Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
هيءُ واهه سکر بئراج جي ساڄي ڪناري کان نڪري ٿو. هن ۾ پاڻيءَ جو وهڪرو پنج هزار 52 ڪيوسڪ آهي ۽ هن ذريعي 7 لک، 73 هزار، 656 -ايڪڙ- زرعي زمين -آباد- ٿئي ٿي. واهه جي ڊيگهه 36 ميل ۽ 1 وال، ويڪر 165 فٽ ۽ اونهائي 2 ء 10 فٽ آهي.

سنڌ سرڪار هڪ فيصلي ۾ ڀارت جي سرڪار کي پَڪ ڏني هئي ته اها پاڪستان جي ٺهڻ کان پوءِ به پنهنجي وچن يا واعدي مطابق ڪڻڪ، چانورَ ۽ ڀوسو هندوستان کي گهرج مطابق پهچائيندي رهندي، ڇو جو سنڌ ۾ گهرج کان وڌيڪ پيداواري ٿي رهي آهي. انڊيا ۾ جڏهن خوراڪ جي گهٽتائي پيدا ٿي هئي ته سنڌ مان لاڳيتو هندوستان جي ڏڪار سٽيل علائقن ۾ خوراڪ پهچائي ويندي هئي. ان وقت وزارت جنهن جي سرواڻي غلام حسين هدايت الله ڪري رهيو هو، جيڪڏهن سنڌ سرڪار گهرج آهر تڪڙي ساهتا ۽ امداد هندوستان کي نه پهچائي ها ته ڪيتريون زندگيون ختم ٿي سگهيون پئي.

ڳُوڙهي حڪمت عملي يا گرئنڊ اسٽرئٽجي (Grand Strategy) ڪنهن به تڪرار دوران زبردست ۽ عاليشان رٿابنديءَ ۽ حڪمت عمليءَ سان جوڙيل عمل جوڳو ڍانچو، جنهن ذريعي لاڳاپيل ڌُرين، ادارن ۽ وسيلن جو هڪٻئي سان سلهاڙيل ڳانڍاپو قائم ڪندي گهربل مقصد حاصل ڪري سگهجي. هي اصطلاح عام طرح فوجي رٿا بندي ۾ ڪتب اچي ٿو. پر ”پاليسيءَ جي جوڙجڪ“ ۾ پڻ ان جي وڏي اهميت آهي. ڇاڪاڻ ته ان تصور تحت جوڙيل پاليسيءَ جي لاڳو ٿيڻ کان پوءِ عدم تشدد وارن طريقن سان، ڪنهن به تڪرار کي پرامن طريقي سان حل ڪرڻ ۾ به مدد ملي ٿي. ٻي عالمي جنگ ۽ سرد جنگ وارن ڏهاڙن ۾ هي اصطلاح اتحادي فوجي حڪمت عملين ۽ سياسي رٿابندين جي حوالي سان گهڻو مشهور ٿيو.

بئريسٽر رئيس غلام محمد ڀرڳڙي کي زراعت سان تمام گهڻو چاھ هو ان ڪري پاڻ زميندارن سان گڏجاڻيون ڪري سڀ کان پهرين جيمس آباد ۽ هاڻوڪي ڪوٽ غلام محمد شهر سميت ڪيترن ئي شهرن ۾ ڪاٽن فيڪٽريون تعمير ڪرايون. غلام محمد ڀرڳڙي ماڻهن کي تعليمي ڏيارڻ لاءِ بمبئي اسيمبلي ۾ بل پاس ڪرايو. جنهن ۾ هڪ روپئي تي آنو زميندارن کان ٽيڪس وصول ڪرڻ جي تجويز هئي. ان ٽيڪس جي پئسن مان ڪاليج ۽ يونيورسٽيون ٺاهيون وڃن ها پر پيرن ۽ وڏيرن ان بل جي مخالفت ڪئي ته اهو بل پاس نه ٿي سگهيو. غلام محمد ڀرڳڙي بمبئي ۾ ٿيندڙ اجلاس جي صدارت پڻ پاڻ ڪئي هئي. غلام محمد ڀرڳڙي لوڪل گورنمينٽ جو اسيمبلي مان بل پڻ پاس ڪرايو هو. رئيس غلام محمد ڀرڳڙي جي زندگي تي روشني وجهندي شهر جي سماجي اڳواڻ رئيس عبدالرحمان خان ڀرڳڙي، محمد موسيٰ ڪنڀر، ايڊووڪيٽ شيام سندر ۽ ماستر نيڪ محمد ڪنڀر چيو ته بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي هڪ تمام وڏي شخصيت هو، جنهن صحت، تعيلم جي سلسلي ۾ تمام گهڻي جدوجهد ڪئي. غلام محمد ڀرڳڙي ايترو وڏو ماڻهو هئڻ جي باوجود غريب، مسڪين ماڻهن کي اوليت ڏيندو هو. انهن کي پاڻ سان گڏ ويهاريندو هو.

محمد بن قاسم بندرگاھ عربي سمنڊ تي ڪراچي کان 35 ڪلوميٽر اوڀر جي طرف واقع آھي۔ ڪراچي کان بعد ھي پاڪستان جي ٻين سڀ کان وڏي بندرگاھ آھي۔ ھتان کان سالانہ 1.7 ڪروڙ ٽنن جي سامان جي تجارت ٿيندي آھي جيڪا پاڪستان جي ڪل تجارتي حجم جو تقريباً 35% آھي۔

هن جو اصل نالو اڪرام -الله- عباسي آهي، هو سٺو شاعر ۽ ڪهاڻيڪار آهي. هو 14-آگسٽ 1969ع ۾ پنجو ديرو ضلعي لاڙڪاڻي ۾ پيدا ٿيو. -تعليم- بِي اَي اٿس. هن جي ڇپيل ڪتابن ۾ ”مان اسڪول پڙهندس“ ٻارن لاءِ ڪهاڻيون) 1993ع، ”سنڌين جي شڪست جا ڪارڻ“ (1994)، ”سنڌ -ارغون- دور ۾“ (2000)، ”-تاريخ- جي ڪٽهڙي ۾“ (1996) ڇپيل آهن. هن وقت هو لاڙڪاڻي ۾ رهائش پذير آهي.

قانون (انگريزي ٻولي: Law) دراصل اجتماعي اصولن تي مشتمل هڪ اهڙو نظام ٿيندو آهي جنهنکي ڪنهن اداري (عموماََ حڪومت) جي پاران ڪنهن معاشري کي منظم ڪرڻ ۽ انجي نگراني (control) ڪرڻ جي لاءِ نافذ ڪيو ويندو آهي ۽ ان تي ئي ھر معاشري جي اجتماعي روين جو دارومدار ٿيندو آهي۔
باب ڇهون: شاهه فضل الله جي ٻن خليفن جو بيان، فقير محمد صادق جو بيان، فقير ميان عبدالله جو بيان، سيد فتح الدين شاهه جهانيان پوٽي حيدرآباديءَ جو بيان، ۽ مدئي فقير حجام جو بيان.

ڳوٺ خالي ڀٽ- عمر ڪوٽ کان 14 ميل پري واقع آهي. هي مقبرو ميرن جي دور سان تعلق رکي ٿو. -ان- جي ماپ 16x16 فوٽ ۽ اوچائي 30 فوٽ آهي. مقبري جي چوڌاري ڪوٽ ڦريل ھو. مقامي سردار ھو. مقبرو پڪ سرائون چن سان اوساريل آھي.

جين جي تشريح: سائنس هر جاندار ۾ اها خاصيت ڏٺي آهو ته اهي پاڻ جهڙي ذات پيدا ڪري سگهي ٿو. هر جاندار سان هڪجهڙائي رکندڙ ٻيو جاندار پيدا ٿي سگهي ٿو. ڪڏهن ڪڏهن ان لاءِ ٻن جاندارن جي ضرورت هوندي آهي. ذات جي نقل لاءِ جاندار جي جسم ۾ اصول مقرر آهن. ’جين‘ جي ذريعي اهي اصول سرگرم ٿي ٻچا پيدا ڪندا آهن ۽ اولاد ۾ به اهو مقرر اصول وجود ۾ اچي ويندو آهي. اهڙيءَ طرح دنيا جو سلسلو اڳتي وڌندو رهندو آهي. ’جين‘ ۾ ڊي. اين. اي (Deoxyribos Nucleic Acid) نالي ماليڪيول هوندا آهن. ڊي. اين اي ماليڪيول تمام وڏو ٿيندو آهي ۽ ان جون ڪافي پيچيده خاصيتون هونديون آهن. اهو ٻين ايٽمن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ منظم ۽ طاقتور ٿيندو آهي، ان ۾ اولاد پيدا ڪرڻ ۽ ان جي بيهڪ جا سمورا اصول رکيل هوندا آهن.

تعليمي ماهر، -استاد- ۽ محقق، پروفيسر ڊاڪٽر عبدالرحيم ملڪ، گهوٽڪيءَ ۾ 25 فيبروري 1941ع تي حاجي ڪريم بخش ملڪ جي گهر ۾ ڄائو. 1964ع ۾ بي. -ايس- سي ۽ 1965ع ۾ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ايم. -ايس- سي ڪرڻ بعد، ساڳي ئي يونيورسٽيءَ ۾ ليڪچرر مقرر ٿيو. پڙهائڻ سان گڏوگڏ 1970ع ۾ سڊني يونيورسٽيءَ مان پي. ايڇ. ڊي ڪيائين. ڪيترائي مضمون ۽ ڪتاب پڻ لکيا اٿس، -جن- ۾ ”دنيا جا قدرتي خطا“، ”بياباني -ٻوٽا-“، ۽ ”سامونڊي -ٻوٽا-“ مشهور آهن. -ان- کان سواءِ سندس ڪيترائي تحقيقي مضمون ڇپجي چڪا آهن. خيرپور ضلعي ۾ ”مينهن کان کجيءَ جي وڻن جي بچاءُ“ ۽ ”بياباني ٻوٽن جي مطالعي“ بابت ٻه وڏا تحقيقي ڪم سندس نگرانيءَ ۾ پورا ٿيا. جڏهن ته گهوٽڪيءَ ۾ سندس نگرانيءَ هيٺ ”ملڪ ايڊيوڪيشن سوسائٽيءَ“ طرفان ٻه ادارا ”اماره ماڊل هاءِ اسڪول“ ۽ ”اماره ايڊيوڪيشن ڪاليج“ قائم ڪيا ويا. پاڻ نئشنل بوڪ فائونڊيشن جو ڊائڪريٽر (79- 1973ع)، چيئرمئن مائڪرو بايولاجي (73-1972ع)، ڊائريڪٽر فئڪلٽي آف سائنسز، شاهه عبداللطيف يونيورسٽي ۽ ٻين عهدن تي رهي چڪو آهي. ڊاڪٽرصاحب اين. بي. ايف جي مئنيجنگ ڊائريڪٽر جي حيثيت سان نيوزلئنڊ، جاپان، سنگاپور ۽ ٻين ملڪن جو دورو پڻ ڪري چڪو آهي. شاهه عبداللطيف يونيورسٽي خيرپور ۾ وائيس چانسلر جي حيثيت سان خدمتون به سرانجام ڏئي چڪو آهي.

اورکڻ =سڃاڻڻ،ٻاپو =بابو،ٻايڙي =ٻائي،اڍي =اڍائي، پڳ =پير، پڳٽي =دڪي، ڦڳائڻ =اُڇلڻ، جهمڻ =کائڻ، کائو =کانو، گائو، گانو، ڏونگري = بصر، روسڻ = ڪُهڻ، ڏيس وٽو معنيٰ شهر نيڪالي، ترارين جي تر پيئي يعني ترارين جو ڦهڪو لڳي ويو. ڪڇي جي شعر جو نمونو

کيس ڪيُوبيڪ ڄائِي ڪامياب فرانسيسي ڳائڪه مِيلَين ”فاغميغ‟ گوتِيئي Mylène "Farmer" Gautier هڪ فرانسيسي ٽي وي شو ڏسندي دريافت ڪيو، جنهن ۾ اليزي پرفارم ڪيو ۽ انعام کٽيو.

هڪ قسم جي -ٻوٽي-، جيڪا سنڌ ۾ گهڻي ٿئي. هن ٻوٽيءَ جا پَنَ دل جي نموني جا ۽ پاسا ڪَٽاءُ وارا ٿين ٿا ۽ اُن جو -ٻج- ڇُڳي جي صورت ۾ هوندو آهي، جنهن جو رنگ ڪارو ٿئي ٿو. هن ٻوٽيءَ جو -ٻج- دوا طور به ڪم اچي، حڪيمن جو چوڻ آهي ته خاص طور ڪوڙهه جي مرض لاءِ مفيد آهي. بابچي مارچ مهيني ۾ پوکبي آهي.

هنن لاءِ ٻي روايت هيءَ به آهي ته سترهين صدي عيسويءَ ۾ سکر سرڪار جي پرڳڻن مان هڪ پرڳڻو ’جتوئي پرڳڻو‘ مشهور هو. هن پرڳڻي ۾ جتوئي، بڙدي، ڪورائي قبيلا آباد هئا، جيڪي سڀئي بلوچ نسل جا هئا. شاهه بيگ ارغون سنڌ تي ڪاهه وقت سندن ٻائيتاليهه ڳوٺ تباهه ڪري ڇڏيا هئا.
جديد دور ۾، عالمي جنگيون ۽ لاتعداد سياسي ۽ سماجي اختلافن فوج يا فوجي ترقي تي بي پناهه اثر وڌو آهي ۽ اڄ جي فوج يا فوجي تڪنيڪ تاريخ جي فوجي منطقن کان بلڪل جدا آهن. ڪئي بادشاهتون وجود ۾ آيون ۽ تختا پلٽيا ويا ، رياستن جو وجود ٿيو ۽ ان جي تعداد ۾ وقت سان گڏ اضافو ہوتا ٿيندو ويو۔ دنيا ڀر ۾ سماجي تبديليون رونما ٿيون پر تاحال فوجي حڪمت عملي ۽ طاقت جو استعمال ئي هن وقت تائين بين الاقوامي تعلقن تي اثرانداز ٿيندو آهي۔ هميشه جي طرح پوري دنيا ۾ پنهنجي ڳالهه مڃرائڻ جي لاء فوجي حکڪت عملي موثر آهي.

ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ (Dada Lekkhraaj) حيدرآباد ﺟﻮ ﻋﺎﻣﻞ ﻫﻮ. ﻫﻦ ﮐﻲ ڪﻨﻴﺎﺋﻦ ﺟﻲ ﻫﻴﮣﻲ ﺣﺎﻝ ﺗﻲ ڪﻬﻞ ﺁﺋﻲ. اوم ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ (Om mandilee/ओम मंडली) ﺟﻲ ﻧﺎﻟﻲ ﺳﺎﻥ ﻫڪ ﺍﺩﺍﺭﻭ ﮐﻮﻟﻴﺎﺋﻴﻦ، ﺟﻨﻬﻦ ۾ ڏﻳﺘﻲﺀَ ﻟﻴﺘﻲﺀَ ﺟﻲ ﺳﺘﺎﻳﻞ ﺷﺎﺩﻱﺀَ ﮐﺎﻥ ﻧﺎﺍﻣﻴﺪ ﮀﻮڪﺮﻳﻦ ﮐﻲ ﭘﺎﮠ ﻭٽ ﭘﻨﺎﻫﻪ ڏﺋﻲ ﮐﻴﻦ ﺑﺎﻗﻲ ﻋﻤﺮ ﮄﻳﺎﻥ ﮔﻴﺎﻥ ۽ ﮔﻬﺮﻳﻠﻮ ﻫﻨﺮﻥ ۾ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺭﮐﮡ ﺟﻮ ﺑﻨﺪﻭﺑﺴﺖ ڪﻴﺎﺋﻴﻦ. ﮔﻬٽ ۾ ﮔﻬٽ، ﻇﺎﻫﺮﻱ ﻃﺮﺡ ﺗﻪ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺟﺎ ﺍﺻﻮﻝ ﺍﻫﻲ ﺑﻴﺎﻥ ڪﻴﺎ ﭤﻲ ﻭﻳﺎ . ﻣﻨڊﻟﻲ ﭤﻮﺭﻥ ﺋﻲ ڏﻳﻨﻬﻦ ﺍﻧﺪﺭ ﻋﻮﺭﺗﻦ ۾ ڏﺍﮂﻱ مشهور ﭤﻲ ﻭﺋﻲ. ﻭڏﻱ انگَ ۾ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻮﻥ اڻپرڻيل ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ ﭘﻨﻬﻨﺠﻦ ﮔﻬﺮﻥ ﻣﺎﻥ ﭜﭵﻲ ﻭﭸﻲ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﺭﻫﮡ ﻟﮙﻴﻮﻥ ۽ ﻋﺎﻣﻠﻦ ﺟﻲ ﻣﻌﺎﺷﺮﻱ ۾ ﻭڏﻭ ٽاڪﻮڙﻭ ﭘﺌﺠﻲ ﻭﻳﻮ . ﻭﺍﻳﻮ ﻣﻨڊﻝ ﺍﻫڙﻭ ٿيو ﺟﻮ، ﮔﻬﮣﻮ ڪﺮﻱ، ڪﻨﻬﻦ ﺑﻪ ﮀﻮڪﺮﻱﺀَ ﺗﻲ مائٽن ﺟﻮ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﺭﻫﻴﻮ . ﺟﻴڪﻲ ﺍﭸﺎ ﻧﻪ ﭜﭵﻲ ﺳﮕﻬﻴﻮﻥ ﻫﻴﻮﻥ، ﺗﻦ ﻻﺀِ ﺑﻪ ﺍﻫﻮ ﭤﻲ ﺳﻤﺠﻬﻴﻮ ﻭﻳﻮ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺍﭲ ﻧﻪ ﺳﭝﺎڻ ﺿﺮﻭﺭ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ۾ ﻭﭸﻲ ﭘﻨﺎﻫﻪ ﻭﭠﻨﺪﻳﻮﻥ ۽ ﻣﺎﺋٽن ﻻﺀِ ﺑﺪﻧﺎﻣﻲﺀَ ﺟﻮ ڪارڻ ﺑﮣﺒﻴﻮﻥ.

محمد صديق المعروف سرويچ سجاولي ولد خميسو خان تارڙه 14 مارچ 1937 ع ڳوٺ ابراهيم تارڙه لڳ سجاول ضلعي ٺٺي ۾ پيدا ٿيو. پاڻ قادرالڪلام ۽ انقلابي عوامي شاعر هو.

هڪ ڀيري بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي پنهنجي ٻارن سان گڏ ريلوي اسٽيشن شادي پلي تي رات جو ريلوي جي جي ڊاڪ بنگلي ۾ گاڏي جي انتظار ۾ ترسيل هو ته اوچتو اسٽيشن ماستر آيو ۽ کيس چيائين ته اسان جو ايس ڊي ايم صاحب اوچتو جيڪو هن ڊاڪ بنگلي ۾ رهندو ۽ توهان بنگلو خالي ڪريو. ان وقت ٻاهر برسات وسي رهي هئي جنهن ڪري غلام محمد ڀرڳڙي ايئن چوندي ڊاڪ بنگلو خالي ڪرڻ کان انڪار ڪيو ته مون وٽ فرسٽ ڪلاس جو ٽڪيٽ آهي. مون کي قانون موجب حق آهي ته آئون هن بنگلي ۾ رهان. ايتري ۾ ريلوي جا سڀ آفيسر گڏجي ويا ۽ غلام محمد ڀرڳڙي سان قانوني پوائنٽس تي بحث ڪرڻ لڳا. انهن کي غلام محمد ڀرڳڙي جواب ڏيندي چيو ته اوهان جو قانون ديسي ماڻهن لاءِ هڪڙو آهي ۽ گورن لاءِ ٻيو آهي. تنهن ڪري آئون انگلينڊ ويندس اوهان جو ئي قانون پڙهي اوهان سان ئي اوهان جي ئي قانون سان قانوني ويڙه ڪندس.

هن جو اصل نالو نبي بخش محمد صديق عقيلي آهي. هيءُ -بئنڪ- ڪار ۽ اقتصاديات جو ماهر، 11 -آگسٽ- 1913ع تي -ٺٽي- جي مشهور عقيلي خاندان ۾ پيدا ٿيو. -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ -بئنڪ- ۽ اقتصاديات جي شعبي سان وابسته ٿيو. 1951ع ۾ اسٽيٽ بئنڪ آف پاڪستان جي شعبي فارين ايڪسچينج جو ڊائريڪٽر مقرر ٿيو. 1958ع کان 1966ع تائين -پاڪستان- انڊسٽريل ڪريڊٽ ۽ انويسٽمنيٽ ڪارپوريشن (PICIC) جو مئنيجنگ ڊائريڪٽر ٿيو. مختلف مالياتي ۽ اقتصادي ادارن جو اعليٰ عهديدار يا رُڪن رهيو، -جن- ۾ -پاڪستان- انسٽيٽيوٽ آف چارٽرڊ اڪائونٽنٽس، ڪائونسل آف -پاڪستان- انسٽيٽيوٽ آف بئنڪرس، سنڌ مدرسه بورڊ ۽ سنڌ مدرسه اولڊ بوائز ائسوسيئيشن قابل ذڪر ادارا آهن. -بئنڪ- ڪاري، ماليات، اقتصاديات ۽ ٻاهرئين واپار جي موضوع تي -آمريڪا-، -برطانيا-، -ايشيا- ۽ يورپ ۾ بيشمار -بين- الاقوامي ڪانفرنسن ۾ -پاڪستان- جي نمائندگي ڪيائين. 30 -جولاءِ- 1966ع تي صدر -ايوب خان- جي دور ۾ -پاڪستان- جي خزاني جو وزير ٿيو. مارچ 1961ع ۾ صدر -پاڪستان- کيس ’ستاره قائداعظم‘ ۽ 1965ع ۾ ’ستاره -پاڪستان-‘ جا اعزاز ڏنا. 1964ع ۾ وفاقي جمهوريه جرمنيءَ کيس ”ڪمانڊرز ڪراس آف دي آرڊر آف ميرٽ“ جي اوارڊ سان نوازيو. 6 نومبر 1996ع تي وفات ڪئي.
تواريخ ٻڌائي ٿي ته، ڪلمتي، جوکيا ۽ نومڙيا (برفت)، مغلن جي زماني ۾ سگهارا قبيلا هئا، انهن قبيلن جو ذڪر اسان کي سمن جي دور ۾ به ملي ٿو. انهن جو مغل لشڪرين سان ويڙهون ٿينديون هيون ۽ اهي مغل لشڪرين جي گذرندڙ قافلن تي ڪاهون ڪندا هئا. جيڪڏهن ڪلهوڙا دور تي نظر وجهون ته گبول، لاشاري، جکراڻي به انهن جا مددگار هئا. انهن قبيلن جون يادگار قبرون ۽ قبرستان ان حوالي سان هڪ تواريخي حيثيت رکن ٿا.

چِلر استنبول ۾ آمريڪن ڪاليج آف گرلس مان تعليم پرائڻ کان پوءِ رابرٽ ڪاليج جي اسڪول آف اڪنامڪس مان گريجوئيشن ڪئي. يونيورسٽي آف نيو هيمپشاير مان ايم ايس ۽ يونيورسٽي آف ڪنيڪٽيڪَٽ مان پي ايڇ ڊي جي ڊگري حاصل ڪرڻ کان پوءِ ييل يونيورسٽي (Yale University) مان پوسٽ ڊاڪٽريٽ جي تعليم حاصل ڪيائين.

گيهه پوريءَ طرح ڪم نه آڻڻ ڪري بدهضمي ٿئي ٿي، ڇاڪاڻ ته جيڪو کاڄ کائجي ٿو سو نڙيءَ واري نليءَ مان اندر پيٽ ۾ وڃي ٿو ۽ اُن جي جيري مان پيلي پِتُ ۽ نڙيءَ مان هڪ قسم جو پاڻي نڪري اچي کاڌي سان ملي ٿو، تنهن ڪري ئي کاڌو هضم ٿئي ٿو، اُها پتُ، چُن وانگر تمام تکي ۽ ڪوڙي آهي، جيڪڏهن آنڊي واري نلي سڻڀي کاڄ کائڻ ڪري سڻڀي نه هوندي، ته پت اُن ۾ زخم ڪري وجهندي، جنهن ڪري هاضمي جي طاقت کي نقصان رسندو.

طبي لحاظ کان هيءَ جلد هضم ٿيندڙ ۽ تاثر ۾ ٿڌي آهي. گرم ۽ خشڪ طبيعت وارن لاءِ وڏي فائديمند آهي. تجربن کان پوءِ معلوم ٿيو آهي ته پالڪ ۾ فولاد ۽ ڪئلشيم جو مقدار تمام گهڻو هوندو آهي، جنهن سان جسم جا هڏا مضبوط ٿين ٿا. پالڪ رت وڌائڻ لاءِ بهترين غذا آهي.

حڪومت جي هن اوچتي جهل انهن واپارين کي سخت نقصان ۾ وجهي ڇڏيو آهي، جيڪي هي ڀولڙا ٻاهر موڪلي ناڻو ڪمائڻ ڪارڻ هتي ڀولڙن جا فارم هلائي رهيا هئا جن فارمن ۾ هن وقت هزارين ڀولڙا موجود آهن. هنن کي سمجهه ۾ نه ٿو اچي ته هاڻي انهن کي ڪيڏانهن ڪن. جي پاڻ وٽ رکن ٿا ته ڪمائيءَ بدران انهن کي کارائڻ پيارڻ ۽ نگهبانيءَ تي خرچ ڪرڻو ٿو پوين ۽ جي کين آزاد ڪري جهنگل ۾ ٿا ڇڏين ته ڀولڙن ۾ ٻين جانورن وانگر اهو افعال بنهه ناهي ته هڪدم پنهنجي کاڌي خوراڪ جي ڳولا ۾ لڳي وڃن. نتيجي ۾ ٻنهي صورتن ۾ اهي اڃايل بکيل مري ويندا.

تاج محل مغل طرز تعمیر جو عمدہ نمونو آهي۔ هن جو تعمیراتي طرز فارسي، ترڪ، ڀارتي ۽ اسلامي طرز تعمیر جي جزن جو انوکو ميلاپ آهي۔ 1983ء ۾ تاج محل کي اقوام متحدہ جي اداري برائي تعلیم، سائنس ۽ ڪلچر عالمي ثقافتي ورثي ۾ شمار ڪيو۔ تاج محل کي ڀارت جي اسلامي فن جو عملي ۽ نایاب نمونو بہ چيو ويو آهي ۔ هي تقریباً 1648ء ۾ مڪمل تعمیر ڪيو ويو. استاد احمد لاهوري کي عام طور تي هن جو معمار خیال ڪيو ويندو آهي.

اگهم راجا-، راءِ گهراڻي جي حاڪم راءِ سهيرس پٽ راءِ سهاسيءَ جي دور ۾، سنڌ جي ڏاکڻي حصي ”لوهاڻي پرڳڻي“ جو حاڪم هو. سندس گاديءَ جو هنڌ -برهمڻ آباد- هو. چچ، راءِ سهيرس کان حڪومت هٿ ڪرڻ بعد سيوستان کان ٿيندو، جڏهن لوهاڻي پرڳڻي پُهتو، ته اتي راجا -اگهم- کان پنهنجي تابعداريءَ جي گهر ڪيائين. راجا -اگهم-، هڪ مڪار ۽ فريبي حاڪم جي تابعداريءَ بدران، -جنگ- کي ترجيح ڏني، اهڙيءَ طرح اها -جنگ- هڪ سال تائين هلندي رهي. -جنگ- جي آخر ۾ -اگهم-، لوهاڻي پرڳڻي پُهتو، -اگهم- لوهاڻي قلعي -بندي- ڪئي ۽ -ان- قلعي بنديءَ واري وقت ۾ پاڻ مري ويو، جڏهن ته کانئس پوءِ سندس پُٽ کي گاديءَ تي ويهاريو ويو، جنهن چچ جي تابعداري قبول ڪئي.

بَرڪِي ڪپھ يا ڦٽين وجهڻ لاءِ وڏي ڳوڻ، جنهن کي ’ٻوجهو‘ بہ چوندا آهن. برڪي ٻن ڳوڻين کي سبي، ملائي، ٺاهيندا آهن. ڪپھ ۽ ڦٽيون هلڪي وزن واريون ٿين ٿيون، پر جاءِ گهڻي والارين ٿيون، تنهن ڪري ٻن يا ٽن ڳوڻين کي ملائي برڪي ٺاهيندا آهن.
چاغي بلوچستان جو ضلعو ۽ ضلعي هيڊڪواٽر آهي. هي ضلعو پاڪستان جي چئني صوبن ۾ وڏي ۾ وڏو ضلعو آهي، جنهن جي ڪل پکيڙ 50545 ڪلوميٽر آهي، جڏهن ته 2005ع جي آدمشماري موجب هتان جي آبادي 250000 ماڻهن تي مشتمل آهي.

موسيقي عربي مان اخذ ٿيل آهي. انگريري: Music) فن جي هڪ شڪل آهي، جنهن ۾ آواز ۽ خاموشي کي وقت ۾ اهڙي ترتيب ڏني ويندي آهي ته جيئن اُن سان سُر پيدا ٿيندا.

پشاور جو قديم جنگي قلعو. بالاحصار جي قلعي جو شمار پاڪستان جي تاريخي ۽ قديم عمارتن ۾ ڪيو وڃي ٿو. انهيءَ قلعي جو نالو افغان -بادشاهه- ”تيمور شاهه دُراني“ سال 1793ع ۾ رکيو. سکن جڏهن -پشاور- تي سوڀ ماڻي، ته سال 1834ع ۾ -ان- جو نالو ’سامر ڳڙهه‘ پئجي ويو، پر اهو نالو گهڻي دير تائين هلي نه سگهيو. هيءُ قلعو -پشاور- جي اتر- اولهه ۾ جوڙايو ويو هو، هاڻي آباديءَ جي وڌڻ ڪري شهر سان گڏجي ويو آهي ۽ -ان- جو ئي حصو معلوم ٿئي ٿو. قلعي جي جُڙڻ ۽ جوڙيندڙ جي -باري- ۾، -تاريخ- ۾ ڪوبه -پتو- نٿو پوي. پر عام خيال اهو آهي، ته اهو قلعو مغل بادشاه اڪبر ٺهرايو. سال 630ع ۾ -ٻڌ- ڌرم جي مذهبي زيارتن لاءِ آيل چيني سياح ”هيون سانگ“ پڻ انهيءَ قلعي کي فوجي آماجگاهه طور لکيو آهي. بالاحصار هڪ تمام وڏي ٽڪريءَ نما مٽيءَ جي دڙي تي ٺهيل آهي. همايون -بادشاهه- جي جلاوطنيءَ کان پوءِ، افغانين انهيءَ قلعي کي وڏو نقصان رسايو، پر ڪابل ويندي همايون -بادشاهه- قلعي کي ٻيهر اڏائي اتي قيام ڪيو هو. نادرشاهه جڏهن هندستان تي ڪاهه ڪئي، ته خيبر پاس وٽان ئي ننڍي کنڊ ۾ داخل ٿي، -پشاور- فتح ڪري، بالاحصار تي قبضو ڪيائين. سال 1834ع ۾، سکن پنجاب کان پوءِ -پشاور- تي قبضو ڪري بالاحصار ۾ سِک فوج کي رهايو. جڏهن ته 1930ع ۾ آفريدي پٺاڻن بالاحصار تي قبضو ڪيو ۽ ورهاڱي کان پوءِ بالاحصار تي پاڪستاني جهنڊو ڦڙڪايو ويو.
هن پکيءَ جا ڪيترائي قسم ٿين ٿا. عربيءَ ۾ هن کي ”هبارا“، انگريزي ۾ ”بسٽرڊ“، هنديءَ ۾ چُلو تندري، سنڌيءَ ۾ ”تلور“ ڪوٺجي ٿو. هيءُ پکي ڀارت جي گنگا واديءَ، روس، اوبر ايران، مصر، افغانستان، بنگلاديش جي چٽگام واري علائقي ۽ پاڪستان جي صوبي -بلوچستان- جي چاغيءَ واري پاسي، خاران کان سواءِ مڪران ۾ ۽ سنڌ جي ٿر ۾، سرنهن جي ڦولار واري مند ۾ ملندو آهي. سنڌ جي ڪاڇي واري علائقي ۾ پڻ گهڻو نظر ايندو آهي. مادي تلور جا پير زمين تي ائين لڳندا آهن، ڄڻ اُن جون آڱريون وريل هجن. جيڪي ٿلهيون ۽ ننڍيون ٿينديون آهن. -ان- جي ڄنگهن جو رنگ ڪاراڻ مائل هوندو آهي، جنهن ۾ زرداڻ شامل هوندي آهي. هن جي پڇ ۾ ارڙهن تيلا ٿيندا آهن، -جن- جي مٿان اُڀا ڪارا ليڪا هوندا آهن. تلورجو رنگ چمڪندڙ سونهري ٿيندو آهي. نر جي مٿي تي ڪلنگي هوندي آهي ۽ مادي، نر جي ڀيٽ ۾ قد ڪاٺ ۾ هلڪي ٿيندي آهي. تلور جو گوشت ڳاڙهو ۽ کائڻ ۾ سوادي هوندو آهي. مادي سال ۾ ٻه ڀيرا هڪ کان ٻه آنا ڏيندي آهي، جن مٿان پنجويهن کان ٽيهه ڏينهن آرو ڪندي آهي. ٻچن ڦٽڻ کان پوءِ، ٻچن جي پالنا واري ذميداري پڻ نر تلور جي حصي ۾ ايندي آهي. ٻچا چئن پنجن هفتن ۾ اُڏامڻ سکي وٺندا آهن. سندن اڏامڻ جي رفتار پنجويهه ڪلوميٽر في ڪلاڪ جي لڳ ڀڳ وڃي پهچندي آهي. -تلور- پکي خشڪيءَ تي رهندڙ سڀني پکين کان تيز ڊوڙ پائيندو آهي. پاڻيءَ کان ٻاهر هيءُ پکي ٿڌن بلڪ خشڪ چراگاهن ۾ رهڻ پسند ڪندو آهي. ڏينهن جو اڪثر گاهن، وڻن ۽ ٻوٽن جي جهڳٽن ۾ رهي، پاڻ کي محفوظ سمجهندو آهي. رات جو پنهنجي خوراڪ جي -تلاش- ۾ نڪرندو آهي. جدا جدا قسم جا گاهه، جيت ۽ -ٻج- وغيره ڪثرت سان کائيندو آهي. ان کانسواءِ ڄانڀو، سرنهن، جوار ۽ لاٺيون گاهه، سينور گاهه، لاڻو، ڪرڙ جا ڳاڙها ڏيلها، ٻير، پٽ پيرون، اُڏوهي، ڇيڻن جا جيت، تڏيون، ٽنڊڻيون، ماڪوڙيون، مڪڙ، ڪرڙيون بلڪه هلڪي ڦلڪي نانگ کي به ڏاڍو ڊرامائي انداز سان هڙپ ڪندڙ پکي آهي. پنهنجي مرضيءَ موجب -پاڻي- پيئندو آهي ۽ گاهن تي پيل ماڪ جا ڦڙا چٽي وٺندو آهي. صبح ٿيڻ تي سٺي ۽ نرم زمين پسند ڪري، -ان- تي کوٽهڙو ڪندو آهي، جنهنڪري -تلور- جي جسم تي چنبڙيل ننڍڙا -جراثيم- ڪري پوندا آهن. خاص طور درياهه جي ٻيٽ، واري يا پڌر واري ميدان ۾ لهندو آهي، -جتي- ننڍيون ننڍيون ليون هونديون آهن.

سال 1986ع ۾ هندستان مان شايع ٿيندڙ هڪ مخزن، جنهن ڀارت ۾ سنڌي ٻوليءَ جي جوڙجڪ ۽ واڌ ويجهه ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو ۽ سنڌي -تعليم- ۽ -ثقافت- جي عڪاسي ۽ نمائندگي ڪئي. هي مخزن ”اکل ڀارت سنڌي -ٻولي- ۽ ساهت سڀا“ پاران -جاري- ٿيندو هو.

مدد علي سنڌيءَ (Madad Ali Sindhi) جو سڄو نالو مدد علي ولد الله بخش قريشي آهي. پاڻ ناميارو اديب ۽ صحافي آھي. هن 12 آڪٽوبر 1950ع تي حيدرآباد ۾ جنم ورتو.

قرامطة عليه السلام ۽ عبدان عليه السلام پنهنجي فڪري ۽ نظرياتي تحريڪ اهڙي نموني هلائي جو اه اڏکڻ ايران، عراق، شام ۽ اٿر آفريڪا تائين پکڙجي ۽ ڇانئجي وئي، جنهن جي نتيجي ۾ اُتر آفريڪا ۾ فاطمي خلافت قائم ٿي.

گنبد صخره هڪ عاليشان ۽ خوبصورت عمارت آهي جيڪا مسجد اقصي ۾ موجود آهي.هن جڳهہ تي هڪ عظيم عالشان سون جي رنگ جو گنبد آهي. گنبد صخره مسجد اقصي ۾ دل جي حيثيت رکي ٿي.
هيءُ ڪتاب ڄام نبي بخش فردوسيءَ جو لکيل آهي، جنهن کي مرحوم سيد غلام حيدر شاهه ڪوثريءَ مرتب ڪيو آهي. ڪتاب جي ابتدائي صفحن تي ليکڪ ۽ مرتب جون -تصويرون- ڏنل آهن. هيءُ ڪتاب اسلامي عقيدن جي بجا آوريءَ ۽ ٻين مذهبي عقيدن جي ڇنڊ ڇاڻ جي موضوع تي مبني آهي. ڪتاب ۾ ليکڪ اسلامي مذهبي عقيدن ۽ ٻين مذهبن جي عقيدن جي ڀيٽ ۾ عقلي دليلن کان ڪم ورتو آهي. ڪتاب ۾ مذهبي حڪمن، پيغمبرن، ولين جي تذڪرن سميت قرآن پاڪ جي آيتن جا ترجما ۽ شاهه سائينءَ جا -بيت- به عنوانن جي نسبت سان ڪتب آندا ويا آهن. هن ڪتاب ۾ مشهور ڪتاب ”غنيته الطابسين“ ۽ -ان- جي مصنف شيخ عبدالقادر بغداديءَ سميت عباسي خليفن تي مفصل باب موجود آهي. -ان- کانسواءِ اسلامي حڪمن، نماز وغيره لاءِ به علمي بحث ڪيو ويو آهي. ڪتاب جي ليکڪ جو تعلق -اهل- تشيع جي مڪتبه فڪر سان آهي. هن ڪتاب ۾ حضرت محمد صلي -الله- عليه وسلم، حضرت عليعه، حضرت امام حسن عه، حضرت امام حسين عه، حضرت بيبي فــاطمته الزهريٰعه، -امام- زيــن العابدينعه، -امام- جعفرعه، -امام- موسيٰ ڪاظمعه، -امام- علي رضاعه، -امام- محمد تقيعه، -امام- علي نقيعه، -امام- حسن عسڪريعه بابت مختلف واقعن جي نسبت سان مختصر ۽ جامع مواد به آهي. ڊيمي سائيز واري هن ڪتاب ۾ 246 صفحا آهن، هيءُ ڪتاب محمد عثمان ڏيپلائي، قرآن پريس نزد زناني اسپتال مان ڄام نبي بخش فردوسيءَ جي خرچ سان ڇپائي پڌرو ڪيو. ڪــتــاب جــي قــيــمــت 4 روپيا ڄاڻايل آهي.

احمد فقير مهر نالي گھوٽڪي جي ھڪ بزرگ ۽ حافظ امام بخش باقراڻي واري ابتدائي تعليم ڏني. ان کان بعد تحريڪ آزادي ۾ مصروف سندن جي والد گرامي سورهيه بادشاه جي گرفتاري ۽ خاندان جي نظر بندي جي ڪري تعليم بيھجي وئي، 20 مارچ 1943ع تي سورھيہ بادشاه کي شهيد ڪيو ويو، سندن جي صاحبزادن پير سيد شاه مردان شاه ۽ ميان حزب الله شاه المعروف نادر علي شاه کي، تعليم جي بهاني انگريزن علي ڳڙھ طرف موڪليو۔

سياسي جاگرافي (political geography) ۽ عالمي سياست (international politics) ۾، ملڪ ڪنهن جاگرافيائي يا زميني وجود جي سياسي ورهاست کي چيو ويندو آهي جيڪو عام طور تي هڪ خودمختيار علائقو هوندو آهي.

آخوند حاجي دين محمد ولد آخوند خير محمد سانوڻي قريشي، هالا پراڻا جو رهاڪو، قابل بزرگ ٿي گذريو آهي، سندس شعر سنڌيءَ ۽ فارسيءَ ۾ گهڻو چيل آهي، مثلاً:

پروفيسر -اسد- -الله- ڀٽو اردو ۽ سنڌي ٻوليءَ جو نامور اسڪالر، اسلامي دانشور ۽ ماهر -تعليم- ٿي گذريو آهي. هي باني سيڪريٽري ”تنظيم فڪر و نظر“ سنڌ (تاسيس 1977) پڻ رهيو. سندس هي تصنيفون آهن: 1. عالم -اسلام- -اور- عصري سياست، 2. سنڌي ترجمو رحمت العالمين (توفيق الحڪيم). هن 9 سيپٽيمبر 1999ع تي راولپنڊيءَ ۾ وفات ڪئي.

هيءَ ڍنڍ تعلقي خيرپورناٿن شاهه ۾، وسائي ڳوٺ جي ڀرسان خانپور شهر جي -اوڀر- ۾ آهي. ”وسايو ڳوٺ“ اُتان ڪڏهن وهندڙ پراڻ درياهه جو ڄڻ ته -بندر- هو. قاضي برهان الدين وارو مقام، جنهن کي ’قاضي برهڻ‘ جو مقام به چوندا آهن، هن ڍنڍ جي اولهه ۾ ويجهو آهي. هيءَ ڍنڍ تمام پراڻي آهي، جيتوڻيڪ هاڻي ايراضيءَ ۾ -ٿوري- -بچي- آهي، پوءِ به چڱي ڍنڍ آهي ۽ فشريز کاتي مان ٺيڪي تي کڄندي آهي. سياري ۾ جڏهن پرديسي پکي سنڌ ۾ ايندا آهن ته هن ڍنڍ -تان- به ڀيرو ڪندا آهن. هن ڍنڍ ۾ مڇي به سٺي مرندي آهي.
عرب اسرائيلي تڪرار (Arab-Israel Conflict) جي حوالي سان ڪجهه مبصرن جو خيال آهي ته صيهونيت جي مڃتا ۽ عثماني سلطنت جي ناڪاميءَ کانپوءِ دُنيا جي يهودين جي فلسطين ڏانهن ٿيل لڏپلاڻ سان ئي عربن ۽ اسرائيل جي وچ ۾ ڦڏو شروع ٿي ويو هُو، ته ٻين جو خيال آهي ته اِهو تڪرار، اسرائيل جي وجود ۾ اچڻ سان شروع ٿيو آهي. 1948ع ۾ عرب ملڪن ۽ اسرائيل جي وچ ۾ پهرين جنگ لڳي، جنهن ۾ عرب ملڪن کي وڏي شڪست آئي ۽ اسرائيل فلسطين سميت ڪيترن ئي علائقن تي قبضو ڪري ڇڏيو. عرب ملڪن، خاص ڪري مصر ۽ اسرائيل وچ ۾ ٻي جنگ سوئيز واهه تي قبضي تان 1956ع ۾، ٽين جنگ 1967ع ۾ (جنهن جي نتيجي ۾ سينائي جي رڻ پٽ، غَاذا جي پٽيءَ ، بيت المُقدس، بيت اللحم ۽ هيبرون وغيره جي عرب علائقن تي اسرائيل جو قبضو ٿي ويو) ۽ چوٿين جنگ 1973ع ۾ لڳي. جڏهن ته 1982ع ۾ آزادي پسند فلسطيني گوريلن خلاف آپريشن ڪندي اسرائيلي فوجن جي طرفان بيروت تي ڪيل ڪاههءَ کي به ڪُجهه مبصر مڪمل جنگ طور ڳڻين ٿا. اولهه ملڪن ۽ آمريڪي مدد هجڻ ڪري، لڳ ڀڳ سڀني جنگين ۾، اسرائيل کي سوڀ حاصل ٿي، جنهن عربن کي ڏاڍو دلگير ڪيو ۽ سندن فوجي اهليت بابت غيريقيني پيدا ڪئي. اڄڪلهه به اهو جهڳڙو هلندڙ آهي، پر هاڻي انهيءَ تڪرار ۾ فلسطيني پاڻ اهم ڪردار ادا ڪري رهيا آهن، جڏهن ته ٻين عرب ملڪن جي دلچسپي گهٽجي ويئي آهي.

صحافي، شاعر، سياسي تجزيه نگار ۽ سياسي اڳواڻ، -اشتياق اظهر- 3 مئي 1924ع تي ڪانپور (ڀارت) ۾ ڄائو. سندس والد جو نالو سيد ذوالفقار حسين رضوي هو. -اشتياق اظهر- بي. اي تائين -تعليم- علي ڳڙهه ۽ ڪانپور جي تعليمي ادارن مان حاصل ڪئي. عملي صحافت جي شروعات 1946ع کان روزانه ”تنوير“، لکنؤ جي نمائندي جي حيثيت سان ڪيائين. -ان- کان پوءِ بيشمار اخبارن سان لاڳاپيل رهيو، -جن- ۾ ”امروز“، ”نواءِ وقت“ ۽ ”جنگ“ (ڪراچي) قابل ذڪر آهن. مسلم ليگ ۾ ڪيترين ئي حيثيتن سان ڪارڪن ٿي ڪم ڪيائين. 1953ع کان 1957ع تائين ڪراچيءَ ۽ حيدرآباد ۾ حڪومت سنڌ جو انفارميشن آفيسر رهيو. 1957ع کان 1968ع تائين ڪراچيءَ، حيدرآباد، خيرپور ۽ سرگوڌا ڊويزنن جو اسسٽنٽ انفارميشن ڊائريڪٽر ۽ 1968ع کان 1972ع تائين ڊائريڪٽر انفارميشن جي حيثيت ۾ سنڌ، -بلوچستان- ۽ ملتان ۾ ڪم ڪندو رهيو. ”حسرت موهاني ميموريل سوسائٽيءَ“ جو تاحيات صدر هو. ڪافي وقت ايم. ڪيو ايم جي مرڪزي رابطه ڪائونسل جو ميمبر رهيو. ايم. ڪيو. ايم جي اعليٰ قيادت سان اختلافن بعد هي ڪجهه عرصو خاموش رهيو. آخر مسلم ليگ ۾ شامل ٿيو. سندس انتقال 4 نومبر 1999ع تي ڪراچي ۾ ٿيو.

4- ”هه“ جو اچار ڪيترن لفظن مان ڪڍيو ڇڏين. ”تنهن“ ۽ ”ڪنهن“ بدران چون ”تين“ ۽ ”ڪين“ ”تين ڪي رحم آيو“ يعني تنهن کي رحم آيو. ’ڪينجو نينگرو اچي تو‘ يعني ڪنهن جو نينگر (ڇوڪر) اچي ٿو.

شيعن جو هڪ فرقو، جيڪو ”شيعا اماميہ اسماعيليہ“ سڏبو آهي. حضرت امام جعفر صادق عليہ السلام پنهنجي وفات (148هه/765ع) وقت، پنهنجي وڏي فرزند حضرت اسماعيل عليہ السلام کي پنهنجو وصي مقرر ڪيو. حضرت امام جعفر صادق عليہ السلام کي ست پٽ هئا: (1) حضرت اسماعيل، (2) حضرت عبدالله، (3) حضرت موسيٰ ڪاظم، (4) حضرت اسحاق، (5) حضرت عباس، (6) حضرت محمد ۽ (7) حضرت علي. انهن مان هرهڪ فرزند امامت جي دعويٰ ڪئي هئي، انهيءَ ڪري هڪ کان وڌيڪ فرقا پيدا ٿيا. انهن ۾ مشهور موسويہ ۽ اسماعيليہ فرقا ٿيا. اسماعيلي فرقي وارا حضرت اسماعيل بن جعفر صادق جي امامت جا قائل آهن.

پاٽا يا صوبائي منتظم شده قبائلي علائقا (Provincially Administered Tribal Areas - PATA) ھي پاڪستان جا چند علائقا آھن جيڪي صوبي پختونخوا ۽ بلوچستان جي زير انتظام ھيا، 1970ع جي لگ ڀڳ انھن علائقن جي قبائلي حيثيت ختم ڪري انھن کي صوبن ۾ ضم ڪيو ويو۔ھي پھرين پاڪستان جون نوابي رياستون ھيون ۽ بعد ۾ پاٽا بڻجي ويون ۽ ھي سڀ علائقا اڄ پاڪستان جا ضلعا آھن۔
پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ 15نومبر 1948ع تي پاڪستان جي آبادڪاري جي وزارت پاران پاڪستان جي انتظام هيٺ، خبرن جي هڪ بليٽن اردو ۽ سنڌي ۾ ڇپجڻ لڳي. مولانا سنڌي انهي جو اسسٽنٽ ايڊيٽر مقرر ٿيو. اها هفتيوار شايع ٿيندي هئي. جنوري 1950ع ۾ ساڳئي بليٽن کي هڪ خاص علمي ۽ ادبي رسالي لاءِ وزارت اطلاعات ۽ نشريات جي حوالي ڪيو ويو. ان جو پهريون پرچو مولانا عبدالواحد سنڌي جي ادارت هيٺ فيبروري 1950ع ۾ نڪتو .ان کانپوءِ اهو پرچو هر مهيني باقاعدي ڇپجڻ لڳو.

هيءُ ڪتاب محمد صديق ميمڻ جو لکيل آهي. ڪرائونس ائيز واري هن ڪتاب ۾ 192 صفحا آهن. مدن لال پوڪرداس ديش متر پريس، حيدرآباد مان سال 1947ع ۾ ڇپايو.

سنڌي ٻوليءَ جي ڪهنه مشق شاعر ڊاڪٽر ارجن سڪايل جي شاعريءَ (اَڇند ڪوتا) جو ڪتاب، خوبصورت ٽائيٽل سان ڊيمي سائيز جي 87 صفحن تي مشتمل آرٽ اينڊ اميج، 212، الائيڊ انڊسٽريل اسٽيٽ ماهيم ممبئيءَ مان ڇپجي پڌرو ٿيو آهي. هن 2000ع ۾ ڇپيل ڪتاب جي قيمت -/60 روپيا آهي. ڪتاب جي خوبصورت ارپنا هن ريت ڪيل آهي: ڀڳت ڪنور فرمايو؛

سولجر بازار ڪراچي جي جمشيد ٽائون جو هڪ علائقو آهي. هتي سنڌي، اردو، پٺاڻ، بوهري، اسماعيلي، ميمڻ ۽ ڪشميري آباد آھن. هتان جي آبادي ھڪ اندازي موجب 100000 جي لڳ ڀڳ آھي. اڪثريت اسلام سان تعلق رکندڙ آهي.

صحيح بخاري ڪتاب الجهاد والسير جلد نمبر پنج صفحو نمبر 150 ۾ آهي ته حضرت محمد فرمايو ته جنت جا سو درجا آهن جيڪي الله انهن انسانن لاءِ ٺاهيا آهن جيڪي ان جي راه ۾ جهاد ڪندا آهن.

دادو برطانوي دور ۾ تعلقي جي حيثت ۾ اول ضلعي ڪراچي ۽ پوءِ ضلعي لاڙڪاڻي ۾ شامل هو. 1931ع ۾ دادو کي ضلعو بڻايو ويو. دادو ضلعي جي اُتر ۾ ضلعو لاڙڪاڻو، اوڀر ۾ سنڌو درياھ ۽ نوشهرو فيروز ضلعو، اولهه ۾ کيرٿر ٽاڪرو سلسلو ۽ بلوچستان جو خضدار ضلعو ۽ ڏکڻ ۾ 2004ع ۾ دادو کي ڪوري نئون ٺاهيل ڄامشورو ضلعو آهي.

ڪڇڪيءَ جي اچارن ۾ ڦير آهي، ۽ ڪيترا لفظ ۽ اصطلاح ٻيا ٻيا اٿس. هيٺين ڳالهين ۾ ڪڇڪي ٻولي لاڙ جي ٻوليءَ سان مشاهبت رکي ٿي: 1- لفطن جي پڇاڙيءَ واري اعراب ڪڍيو ڇڏين.

تلور (Taloor) پکيءَ جو شمار دنيا جي خاص پکين ۾ ٿئي ٿو. ڏاکڻي اسپين جي تجوسيگيورا (Tajosegura) غارن مان تلور پکيءَ جا جيڪي نشان ملن ٿا، تن مان اندازو لڳائي سگهجي ٿو ته -تلور- پکي 4000 کان 6000 ق. م اڳ به ڌرتيءَ تي رهندو هو. اڄڪلهه هي پکي آفريڪا، آسٽريليا، يورپ ۽ -ايشيا- کنڊ ۾ ملي ٿو، پر بنيادي طور تي هيءُ پکي اصل آفريڪا جو رهندڙ آهي.

هن مندر ۾ هڪ شاندار لائبريري پڻ قائم ڪئي وئي آهي، جنهن ۾ خاص ڪري هندو مذهب بابت سوين ڪتاب ۽ رسالا رکيا ويا آهن. اهي ڪتاب سنڌي، هندي، سنسڪرت، انگريزي، اردو ۽ ڪجهه ٻين ٻولين ۾ لکيل آهن. هندو مذهب جي عام اڀياس توڙي تحقيق لاءِ هي لائبريري هڪ ننڍڙي ريسورس سينٽر جي حيثيت رکي ٿي.

فارسي، ايراني ٻولين جي اولهه واري گروهه سان تعلق رکي ٿي جيڪا هند-يورپي ٻولين جي هڪ شاخ آهي ۽ فاعل-مفعول-فعل قسم جي آهي. عام خيال جي برعڪس هي سامي ٻولي نه آهي.

وراچڊ بابت مارڪڻڊيه ٻيو به ڪجهه چيو آهي، پر هن وقت وراچڊ کان سنڌي ٻولي گهڻو ڦريل آهي، تنهنڪري اهي ڳالهيون پوريءَ ريت سمجهڻ ۾ نٿيون اچن. ڀانئجي ٿو ته ٻ، ‎ڄ، ڏ ۽ ڳ اکر، جي سنڌيءَ ۾ آهن ۽ هنديءَ وغيره ۾ ڪينهن تن جو ذڪر ڪيو اٿس.

ڪلياڻ آڏواڻيءَ ان کان علاوه ڪتابن جا مقدما ۽ مھاڳ به لکيا ۽ تنقيدي نوعيت وارا مضمون به تحرير ڪيائين، جن ۾ ”ميگھدوت“ (نانڪ رام ميرچنداڻي 1947ء)، ”ساميءَ جا سلوڪ“ (سامي/1947ء) ۽ ”سڪ جي سوغات“ (رام پنجواڻي/1959ء) شامل آھن.

مٿين صوبن جا الڳ الڳ گونر مقرر هئا ۔ جيڪي صوبي جو انتظام هلائيندا هئا ۔ ۽ راجا طرفان انهن کي ملڪ حفاظت ۽ عوام جي ڀلائي لاء خاص هدايتون ڏنل هونديون هيون ۔ راجا پاڻ الور ۾ رهندو هو ۽ ڪردارن ، ڪيڪانان ، ۽ برهاس شهر سندس نگراني هيٺ هو ۔
صدقو اهو آهي جيڪو الله تعالٰي جي رضا ۽ خوشنودي جي لاء ڏنو ويندو آهي ۽ هي خالص عبادت آهي هن ۾ ڪنهن خاص شخص جو تعين نه هجڻ گھرجي ۽ نه ان جي طرفان ڪو غرض رکڻ گھرجي ، پر هي صدقي جي اهل مقام ۾ هجڻ گھرجي مثلاََ ضرورتمندن جي لاء.

هيءَ قرآن مجيد جي مڪي سورة آهي. هن سورة ۾ آسماني ڪتابن، والدين جي حقن، رڻ پٽن ۽ ريگستانن ۾ حضرت هود عليه السلام جي تبليغ، خدا پرستيءَ کان انڪار تي سندس امت تي خطرناڪ طوفان جي اچڻ ۽ -ان- قوم ۽ سندن شهرن جي تباهه ٿيڻ جي قصن ۽ پيغمبر صلي -الله- عليه وآله وسلم کي صبر جي هدايت جو ذڪر آهي.

فارسي هڪ هند-يورپي ٻولي آهي جيڪا ايران، افغانستان ۽ تاجڪستان ۾ ڳالهائي ويندي آهي. فارسی کي ايران، افغانستان ۽ تاجڪستان ۾ سرڪاري ٻولي جي حيثيت حاصل آهي. ايران، افغانستان، تاجڪستان ۽ اُزبڪستان ۾ تقريباً 72 ملين ماڻهن جي مادري ٻولي آهي. يونيسڪو (UNESCO) کان به هڪ دفغو مطالبو ٿي چڪو آهي ته هو فارسي کي پنهنجي ٻولين ۾ شامل ڪري. فارسي اسلام دنيا ۽ اولهه جي دُنيا جي لاء ادب ۽ سائنس ۾ حصو وجھڻ جو هڪ ذريعو رهي آهي. پاڙيسري ٻولين مثلاً اُردو تي هن جي ڪيترائي اثر آهن. پر عربي تي هن جو اثر گھٽ رهيو آهي. ۽ پشتو ٻولي کي ته فارسي جي ٻي شڪل قرار ڏنو ويندو آهي ۽ ٻنهي جي قاعدا به ڪافي حد تائين هڪ جهڙا آهن. برطانوي راڄ کان پهرين، فارسي کي ننڍي کنڊ ۾ ٻي ٻولي جو درجو حاصل هيو؛ هن ڏکڻ ايشياء ۾ تعليمي ۽ ثقافتي ٻولي جو امتياز حاصل ڪيو ۽ مُغل دورِ حڪومت ۾ هي سرڪاري ٻولي بڻي 1857 ۾ هن جو سرڪاري ۽ دفتري رواج ختم ڪيو ويو۔ 1843ء کان ننڍي کنڊ ۾ انگريزي صرف تجارت ۾ استعمال ٿيڻ لڳي. فارسي ٻولي جو هن خطي ۾ تاريخي اثر هندستاني ۽ ٻين ڪيترن ئي ٻولين تي لڳائي سگھجي ٿو. خصوصاً، اُردو ٻولي، فارسي ۽ ٻيون ٻوليون جيئن عربي ۽ تُرڪي جي اثر جو نتيجو آهي، جيڪا مُغل دورِ حڪومت ۾ سڀ کان وڌيڪ استعمال ٿيڻ واري ٻولي آهي.

هاءِ ڪورٽ ۾ وڪالت دوران هو ڊسٽرڪٽ بار ايسوسيئيشن، جيڪب آباد جو 1962ع کان 1968ع تائين سيڪريٽري رهيو ۽ پوءِ 1973ع تائين ان جو صدر منتخب ٿيو. 1974ع کان 1978ع تائين هو سنڌ ۽ بلوچستان بار ڪائونسل جو وائيس چيئرمئن رهيو، سنڌ بار ڪائونسل جو 1979 کان چونڊيل ميمبر رهيو. 1982ع ۾ کيس سپريم ڪورٽ ۾ وڪيل طور نامزدگي حاصل ٿي ۽ 1981ع کان 1983ع تائين مجلس شوريٰ (فيڊرل ڪائونسل) جو ميمبر ۽ پوءِ ڊپٽي چيئرمئن رهيو. جولاءِ 1983ع ۾ هو سنڌ هاءِ ڪورٽ جو جج مقرر ٿيو، جتان آڪٽوبر 1989ع ۾ رٽائر ڪيائين. جسٽس عبدالرزاق رٽائرمينٽ کان يڪدم پوءِ وفاقي شرعي عدالت جو جج مقرر ڪيو ويو، اها ذميواري 28 آڪٽوبر 1991ع تائين نڀايائين. هو ڊسمبر 1991ع کان آڪٽوبر 1992ع تائين وفاقي محتسب جو صلاحڪار به رهيو. سندس خدمتن ۽ صلاحيتن سبب کيس آڪٽوبر 1992ع کان جولاءِ 1997ع تائين فيڊريل سروسز ٽربيونل جو چيئرمئن مقرر ڪري کيس مملڪتي وزير جي حيثيت ڏني وئي. جسٽس عبدالرزاق ٿهيم 1987ع کان 1989ع واري عرصي ۾ اليڪشن ڪميشن آف پاڪستان ، فيڊرل رويوُ بورڊ ۽ پراونشل رويو بورڊ جو ميمبر رهيو، ان کان سواءِ ’ٽوڙهي ڦاٽڪ‘ واقعي ۽ سکر جيل ٽوڙ سازش جي ٽربيونل جي چيئرمئن طور ذميواري به احسن طريقي سان نڀائي. ان کانسواءِ هو ڪيترن ئي تعليمي ادارن ۽ سماجي تنظيمن ۾ به مختلف حيثيتن سان سرگرم رهيو. هن اقوام متحده جي جنرل اسيمبليءَ جي ڪيترن ئي اجلاسن ۾ پاڪستان جي نمائندگي پڻ ڪئي، جڏهن ته مختلف ملڪن جا دؤرا پڻ ڪيائين ۽ اهم موضوعن تي سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪيائين.

ڪلياڻ -ٺاٺ- جي راڳڻي آهي، جيڪا ايمن ۽ -بلاول- جي ميلاپ مان جوڙيل آهي. هي سمپورن راڳ آهي، امروهيءَ ۾ مڌم شڌ به لڳندو آهي. هن راڳڻي جي آروهي سا- ري- گا- ما- پا- ڌا- ني- سا ۽ امروهي ساني ڌي پا مي گي ري سا آهي.
ٽنڊو قيصر جا نظاماڻي شروع کان سُني هئا ۽ صوفي بزرگن جا مريد هئا. مشهور صوفي بزرگ سيد محمد راشد شاه عرف روضي ڌڻيءَ جو به هن ڳوٺ ۾ اچڻ ٿيو هو. ڳوٺ جو باني سردار قيصر خان نظاماڻي به سندس مريد هو. پير روضي ڌڻيءَ کان پوءِ سندس وڏي خليفي فقير محمود نظاماڻي ڪڙيو گهنور واري به ٽنڊي قيصر ۾ تبليغ جاري رکي ۽ سندس ڪيترائي مريد هن ڳوٺ ۾ هئا. هُن کا پوءِ هتي جي اڪثريت پير جهنڊي جي درگاه سان وابسته رهي.

سنڌي ادب ۾ ڪهاڻي نويس عورتن کي اڳتي آڻڻ ۽ سندن همت افزائي ڪرڻ ۾ به مولوي صاحب جو نالو سنڌي ادب جي تاريخ ۾ اهم جڳهه والاريندو. ثميرا زرين مهتاب محبوب، رشيده حجاب جا نالا انهي سلسلي ۾ ڳڻي سگهجن ٿا، جن جي پهريان افسانا ’نئين زندگي‘ ۾ مولانا عبدالواحد سنڌي ئي ڇاپيا هئا.

يُورپ ۾ اليزي جا 40 لک کان وڌيڪ آلبم وڪامجا آهن. تنهن کان سواءِ هن هڪ جاپاني اشتهار ۾ به ڪم ڪيو آهي. هن ڪيتريون ئي اسٽيج پرفارمنس پڻ ڏنيون آهن. اهو پڻ چيو ويندو آهي ته World of Warcraft نالي هڪ ڳڻپيوڪر راند ۾ ڏيکاريل فيميل نائيٽ ايلف ناچ اليزي جي گيت جان ني ماغ جي پرفارمنس کان متاثر ٿي ٺاهيو ويو آهي.

هي ڏينهن يعني 14 فيبروري جو ڏينهن رومي ديوي يونو (جيڪا يوناني ديوي ديوتائن جي ملڪہ ۽ عورتن ۽ شادي وهانءَ جي ديوي آهي) جو مقدس ڏينهن مڃيو ويندو آهي جڏهن تہ 15 فيبروري جو ڏينهن انهن جي هڪ ديوتا ليسيوس جو مقدس ڏينهن آهي ( هن جي عقيدي جي مطابق ليسيوس هڪ رڍ هئي جنهن ٻن ننڍڙن پيارن ٻارن کي کير پيئاريو هو جيڪي اڳتي هلي ڪري روم شهر جا باني ٿيا) ۔حوالو گھربل

هيءُ ترڪي نسل جو هو ۽ ترڪستان ۾ پيدا ٿيو هو، ننڍپڻ ۾ هن کي ڪنهن اغوا ڪري نيشاپور جي قاضيءَ وٺ وڃي وڪيو، جنهن هن کي پنهنجي ٻارن کان گڏ مذهبي ۽ جنگي سکيا ڏني، قاضي صاحب جي وفات کانپوءِ سندن پٽن هن کي هڪ واپاري کي وڪيو جنهن هن کي وڃي محمد غوري وٽ مهانگي اگهه ۾ وڪيو. جيتوڻيڪ هن خوبصورت نه هو، پر پنهنجي بهادري جفاڪشي ۽ سخاوت جي ڪري پنهنجي مالڪ کي ڏاڍو وڻيو، مالڪ سان وفاداري ڪري هو فوج جو سپهه سالار بڻيو، ننڍي کنڊ جي جنگين ۾ هن محمد غوريءَ کي هن ايترو ته متاثر ڪيو، جو هن ترائن جي جنگ کانپوءِ کيس سمورن علائقن جو حاڪم مقرر ڪيو.

هيءُ ڪتاب هادي بخش ميمڻ جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ۽ ڪچي جلد واري ڪتاب ۾ 109 صفحا آهن ۽ قيمت 70 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، آر. ايڇ. احمد ائنڊ برادرس، حيدرآباد سال 1956ع ۾ ڇپايو. هن ڪتاب جو ٻيو ڇاپو به آر. ايڇ. احمد ائنڊر برادرس 1966ع ۾ حيدرآباد مان شايع ڪيو.

سنڌي ادبي سنگت جي ٽنڊي قيصر ۾ هڪ برانچ آهي جنهن جي نگهباني مشهور اديب ۽ شاعر آسي زميني ڪري رهيو آهي. آسي زميني جي لائبريري دانش گاه منصوريه به عوام لاءِ کليل آهي. ٽنڊي قيصر جا هيٺيان افراد ادب ۽ فن ۾ مشهوري حاصل ڪري چڪا آهن.

سندس اصل نالو سيد حاجي فضل علي شاهه ڄاموٽ هو، پر هو فلمي دنيا ۾ ”-ايس-. گل“ جي نالي سان ڄاتو سڃاتو ويندو هو. مرحوم جي ڄمار 75 سالن جي لڳ ڀڳ هئي. جڏهن هن 18 -آڪٽوبر- 1999ع تي وفات ڪئي. پونيرن ۾ هن ٻه پٽ ڇڏيا آهن، -جن- مان هڪ جي اڳوڻي وزيراعظم مرحوم محمد خان جوڻيجي جي نياڻيءَ سان شادي ٿيل آهي. ڄاموٽ فئملي سان تعلق رکندڙ -ايس-. گل اداڪاريءَ جي شروعات ورهاڱي کان اڳ ڪئي هئي. -ڍپاڪستان ۾ ”بيقرار“ سندس پهرين فلم هئي، جيڪا 1950ع ڌاري هن خود پروڊيوس ڪئي هئي. ’التجا‘، ’درنده‘، ’سهڻا سائين‘ ۽ ’حاضر سائين‘ وغيره سميت هن اردوءَ توڙي سنڌيءَ ۾ تقريباً 100 فلمون ٺاهيون. هن فلمن ۽ مقبول ٽي. وي پروگرام ”نيلام گهر“ لاءِ گل حيدر جي نالي سان ميوزڪ پڻ ڪمپوز ڪيو. گل حيدر نالو ڏيڻ جو سبب هيءُ هو ته -ايس-. گل جهوني ميوزڪ ڊائريڪٽر مرحوم غلام حيدر جو اسسٽنٽ رهي چڪو هو.
ڏکڻ پئسيفڪ فورم (South Pacific Forum) يا سائوٿ پئسيفڪ فورم 5 آگسٽ 1971ع ۾ ’ويلنگٽن نيوزيلينڊ‘ ۾ قائم ڪيو ويو. جنهن جو مقصد ميمبر ملڪن وڇ ۾ اقتصادي ۽ سياسي سهڪار وڌائڻ، واپار کي هٿي ڏيڻ، ٽرانسپورٽ جا مسئلا گڏجي حل ڪرڻ، فجي، ڪريبتي، مارشل ٻيٽ، نارو، نيوزيلئنڊ، ٽونگا، ٽوالو، واناٽو، اولهه سموئا ، پاپوئانيوگني ، ڪوُڪ ٻيٽ، مائيڪرونيشيا هن تنظيم جا ميمبر آهن. ان جو هيڊ ڪوارٽر فجي جي گادي جي هنڌ ’سووا‘ ۾ آهي.

بيبي اُم البنين جو اصل اسم گرامي فاطمه ڪلابيه هو . هيءَ پهرين عورت آهي ، جنهن سان حضرت علي عليه السلام ، بيبي فاطمه الزهرا بنتِ محمدصه جي رحلت کان پوءِ نڪاح ڪيو . بيبي اُم البنين پنهنجو نالو فاطمه انهيءَ ڪري اُم البنين ۾ تبديل ڪيو ، جو جڏهن به کيس حضرت علي عليه السلام فاطمه جي نالي سان سڏيندا هئا ، تڏهن بيبي فاطمه الزهرا جا -ٻار- پنهنجي ماءُ کي ياد ڪري روئندا هئا . انهيءَ ڪري بيبي فاطمه ڪلابيه اهو طئي ڪيو ته هوءَ اڄ کان پاڻ کي اُم البنين جي نالي سان سڏائيندي . اُم البنين جي معنيٰ آهي ” پٽن جي ماءُ “ . بيبي اُم البنين کي چار پٽ هئا ، -جن- مان وڏو حضرت عباس علمدار عليه السلام هو . بيبي اُم البنين جا چارئي پٽ ڪربلا معليٰ ( نينوا ) ۾ 10 محرم الحرام 60 هه / مطابق 10- -آڪٽوبر- 680ع تي شهداءِ ڪربلا سان گڏ شهيد ٿيا . سنڌ ۾ حضرت عباس -بن- علي عليه السلام جو علم ، جيڪو حضرت -امام حسين عليه السلام- پنهنجي -ڀاءُ- علمبردار کي ڏنو . شيعا حضرات اهڙو عَلَمَ عام طرح سان وڏي عقيدتمنديءَ سان -امام- بارگاهن ۽ گهرن ۾ هڻندا آهن . حضرت عباس کي اڪثر ” باب الحوائج “ جي لقب سان ياد ڪندا آهن . سنڌ ۾ حاضري ( مشڪل حل ٿيڻ کانپوءِ حضرت عباس جو نياز ) وڏي پيماني تي ٿيندي آهي . انکانسواءِ وڏين بيبين ( بيبي آمنه ، بيبي فاطمه بنت -اسد- ۽ بيبي فاطمه ڪلابيه ) جي به -باس- ( منت ) ٿيندي آهي.

1977ع ڌاري هيءَ ڊرئميٽڪ سوسائٽي بمبئيءَ ۾ قائم ٿي، جنهن جا بانيڪار سنڌيءَ جا ناميارا ليکڪ جسونت ڪمار، رميش مهتا، وشنو -ڀاٽيا- ۽ مدن -جماڻي- هئا. هن سوسائٽيءَ مشهور ناٽڪ: -ادو عبدالرحمان-، ميونسپل ڪائونسلر، انڌڪار، شڪار، پريم پکيئڙا، گرائونڊ فلور، سچ ڇا آهي وغيره ڪيا، -جن- ۾ حصو وٺندڙ ڪلاڪار:-بينا- منسکاڻي، رتنا پنجابي، آشا چاند، شيلا ساجناڻي، هري رامچنداڻي، لڪشمي منسکاڻي، لتا منواڻي، شرت ڀڳتياڻي، بنسي هرياڻي ،رينو لعلواڻي، ليلو پنجواڻي، اجيت وڇاڻي، جڳديش شرما، مدن -جماڻي-، منوج ڪمار، پريم لالا، دليپ چڳاڻي، جسونت ڪمار، رميش ڪرناڻي، سريچند ماکيجا، نريندر بجاج، سريش بلواڻي، اشوڪ کتري، رميش ڀاوناڻي، رام لهيجا، موهن ڊنگرا ۽ پرڪاش چوڌري هئا.
ڪعبة الله شريف جي قديم چشمي جو اھو مٺو پاڻي، جيڪو حاجي سڳورا حج دوران پيئڻ ۾ ڪم آڻيندا آھن. آب زم زم جو کوھ چار گز ويڪرو ۽ 9 گز اونھون آھي. هن کي ”چاهه زم زم“ به چوندا آهن. زم زم کوهه واري عمارت 1960ء ڌاري ٺهي تيار ٿي. هن کوهه جو انجيل ۽ توريت ۾ به ذڪر آهي. ان کوهه جو پاڻي ڪيترين صدين تائين جاري رهيو، ليڪن بعد ۾ اهو بند ٿي ويو، حضرت محمد صلي الله عليه وسلم جي ڏاڏي عبدالمطلب لاءِ چون ٿا ته کيس خواب ۾ اشارو ملڻ بعد هن پنهنجي پٽ حارث جي مدد سان تحقيق ڪري وڏن ڪشالن سان ان کوهه جو صحيح هنڌ معلوم ڪري، نئين سر کوٽائي، وري آب زم زم جاري ڪيو. ھيءُ چشمو ان وقت جو يادگار آھي، جڏھن حضرت ابراھيم عليه السلام، پنھنجي گھرواريءَ بيبي ھاجره ۽ پٽ حضرت اسماعيل عليه السلام کي کارڪن جي ھڪ ٿيلھي ۽ پاڻيءَ جي سانداري ڏئي، کين خدا تعاليٰ جي حڪم تي ڇڏي واپس ھليو ويو. جڏھن پاڻي ختم ٿيو ۽ حضرت اسماعيل عليه السلام اڃ کان لڇڻ لڳو، تڏھن بيبي ھاجره پاڻيءَ جي ڳولا ۾ ڊوڙڻ لڳي، ۽ صفا ۽ مروه ٽڪرين جي وچ ۾ ست ڊوڙون پاتائين.حضرت اسماعيل عليه السلام سخت اڃ جي حالت ۾ کرڙيون ھڻڻ لڳو. خدا جي قدرت سان ان ھنڌان پاڻيءَ جو چشمو ظاھر ٿي پيو. بيبي صاحبه سانداريءَ ۾ پاڻي ڀري، حضرت اسماعيل کي پياريو ۽ پاڻ به پيتائين. چشمي جو پاڻي وھڻ لڳو ته بيبي صاحبه پاڻيءَ کي حڪم ڪيو ته ”زم زم“ يعني ”بيهه، بيهه“؛ پوءِ ان چشمي تي نالو ئي پئجي ويو ”زم زم“. هيءُ لفظ بابلي ٻوليءَ جو آهي.

اجرڪ جي تياري ۽ ڇرائي سنڌ جو خاص ھنر آھي. ان جي تياري ۾ وڏي محنت ۽ مھارت جي ضرورت آھي. ان جو اندازو انھي مان لڳائي سگھجي ٿو ته اجرڪ چوڏھن مختلف مرحلن مان گذري مڪمل ٿئي ٿي. اجرڪ جي ڇرائي جا وري پنج مختلف مرحلا آھن، ھر مرحلي ۾ مختلف قسم ۽ رنگن جا پور يا ٺپا لڳندا آھن ۽ ھڪ اجرڪ جي مڪمل ٿيڻ تائين اٽڪل پنجويھ سوَ ڀيرا پور يا ٺپا لڳن ٿا. انھيءَ کان سواءِ اجرڪ جي تياري ۾ اٽڪل سورھن مصالحا استعمال ٿين ٿا. ڊيزائن ۽ رنگ جي لحاظ کان اجرڪ جا قسم ڏھن کان مٿي آھن، انھن جا نالا به الڳ الڳ آھن. اجرڪ گھڻو ڪري لاڙ وارن شھرن ۾ ٺھي ٿي جھڙوڪ نصرپور، ٽنڊو محمد خان، کيبر، سيکاٽ، مٽياري، ھالا، ڀٽ شاھ، ماتلي ۽ اتر واري حصي ۾ سکر ۾ اجرڪ ٺھي ٿي. اڳي ٽکڙ ۽ مانجھند ۾ به اجرڪ ٺھندي ھئي پري اھي مرڪز ڪڏھوڪو بند ٿي ويا آھن. رنگن جي لحاظ کان ھڪ اجرڪ جا گھڻو ڪري چار رنگ ٿيندا آھن. اڇو، ڪارو، ڳاڙھو ۽ نيرو. ڪن اجرڪن ۾ نيرو يا ڪارو رنگ نه ھوندو آھي ته اھا اجرڪ ٽن رنگن واري ٿيندي آھي. نيرو ۽ ڳاڙھو رنگ ڪڏھن ھلڪو ھوندو آھي ته ڪڏھن وري تيز ان ڪري ڳاڙھو رنگ ڪڏھن ناسي ٿي ويندو آھي. اجرڪ جي زمين يا تر جو رنگ ڳاڙھو يا نيرو ھوندو آھي، ليڪا ۽ چٽ ڪارا ھوندا آھن ۽ ڦلڙيون يعني گلڪاري اڇي ھوندي آھي. سموري اجرڪ ھٿ جي محنت سان تيار ٿيندي آھي.

هتي چيني مٽي ۽ گرينائيٽ جو مشهور پر به کلي ٿو. هتي قديم مسجد ڀوديسر ۽ جين ڌرم جا مندر پڻ موجود آهن. ان کان علاوه مشهور ڪردار مارويءَ جو کوهه ڀالوا پڻ هتي آهي.

بريڪ اپ يا عليحدگي ، هڪ رشتو ٽٽڻ جي عمل کي چوندا آهن، هي عمل موت کان سواءِ ڪنهن به طرح سان هڪ گهري دوست سان تعلقات جي برطرفي آهي. هي عمل خصوصن تڏهن پيش ايندو آهي جڏنهن ڪوئي هڪ ساٿي ٻئي ساٿيءَ کي اُداسي جي ڪيفيت ۾ آڻي ڇڏيندو آهي۔ هي اصطلاح، هڪ شادي شدہ جوڙي تي لاڳو ڪرڻ جو امڪان گهٽ آهي، جتي هڪ ٽٽڻ واري رشتي کي عام طور تي هڪ عليحدگي يا طلاق چئبو آهي. جڏنهن هڪ جوڑو شادي ڪرڻ جي لاءِ مصروف (انگیج) ٿيندو آهي ۽ اهو جوڙو ٽُٽي ويندو آهي ته اهو هي عام طورتي هڪ "ٽٽيل مصروفيت" (بروڪن انگيجمينٽ) چئجي ٿو.
جيڪڏهن ڪراچي کان ٺٽي جي پاسي وڃون ۽ پوءِ ٺٽي کان حيدرآباد جي پاسي يا مڪليءَ کان پير پٺي جي پاسي وڃون ته انهن رستن ۽ دڳن تي مقبرن، مسجدن، خانقاهن ۽ قبرسانن جي صورت ۾ سنگ تراسيءَ جي هنر جو ڪائناتون ڏسڻ لاءِ ملن ٿيون.

قديمي مصرين جي سج ديوتا جو نالو ’ري‘ هو، جنهن جو منهن باز جهڙو هو ۽ هن کي خلقڻهار سمجهيو ويو ٿي، جنهن مصر جي نيل نديءَ لاءِ چار مندون پيدا ڪيون ٿي، جيئن پوک جو ڪم ان مطابق ٿي سگهي.

19 صديءَ جو برک سنڌي عالم ۽ مشهور سنڌي ليک آخوند عبدالرحيم ’وفا‘ عباسي، اصل ڳوٺ قبي سعيد خان تعلقي شهدادڪوٽ ضلعي لاڙڪاڻي جو رهاڪو هو. سندس ڄمڻ جي تاريخ جي صحيح خبر ڪا نه آهي. آخوند عبدالرحيم عباسي، شروعاتي تعليم پنهنجي ڳوٺ قبي سعيد خان ۾ حاصل ڪئي. وقت گذرڻ سان گڏ ماڻهن جي سوچ ويچار ۾ فرق ايندو وڃي ٿو. تيئن آخوند عبدالرحيم عباسي، جڏهن وڏو ٿيو ته پنهنجي اباڻي ڳوٺ کي خير آباد چئي اچي ڪراچيءَ ۾ رهڻ لڳو. آخوند صاحب پنهنجي محنت، دانائيءَ ۽ ادبي لياقتن جي ڪري ٿوري ئي عرصي ۾ ڪراچيءَ جي نالي وارن ليکڪن ۽ اديبن ۾ شمار ٿيڻ لڳو. 1851ء ۾ سنڌ جي ڪمشنر سر بارٽل فريئر واري دؤر ۾ سنڌي ٻوليءَ جي تعليمي ۽ نصابي ڪتابن جي تياريءَ جو سلسلو شروع ٿيو، جنهن لاءِ ڄاڻو ماڻهو گهربل هئا. اڳتي هلي تعليم کاتي لاءِ ورنيڪيولر ڪاميٽي مقرر ٿي، جنهن جي آڏو ڄاڻو اديب سنڌي ڪتاب تصنيف ۽ تاليف ڪري ڇپائيءَ لاءِ پيش ڪرڻ لڳا. آخوند عبدالرحيم به انهن مان هڪ هو. آخوند عبدالرحيم جي ادبي خدمتن کي ڪڏهن به وساري نٿو سگهجي. هيءُ سنڌ جي ڪوهستاني علائقي جو واحد فرد هو، جنهن ڪوهستان جي ليکڪن ۽ شاعرن جي دلين ۾ علم ۽ ادب جو چاهه جاڳايو. آخوند عبدالرحيم جي خدمتن جي ڪري ئي ڪوهستاني ليکڪن ۽ شاعرن جا ڪتاب ورنيڪيولر لٽريچر ڪاميٽيءَ ڇپايا. آخوند عبدالرحيم ڪاڇي، ڪوهستان ۽ لس ٻيلي جي شاعرن ۽ سگهڙن جا جوڙيل قصا ۽ داستان توڙي ٻيا اعليٰ معنيٰ ڀريل بيت گڏ ڪيا ۽ پوءِ انهن کي سوڌي سنواري جدا جدا ڪتابن جي صورت ۾ ”تعليم کاتي لاءِ“ ورنيڪيولر ڪاميٽيءَ آڏو پيش ڪيو ۽ انهن کي ڇپائڻ لاءِ منظور ڪرايو. هن جيڪي ڪتاب مرتب ڪيا، تن مان ڪن جا نالا هيٺ ڏجن ٿا

مشهور سياستدان -اعجاز- علي خان جتوئي، رئيس عبدالحميد خان جتوئيءَ جو فرزند هو. دادو ضلعي جي ”ٻيٽي“ -جاگير- ۾ 5 -آڪٽوبر- 1954ع تي ڄائو. -اعجاز- علي جتوئيءَ شاگرديءَ واري زماني ۾ سنڌ نئشنل اسٽوڊنٽس فيڊريشن جي پليٽ فارم -تان- سياست جي ابتدا ڪئي. گرئجوئيشن ڪرڻ کان پوءِ ڪاروباري ۾ اعليٰ -تعليم- حاصل ڪرڻ لاءِ ڪئناڊا ويو، پر ڪن گهريلو حالتن ۽ ذميوارين جي ڪري ايم. بي. اي جي ڊگري وٺڻ کان سواءِ ڏيڍ سال بعد موٽي آيو. هن مارشل لا جي دور ۾ -جمهوريت- جي بحاليءَ واري تحريڪ (MRD) ۾ ڀرپور حصو ورتو. ۽ مختلف وقتن تي جيلن ۾ رهيو. 1985ع جي بلدياتي چونڊن ۾ حصو ورتائين. 1985ع ۾ ئي غيرجماعتي بنياد تي ٿيل چونڊن جي نتيجي ۾ جڙيل قومي اسيمبليءَ دوران پهريون ڀيرو سينيٽر ٿيو. ٻيو ڀيرو مارچ 1997ع ۾ مسلم ليگ جي پليٽ فارم -تان- سينيٽر چونڊيو. -اعجاز علي خان جتوئي- 1988ع ۾ سائين جي. ايم سيد جي اڳواڻيءَ ۾ جڙيل ’سنڌ قومي اتحاد‘ جي باني ميمبرن مان هو ۽ سندس شمار سنڌ جي محب وطن سياستدانن ۾ ٿيندو هو. -اعجاز- علي -جتوئي- ضلعي ڪائونسل دادوءَ جو ميمبر پڻ رهيو. مطالعي، ڪاروبار ۽ سرڪاري ڪمن سان مختلف ملڪن جا دورا ڪيائين. PNP -بزنجو- گروپ سنڌ جو صدر رهيو. ڄام صادق علي خان جي دور ۾ ڇوٽي چونڊي دوران جيڪب -آباد- مان گرفتار ٿيو. 1997ع ۾ مسلم ليگ ۾ شموليت ڪيائين. 47 سالن جي ڄمار ۾ گردن جي تڪليف ۾ مبتلا ٿيڻ کان پوءِ آمريڪي رياست ’ايريزونا‘ جي شهر ’فينڪس‘ جي ڪرام ويل اسپتال ۾، 16 سيپٽمبر 1997ع تي سندس انتقال ٿيو. ۽ ٻيٽي جتوئيءَ ۾ دفن ڪيو ويو.
دادو ضلعي ۾ لوھ يا ڪنجهي جي دور، آمري (قديم آثار) تهذيب، ميهي، قلي، موهن جو دڙو تهذيب ۽ سنڌو تهذيب جا بيشمار آثار آهن. مشهور بنگالي آرڪيالاجسٽ اين. جي. مجمدار دادو ضلعي ۾ ڪيترائي قديم ماڳ مڪان ڳولي لڌا. منڇر لڳ لهري جو ماڳ، پير لاکيو، گورانڊي جو دڙو، غازي شاھ يا گاجي شاھ جو دڙو، علي مراد دڙو (ڪلوئي جو دڙو)، لوهم جو دڙو، ماڻڪ دڙو (ماڻڪتارو)، واهي پانڌي (ڪوٽيرو دڙو) قديم ترين ماڳ آهن. دادو جي کير ٿر جابلو پٽيءَ ۾ جبلن يا ٽڪرن جي پئنلن تي قديم زماني جي چٽسالي جا ڪيترائي ماڳ آهن. انهن چٽن جي ماڳن ۾ هندو مذهب. ٻُڌ ڌرم ۽ زرتشت مذهب جي مذهبي علامتن سان گڏ برهمڻ لِپيءَ ۾ اکر به اُڪريل آهن. چچنامي موجب هي علائقو ٻُڌيه پرڳڻو هو. انڪري دادو ضلعي ۾ ٻُڌمت جا ٺلهه به ڪيترائي آهن. ڇني وارو ٺلهه، ڳوٺ ٺلهه وارو ٺلهه، ڳوٺ ڪنگراڻي وارو ٺلهه، دودو ٺلهه. جوهيءَ وارو ٺلهه، گورک رستي سان 35 اسٽاپ وارو ٺلهه، هيرو خان وارو ٺلهه، مزار ڀرڳڙي وارو ٺلهه ۽ فريدآباد لڳ ٺلهه مارو ذڪر لائق آهن. تاريخي قبرستانن ۾ گاجي شاه وارو قبرستان، ڇني وٽ شهڪ فقير شاهاڻي ۽ شهداد کوسي جو قبرستان، علي مراد شاهاڻي لڳ قبرستان، جنگو جمالي جو قبرستان، احدي فقير جو قبرستان، ڳوٺ ٺُلهه وٽ شاهان فقير جو قبرستان، جوهي لڳ قلندراڻي لغارين ۽ مريداڻي جمالين جو قبرستان، آدماڻي لغارين جو قبرستان، ڏاتي فقير لغاري جو قبرستان، هيروخان جو قبرستان، مريد ديرو وارو قبرستان، مير اليار جو قبرستان، ميان نصير محمد ڪلهوڙي جو قبرسان، خانپور ۾ پرياڻي پيرن جو قبرستان، راڄو ديرو وٽ لشڪر لغاري جو قبرستان، آراڙي جو قبرستان، حاجي خان لڳ لغارين جو قبرستان پٽ سليمان ۽ وڇي پٽ جا قبرستان ذڪر لائق آهن. منن قبرستانن جي ديوارن تي چٽسالي (پينٽنگ) به ٿيل آهي. زرتشتي مذهب جي آثارن ۾ سماعيل فقير جو ماڳ ۽ واهي پانڌي لڳ رومين جي قبرن سان مشهور ماڳ اهم آهن. دادو ضلعي ۾ گاجي شاھ، شاھ پنجو، سعدي موساڻي، ڪيهر شاھ، آندل شاھ، بخاري. بکر شهيد، جادو فقير شهيد، بهليل شاھ جون درگاهون به آهن.

ٿر پاڪستان جي ڏکڻ اوڀر ۽ ڀارت جي اتر اولهه سرحد تي واقع آهي۔ هن جو رقبو 200,000 چورس ڪلوميٽر يا 77,000 چورس ميل آهي- هن جو شمار دنيا جي نائين وڏي ريگستان جي طور تي ڪيو ويندو آهي-

۱۔ ھن شق جي مطابق "قادياني گروھ يا لاھوري گروھ جي ڪنھن رڪن کي جيڪو پاڻ کي 'احمدي' يا ڪنھن ٻي نالي سان پڪاري" جي لاءِ ممنوع قرار ڏنو ويو آھي تہ ھو (الف) ڳالھائي، لکي يا ڪنھن ٻي طريقي سان ڪنھن خليفي يا آنحضور ﷺ جي ڪنھن صحابي کان علاوہڍه ڪنھن کي ""امير المومنين" يا "خليفہ المومنين" يا "خليفہ المسلمين" يا "صحابی" يا "رضي الله عنه" چئي۔ (ب) آنحضور ﷺ جي گھروارين کان علاوه ڪنھن کي "ام المومنين" چئي۔ (ج) آنحضور ﷺ جي خاندان جي اھل بيت کان علاوہڍه ڪنھن کي "اھل بيت" چئي۔ (د) پنھنجي عبادت گاھ کي "مسجد" چئي۔
مغل بادشاهه شاهجهان جي گهرواري ممتاز محل جو مقبرو جيڪو ڀارت جي شهر آگره ۾ واقع آهي۔ چيو ويندو آهي ته عيسيٰ شيرازي نالي هڪ ايراني انجنيئر هن جو نقشو تيار ڪيو هو، پر بادشاهه نامي لکيل آهي ته خود شاهجهان هن جو خاڪو تيار ڪيو۔ هي عمارت 1632ء کان 1650ء تائين ڪل25 سالن ۾ مڪمل ٿي۔ هن جي اڏاوت ۾ ساڍا چار ڪروڙ روپيا صرف ٿيا ۽ ويهه هزار رازن ۽ مزدورن هن جي تڪميل ۾ حصو ورتو۔ تمام عمارت سنگ مرمر جي آهي۔ هن جي ڊيگهه ۽ ويڪر 130 فٽ ۽ اوچائي 200 فٽ آهي۔ عمارت جي مرمري ديوارن تي رنگ برنگن پٿرن سان نهايت خوبصورت پچي ڪاري ٿيل آهي۔ مقبري جي اندر ۽ ٻاهر پچي ڪاري جي صورت ۾ قرآن شريف جون آيتون چٽيل آهن۔ عمارت جي چئني ڪنڊن تي هڪ هڪ مينار آهي۔ عمارت جو چبوترو، جيڪو زمين جي سطح کان 7 ميٽر اوچو آهي ، سنگ ڳاڙهو آهي۔ هن جي پٺيان جمنا درياهه وهندو آهي ۽ سامهون جي طرف ، ڪرسي جي هيٺان هڪ حوض آهي۔ جنهن ۾ ڦهارا لڳل آهن ۽ مغليه طرز جو خوبصورت باغ به آهي هن مقبري جي اندر ملڪه ممتاز محل ۽ شاهجهان جون قبرون آهن۔

مٿان اوڍڻ جو ڪپڙو، مٿان وجهي سمهڻ جو ڪو ڪپڙو (چادر ۽ رلي وغيره). اونهاري جي مند ۾ مڇرن کان بچاءَ لاءِ مٿان اوڍڻ جي چادر، شال يا اجرڪ وغيره، سياري ۾ سوڙ کي به ”-اوڇڻ-“ ڪري ليکبو آهي.

عزيز ڪنگراڻي' انگريزي (Aziz Kingrani) جو اصل نالو عزيزالله ولد سومار خان ڪنگراڻي آهي. ھي سنڌ جو ناميارو ليکڪ ڪهاڻيڪار، ڊرامه نگار، شاعر، محقق ۽ مؤرخ آھي. ھن ڪيترائي سنڌي اردو ڊراما لکيا جيڪي پاڪستان ٽيليويزن نيٽورڪ ڪراچي سينٽر ۽ نجي سنڌي چينلن تي ٽيلي ڪاسٽ ٿيا. هن قلمڪار جي شاعري، ڪهاڻين، تاريخ ۽ تحقيق بابت سنڌي ۽ انگريزي ۾ ڪتاب شايع ٿيل آهن.

هي پراڻو مندر ڪراچيءَ ۾اسپينسر اکين واري اسپتال جي سامهون سييتل ڪمپائونڊ ۾ آهي. هن پوري علائقي کي ڪنهن وقت اڪال ڀونگو چيو ويندو هو. هي وڏو مندر هو پر خود هتان جي رهندڙ هندن جيڪي سيتل ڪمپائونڊ ۾ وڏي تعداد ۾ رهن ٿا. مندر کي ڊاهي هتي گهر اڏيا آهن ۽ مندر کي محدود ڪري هڪڙي ڪمري تائين ڪيو ويو آهي. هن مندر تائين پهچڻ ۾ سوڙهين گهٽين مان گذري وڃڻو پوي ٿو ۽ گهڻي علائقي تائين گهٽين جي فرش تي اڃا مندر جا خوبصورت ٽائلز لڳل آهن. هي مندر پنهنجي اڏاوت ڪري لي مارڪيٽ ۽ رنڇوڙ لائين کان نظر ايندو هو. سيتل پاڙي ۾ ٻه ٻيا ننڍا مندر جيڪي ورهاڱي کان پوءِ ٺاهيا ويا آهن. انهن ۾ هڪ گڻيش ۽ ٻيو هڙمان (هنومان) مندر پڻ آهن.

جيئن ته اسلامي جمھوري پاڪستان جي ١٩٧٣ع ي آئين جي ان قلم کي مدنظر رکندي ۽ ان جي تعميل ڪندي، سنڌ جي صوبائي اسيمبلي اھڙو گھربل قانون، ”سنڌ ايڪٽ ١٩٧٢ع“ (سنڌي ٻوليءَ جي سکيا، ترقي ۽ استعمال) ۽ ”سنڌ ترميمي ايڪٽ ١٩٩٠ع“ (سنڌي ٻوليءَ جي سکيا، ترقي ۽ استعمال) جي صورت ۾ منظور ڪيو،vhjzghhhjj جنھن موجب قومي ٻوليءَ جي حيثيت کي قائم رکندي سنڌ ۾ لازمي طور سنڌي ٻوليءَ جو استعمال صوبائي ٻوليءَ طور ٿيندو، ۽ وڌيڪ جيئن ان ايڪٽ جو مقصد آھي ته سنڌ حڪومت ندي ۽ قاعدا بحال ڪندي ته جيئن صوبي ۾ سنڌي ٻوليءَ جو استعمال وڌندو رھي.

پنڊت جواهر لال نهرو فرمائي ٿو: هندومت، ڪنهن هڪ مقرر عقيدي، مقرر مذهب ۽ مقرر اصول جي حيثيت سان بي ترتيب آهي. ان جي تعريف ۽ تشريح بيان ڪرڻ، يا مذهبن جي عام مفهوم جي اعتبار سان اهو چوڻ ته اهو مذهب آهي يا نه، ڏاڍي مشڪل ڳالهه آهي. هاڻوڪن توڙي گذريل دور ۾، تمام گهڻن عقيدن ۽ عملن تي جڙيل آهي.
امام محمد بن جرير اهل سنت والجماعت جي وڏڙن عالمن مان ڳاڻاٽو ٿئي ٿو ، سندس منهج ۽ عقيدو اسلاف صالحين وارو هو ، صريح السنه نالي ڪتاب ۾ پنهنجا عقايد ذڪر ڪيا اٿس جيڪو اهل سنت وٽ مشهور آهي . جيتوڻيڪ پاڻ شافعي ، حنفي ۽ مالڪي مڪتب فڪر وارن وٽ علم حاصل ڪيائون منڍ ۾ پاڻ شافعي مسلڪ جو پويواري ڪندا هئا پر اڳتي هلي ڪري پنهنجو هڪ ڌار مسلڪ جو بنياد وڌائين جيڪو اهل سنت والجماعت جي نهج منجهان هئا . ابن سبڪي رح پنهنجي ڪتاب طبقات الشافيه الڪبرى ۾ لکي ٿو “ آئون چوان ٿو ته ابن نصر رح ، ابن جرير رح ۽ ابن خزيمه رح اسان جي مذهب جا ستون هئا” . امام سيوطي رح طبقات المفسرين ۾ لکن ٿا “پهريان شافعي هئا ، پوءِ مستقل ڌار مذهب ۽ اقوال اختيار ڪيائين ، هن جا پوئلڳ ۽ مقلد ٿيا ۽ اصول ۽ فروع ۾ هن جا گهڻائين ڪتاب آهن .

1952ع ۾ ري پبلڪن پارٽيءَ طرفان صدارتي چونڊن ۾ حصو ورتائين. ڊيموڪريٽڪ پارٽيءَ جي اميدوار کي شڪست ڏئي ڪامياب ٿيو. 1956ع ۾ ٻيهر صدارتي چونڊن ۾ حصو ورتائين ۽ پنهنجي مخالف ايڊلائي سيٽونسن کي ٻيو ڀيرو شڪست ڏئي صدر چونڊجي ويو. 1961ع ۾ سياست تان رٽائرمينٽ ڪيائين. آئزن هاور ويٽنام ۾ ايٽمي هٿيارن جي استعمال جو زبردست حامي هو. هو 1969ع ۾ وفات ڪري ويو.

لياقت علي جتوئي تعليم مقامي اسڪولن مان حاضل ڪئي. سنڌ يونيورسٽي مان سياست مان ايم اي ڪري سنڌ يونيورسٽي ۾ ئي ليڪچرار مقرر ٿيو. ڪجهہ وقت کان پوءِ نوڪري ڇڏي عملي طور سياست ۾ داخل ٿيو.

هندو مٿ جي حوالي سان مهاتما گانڌيءَ لکيو آهي ته: هي هندومت جي خوش قسمتي آهي، يا بدقسمتي آهي، جو ان جو ڪو به سرڪاري عقيدو ڪو نه آهي. سادن لفظن ۾ جيڪڏهن مان ڪا تعريف ڪريان ته رڳو ائين ئي چوان ته ڪو شخص ڪنهن مافوق الفطرت هستيءَ تي اعتقاد نه رکندي به پاڻ کي هندو سڏائي سگهي ٿو.

بت پرستي نه ڪيو، ڪوڙ نه ڳالهايو، بخل نه ڪيو، ڪنهن جاندر جي جان نه وٺو، زنا نه ڪيو، چوري نه ڪيو، حيلي سازي ۽ جادوگريءَ کان بچو، مذهبي معاملن ۾ شڪ کي جاءِ نه ڏيو، ڪمَ ۾ سُستي نه ڪيو، ڏينهن رات ۾ ست يا چار ڀيرا عبادت ڪيو. سال ۾ هڪ ڀيرو روزا رکو.

کٽمندو (انگريزي ٻولي: Kathmandu) جي لفظي معني ڪاٺ جو گھر آهي. کٽمنڊو جي سمنڊ کان اوچائي 1400 ميٽر يا 4600 فوٽ آهي، هي پيالي جيان شهر آهي ۽ چوڌاري شواپوري، ڦلچوڪي، ناگارجن ۽ چندراگيري جبلن سان گھيريل آهي. کٽمنڊو ماٿري ٽن ضلعن، کٽمنڊو، لليتپور ۽ بختاپور، تي مشتمل آهي. جنهن ۾ 25 لک ماڻهو رهن ٿا، جڏهن ته نيپال جي ڪل آدمشماري اندازي مطابق ٽي ڪروڙ آهي.

ڪولڪتا پراڻو نالو ڪلڪتو۔ ڀارت جي رياست اولھ بنگال جي گاديءَ جو ھنڌ۔ ھي شھر ايراضي ۽ آباديءَ جي لحاظ کان وڏو مڃيو وڃي ٿو۔ ان ڪري ان جو نالو “گريٽر ڪلڪتو“ ڪوٺيو ويندو ھو۔ ھي شھر آبادي، صنعت ڪاري، فن ڪار، اداڪار، ۽ فلمن جي لاءِ مشھور آھي۔ ڀارت ۾ فلمي صنعت ھتان کان شروع ٿي ھئي۔ اڄ ان جي آبادي ڏيڍ ڪروڙ کان بہ وڌيڪ آھي۔ ڀارت جي گھاٽي آبادي واري ميٽروپوليٽن شھرن ۾ ھڪ مڃيو وڃي ٿو۔ ھي شھر ھگلي درياھ جي ڪناري وسيل آھي۔