Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
For the 2010 Formula Ane saison, Rosberg jyned the re-brandit Mercedes team, furmed bi Mercedes's takower o 2009 constructors' champions Brawn GP. Syne then, Rosberg haes enjoyed his maist successful period, winnin three Grands Prix an earnin fower pole poseetions. He won the 2016 Formula Ane Driver's Championship, an propaled his retirement frae Formula Ane five days later.

Marcus Aemilius Lepidus (Laitin: M·AEMILIVS·M·F·Q·N·LEPIDVS), (born c. 89 or 88 BC, died late 13 or early 12 BC) wis a Roman patrician who wis triumvir wi Octavian (the futur Augustus) an Mark Antony, an the last Pontifex Maximus o the Roman Republic.

In the 2001 census, 168,307 fowk identified ane o the follaein as their mither tongue (wi percentage o total population): 154,157 Bulgarie (&000000000000009070000090.7%), 6,994 Turkis (&00000000000000040999994.1%), 6,033 Roma (Gypsy) (&00000000000000035000003.5%), an 1,123 ither (&00000000000000007000000.7%).

Regional History Museum in the "Parque Constitución", a lairge airt museum dountoun an a nummer o smaw airt galleries awned bi several o the local varsities.

The Borough Council is Conservative controlled an haes been syne 1999. Follaein the elections on 3 Mey 2012, o the 31 Councillors, 24 are Conservative, 6 Liberal Democrat an 1 independent, representin 15 wairds. The mayor o the Borough, currently Conservative Councillor Dennis Steadman, is electit each year bi his or her fellae cooncillors an is the Civic Head of the Borough. There is a Deputy Mayor an aw.

Marie Anne de La Trémoille, wis first mairit aged 15 in 1659 tae Blaise de Talleyrand, Prince o Chalais who wis killed in a duel. They haed no childer.

Beginnin in the late 1950s, Culiacán became the birthplace o a incipient unnerground economy based on illicit drogs exportit tae the Unitit States. The completion o the Pan-American Heich-gate an the regional airport in the 1960s acceleratit the expansion o a wirkable distribution infrastructur for the enterprisin few faimilies that wad later come tae dominate the internaitional drog cairtels alang Mexico's Paceefic Northwast.

The ceety wis occupeed frae the 3rd millennium BC but became important early in the 2nt millennium unner the keengs o the First Dynasty o Babylon. The saxt keeng o this dynasty wis Hammurabi (1792-1750 BC) who made Babylon the caipital o a vast empire an is best remembered for his code o laws.

The present bundaries date frae 1932 when the parishes o Crofton, Hook with Warsash, Portchester, Sarisbury an Titchfield, aw previously pairt o the Fareham Rural District wur addit tae Fareham urban destrict.

The Caliphate tree'd tae control aw thir regions, an for this reason Bogha decidit tae repopulate the ceety o Chamkor in the Kura river wi Muslims. Chamkor, bein near Barda an Ganja, wis intendit tae act as a regional monitorin post. Bi order o the new Caliph in 862, the impreesoned princes wur tae be released an alloued tae return tae thair umwhile domains on the condeetion o becomin Muslim. (Housomeivver, thay aw abandoned Islam efter thair return.)
Законодательное Собрание Краснодарского края. Закон №696-КЗ от 5 мая 2004 г. «Об установлении границ муниципального образования Ленинградский район, наделении его статусом муниципального района, образовании в его составе муниципальных образований — сельских поселений — и установлении их границ», в ред. Закона №2053-КЗ от 28 июля 2010 г «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Краснодарского края». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "Кубанские новости", №80–81, 18 мая 2004 г. (Legislative Assembly of Krasnodar Krai. Law #696-KZ of May 5, 2004 On the Establishment of the Borders of the Municipal Formation of Leningradsky District, on Granting It the Status of a Municipal District, on the Establishment of the Municipal Formations—Rural Settlements—Within Its Structure and on the Establishment of Their Borders, as amended by the Law #2053-KZ of July 28, 2010 On Amending Several Legislative Acts of Krasnodar Krai. Effective as of the day of the official publication.).

Constitución Ceevic Centre: Culiacán's ceevic centre locatit in eastren ceety at the Malecón Viejo (Auld Watterfront), facin the Tamazula river. It haes the Culiacán Library, the Culiacán Zoo, the seicont Dancin Foontains in ceety whaur fowk go whan it is het, sports courts, a big run track an a Hellenic theater.

The industrie revivit in 1773 whan Catherine the Great established a new iron foondry upstream the Lososinka River. Designed tae provide cannons for the ongoin Rousho-Turkis Wars, the foondry wis namit Alexandrovsky, efter Alexander Nevsky, who wis considered a patron saunt o the region. The factory was modernized and expandit unner superveesion o Charles Gascoigne in 1787–96. Local pundits claim that the first railwey in the warld (чугунный колесопровод) wis inauguratit for industrial uises o the Alexandrovsky foondry in 1788.

The French Revolution reached Geneva in 1792, an in Februar 1794, the Republic gied itsel a new, revolutionary constitution that proclaimit the equality o aw citizens. Efter the execution o Maximilien Robbespierre in Julie o the same year, there wis a coonter-revolution, that gained the upper haund bi 1796. This promptit the [[Campaigns

Kandal (Khmer: កណ្ដាល, "Central") is a province (khaet) o Cambodie. Its caipital is Ta Khmao toun (lit. Black grandfather). The province completely surroonds, but daes no include, the naitional caipital Phnom Penh. The Rithy Panh film Rice People wis filmit here.

In total, Leilek Destrict include 1 toun an 46 veelages in 9 rural communities (aiyl okmotus). The rural communities an settlements in the Leilek Destrict are :
Coonty Sligo (Erse: Contae Shligigh‎) is ane o the twenty-sax coonties o the Republic o Ireland an ane o the thirty-twa coonties o Ireland. It is located in the province o Connacht. It wis named efter the toun o Sligo (Erse: Sligeach‎) which is the anglization o the Erse Sligeach meanin Place o the Shells. The population o the coonty is 60,894 according to the 2006 census. Sligo is the 22nt lairgest o Ireland's 32 coonties in area an 25t lairgest in terms o population. It is the fowert lairgest o Connacht's 5 coonties in size an third lairgest in terms o population.

Born in Glesga an a anerly bairn, her faimily muivit tae Kirn athort the watter in Argyll when she wis vera young, tae run a smaw hotel, efter her faither haed suffered a hert attack. As a bairn she suffered an attack o tuberculosis an uised a wheelchair for a time, which kindled a dream o becomin a actress. At the age o 17 she wan a place tae RADA, but insteid trained in Glesga, nearer tae her faimily.

Adomnán or Adamnán o Iona (Laitin: Adamnanus, Adomnanus; c. 624 – 704), an aa kent as Eunan (frae Erse Naomh Ádhamhnán), wis an aibot o Iona Aibey (r. 679–704), hagiographer, statesman, canon jurist, an saunt.

Goragorsky (Roushie: Горагорский; Chechen: Горагорск) is a landwart locality (a dounset) in Nadterechny Destrict o the Chechen Republic, Roushie, locatit on the Gorga River. Population: 4,668 (2010 Census).

Sant Climent de Llobregat is a municipality in the comarca o Baix Llobregat, Barcelona Province, Catalonie, Spain. It is connectit bi road wi Viladecans an Sant Boi de Llobregat.
Săng-săng (三山) sê Hók-ciŭ gì biék-chĭng, ĭng-ôi gô-dā̤ Hók-ciŭ siàng diē-sié ô săng láung săng. Cī săng láung săng dó̤-dā̤ sê diē săng láung, gó mâ̤ chĭng-chū. Hiêng-sì-câi cī săng láung sê Bìng-săng (屏山), Ŭ-săng (烏山), Ṳ̆-săng (于山).

Diòng-gáu-sê̤ṳ (傳教士) sê cī giĕng-dêng gì sáng cê-gă gì cŭng-gáu, mâ̤ giăng huông, bié gáu gì-tă dê-huŏng hióng bék-nè̤ng sŏng-diòng cŭng-gáu gì nè̤ng.

Lìng Chṳ̆ (林紓, 1852 - 1924 nièng), nguòng-miàng Lìng Gùng-ngṳ̆k (林群玉), cê Gìng-nàng (琴南), Hók-ciŭ-nè̤ng, Dṳ̆ng-guók gê̤ṳng-dâi chók-miàng gì huăng-ĭk-gă. Chŭi-iòng ĭ hùng-nó̤h nguôi-ngṳ̄ dŭ mâ̤ báik, dáng-sê ĭ gâe̤ng bĕk-nè̤ng gák lā̤ huăng-ĭk cêng sâ̤ Ĭng-ngṳ̄ gâe̤ng Huák-ngṳ̄ ùng-hŏk.

Dŏng-sì, Hĭ-lé-nà̤ sĭk-hèng siàng-băng tā̤-cié. Ô sâ̤ siàng-băng dài-dŏng, Ngā-diēng gì mìng-cuō cié-dô gâe̤ng Sṳ̆-bă-dăk gì cĭk-tā̤-huá, gŭng-sê̤ṳ-huá cié-dô có̤i ô dô̤i-biēu-séng.

琉球國敆滿清其三藩之亂臺中乞做散斗，遘尾了滿清政府出錢修好。1875年，日本強迫琉球共中國斷絕外交關係，反對日本統治其琉球儂走來福州，住着嚽塊，要求滿清政府向日本抗議。1879年日本滅琉球以後，固有野価來福州其琉球儂住着茲裡勢。遘1937年抗日戰爭爆發以後，裡勢其琉球儂基本都轉厝了。

«Nguŏk-guŏng-guŏng» (月光光, La Luna, guók-cié ĭng-biĕu: /laˈluna/ [laˈluːna]), sê găk 2011 nièng iù Pixar Dông-uâ Gĕ̤ng-cáuk-sék cié-cáuk gì dông-uâ duāng-piéng , iù Enrico Casarosa cék-dō̤ (執導). Găk Ăng-sék Guók-cié Dông-uâ Ōng-diēng (安錫國際動畫影展) siông bóng-ióng gó-gă găk «Ṳ̄ng-gāng Diòng-siók» cĭ-sèng bó̤-bóng. «Nguŏk-guŏng-guŏng» găk 2012 nièng 11 nguŏk 13 hô̤ găk «Ṳ̄ng-gāng Diòng-siók» gì DVD gâe̤ng Làng-guŏng (藍光) guŏng-diĕk (光碟) siông huák-hèng. Cī bĭh duāng-piéng gó ké̤ṳk siŭ-liŏh diŏh «Pixar Dông-uâ Duāng-piéng Hăk-cĭk 2» (--動畫短片合集 2, Ĭng-ngṳ̄: Pixar Short Films Collection, Volume 2).

Uòng Nāi-siòng có̤-sá̤ chuó-diē sê có̤-chèng gì, gă-gīng bìng-gṳ̀ng. 1866 nièng, ĭ gŭi-ĭ lāu Gĭ-dók-gáu, kăi-sṳ̄ ciék-ché̤ṳk să̤-huŏng ùng-huá dĭ-sék. 1869 nièng, ĭ kék pái gáu Hók-ciŭ Dĕ̤ng-gă̤ Hók-ĭng-dòng (福音堂) duòng-gáu, cĭ-hêu bô diŏh Mìng-gĕ̤ng iòng-âng gáuk-dê duòng-gáu. 1873 nièng kī, ĭ lièng-â-lì 5 nièng dăng-êng Mī-ī-mī-huôi nièng-ngiê-huôi cṳ̆-gé. Ciā gĭ-găng, ĭ chăng-ṳ̄ huăng-ĭk gâe̤ng biĕng-siā lāu iā sâ̤ cṳ̆ gâe̤ng bó̤-cāi, iā sāi Hók-ciŭ-uâ huăng-ĭk Séng-gĭng Gêu-iŏk, dó̤i-chiū cháung-bâing lāu Hók-ĭng, Buòi-nguòng gâe̤ng Ĭng-huà săng-ciáh cṳ̆-iêng.
Hók-ciŭ nè̤ng cié-cáu ô „Guăng săng mìng sé kuóh-dà̤ ngô“ (官三民四曲蹄五) gì gōng-huák. Cêu sê gōng, có̤-guăng-gì diŏh Sĕk-nê-nguŏk niék-săng cié-cáu, báh-sáng diŏh niék-sé cié-cáu, kuóh-dà̤ diŏh niék-ngô cié. Săng-sĕk màng-buŏ gì sèng-âu, kuóh-dà̤ â̤ ciŏng sùng kŭi gáu Mìng-gĕ̤ng dâi-dŏng kó̤, miēng lā̤ cái-ciō (債主) lì tō̤ cièng, cuòi hô̤ lā̤ „chiĕng-gŏ̤“ (遷篙). Ciáng-nguŏk chĕ̤-nê gáu chĕ̤-sé, nṳ̄-gái gâe̤ng niè-giāng â̤ siông ngiâng tō̤ guōi (討粿), kó̤ Háng-nè̤ng diêu gì dê-huŏng, gă-gă-chió-chió chióng sĭ bái nièng (唱詩拜年), gōng gék-lé gì uâ lì tō̤ guōi. Kuóh-dà̤ chók-miàng gì «tō̤ guōi sĭ» (討粿詩) ô: „Gŭ sō̤ sĕ̤ng-sĕ̤ng hŏk sĭng-nièng, è̤ng-è̤ng sāng-dĕng guá tiăng sèng; hō̤ gŏ̤ hō̤ guōi sáe̤ng nù kó̤, gĭng-cê bà̤-bēng kiê muòng sèng.“ (姑嫂雙雙賀新年, 紅紅傘燈掛廳前; 好糕好粿送奴去, 金字牌板豎門前) „Gô nièng gáu kó̤ bô sĭng nièng, sĕng-é hĭng-lè̤ng téng duâi cièng; gŭng-hī huák-cài bìng-ăng guó, sáe̤ng nù tòng-guōi guó mùong sèng.“ (舊年過了又新年, 生意興隆賺大錢; 恭喜發財平安過, 送奴糖粿過門前) dēng dēng. Có̤ cáik gì sèng-âu, Kuóh-dà̤ ô chióng ngṳ̀-gŏ̤ (漁歌) gì diòng-tūng, bók-guó cuòi găk gĭng-dáng ô sék-diòng gì ngùi-hiēng.

Ngù Chĭng-nguòng (Háng-cê: 吳清源, Nĭk-buōng-ngṳ̄:呉清源 (ごせいげん), 1914 n. 6 ng. 12 h. - 2014 n. 11 ng. 30 h.) sê Nĭk-buōng siŏh ciáh chók-miàng gì ùi-gì gì-chiū. Ĭ sê Dṳ̆ng-guók nè̤ng, găk Hók-ciŭ chók-sié.

Lò̤-sĭng-ták có̤i cā sê Sóng-dièu gì sèng-âu kī gì, dŏng-sì Lò̤-sĭng-săng gó sê sióh ciáh gĕ̤ng-sĭng-dō̤, ng-sê chiông gĭng-dáng ciŏng-uâng gâe̤ng báe̤k-gièng lièng siŏh dŏi. Mìng-dièu gì sèng-âu táh kó̤, dṳ̀ng-sĭng kī hō̤. Gĭng-dáng nē̤ng-gă káng-giéng gì sê Mìng-dièu gì ták. Muāng-chĭng Guŏng-sê̤ṳ 10 nièng (1884 nièng), Dṳ̆ng Huák Ciéng-cĕng báuk-huák, Muāng-chĭng cūi-gŭng gâe̤ng Huák-guók buô-dôi găk cŭ-uái hô-gê̤ṳng dó̤i páh, ciā ták ké̤ṳk páu-dâng páh ngài kó̤. 1964 nièng dṳ̀ng-sĭng siŭ hō̤.

Ĭ găk 1843 nièng chăng-kō̤ Gĭ-dók-gáu cháung-lĭk Bái-siông-dá̤-huôi. 1850 nièng găk Guōng-să̤ cô̤-huāng, gióng-lĭk Tái-bìng-tiĕng-guók, cê̤ṳ-chĭng Tiĕng-uòng (天王). 1853 nièng páh giâ Gĭng-lìng (gĭng-dáng gì Nàng-gĭng), ciŏng hŭ-uái gāi-miàng hô̤ lā̤ Tiĕng-gĭng, diâng có̤ siū-dŭ.

Huòng-dĭng Gié (皇貞季, 1984 n. 9 ng. 12 h. - ), buōng-miàng Uòng Dĭng (王禎), Hók-ciŭ nè̤ng. Sê puói-ĭng iēng-uòng, iâ sê puói-ĭng dô̤-iēng, cuō-iéu ké̤ṳk dông-uâ, iù-hié puói-ĭng. Gâe̤ng Săng-sĭng (山新) dēng-dēng nè̤ng cháung-lĭk lāu Báe̤k-dēu Kié-ngò̤ Gĕ̤ng-cáuk-sék.

Huò-sĭng găk céng-dê gâe̤ng ngôi-gău gà̤-dēng iā ô buōng-sê̤ṳ, gó-chṳ̄ Gièng-lṳ̀ng iā káng-dâe̤ng ĭ, niông ĭ có̤ duâi guăng. Bók-guó ĭ iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng siŏh ciáh iā chók-miàng gì tăng-guăng, chió lā̤ cièng ô gūi é hī-māng sâ̤. Ĭ gâe̤ng Gă-kéng guăng-hiê mâ̤ huò, 1799 nièng Gă-kéng chĭng-céng ī-hâiu mā-siông ciŏng ĭ niăh kī lì, bék ĭ cê̤ṳ-sák.

Cūi (水, Huá-hŏk-sék: H2O) sê cū-siàng sĕng-mêng dék gĭ-buōng gì ŭk-cék, sê cêng sâ̤ ŭk-lī gâe̤ng huá-hŏk huāng-éng gì ṳ̀ng-cá̤ (solvent). Dê-giù gà̤-dēng ô cĭng hŭng-hó gì cūi, duâi buô-hông dŭ còng-câi diŏh hāi-iòng gâe̤ng gĭk-dê gì bĭng-chuŏng lā̤, iâ ô siŏh buô-hông ī hùng, ṳ̄, ò̤, kă̤ dēng-dēng hìng-sék còng-câi. Dê-giù gì cūi-sùng-kuàng lā̤ có̤ mò̤-dìng-mò̤-hiók gì ông-dông: cĭng-huák, gáung-ṳ̄, làu gáu hāi lā̤.
Yughur-cŭk (Yughur-ngṳ̄: Yughur) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh mìng-cŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Găng-sé̤ṳk. Yughur-cŭk iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék. Ciā mìng-cŭk sê gô-dā̤ Uyghur Dá̤-guók ciō-tā̤ mìng-cŭk gì hâiu-dâi, gó-chṳ̄ gâe̤ng Uyghur-cŭk gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê cĭng chĭng.

修改以後其茲種拼音文字也就是現在其平話字。傳教士各儂使平話字出版各種各樣宗教書。1905年，使平話字寫其福州話新約聖經《我救主耶穌基督其新約書》（NGUĀI GÉU-CIŌ IÀ-SŬ GĬ-DÓK GÌ SĬNG-IÓK CṲ̆）出版。1908年，合編其新舊約聖經《聖經新舊約全書》（SÉNG GĬNG SĬNG GÔ IÓK CIÒNG CṲ̆）出版。

Huăng-kê (番柿) sê siŏh cṳ̄ng sĭk-ŭk, giék gì guōi â̤ siĕh. Huăng-kê gì guōi sê è̤ng gì, sṳ̆k gì sèng-hâiu â̤ diĕng, muôi sṳ̆k gì sèng-hâiu ê sê sŏng gì.

Lè̤ng-ū Huòng-dá̤ (隆武皇帝, 1602 n. 5 ng. 25 h. - 1646 n. 10 ng. 6 h.), miàng Ciŏ Ṳ̆k-gióng (朱聿鍵), sê Nàng-mìng gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1645 nièng gáu 1646 nièng câi-ôi.

Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Hùng“ gâe̤ng „Ăh“ lâng bĭh siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /h/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤ làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭh dĕk-diēng.

Huăng-ĭk: "Eosturmonath, hiêng-câi ké̤ṳk ĭk có̤ bô-uăk nguŏk (paschal month), nguòng-lài sê gŏng-gé̤ṳ nṳ̄-sìng Eostre sū kī gì, hiêng-câi ī-gĭng sê ciā cáik-nĭk gì miàng-chĭng lāu."

Dùng-ìng téng „uòng-ciòng cièng-hèng“ diōng gáu iēng-chióng-huôi, găk «Sê̤ṳ-liĕk» gì bài-miàng biéng siàng dâ̤ ék, bô sāi sĭng gì giéng ciŏng mò̤-tàu dŭ tài sī kó̤. Dáe̤ng-chŏng gáu-sêu dĭk-dĭk kiê găk nguòng-lài ông-ìng «Dŏ̤-giéng» gì Augma hŭk-ô-ké bùng, dāng ké̤ṳk Gé̤ṳk-gŏng niěk kó̤. Iù-nā ciŏng gé-é dò̤ huàng hâing-còng-ciā, bô gōng dùng-ìng ĭ-gáuk-nè̤ng tiăng—ĭ cê-gă gì nguông-uông nâ sê chióng-gŏ̤. Dāng Iù-nā gâe̤ng ĭ-hó (依附) găk dâ̤ siŏh báh lèu mò̤-tàu gì nguòng-dâi-mā cà̤ siĕu-sék lāu.

Mìng-ciō Céng-buô-dōng (民主進步黨), iâ gāng-chĭng Mìng-céng-dōng (民進黨), sê Dài-uăng gì siŏh ciáh céng-dōng. 1986 nièng 9 nguŏk 28 hô̤, diŏh Dài-báe̤k gì Ièng-săng Dâi-buông-dáing sìng-lĭk.

1843 nièng, Hùng Séu-ciòng găk Guōng-să̤ gióng-lĭk Bái-siông-dá̤-huôi. Chŭi-iòng-gōng ciā cŭ-cék sê chăng-kō̤ Gĭ-dók-gáu huák-mìng gì, ĭ diē-sié ô iā sâ̤ gōng gì gâe̤ng Gĭ-dók-gáu mâ̤ siŏh-iông. 1850 nièng, Hùng Séu-ciòng cô̤-huāng, gióng-lĭk Tái-bìng-tiĕng-guók. Gáu-muōi-lāu găk 1853 nièng páh giâ Gĭng-lìng (gĭng-dáng gì Nàng-gĭng), ciŏng hŭ-uái gāi-miàng hô̤ lā̤ Tiĕng-gĭng, diâng có̤ siū-dŭ. Có̤i giòng-duâi gì sèng-âu, Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng dŭ ké̤ṳk ĭ páh giâ lì lāu.

Hók-ciŭ nè̤ng có̤i sèu siăh gì guă-cī sê háik-guă-cī(黑瓜子), ĭ sê siŏh cṳ̄ng să̤-guă gì guă-cī. Bók-guó, gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng có̤i sâ̤ nè̤ng siăh gì sê hióng-nĭk-gì gì guă-cī.

Nguòng-cṳ̄ (atom) iù nguòng-cṳ̄-hŏk (bău-guák cék-cṳ̄ gâe̤ng dṳ̆ng-cṳ̄) gâe̤ng diêng-cṳ̄ cū-siàng. Diêng-cṳ̄ (dái hô-diêng) gì só-liông gâe̤ng nguòng-cṳ̄-hŏk sū dái gì diêng-liông (céng-diêng) siŏng dṳ̆ng-huò.

Hŏk huāng-éng-dŏi sê siŏh cṳ̄ng kāi-dông gâe̤ng kóng-cié tì-sṳ̆k gì liêng-sék hŏk huāng-éng gì cŏng-dé. Mŭk-cièng, liĕk-biéng sék hŏk huāng-éng-dŏi ké̤ṳk sāi gáu diêng-chiōng gâe̤ng sùng gèng-dēng lì tì-gṳ̆ng nèng-nguòng. Sié-gái siông dâ̤-ék cô̤ hŏk huāng-éng-dŏi sê Mī-guók siék-gié gì Chicago ék-hô̤ dŏi, găh 1942 nièng 12 nguŏk 2 hô̤ dăk-gáu lìng-gái.
Lièng-hăk-guók (聯合國) sê siŏh ciáh iù iā sâ̤ ciō-guòng guók-gă cŭ siàng gì guók-cié cŭ-cék, ciā cŭ-cék mŭk-dék sê ché̤ṳk-céng gáuk ciáh guók-gă găk guók-cié-huăk, guók-cié ăng-ciòng, gĭng-cá̤ huák-diēng, siâ-huôi céng-buô, ìng-guòng, gŭng-mìng cê̤ṳ-iù, céng-dê cê̤ṳ-iù, mìng-ciō gâe̤ng sĭk-hiêng sié-gái huò-bìng.

Gâng (汗) sê nè̤ng cī siŏh lôi cék-tùi dông-ŭk tŭng-guó gâng-siáng hŭng-mĭk chók lì gì ĭk-tā̤. Ék-buăng lì gōng cī siŏh lôi dông-ŭk găk cê-gă giéng-gáe̤k iĕk gì sèng-âu â̤ chók gâng, mŭk-dék sê gáung-ŭng. Gâng gì ciō-iéu sìng-hông sê cūi, chă-bók-dŏ̤ găk 98% gáu 99% cō̤-iêu, diông giâ lì sê lṳ̆k-huá-năk, iā ciēu liông gì niêu-só gâe̤ng gì-tă sièng-lôi.

Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók chók-kāu Nĭk-buōng gì băh-ngṳ̀ng, chék-ké, dŏ̤ giéng, bìng-hŭng gâe̤ng bù-siéng, ciŏng Dṳ̆ng-guók gì Dṳ̆ng-iŏh, cṳ̀-ké, sĭ-dièu, dè̤ng-cièng mâ̤ gáu Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng, bô ciŏng Dĕ̤ng-nàng-ā, Éng-dô gâe̤ng Ā-lá-báik guók-gă gì să̤-ngiù-gáe̤k, sŭ-mŭk, hiŏng-lâiu, sék, tòng, chiông-ngà dēng dēng gì nó̤h mâ̤ kó̤ Dṳ̆ng-guók, Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng. Liù-giù diŏh hī sèng-âu téng diōng-kāu mâiu-ê diē-sié téng iā sâ̤ cièng, ké̤ṳk nè̤ng hô̤ có̤ „Uâng-guók cĭng-liòng“ (萬國津樑), é-sé̤ṳ sê gī-hù sū-iū buóh siōng có̤ dó̤i-ngôi mâiu-ê sĕng-é gì nè̤ng dŭ â̤ iù ĭ cŭ-uái giàng.

Huák-dìng lā̤ gì diòng-gīng sê gū-sê̤ṳ gì dṳ̆ng-sĭng. Săi-lŏk-káik gê̤ṳ-ciŏk ciék-sêu lâng buôi gì cièng, ĭ ngâing dĭh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì nṳ̆k. Huák-guăng dò̤ ĭ siŏh lăk bâing-huák dŭ mò̤, cêu chiāng lì siŏh ciáh nièng-kĭng gì "huák-lŭk báuk-sê̤ṳ" (Pŏ̤-să̤-ā cŏng gì) gâe̤ng ĭ gì bé-cṳ̆ (Nà̤-lé-să cŏng gì). Pŏ̤-să̤-ā chiāng-giù Săi-lŏk-káik hō̤-sĭng, dáng-sê ĭ bô gê̤ṳ-ciŏk lāu. Dāng huák-dìng cêu â̤ kīng Săi-lŏk-káik gáh giâ Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì siŏh bông nṳ̆k.

Dài-uàng gì Mìng-nàng-ngṳ̄ gâe̤ng Hók-gióng gì Â-muòng kiŏng iā chiông. Găk Dài-uàng, Mìng-nàng-ngṳ̄ iâ hô̤ lō̤ "Dài-ngṳ̄" (臺語), "Dài-uàng-uâ" (臺灣話) gâe̤ng "Holo-uâ".

Lhoba-cŭk (Lhoba-ngṳ̄: ལྷོ་པ་) sê Nàng-ā gì siŏh ciáh mìng-cŭk, sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók gì Să̤-câung gâe̤ng Éng-dô gì Arunachal Pradesh. Lhoba-cŭk iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék. Lhoba-cŭk gâe̤ng Câung-cŭk gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê cĭng chĭng.

Ĭ-hŏk (醫學) sê ciŏng-muòng ngiēng-géu ciŏng ké̤ṳk nè̤ng káng-bâng, dê-bâng, gâe̤ng ê̤ṳ-huòng bâng gì kuŏ-hŏk. Ciā bâng bău-guák sĕng-lī gì bâng gâe̤ng sĭng-lī gì bâng.

Liù-giù-guók (琉球國, Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: ルーチュークク) sê siŏh ciáh gô-dā̤ gì guók-gă, găk hiêng-câi Nĭk-buōng Okinawa-gâing gâe̤ng Kagoshima-gâing gì Amami gùng-dō̤.

Dâi-bĭk Uòng (大辟王, Hĭ-báik-lài-ngṳ̄: דָּוִד‎), iâ huăng-ĭk có̤ Dâi-ôi Uòng (大衛王), sê Ī-sáik-liĕk gì siŏh ciáh guók-uòng, diŏh «Gô-iók Séng-gĭng» diē-sié ô ĭ gì gó-sê̤ṳ.
Hók-ciŭ-uâ sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié iâ ô cĭng sâ̤ gū Háng-ngṳ̄ gì sìng-hông. Cī piĕ sṳ̀-ngṳ̄ găk gĭng-diēng diē-sié dŭ â̤ tō̤ diŏh. Ŏ̤h „diē-nè̤ng“ gì „diē“ (底), cī bĭh cê cêu sê Lĕ̤k-dièu sèng-hâiu gì ê̤ṳng-ngṳ̄. Lĕ̤k-dièu sèng-hâiu gì Háng-ngṳ̄ sāi „diē“ lì có̤ cī-sê ngì-ông-sṳ̀. Gó ô chiông „nguāi gì nó̤h“, „ĭ gì nó̤h“ diē-sié gì „gì“, sê téng Cìng-dièu sì-dô̤i bō̤-làu giâ lì. Gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ diē-sié gì „nè̤ng-káh“, „hŭng-tăi“, „mìng-chòng“, „téng-cièng“ dŭ sê téng Dòng-dièu Sóng-dièu sì-dâi sāi gì gū Háng-ngṳ̄ diē-sié bō̤-làu giâ lì.

Téng Sóng-dièu kăi-sṳ̄, kuóh-dà̤ ké̤ṳk lṳ̆k-dê gà̤-dēng gì Háng-nè̤ng dóng có̤ „ciéng-mìng“ (賤民) káng mâ̤ kī. Gô-dā̤ ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák, Hók-ciŭ gì nàng-gái nâ mò̤ cièng tō̤ lâu-mā, ng-sê tō̤ gĕ̤ng-muói-giāng, cêu sê kó̤ tō̤ lâng-gā-siăng (兩個聲, cī ngôi-dê lì gì nè̤ng). Kuóh-dà̤ gì sĕng-sāng gâe̤ng sĕng-uăk dŭ sêu gáu iā duâi gì hâing-cié, mâ̤ sāi siông ngiâng diâng-gṳ̆, mâ̤ sāi sê̤ṳng sĭ-dièu (絲綢) gì ĭ-siòng, mâ̤ sāi gâe̤ng Háng-nè̤ng giék-huŏng, siông áng mâ̤ sāi ciă sāng gâe̤ng sê̤ṳng à̤, ô hō̤ dâi mâ̤ sāi diŏng-dĕng-giék-chăi (張燈結綵), giàng diô dŏng diŏh uăng iĕu dă̤ tàu ièng biĕng-dău giàng, mâ̤ sāi sê̤ṳng Háng-nè̤ng gì ĭ-siòng, kó-guāng siŏh mĕng gèng siŏh mĕng dă̤. Nṳ̄-gái sĕ̤ buáng-biĕng-guói (半爿髻), mâ̤ sāi ŏ̤k Háng-nè̤ng nṳ̄-gái hŭ-uâng sĕ̤. Ô gì dê-huŏng gó géng-cī kuóh-dà̤ siông ngiâng lì, dŏng-dê ô „Kuóh-dà̤ nĕ̤ng siông ngiâng, siông ngiâng páh sī mò̤ buòi miâng“ (曲蹄莫上岸, 上岸拍死無賠命) gì gōng-huák. Siông ngiâng diâng-gṳ̆ gì kuóh-dà̤ iâ mâ̤ sāi kī kĕk uă có̤ dīng gì chió, ŏ̤k Háng-nè̤ng kī ô huōi-chiòng-bău gì chió gâing-gâing sê mâ̤ sāi gì. Ô gì chió bó gì kuóh-dà̤ kĕk iā sâ̤ cièng kó̤ uōi-lô (賄賂) siŏh sáng gì Háng-nè̤ng, kĕk Háng-nè̤ng gì mìng-gék kó̤ tĕ̤k-cṳ̆ kō̤-cṳ̆. ̍ Muāng-chĭng muăk-gĭ Hók-ciŭ ô siŏh ciáh miàng hô̤ lā̤ Guóh Báik-chiŏng (郭柏蒼) gì tĕ̤k-cṳ̆-nè̤ng, diŏh ĭ siā gì «Dé̤ṳk găng Sĕk-nĭk uâ» (竹間十日話) diē-sié, ô gōng siŏh ciáh Sông-dê (順治) nièng-găng miàng-cê hô̤ lā̤ Gĭng Giáng (金鏡) gì céng-sê̤ṳ ĭng-ôi chió bék gâe̤ng gĕ̤ng-muói-giāng giék-huŏng, siâ-huôi dê-ôi biéng iā dă̤ gì gó-sê̤ṳ:

1851 nièng, Napoléon 3-sié (Louis Napoléon) uòng-ciòng kóng-cié lāu guòng-lĭk, huāng-dó̤i ngiê-huôi cié-dô. Hugo gŭng-kăi piĕ-pàng ĭ sê Huák-guók gì buâng-dù. Hugo giăng ĭ â̤ sêu gáu Napoléon 3-sié gì páik-hâi, cêu cāu kó̤ guók-nguôi, ék-dĭk gáu 1870 nièng Napoléon 3-sié ké̤ṳk tiāng huăng cĭ-hâiu, ĭ ciáh diōng Bă-là̤.

Dăng-măh (Dăng-măh-ngṳ̄: Danmark), hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ Dăng-mĕk, sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Báe̤k-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi. Dăng-măk sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

1963 nièng, Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ (錢鐘書) kăi-sṳ̄ cé̤ṳ-é diŏh Lìng Chṳ̆. Găk Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ gì sāng-ùng «Lìng Chṳ̆ gì Huăng-ĭk» diē-lié, ĭ bŏ̤ Lìng Chṳ̆ gì cáuk-pīng cūi-bìng cĭng gèng. 1981 nièng, Siŏng-ô Éng-cṳ̆-guāng (商務印書館) bô dṳ̀ng-sĭng chók-bēng lāu 10 buô Lìng Chṳ̆ gì huăng-ĭk cáuk-pīng.

Chói-siĕk(嘴舌) sê chói diē-sié buóh gì iā duâi gì siŏh déng nṳ̆k, dò̤ lā̤ kṳ̆-biék siăh gì nó̤h dâi-dŏng gì ê. Chói-siĕk iâ sê nè̤ng gōng-uâ gì siŏh ciáh iā dâe̤ng-iéu gì ké-guăng.
Guŏng-liŏh-huŏng (光祿坊) sê Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié gì siŏh dèu huŏng. Ciā huŏng dó̤i-méng sê Gék-puói-háe̤ng, dĕ̤ng-hióng lièng Âu-gă̤, să̤-hióng lièng Băh-mā-lô (白馬路).

Lêng-ngôi siŏh huŏng-miêng, kuóh-dà̤ gì diòng-tūng ùng-huá ô sék-diòng gì ngùi-hiēng, kuóh-dà̤ gì ngṳ̀-gŏ̤, hiêng-câi ī-gĭng ké̤ṳk céng-hū gă gáu Hók-ciŭ-chê gâe̤ng Hók-gióng-sēng gì Hĭ-ŭk-cék Ùng-huá Mì-sāng (非物質文化遺產) gì miàng-dăng diē-sié kó̤ lāu.

Găk Háng-sṳ̆ Sák-sṳ̆ (Hans Sachs) gì hié-kiŏk diē-sié, Gū Hĭ-lé-nà̤ diék-hŏk-gă Dâ̤-ĕu-gṳ̆ng-nà̤ (Diogenes of Sinope) gâe̤ng Ā-lĭk-săng-dâi Dâi-dá̤ (Alexander the Great) gōng: "Nṳ̄ sê nguāi nù-chài gì nù-chài." Cī ôi diék-hŏk-gă ī-gĭng ciéng-iàng giăng-pá, ṳ̆k-uông, gâe̤ng găng-huō, dáng sê Ā-lĭk-săng-dâi gó găk lā̤ hŭk-sê̤ṳ cī piĕ ciō-nè̤ng. Chŭi-iòng ĭ cĭng-hŭk lāu nguôi-buô gì sié-gái, dáng-sê ĭ gó muôi cĭng-hŭk ĭ nô̤i-buô gì sié-gái. Dṳ̀ lā̤ cê-gă, hùng-nó̤h dŭ mò̤ nièng-ngài niông cê-gă kóng-cié nô̤i-sĭng sié-gái.

Schuyler Colfax (1823 nièng 3 nguŏk 23 hô̤ – 1885 nièng 1 nguŏk 13 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1869 nièng gáu 1873 nièng câi-êng.

Dṳ̆ng-guók nè̤ng ciŏng ké̤ṳk ciā Huòng-huō Diòng-siàng hŭng-sō̤ hô̤ lā̤ „ké̤ṳk-chiòng“. Sāi gáuk-cṳ̄ng bâing-huák kó̤ ché̤ṳ „ké̤ṳk-chiòng“ gì nô̤i-ṳ̀ng hô̤ lā̤ „huăng-chiòng“. Chiông Tor, Freegate, goagent, ù-gái-liù-lāng cī siŏh lôi niōng-giông, dŭ sê Dṳ̆ng-guók nè̤ng é̤ṳ sāi gì „huăng-chiòng niōng-giông“.

Déng-hāi-lèu sê găk Mìng-dièu sèng-hâiu kī gì, Ùng-huá Dâi-gáik-mêng gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tiáh lâi, hŭng-cūi có̤ sáng-dáu kó̤. 2006 nièng dṳ̀ng-sĭng kī hō̤. Gô-dā̤ nè̤ng gōng Déng-hāi-làu â̤ bō̤-êu Hók-ciŭ mâ̤ sêu hŭng-tăi căi.

Hâ-uă sê «Séng-gĭng» diē-sié gì siŏh ciáh ìng-ŭk, ĭ sê Ià-huò-huà Siông-dá̤ kĕk Ā-dŏng gì lĕ̤k-dèu-gáuk có̤ cháung-cáuk gì siŏh ciáh nṳ̄-gái, iâ sê sié-gái gà̤-dēng gì tàu ciáh nṳ̄-gái. Ĭ sê Ā-dŏng gì lâu-mā.

«Dṳ̆ng-hâ Iâ cĭ Máe̤ng» (中夏夜之夢, Ĭng-ùng: A Midsummer Night's Dream) sê Ŭi-lièng Să-sê̤ṳ-bī-ā găk 1590 nièng-dô̤i siā gì lâung-mâng hī-kiŏk. Ĭ gōng-sŭk sé ciáh Ngā-diēng hâiu-săng-giāng lièng siŏh piĕ ngiĕk-ṳ̀ iēng-uòng gì mô̤-hiēng, ī-gĭk ĭ-gáuk-nè̤ng gâe̤ng Ngā-diēng Gŭng-ciók Tì-siŭ-sṳ̆ (Theseus) gâe̤ng Ā-mā-sŏng Nṳ̄-uòng Hĭ-pŏ̤-lṳ̄-tá (Hippolyta) lièng nguŏk-guŏng â-dā̤ chéu-lìng diē-sié gì siĕng-nṳ̄ cĭ-găng gì gū-sê̤ṳ. Cī buô hié-kiŏk sê Să-sê̤ṳ-bī-ā có̤i sêu huăng-ngìng gì cáuk-pīng cĭ ék.

Giáng (鏡) sê siŏh cṳ̄ng biēu-méng guŏng-guŏng-sék, ô huāng-siâ guŏng-siáng nèng-lĭk gì nó̤h. Giáng â̤ dé̤ṳng buŏng bàng-miêng-giáng, táu-giáng dēng dēng.

Săng-mìng (三明) sê Hók-gióng-sēng dṳ̆ng-buô gâe̤ng să̤-buô gì siŏh cô̤ dê-gék-chê. Ĭ báe̤k-buô sê Nàng-bìng, dĕ̤ng-buô sê sēng-huôi Hók-ciŭ, dĕ̤ng-nàng-buô sê Ciòng-ciŭ, nàng-buô sê Lṳ̀ng-ngàng, să̤-buô sê Gŏng-să̤-sēng.

福清市（Hók-chiăng-chê）敆福建東部沿海，是中國福建省下轄縣級市，由福州地級市代管，簡稱「融」，因城南玉融山而得名。 福清市是中國實力雅懸其蜀萆縣市，是頭頭批全國「綜合改革試點縣市」、全國「村鎮建設試點縣市」，綜合競爭力福建省各縣（市）其第二位，2010年全國縣域經濟百強縣（市）列第廿八位。人均GDP是34,137元（合4,997美元）。設有江鏡華僑農場、東閣華僑農場。
Stalin sê Gáik-lò̤-kék-ā nè̤ng, 1917 nièng chăng-gă Sĕk-nguŏk gáik-mêng(十月革命). Lenin sī lō̤ ī-hâiu, Stalin biéng chiàng Sŭ-lièng Gê̤ṳng-sāng-dōng dṳ̆ng-iŏng ūi-uòng-huôi(中央委員會) cūng-cṳ̆-gé(總書記) gâe̤ng Sŭ-lièng gì có̤i gŏ̤ liāng-dô̤-ìng(領導人). Câi-êng gì sèng-hâiu huák-dông Dâi-chĭng-sā̤(大清洗), tài-sī iā sâ̤ nè̤ng. Có̤i cā gâe̤ng Adolf Hitler gì Nazi Dáik-guók guăng-hiê mâ̤ ngài, 1941 nièng, Dáik-guók chĭng-liŏk(侵略) Sŭ-lièng, Sŭ-lièng gâe̤ng Ĭng-guók, Mī-guók dēng dēng guók-gă giék chiàng “Dùng-mèng-guók”(同盟國), có̤i cṳ̆ng páh iàng lō̤ Nê-ciéng(二戰). dáng-sê Sŭ-lièng gâe̤ng Ĭng, Mī có̤ mâ̤ huò, Lēng-ciéng(冷戰) kăi-sṳ̄.

Gôi (櫃), sê siŏh-cṳ̄ng gă-sĭ, iù ăk-ăk cū-sìng. Kō̤-ī dĭk-dĭk bóng dê-bìng gà̤-dēng, iâ â̤ dê̤ṳk chiòng diē. Gôi-gôi dâ̤-ék dáe̤ng-iéu gì gŭng-nèng cêu sê bóng nó̤h, gó-chṳ̄ ô siŏh sĕ̤ng muòng hĕ̤k-ciā gūi sĕ̤ng muòng. Muòng lā̤ ô nó̤h â̤ niĕk, ciŏng-uâng kŭi muòng bóng nó̤h cêu iā kĭng-sŭng.

Háik-sṳ̄-bêng (黑死病) sê ìng-lôi lĭk-sṳ̄ diē-sié có̤i ngièng-dâe̤ng gì ŭng-ĭk cĭ ék. Ciā bâng kī-nguòng diŏh Himalaya Săng-mĕk, iâ ô siŏh cṳ̄ng gōng-huák gōng kī-nguòng diŏh Ŭ-hāi siàng-chê Kaffa (gĭng-dáng Crimea gì Feodosia), diŏh 1340 nièng-dâi diòng gáu gó̤-lòng ciáh Ĕu-ciŭ. Sié-gái siông ô chă-bók-dŏ̤ ô 7500 nè̤ng ĭng-ôi ciā bâng sī-kó̤, Dṳ̆ng-sié-gī Ĕu-ciŭ ìng-kēu dài-dŏng ô 30%-60% dáik ciā bâng sī-kó̤.

Bô-uăk-cáik găk Gĭ-dók-gáu sié-gái ô cêng sâ̤ mâ̤-siông gì kéng-cé̤ṳk huŏng-sék. Găk Tiĕng-cuō-gáu gâe̤ng Dĕ̤ng-céng-gáu dṳ̆ng-găng, séng-dù dĕk-biék guăng-cé̤ṳ guŏng-mìng gâe̤ng ŭ-áng gì chiông-cĭng gì dê̤ṳng-iéu-séng. Găk gū-cā gáu-huôi, céng-lā̤ ké̤ṳk ăng-bà̤ diŏh Bô-uăk-cáik cī sŏ̤h g̤ĕ̤ng, biēu-mìng séng-ngiōng-ciā ī-gĭng téng ŭ-áng giàng diē guŏng-mìng, téng sī-uòng giàng diē sĕng-mêng.

Mò̤ nuâi òng, hŏk-ông iâ ngék-īng lāu cêng sâ̤ gĕ̤ng-ìng gâe̤ng chê-mìng gì ciĕ-tì. Hŏk-sĕng gâe̤ng dĭ-sék hông-cṳ̄ gì iĕu-giù sê hĭ-uông Dṳ̆ng-guók gă-sók céng-dê gāi-gáik, nâ gĕ̤ng-ìng sê nêng-ùi céng-hū gì gāi-gáik giàng kák huông ·gó̤. Bók-guó, lâng bèng nè̤ng gì gê̤ṳng-dùng mŭk-biĕu sê huāng hū-bâi.

Có̤i-cā găk 1986 nièng 3 nguŏk, iù huà-gièu giŏng-cièng lì kī dù-cṳ̆-guāng. Cuòi sê Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k dâ̤ ék cā gì dṳ̆ng-hŏk sĭng-chiông (聲像) dù-cṳ̆-guāng. Dŏng-sì ciòng-guāng gì miêng-cék ô 943.6㎡, guāng diē ô cṳ̆ 50000 cáik. 21 sié-gī cá kăi-sṳ̄, kī lāu dṳ̆k-lĭk gì dù-cṳ̆-guāng-lèu, miêng-cék 2353㎡.

Hók-ciŭ-uâ gì dông-sṳ̀ dŏ̤-só dŭ sê dăng-kiă ĭng-ciék, găk kēu-ngṳ̄ diē-sié, dăng-kiă ĭng-ciék gì dông-sṳ̀ â̤ huák-sĕng tiĕng-gă „l“ siăng-mō̤ gì hiêng-chiông, niông dông-sṳ̀ biéng có̤ sĕ̤ng-ĭng-ciék hĕ̤k dŏ̤-ĭng-ciék. Chiông „chiă“, tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „chiă-liă“, „dăng“ tiĕng-gă „l“, biéng có̤ „dă-lăng“.
«Dŏ̤-giéng Sìng-mĭk Kiŏk-diòng-bēng: Sê̤ṳ-liĕk cĭ Cĕng» (刀劍神域劇場版: 序列之爭, Nĭk-buōng-uâ: 劇場版 ソードアート・オンライン -オーディナル・スケール-), sê siŏh buô Nĭk-buōng gì dông-uă diêng-īng. Chiŏng-nguòng Lĭk (川原礫, Karahara Reki) ĭ-gé̤ṳ ĭ nguòng-lài gì «Dŏ̤-giéng Sìng-mĭk» có̤ lāu cī siŏh buô iā sĭng gì cáuk-pīng. Có̤i cā, 2017 nièng 2 nguŏk 18 hô̤ găk Nĭk-buōng siông-ióng. Cĭ-hâiu dùng siŏh nièng, găk Dĕ̤ng-nàng Ā, Ĕu-ciŭ, Mī-ciŭ áng sông-sê̤ṳ bó̤-bóng. 2017 nièng 3 nguŏk, 4DX bāng-buōng lṳ̆k-sṳ̆k siông-ióng. Cī buô diêng-īng ciŏng dông-uăh-bēng dâ̤ nê gié gì dâi-gé ciék-â-kó̤ gōng, gōng lā̤ siŏh giông hô̤ lā̤ Augma gì sĭng gĭ-cṳ̄ng (機種) găk AmuSphere ăng-ciòng-séng giòng-huá-bēng (安全性強化版) cĭ-hâiu huák-buó, kŭi-huák gì nè̤ng cê-gă gōng cuòi sāi lāu kuóng-diŏng hiêng-sĭk (擴張現實, AR) muò-sék, â̤ ăng-ciòng â̤ ăng-sĭng, dáng-sê bô nuông Dùng-ìng (桐人, Kirito) ĭ-gáuk-nè̤ng puâng diŏh lāu gì-tă iā ngùi-hiĕng gì dâi-gé.

Sĕng-ŭk-hŏk (生物學) sê ngiĕng-géu sĕng-ŭk gì giék-gáiu, gŭng-nèng, sĕng-diōng, huák-ṳ̆k, céng-huá, hŭng-buô, gâe̤ng hŭng-lôi gì siŏh ciáh hŏk-kuŏ.

Muāng-chĭng huóng-dá̤ gì cū-cūng sê Gióng-ciŭ Nṳ̄-cĭng (建州女真) gì siū-liāng. Nū-ī-hăk-cà̤ gì nông-bâ, ĭ-gŭng gâe̤ng ngiê-gŭng dŭ găk Mìng-dièu páh Nṳ̄-cĭng-nè̤ng puáng-lâung gì sèng-âu ké̤ṳk nè̤ng tài-sī, gáu-muōi Nū-ī-hăk-cà̤ cêu cióh cuòi kī-bĭng, cê-chĭng Hâiu-gĭng huòng-dá̤, huăng-dó̤i Mìng-dièu. Mìng-dièu puái bĭng tié-lāu kó̤ páh, dŭ mâ̤ iàng. Muāng-ciŭ-nè̤ng lièng-hăk Mūng-gū, chă-nék-giāng páh gáu Báe̤k-gĭng-siàng. Gái hô̤ ô Uòng Cùng-huáng (袁崇煥), Sŏng Sìng-cūng (孫承宗) gáuk-nè̤ng gì bō̤-hô, ciā siàng cá mò̤ ké̤ṳk ĭ páh giâ lì.

Sigma, duâi-siā siā có̤ Σ, siēu-siā siā có̤ σ hĕ̤k-ciā ς, sê Hĭ-lé-nà̤ cê-mō̤ gì dâ̤ 18 ciáh cê-mō̤, diŏh Rho gì piăng-âu gâe̤ng Tau gì sèng-dău.

Dū-dū-hō̤ Săi-lŏk-káik cūng-bê gáh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì sèng-âu, Pŏ̤-să̤-ā gōng, cióh-dăng gà̤-dēng nâ siā Săi-lŏk-káik â̤-sāi gáh giâ nṳ̆k, mò̤ bău-guák háik. Áng Ŭi-nà̤-sṳ̆ gì huák-lŭk, Săi-lŏk-káik nâ sāi Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ làu chók siŏh dĕk háik, ĭ gì "tū-dê gâe̤ng huó-cài" cêu dŭ ké̤ṳk mŭk-siŭ go̤.
Kuóh-dà̤ nguòng-lài ô cê-gă gì ngṳ̄-ngiòng. gáu-muōi-lāu ĭng-ôi gâe̤ng lṳ̆k-dê gà̤-dēng gì Háng-nè̤ng gĭng-guó dòng-gĭ gì ciék-ché̤ṳk, gáu Mìng-dièu gì sèng-âu ī-gĭng Háng-huá (漢化), gāi siàng sāi Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄. Muāng-chĭng Ṳ̆ng-céng 7 nièng (1729 nièng) gì sèng-âu, Ṳ̆ng-céng Huòng-dá̤ mêng-lêng: „Mò̤-niĕ-ài kī chió gì dáng-mìng, niông ĭ diêu diŏh sùng lā̤, ng-sāi giòng-páe̤k ĭ-gáuk-nè̤ng siông-ngiâng; ô nèng-lĭk kī chió gì, â̤ sāi diŏh cūi biĕng-dău kī cê-gă gì cŏng lì diêu, gâe̤ng Háng-nè̤ng siŏh iông diŏh siông hô̤-kēu, huŏng-biêng diêu-că, pāi-giāng mâ̤ sāi kó̤ kiĕ-hô ĭ-gáuk-nè̤ng. gó̤ có̤-guăng-gì kó̤ kuóng dáng-mìng kăi huăng-dê, có̤ chèng, gâe̤ng gì-tă nè̤ng siŏh iông.“ Ṳ̆ng-céng ūng-hṳ̄ dáng-mìng siông-ngiâng mā̤ chió, mā̤ chèng, có̤ sĕng-é gâe̤ng kō̤-cṳ̆, téng cī sèng-âu kăi-sṳ̄, ô ciēu-buô-hông gì Dáng-mìng siông-ngiâng diâng-gṳ̆, cī siŏh dêng nè̤ng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ „hiók-gă“ (歇家). Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sìng-lĭk ī-hâiu, céng-hū géng-cī Háng-nè̤ng káng-mâ̤-kī Dáng-mìng, siông-ngiâng diâng-gṳ̆ gì nè̤ng kăi-sṳ̄ biéng sâ̤. Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sìng-lĭk ī-hâiu, céng-hū ăng-bà̤ iā sâ̤ Dáng-mìng siông-ngiâng, gĭng-dáng gĭ-buōng mò̤ nè̤ng chiông gô-dā̤ hŭ-uâng diêu diŏh cūi lā̤ lāu.

琉球向中國出口日本其白銀、漆器、刀劍、屏風共蒲扇，將中國其中藥、瓷器、絲綢、銅錢賣遘日本共朝鮮，復將東南亞、印度共阿拉伯國家其犀牛角、蘇木、香料、錫、糖、象牙等等其乇賣去中國、日本共朝鮮。琉球著許辰候趁轉口貿易裏勢趁野価錢，乞儂號做「萬國津樑」，意思是幾乎所有卜想做對外貿易生意其儂都會由伊嚽塊行。

Hàng-guók-ngṳ̄ (한국어) iâ hô̤ lā̤ Dièu-siēng-ngṳ̄(조선말), sê sê sié-gái gà̤-lēng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Ciòng sié-gái Hàng-guók-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 7400 uâng nè̤ng, duâi buô-hông sê diŏh Dâi-hàng Mìng-guók gâe̤ng Dièu-siēng Mìng-ciō-ciō-ngiê Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók.

Bóng-kăng-chió (糞坑厝) iâ hô̤ lā̤ kăng-chió (坑厝), bóng-diè-tàu (糞池頭), sāi-kăng (屎坑), huŏi-làu (灰樓), ôi-sĕng-găng (衛生間) hĕ̤k-ciā cháik-sū (廁所), sê siŏh ciáh ciŏng-muòng dò̤ lì lá sāi lá niêu gì dê-huŏng.

Bók-dùng dông-ŭk gì gâng-siáng ôi-dê mâ̤ siŏh iông: pī-ṳ̀ gōng nè̤ng gì gâng-siáng găk puòi-hŭ â-dā̤, kēng-giāng gì sê găk chói-siĕk diē-sié.

Déng-hāi-lèu (鎮海樓) sê Hók-ciŭ Bìng-săng gà̤-dēng gì siŏh ciáh làu, gô-dā̤ sê Hók-ciŭ siàng ciáng báe̤k gì biĕu-cé. Gô-dā̤ sùng găk màng-buŏ diē gē̤ng, dŭ sê ché̤ṳ ĭ có̤ biĕu-cé.

Hâ-dièu (夏朝) sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu, iâ sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì tàu ciáh hŭng-gióng uòng-dièu. Ciā uòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā sê Kiē, ĭ sê Dâi-ṳ̄ gì giāng. Gáu-muōi-lāu diŏh Giĕk chiū lā̤ ké̤ṳk Siŏng-dièu miĕk lâi.

Uòng Hĭ gâe̤ng Uòng Gié-bèng séng-gák iā chiông, bêng-chiă bī ĭ gó lā̤ ngài. Ĭ gâe̤ng Gióng-ciŭ chié-sṳ̄ Uòng Iòng-céng có̤ mâ̤ huò. 940 nièng, Uòng Hĭ puái bĭng páh Gióng-ciŭ, ciā ciéng-cĕng siŏh páh cêu páh iā sâ̤ nièng.

Uòng Nāi-siòng (黃乃裳, 1849 nièng – 1924 nièng ), Hók-gióng Hók-ciŭ Mìng-chiăng Lĕ̤k-dŭ nè̤ng, sê Dṳ̆ng-guók Chĭng muăk Mìng chĕ̤ gì huà-gièu liāng-sêu, mìng-cuō gáik-mêng-gă, gáu-ṳ̆k-gă, Gĭ-dók-dù.

«Ŭi-nà̤-sṳ̆ Sĕng-lī-nè̤ng» (威尼斯生理儂, Ĭng-ngṳ̄: The Merchant of Venice) sê Ŭi-lièng Să-sê̤ṳ-bī-ā gì hié-kiŏk, siā-cáuk sì-găng dâi-kái sê 1596 nièng gáu 1598 nièng. Chŭi-iòng cuòi sê siŏh buô hī-kiŏk, dáng-sê sāi nè̤ng gé lā̤ ĭ gì kō̤-nèng sê dó̤i cī buô cáuk-pīng gì huāng-Iù ông-dà̤ gì cĕng-ngiê.
Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng diŏh cê-sṳ̀ tĕ̤k-ĭng siông chă-biék iā duâi. Â-dā̤ sê só-cê „ék“ gáu „sĕk“ diŏh Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ diē-sié gì tĕ̤k-huák.

Dê-cīng (地震) iâ hô̤ lā̤ dê-ngù diōng-giĕng (地牛轉肩), sê cī dê-káe̤k iā ká̤ bóng chók nèng-liông sāng-sĕng gì cīng-dông. Găk lṳ̆k-dê gà̤-dēng, dê-cīng kō̤-nèng â̤ niông huōi-săng báuk-huák; găk hāi hĕ̤k-ciā dâi-iòng â-dā̤, â̤ huák-sĕng hāi-lâung.

Hù-lì-mà(狐狸貓) iâ hô̤ lā̤ hù-lì-mà-mō̤(狐狸貓母), sê siŏh cṳ̄ng buô-ṳ̄ dông-ŭk‎, săng lā̤ chiông lòng, ngê̤ṳ diŏh ngùi-hiēng â̤ bóng pói, pói iā cháu.

Dài Ge̤ng ìng kēu ô 37 uâng. Gṳ mìng ciō iéu séng Huk-gáu, dáng sê Dài Ge̤ng sê Tieng-ciō gáu gâe̤ng Gi-dók gáu dê̤ṳng iéu gì uak dông dê huong.

Ĭ găk Dài-uăng gì Dài-nàng chók-sĕng, chió lā̤ nè̤ng gó̤ ĭ “Ĭ-biēng”. Ĭ sê Mìng-ciō Céng-buô-dōng gì dōng-uòng, gó-dā̤ sê siŏh ciáh lŭk-sṳ̆.

Nò̤-ŭi (Nò̤-ŭi-ngṳ̄: Kongeriket Norge / Kongeriket Noreg ) sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Báe̤k-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi. Nò̤-ŭi sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

Sĭng-báe̤k-chê có̤i cā sê Dài-uăng-sēng â-dā̤ gì Dài-báe̤k-gâing(臺北縣). 2010 nièng 12 nguŏk 25 hô̤, ciáng-sék sĭng-gék biéng siàng dĭk-hăk chê, miàng-cê iâ gāi siàng Sĭng-báe̤k-chê.

1948 nièng: Dṳ̆ng-huà Mìng-guók cūng-tūng Ciōng Gái-sĭk giĕ-dêng báh-sáng diŏh sāi gĭng-nguòng-guòng, géng-cī sāi uòng-gĭng, báh-ngṳ̀ng gâe̤ng nguôi-bê.

Bō̤-sĕng Dâi-dá̤ (保生大帝), iâ hô̤ lā̤ Dâi-dô̤-gŭng (大道公), Ngù Cĭng-ìng (吳真人) hĕ̤k-ciā Huă-giò-gŭng (花橋公), sê Mìng-nàng-nè̤ng sáng gì siŏh ciáh ĭ-sìng (醫神).

Gŭng-chióh (公尺) iâ hô̤ lā̤ Mī (米), sê guók-cié dăng-ôi-cié diē-sié gì gĭ-buōng dòng-dô dăng-ôi. Gŏng-gé̤ṳ 1983 nièng diâng gì dêng-ngiê, 1 gŭng-chióh sê guŏng diŏh cĭng-kŭng dâi-dŏng 1/299792458 miēu giàng gì gé̤ṳ-liê.

Guóh Guók-tĭng (郭國汀, 1958 n. 1 ng. 10 h. - ), Hók-gióng Lṳ̀ng-ngàng Diòng-tĭng-nè̤ng, hiêng-câi liù-uòng diŏh Gă-nā-dâi, sê Dṳ̆ng-guók chók-miàng gì lŭk-sṳ̆ gâe̤ng mìng-ciō ông-dông-ciā.

Cŭ-uái liĕk chók gì dông-ŭk mò̤ diŏh Séng-gĭng dṳ̆ng ké̤ṳk dêng-ngiê ùi Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk, dáng-sê iù ĭ dĕk-dĭng lì-gōng, ĭ sê hù-hăk Lé-ê-gé sū dêng-ngiê gì Mâ̤ Táh-gáik gì Dông-ŭk , ĭ â̤-sāi ké̤ṳk káng cáuk sê Mâ̤ Táh-gáik gì:

14Siông-dá̤ gōng: "Tiĕng siông diŏh ô săng guŏng hiêng chók, hŭng-biék nĭk-dŏng màng-buŏ, diâng sé̤ṳ sì, gé nièng nĭk. 15Ciă guŏng diŏh tiĕng-dīng â̤ ciéu lŏ̤h dê lā̤." Cêu ô ciŏng-uâng.16Siông-dá̤ cô̤ lâng ciáh duâi guŏng: duâi gì guāng nĭk-dŏng, sá̤ gì guāng màng-buŏ; iâ cô̤ hṳ̄ sâ̤ gì sĭng.17Siông-dá̤ bà̤-buó ciă guŏng diŏh tiĕng siông, ciéu lŏ̤h dê lā̤.18Â̤ guāng-lī nĭk màng, hŭng-biék guŏng áng. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.19Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ sé nĭk.

Cī ciáh gĕ̤ng-tiàng có̤i cā sê Dáik-guók gì Wikimedia tì-chók gì, mŭk-dék sê hióng Wikipedia gì dèu-mĕ̤k tì-gông â̤ dièu-ê̤ṳng gì chók-sĕng nĭk-gĭ hĕ̤k-ciā gì-tă gĭng-guó ngiêng-céng gì só-gé̤ṳ.

Ragibagh (Mūng-gū-ngṳ̄: ᠠᠰᠣᠴᠢᠪᠢ, 1320 n. - 1328 n.) iâ hô̤ lā̤ Nguòng Tiĕng-sông-dá̤ (元天順帝), sê Mūng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1328 nièng 10 nguŏk gáu 11 nguŏk câi-ôi.

Nùng-lĭk (農曆) iâ hô̤ lā̤ uòng-lĭk (黃曆) hĕ̤k-ciā gô-lĭk (舊曆), sê Dĕ̤ng Ā gì siŏh cṳ̄ng diòng-tūng gì lĭk-huák, iù Dṳ̆ng-guók nè̤ng huák-mìng.
Hók-ciŭ-uâ găk 19 gáu 20 sié-gī sèng-hâiu, ĭng-ông hiê-tūng bô huák-sĕng sĭng gì biéng-huá. Sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ huák-sĕng dĕ̤k-ĭng-huá hĕ̤k-ciā lôi-ĭng-huá. Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, sṳ̀-ngṳ̄ diē-sié gì siăng-mō̤ â̤ huák-sĕng cūng-kuāng biéng-huá gì ngṳ̄-ngiòng ng sê cĭng sâ̤.

Téng 1405 nièng kăi-sṳ̄ Īng-lŏk Huòng-dá̤ puái Dâng Huò chók-hāi kó̤ gì-tă guók-gă. Cuòi cêu sê lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì Dâng Huò lŏ̤h-să̤-iòng. Dâng Huò dŭ liāng lŏ̤h-să̤-iòng 7 huòi, có̤i cṳ̄ng sī diŏh gĭng-dáng Éng-dô gì Gū-lī.

Hī sèng-âu Săng-hāi-guăng (山海關) sê Mìng-dièu gâe̤ng Muāng-ciŭ (滿洲, hiêng-câi hô̤ lā̤ “Dĕ̤ng-báe̤k”) gì biĕng-gái. Mìng-dièu puái Ngù Săng-gié (吳三桂) kó̤ siū guăng. Ciā Ngù Săng-gié sê siŏh ciáh chók-miàng gì ciŏng-gŭng, Muāng-ciŭ-nè̤ng dŭ iā giăng ĭ.

1899 nièng: Transvaal Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Orange cê̤ṳ-iù-băng ciáng-sék sŏng-buó hióng Ĭng-guók kăi-ciéng, Dâ̤ 2 ché̤ṳ Boer Ciéng-cĕng báuk-huák.

Ngièng Hók huăng-ĭk să̤-huŏng cáuk-pīng, tái-dô iā nêng-cĭng. Găh Tiĕng Iēng Lâung gì sê̤ṳ diē-sié, ĭ siā gáu: "Ĭk-sê̤ṳ săng nàng: Séng Dăk Ngā" (譯事三難: 信達雅). Séng, cêu sê ng-sāi gāi-biéng nguòng cáuk-ciā gì é-sé̤ṳ; Dăk, cêu sê ngṳ̄-ngiòng diŏh tŭng-sáung, hù-hák ngṳ̄-huák; Ngā, cêu sê sāi sṳ̀ cô̤ guó diŏh ô ngā-dé. Cī guó uâ dó̤i hâiu-sié īng-hiōng cĭng duâi, ék-dĭk gáu gĭng-dáng, nè̤ng ĭng-nguòng nêng-ùi "Séng" "Dăk" "Ngā" sê puáng-duáng huăng-ĭk hō̤ ngài gì biĕu-cūng (chŭi-iòng Ngièng Hók cê-gă táu-dā̤ mò̤ cūng-kuāng gōng guó).

Huák-sĕng làu-háik chāng-áng hâiu, céng-hū kăi-sṳ̄ găk cuòng-guók niĕh nè̤ng, dàng-ák ông-dông gì chăng-gă-ciā gâe̤ng ciĕ-tì-ciā, géng-cī nguôi-guók muòi-tā̤ dó̤i sê̤ṳ-giông có̤ bó̤-dô̤. Gê̤ṳng-sāng-dōng nô̤i-buô dùng-cìng hŏk-sĕng gì dōng-uòng iâ ké̤ṳk chĭng-sā̤, Cūng Cṳ̆-gé Diêu Ciē-iòng (趙紫陽) dēng nè̤ng ké̤ṳk nuōng-géng. Céng-hū gì dàng-ák hèng-ùi sêu gáu guók-cié ṳ̀-lâung gì kiēng-cáik.

Dalai Lama 14-sié (1935 nièng 7 nguŏk 6 hô̤ – ), huák-miàng hô̤ lā̤ Tenzin Gyatso (Câung-ngṳ̄: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་), sê Câung-diòng hŭk-gáu Gelug-puái gì dâ̤ 14 sié Dalai Lama, iâ sê hiêng-câi gì Dalai Lama, diŏh 1940 nièng dĕng-gĭ. Ĭ sê Să̤-câung dŭk-lĭk ông-dông gì cĭng-sìng liāng-dô̤-ìng, diŏh 1989 nièng dáik gáu Nobel Huò-bìng Ciōng.

Gáu-huòng (教皇), iâ hô̤ lā̤ gáu-cŭng (教宗), sê sié-gái Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu gì có̤i gŏ̤ cŭng-gáu liāng-dô̤-ìng, iâ sê Vaticano gì guók-gă có̤i gŏ̤ nguòng-siū.

Diêng-nō̤ (電腦) iâ hô̤ lā̤ gié-sáung-gĭ (計算機), sê hiêng-dâi gì siŏh cṳ̄ng iā gŏ̤-ngék gì diêng-ké, có̤i cā sê dò̤ lā̤ dŏng gé-sáung-ké sāi gì, gáu-muōi-lāu hiêng-câi huák-diēng iā ká̤, â̤ dé̤ṳng có̤ iā sâ̤ dâi-gié.

Gū-piéu (股票) sê siŏh cṳ̄ng céng-guóng, sê gū-hông gŭng-sĭ buóh siōng cháu cièng huák ké̤ṳk dàu-cṳ̆-ciā gì siŏh cṳ̄ng dâi-biēu gŭng-sĭ buô-hông cṳ̆-gĭng sū-iū-guòng gì bìng-céng. Mā̤ gáu gū-piéu gì nè̤ng cêu sê gŭng-sĭ gì gŭng-dŭng, áng chiū lā̤ gū-piéu só-liông gì dŏ̤ gâe̤ng ciēu ô guòng-lĭk buŏng-è̤ng, bók-guó nâ sê gŭng-sĭ siăh-buōng gì uâ, gū-dŭng iâ â̤ sêu gáu sŭng-sék.

Chŏng-săng-kṳ̆ gô-dā̤ sê să̤-huŏng liāng-sê̤ṳ-guāng gì dê-huŏng, ô iā sâ̤ huăng-giāng lì cŭ-uái dêu, gó-chṳ̄ ô iā sâ̤ să̤-iòng gì gū-cék gâe̤ng gáu-dòng.
Kŏ̤-lìng 1823 nièng 2 nguŏk 12 hô̤ găk Mī-guók Niū-iók-ciŭ chók-sié, nòng-nā̤ sê Dáik-iô, nòng-mâ sê Ĭng-iô. Ĭ sê Michigan Dâi-hŏk (University of Michigan) gì tàu gái bék-ngiĕk-sĕng, 1845 nièng téng huāi-nē̤ bék-ngiĕk. Bék-ngiĕk hâiu, Kŏ̤-lìng găk Albion Hŏk-iêng (Albion College) gì Wesleyan Sìng-hŏk-iêng (Wesleyan Seminary) gá lāu lâng nièng cṳ̆.

Găk Mìng-ngṳ̄ diē-sié, dék-cā pieng-siā ông-cṳ gì ngṳ̄-ngiòng sê Hók-ciu-uâ. Gáu ging-dáng, Hók-ciu-uâ ô 3 buōng ông-cṳ dék tāu-miàng, hung-biék sê «Chék Chăng-cióng Báik-ĭng Cê-ngiê Biêng-lāng» (戚參將八音字義便覽), «Tái-sṳ̄ Lìng Pék-săng Sĭng-săng Ciŏ-ngṳ̆k Dùng-siăng» (太史林碧山先生珠玉同聲) gâe̤ng «Gă dêng Mī-ciòng Báik-ĭng» (加訂美全八音). Sèng lâng buōng găk Chĭng-dièu sèng-hâiu gâe̤ng nè̤ng hăk-biáng siŏh-dŏi, miàng-cê hāu lā̤ «Chék Lìng Báik-ĭng» (戚林八音).

Dwight D. Eisenhower (1890 nièng 10 nguŏk 14 hô̤ – 1969 nièng 3 nguŏk 28 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 34 êng cūng-tūng, 1953 nièng gáu 1961 nièng câi-êng.

Tái-bìng-tiĕng-guók (太平天囯) sê Muāng-chĭng muăk-gĭ gì siŏh ciáh iù nùng-mìng cô̤-huāng gióng-lĭk gì céng-guòng. Káh-gă-ngṳ̄ sê Tái-bìng-tiĕng-guók gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

Ĭ sê Dòng Gŏ̤-cū gì dâ̤ 2 ciáh giāng. 626 nièng, tài sī huòng-tái-cṳ̄ Lī Gióng-sìng, bék ĭ nòng-bâ tó̤i-ôi, cê-gă có̤ huòng-dá̤. Dòng-dièu găk ĭ chiū lā̤ iā giòng-duâi.

Duōng Hók-gióng ī-hêu, Uòng Nāi-siòng niêng-gék Hók-gióng mìng-sĕng káung-nàng, ó̤i-siōng dái Hók-gióng hiŏng-chĭng gáu nàng-iòng kăi-kōng. 1899 nièng, ĭ lì-gáu Sĭng-gă-pŏ̤. Dâ̤ nê nièng(1900 nièng) ĭ bô kó̤ Să-lă-uŏk kō̤-că, béng gâe̤ng lă-ciā chiĕng-diâng kăi-kōng Sĭ-ŭ gì hák-dùng. 1900 nièng 9 nguŏk, ĭ duōng gáu Hók-ciŭ gì Mìng-chiăng, Kŭ-chèng, Mìng-hâiu, Īng-hók(Īng-tái) gáuk-dê ciĕu-muô iè-mìng.

Có̤i cā, Muāng-chĭng gì sū-iū guăng-huŏng ùng-cṳ̆ dŭ sê kék Muāng-ngṳ̄ siā gì. Gáu Muāng-chĭng diē guăng ī-hâiu, kék Muāng-ngṳ̄ gâe̤ng Háng-ngṳ̄ cà̤ siā, dáng-sê nâ sê é-sé̤ṳ ô mâ̤ siŏh-iông gì dê-huŏng ī Muāng-ngṳ̄ ôi ciō. Bók-guó sêu Háng-cŭk ùng-huá gì īng-hiōng, găk Muāng-chĭng Gièng-lṳ̀ng gì sèng-âu cêu ô iā sâ̤ Muāng-cŭk-nè̤ng nâ báik gōng Háng-ngṳ̄, cê-gă mìng-cŭk gì ngṳ̄-ngiòng gōng mâ̤ chĭng-chṳ̄ lāu. Gáu 1912 nièng Sĭng-hâi Gáik-mêng sìng-gŭng ī-hâiu, Muāng-cŭk-nè̤ng â̤ giăng sêu gáu páuk-hâi, mò̤ gāng gōng Muāng-ngṳ̄. Ciŏng-uâng â̤ báik gōng Muāng-ngṳ̄ gì nè̤ng cêu muōng biéng muōng ciēu lāu. Gĭng-dáng kék Muāng-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng nâ ô 50 ciáh nè̤ng, chă-bók-dŏ̤ dŭ sê lâu-nè̤ng. Bók-guó, ĭng-ôi Muāng-chĭng có̤i cā gì ùng-cṳ̆ mò̤ gūi ciáh nè̤ng káng â̤ huôi-é, gó-chṳ̄ Dṳ̆ng-guók iâ kăi-sṳ̄ bō̤-hô Muāng-ngṳ̄. Dṳ̆ng-guók gâe̤ng guók-cié gà̤-dēng gó ô siŏh dêng nè̤ng diŏh lā̤ ŏ̤k ciā ngṳ̄-ngiòng.

Áng cài-lâiu gé-cái, Hók-ciŭ-uâ gì „15 ĭng hiê-tūng“ cêu sê Céng-dièu hìng-siàng gì, găk Dòng-dièu kăi-sṳ̄ diâng-hìng. Duâi-buô-hông sṳ̀ iù hiā sèng-hâiu gáu gĭng-dáng táu-dā̤ dŭ mò̤ biéng, bī-liê-gōng Dòng-dièu ô sĭ-ìng siā guó siŏh dà̤ sĭ, diē-sié ô siŏh guó „郎罷別囝“, ciā „郎罷“ „囝“ cêu sê gĭng-dáng Hók-ciŭ-uâ gì „lòng-bâ“ (hĕ̤k „nòng-mâ“) gâe̤ng „giāng“.
Séng-ìng-miêu (聖人廟), găng-chĭng Séng-miêu (聖廟), cuòng-chĭng hô̤ lō̤ Hók-ciŭ Ùng-miêu (福州文廟), sê găk Hók-ciŭ-chê Gū-làu-kṳ̆ Séng-miêu-lô gì siŏh cô̤ géng-bái Kūng-cṳ̄ gì kūng-miêu. 2006 nièng ké̤ṳk diâng có̤ Cuòng-guók Dê̤ṳng-diēng Ùng-ŭk Bō̤-hô Dăng-ôi.

"Eosturmonath, qui nunc paschalis mensis interpretatur, quondam a dea illorum quae Eostre vocabatur et cui in illo festa celebrabant nomen habuit."

Chŏng-săng-kṳ̆ (倉山區) sê Hók-ciŭ-chê gì siŏh ciáh kṳ̆. Dŏng-ciŭ-dô̤ (中洲島) dó̤i-méng ô Dìng-săng (藤山, iâ hô̤ lā̤ Iĕng-dài-săng), gô-dā̤ hô̤ lā̤ „Chŏng-săng“, sê sṳ̆k Chŏng-săng-kṳ̆ guāng gì. Chŏng-săng-kṳ̆ ciā miàng-cê iâ sê téng cŭ-uái lì gì.

Bék-gá (筆架) sê siŏh cṳ̄ng niōng-tā̤ dông-ŭk. Bék-gă bŏ̤h hāi biĕng gì lâng-tàng gèng-dēng, kó̤ dièu-cūi siăh nó̤h, cūi-dōng sèng-hâu céng cūi diē, cūi-puóng sèng-hâu hiêng chók lì. Găh Hók-gióng, béh-gá sê siŏh cṳ̄ng hāi-chiĕng.

Sèng 486 nièng, Dâi-liù-sê̤ṳ guó-sié, ĭ giāng Siék-să̤-sṳ̆ (Xerxes) gié-ôi. Siék-să̤-sṳ̆ có-chói tá̤ lòng-bâ bó̤-siù. Ĭ dò̤ ngô nièng sì-găng cūng-bê. Sèng 480 nièng, Pŏ̤-sṳ̆ dông-uòng sĕk-ngô-uâng sê̤ṳ-bĭng gâe̤ng chă-bók-dŏ̤ lâng-báh dèu ciéng-sùng cūng-bê páh Hĭ-lé-nà̤, cuòi găk lĭk-sṳ̄ diē cĭng ciēu giéng. Bók-guó, Siék-să̤-sṳ̆ găk gă-tiĕng bĭng-lĭk sèng-âu mâ̤ gé siŏh ciéh ông-dà̤: Ciéng-siáng kák dòng, kuók-huăk hō̤ gì gē̤ng-kāu â̤ biéng siàng ciŏng-lài páh-ciéng sèng-âu cêng-go̤ kō̤-pá gì káung-nàng; Lêng-nguôi, duâi-dŏ̤-só Pŏ̤-sṳ̆-nè̤ng sĕng-uăk dê-huŏng liê hāi iā huông, dŭ mâ̤ siù-cūi, páh hāi-ciéng sèng-âu iā kék-kŭi.

Hannibal Hamlin (1809 nièng 4 nguŏk 27 hô̤ – 1891 nièng 7 nguŏk 4 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1861 nièng gáu 1865 nièng câi-êng.

Gàu â̤ buŏng có̤ 2 cṳ̄ng ciō-iéu gì duâi lôi: Gô Sié-gái gàu (Old World monkey) gâe̤ng Sĭng Sié-gái gàu (New World monkey). Sĭng Sié-gái gàu gì muōi â̤ dièng diŏh chéu-ciĕ lā̤, Gô Sié-gái gàu mò̤ nièng-ngài. Sĭng Sié-gái gàu gâe̤ng Gô Sié-gái gàu gì pé, méng, gū-chiŏng iâ săng mâ̤ siŏh-iông.

Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu séng-ngiōng săng-ôi-ék-tā̤ gì dăng-ék-sìng Ià-sŭ. Gáu-ngiê ī Séng-gĭng ùi dṳ̆ng-sĭng. Tiĕng-cuō-gáu gì séng-ngiōng sĕng-uăk ī chék gióng séng-sê̤ṳ ùi dṳ̆ng-sĭng, dăng-dŏng dâ̤-ék dê̤ṳng-iéu gì sê có̤ mì-sák. Séng-mū Mā-lé-ā găk Tiĕng-cuō-gáu diē-sié ô dê̤ṳng-iéu gì dê-ôi. Tiĕng-cuō-gáu ô hŭng-hó gì lā̤-ngiè tā̤-hiê.

Chŭi-iòng Ŭng-cuòng-guăng Ciéng-ĭk ī Sṳ̆-bă-dăk sék-bâi sák-muōi, bók-guó cuòi ôi sié lŏ̤h lì Ngā-diēng páh iàng Să-lá-mī-sṳ̆ Ciéng-ĭk tì-gṳ̆ng gĭ-chṳ̄.

Sié-gī (世紀) sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, siŏh ciáh nièng-dâi sê 100 nièng. Sié-gī ék-buăng nâ găk să̤-nguòng gī-nièng (Common Era) diē-sié sāi. Chiông 2000 nièng gáu 2999 nièng hô̤ lā̤ 21 sié-gī, 1900 nièng gáu 1999 nièng hô̤ lā̤ 20 sié-gī.

1983 nièng: Guók-cié Dô-liòng-hèng Dâi-huôi dṳ̀ng-sĭng giĕ-diâng 1 mī gì dêng-ngiê: guŏng găk cĭng-kŭng dâi-dŏng diŏh 1/299792458 miēu diē-sié giàng gì gé̤ṳ-liê.

Dài-uăng Mìng-nàng-ngṳ̄ Lò̤-mā-cê Pĭng-ĭng Huŏng-áng (臺灣閩南語羅馬字拼音方案), gāng-chĭng Dài Lò̤ (臺羅) hĕ̤k-ciā Dài-lò̤ Pĭng-ĭng (臺羅拼音), sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) cié-dêng gì siŏh cṳ̄ng Mìng-nàng-ngṳ̄ Dài-uăng-uâ pĭng-siā ciáng-cê-huák, diŏh 2006 nièng ciáng-sék gŭng-buó. Ciā huŏng-áng sê chăng-kō̤ Băh-uâ-cê cié-dêng gì.
GFW (Ĭng-ngṳ̄: Great Firewall of China), iâ hô̤ lā̤ Huòng-huōi Diòng-siàng (防火長城), ciáng-sék miàng-cê hô̤ lā̤ Dṳ̆ng-guók Guók-gă Huòng-huōi-chiòng (中國國家防火牆), sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók diŏh cê-gă guók-gă diē-sié có̤ gì siŏh ciáh iā duâi gì huòng-huōi-chiòng. Siék-gié ciā nó̤h gì cūng gĕ̤ng-tiàng-sṳ̆ sê Dṳ̆ng-guók Gĕ̤ng-tiàng-iêng gì iêng-sê̤ṳ Huŏng Bĭng-hĭng.

Buŏk-hāi-guók (渤海國, Dièu-siēng-ngṳ̄: 발해) iâ hô̤ lā̤ Cīng-guók (震國, 진국), sê Dièu-siēng gâe̤ng Muāng-ciŭ lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Gŏ̤-guó-là̤ ké̤ṳk Sĭng-lò̤ miĕk-uòng ī-hâiu, ô siŏh buô-hông gì Gŏ̤-guó-là̤ nè̤ng cāu kó̤ Muāng-ciŭ, gâe̤ng hŭ-uái gì nè̤ng cà̤ gióng-lĭk Buŏk-hāi-guók. Buŏk-hāi nàng biĕng sê Tūng-ék Sĭng-lò̤, ciā sì-dâi ké̤ṳk Hàng-guók hŏk-ciā hô̤ Nàng-báe̤k-guók.

韓國乞日本滅囇以後，伊其國民都盡去不滿。1919年3月1號，朝鮮全國其儂發動反對日本其“三一運動”，乞日本殖民政府鎮壓，刣死嘢価儂。李承晚茲蜀陣獨立運動家走去中國，着上海成立“大韓民國臨時政府”，繼續反抗日本其統治。這“大韓民國臨時政府”着1938年跟蔣介石走重慶去，敆中國抗日戰爭其辰候，派儂去對手中華民國國民政府。固有其朝鮮儂走去滿洲，共夫塊其儂組成“東北抗日聯軍”。

Hâ Chák-lī 1825 nièng 12 nguŏk 19 hô̤ chók-sié diŏh Mī-guók Mā-sák-chū-sáik-ciŭ, 1852 nièng 10 nguŏk 13 hô̤ chăng-gă diē Mī-guók Gŭng-lī-huôi gì có̤ mŭk-sṳ̆, dùng nièng 11 nguŏk 3 hô̤ ké̤ṳk puái gáu Dṳ̆ng-guók. Ĭ 1853 nièng 4 nguŏk 16 hô̤ gáu Hiŏng-gē̤ng, 6 nguŏk 9 hô̤ gáu Hók-ciŭ, siŏh-sié ṳ̀-diông gì guŏng-ĭng dŭ găk Hók-ciŭ duòng-gáu.

Bâng-dŭk (病毒) sê siŏh cṳ̄ng mò̤ sá̤-bău hìng-tái gì sĕng-mêng-tā̤. Ĭ iù siŏh ciáh hŏk-sŏng hŭng-cṳ̄ (DNA hĕ̤k-ciā RNA) gâe̤ng lāung-băh-cék cŭ siàng.

Mìng-dĕ̤ng dê-kṳ̆ (bău-guák Hók-ciŭ gâe̤ng Nìng-dáik) chŭi-iòng gáuk-dê gì kēu-ĭng dŭ mâ̤ siŏh-iông, dáng-sê dâi-gă-nè̤ng dŭ sāi „Bàng-uâ“ (平話) lì chĭng-hŭ ĭ.

Ngṳ̄-ngiòng hù-hô̤ gâe̤ng sê̤ṳ-ŭk cĭ-găng gì guăng-hiê sê êng-é gì, sê cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng găk iēng-huá gì guó-tiàng dṳ̆ng-găng giĕ-diâng hō̤ gì. Chiông Mìng-ngṳ̄ gì "Nĭk-tàu" (日頭), găk Ĭng-ngṳ̄ sê "Sun", găk Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ sê "Sol", mò̤ sié-nó̤h giĕ-lŭk.

Ché̤ṳng (銃) sê 1 lôi ū-ké gì tūng-chĭng. Ché̤ṳng tŭng-guó huōi-iŏh iòng-siĕu kĕ̤ng-ké sū sék-bóng gì nèng-liông, ciŏng ché̤ṳng-cī (銃籽) ī cêng ká̤ gì sók-dô huák-siâ chók, sák-siŏng-lĭk cêng duâi. Ché̤ṳng sèu-sèu ké̤ṳk nè̤ng dò̤ lì huâng cô̤i tài nè̤ng, sê iā ngùi-hiēng gì nó̤h, gó-chṳ̄ ô siŏh piĕ guók-gă dŭ hâing-cié ché̤ṳng gì sāi-ê̤ṳng, cêng-cé mò̤ ṳ̀ng-sé̤ṳ pū-tŭng báh-sáng ô ché̤ṳng.

Nĭk (日) hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ gĕ̤ng (工), sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng dê-giù ièng dê-ché̤ṳk cê-gă chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.

Gă-săk (胶蚻, tĕ̤k có̤ gă-lăk) sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng-ngiê. Sié-gái siông ô dâi-mō̤ 4,000 cṳ̄ng gă-săk, gì-dṳ̆ng ô 30 cṳ̄ng sĕng-uăk diŏh ìng-lôi gì gŭ-cê̤ṳ-kṳ̆. Ĭng-ôi gă-săk ó̤i siĕh nă-că-nó̤h, sê cêng-sâ̤ sá̤-kṳ̄ng gì duòng-bó̤ muòi-gái, gă-săk ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng nêng-ùi sê hâi-tè̤ng.

Oda Nobunaga (Nĭk-buōng-ngṳ̄: 織田 信長 (おだ のぶなが), 1534 n. - 1582 n. 6 ng. 21 h.) sê Nĭk-buōng Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh chók-miàng gì dâi-miàng. Ĭ diŏh Owari-sēng chók-sĕng, gáu-muōi-lāu páh giâ iā sâ̤ gì dê-huŏng. 1582 nièng, buô-hâ Akechi Mitsuhide cô̤-huāng, ciŏng ĭ bău-ùi diŏh Gĭng-dŭ gì siŏh ciáh miêu diē-sié. Ĭ cāu mâ̤ chók, mò̤-niĕ-ài chiék-bók cê̤ṳ-sák. Ĭ gì buô-hâ Toyotomi Hideyoshi bìng-dêng páng-lâung, có̤i cṳ̄ng tūng-ék Nĭk-buōng.