Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Los Andjeles (ingl. Los Angeles, isp. Los Ángeles, sonday-aq, L.A. va City of Angeles - perishteler qalasi atlari menen ataqli) - Tinish okeaninin' janinda jaylasqan AQSHtin'

Bul walayat tu'rkmenistanin' arqasinda jaylasip, arqa-shig'isda O'zbekistanin' du'zimine kiretin (avtonom) Qaraqalpaqstan ha'm Xorezm wa'layati menen, qublada Tu'rkmenistanin' Ahal wa'layati menen, qubla-shig'isda Lebap wa'layati menen, qubla-batisda bolsa Balkan wa'layati menen shegaralas. Maydani 73.4 min' km2. Xalqi: 893.7 min' adam.(1994)

Bet ashardın' aytılıwı jan'a tu'sken kelinshektin' kelgen jan'a u'yinin' adamları, sol awıldın' belgili adamları menen tanıstırıwg'a, adamlardın' kimligin aytıp olardın' minez-qulqındag'ı a'hmiyetli belgilerdi ashıp beredi. Geyparlarının' yumor tili menen sol adamnın' jaqsı yamasa jaman qa'siyetlerinen jıynalg'an xalayıqqa bayanlawdan ibarat. Bet ashardı ha'mme asha bermeydi, onı aytıwg'a uqıplı, shayırshılıqqa beyimi bar, aytıw ushın dawıs tolqınları kelisetug'ın adamlar g'ana aytadı. Bet ashardın' o'zine ılayıq kirispesi boladı. Bul kirispede kelinshekke aqıl-na'siyat berip, onın' tuwrı jolda ju'rip, jaqsı bolıwın na'siyatlaydı. Mısalı:

A'piwayı veksel veksel saqlawshıg'a belgili mu'ddette ha'm belgili orında yamasa onın' buyrıg'ı boyınsha belgili aqsha mug'darın to'lew haqqında veksel beriwshinin' (qarızlanıwshının') a'piwayı ha'm hesh qanday sha'rtlesilmegen minnetlemesinen ibarat jazba hu'jjet bolıp esaplanadı.Usınday vekselde en' basınan baslap eki adam: veksel beriwshi (onın' o'zi o'zine berilgen veksel boyınsha tikkeley ha'm so'zsiz to'lewge minnetlenedi) ha'm birinshi satıp alıwshı, veksel saqlawshı (ol veksel boyınsha to'lem alıw huqıqına iye) qatnasadı. A'piwayı vekseldin' basqa aqsha qarız minnetlemelerinen parqı sonnan ibarat:

1931-jılı Avstraliya Xenberi sho’linde bolsa meteoritler «jawını»nan payda bolg’an 13 krater tabıldı. Olardan en’ u’lkeninin’ diametri 165 metr bolıp, teren’ligi 15 metrge jetedi. Kraterlar toparı jaylasqan maydannan shama menen bir yarım mın’ meteorit bo’leklerinin’ tabılıwı da jergilikli turg’ınlar arasında tarqalg’an «tik jar artında janıp tu’sken Quyash» a’psanası bul kraterlerdin’ aspan tasları «bombardirovka»sının’ aqıbeti ekenliginen derek beredi. Tabılg’an taslardın’ awırlıg’ı bir neshe kilogrammnan yarım tonnag’a shekem jetedi.

7) qoyıw waqtına (sa'nesine) ha'm ornına iye. Bunda qarızlardın' jasaw ornı ha'm vekseldi qoyıw ornı ha'r qıylı bolıyı mu'mkin. Eger vekselde usınday mag'lıwmatlar joq bolsa, onda yuridikalıq shaxstın' jasaw ornı yamasa turgan ornı qoyıw ornı esaplanadı. Du'ziw ornı a'hmiyetli rol oynaydı, o'ytkeni ol anıq nızamlardı belgileydi, olar boyınsha ta'repler ortasındagı tartıslar sheshiledi. Al vekseldin' qoyıw waqtın ko'rsetiw anıq bolmasa veksel saqlawshının' miynetke uqıplı bolg'an – bolmag'anın anıqlaw mu'mkin emes.
Esjan g'arrı o'zine ta'n xarakterge iye. Ol sadalıg'ı menen aq ko'kirekligi basım, qarapayım awıl adamı. Onın' o'mirdin' ma'nisi, mazmunı haqqında o'z tu'sinigi, filosofiyası bar. Ku'ndelikli turmıstın' g'alma-g'alı, o'z mashqalası menen tınısh jasawdı qa'leydi. Og'an basqa hesh na'rse kerek emes. Ha'r ku'ni mal-halg'a, qora-qopsıg'a qaraw, jaz bolsa egin-teginge qaraw, qıs tu'sip muz qataman degenshe ha'r ku'ni keshte da'ryada kemeler qayırlap qalmaw ushın shıra jag'ıw - onın' ku'ndelikli talabı, turmıslıq mashqalası. Shırashılıq etkeni ushın xojeyinnen azın-awlaq pul aladı. Sog'an qa'na'a't etip jasay beredi.

Yerusalim (İvrit: יְרוּשָׁלַיִם‎‎, القُدس) İsraildin' paytaxtı esaplanadı, xalıqaralıq ja'miyet ta'repinen ta'n alınbag'an bolsada. Ol dun'yadag'ı adamlar u'ziliksiz jasap kelgen en' ayyemgi qalalarının' biri.

Henri Matisse (aytılıwı: Anri Matiss; 31 dekabr, 1869 – 3 noyabr, 1954) o'zinin' original sızılmalarında ren'lerden paydalanıwı menen ataqlı bolg'an Fransiyalı su'wretshi bolg'an. Ol sızıwshı ha'm skulptor esaplansada, ko'pshilikke su'wretshi retinde tanıs bolg'an.

Taxtako'pir rayonı - Qaraqalpaqstan Respublikasındagı rayon. 1928 jıl. may ayında duzilgen. 1963 jıl. Shımbay rayonına birlestirilgen. 1965 jıl. o'z atı menen shımbay rayonınan ajralıp shıqqan. T.t. Qubladan Beruniy, qubla-shıg'ıstan Ellikqala, Batıstan Qarao'zek, Arqa-Batısdan Moynaq rayonı, Arqa.shıg'ısdan Qazaqstan Respublikası ha'm shıg'ısdan Nawayı walayatı menen shegaralas. Mayd. 21,1 mın' km2. Xalqı 42,6 mın' (2004). Rayonda 1 qala (Taxtako'pir), 8 awıl puqaralar jiyini (Beltaw, Jan'ada'rya, Mulik, Atako'l, Taxtako'pir, Qaraoy, Qarateren', Qon'ıratko'l) bar. Rayon orayı — Taxtako'pir qalası. Tabiyati. Rayon Aymag'ı A'miwda'rya to'mengı ag'ımı shep jag'asında jaylasqan. Relyefi, tekislik ha'm Beltov qırlarınan ibarat. shıg'ısı Qızılqum sho'li menen baylanısadı.

Suw (Vodorod oksidi) — binar organikalıq birlespe, ximiyalıq formulası Н2O. Suwdın' molekulası o'z aralarında kovalent baylanıs penen birlesken eki sanlı vodorod ha'm bir sanlı kislorod atomınnan ibarat. Ol adetiy sha'rtlerde suyıqlıq bolıp turadı, onın' ren'i (kishi), iyisi ha'm da'mi bolmaydı. Onın' qatı jagdayı muz, Qar ya'ki qıraw, gaz ko'rinisli jag'dayda ko'rsek, suw puwı jag'dayında ko'riw mu'mkin. Suw suyıq kristal ko'rinisinde ha'm boladı. (gidrofil jerlerde) Jer ju'zinin' 71 %-ini (361,13 mln km2) suw (okeanlar, ten'izler, ko'ller, da'ryalar, muzlar) qaplap alg'an.

Qubla Koreya (ra'smiy atali'wi': Koreya Respublikasi') Koreya yari'm atawi'ni'n' qublasi'nda, Aziyani'n' arqa-shi'g'isi'nda jaylasqan ma'mleket. Paytaxti' - Seul. Qubla Koreyani'n' ra'smiy atamasi' Koreya Respublikasi' bol'ip, Koreys jazi'li'wi'nda (Xangi'l) 대한민국, al Qi'tay jazi'wi'nda (Xanja) 大韓民國 boladi'. Ma'mleket xalqi'nin' yari'mi'na shamalas'i paytaxt Seul ha'm oni'n' aymaqlari'nda jasaydi'. Koreyani'n' Seul qalasi' du'nyada en' xalqi' ko'p bolg'an qalalardi'n' biri esaplanadi', geybir dereklerdin' ayti'wi'nsha ol Tokyodan keyin ekinshi ori'nda turadi' eken.
Bul territoriya Aral ten'izi menen shegaralasıp, batısı U'stirt, qubla-batısı Tu'rkmenstan, al qubla-shıg'ısı Qaraqalpaqstan territoriyasındag'ı Qızılqum menen shegaralasadı. A'miwdarya deltası 100 km ken'likete jaylasqan. Geomorfologiyalıq jaqtan A'miwdarya deltası bo'linip, Janlı bo'legi bul jaramsız jerler, awıl-xojalıg'ında paydalanbaytug'ın jerler kiredi, ko'pshilik ko'ller qamıslı tog'aylar menen qorshalg'an. Da'rya boylarında ma'deniy eginler ko'p egiledi, ol jerlerde ko'binese paxtashılıq penen salıgershlik ha'm palız eginleri egiledi, sonın' menen birge sharwashılıqta jaqsı rawajlang'an.

1971 jili “Mug'allimge ra'hmet” povesti ushin O'zbekstan Respublikasi Ma'mleketlik "Hamza" atindag'i, SSSR ma'mleketlik siylig'i, Qaraqalpaq ham xaliq araliq ”Qashqariy” siyliqlar berildi.

Tan'lap alg'an halda o'tkeriletug'ın inventarizatsiyalar ko'p jag'daylarda sho'lkem baslıg'ı yamasa bas buxgalter ta'repinen o'tkiziledi. İnventarizatsiya o'tkeriwde tiyisli juwaplar shaxstan mu'lk tolıq sanalıp, pul birligindegi esap-kitabı anıqlanadı.

Aktsiyalardın' bir bo'legin satıp alıw ha'm o'tew jolı menen ja'miyettin' ustavlıq kapitalın azaytıwg'a ruxsat etiledi, eger usınday imkaniyat ja'miyettin' ustavında na'zerde tutılg'an bolsa.

Veysheshikanın' da'liyllewinshe turaqlı o'zgerisler, payda bolıwdın' ha'm to'menlep qalıwdın' ma'n'gilik ha'm tsiklı protsessleri jasaydı. Usı protsesste, turaqlı element atası boladı. Bunda janlı jansız predmetler payda boladı. Jan ma'n'gi ha'm sheksiz jasaydı, ol eki formag'a iye 1. Absolyut jetsikenlik o'z ko'rinisin tabatug'ın individuallıq forma.
London sirt el valyutalar sawdasi ushin paytaxt esaplanadi. En` joqari kunlik mug`dari trillion AQSh dollarig`a jetken, bul ko`rsetkishke Nyu-York sawdag`a kirisken waqitta jetisedi. Ulli Britanyanin` pul birligi Funt sterling esaplanadi ha`m £ belgisi menen belgilenedi. Anglya Banki orayliq bank bolip, pul birliktin` basip shig`ariliwina jwapker esaplanadi. Shotladiya ha`m Arqa Irlandiya Bankleri Anglya bankinin` aqsha pullarin mashqalani qaplaw ushin rezerfte saqlaw sha`rti menen o`zlerinin` aqsha pullarin basip shig`ariw huquqin saqlamaqta. Funt sterling basqa ma`mleketler ta`repinen saqlaw valyutasi retinde de qollaniladi, ha`m dunyadag`i AQSh dollari ha`m Evro lardan keyingi 3- orindi iyelleydi. Ulli Britanya valyuta shig`ariw boyinsha evrrog`a qosiliwdi tan`lamadi. Alding`i primyer ministr Tony Bleyr hukimeti Sheshiwshi ag`zaliq “5 ekonomikaliq test” orinlaniwi kerek dep ja`miyetlik referendum o`tkeriwdi o`z juapkershiligine alg`an edi. Salistrmali jaqin waqitlarg`a shekem Ulli Britanya funt sterlingin biykar etip Evrog`a qosiliw yamasa qosilmaw haqqinda debat bolip o`tti. 2007-jili Ulli Britanya primer ministry Gordon Brawn waqtinda o`zi g`aznashiliq kancleri sipatinda ornatqan belgili testler ustinde referendum o`tkeriwge wa`de beredi. Testlerdi bahalawda sheshim jaqinlasqan waqitta Gordon Brawn Ulli Britanya ele evrog`a qosilmay turiwi kerek dep juwmaq shig`ardi. Ol ag`zaliqti keleshekti ko`re aliw ushin sheklep, evrog`a qosilmaw haqqindag`i sheshim Britanya ushinda Evropa ushinda duris bolg`anlig`in aytti. Tiykarinan, ol turar jay bahalarinin` silkiniwi birden qosiliwg`a tosiq bolip turg`anin bayan etti. Ja`miyetlik pikirler sorawnamasi ko`plegen Britanyalilar belgili waqit jalg`iz pul birlikke qosiliwg`a qarissi ekenligin ko`rsetti ha`m bul pazitsiya ha`zirde ja`need bekkemlengen. 2005-jili Ulli Britanya xalqinin` yariminan ko`bi (55%) evroni qabillawdan bas tartqan bolsa, 30% i razi bolg`an. Ha`zirgi hukimet, Konservativlik ha`m Liberal Dimokratyaliq koalitsiya, ag`zaliqqa qarissi shiqpaqta.

A.C. Milan- İtaliyanın' Milano qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1899-jılı tiykar salıng'an. Qara ha'm qızıl klubtın' ren'leri esaplanadı. Owner and President is Jason Wong.
Ha'zirgi ten'iz huqıqı ma'lim xalıqaralıq-huqıqıy normalar biyg'a'rez sisteması sıpatında 1982-jılı qabıl etilgen Ten'iz huqıqı boyınsha BMSh konventsiyasında kodifikatsiyalang'an. Onda barlıq ten'iz maydanları, sonın' ishinde ten'iz ha'm okeanlar tu'bi ha'm ta'biyiy baylıqları, olardın' u'stindegi hawa boslıg'ı huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibi belgilengen. Usı universal kodifikatsiyalang'an Konventsiya teksti, qatnasıwshı ma'mleketler ta'repinen konsensus tiykarında Ten'iz huqıqı boyınsha III Konventsiyada islep shıg'ılıp, ten'iz maydanlarınan tınısh maqsetlerde ha'm adamzat pa'rawanlıg'ı ushın paydalanıw ha'm onı qadag'an etiwdi retlestiriwshi ken' ko'lemdegi xalıqaralıq-huqıqıy normalardı kodifikatsiyalaw ha'm progressiv rawajlandırıwdın' ayqın mısalı bolıp tabıladı. Konventsiya eki tu'rdegi, yag'nıy:birinshiden, qurg'aqlıq boyı ma'mleketleri aymag'ının' quram bo'legin du'ziwshi ha'mde;ekinshiden, ma'mleketler yurisdiktsiyası ko'leminen tısqarıda jaylasqan ten'iz maydanları huqıqıy da'rejesi ha'm huqıqıy ta'rtibin belgileydi.

Peyzaj M.Da'ribaevtın' poeziyasında ayrıqsha orın tutadı. Onın' peyzajlıq qosıqlarının orayında go'zzallıqtı teren'nen sezinetug'ın, sanalı, intellekt adam turadı. Tuwılg'an jer ta'biyatının go'zzal kartinaların su'wretleytug'ın "Egis ayları", "Ba'ha'r", "Ko'k ko'l" h.t.b. lirikalıq qosıqları bar. M.Da'ribaev lirikalıq ha'm epikalıq qaharmanlardın' obrazın ta'sirli ha'm janlı etip ko'rsetiwde ko'rkemlew quralların sheber qollanadı. Shayır ha'r bir so'zdin' ma'nisin jan'alawg'a tırısadı.

Da'stan sol da'wirdin', en' ko'lemli shıg'armalarının' biri bolıp altı mın' bes ju'z jigirma ba'yitten ibarat. Shıg'armanın' baslı qaharman'ı Ku'ntuwdı isimli patsha. Ol o'zinin' a'dilligi menen pu'tkil du'nyag'a ma'lim bolıp, ko'p g'ana adamlar onı ko'riwdi ha'm pikirlesiwdi a'rman etken.

Marko Polo (Marco Polo) - (15-sentyabr, 1254, Veneciya — 8-yanvar, 1324) — italiyalıq sayaxatshı ha'm jazıwshı. Marko Polo 1271—75 jıllarda veneciyalıq sawdagerler menen birge kemede Kishi Aziya yarım atawının' qubla-shıg'ıs qırg'aqlarına, Ol jerden Bag'dad, Basra, Tebriz ha'm Kerman qalasına kelgen, son' Balx, Qashqar, Xotan, Kampichu (Gan-chjou) qalalarına ha'm Gobi sho'lin kesip o'tip Qaraqurımg'a jetip barg'an. Marko Polo Qıtayda 17 jıll jasag'an, Qu'bilayxan sarayında 1292 jılg'a shekem onın' xizmetinde bolg'an. Ol ma'mleketdin' tu'rli wa'layatların barip ko'rgen. Marko Polo Xanbaliq (Pekin) qalasınan myanmarlıqlardın' birinshi ma'mleketi Pagannın' 11 —13-asirlerde paytaxtı bolg'an Pagan qalasına (ma'mleket orayına) sayaxat qılıp, ja'ne arqag'a qayıtqan. Son' qubla Qıtay ten'izi, Bengaliya qoltıg'ı, Arabıstan ten'izi, iran arqalı 1295 j. Watanına qaytıp barg'an.
Mozarttin' muzikasi Gaydn muzikasi siyaqli Klassikaliq stil'degi muzikalardin' en' zori esaplanadi. Ol muzika do'retip baslag'an waqitta Barok periodi o'z juwmag'ina jetip , muzikag'a bolg'an ko'z qaras o'zgerip atirg'an waqitlar edi. Muzikanin' formasi, balansi (ten' salmaqliliq) ha'm elegantlilig'i kontrapunt stil'den jaqsiraq dep esaplandi. Mozart tap sol waqitta ataq shig'arg'an pianino ushin muzika jazg'an birinshi ataqli kompozitor boldi. Ol sol waqitta muzikanin' barliq tu'rlerin: simfoniya, opera, solo kontsert, kamera ushin muzika, atap aytqanda tarli kvartet ha'm tarli kvintetler, ha'm pianino ushin sonatalar do'retti. Ol ko'plep diniy muzikalar, sonin' ishinde messalar, ha'm sonday-aq oyinlar, divertimenti ha'm serenadalar do'retti.

Duwtar (Parsısha: دوتار‎) — Orta Aziya, İran ha'm Qubla Aziyada tarqalg'an, eki tarli mu'zika a'sbabı. Atı parsı tilinen „eki tar“ (< دو duw — „eki“, تار tār — „tar“) dep awdarıladı. Biraq Xirat duwtarı on to'rt tarli boladı. Duwtar XV asr a'tiraplarında payda bolg'an.

Ko`shpes mulk ha`m ijara qatnaslari sektori turarjaylardin` tapsiriliwin ha`m basqada sog`an uqsas biznesti qollap quwatlaw qatnasiqlardi o`z ishine aladi. Ko`k kitap 2006nin` xabar beriwinshe ijara qatnasiqlari tarawi 2004-jili Ulli Britanya ekonomikasina £83.037 mln jalpi baha qosqan ,sol waqitta basqa ko`shpes mulk ha`m biznesti qollap quwatlaw is ilajlari £175.333mln jalpi baha qosqan. Ulli Britanya ulk bazari 2008-jilg`a shekemgi 7 jil dawaminda juda` tez pa`t penen o`sip ketti ha`m sol da`wir dawaminda ayrim aymaqlarda mulktin` bahasi 3 eselenip ketti. Mulk bahalarinin` o`sip ketiwine bir neshe sebepler bar edi: procent stavkasinin` to`menlewi, kredit qatnaslarinin` o`siwi, ekonomikaliq o`siw, satip aliw-ijara mulk investitsiyalarinin` birden o`siwi, Londondag`i shet el investitsiyalari ha`m taza uyshiliktin` jetkerip beriwdi sheklewge qaratilg`an rejelestiriwler.

Ïman (arab.: الإيمان‎) — musılmandıqtıñ eñ ülken därejesi. Ïman altı negizden quralıp, köbinese adamnıñ işki qasïyetterin retteýdi: Allahqa ïman keltirw Periştelerge ïman keltirw Qasïyetti kitaptarğa (Quran, İnjil, Täwrat, Zabwr) ïman keltirw Paýğambarlarğa ïman keltirw Aqıret künine ïman keltirw Tağdır men qazağa ïman keltirw Ïman sözi - arab tilindegi «ä-mä-nä (arab.: آمن‎)» etistiginen şığıp, ïfğal (arab.: إفعال‎) babında qoldanılğan masdar (arab.: مصدر‎ — tübir söz) bolıp sanaladı. Al jalpı ïman uğımı — bir adamnıñ söýlegen sözin qwattaw, aýtqanın qabıl etw, şın köñilimen qabıl etw, kümänğa jol bermesten naqtı, jürekpen, şın ıqılaspen senw degen mağınalardı beredi. Ïman etken kisi «mwmïn (arab.: مؤمن‎)», ïman etilgen närselerge de «mwmïnwn bï… (arab.: مؤمن بـ‎)» deýdi.

Keyptaun (inglis Cape Town, — Qubla Afrika Respublikasının' paytaxtı. Xalqı sanı boyınsha (Yohannesburg) dan keyıngı ekinshı qalası. Klimati : Subtropik
Mizdaxqan — Xorezmdegi iri orta a'sir qala qarabası. Xojeli qalasınan 7—8 km batısda jaylasqan. Antik da'wirge tiyisli awıl qarabası ornında 5—6-a.lerde ba'rpa etilgen qa'sir tiykarında payda bolg'an ha'm mongollar hu'kimranlıg'ının' aqırına shekem (14-a). Mizdaxqan 2 biyikden iba'rat. Olardan biri (Gewir qala) M.nın' yeski bo'limi bolıp, onın' qalın' paxsa diywalı ha'm arkının' qaldıqları saqlang'an. Mizdaxqannın' 2 biyikligi qabristang'a aylang'an. Onın' maydanının' bir bo'liminde Nazlımxan Sulıw maqbarası (13-a. aqırı — 14-a. bası) jaylasqan. M.dı arxeologik ta'repten u'yreniw isin 1928 j. A. Yu. Yakubovskiy baslag'an. 1962, 1964—65 j.larda Mizdaxqanda S. P. Tolstoye basshılıg'ında Xorezm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyası] qazıwmalar o'tkizgen. Na'tiyjede Mizdaxqanın' ta'riyxi ha'm Xorezmnin' islom dinine shekem bolg'an yeski dinine tiyisli ko'plep qımbatlı mag'lıwmatlar alındı. 10-a.da M. abad qala bolıp, atirapında 12000 turar jay qorg'anları jaylasqan.

Aktsiya - belgili sharayatlarda o'z kapitalların ko'beytiwge, olardı inflyatsiyadan qorg'awg'a imkaniyat beretug'ın bahalı qag'azlardın' birden-bir tu'ri. Aktsiya – aktsionerlik ja'miyettin' aktsionerleri aldında qarız minnetlemesi.

Veksel bul ko'rsetilgen mu'ddet kelgennen keyin belgili aqsha mug'darın veksel iyesine (veksel saqlawshıg'a) to'lew haqqında veksel beriwshinin' minnetlemesin tastıyıqlaytug'ın bahalı qag'az.

Shaxnamanın' ekinshi bo'limi Zal, Ru'stem ha'm Suhrab haqqıdag'ı qaharmanlıq epos. Bul qaraqalpaqlar arasında ko'p tarqalg'an bo'legi. Bunda Ru'stem ha'dden tısqarı batır sıpatında su'wretlengen. Ru'stem Turan sho'llerinde kiyik quwıp ha'lden tayıp, qulan go'shin jep, ma'y iship uyqlap qaladı. Oyansa Raxsh atlı atı joq. Samangan qalasına baradı. Qala patshası miyman qıladı. Patshanın' qızı Taxminanıxanım ashıq bolıp Ru'stem og'an u'ylenedi. Raxshtı da tawıp beredi. Ru'stem o'z jurtına ketedi. İran ha'm Turan arasındag'ı kelispewshilikler sebepli Ru'stem Turang'a qayta almaydı. Al Turanda tuwılg'an onın' balası Suhrab atasının' kim ekenligin bilmeydi de, a'ke ha'm bala sawashqa tu'sedi. Ru'stem tolıq ku'shine iye bolıp Suhrabtı bılg'ap tasqa uradı. O'lim halatında jatırg'an Suhrab o'z a'kesinin' atı Ru'stem ekenligin aytadı. Ru'stem o'z balası ekenligin bilip topıraq shashıp jılaydı. Ol balasın aman saqlap qalıw ushın Qay Qavustan balzam soraydı. Qay Qavus ata ha'm balanın' birigip ketiwinen qorqıp balzam bermeydi. Suhrab usılayınsha qaza tabadı.

Jidda (Arabsha: جدة‎), — Saudiya Arabıstanının' batıs bo'leginde jaylasqan qala. Xalqı sanı 3,6 milliyon adamnan aslam (2009), u'lkenligi boyınsha ma'mleketdin' ekinshi qalası ha'm onın' "ekonomika paytaxtı" bolıp esaplanadı.
Rotterdam (gollandsha — Rott da'ryasına qurılg'an ko'pir) — Niderlandiyanın' batıs bo'legindegı qala, Reyn da'ryası deltasının' arqasında. Kanal arqalı arqa ten'iz penen baylang'an. Xalqı sanı 600,1 mın' adam, (2007). Batıs evropanın' en' iri portı. Transport jollarının' iri orayı. Aeroportı xalqara ahmiyetke iye. Ma'mleketdin' a'hmiyetli sawda-sanaat orayı. Sanaatı shetden keltiriletug'ın zatlarg'a ko'binshe isleydi. GFR ha'm Belgiyanın' iri ka'rxanalarına Rotterdamnan neft quwırları o'tken. iri neftdi qayta islew ha'm neft ximiyası ka'rxanaları islep turıptı. Tu'rli mashinasazlıq (kemesazlıq ha'm avtomobilsazlıq, elektrotexnika ha'm b.), ximiya, jenil, azıq-awqat sanaatı ka'rxanaları bar. Metropoliten qurılg'an. Unt, ko'rkem o'ner akademiyası, kemesazlıq ha'm navigatsiya inistitutı, tariyx, ten'iz ha'm etnologiya muzeylerı bar. qala 13-a.den belgili. Arxitekturalıq esteliklerden gotika shirkewı (15-a.) ha'm basqa Shirkewler, digirmanlar (17—18-a.ler) saqlang'an. Rotterdamda milliy ha'm xalqara sawda operatsiyaları o'tkiziledi.

'Saddi İskandariy' (İskender diywalı). Bul besewi de tematikalıq jag'ınan basqa Xamsalarg'a og'ada jaqın. Biraq Nawayı bul temalardı o'zinshe rawajlandırg'an.

İ.Yusupov 1949-jılı Qaraqalpaq ma'mleketlik pedagogikalıq institutının' qaraqalpaq tili ha'm a'debiyatı fakultetin tamamlap, 1961-jılg'a shekem usı institutta mug'allim bolıp isleydi. 1961-jıldan 1965-jıllar aralıg'ında "A'miwda'rya" jurnalının' bas redaktorı, ilim izertlew institutında xızmetker boladı. 1965-jıldan baslap Qaraqalpaqstan Jazıwshılar Awqamın basqaradı. 1980-jıldan baslap "Erkin Qaraqalpaqstan" gazetasının' redaktorı, Respublikalıq Milliy qa'diriyatlar ha'm ruwxıy ma'deniyat orayı baslıg'ı h.t.b.
Ma`mlekettin` ekonomikadag`i qatnasi Finans Ministrligin basqariwshi G`aznashiliq Kancleri ta`repinen a`melge asiriladi. Aqirg`i jillari, Ulli Britanya ekonomikasi bazar liberalizaciyasi ha`m pa`s da`rejeli saliqqa tartiw ha`mde qag`iyda principleri menen basqarilip kelinbekte. 1997-jildan baslap, Anglya Banki baslig`it a`repinen basqarilatug`un Anglya Bankinin` Valyuta-Kridit Siyasati Komiteti ha`r jili kancler ta`repinen usinilatug`in ekonomikadag`i uliwma inflyatsiyaliq maqset ko`rsetkishlerine jetisiw ushin za`rur bolg`an da`rejede protsent stavkalarin ornatiwg`a juwapker bolip kelinbekte. Shotlandiya hukimeti , Shotlandiya parlamentinin` maqullaw sha`rti menen Shotlandiyadag`i to`lenetug`un daramat salig`inin` bazaliq stavkasin plyus yamasa minus funttag`i 3 pensqa o`zgertiw kushine iye, biraq bul kush elege shekem a`melge asirilmag`an.Ulli Britanyada 1986/87 ha`m 2006/07aralig`indag`i 20 jil ishinde JIO` nin` ortasha 40% ma`mleket shig`imlarin quraydi.2007-2010 finansliq krizis ha`m 2000nin` aqirlarindag`i global recessiyanin` na`tiyjesinde 2009-10 jillari ma`mleket shig`imlari JIO` nin` 48%li tariyxiy drejege ko`terilip ketti, bir jag`inan bul qatara bank bankrotliqlari na`tiyjesi edi. 2007-jili Ulli Britanya JIO`nin` 35.5% ine ten` mamleketlik qarzina batqan edi. Bul ko`rsetkish 2009din` iyulinda JIO`nin` 56.8% ine ten` tsifrag`a ko`terildi. 2010nin` iyulinda Ulli Britanya ma`mleket sektorinda shama menen 6051000 jumisshini jumis penenta`minlegen(salistirmali turde jeke menshik sektorda 23107000 jumisshi jumis islegen).

Bosfor (yunanshe: Βόσπορος , İstanbul Boğazı: {{{4}}}) Tu'rkiyanın' Evropadag'ı bo'legi (Trakiya) menen Aziyadag'i bo'legin (Anadolu) shegaralap beriwshi bug'az esaplanadı. Du'nyadag'i en' tar bug'az xalıqaralıq navigatsiya ushın paydalanıladı, ha'mde Qara ten'iz benen Marmara ten'izin baylanıstıradı.

Intel Corporation du'nyanın' en' u'lken yarım o'tkizgishler shıg'arıwshı kompaniyası bolıp, sonday-aq ha'zirgi ku'ndegi ko'pshilik kompyuterlerde jaylasqan protsessorlardın' o'zegin qurawshı x86 seriyasındag'i mikroprotsessorlardın' islep shıg'arıwshısı esaplanadı. Kompaniya 1968-jılı 18-iyulda Integrated Electronics Corporation atı menen ashılg'an, bas ofisi AQShtın' California shtatındag'i Santa Clara qalasında jaylasqan.

Bir kletkalılardın' 70 mın'nan ziyat turi ma'lim bolıp, olar Sarkadalılar, Mastigoforalar, Sporalılar, Miksosporidiyalar, Mikrosporidiyalar ha'm İnfuzoriyalar tiplerine ajıratıladı.

Oqıwshının' aldında eski tariyxıy o'tmishtin' waqıyaları avtorlıq qıyal menen sa'wlelenedi. Durısında da hesh kimnen qorqıp, etegin jıymag'an dala, ko'p a'sirlik tariyxıy ha'diysenin' janlı guwası. Talay jawıngerler bul dalag'a saltanat penen sap tartıp keldi, biraq olardın' janı dalada qaldı, shayır aytqanınday-aq "Qa'y Qısraw bası bul jerde qanlı meste jatıl pushayman etken..."

Maldiv atawları (Dhivehi Raa’je, ra'smiy atı Maldiv Respublikası Diwehi Raddýege Dýumhuriýa) — Qubla Aziyada, Hindistannın' qublasında, Hind okeanında atawlar toparında jaylasqan ma'mleket.
Qısqa waqıtda 1991-jılda erkin bir shirketde Vodafone Group Plc atın alg'an shirket, 1999-jılda AirTouch Communications firmasına birleskenen son' sektorda o'siw baslandı. Vodafone, bu'gungi ku'nde bul tarawda aldında Evropa, Amerika ha'm Uzaq shıg'ıs putin du'nyada qizmet ko'rsetedi du'nyanın' en' u'lken shirketlerinin' biri.

Qandayda bir sotsiyal topardın', ja'miyettin' yamasa halıqtın' jekke wa'kili. İnsan tuwılg'anınan baslap individ esaplanadı, individ bul "bir" emes, al insanlar ja'miyetinin' "ishinen birewi". Bul tu'sinik insannın ja'miyetke g'a'rezliligin an'latadı.

Keneges kanalı - Qaraqalpaqstandag'ı kanal. A'miwda'ryanın' shep qirg'ag'ında. Taxiyatas qalasınan 12 km joqarıdan baslanadı. 1937—38 jıllarda qazılg'an. Uzınlıg'ı 40 km. 1961 y. bas bo'limine suwda qalqıp turıwshı nasoz stansiyası qurılg'an. Kanal Xo'jeli rayonındag'ı egin maydanlardı suwg'aradı.

Braziliya futbolı ja'nede teren', o'zgeshe ma'deniyatı (basqa ma'mleket adamlarının' ta'siri tiygen) ha'm rawajlanıwshı ekonomikası menen belgili. Braziliya Qubla Amerikadag'ı en' u'lken ma'mleket. Braziliya maydanının' u'lkenligi boyınsha du'nyada besinshi orındı iyeleydi. Ol o'zinin' ko'plegen ıg'al tog'ayları ha'm djunglileri menen belgili. Ol Gayana, Surinam, Fransiya Guianası, Venesuela, Kolumbiya, Peru, Boliviya, Paraguay, Argentina ha'm Uruguaylar menen qon'sılas, yag'nıy Qubla Amerikadag'ı Chili ha'm Ekvadordan basqa ha'r bir ma'mleket penen shegaralas.

"Tumaris"- qaharmanlıq temadag'ı poemalardın' qatarına kiredi. (1970-jılı jazılg'an). O'z xalqının' o'tken tariyxı, an'ız hikayaları shayır ushın og'ada bay material beredi. O'tkendi su'wretlew shayırg'a bu'ginginin' ullılıg'ı jetkeriw ushın kerek. Ha'r bir xalıqtın' o'tmishinde an'ızg'a aylang'an qaharmanlıq waqıyalar ko'p. Usılardın' biri – qaraqalpaqlardın' ata-babaları esaplang'an massagetlerdin' hayal patshası Tumaris tuwralı qaharmanlıq ha'diyse. İ.Yusupovtın' "Tumaris" poemasında sol hayal patshanın' o'z jeri, o'z qa'wimlerinin' erkinligi ushın ja'ha'nger Kirge qarsı ma'rtlik sawashı sa'wlelendiredi.

Milan qa'dimnen İtaliyanın' en' u'lken avtomobil magistralı orayı bolg'an. Basqada, A1 (Rim - Neapol), A4 (Turin - Triest), A7 (Genua), A8/A9 ha'm dairaw A50(batıs)/A51(shıg'ıs)/A52(arqa) avtomobil magistralları bir birine baylanısqan.

"Shırashılar" romanında psixologizm basım bolıp, onda turmıs shınlıg'ı ken' epikalıq masshtabta alınıp, qaharmannın' elesletiwleri ha'm eske tu'siriwleri menen konkret sol qaharmanlar ha'reket etetug'ın sharayat parallel qoyıp su'wretlenedi.

Mongoliya, — Orayliq Aziyada jaylasqan ma'mleket. Paytaxti : Ulan bator qalasi. Ulan bator qalasi dunyadag'i Qisi en' suwiq bolatugin paytaxt esaplanadi.

Territoriyalıq jag'dayda sol territoriyadag'ı mekeme, ka'rxanalar o'zlerinin' ha'r qıylı funktsiya atqarıwına qaramastan jen'illiklerden paydalanadı.

Targir ya'ki tar ilgek duwtardın' eki sımın ko'terip turadı. Duwtardın' da'stesı jinishke uzın boladı. Basqa tarlı a'sbaplarda a'detde metal perdeler bolsa, duwtarda da'stesıne oralg'an 15 ke jaqın jipek perde boladı. Zamanago'y duwtarlardın' perdelerı ayrım gezlerde ag'ash ya'ki su'yekten sog'ıladı.
İnfuzoriyalardın' denesinde ko'p sandag'ı tu'rlishe jaylasqan kirpiksheler ornalasadı. Bul a'piwayılar ushın denede sapa jag'ınan ha'r tu'rli bolg'an kishkene generativ yadronın yamasa mikronukleustin' ha'm u'lken vegetativ yadronın yamasa makronukleustin bolıwı ta'n. İnfuzoriyalardın' ko'pshiliginde kirpiksheler o'mir boyına saqlanadı da olar kirpikliler – tsiliata (Ciliata) klassına birigedi. Geypara infuzoriyalarda kirpikler tirishilik tsiklinin' belgili bir da'wirinde payda bolıp, son' joq boladı. Bunday infuzoriyalar sorıwshı infuzoriyalar – suktoriya (Suctoria) klassına toplanadı.

Belgiya (Fransuzsha: Belgique, inglis Belgium), (Koninkrijk België, — Arqa-Batis Evropada jaylasqan Mamleket, NATO-sho'lkeminin' ag'zasi. Maydani — 30 528 km², Xalqi sani — 11,2 mln adam (2015). Paytaxti — Bryussel qalasi.

Vodafone so'zi: Voice den kelgen, VO, waqıtdan, DA ha'm phone telepon, degenen kelip shıqqan. Vodafone MakLaren-Mersedes Benzdin' ha'm Chempionlar Ligası ra'smiy sponsorı.

Brian Epstein (Brayan Epshtein) olardın' menedjeri bolg'an. George Martin (Djordj Martin) olardın' ko'pshilik qosıqların shıg'arg'an. Olardın' derlik barlıq muzıkası Abbey Road Studiyasında jazılg'an.

4) bul qarız minnetlemesi paydasına to'lem islenetug'ın shaxs haqqında mag'lıwmatlardı o'zinde saqlaydı. Bul to'lem arnalg'an shaxs yamasa veksel shıg'arg'an shaxs bolıwı mu'mkin. Bul jag'dayda "menin' paydama (bizlerge) to'lensin" jazıwı bolıwı tiyis. Eger u'shinshi shaxs belgisiz bolsa, onda jazıw forması to'mendegishe boladı: "bizin' buyrıg'ımız boyınsha to'lensin";

Roman xat penen ashılıp, xat penen tamamlanadı.Onda jaslardın' muhabbattan, ka'sipten, qullası o'mirden o'z ornın tabıwdag'ı qıyınshılıqları, mashaqatlı jolları su'wretlenip, waqıya qaharmannın' awızeki gu'rrin'i formasında birinshi betten bayanlanadı.

Kegeyli kanalı - Qaraqalpaqstan Respublikasında qurılg'an irrigatsiya arnası. A'miwda'ryadan baslang'an Qızketken kanalınının' shep tarmag'ı (Qızketgen kanalınan 25 km de Quwanısh-jarma ha'm K.k.na ajraladı). Uzınlıg'ı 56 km. Suw o'tkiziw imka'niyati 115 m3/sek. 1935 jılda iske tu'sirilgen. Keyingi jıllarda kanal tolıq rekonstruksiya qılınıp, 1963 jılda kanaldın' 36-km de Mayyob ha'm 55-km da Besjap gidrouzelleri qurıldı. K.k.dan Yestekjap, Qarasiyraq, Shaqarıq ha'm b. kishi kanallarg'a suw beriledi. Suv kemeyip ketken jılarda K.k.ga Qattıag'ar kanalının' yeski o'zeni arqalı A'miwda'ryada qurılg'an nasoz st-yası ja'rdeminde suw uzatıladı (5—6 m3/s). Kanal suwı menen Kegeyli ha'm shımbay rayonlarında 30 mın' gektar jer suwg'arıladı, jan'a jerlerdi o'zlestiriw imka'niyatın beredi.

Arqa Nikosiya (Lefkoşa: {{{4}}}, Grekshe: Λευκωσία) de fakto ma'mleket esaplang'an Arqa Kipr Tu'rk Respublikasının' paytaxtı ha'mde en' u'lken qalası. Qala Nikosiyanın' arqasında jaylasqan ha'mde Nikosiya Tu'rk ha'kimiyatı ta'repinen basqarıladı. Xalqının' sanı - 84,893.
A'yyemgi Hindistanda filosofiyanın' rawajlanıwı protsessinde materialistlik tendentsiyalar ha'm filosofiyalıq mektepler ko'rinedi. Bunday ta'liymatlardın' birine "Lokayata" ta'liymatı kiredi. Lokayatanın' do'retiwshisi bolıp Charvaktın' atı ataladı. Lokayatanın' tu'sindiriwinshe Adam 4 materiallıq elementlerden turadı: jer, suw, ot, hawa. Olar birigip deneni, seziwlerdi, organlardı du'zedi.

Unix (aytılıwı Yuniks) kompyuter operatsion sisteması esaplanıp, AT&T kompaniyası isshileri ta'repinen Bell laboratoriyasında 1969-jılı jaratılg'an. Bu'gu'ngi ku'nde Unix sisteması AT&T ha'mde basqada islep shig'arıwshılar menen birgelikte kommertsiyalıq bolmag'an ka'rxanalar ta'repinen islep shıg'ılg'an bir neshe bo'limlerge bo'lingen.

Duwtar tut, erik, g'oza ag'ashlarınan sog'ıladı. Duwtardın' qarnı on'g'a jaqın jupqa taxtakeshtı egıp, bir-birine japıstırılıp sog'ıladı. Onın' u'stinen qappaq jawıladı ha'm tayyar bolg'an qarın da'stegıne jalg'anadi.

Twitter, mikroblok saytlarinin' en' belgili tarmag'i. Twitteri paydalaniwshilari 140 ha'riplik xat ya-da SMS jaziwga mu'mkinshilik beredi. Amerikadag'i saylawlarda Barack Obamanin' saylang'an waqtida twitterden paydalanilg'an.

A.Ja'miydin' ko'rkem do'retiwshiligi ta'jik xalqının' ma'deniy tariyxında g'ana emes, al pu'tkil orta shıg'ıs ma'deniy o'mirinde u'lken waqıya boldı. Onın' do'retpeleri Orta Aziyadag'ı ko'pshilik xalıqlarg'a ken'nen ma'lim. A.Ja'miy A'liysher Nawayının' zamanlası, ustazı, dostı boldı. Nawayı Ja'miydi ustaz, ullı so'z zergeri (ustası) dep bahalag'an. Ja'miy de Nawayını ullı so'z ustası sıpatında ko'rsetti. Og'an arnap ayırım shıg'armalar jazdı. Ol Nizamiy Ganjaviy, Xısraw Dehlaviyden keyin shıg'ıs a'debiyatında "Xamsa" jazg'an u'lken talant iyesi edi.

Ja'miyet ustavlık kapitaldı azaytıwg'a haqlı emes, eger bunın' aqıbetinde onın' mug'darı ja'miyettin' ustavındag'ı tiyisli o'zgerisler dizimge alıng'an sa'nege belgilenetug'ın ja'miyettin' ustavlıq fondının' nızam menen belgilengen minimal mug'darınan az bolıp qalsa.

Ja'miyettin' ustavlıq kapitalı ja'miyettin' aktsionerler ta'repinen satıp alıngan aktsiyalarının' nominal bahasınan qu'raladı. Ja'miyet ta'repinen shıg'arılatug'ın barlıq aktsiyalardın' nominal bahası bir qıylı bolıwı tiyis. Minimal ustavlıq fond (kapital) bizin' respublikamızdın' aymag'ında jan'adan du'zilgen ashıq aktsionerlik ja'miyetler ushın ja'miyet dizimge alıng'an sa'nege nızamshılıq penen belgilengen en' az xızmet xaqının' keminde eki ju'z ese summasın, al jabıq aktsionerlik ja'miyet ushın ja'miyet dizimge alıng'an sa'nege nızamshılıq penen belgilengen en' az xızmet xaqının' ju'z ese summasın qurawı tiyis.

Donetsk wa'layati (orıs. Донецька область) — Ukrainada jaylasqan aymaq. wa'layat orayi — Donetsk qalasi. Xalqi sani : 4 343 900 (2014) adam.

Universitet (Latınsha - universitas - kompleks ulıwmalıq) Ilimnın' ha'r tu'rli bag'darlarında qa'nigelerdı tayarlaytug'ın joqarı woqıw worınları. Da'slepki u'niversitetler XII -XIII a'sirlerde italiyada (Neapol Bolonya), ispaniyda (Sevilya, Valenciya) Frantsiyada (Parij, Tuluza), Angliyada (Oksford, Kembridj) sho'lkemlestiriledı.
Veksel boyınsha protsent to'lep veksel valyutasına kiriwi mu'mkin, al ayırımları ko'rsetilgen bolıwı da mu'mkin. Son'g'ı jag'dayda bul jazıw tap veksel valyutası ra'smiylestiriletug'ın qag'ıydalar boyınsha ra'smiylestiriledi;

XVI—XVII a'sirlerde Venetsiyada, Genuyada, Milanda, Amsterdamda, Gamburgta, Nyurnbergte sawdager-klientler arasında qolma-qol aqshasız esap ayırısıwlardı ju'zege asırıw ushın jirobankler qurıladı. Jirobankler o'zlerinin' klientleri arasında belgili salmag'ı bar bahalı metallardan jasalg'an aqsha birlikleri arqalı esap ayırısıwlar ju'rgizdi. O'zlerinin' bos aqsha qa'rejetlerin jirobankler ma'mleketke, qalalarg'a ja'ne artıqshılıg'ı bar kompaniyalarg'a qarızg'a berdi.

Bank ju'rgizetug'ın operatsiyalar passivli (resurslardı banktegi sshetke engiziw) ja'ne aktivli (Bank resursların ornalastırıw) bolıp bo'linedi. Negizgi passivli operatsiyalardın' qatarına Banktin' o'z kapitalı (ustavlıq qor, rezervlik qor), depozitler qabıllaw ja'ne bankaralıq aqsha bazarınan qosımsha resurslar alıw jatsa, al, negizgi aktivli operatsiyalarg'a bankaralıq kredit beriw, investitsiyalıq (tikkeley ja'ne portfeldi) qarjı bo'liw, t.b. jatadı. Kommertsiyalıq Bankler bular menen qatar da'ldallıq ja'ne isenimlik (kommanditlik) operatsiyalardı da jasaydı.

O'zbekistan - Oraylıq Aziyadag'ı ma'mleket. O'zbekistannın' paytaxtı — Tashkent qalası. Ma'mleket tili — O'zbek tili. Aymag'ı — 448,900 km2. Xalqı sanı (2016) — 31,576,400 . Pul birligi — som. O'zbekistan Respublikası 12 wa'layat ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasınan iba'rat. O'zbekistannın' ulıwma shegarası 6,221 kilometrge, Batıs jag'ınan, shıg'ısqa 1,425 kilometrge, arqadan qublag'a 925 kilometrge sozılg'an. Batıstan ha'm Arqadan Qazaqstan (shegara uzınlıg'ı 2203 km.) menen, shıg'ısdan Qırg'ızıstan (shegara uzınlıg'ı 1099 km.) ha'm Ta'jikistan (shegara uzınlıg'ı 1161 km.) menen, qubladan bolsa, Tu'rkmenistan (shegara uzınlıg'ı 1621 km.) ha'm Afg'anstan (shegara uzınlıg'ı 137 km.) menen shegaralas.

Batis Afrika — Afrika kontinentinin' batis ta'repi, orayliq Saroi Kabirdin' qublasinda ha'm Atlantika okeanınin' qubla-batis qirg'aqlarinda jaylasqan.

Banktin' payda bolıwı men rawajlanıwı tovar-aqsha qatnaslarının' rawajlanıwı menen tıg'ız baylanıslı. Bankler ka'rxanalardın', firmalardın', kompaniyalardın', sonın' menen qatar turg'ınlardın' waqıtsha paydalanılmay bos turg'an qa'rejetlerin jıynаıp, qa'jet etiwshilerge o'sim menen waqıtsha kredit beriw arqalı qarjı mu'ta'jligin o'teydi.

Qay Jag'ınan alsaq da banktin' ma'nin nızam toparınan qaraw jetkiliksiz bolıp tabıladı. Banktin' ma'nin anıqlaw onın xızmetinin' nızam menen qatnasın biliw menen g'ana sheklenbeydi. Banktin' ma'nin, og'an ruxsat etilgen operatsiyaların anıqlaytug'ın nızam, emes, onı istin' ekonomikalıq jag'ı ja'ne banktin' jaratılısı anıqlaydı.

2005-jili o'lim jazasin qollaniw boyinsha Qitay (100 den kem bolmag'an), Iran (94 ten kem bolmag'an), Irak (89 dan kem bolmag'an) en' ko'p o'lim jazasin qollang'an ma'mleketler esaplanadi.
Volfgang Amadey Mozart (27-Yanvar' 1756 - 5-Dekabr' 1791) Avtsriyali kompozitor ha'm pianist bolg'an. Ko'pshiliktin' pikirinshe ol barliq waqittin' en' zor kompozitorlarinin' biri esaplanadi. Ol 1756-jili 27-Yanvar'da Zaltsburg qalasinda tuwilg'an. Ol qisqa o'miri dawaminda 600 den aslam muzika shig'armalarin do'retti. Solardin' ishinde Don Jiovanni ha'm Siyqirli Sirnay operalari bar. Onin' birinshi miyneti to'rt jasinda jazilg'an minuet (oyin) esaplanadi; aqirg'i miyneti juwmaqlanbag'an Rekviem esaplanadi. Mozart kishkene waqtinan pianino shertip bilgen ha'm ol zor pianist, ha'm de ataqli kompozitor sipatinda dan'q shig'ardi. Ol 1791-jili 5-Dekabr' saat tu'ngi 1 lerde revmatik isitpadan qaytis boldi.

1948-jılı Norton (Kanzas shtatı) qalası qasındag’ı ma’kke atızına tu’sken aspan deneleri «wa’kili» nin’ awırlıg’ı bir tonnag’a jaqın bolıp, payda qılg’an urasının’ teren’ligi u’sh metrge jetti.

Meksika — (İspansha. Estados Unidos Mexicanos) (inglis Mexico) — Arqa Amerika materiginde jaylasqan ma'mleket. Arqasinda AQSH Qublasinda ekvador panama mamleketleri menen shegaralas. Paytaxti — Mexico qalasi.

1989 jilda O'zbekstan Respublikasi Prezidenti Islam Ka'rimov pa'rmanina muwapiq T. Qayipbergenov O'zbekstan Respublikasi Prezidenti Ken'esi ag'zalig'ina tayinlanadi.

Tosınnanlı qubılıs-bir sınawdı (ta'jiriybeni, eksperimentti) bir neshe ma'rte ta'kirarlag'anda ha'r ret ha'r qıylı o'tetug'ın qubılıs bolıp tabıladı. Mısallar:

İri meteorit payda qılg’an kraterlerden ja’ne biri Texas shtatında tabıldı. Onın’ diametri 162 metr bolıp, teren’ligi 5 metrdi quraydı. Krater ha’m onın’ a’tirapındag’ı maydanda shama menen bir yarım mın’ temir meteorit bo’lekleri tabılg’an.

Ayapbergen Muwsa ulı jas waqıtlarınan-aq awıllıq mektepte oqıp sawatın ashqan. Ol jas gezlerinen-aq qatıqulaq, ko'rkem so'zge sheber bala sıpatında ko'zge tu'sedi. Ayapbergen 15-20 jaslarında awıl elge tanılg'an shayır-qıssaxan bolıp jetilisedi.

İ.Yusupovtın' qaraqalpaq a'debiyatında poema janrın rawajlandırıwg'a qosqan u'lesi salmaqlı. Shayırdın' birinshi poeması "Joldas mug'allim" 1949-jılı jazıldı. Bul poema onın' shayırlıq jolın belgilewshi shıg'arması edi. Sonnan bergi da'wirde "Akatsiya gu'llegen jerde", "Aktrisanın' ıg'balı", "Eski fontan ertegi", "Gilemshi hayal haqqında haqıyqatlıq", "Dala a'rmanları", "Tumaris", "Poseydonnın' g'a'zebi", "Bu'lbil uyası", "Ma'melek oy" t.b. shıg'armaları belgili.

Onı sho'lkemlestiriwshi hu'jjetler 1991-jıl 8-dekabrde Minskte, Belorussiya, Rossiya ha'm Ukraina ta'repinen qol qoyılg'an G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamın du'ziw haqqındag'ı pitim, 1991-jıl 21-dekabrde (Baltik boyı respublikaları ha'm Gruziyadan tısqarı) 11 burıng'ı Awqam respublikaları ta'repinen Alma-Atada qol qoyılg'an Pitimge Protokol ha'm 1991-jıl 21-dekabrde qol qoyılg'an Alma-Ata Deklaratsiyası esaplanadı. 1993-jıl 22-yanvarda Minskte bolıp o'tken G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı ma'mleket basshıları ken'esinde (Armeniya, Belorussiya, Qazaqstan, Qırg'ızıstan, Rossiya, Ta'jikstan ha'm O'zbekstan atınan) G'a'rezsiz Ma'mleketler Doslıq Awqamı (G'MDA) Ustavı qabıl etiledi.
Poyezd — bir ya'ki bir neshe vagon tir-kelgen quramalı transport. Vagonlar bir-birine belgilengen tirkew u'skenesı (avtou'lewshi) benen biriktiriledi. Poyezd ulıwma signalizatsiya dizimi menen ta'miynlenedi. Bir ya'ki bir neshe tirkeme u'lengen avtomobil avtopoyezd dep ataladı. Poyezdın' tez ya'ki na'wbetsiz (tiklew, o'rt o'shiriw, qar tazalaw ha'm b.) h.b Tu'rleri bar. Poyezd, ko'binshe, iri styalarında ha'reket grafigi ha'm Poyezd du'ziw planına baylanıslı du'ziledi. Paydalanılatug'ın tartiw ku'shine ha'm qabıl qılıw-jo'netiw jollarının' uzınlıg'ına qarap, ha'r bir Poyezd kategoriyası ushın quramının' awırlıg'ı ha'm uzınlıg'ı belgilenedı.

No'kis rayonı Qaraqalpaqstan Respublikasındagı rayon. Arqa Batisdan Kegeyli, Batisdan Qanliko'l rayonı ham shig'is ham qubla shig'isdan A'miwda'rya, rayonları menen shegaralas. Mayd. 5 min' km2. Xalqı 73,8 min' (2004). Rayonda 6 awil Puxaralar jiyini bar Ortaligi — Aqmang'it qalası.
So'ytip, Bankler aralıq xızmet atqarıp aqsha bazarında tovarg'a aynalatug'ın jan'a talap men minnetlemeni qayta tikleydi. Minnetleme men talaptın' payda bolıw protsessi qarjılıq-da'ldallıq xızmettin' negizin Bank - erekshe ka'rxana.

Publitsistikanın' maqseti, birinshiden, ekonomikalıq, siyasiy ha'm ma'deniy jan'alıqlardı, o'mirdegi sotsial a'hmiyetke iye barlıq faktlerdi, waqıyalardı, qubılıslardı operativ tu'rde xalıqqa jetkerip beriw. Ekinshiden, mag'lıwmat ha'm hu'jjetlerge su'yeniw arqalı ja'miyetlik pikirge ta'sir jasaw, insaniyattın' jaqsılıqqa, jarqın keleshekke talpınısların quwatlawdan ibarat.

M.Da'ribaev A.S.Pushkinnin', M.Yu.Lermontovtın', N.A.Nekrasovtın', Shevchenkonın', A.Nawayı, Kemine, Jambıl h.t.b. shayırlardın' shıg'armaların qaraqalpaq tiline awdardı. M.Da'ribaev a'debiy sın maqalaları menen a'debiyatımızda a'debiy sınnın' qa'liplesiwine u'lken u'les qostı.

G'MDA o'z jumısın xalıqaralıq huqıqtın' ulıwma ta'n alıng'an printsipleri tiykarında du'zedi. Sonday-aq ma'mleketler aralıq qatnasıqlarda xalıqaralıq huqıqtın' u'stinligi, o'z-ara bir-birleri ha'm Doslıq Awqamı ma'plerinen kelip shıg'ıw, birlikte ha'reket etiw ha'm bir-birin qollap-quwatlaw, ha'r bir ag'za ma'mleket xalqı ma'nawyatının' pu'tinligin saqlaw, ma'deniy qa'driyatlardı saqlaw ha'm ma'deniy almasıw tarawlarında birge islesiw kibi qosımsha printsiplar da islep shıg'ılg'an.
Ahimsanı ju'zege asırıw ushın Buddizm Vedanı joqqa shıg'aradı. budda iliminde etika ma'selelerine ko'p kewil bo'lingen. Buddizmnin' negizine qorshag'an ortadan bo'linbey qarastırılatug'ın jeke adamdı asıra maqtaw ja'ne bolmıstı pu'tkil du'nya menen baylanısıp jatqan erekshe psixologiyalıq protsess retinde qabıllaw printsipleri alıng'an. Buddizmdegi negizgi en' iri bag'ıtlaar - hinayana ja'ne mahayana. Buddizm o'zinin' rawajlanıw barısında u'sh da'wirden o'tti: hinayana, ha'r kimdi tuwıw - o'liw aylanısınnan qutılıwdı u'yretetug'ın baslang'ısh danalıq mektebi (b.z.b. V a'. - b.z. bası); ekinshi, bodhisattva - qutqarıwshı ko'megi menen qutılıw; u'shinshi, mahayana (b.z. V a'.-ına deyin) gezi. mahayana negizinde budda (iso'kirek ko'zi ashılg'an) bolıwg'a mu'mkinlik beretug'ın jan'a paydalı usıllar diniy na'siyat berildi (V a'.-dan keyin). Ol vajrayana dep ataladı. Aziyanın' ko'plegen ellerinde Buddizm ha'zirgi gezdin' o'zinde ja'miyetlik ja'ne jalpı ma'ml. o'mirge a'hmiyetli ta'sir etip otır. Bul ellerdin' bir qatarında Buddizm memleketlik din bolıp esaplanadı. Imperialistler Buddizmnin' ta'sirin esapqa ala otırıp, bul dindi o'zinin' reaktsiyashıl sıyasıy maqsetlerine paydalanıwg'a tırısadı. Son'g'ı on jıllıqta neobuddizm yamasa metabuddizmnin' bir qatar jan'a bag'ıtları payda boldı. Ha'zirgi waqıtta budda uyımları Aziya ellerinde ha'r tu'rli ja'miyetlik rol atqaradı. Olardın' geybirewleri kolonializmge qarsı, ultlıq g'a'rezsizlik ushın gu'reske belsene qatısıwda. Bizdin' elimizde budda lamaitlerdin' izin quwıwshılardın' kishkene toparları Qalmaq, Buryat, Tuvada turadı. Buddizm ko'z-qarasına du'nyadan beziwshilik, jeke o'zine ta'nlik ta'n. Qanawshı ja'miyette baylıq, ku'sh, hu'kimet kimnin' qolında bolsa, sog'an jalbırı- nuw jer betindegi azap shekkeni ushın gu'nadan qutqaradı dep tu'sindiredi. Sonlıqtan adam o'tkinshi, jalg'an o'mir su'retug'ın mısal denesin oylamay, ma'n'gi o'mir su'retug'ın janın qutqarıwdın' qamın oylawı kerek. Bul - qanawshılar menen kelisiwdi diniy na'siyat beretug'ın Buddizm dinnin' reaktsiyalıq jaqlarınnan biri. Ol dindi qabıllag'an ellerdin' o'mirine a'dewır ta'sir jasadı. Buddizm taralıwı sinkretikalıq ma'deniy komplekslerdin' qurılıwına ta'sir etti. Bulardın' jiıyındısı budda uyımı - 1950 j. qurılg'an buddashılardın' du'nya ju'zlik doslıg'ı.

Erkin ekonomikalıq zonanın ulıwma xarakterli belgisi - bul investitsiya ushın bajıxana, finans, salıq tolemlerinin' jen'illigi menen parıqlanıwı.

Zaryadlardın' tartipli ha'reketine o'zgermes tok dеp ataladi. toktın' jo’nelisi spatında terkeri zaryadlardın' ha'reket jo’nelisi qabıl qılıng'an.

Bakcell Arena - A'zerbayjan'ın' paytaxtı Baku' qalasında jaylasqan stadionlardan biri. Stadion 14 iyul 2012 jılda qurıp pitkerilgen. Maydanı o'lshemi 104 x 66 m. Neftchi Baku futbol klubının' stadionı. 15 000 mın' tamashago'ydi sıydıra aladı.

qala Kuveyt ten'iz portı jag'asında jaylasqan. qala u'sh zonag'a bo'lingen: sa'naye zonası (Su'veyx qala a'tirapı esabında), Oqıw zonası (ol arada u'niversitet, mektepler ha'm ilmiy-izleniw mekemeleri jaylasqan) ha'm istiraxat zonası (ten'izboyı Al-shahar qalasına shekem sozılg'an.
Maxambet rayonı — Atıraw wa'layatının' qublasında jaylasqan aymaq. ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,4 adam tuwrı keledi (2012). Rayon Orayı — Maxambet qalası.

Arximed Sirakuzada tuwılg'an. Arximedtin' a'kesi matematik ha'm astronom Fidiy bolg'an. Plutarxtın' tastıyıqlawı boyınsha ol Sirakuzanın' patshası Gieron menen jaqın ag'ayin bolg'an. Arximedtin' jaslıg'ınan matematika, mexanika ha'm astronomiyag'a qızıg'ıwshılıg'ına sebepshi a'kesi bolg'an. Bilim alıw ushın Arximed sol waqıttın' Egipttegi ilim ha'm ma'deniyat orayı bolg'an Aleksandriyag'a baradı.

8) vekseldi qoyg'an shaxstın' o'z imzası bolıwı sha'rt. Ol anıq tu'rde qol qoyg'an bolıwı tiyis. Faksimil imzalar qabıl etilmeydi. Usının' menen birge fizikalıq shaxstın' tolıq ismi yamasa vekseldi qoyg'an yuridikalıq shaxstın' ataması sha'rtli tu'rde ko'rsetilgen bolıwı tiyis. Eger vekseldi yuridikalıq shaxs qoyg'an bolsa, onda firma ta'repinen berilgen isenimnamag'a muwapıq imza qoyıw huqıqına iye fizikalıq shaxs og'an imza qoyadı.

Meteoritlerdin’ basqa da atları bar bolıp: aerolitler, siderolitler, uranoliti, meteorilitler, betiller (baituloi), aspnlıq, hawa, atmosferalıq ya’ki meteorlıq taslar dep te ataydı.

Massalıq tosınnanlı qubılıslarg'a baylanıslı ma'selelerdi sistemalı tu'rde izertlep baslaw ha'm sa'ykes matematikalıq apparattın' payda bolıwı XVII a'sirge tiyisli. Ataqlı fizik Galiley XVII a'sirdin' basında fizikalıq o'lshewlerdegi qa'teliklerdi tosınnanlı qubılıs dep qarap ha'm olardın' itimallıqların bahalap, onı ilimiy jaqtan izertlewge ha'reket etken.

Bir bo'legi o'tkeriletug'ın inventarizatsiyalar tiykarınan bahalardın' o'zgeriwi a'melge asırılg'anda o'tkiziledi ha'm belgili bir tovar tu'ri boyınsha onın' na'tiyjeleri anıqlanadı.

Abu-Nuwas al-Hasan ben Hani Al-Hakami (756–814), Abu-Nuwas atı menen belgili (Arabsha: ابونواس‎; Parsısha: ابونواس, Abu Novas) ullı arab klassik shayırı bolg'an. Waqtı-waqtı menen ol parsı tilindede jazıp turg'an. Persiyanın' Ahvaz qalasında tuwılg'an bolıp, atası arab al anası parsı bolg'an. Onın' do'retiwshiligi Xarun al-Rashid ha'm Al-Amin xalifleri da'wirine tuwri kelgen.

Qaraqalpaq tili - Qaraqalpaqstan Respublikasında jasawshı qaraqalpaq xalqının' ana tili. Qaraqalpaq tili - Qaraqalpaqstan Respublikasının' qorg'awında bolıp, bul haqqında arnawlı nızam shıg'arılg'an. Nızamda qaraqalpaq tili Qaraqalpaqstan Respublikasının' pu'tkil aymag'ında ma'mleketlik til sıpatında qollanılıwına huqıq tiykarları belgilengen. Qaraqalpaq tiline ma'mleketlik til biyliginin' beriliwi respublikanın' aymag'ında jasawshı milletlerdin' ha'm xalıqlardın' o'z ana tilin qollanıwda olardın' konstitutsiyalıq huqıqların sheklemeydi. Bul nızam jeke adamlardın arasındag'ı qarım-qatnasıqlardın', a'skeriy bo'limlerde, diniy ha'm da'stu'riy u'rp-a'detlerdi belgilewde tillerdin' qollanılıwın qatan' bir ta'rtipke salıp taslamaydı.

Lev Nikolayevich Tolstoy (orıssha: Лев Никола́евич Толсто́й; 9 sentyabr, 1828 – 20 noyabr, 1910) ullı orıs jazıwshısı bolg'an. O'mirinin' aqırına qarap ol pesalar ha'm jazg'an. Onın' Urıs ha'm Paraxatshılıq ha'm Anna Karenina shıg'armaları barlıq waqıttın' en' ullı romanları dep ta'n alıng'an.