Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Сухо-Пусто-Каргалка — Русия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы №711 Каргалка елгасының сул ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

Мөэмин (гарәп. مؤمن‎, иман иткән, ышанучы) — Аллаһы Тәгаләгә чын күңелдән ышанган, иманы аның фикерәлерен һәм гамәлләрен билгеләгән, аның тормыш мәгънәсенә әверелгән мөселманны билгеләү өчен кулланылган ислам төшенчәсе.

Магнит резонансы һәм парамагнит релаксациясе буенча белгеч буларак, мессбауэр спектроскопиясен тикшерү төркеме (лаборатория 1969 елда кафедра итеп үстерелә) оештыра. Гомуми физика, теоретик физика, каты җисем физикасы буенча 320 дән артык фәнни хезмәте нәшер ителгән. Магнитлы җисемнәрнең, ферритларның микротөзелешен гамма-резонанслы тикшерүе белән халыкара абруй казана. 26 фән кандидаты (шул исәптән, Мисыр, Сүрия, АКШ өчен), 4 фән докторы әзерләгән.

Красноурал Екатеринбург вакыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.

Карза — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/2189/186 кушыла. Елга озынлыгы 66 км.

Выбор — Русия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мезень елгасының сул ярына тамагыннан 361 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 61 км.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы бассейны (Русия булеге) Сакмар елгасыннан түбенрәк, Илек елгасын кертми. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Русия өлеше).

Югары Челы — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Яя елгасының сул ярыннан 228 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

Шәһәр урыс табигълыкка күчкән һәм православ динне кабул иткән кабарда кенәзе Кургока Кончокин (чукынганнан соң — Андрей Иванов) тарафыннан 1763 елда ныгытма буларак нигезләнгән.

1918 елда Стахеевларның Русия җирлегендәге барлык мөлкәте тартып алына. Мәсәлән, Мәскәүдәге особнягын тимер юл министрлыгына алып бирәләр. Анда озак еллар дәвамында тимер юлчыларның балалары клубы эшли.

Франция / Көнчыгыш Пиренеи (рус.) департаменты территориясендә элек урнашкан Төньяк Каталония (ингл.) җирле халкы тарафыннан билгеләнеп торучы милли бәйрәм, 1659 елгы Пиренеи аңлашмасын (ингл.) имзалауга багышланган
Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Русия өлеше).

Ожа — Русия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/2542/1266/74/22/10 урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.

Корбангали Исхаков (18th century — билгесез) — иң беренче татар хәреф җыючылардан берсе. Көнчыгыш телләре белгече буларак, 1785 елда Екатерина II фәрманы буенча хәрби хезмәттән Питырбурдагы Азия басмаханәсе карамагына җибәрелә һәм шунда 1800 елга кадәр эшли.

Нялин-Кис-Игый — Русия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Негус-Ях елгасының сул ярына тамагыннан 142 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 23 км.

1906 елның 14 ноябренда Казан губернасы Козьмодемьянск өязе (хәзерге Чуаш Республикасы Моргауш районы) Вускасы авылында туган. Икееллык Анат-Кенәр мәктәбендә укый. Чуаш совет-фирка мәктәбен (1927), Н.И. Пирогов исемендәге Мәскәү дәүләт медицина институтын (1934) тәмамлаган.

11 июльне 3-нче танк төркеме Көнбатыш фронтның 22-нче һәм 20-нче армиялар ялганышын саклаун ертып һәм Витебск шәһәрен басып алды. 2-нче танк төркеме Могилевтан төньяграк һәм көньяграк Днепр аша чыкты.

Әбу Бәкер Мөхәммәт ибн Зәкәрия әр-Рази Бөек Фарсы иленең Тәһран янындагы Рей шәһәрендә туган. Персиянең үзендә, хәзерге Үзбәкстан һәм Таҗикстан җирләрендә урнашкан борынгы шәһәрләрдә укып, төпле белем алган, метафизика, философия, шигърият, алхимияне үзләштергән. Яшьтән үк металларны кыйммәтләндерүче «эликсир» табу тәҗрибәләре үткәргән. Утыз яшендә Багдадка тыйб фәнен өйрәнергә киткән. Оста куллы табиб буларак танылу алган. Рей шәһәрендә, Багдадта клиника белән җитәкчелек иткән.

И. А. Крыловның реалистик җанлылык, сәламәт юмор һәм бай тел белән язылган мәсәлләренә бу жанрның үсеш елларын билгели. Совет заманында Демьян Бедный, Сергей Михалков һәм башкаларның мәсәлләре зур популярлык яулый.

Әхмәт Котышев (Әхмәт Шаһиәхмәт улы Котышев, 2 октябрь 1900, Карайган[d], Стәрлетамак өязе, Уфа губернасы, Русия империясе — 1971, Уфа, РСФСҖ, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Җөмһүрияте, Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге) — журналист, тәрҗемәче, югары мәктәп укытучысы, «Башкортстан» гәҗитенең җаваплы мөхәррире (1929-1930), урыс-башкорт сүзлеген (1948) төзүчеләрнең берсе.

Подборное (чуаш. Подборный, рус. Подборное ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — посёлок (федераль классификатор буенча).

Оурья — Русия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Чёрная елгасының сул ярына тамагыннан 28 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 27 км.

Татар милли ризыклары – татар халкының тарихтан килгән милли ашлары, ашамлыклары. Татар халкы үз милли ашлары белән бик бай, һәм бөтен дөньяга үз ризыклары белән мәшһүр.
Apple Inc. (ˌæp(ə)lˌɪŋk, (тат.) Эпл) — танылган Америка корпорациясе, шәхси һәм планшет санаклар, аудиоплеерлар, телефоннар, программа белән тәэмин ителеш ясаучы һәм битештерүче компания. Санак җитештерүне һәм бүгенгесе көндә булган барлык график интерфейслы операцион системаларны башлап җибәрүче варислар арасында беренче урында тора. Штаб-фатиры Калифорния штатының (АКШ) Купертино шәһәрендә урнашкан.

Борисовка (Яманъелга шәһәр бүлгесе) Екатеринбург вакыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

9 июльдә 3-нче танк төркеме Көнбатыш Двина һәм Днепр елгалары чигәне якын килде Полоцктан Жлобинга хәтле фронтында, Көнбатыш фронтның 20-нче һәм 22-нче армиялар ялганышы саклануын ертып, Витебскны басып алды һәм Көнбатыш Двина елгаласының төньяк ярында Десна янында плацдармны алды.

Почта индексы — 429433. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219810003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800003300.

Кырымда кайчандыр яшәгән һәрбер халык аның мәдәниятында үз йөзен калдырган. Милли архитектурада «кырым юнәлеше» үскән. Кырымда, аеруча, башка территорияләрдә тыелган архитектура таралыш тапкан.

22 июньне. Вильнюс юнәлешендә «Үзәк» армия төркеменең 3-нче танк төркеме һәм 9-нчы армиясы Төньяк-Көнбатыш фронтының 11-нче армиясының саклаун ертып, Неман аша барлык өч күперен басып алы һәм Алитус һәм Меркине районындарында елга аша чыкты.

Усинск Уса елгасы өстендә, Төньяк поляр түгәрәгеннән 90 километр көньяктарак, Сыктывкардан 757 километр төньяк-көнчыгыштарак урнашкан. Төньяк тимер юлы Сыня—Усинск сызыгының Усинск ахыргы станциясе.

Унши-Юган — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тоит-Юган елгасының уң ярына тамагыннан 95 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 12 км.

Уразбахты — Башкортстанның Чишмә районындагы татар авылы. Алкин авыл советына карый. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 452 кешенең яшәве мәгълүм.

Симка — Русия территориясеннән ага торган елга. Иваново өлкәсе, Владимир өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга КАС/ИДЕЛ/2231/87/269/159/30 кушыла. Елга озынлыгы 18 км.

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Русиянең Аурупа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.

Шамил Алядин. Иблиснинъ зияфетине давет. Симферополь: Къырым девлет окъув-педагогика нешрияты, 1999. Приглашение на пир к дьяволу. М.: Советский писатель. 1985.(рус.)
Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.

Луговая — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — торак пункт (федераль классификатор буенча).

Икътисадның нигезе - экспортка авыл хуҗалыгы культуралары һәм урман кисү җитештерү. Төп экспорт культуралар: какау, кофе, бананнар, май пальмасы. Урманнарда кыргый май пальмасы җимешләрен җыю, каучук бирүче үсемлекләрнең суын һәм кыйммәтле агачлар әзерләү. Хайван үстерү бик үк үсеш алмаган. Балыкчылык. Авыл хуҗалыгы чималы һәм агач беренчел эшкәртүе. Экспорт: какау, кофе, агач. Акча берәмлеге - КФА франкы.

Сухоляд — Русия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Елга Узян елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.

Васасуля — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Васюган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Кеть елгасы кушылган урынган Васюган елгасы кушылганга кадәр . Кече елга бассейны — Кеть, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

Ламеевка — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым елгасының уң ярыннан 101 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

Ярты гасырга якын вулыс старшинасы булып Шәриф Киеков эшләгән. Ш. Киеков Пугачев явы вакытында Екатерина IIгә тугъры хезмәт иткән, җәзалау отряды башлыгы булган, зур көмеш һәм алтын медальләр алган, Гайнә һәм Ирәхтә вулысларының баш старшинасы итеп билгеләнә. Шагыйрь Гали Чокрый — Шәриф Киековның оныгының оныгы.

679 (алты йөз җитмеш тугызынчы) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 679 елы, I меңьеллыкның 679 елы, VII гасырның 79 елы, VII гасырның 8 унъеллыгының 9 елы, 670 елларның 10 елы. 679 елдан бирле 1339 ел үтте.

Мәсәл — гыйбрәтле, көлкеле характерда булган шигъриятле яки сибелүчән әдәби әсәр. Мәсәлнең я башында, я азагында кыска гына нәсихәти йомгаклау — мораль бирелә. Гадәттә, мәсәлнең төп геройлары ролендә хайваннар, үсемлекләр яки ниндидер матди алына. Мәсәлләрдә кешеләрнең җитешсезлекләре тәнкыйтьләнә.

Каракүл (Карталы районы) Екатеринбург вакыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

Итне җәй һәм яз көннәрендә куллану өчен тозлап һәм каклап куйганнар. Ат итеннән казылык әзерләгәннәр, каклаган каз белән каклаган үрдәк исә тансык азыклардан саналган. Кыш көне итне туң килеш саклаганнар.
Сыек камырны да төче итеп тә һәм әче итеп тә изәләр. Мәсәлән, төче коймак һәм төрле оннардан (солы, борчак, карабодай, тары, бодай, катнаш оннан) чүпрә белән әчетеп пешергән коймак. Руслар пешерә торган беленнән әче камырдан пешергән коймак калынрак булуы белән аерыла. Аны гадәттә иртәнге чәйгә әзерлиләр, янына тәлинкәгә салып май куялар.

1887 yılda äylänüçe magnit qırın taswirlıy, assinxron elektrodvigatelen yasıy. Küp fazalı almaş ağımın açqan, şuşı sistema Niagara Gidro-elektrostantsiäsendä qullanılğan (1895, ul zamanda iñ zur stantsiä).

Комыч — Русия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга Порыш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.

Ненеха — Русия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кара Холуница елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

Камыр ашларының төрлелеге традицион табынның үзенчәлеге булып тора. Төче һәм чүпрә белән изгән әче камырны ике төрле — гади һәм татлы камыр итеп әзерлиләр. Татлы камырга май, эреткән май (кайчагында ат мае), йомырка, шикәр, ваниль, дарчин өстәлә. Камырны татар халкы бик тырышып һәм җиренә җиткереп әзерли.

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Упа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.

Русия башкаласының үзәк урамнарында урнашкан борынгы особнякларны сатып алу һәм кире сату аңа зур керем китерә. Яңа кыйбатлы 11 йорт төзетә: мәсәлән, Мәскәүнең Мясницкая урамында китап кибете дә булган табышлы йорт (хәзер Библио-Глобус кибете).

Бәркә хан тәхеттә утырган дәвердә, 50 нче елларның азагында, Алтын Урдада һәм аңа буйсынган дәүләтләрдә, шул исәптән Русьтә да, беренче мәртәбә халык санын исәпкә алу уздырыла (кызганычка каршы, аның мәгълүматлары сакланмаган).

Иске Минзәләбаш авылында туып үскән һәм шушы төбәктә озак еллар җаваплы эшләрдә эшләгән Тимергалин Мөхәммәткамил Нуриәхмәт улының язмаларына караганда, Бикбулат бабай йорт нигезләү өчен хәзерге Тау ягы дип аталган урында Каран елгасы буендагы матур бер аланны сайлый. Беренче елны әле агач йорт салырга көчләреннән килми, җир өй казып, аны кыек тезмә белән каплап, түбәсен чирәм белән ябалар. Икенче-өченче елларда Бикбулат һәм «чирмеш бабайлар»ның башка чыккан уллары һәм кияүләре дә шушында күчеп киләләр, һәм бу авыл «Бикбулат карьясе» дип атала башлый. 1891 елга кадәр Минзәләбаш авылының исеме «Бикбулат карьясе» дип тә йөртелә әле.

• Токсик препаратлар куллануын булдырмау, тирә-яктагы мохит факторларын юк итү, мөмкин булганда токсик йогынтылы препаратлар белән дәвалауны туктату.

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халыкара стандарт буенча Переяслав-Хмельницкий Көнчыгыш Аурупа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать кушагында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.

Хатын-кызларның тышкы җенси әгъзалар: касык, зур җенси иреннәр, кече җенси иреннәр, зур һәм кече бусага бизләре, бусага төпсәсе, телчек, гыйффәтле яры.

Коры Мышега — Русия территориясеннән ага торган елга. Тула өлкәсе, Калуга өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мышега елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

Коръәндә Мөэмин сүзе 229 тапкыр кулланыла, мәс.: «Ий мөэминнәр, һәммәләрегез дә Аллаһуга тәүбә итегез, шаять дөнья вә ахирәттә бәхетле булырсыз.» .

2014 елда Кырым кризисы нәтиҗәсендә 11 мартта Кырым парламенты Украинадан бәйсезлек игълан итә. 16 мартта Кырымда узган Кырым статусы турында референдум нигезендә 18 мартта Русия Федерациясе составына Кырым Җөмһүриятен кабул итү турында килешү имзаланды . 18 марттан соң Русия Федерациясе эчендә Кырым Җөмһүрияте.

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мордва (37,6%), урыслар (35,8%), чуашлар (6,6%), кыргызлар (5,2%), татарлар (4,4%).

Халыкара стандарт буенча Тарнобжег Үзәк Аурупа вакыты (Central European Time, CET) сәгать кушагында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.

Гагарье Екатеринбург вакыты (Yekaterinʙurg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

Бөек француз инкыйлабы башланган вакытка (1789) өлкән сержант дәрәҗәсендә була. Хәрби карьера ясарга юл ачу сәбәпле, инкыйлабны сөенеп каршылый. 1791 елда Марсельдә ярсыган халык төркеменнән полк командирын йолып алган өчен, офицер дәрәҗәсе бирелә.

Элек мәйдан аша Нижгар вә Плеханов урамнары узганнар, әмма 1996 елда Чабаксар култыгының тулуы сәбәпле, бу ике урамнарың өлешләре су астында калганнар, Плеханов урамының калган өлешендә торган каралтылар соңыннан Кызыл мәйдан составына кертелгәннәр.

1797 елның апрелендә Австрия белән солых төзелгәч тә, Бонапарт Бернадотны, трофей байракларны Парижга кайтару миссиясен йөкләп, армиядән җибәрә.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.

Ул 1945 елның 7 октябрендә Татарстанның хәзерге Азнакай районы Таштуган авылында дөньяга килә. Башлангыч белемне туган авылының җидееллык мәктәбендә ала (1953-1960), ә 1964 елда Азнакай районының Чалпы урта мәктәбен тәмамлый. Казанның химия-технология институтына укырга керә. Бер елдан Казан авыл хуҗалыгы институтына күчә, 1969 елда аны тәмамлый. Белгечлеге — авыл хуҗалыгы инженеры-механигы.

Чодыраял (чирм. Чодыраял, рус. Чодыраял) – Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл, Карамас авыл җирлегенең административ үзәге. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 084 кешенең яшәве мәгълүм.
Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы бассейны (Русия булеге) Сакмар елгасыннан түбенрәк, Илек елгасын кертми. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Русия өлеше).

Клевацкий — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Несь-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 128 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 40 км.

Татар халкында эченә берәр нәрсә салып пешергән ашамлыклар үзенчәлекле һәм күптөрле. Кыстыбый шундый иң борынгы һәм гади ашамлыклардан санала, кайбер якта аны күзикмәк, якмыш дип тә атыйлар. Аны төче камырдан әзерләгән юка җәймә эченә тары боткасы салып ясыйлар. XIX гасыр азакларыннан кыстыбый эченә бәрәңге боламыгы сала башлаганнар. Халыкның яраткан борынгы ашамлыкларыннан берсе — төче яисә әче камырдан эченә симез ит (сарык, сыер, каз, үрдәк һ. б. ите) һәм ярма яки бәрәңге салып пешергән бәлеш. Бәлешне зур итеп тә, кечкенә итеп тә әзерләгәннәр, аеруча тантаналы очракларда аны өсте тишекле тәбәнәк конус рәвешендә ясаганнар. Соңрак шулай эченә төрле нәрсә салып әзерләгән бөтен ашамлыкларны бәлеш дип атый башлаганнар.

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

Операцион система, кыска ОС (ингл. operating system, OS) — санакның җиһазы (hardware), програм (software) ресурслары белән идарә итүче һәм кулланучы белән үзара бәйләнешен оештыручы тәэмин ителеш (үзара бәйләнешле програмнар җыелмасы). Шуңа күрә яңа ОС-ның барлыкка килүе санакның аппарат өлеш үсеше белән бәйле. Микропроцессорның яңа модельләрен, яңа төр бирелмәләр туплагычларын төзү операцион системаларның үсешенә ярдәм итә.

2001 ел Халык санын алу нәтиҗәләренә күрә халыкның 58,3 % — руслар, 24,3 % — украиннар, 12,1 % — кырым татарлары, 1,4 % — беларуслар, 0,5 % — татарлар тәшкил итә.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан Иртеш елгасы кушылганга кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.

Беренче фильмы «Су кызы» әкияте (авторы Нурия Сәйяр) буенча эшләнгән. «Тиен малае Тим-Тим» (авторы Фәнис Яруллин), «Уңган куян балалары», «Кар чәчәге», «Хан кызы Нурсолтан» кебек телеспектакльләре дөнья күргән. Гөлшат Зәйнашеваның «Тузган торактан күчкәндә» әсәре буенча телефильм төшерә. «Утырып уйлар уйладым», «Әнкәмнең догалары», «Китап», «Шигъри мизгеләр», «Ач, шигърият, серләреңне» тапшыруларына нигез сала.

Пемакода-Яха — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юрибей елгасының уң ярыннан 85 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 60 км.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы , инешенән Чиркейск гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Фәтхи А.С. Татар әдипләре һәм галимнәренең кулъязмалары. КДУ Фәнни китапханәсенә 1959-1969 елларда кергән кулъязмаларның тасвирламасы. - КУН, 1986. — 161 б.

Санакларда киләсе ике операцион система төрләре киң таралган: Microsoft Windows, Unix һәм Unix системасына хас (шул исәптән Macintosh) операцион системалары.

Экватор Гвинеясының башкаласы Биоко утравының төньягында Малабо (элеккеге Санта-Исабель). Иң эре шәһәрләр: Малабо (38 мең кеше), Бата (24 мең кеше) - кыйтга өлешенең иң эре шәһәре. Илнең административ-территориаль бүленеше: 7 провинция.

Инья — Русия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Берёзовая елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.

Наполеон гаскәре Мәскәүне калдыргач, Швеция Франция белән дипломатик мөнәсәбәтләрне өзә, 1813 елның язында французларга каршы коалициягә кушыла. 1813 елның маенда 30 меңлек швед гаскәре башында Помераниягә төшә. Плесвиц солыхыннан соң союздаш илләрнең 100 меңлек Төньяк армиясе белән җитәкчелек итә.

Камушки — Русия территориясеннән ага торган елга. Тула өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАС/ИДЕЛ/2231/1203/98/36 урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

Тәхәллүс яки псевдоним — язучы, артист, рәссам, һәм башка кайбер кешеләрнең үзенә үзе алган уйдырма исеме яки фамилиясе. Баштарак тәхәллүс исемдә туу җире атамасын күрсәтә иде, гадәттә "и" кушымча ярдәмендә билгеләнә, мәсәлән: Габдрәхим ибн Усман ибн Сармаки ибн Крым Утыз-Имәни, Луиза Батыр-Болгари, Сәйф Сараи һ.б., төп-төгәл әйткәнчә, псевдоним ул тәхәллүс генә түгел, ләкин хәзер тәхәллүс сүзе псевдоним мәгънәсендә кулланыла , еш кына географик урынга бәйле булмый .

1954 елның 28 июнендә БАССР Мәчетле районы Дуван-Мәчетле авылында туган. Урта мәктәпне бетергәч, күмәк хуҗалыкта эшли. Армиядән кайткач, Уфада медицина институтының 1 курсын төгәлли. Аннан дәүләт университетын (1980) тәмамлый. Учалы һәм Мәчетле районнарында укыта. Радиокомитетта хәбәрче (1985-1990), БР язучылар берлегендә пропаганда бюросы җитәкчесе (1990), «Агыйдел» журналы әдәби хезмәткәре(1991-2005), Уфа китап нәшриятында бүлек мөдире (2005 елдан).

Интенсивлык җир тетрәвен якынча тасвилаучы характеристика булып тора. Ул җир өслегенә, кешеләргә, хайваннарга һәм табигый һәм табигый булмаган корылмаларга тәэсирнең рәвешен һәм зурлыгын билгели. Дөньяда берничә интенсивлык шкаласы кулланыла: АКШда – Меркалли шкаласының (MM) модификациясе, Аурупада – Аурупа макросейсмик шкаласы (EMS), Япониядә – Шиндо шкаласы (Shindo).

552 (биш йөз илле икенче) ел — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча дүшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 552 елы, I меңьеллыкның 552 елы, VI гасырның 52 елы, VI гасырның 6 унъеллыгының 2 елы, 550 елларның 3 елы. 552 елдан бирле 1466 ел үтте.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.

• Лайлалы төерчәләр — ярым ачык, бераз чыгып торучы аксыл-соры төстәге төрле зурлыктагы ясалмалар. Алар лайла, эпителиаль күзәнәкләр һәм аксым-липидлы компонентлардан, гадәттә аларны мөгезкатлау җепләре белән ачыклыйлар (рәс. 7. 3в)
XIX гасырның урталарыннан фабрикада эшләнгән кухня кирәк-яраклары шактый киң тарала. Көнкүрештә металлдан эшләнгән (шул исәптән эмальле), фаянс һәм пыяла савыт-саба күренә башлый. Ләкин халыкның күпчелегендә, аеруча авыл халкында, фабрикада эшләнгән кухня кирәк-яраклары әллә ни зур урын алмый. Казанлы зур мич һәм ашамлыкларны шунда әзерләүгә көйләнгән ысуллар үзгәрешсез кала.

Тутюл — Русия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым елгасының сул ярыннан 1256 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 34 км.

Рассоха-Чернавская — Русия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Чернова елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Налимная — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Кеть елгасының уң ярына тамагыннан 260 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 24 км.

Минзәләбаш атамасы 1878 елның 19 ноябрь датасы белән тарихи документка теркәлеп калган. Авылларда янгын каланчасы төзү белән бәйләнешле чаралар үткәргәндә, «Халыкны чукындыру өчен исемлек төзиләр, чиркәү салмакчылар икән» дип шикләнгән халык акча җыю исемлеге төзергә рөхсәт бирми. Бу чуалышларда катнашкан Минзәләбаш кешеләре Шәрәфетдин Исмәгыйлов һәм Шаһиәхмәт Бикмөхәммәтов исемнәре тарихка кереп калган. Минзәлә елгасы тарихи документларда XVII йөзләрдә теркәлгән.

Ырынбур татар театрына йөри, студент спектакльләрендә катнаша. Театрга булган мәхәббәт Казанга алып килә, Татар театр техникумын тәмамлый (1936).

Данис Тәбибулла улы Хәйруллин (1945 елның 7 октябрендә туган) — татар шагыйре, ике китап авторы, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (1992 елдан). Белгечлеге буенча инженер.

Журавлиха — Русия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Камышная елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.

278 (ике йөз җитмеш сигезенче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 278 елы, I меңьеллыкның 278 елы, III гасырның 78 елы, III гасырның 8 унъеллыгының 8 елы, 270 елларның 9 елы. 278 елдан бирле 1740 ел үтте.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).

Кырым Автономияле Җөмһүрияте яки Кырым Мохтари Җөмһүрияте (рус. Автономная Республика Крым, укр. Автономна Республіка Крим, кырымтат. Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Къырым Мухтар Джумхуриети), КАҖ (укр. АРК, кырымтат. QMC, КъМДж) — Кырым ярымутравының күпчелек өлешен биләп торган, Украина составында булган автономияле җөмһүрият. Русия белән диңгез чикләренә дә ия булган.
Кайнзара — Русия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Едиган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

Наполеонның Бернадотны АКШка илче итеп җибәрү планы була, моңа Австрия белән башланып киткән сугыш комачаулый. Бернадот Бөек армиянең 1нче корпусы командиры итеп билгеләнә.

Замарайка — Русия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Орда елгасының сул ярына тамагыннан 27 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 12 км.

Ага-Камар — Русия территориясеннән ага торган елга. Дагстан биләмәләрендә ага. Елга Курах елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

Насардинов Гафар Назар улы 1923 елның 26 февралендә Исилкүл авылында (хәзер Омски өлкәсендәге шәһәр) эшче гаиләсендә туган. Милләте — татар. 10 сыйныф бетергән. Омскның автомобиль юллары институтында укыган. Исилкүл районының Новорождественка авылында башлангыч сыйныф балаларын укыткан.

Волганский-Ёль — Русия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

921 елда Идел буе Болгары хакиме Алмыш үтенече буенча Әл-Мөкътәдир хәлифә Идел буе Болгарына Сусан әр-Рәси җитәкчелегендәге Әхмәд ибн Фадлан сәркатибе белән рәсми илчелекне җибәрә.

Кече Светлая — Русия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Индига елгасының сул ярыннан 130 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.

1830 (бер мең сигез йөз утызынчы) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 1830 елы, II меңьеллыкның 830 елы, XIX гасырның 30 елы, XIX гасырның 3 унъеллыгының 10 елы, 1830 елларның 1 елы. 1830 елдан бирле 188 ел үтте.

Лемжа — Русия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Нижгар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Моча елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.

Арамашка — Русия территориясеннән ага торган елга. Свердлау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Реж елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

Шамка — Русия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Теша елгасының уң ярыннан 212 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

Петербург полтехника институтында, Мәскәү университетында укыган (икесен дә бетермәгән). РК(б)Ф Тверь губерна комитеты рәисе (1918), РК(б)Ф Владимир губерна комитеты рәисе (1919),РК(б)Ф Сарытау губерна комитеты рәисе (1919-1920), РК(б)Ф Омск губерна комитеты җаваплы сәркәтибе (1922-1923), Украина К(б)Ф Донецк губерна комитеты рәисе (1923-1924), Беларус КФ ҮК җаваплы сәрәтибе (беренче сәркәтибе, 1924-1927), БК(б)Ф Кавказ арты төбәк комитеты беренче сәркәтибе (1929-1930), ССРБ эшче-керәстиян инспекциясе (1930-1932), игенчелек (1932-1934) халык комиссарлары урынбасары, БК(б)Ф Сарытау край (өлкә, 1934-1937) һәм шәһәр (1935-1937) комитетлары беренче сәркәтибе. БК(б)Ф ҮК әгъзасы (1934-1937).

Ике эре (Көнбатыш һәм Көнчыгыш Фолкленд) һәм 200 тирәсе вак утраудан һәм кыялардан тора. Мәйданы 12,2 мең км². Ярлары нык телгәләнгән. Океаник климат.
Елле-Кагал — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нюролька елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 122 км.

2042 (ике мең кырык икенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2042 елы, III меңьеллыкның 42 елы, XXI гасырның 42 елы, XXI гасырның 5 унъеллыгының 2 елы, 2040 елларның 3 елы. 2018 елдан 2042 елга хәтле 24 ел калды.

Казанда укыган елларында Ә. Даутов атаклы Фәйзулла Туишевның гармунчылар ансамблендә катнаша, драматург Кәрим Тинчурин җитәкчелегендәге драма түгәрәгенә йөри. Хәтта Салих Сәйдәшев оештырган гарнизон хорында башлап җырлаучы була, шул чакта ук җырлар да яза башлый. Алай гына да түгел, Кызыл Армиянең җыр һәм бию ансамбле белән бергәләп, Мәскәүнең Зур театры сәхнәсендә Советларның VII съезды делегатлары алдында Сәйдәш хорында башлап җырлаучы булып та чыгыш ясый.

Киңлеге 300—600 км, озынлыгы 400—500 км. Утрауның рельефы — калкулыклы тигезлек; иң биек ноктасы — 665 (Шейлер тауларында). Күлләр күп. Тундрага хас үсемлекләр үсә.

Урал арты агросәнәгать көллияте, «Урал арты агросәнәгать көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (рус. Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Зауральский агропромышленный колледж) — 2013 елда нигезләнгән Башкортстанның Баймак шәһәрендә урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.

Утрау инглиз тәдкыйкатьчесе Томас Симпсон тарафыннан 1838 елда кәшеф ителгән. 1839 елдан 1837—1901 елларда Бөекбритания патшабикәсе булган патшабикә Виктория исемен йөртә.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сылва, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.

Аксак Тимер белән Олугбәк (үзбәк астрономы һәм математигы, 1394—1449) чорында китаплар миниатюрасы барлыкка килә. Шул ук чорда нечкә һәм бай бизәкләрдән торган тукымалар, бизәкле чигү, сырланган савыт-саба, ювелир әйберләре һәм бизәкле сугыш кораллары эшләнә башлый. XVI— XVII гасырларда каллиграфия сәнгате чәчәк ата. Бу һөнәр бигрәк тә Бохараның миниатюралар мәктәбенә хас булган.

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Русиянең Аурупа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Дролден — Русия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Орловка елгасының сул ярына тамагыннан 293 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 14 км.

Әсәр 1999 елда языла башлаган һәм тәмамланмаган. Нурихан Фәттах гөманлавынча, татар халкының тарихы әнә шул борынгы Аклан утравына барып тоташа.

Әбү Вәлид Мөхәммәт ибн Әхмәт бине Рөшд (гарәп. ابو الوليد محمد ابن أحمد ابن رشد‎) — гарәп галиме, күренекле фикер иясе, Аристотельнең материалистик юнәлештәге карашларын үстерүче, фәлсәфәдә аверроизм дигән мәктәпкә нигез салучы.

Чушева — Русия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пеша елгасының сул ярыннан 144 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.

Кыр Шонталысы (Самара өлкәсе) Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

Мәйданда чуаш шагыйре Константин Ивановка һәм тарихчыга Василий Ниолаевка һәйкәлләр, Чуашстанда туган күренкле спортчылар исемнәре белән Чемпионнар аллеясе урнаша.

Хәзер һәр гаиләдә төрле табалар һәм башка табак-савыт бар. Шуңа да карамастан, хуҗалыкта уклау һәм камыр басып җәю өчен такта, азыкларны саклау өчен төрле мичкәләр һәм кисмәкләр, җиләк-җимеш һәм гөмбә өчен кәрзиннәр һәм туздан ясалган козаулар киң кулланыла. Еш кына чүлмәкләр дә файдаланыла.

Частва (Частова) — Русия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Югары Шукша елгасының сул ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.

Мәгарә калалары: 13–15 гасыр: Мангуп, Сөйрән ныгытмасы, Иске-Кирмән; Челтер, Шулдан, Челтер-Коба (Бакчасарай янында); Кыз-Кирмән, Тепе-Кирмән, Чуфут-Кала; Бакла; Качи-Кальон монастыре(Бакчасарай яны);

Тальниковая — Русия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кондый-Кы елгасының сул ярыннан 101 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Русиянең Аурупа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

Милан Һоджа (словак. Milan Hodža,1 февраль 1878(18780201), Сучань, Маҗар кыйраллыгы, Аустрия-Маҗарстан—27 июнь 1944, Клирвотер, Флорида, АКШ) — чехословакияле дәүләт эшлеклесе.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан Иртеш елгасы кушылганга кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.

Укыган чагында ук татар милли-мәдәни хәрәкәтендә катнаша. 1966 елны Нурихан Фәттах белән бергәләп бер төркем зыялыларның Болгарга беренче сәяхәтен оештыра.

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Петербург университетында (1914-1916), Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетында (1927-1929) укыган. Глазов өяз шурасы башкарма комитеты рәисе (1919-?), шул ук өязнең РК(б)Ф комитеты сәркәтибе (?-1920, 1921), РК(б)Ф Вәтке губерна комитеты сәркәтибе (1920-1921), РК(б)Ф Вот өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1921), РК(б)Ф Тубыл өяз комитеты җаваплы сәркәтибе (1922-1923), РК(б)Ф Ишем бүлге комитеты җаваплы сәркәтибе (1923-1924), БК(б)Ф Вот өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1926-1927), ССРБ игенчелек комиссарлыгы сәяси бүлеге инструкторы (1930-1937), Удмурт АССР Үзәк башкарма комитеты рәисе (1937), БК(б)Ф Удмурт өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1937-1938), кулга алынган (1938), 8 елга иректән мәхрүм ителүгә хөкем ителгән (1940). 1 чакырылыш ССРБ Югары шурасы депутаты.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Кубань.

Almaş ağımda eşläwçe äsbaplarnı buldıruğa zur öleş kertkän. Küp fazalı sistemalar, elekrodvigatel tiränten tikşerenüläre sänäği inqıylabnıñ ikençe etabın tormışqa aşırırğa birgännär.

Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 9 километрга көнбатыштарак урнашкан, Р134 «Иске Смоленск юлы» автоюлыннан 6 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Головковка елга ярында. Авылдан 11 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чумыш елгасы. Кече елга бассейны — Об, Чулым кушылганга чаклы (Томи елгасын керетмәсә), елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.

Алтын Урданың белән Хулагу Ираны чигендә 1262 елда бәрелешләр башлана. Алтын Урданың көньяк чиге Кавказда булган. Сугышның төп сәбәбе: мөселман халиф әл-Мустасимне Хулагу тарафыннан үтерү.

Вәлиәхмәт Галимов (Вәлиәхмәт Гыйрфанетдин улы Галимов, 12 июнь 1908, Сатмыш, Ивановски вулысы, Зөя өязе, Казан губернасы, Русия империясе яки Кыштым, Екатеринбур өязе, Пирем губернасы, Русия империясе — 15 февраль 1994, Уфа, Башкортстан, Русия) — тиятыр һәм кино актеры, режиссер, РСФСҖның атказанган артисты (1949), БАССРның атказанган һәм халык артисты (1940, 1944), БАДТның сәнгать җитәкчесе (1942-1948), баш режиссеры (1956-1971).

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Татар ашлары тиз өлгерә торган татлы камырдан әзерләгән ашамлыкларга бик бай: чәлпәк, катлама, кош теле, ләвәш, паштет һ. б. шундыйлар, аларны чәй янына бирәләр. Татлы камырдан пешерелә торган ашамлыклар камырга нәрсә салынуы һәм әзерләү ысулы ягыннан күп кенә төрки халыкларга хас булса да, алар оригиналь милли ашларга әверелеп, тагын да камилләшә төшкәннәр. Шундый оригиналь ашамлыкларның берсе — чәкчәк, ул һәр туй мәҗлесендә булмый калмый. Чәкчәкне кияү йортына кәләш һәм аның әти-әниләре алып килә. Юка гына җиләк-җимеш кагына төргән чәкчәк туйда аеруча хөрмәтле сыйлардан санала.

Мартыново (чуаш. Йӗршер, рус. Мартыново ) — Чуашстанның Козловка районында урнашкан торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — деревня (федераль классификатор буенча).

Мөхәммәтдәмин — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 99 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453180, ГАТОБК коды — 80248845006.

1988 елдан башлап, Мөслим авылында мәчетне торгызу эше башлана. Әлеге эштә Бөек Ватан сугышы ветераны, Мөслим хуҗалыкара төзелеш идарәсе җитәкчесе булып эшләгән Мансур Сәләхетдин улы Сабиров башлап йөри. Ул Мөслим мөселманнары исеменнән Русия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте рәисе, мөфти Тәлгать Сафа улы Таҗетдинга хат яза. Т. Таҗетдин мәчет бинасы өчен проект табуда ярдәм итә. Мәчет төзелеше исәп-хисабына 40 мең сум акча күчерә. Мөслим районындагы күмәк хуҗалык - совхозлар, оешма җитәкчеләренең дә мәчет төзелешенә матди һәм акчалата ярдәм итүләрен үтенеп, 1971-1984 елларда Мөслим район шурасы башкарма комитеты рәисе, 1989 елдан фирка райкомы беренче сәркатибе Гариф Хафиз улы Хафизовка мөрәҗәгать итәләр. Шулай ук Мөслим районы һәм Мөслим авылында яшәүчеләр дә мәчет төзелешенә бик теләп ярдәм итәләр.

Фолкленд утраулары (ингл. Falkland Islands, исп. Islas Malvinas) – Атлантик океанның көньяк-көнбатышында урнашкан архипелаг. Архипелаг Көньяк Америка ярларыннан 483 км, Британиянең диңгез арты территориясе булган Көньяк Георгия һәм Көньяк Сандвич утрауларыннан 1080 км һәм Көньяк Шетланд утрауларыннан (Антарктика) 940 км ераклыкта урнашкан. Административ үзәге һәм бердәнбер шәһәр – Порт-Стэнли (яки Стэнли).

Александра Николаева (30 апрель 1908, Каймары, Казан өязе, Казан губернасы, Русия империясе — 25 май 1988, Мәскәү, Совет Социалистик Җөмһүриятләр Берлеге) — тарихчы, ярдәмче тарихи фәннәр буенча белгеч, тарих фәннәре докторы, профессор. Маркс-Энгелс-Ленин институтында (1938-1941, 1944-1946) эшләгән. Мәскәү энергетика институтында (1946-1947), Мәскәү дәүләт тарих-архив институтында (1947- 1988) укыткан.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Бу уен гадәттә җәй көне тышта ир балалар арасында уйнала. Иң элек балалар шобага яки санамыш белән берәүне көтүче итеп сайлыйлар. Аннан соң уйный торган ике мәйданның ике башына ике урынга ике «кала» билгеләп куялар да, көтүчедән башкалары шул калаларның берсендә тезелеп, сул кулларын бөерләренә таянып, уң кул учларын алга сузып торалар. Алар шулай торганда, көтүче килә дә аларның алдында сагалап, акрынлап йөри. Аннан:

Кулга ияләштерү озак процесс. Төньяк боланнарын һәм этләрне Б. Э.К 18 мең ел элек кулга ияләштерелгән дигән фараз бар. Сарыклар 18 мең ел элек; кәҗәләр һәм чучкалар 6,5 мең ел элегерәк; сыерлар 5 мең ел элек; ефәк корты — 4,5 мең ел элек кулга ияләштерелгән.

Театр укуханәсен тәмамлагач, К. Тинчурин исемендәге театрга билгеләнә. А. Гайдар исемендәге пионерлар сараенда режиссер, Казан балалар иҗаты үзәгендә педагог булып эшли.

1990 елда Intel 80386 микропроцессоры ярдәм итүче Windows 3.0 барлыкка килә. Әлеге версиядә санакның эчке хәтере нәтиҗәлерәк файдаланыла һәм компьютерда бер үк вакыт эчендә берничә программаны башкару мөмкинлеге гамәлгә ашырыла. 1995 елда бик яхшы сыйфатлы Windows 95 операцион системасы иҗат ителә. Әлеге ОС, MS-DOSKa караганда, нинди өстенлекләргә ия соң?

Русиядә ел саен әлеге авыруның 15-20 очрагы теркәлә. Аның белән күбрәк хайваннар белән эшләүче кешеләр авырый. Элегрәк 1901-1910 елларда әлеге инфекция 16 меңнән артык кешене зарарлаган. Хәзер исә санитар-эпидемиологик хезмәтнең үсеше һ.б. нәтиҗәсендә авыру сирәк очрый.

ССРБ Югары Шурасының Милләтләр Шурасы — 1936 елгы ССРБ Конституциясенә туры китереп оештырылган ССРБ Югары Шурасының ике пулатларның берсе. Үз эшен 1938 елда башланган.

Дмитрий Дмитрий улы Шостакович (1906, Петербург - 1975, Мәскәү) - совет көйязары, пианист, укытучы, җәмәгать эшлеклесе, ССРБ Халык артисты (1954), Социалистик хезмәт каһарманы (1966), 5 Сталин премиясе иясе (1941, 1942, 1946, 1950, 1952), Ленин премиясе иясе (1958). XX гасырдагы иң күренекле көйязарларның берсе.

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Русиянең Аурупа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

Dr. Dobrev qaraşı buyınça näq Pamir-İssıq älifbasınnan Bolğar runnarı çıqqan häm alarnıñ oxşaşlığın isbatlıy. Şulay itep, borınğı bolğarlar iran telle bulğannar dip sanıy.

Республикабызда “Яңа гасыр” радиосы ачылып, анда “Азатлык” радиосы тапшырулары трансляцияләнә башлагач, халыкка тыңлау өчен бик уңайлы була. Гафиулла ул елларны искә алып болай ди: "Милләттәшләр “Азатлык”ның эфирга чыгуын көтеп алалар иде. Соңыннан миңа шалтыратып фикерләрен җиткерделәр. Кызганычка каршы, “Яңа гасыр” дулкынында “Азатлык” тапшырулары бетерелде. Ә бүгенге көнгә килсәк, интернетта “Азатлык” радиосының сайты бар, ул торган саен популярлаша. Анда Прагадан тапшырылган соңгы тапшыруларның аудиоязмасы белән бергә фотолар куелган текстларны да укып була. Милләттәшләребез турында видеолар да урын ала. Фикер алышырга да уңайлы".
Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.

Татар халык ашлары./Руcчадан Р.Х. Камалова,, В.Р. Шәрипова тәрҗемәсе. - Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1987. - 318 б. 1 рәс. белән, 8 б. вкл.

Call of Duty: World at War уены 2008 елның 11 ноябрендә алты төп платформада чыгарыла: PlayStation 2, PlayStation 3, Xbox 360, PC, Nintendo Wii һәм Nintendo DS. 19 ноябрьдә Steam интернет-сервисы аша сатуга чыгарыла.

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.

Бату исән чакта ук Алтын Урда акрынлап мөстәкыйльлек ягына тарта, әмма Жучи улусы рәсми төстә империя эчендә яшәгәнлектән, ханнарны кахан куя һәм акча да кахан исеменнән суктырыла. Ә инде Хублай бөек хан булып алгач һәм башкаланы да Каракорымнан Ханбалыкка (Пекинга) күчергәч, ике башкаланың арасы тагын да ераклаша төшә. Бәркә моннан оста файдалана—бөек ханны санга сукмый башлый.

Шамил Башкиров, Шамил Шаһвәли улы Башкиров, рус. Башкиров Шамиль Шагивалеевич (Шахвалеевич) (1927-2010) — галим-физик, физика-математика фәннәре докторы (1970), професор (1971), ТР ФА мөхбир-әгъзасы (1994), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1980). КФУның шәрәфле профессоры (2004).

Русия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.

Ёла — Русия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Вашка елгасының уң ярына тамагыннан 120 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 58 км.

Кулга ияләшкән хайваннар барлыкка килүе кешенең үзенең тормышын тулысынча үзгәртә. Йорт хайваннары булуы кешене ачлыктан коткара. Этләр сунарда ярдәм итә, хәвеф барлыгын искәртә.

362 (өч йөз алтмыш икенче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 362 елы, I меңьеллыкның 362 елы, IV гасырның 62 елы, IV гасырның 7 унъеллыгының 2 елы, 360 елларның 3 елы. 362 елдан бирле 1656 ел үтте.

Бәрдәш-Баш — Русия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

1940 елның 16 ноябреннән — җәяүле гаскәр генералы, 1940 елның 19 июленнән — генерал-полковник Герман Гот, 1939 елның 10 ноябреннән 1941 елның 5 октябреннә хәтле.