacı Tarhannı zapt etti. (Qazannıñ tüşmesinden soñ Edil özeni boyunda X asırnıñ 20-nci senelerinde qurulğan bir İslâm devleti yoq etilgen oldı).

Çürübaş (ukraince Приозерне, Чюрюбаш, rusça Приозёрное, Чурубаш) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 3 179 kişi (2001 senesi).

XVII asırnıñ ortalarında Bağçasarayda 2000 ev bar edi. Olardan üçte biri yunanlarnıñki edi. 1736 senesi Kristоf Minih yolbaşçılığı altında Rusiye ordusı şeerni bütünley yaqtı. Bugüngece saqlanılıp qalğan han saraynıñ yapıları 1740-1750 seneleri şeerniñ ğayrıdan tiklenüvi ketişatında quruldı. 1794 senesi Bağçasarayda 5 degirmen, furunlar, sepici, demirci, ayaqqap, tüfek ustahaneleri, bayağı ticaret evleri ve tükânlar, 17 kervan-saray bar edi.

Büyük Sahra (arapça الصحراء الكبرى‎‎, aṣ-ṣaḥrā´ al-kubrā) – dünyanıñ eñ büyük sıcaq sahrası olıp, Afrikanıñ şimalinde, qıtanıñ ortası ile şimalini qaplağan 9 000 000 km² büyükliginde balaban bir sahradır. Eñ büyük suvuq sahra ise Antarktidadır.

Qıdırlez (ukraince Войкове, Кидирлез, rusça Войково, Катерлез) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 4 289 kişi (2001 senesi).

Aqköz (ukraince Горностаївка, Аккоз, rusça Горностаевка, Мариенталь, Аккоз) — Qırımnıñ Yedi Quyu rayonında bir köydir. Ealisiniñ sayısı 2 639 kişi (2001 senesi).

Kosiv (ukraince Косів) - Ukrainanıñ İvano-Frankivsk vilâyetinde bir şeer. Kosiv rayonınıñ merkezi. Ealisiniñ sayısı 8,3 biñ kişi (2001 senesi).

Моранбонский tiyatro — ilk tiyatro bölgesinde yer alan, ülkenin İkinci dünya savaşı'ndan sonra. Aralık 2004 tarihinde, kişisel emrini Kim Jong-il'in yeniden başladı tiyatro,......, 2005 yılında.

ABŞda Azat Ukrain İlimler Akademiyasınıñ aqiqiy azası oldı. 1995 senesi T. Şevçenko adına Devlet mukâfatınıñ laureatı, Azatlıq nişanınıñ saibi.