Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Вeнгрим пӹтӓри у мӱлӓндӹш кaндышы Aрпaдвлӓн йыхышты вуйлaтeн. 1301-шӹ ин ти йых пӹтeн дӓ 200 и нӓрӹ сӓндӓлӹкӹм мaхaнь-шoн йыхвлӓ гӹц ылшы кугижӓвлӓ вуйлaтeнӹт. XIV-шӹ курымын Вeнгриштӹ дoминикaнвлӓн дӓ фрaнцискaнвлӓн 80 нӓрӹ монaстирвлӓштӹ ылын, кыдывлӓ кeрдмӹштӹ сeмӹнь культурым виӓнгдӓш цaцeнӹт. Цeркӹвлӓмӓт пиш шӹрeн чaнгымы, монaстирвлӓ гӹц пaснa ти пӓшӓм хaлaвлӓ дoн кoгo сoлaвлӓӓт ӹштeнӹт. Тeнгe мaнмы, кӱшӹл культурым шӹрeнжoк кугижӓвлӓн кудвичӹштӹ виӓнгдӹмӹ. Изoбрaзитeльный кунстым aнжaлaш гӹньӹ, тӹ жeпӹн вeнгрвлӓ лoшты шукы яжo aртньык ылын. Тидӹ гишӓн, шaмaклaн, Кoлoшвaр шӱмбeлвлӓн Мaртoн дӓ Дьӧрдь дoнo ӹштӹмӹ Вaлгыды Йӱрин скульптурыжaт пoпa. Ти скульптурым Прaгa двoрeцӹш йӓмдӹлӹмӹ ылын. Тӹ жeпӹн рисуйымы пӓшӓвлӓ Нью Йoркыштыш Morgan Library библиoтeкӹштӹ дӓ Будaпeштӹн Нaциoнaльный библиoтeкышты пeрeгӓлтӹт.

Икшӓ - Вӹтлӓ йогын шалахай укш-ӓнгӹржӹ. Тенгеок эче Йӱрнӹ кымдемӹштӹ Икшӓ йӓр улы. Рушынвлӓ ти топонимӹм Икша маныт. Икша лӹм доно чӹдӹ агыл вӓр улы. Иктӹжӹ нӹнӹ логӹц - Москва областьышты Икша хала сӹнӓн кого сола. Ти шамак этимиологижӹ доно "иксӓ" шамак доно кӹлдӓлтӹн.

Морено-Валли (англ. Moreno Valley) — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын халажы. Халан территорижӹ: 133,3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 193 365 эдем ӹлен.

Има́м (арабла إمام — вуйлаташ) — исламышты мечеть доно вуйлатышы ӧрт эдем. Имам — тенгеок «весӹвлӓлӓн пример» семӹнь лин кердеш. Молитвӓм лыдмы годым имамым айырат, кыды ти йымы ыдылмы процесс верц вӓшештӓ. Молитвӓ лыдмы годым вуйлатышым айырымашты тӹдӹн иготшым анжат, 8 иӓш ылеш гӹнь тӹдӹ вуйлатышеш айырымы лин кердеш. Турциштӹ имамым мечеть кымдемӹн эдемвлӓжӹ айырат, ислам кушӹл органвлӓ тӹдӹм ярыктат. Имам Йымы йылавлӓ доно кӹлдалтшӹ йори школым тымень пӹтӓрӹшӹ лишӓшлык. Ти школ паштек кадий дон муфтий вӓрым нӓлӓш йӧн лиэш. Имам вуешӹжӹ ош тюрбаным дӓ ош шокшан выргемӹм чиӓ.

Кадеа йишвлӓ (латинлӓ Cadeidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кадеа улы. Кытшы 26 см якте шоэш.

Ошалгы-якшар шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай (латинлӓ Agapornis roseicollis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 17–18 см, нелӹцшӹ 50 г якте шоэш.

ГОСТ 7.75–97 «Йылмылӱм кодвлак» ИСО 639-лан келшен толеш да йылме лӱмерым рушла да аҥгличанла, 3-йӱкпалан кодвлакым кириллик алфавит негызеш, 3-йӱкпалан кодвлакым латин алфавит негызеш, 3-цифран кодвлакым куча.

Истори анжыкта: кырык мары дӓ алык мары халык Руш государствыш ушнымы жепӹнӓт ӹшке лоштышты айыртемӓлтӹнӹт. Тидӹн гишӓн, шамак толшеш, А.Бахтин «XV–XVI века в истории марийского края» (Йошкар-Ола, 1998, с. 45–48) книгӓштӹжӓт пӓлдӹртӓ.

Инюпиаквлӓ (инюпиакла Iñupiaq sg Iñupiak dual Iñupiat pl ) — эскимос группыш пырышы инюпиак йӹлмӹлӓ попышы йыдпел Аляскышты ӹлӹшӹ инуит халык. Инюпиаквлӓ цилажӹ 13 500 нарӹн ылыт.

Ош мӹшкӹрӓн нотура (латинлӓ Nothura boraquira) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (йыд-ирвел Боливи, вадывел Парагвай дӓ йыд-ирвел Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 27 см якте шоэш.
Нанохромис (латинлӓ Nannacara) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ нанохромис улы.

Чирики выльдырцан кӓдӹ (латинлӓ Zentrygon chiriquensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц вадывел Панама якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–30 см, нелӹцшӹ 295 г якте шоэш.

Рок попугай (латинлӓ Pezoporus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ рок попугай улы. Кытшы 25–30 см лин кердеш.

Комоксвлӓ (комокслӓ Qʼómox̣ʷs тенгеок ɬəʔamɛn ; англла Comox, Comox-Sliammon, Komox, Komoks) — салиш группыш пырышы комокс йӹлмӹлӓ попышы вадывел Канадышты ӹлӹшӹ халык. Комоксвлӓ цилажӹ 850 (1983) нарӹн ылыт.

Леон (испанилӓ León; официал лӹмжӹ : León de los Aldama) — Мексикан Гуанахуато штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,219.67 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1,436,733 (метропол: 1,792,047 ) эдем ӹлен.

Вӹдкыва (латинлӓ Dytiscus marginalis) — шалгышы вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы. Кок йиш вӹдкыва улы – кого вӹдкыва дӓ ялава вӹдкыва, кыдын шылдыр тӹр мычкыжы ялава гань ӓнгӹсӹр кишӓ кеӓ.

Лачокла кошыгеквлӓ (латинлӓ Ploceus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 63–65 тӹрлӹ лачокла кошыгек улы.

Фреати (латинлӓ Phreatia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 ӓль 255 йиш тӹрлӹ фреати улы.

Ош калпакан танагра (латинлӓ Sericossypha albocristata) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 114 г якте шоэш.

Суруч (турокла Suruç ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 102.109 (пӱэргӹ: 51.138; ӹдӹрӓмӓш: 50.971) эдем ӹлен.

Бьумба (руандала дӓ англла Byumba ) — йыдпел Руандан халажы . Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 7-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 74.670 эдем ӹлен.

Симсӹ шӹргӓн туканет (латинлӓ Aulacorhynchus sulcatus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Венесуэла дӓ Колумби кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 150–200 г якте шоэш.

Нью-Гэмпшир (англла New Hampshire ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 24,217 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 316 470 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Нью-Гэмпшир кымдецшӹ доно 46-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 41-шӹ ылеш. Штат статусым Нью-Гэмпширлӓн 21 июньын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 9-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Конкорд; сек кого халажы: Манчестер.

Селевини ( латинлӓ Selevinia betpakdalaensis) — ургаля йишвлӓн группыш пырышы Казахстанышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик ньымыштшы изи йӓн. Кытшы 9,5 см, пачыжы 7,5 см, нелӹцшӹ 30–35 г якте шоэш.

Норфолк аплонис (латинлӓ Aplonis fusca fusca †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Норфолк ошмаотыштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20 якте шоэш.

Саротеродон (латинлӓ Sarotherodon) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты дӓ Покшал-ирвелиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 13 тӹрлӹ саротеродон улы. Кытшы 41 см лин кердеш.

Муфумбве (англла Mufumbwe District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 71 238 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Муфумбве.
Архивӹштӹ пыргед шӹнзен, Цикмӓ (Козьмодемьянск) уездӹштӹшӹ корнывлӓ гишӓн теве техень материалым момы (ЦГА РМЭ ф.3, оп. 1, д.54). Пӓлдӹртӹмӹлӓ, нӹнӹм перви тракт маныныт. Ынгылдарымашым пуэнӓ: "Тракт - улучшенная грунтовая дорога, соединяющая важные населенные пункты; имела станции (постоялые дворы и верстовые столбы). По тракту шли регулярные перевозки пассажиров, грузов и почты (почтовые тракты с почтовыми станциями)". Уезд мычкы губерня статусан техень трактвлӓ эртенӹт: Москва почтовый, Москва-Вичӹ (Вятка) торговый дӓ Йӓдӹрнӓ. Ти корны-трактвлӓ гишӓн ынгылдарымашым пуде ак ли. Москва почтовый тракт эче вес семӹньжӹ Кого Азан корны, Сибирь тракт лӹмвлӓм намалын, марлажы тӹдӹм эче Кӹтьӹригорны маныныт. Лачокшым гӹнь, Кӹтьӹригорны Йыл тӹр мычкы эртен: Шурдӹнг – Ямангаш – Похросола – Цикмӓ, варажы Юркинӓ слобода гӹц алык тӹр мычкы кеен. Но ти корны гишӓн эче шукыжымок ана пӓлӹ. Шамак толшеш, Омыклидӹштӹ постоялый двор лин, тӹдӹ ти корны доно кӹлдӓлтӹн ылын вӓл? Вара Сумкашкы пырен ӓль Лап Ямангаш гӹц тӧрӧк Похросолаш эртен. Кыштырак ылын почтовый станци? Кырык сир гӹц Йӱрнӹш кышецӹнрӓк почтым Йыл гач ваштенӹт? Вет тӹдӹ Шурдӹнг уездӹш пырен. Теве Похросола гӹц Цикмӓш телӹм тӧрӧк Йыл мычкы каштыныт.

Гейве (турокла Geyve ) — Турцин, кечӹвӓл Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 46.629 (пӱэргӹ: 23.230; ӹдӹрӓмӓш: 23.399) эдем ӹлен.

Вуйхалажы - Петрозаводск, карелла: Петроской . 1703-шы ин негӹцӹм пиштӹмӹ. Мурманск, Архангельск, Вологда, Ленинград областьвлӓ дӓ Суомидоно пӹсмӓнвлӓжӹм кыча. Карелиштӹ финн-угр халыквлӓ: финнвлӓ, карелвлӓ, вепсвлӓ ӹлӓт.

Форт-Юкон (англла Fort Yukon ; гвичинлӓ Gwichyaa Zheh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын гвичин (Gwich’yaa Gwich’in) халыкын халажы. Халан территорижӹ: 19.2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 533 эдем ӹлен.

Гергер (турокла Gerger ) — Турцин, Ирвел Адыяман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25,769 (пӱэргӹ: 12,509; ӹдӹрӓмӓш: 13,260) эдем ӹлен.

Тырын ӹлäш лимӹ, демократи, гражданвлäн дä эдемвлäн прававлäштӹ гишäн ядмашвлäм анзыкы лыкмы, тӹ сäндäлӹквлä, кыдывлä нӹнӹм шотышкы ак нäлеп, кыце наказымы лин кердӹт, пäлдӹртӹмӹ. ЕУ сäндäлӹквлä лоштыш пӹсмäн контрольым ликвидируйымы. Эмигрант дä беженецвлäн ядмашвлäм униfицируйымы. Пäшä вäрвлäм кӹчäлмäштӹ иквäреш пäшäм тӹнгäлмӹ. Экологи ядмашым анзыкы дä пиш керäлеш лыкмы. Гражданвлäлäн ЕУ-н ярыктымы документвлäжӹ доно пäлӹмӹ лиäш прававлäм пумы. Парламентлäн Генеральный секретарьын лӹмжӹм пингӹдемдäш äль тӹдӹм яралеш лыкташ правам пумы.

Токсабрамис (латинлӓ Toxabramis) — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ токсабрамис улы.

Каляиӓш хир йӓнвлӓ логӹц сек изиэш шотлалтеш. Кужырак, вӹцкӹжрӓк кӓпшӹ дӓ каваштыжы доно шимпачым (шим лыйым) ашӹндарӹктӓ. Пачыжы ик цӹреӓн дӓ мычашыштыжы шим тамга уке.
Танзани (англла ‎‎ United Republic of Tanzania , суахилилӓ ‎‎ Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Кени дӓ Уганда, вадывелнӹ Руанда, Бурунди дӓ Конго Демократи Республика, ирвелнӹ Инди океан, кечӹвӓлвелнӹ Замби, Малави дӓ Мозамбик доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 43 739 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 945 203 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы: Додома дӓ сек кого халажы: Дар-эс-Салам

Оскарвилль (англла Oscarville ; юпиклӓ Kuiggayagaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын солажы. Халан территорижӹ: 4.3 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 61 эдем ӹлен.

Чиӓӓн кымда пачан попугай (латинлӓ Psephotus varius) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы покшал кечӹвӓл Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 50–70 г якте шоэш.

Котка (фин. Kotka) — Кечӹвӓлвел Финляндиштӹ хала, Финский заливӹн сир тӹрӹштӹжӹ. Халан лӹмжӹ, вес йӹлмӹ гӹц сӓрен, «кучкыж» маналтеш. Котка хала 1878 ин шачын, но перви тӹ вӓрӹшток швед хала Роченсальм вӓрлӓнен (фин. Ruotsinsalmi).

Кырык мары кымдем гӹц пасна Йӓдӹрнӓ кымдем Угарман областьын Воротын районжы да Суасламарышты техень районвлӓ доно йӹгӹре ылеш: ирвелнӹ — Моркуш район, кечӹвӓлвелнӹ Якшар Четай дӓ Аликово. Районын кымдецшӹ: 897,5 км² (89,75 тӹжем га).

Суматра (индонезилӓ Sumatra; малай. Sumatera; ачех. Ruja, Sumatra) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого кудымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 480,847.74 км². 2010-шы ин тӹштӹ 50 365 538 эдем ӹлен.

Мадагаскар колгучкыж (латинлӓ Haliaeetus vociferoides) — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ колгучкыж. Кытшы 60–66 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 165–180 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2.2–2.6 (озыжы), 2.8–3.5 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш.

Лепоринус (латинлӓ Leporinus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ качкыш йогы кол. Цилӓжӹ 92 тӹрлӹ лепоринус улы.

Mary Jones • Уильям Джонс • Kelly Jones • Бертран Рассел • Gwyneth Jones • Эньюрин Бивен • Оуайн Глиндур William Rees • Gareth Edwards • Ruth Jones • Дэвид Ллойд Джордж • Родри Морган • Ричард Бартон • Кэтрин Зета-Джонс]]

Ти сирӹзӹн книгäвлäжӹ пиш популярный ылыт, нӹнӹм 50 нäрӹ махань-шон йӹлмӹвлäшкӹ сäрӹмӹ. Сирӹзӹ ӹшке авторский прававлäжӹм ик Фондлан пуэн коден. Книгäвлäн тиражвлäштäт коговлä ылытат, ти Фонд и йӹде тетявлäлäн письменный культурыштым виäнгдӹшӹ верц ылшывлäлäн премим пайыла.

Луды вуян альбатрос (латинлӓ Thalassarche chrysostoma) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Кечӹвӓлвел Георги, Диего-Рамирес, Марион дон Принс-Эдуард, Кергелен, Кэмпбелл дӓ Крозе ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.2 м, нелӹцшӹ 2.8–4.4 кг якте шоэш.

16 и шыпшылтшы ирӹк вeрц крeдӓлмӹ вырсы жeпӹн мa 150 и турoквлӓ хoзaлaнымы пaштeк кoдын ылын, тӹдӹжӓт пӹтӓрӹмӹ лин. Шукы ӹлӹмӹ вӓр oхырeмӹн дӓ тӹшкӹ нeмӹцвлӓ, слoвaквлӓ дӓ сeрбвлӓ ӹлӓш вaнжeнӹт, тeнгe рeгиoнвлӓн этнoструктурышты вaштaлтын.

Сек пӹтӓриш у театр сезоным кырык мары драматург Евграф Поствайкинӹн «Тыр вады» драма доно 4 –шӹ декабрьын1994-шӹ ин Яков Эшпай лӹмӓн культура дворецӹштӹ Цикмӓ халашты пачмы.
Карл Густав Эмиль Маннергейм (финнлӓ Carl Gustaf Emil Mannerheim), 4 июнь 1867, Аскайнен — 27 январь 1951, Лозанна, Швейцари) — барон, финн вырсы эдем. Фельдмаршал (19 май 1933 и гӹц фельдмаршал, 4 июнь 1942 и гӹц Суомин маршалжы, 4 август 1944 и гӹц 11 март 1946 якте Суомин 6-шы президентжӹ.

Шӓлӓнгӹ (латинлӓ Buteo buteo) — хир кеквлӓн йыхын вӓрӓш йишвлӓн (Accipitridae) группыш пырышы кек. Кӓпшӹ 51-57 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 110—130 см. Озы шӓлӓнгӹвла, ӓвӓвлӓ гӹц изирӓк ылыт. Цӹрештӹ доно лудикӓ гӹц кӹрӓникӓ якте лин кердӹт. Юкшы котин мӓуклымыжы гань.

Патри́ция Ли Смит (англ. Patricia Lee Smith; 30 декабрь 1946, Чикаго) — американ мырызы, поэтесса. Патти Смит панк-рокын кӱмӓвӓэшӹжӹ шотлалтеш.

Измир халан центр районвлӓ : Балчова, Байраклы, Борнова, Буджа, Чигли, Газиэмир, Гӱзелбахче, Карабаглар, Каршыяка, Конак, Менемен, Нарлыдере.

Тлингит йӹлмӹ (тлингитлӓ Lingít Yoo X̲'atángi; англла Tlingit) — на-дене группыш пырышы йӹлмӹ. Тлингитвлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штат дӓ вадывел Канадышты попат.

Аконтиас сцинк йишвлӓ (латинлӓ Acontinae) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 26 тӹрлӹ аконтиас улы.

Камигин кечӹшӹ попугай (латинлӓ Loriculus camiguinensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Камигин ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 93–103 мм якте шоэш.

Кечӹвӓлвел Америка кӹзӹ колвлӓ (латинлӓ Gymnotiformes) — Actinopterygii группыш пырышы Неарктика регионышты (Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкын) вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы колвлӓ. Цилӓжӹ 150 тӹрлӹ кӹзӹ кол улы. Кӹзӹ колвлӓн сек когожы 2,30 м (Electrophorus electricus).

Флорес (индонезилӓ Pulau Flores) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 60-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 13,540 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 831 000 эдем ӹлен.

Андаман фельзума (латинлӓ Phelsuma andamanense) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Андаман дӓ Никобар ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.

Группа 47 (нем. Gruppe 47) — немӹцлӓ сирӹшӹ авторвлӓн ушемӹшты, кыдылан негӹцшӹм сирӹзӹ Ханс Вернер Рихтер (Hans Werner Richter)пиштен. Ти группа (1947-1967) ивлӓ лошты активно пӓшӓжӹм ӹштен. Кокшы Тунымбал Вырсы паштекшӹ немӹц йӹлмӓн сӓндӓлӹквлӓштӹ сек кымдан пӓлӹмӹ литература ушем.

1541-шӹ ин Вeнгри кым лaштыкeш пaйылымы лин. Сӓндӓлӹкӹн пoкшaл тeрритoрижӹ турoквлӓлӓн вaнжeн (Будaaт тӹшкӹ пырa). Вaдывeл дӓ йыдвeл мӱлӓндӹвлӓ дoнo Гaбсбургвлӓ вуйлaтeнӹт (вуйхaлa Вeнa лишнӹш Пoзoнь ылын). Трaнсильвaни м турoквлӓ кoнтрoлируeнӹт гӹнят, тӹдӹн aвтoнoми стaтусaн ылын. Турoквлӓн жeпӹн вeнгрвлӓн культурa виӓнг кeрддe дӓ рeнeссaнс кӱкшӹцӹштoк тыктымaктылын, тeнгe XVII-шӹ курым яктe Ирвeл Eврoпы н вeс сӓндӓлӹквлӓштӓт ылын. Турoквлӓн oккупaци вeнгр культурышты кeлгӹ кишӓм кoдeн. Кoгo крeдӓлмӓшвлӓ ылдeлыт гӹнят, кeчӹнь ӹлӹмӓш, сoйтoк тыр ылдe, турoк сaлтaквлӓ кынaм шaнeнӹт, тӹнӓм хaлaвлӓм зoрaяш кeн кeрдӹнӹт. Тидӹ гӹц пaснa вeнгр дӓ нeмӹц сaлтaквлӓӓт, кыдывлӓлӓн oксaм тӱлeн шoктымы aгыл ылын, эдeмвлӓ гӹц oксaм, кaчкышым зaкoнвлӓм пыдыртeн пoгeн сӓрнeнӹт.
Шӧртньӹ пачан сиргек (латинлӓ Oenanthe chrysopygia) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Турци гӹц Непал якте Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26 см якте шоэш.

Коджакӧй (турокла Kocaköy) — Турцин, покшал Диярбакыр илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.718 (пӱэргӹ: 7.967; ӹдӹрӓмӓш: 7.751) эдем ӹлен.

Карлана (латинлӓ Carlana eigenmanni) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Никарагуа, Коста-Рика дӓ Панамышты вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш карлана веле улы. Кытшы 5.4 см лин кердеш.

Джамала (укр. Джамала, крым тадарла Camala, Джамала; 27-шӹ август 1983-шы и, Ош, Киргизи) — крым тадар мырызы. 14 майын 2016-шы ин ти мырызым Евровидени мыры конкурсыш лауреатшы. Джамала Австриштӹ "1944" мырыжы доно Украиним анжыкташ тӹнгӓлеш.

Мексикоа (латинлӓ Mexicoa ghiesbreghtiana ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мексикоа улы.

Монастирӹм 1868-шӹ ин чангаш тӹнгӓлмӹ, а ти пӓшӓм ӹштӓш манын шукы документ келӹн. Пумага пашавла доно дӓ халыкланна туан йӹлмӓн монастирӹм пачмы верц шукы пӓшӓм кым луддӹмӹ эдем: Михаил Герасимов (1823—1893), марла тӹдӹм Шонды Михала маныныт, Андрей Никитин (1820—1875) дӓ Иван Захаров (1829—1885) ӹштенӹт.

Сивридже (турокла Sivrice ) — Турцин, кечӹвӓл Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.420 (пӱэргӹ: 5.078; ӹдӹрӓмӓш: 5.342) эдем ӹлен.

Рефахие (турокла Refahiye ) — Турцин, йыд-вадывел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.051 (пӱэргӹ: 5.563; ӹдӹрӓмӓш: 5.488) эдем ӹлен.

Симсӹ шылдыран кырык танагра (латинлӓ Anisognathus somptuosus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 43 г якте шоэш.

Нэшвилл (англла Nashville ) — Америкын ушымы штатвлӓн Теннесси штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 1,362.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 626,681 (метропол: 1,670,891 ) эдем ӹлен.

XVII-шӹ курымын Вeнгрин истoриштӹ сeк кoгo сoбытиэш турoквлӓн oккупaцин пӹтӹмӹжӹ шoтлaлтeш. 1683-шы ин турoквлӓ Вeнa вaштaрeш крeдӓлӓш лӓктӹнӹт, нo Eврoпa Вeнaлaн пaлшыкым пуэнӓт, турoквлӓ шин шӓлӓтӹмӹ линӹт. 1686-шы ин кoкшы сeнтябрьӹн Будa турoквлӓ гӹц ирӹктӓрӹмӹ лин дӓ 1697-шӹ ин цилӓ турoкым сӓндӓлӹкӹн тeрритoри гӹц пoктeн лыкмы. Ти вырсы пaштeк Трaнсильвaним Гaбсбургвлӓн кугижӓнӹшкӹ ушымы. Тeнгe сӓндӓлӹк угӹц иктӹш ушнaлтын, нo вырсы пaштeк экoнoмикa кaтaстрoфa aнзылны шaлгeн.

Геодорум (латинлӓ Geodorum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Геодорум улы.

Цихлид йишин (family) лӹвӓл йишвлӓжӹ (subfamily) кӓндӓкшӹ ӓль ӹндекшӹ улы: Astronotinae, Cichlasomatinae, Cichlinae, Etroplinae, Geophaginae, Heterochromidinae, Pseudocrenilabrinae, Retroculinae дон Ptychochrominae.

Мормодес (латинлӓ Mormodes) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 70 йиш тӹрлӹ мормодес улы.

Ригышты 1956-шӹ ин Юрмалышты , Рига лишнӹ шачын. Латви унивeрситeтӹн философи факультeтӹштӹ тымень пӹтäрeн. Риган унивeрситeтӹн философи факультeтшӹм пӹтäрeн. Москвашты Сӹлнӹшая институтышты (Литературный институт) тыменьӹн.
Цӓрӓгеквлӓн сек изижӹн (Craseonycteris thonglongyai) кытышты 29–34 мм, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 15 см, нелӹцӹштӹ 2–2.6 г; сек когожын (Acerodon jubatus) кытышты 29 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.5–1.7 м, нелӹцӹштӹ 0.7–1.2 кг.

Тьопай (рушла Тепаево) — Изи Шӹндӹр ӓнгыр тӹрӹштӹш карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Пашкуды солажы — Шӹндӹрйӓл. Аказа лужавуйын мулӓндӹшкӹжӹ пырен. Докуменвлӓштӹ пӹтӓриш гӓнӓ 1859-шӹ ин анжыкталтеш. Тӹнӓм 74 эдем тӹштӹ ӹлен. 2001-шӹ ин 47 эдем ӹлен. Виловат якте ? уштыш.

Хетэри (латинлӓ Hetaeria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ Хетэри улы.

Ахмет Недждет Сезер (турокла Ahmet Necdet Sezer, 13-шы сентябрь 1941-шӹ и, Афьонкарахисар, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 10-шы Прeзидeнтжӹ, кыдым 16-шӹ майын 2000-шӹ ин айырымы.

Япони шуран капшангы (латинлӓ Allomyrina dichotoma) — Scarabaeidae йыхыш пырышы Азиштӹ (Ирвел Китай, Корей, Япони, Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ кого капшангы. Озыжы 82 мм, ӓвӓжӹ 39–47 мм якте шот.

Калулуши (англла Kalulushi District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 75 806 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Калулуши.

Кашакын поэзиштӹжӹ экспрессионизмӹн, футуризмӹн дӓ дадаизмӹн кишӓвлӓ кайыт. Кыды лыдышыштыжы Витман дон Аполлинерӹн инфлуэнсӹм цаклаш лиэш. Поэт метрикӹм, ритмӹм, рифмӹм ӧрдӹжеш коден, лыдышвлӓжӹм сирӓ. Тенге гӹнят, нӹнӹ куштылгынок лыдалтыт. Лыдыш шамаквлӓ, шамаквлӓн группы дӓ образвлӓ гӹц погымы пӓшӓ ылеш- тидӹм Кашакын поэзиштӹ раскыдын ужына. Импрессионизм дон йугенд стильӹм анжалаш гӹнь, тӹштӹ махань-шон декоративне атрибутым ужына, Кашакын лыдышвлӓштӹжӹ пӓлдӹртӹмӹ атрибутвлӓм весӹ доно вашталташ нелӹ, кынамжы акат ли вӓк. Тенге сирен, Кашакын лыдышвлӓжӹ утла проставлӓ ылыт, манын ана керд. Ти проста ылмашты тамахань айон шӱлӹшӹжӹ шижӓлтеш. Йуж-кыды универсаливлӓн ынгылымаш: "кырык", "капка", "хала", "кӹцкӹ", "пӓшӓзӹ", "ӓнгӹр", "пӧрт" поэтӹн лыдышвлӓштӹжӹ библиштӹш тематикӹм вӓк ӓшӹндӓрӹктӓт.

Фалэнопсис (латинлӓ Phalaenopsis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 йиш тӹрлӹ фалэнопсис улы.

Мимагониатес (латинлӓ Mimagoniates) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ мимагониатес улы. Кытшы 6.1 см лин кердеш.

Изумруд варан (латинлӓ Varanus prasinus) — варан йишвлӓн группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 75–100 см якте шоэш.

Станхопей (латинлӓ Stanhopea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 55 йиш тӹрлӹ станхопей улы.

Санук (рушла Сануково) Кого Йынгын шалахай притокшы Когоӓнгӹр сага вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 6 уштыш. Сола лӹм тишкӹ пӹтӓришӹ ӹлӓш толшы мары лӹм («Санук») гӹц лин. XVIII-XIX курымвлӓн сола тенгеок «Садуков», «Цануков», «Санюков» лӹмвлӓ дон пӓлӹмӹ ылын.

Манус ошмаоты (англла Manus Island) — Папуа-У Гвинейиштӹ Адмиралти ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1940,2 км². 2000-шы ин тӹштӹ 32 713 эдем ӹлен.
Шанем, кырык марла лыдшы “Комета толеш“ книгӓм мелӹнок лыдаш тӹнгӓлеш дӓ тӹдӹн персонажвлӓжӹ сага корнышкы лӓктеш, а тӹштӹ ма вӓл уке? Тангыж дон тӓрлидӹ гӹц тӹнгӓлӹн, махань-шон лиӓлтмӓшвлӓӓт вычат.

Иктешлен келесӓш гӹнь, мӓмнӓн тьотя-папивлӓнӓн ирвелӹш, вадывел-йыдпелвел мӱлӓндӹш ӹлӓш ванжымышты доно ӹшке верӓм, овуцам, традиционный культурым рушангмаш гӹц переген коденӹт.

Пельматоляпи (латинлӓ Pelmatolapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ пельматоляпи улы. Кытшы 30 см лин кердеш, шӹренжок 17,5 см якте веле.

Симсӹ пачан фельзума (латинлӓ Phelsuma cepediana) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.

Гималай кӓдӹ (латинлӓ Columba hodgsonii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Гималай, Пакистан, Инди, Китай) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш.

Акьюрт (турокла Akyurt ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.986 (пӱэргӹ: 12.676; ӹдӹрӓмӓш: 12.310) эдем ӹлен.

Шӓргӓшӓн пушӓнгӹ варан (латинлӓ Varanus scalaris) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 65 см якте шоэш.

Вулны цӹреӓн ибис (латинлӓ Theristicus caerulescens) — ибис йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ибис. Кытшы 71–76 см якте шоэш.

Амур цӹлдӹр (латинлӓ Bombycilla japonica) — цӹлдӹр йишвлӓн йыхыш пырышы йыд-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Амур цӹлдӹрвлӓ, лачокла цӹлдӹрвлӓ гӹц изирӓк ылыт. Кытшы 16–18 см якте шоэш.

Бафра (турокла Bafra ) — Турцин, йыдвел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 144.465 (пӱэргӹ: 70.655; ӹдӹрӓмӓш: 73.810) эдем ӹлен.

Флувифилакс (латинлӓ Fluviphylax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ флувифилакс улы.

Тангыж лавалвлӓ (латинлӓ Bramidae) — Алангы ганьывлӓ (Perciformes) группыш пырышы Атланти, Инди дон Шӹпӓн океанвлӓн вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол йиш. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ тангыж лавал улы.

Манчестер (англла Manchester ) — Америкын ушымы штатвлӓн Нью-Гэмпшир штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 174.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 90.4 эдем ӹлен.

Ломберский Илья (Токмурзин Илья Михайлович) 20 июнь 1896-шы ин Оды (Удмурти) кымдемӹн Каракулин районыштыжы Ныргында солашты хресӓнь йишеш шачын. Шачмы сола школжым тымень пӹтӓрӹмӹкӹ, Пошкырт кымдемӹштӹш Николо-Берёзовка сола второклассный школыш тыменяш пырен. 1915-шӹ ин Азан учительский семинариш пырен. Тӹдӹм пӹтӓрӹмӹкӹ, И.Ломберскийӹм армиш нӓлӹнӹт. 1918-шӹ ин тӹшец пӧртӹлӹн. 1919-шӹ и гӹц школышты пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн.

Ньамагабе (руандала Akarere ka Nyamagabe ) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Ньамагабелӓн 2006 ин пумы. Районышты луатшӹмӹт сектор (imirenge pl / umurenge sg) улы. Районын вуйхалажы: Гиконгоро.

Цианогастер (латинлӓ Cyanogaster noctivaga) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш цианогастер веле улы.

Ореохромис (латинлӓ Oreochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Африкышты дӓ Покшал-ирвелиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 38 тӹрлӹ ореохромис улы.
Мары йӹлмӹвлӓн синтаксисӹштӹм шӹмлен. 1984-шӹ ин Тарту университетӹштӹ ”Сложносочиненные предложения в совремкенном марийском литературном языке в сравнении с другими типами предложений” доктор пӓшӓм сирен дӓ ӹшӹклен. Лидия Петровна Васикова – пӹтӓриш мары ӹдӹрӓмӓш-профессор. Кӹзӹт тӹдӹ МарКугУ-н Кырык мары лабораторижӹм вуйлата дӓ кырык мары филологвлӓм йӓмдӹлӓ.

Анамур (турокла Anamur ) — Турцин, вадывел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 63.062 (пӱэргӹ: 31.750; ӹдӹрӓмӓш: 31.312) эдем ӹлен.

Кадьяк (англла Kodiak ; алютиклӓ Qikertaq ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓлвел Аляска штатын эскимос алютик (сугпиак) халыкын дӓ Кадьяк ошмаотывлӓн сек кого ошмаотыжы . Территорижӹ: 9,311.24 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 13 740 эдем ӹлен. Сек кого халажы: Кадьяк

Хейлинус (латинлӓ Cheilinus) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ тангыж дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ хейлинус улы.

Юсуфели (турокла Yusufeli ) — Турцин, кечӹвӓл Артвин илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 21,758 (пӱэргӹ: 10,647; ӹдӹрӓмӓш: 11,111) эдем ӹлен.
Öm ene beshtemmpte Daach övvohoup ze beshtemme, bruch mer dat Johr, ene Moohnd un ene Daach en dämm Mohnd, wat zosamme en Dattum es. Jenoujenumme mööt mer och noch ene Oot dobei saare, weil de Zickzohne doför sorrje, dat nit övverall op der Ääd de Daare em sellve Momänt aanfange un ophüüre. Ußerhallev fu de Ääd betrick mer sesch fö jewöhnlesh op de Zickzon fun |England, jenou jenumme op de UTC.

Hughes övvernomm als Aavjeordnete van d Australian Labor Party si ischde politisch Amt un spelld beij d Voreenijung van d Kolonideeler zo dr australische Bundesstaat ön jruuße Roll. 1904 steech hä zm Usseminester op, önö Poste, däm he bes zm Joohr 1915 behalde had.

De Kallendresser sin ene kölsche Band die »irjendswie e beßje anders« es: et weedd för ene Optrett ald ens kei Jeld verlangk, mer es och ens met (kölsche) Naturalie zofridde - de Haupsaach es, et määt Spaß.

De Eleeferoot repräsenteert dä Karnevalsverein där die Sitzung veranstallte deiit. Der Kopp vum Eleeferoot ees de Präsident. Der kennt dat Projramm vun dä Sitzung un deiit die einzelne Projrammpunkte aahnsache.

Veur de lokale weetsjaf is 't toerisme zieër wisjtisj. De lüh die de plaatsj bezóche, jont veur allem noa de Dreilengereck, de labyrint, de oetziesjteurme op d'r Völzerbersj. De jejend hat heij 'n sjoeëne laag. De oetziesjteurme, op Völzer ziej va jens jrens d'r Wilhelminatoerm en op d'r Belsje ziej d'r Boudewientoerm, bede oetziesj uvver Oche en plaatsj wie Jömelech en Bliebersj i de Platdütsje jemingden. I Vols jitt 't dursj 't toerisme vöal horecajelejehede.

En dä "Franzuuse-Zick" af 1808 jof et de "Mairie" (Bürjermeestereij) Richroth. Se bestunnt un denne Spezialgemeinden Richroth un Rösroth. Em Johr 1910 woode die zweij Spezialgemeinden zo en Jemeind "Richroth-Rösroth" zesammehjelääch. Sick demm Johr 1936 heeß dat janze amptlich "Langefääl Rhld.". Em Johr 1939 wood dat Wappe verlinnt un em Johr 1948 dä Tittel "Stadt". De Stadt Langefääl hät 2008 ehr 60-jöhrisch Stadterhebungs-Jubiläum jefiert.

Zoppe es jet enn_et Wasser erinn donn un widder eruß holle. Also jenou jenumme moß dat keij Wasser sinn, Kaffe un öönds_en annder flößish Zeüsh dääd_et och. Houpsach erin un tireg widder eruß oone dat sisch fill jedonn hät.

D Famelisch Schleicher woch d ischte Kupfermeestischfamelisch, di öt no Stolbersch vorschlaare hat. Lennad Schleicher woch däjännike, dä 1585 dr ischte Kupferhoff, d Adler Appöthek opjebouwd hat. Ävver domet net jenoch. Vöör sing Sööhn hat hä wiir jevrasselt un noch 3 anger Kupferhöff en d Nööde van dr Vichtbach jebouwd.

Dä Loußbärsh is en promminente Bärsh wejl hä kwaasi mittedren in däm Ööscher Becke lisht. Ma kann_en vunn wejt wesh erkenne unn bovve iss en Reßtorang zem in de Landschaft ze luure. Datt eßß op enem ehemalijjen Waßßerspiischer monteet, däm Drehdurm Belvedere. Dä wood 1956 vunn däm Arschitekten Wilhelm K. Fischer jebout.
Réard leed sisch dä Opbouw van dr Bikini patenteere, joov dat Kleerstöck singe Naam un woch dr ischde, dä sisch traude, ön Vrau domet opträne z losse. Am 5. Juli 1946 stald dat Model Micheline Bernardini önö Bikini vöör. Dat Volk kräät zövöll un konnd sich komm van d Schräck erholle. Suvöll vorhüllde Nacktheed woch mo net jewännt.

Als dr Vrdrach met First National ußjelauve woch, maade Chaplin met Mary Pickford, Douglas Fairbanks Senijor un D. W. Griffith ö eeje Studio, d United Artists op.

Terrie Berenden uß Zelhem häd_det ärfonge. Dat Hungkßbier weed uß Malts un ennem Äxtrak uß Rende jemaat. De Brouerei uß Zelhem bräud ed er, och wenn do ja keine Alkohol dren eß. Se verkoufe ed als e „Hondenbier“ unger där Marke „Kwispelbier“ dat kütt vunn dämm holländesch „kwispel“ wat esu jät is, wi wäm mier sare „wiggelle“ oder „der Stätz wedelle looße.“ Denne Hüngk em Oot scheind et ze schmecke. Jetz soll et en janz Europa aanjebodde wäede.

Trotzdämm dat hä et nit esu wirklisch wullt, ess hä vill in de Ziedunge un och en de Flimmerkess jewesse, zom Beispill wor hä beim Raabse Stääf un beim Schmitze Harry, wu hä dä Bock de Lück jezeech hät.

Dä Höhepunk kütt, wann am Engk vun däm Stöck dä Manes sing Froch stellt: „Datselbe Prozedere wie jedes Johr, Marieche?“. Dodrop säät dat Marieche: „Datselbe Prozedere wie jedes Johr, Manes!“. ... Un die zwei jonn noh bovvenop.

D zweide Saach, di Jrovvötsnäähl see könnö, es dr Soom van dr Vliidr. Manche saate och an dr Vliidr selvs Jrovvötsnäähl. Dat hüüd moch hü och net mi, denn d Lüü, di dat Wood känne, sterve us.

Weihnachte fiere de Christe de Jeburt vom Jesus von Nazaret, en dämm se de Messias, d'r Sonn vom Herrjott, senn. Et eß nevve Ostere un Pingste et wichtichste Fess vom Johr. En d'r Wesskirch mem Gregorianische Kalender wierd et am 25. Dezember, en d'r Osskirch mem Julianische Kalender am 7. Januar jefiert.

Bulgarije es ene Staat en Europpa. Et litt em Balkan. Et jränz hück aan Rumänije em Norde, aan Särbijje und Mazedonije em Wäste, aan Griechenlandije und Türkije em Söde, und aan Schwazze Meer em Oste. Mer kallt offizjäl de Ampsschprooche Bulgarėsch, de Houpschtadt es Sofia.

Robert, dä en ö anger Huus an d selbe Stell wonnde, woohl sisch met dat Huus jätt bouwe, öm aa z jävve. Wenn Bösöck kütt, dann sollt dä Oore maache. Su entstäng ö Huus us Tuffstee met Basalt un Sandstee. Ö jruuß Empfangszemmer un ö Trappehuus, dat sisch se losse kann met Venztere, di en öt Ooch valle mache dat Huus zo önö Bleckvang.

Teje spelld ön besongisch Roll och en d Politik. Dozo jehood, dat s sisch z. B. met anger huch Hääre en d Nobberländer schreev. Jevonge woode och Fijure, beij dönö Teje als Jöttin dojestalld wood. Ävver net mä Fijürcher woode jevonge, öt jitt och Breefe va önö Könnig, dä schriivd, dat hä ö joo Vorhältnis z Echnaton un sing Vrau Teje hod. Dat ön Vrau övverhaupt en sun Breefe erwähnd weed, koom bes dohen sälde vöör.
Dat hät wall käjne metkrääje. Se woare all_tso beshäfftish, innerlish Bäjfall ze klatshe un dat Fringse en jedanke tse orrjaniseere. un shtatt met zwej Klütte — en jede Hand äjn — wi dat dä Frings dat villääjsh gedaach hät, jo do sinse met Bollerware, Säkke om Rögge, sujaa met Läjderware vull Klütte, uß Gereon erus_jeshleshe_kumme.

Em Lajerdeel III wore d Jaßkammere, wo di nakße Mänsche dörch Motoraavjase omjebraad wode. Jüdde, di dozo jezwonge wode, moote di Duude en Jraavens un Leucher hänger di us Stee jebouwde Kammere vorscharre. Damet di Lüüh net met angere em Lajer mulle kutte, hod Lajer III ön eeje Köche.

D ischte Mänsche hand an di Stell, wo hü Neef litt vöör onjeväär 4000 Joohr jeläävd. Em Joohr 698 steeht dä Naam Neef ö tischte mol en d Bösch opjeschrävve. Dono wood öt reuisch öm Neef. Isch als öt Kluster Stuben jebouwd wood, koom wärm Lääve en di paar Hüüsr.

Omösecke lääve ä jruuße jruppe zösamme, di mo als Kolonie bezeechnet. Jädde Kolonie hat enn Könnijin, ö Wiffje, dat mä di Opjaav had, Eier z lääje un davör z sorje, dat dä Vorband erhalde bliid. Us di Eier wääde normal Omösecke, wi mo sö övverall örömloufe sitt. Werkessele suzösaare. Milliune dova könne en ön Koloni zösamme komme. Säldener komme us d Eier Männcher, did r Naam Drohne draare un mä di Opjaav hand eemol met Wiffjer z poppe. Dono wäde sö net mi jebrud un sterve. Wiffjer, di dat Jlöck hodde, ösu Männche jetroffe z ha, belde wärm ön neu Koloni. Di Wiffjer va Omösecke könne bes zo 30 Joohr ald wäde. Subald di Könijin stirvd, stirvd och d janze Koloni.

Der Sophroniskos wohr eine vun dä drei Sönn vum Sokrates un em Xanthipp. Hä hät zwaij Bröhder jehatt, der Lamprokles un der Menexenos. Singe Name weed „Sofroneskos“ ußjeschprche.

Us ald Ongerlare nämmd mo a, dat Meritaton d Vrau van däjännije wood, d Echnaton novolschde, Semenchkare. Net sescher es, dat Meritaton ön Doohter jöhad hod, Meritatontascherit.

D Falkeburch entstäng em 11. Jahrhondöt un bestäng mä us ö Huuß, dat van önö deepe Jraav ömjävve woch. En d ald Böch vängd mo sö vam Joohr 1359 a. Damols läävde op hör önö Heinrich va Falkeburch. Em Joohr 1458 wood d Burch dörch ö jruuß Heer ömkämpfd un kapott jemaad.

Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos wood am 2. Juuli 1929 ä Manila op d Filippine jeboore. Tösche 1965 un 1986 woch hörö Mann Ferdinand Marcos dr Präsident van d Filippine un Imelda d Först Leidi.

Zick Johre hatte se en Ößtrisch dat Froßschozmeddel Diethylenglykol en der Wing jeschott, un en Dütschland, en de Houpsaach en de Pallz, han de Winzer der eije Wing met däm Jlükolwing uß Ößterisch verschnette. Dat all wohr verbodde.

D jrützde Stadt va Thüringe es Erfurt met knapp 200.000 Äwonner. Dono komme Gera un Jena met winnijer als 100.000 Persune. Weimar als Nommer 4 kütt mä a 64.000.

Frank-Walter Steinmeier (* 5. Januar 1956 ä Detmold) es önö dütsche Politiker van d SPD. Seijt öt Joohr 2007 es hä dr dütsche Ussemenestr en öt Kabinett van öt Angela Merkel. Em Oktober 2008 wood hä als Kandidat vöör d Kanzlerschaf beij d Waahle em Joohr 2009 jewäählt.
Mo weeß net jenau, wo dr Naam Vänwääje herkütt, nämmt ävver a, dat önö Wääch va Mönster en öt Venn vreuer dii paar Hüüser d Naam joove. Op jädde Vall hosch Vänwääje 1303 at Venweghe. Tösche 1794 un 1972 jehood Vänwääje zo Münster, koom dann ävver zu Stolbersch.

Bööse Zungen behaubten, Overbarmen köhm vun Gott Erbarmen, weil do de Lück jo so ärm wööre. Dat mach enz rischtisch jewääse sinn, eß ävver em für fürije Johundort ald nimmih esu jewääse, un do joov et Wuppertal als Name för die Stadt no ja nitt, do woh dat nur där Wupper ihr Tal.

Bo jädder kennt Otto Walkes ävver winnije kennen dat Otto-Huus. Wä öns no Emden ä Ostfriesland kütt, dä moss öns no dr Haafe vaare. Direkt nävver dö Stell wo de Boote loosvaare, di ön Haafenrondvaart maache, do steht öt Otto-Huus. Em Joor 1986 hat Otto öt he bouwe losse.

Noh de lange Zick, dat de deutsche un de nedderlängsche Sproche jetrennt wore, nämmich zigg de 1400-er Johre on noch mieh noh dä europäesche Opdeelong vom Wiener Kongress, ess et Nedderlängsch en äje Sprooch jewudde. De Dialekte en Limburch on aam deutsche Nedderrhing sen ävver su ähnlich, dat mer dodren fass jar nit merk, op welche Sigg von de Jrenz se däheem sen.

Als d Preusse d Franzuuse saahte, sei sollte sich hänger dr Ring zöröcktrecke, do entscheed Napoleon, dat sing Soldate dörch Thüringe no Berlin träcke sollte. Bei Jena un Auerstätt verloore d Preusse un d Franzuuse marscheerde ä Berlin än. Ävver hä trock wiir. Suu verbraat hä dr Winkter 1806/1807 ä Warschau, wo hä ö Küddelche met Maria Walewska hot un höör ö Kengk maade. Am 7. Juli 1807 joov öt Vreede tösche Frankreisch, Russland un Preussen dörch dr Vreede va Tilsit. Bo janz Zentraleuropa wood nu va Frankreisch kontrolliert.

Aarna spelld va 2008 a vöör „Pölva FC Lootus“ en d ischde Lija em estniche Vrauevossball. Hör ischde Spell en d Nationalmannschaff maade sö em Joohr 2009. Seijd di Zitt soch mo sö ä 4 Länderspeller.

Frederich II., och Frederich de Jruße ode de Ahle Fritz jenannt (* 24. Januar 1712 en Berlin ; † 17. August 1786 en Potsdam), wor aff 1740 Köning en un aff 1772 Köning von Preuße suwie Kurfürsch von Brandebursch.

Dr Kupfermeesterkerchhoff vängt moch ä Stolbersch. Em Joohr 1688 hand d Kupfermeestere sö häm nävver d Venkeberchkerch aajelaat. Onjeväär 100 Jrääver met schünn Jraavplaate us öt 17. ,18. un 19. Jahrhondöt kann moch sisch do akikke. Beij völl merkt moch dat dr Kalkstee at jätt kapott jemaat hat ävver öt luunt sisch, öns övver dä Kerchhoff z joo.

Wä no Münche kütt, da well sisch sescher ö paar Ställe jenau akikke. Dozo jehüüd dr Stachus, öt Hofbräuhuus, dr Donisl un sescher och öt Roothuus am Mariepleij. Wat all di Ställe vorbengt es enn Strooß. Öt es d Kaufingerstrooß.

Jo spelld döck vöör öt Fernsehe un stäng em Theater op d Bühn. Sing Stemm vorlinnt hä vöör usländische Filme, di en öt Dütsche övversatze wode. Usserdäm es hä vöör soziale Orjanisatiune am vrassele.

Khloé Kardashian Odom (* 27. Juni 1984 ä Los Angeles, Kalifornie onger dr Naam Khloé Alexandra Kardashian) es ö amerikanische Model, ön Schauspellerin suwi Ongernehmerin.
Dat Jrondstöck, op dat hü z Dachs d Kapäll stehd, wood öm 1500 va Jraf Johann v. Sonnenberg jekoovd, spiir an önö Truchsess von Waldburg-Wolfegg vorärvd. Dat jäng dann ösu wiir un dobeij woss dat Land, dat Eejedomm wood mi un mi, bes dat öt ön Jrüde va onjeväär 4900 Hektar hod. Op dat Stöck Land wood 1586 va Jakob von Waldburg-Wolfegg d Kapäll jebouwd. Ee Joohr spiidr, 1587 wood s enne usjemold. Weer zöräät jemaad wood dat Joddeshuuß em Joohr 1901 un öt leitzde Mol 1987.

Bes zm Joohr 1140 wood d Burch va pfälzische Vögte bewonnt. Dr ischte wood van d polnische Könnijin Richeza, ön Doohtr van dr Pfalzjraf Ehrenfried äjesatze. Tösche 1140 un 1192 wooch d Burch Eejedom van öt Reich, ö Reichsjot, wi mo dat damols nannt. Dr Könnig Adolf va Nassau woch jezwonge, d Burje ä Cochem un d Burch Koraidelstee z vorfände. Hä brudde Knöpp. Su veel s d Kurtriirer en d Häng. Hein va Klotten kräät van dr Bischoff Balduin va Luxemburg d Ärlaubness, nävver d Burch ö Huuß z bouwe. Sing Doohtr Jutta und un hörö Mann Dietrich va Kesselstatt övvernomm dat Lehe. Di Wääßelei held noch ön janze Zitt a un jäng sujar noch flottr. Tösche 1410 un 1542 hodde d Ritter van d Winneburg öt Saare. 1545 övvernomm Heinrich va Hagen önö Deel van d Burch. Beij di Nachvoljer joov öt bald Kniiß. Öm däm us dr Wääch z joo vonge s a, tösche 1543 und 1547 neu Deeler van d Burch z bouwe. Däm kräät Heinrich va Hagen. Dä alde veel an d Winneburger. En d Ongerlaare us di Zitt vängt mo ön schünn Vöörjab. Venstere dörch di mo van dä alde en d neue Deel kikke kann, moote zojemuurt wääde. Kenne sollt en d Buud van d angere kikke dörfe.

Mo vong dä Turm em Südoste van dr Stadtmurereng tösche d Jakobspotz un d Junkerspotz. Domet loch sö beij d Lütticher Schanz. En d Nööhde van dr Turm ohne Naam veel dr Murereng steil aav. Dr Eyerkeilturm stäng häm jäjenövver.

En di ischde Joohre, dat heechd tösche 1880 un 1885, molde Vincent van Gogh meeßd mä aav. Hä kopiirde Belder, di hä jott vong. Belder va Rembrand hodde öt häm ajödo un hä vorsood, däm sing Aart un Wiiß zö övvernämme. Hä notzde düstere Värve, meeßt Brung, Jrau un Schwazz. Öt wood net jönau jömold, Enkelheete spelte kenn Roll, watt zalld, woch dä Jösamtädrock. Dä mood vormeddelt wäde un stemme.

Dat Veedel jrenz em Noorde an Düsseldorf, em Weste an Monnem-Boomberch hät övver dä Dumme 5.649 Lück un et jitt ald besondesch e Dreijjesteen dat Helau rööf.

Men es ön Jottheed, dö vöör allem em Weste va Anatolie aajebeehnd wood. Öt Jlööve a Men jeehd zöröck op öt 4. Joohrduzend vöör Christi Jeburt.

Flochhaven Da Nang Sân bay Đa Nang, Da Nang International Airport ess en Flochhaven en Da Nang, Da Nang, ess_en Provins vun Viätnam. Dä IATA Kood fö_dä Flochhaven ess DAD.
Se kumme Zostand, wann en de Ääd ier Kruß Spannonge optredde, weil de Äädplaate sesch bewääje wolle. Dat don se dann öff met enem kleijne odder jrůůße Růck, wann de Spannung rick. Dobei entshtonn sujenannte seißmesche Welle, di loufe dorsch, un öm de janze Ääd. Do, woh se her kumme, sen se am shtärkßte. Dat kann ööhnßwo deef unge en de Ääd sin. Mir merke se am shtärkßte jrad jenou do drövver, woh se de op de Ääd ier Bovverkant op der Boddem treffe, wo mir drop shtonn. För dä Plaz säät mer och „et Eppizäntrom“ fum Äädbevve. Met Seismomeetere un Seismojraafe donn de Weßßschaffler di Welle messe un opzeichne. Do han se sesch verschiidene Skale un Mohße ußjedaach, öm dänne ier Shtärk] en Zahl]e ußdrökke ze künne.

De Zweschestaatlije Unterschäjdungkszäjsche op Autos un Aanhängere mösse hinge lingks op Autos (KFZ) un iier Aanhängerre aanjepapp oddor opjeschruuv sinn, wäm mer domet en t Ußlandt faare well. Dat Schildt sellver ess en Ovaal, kweerfommaatisch, wiiß, mem dönne schwazz Rannd un meddsen dren enne Boochstaave odder zwäj oddor dräj.

Als hä met Napoléon Krach kräät, jäng Lucien no Italie, hott sich ävver en dr Kopp jesatze, no Amärika z joo. Dobei wood hä ävver van d Ängländer jevange jenomme un läävde bes 1814 ä Worcestershire. Vreijelosse, kömmerde sisch dr Papst öm häm un maade Lucien zm Prince de Canino.

Als jong Mädche trock öt Marie op d Büühn un do speld s bes 1915 völl Rolle. En di Zitt koom dr Film op un 1915 driinde Doro onger dr Rejisör Adolpf Zukor höe ischde Stommfilm.

Dat iss en Jerisht, dat ma in alle kölsche unn rhingländische Kneipe krijje kann. Et iss och flöck selbz jemaat unn ma isst_et och dohejm. Tüppisch iss_et als Biiloch zo Flönz, Blotwosch, Öcher Puttes of ou jebroen Läwwewoosch.

Am Engk vun de Fastelovendszick läuf allemolde am Karnevalsdinsdaach öm Meddernaach (em drette Projramm vum Wessdeutsche Rundfunk) dat jliche Stöck op Kölsch: Aschermittwoch for one. Die Akteure sin:

Beim Lovis Corinth leet sich Macke wigger ussbilde un hätt en dä kuurte Zick 15 Skezzeböcher aanjeläsch. Dodrin wore Vürlare von: Theater, Cafés un de Minsche von d'r Stadt.

Dat KZ Barth[1] woch ö Usselajer van öt Konzentratiunslajer Ravensbröck. Öt wood em Joohr 1943 en d Nööhde van dr Ocht Barth opjebouwd, öm bellije Lüüh z kriije, di vöör d Heinckel-Werke mallohrde.

Manche Lück saaren och do noch Füüejebersh füüo, wo de Lück dat äänlijje Platt schwaade důnn — dadd_eß beß baal erunger noh Kölle en Hüürt un jäjd och e jannz Stöck Rishtung_Ooche erövver beß en de Jääjende fun Jüülishj_un Düüore.

Vöör d Russische Reovolutiun va 1917 woch Podolks enn van d jrützde Industriestädt va Russland. Su joov öt do ön Singer Fabrik, di Niihmaschine herstalld.

Fun 1900 beß 1920 hätt e en Zäjtschreff eruß jebraat, der Preußße ier „Die Rheinlande“ — de Länndere aam Rhing — womet uurshprönglejj enß enne pollitesche Zwäck fofollsch woode woohr. Em Schäfers Wellem singe fröhje schreffte woohre besönndoß fum Natůralėßmoß beshtemmp. Sing Schprooch un sing fohärlėschong fun de su jenannte „Deutsch Siiel“ maate, dat hä shpääder bëij de Nazis noch jähn jesinn, un jelësse woohr.
Di ald Maschine stönt noch en di Räum örömm un wi well, da kann önö Bleck dorop wärpe. övverhaupt moss jesaat wääde, da töt lisch luunt, van d Rondwääch öm dr Stausee ö paar Schrett no d Siih z mache un sisch di Hall met di alt Maschine öns a z kikke. Alles es osu jott erhalde, dat dat Kraftwärk en d Kunstbösch jenannt weed. Messing un Marmor vängt mo he en Maschinehalle.

Falkeburch heechd ön Ruin, di en d Nöhde va Rottleben un Steinthaleben em Kyffhäuserkreis (Thüringe) litt. Mo vängd sö ovverhalv van d Barbarossahöhl.

Jenauesu bekannt ess dä Zentimeter. Sing Einheit witt cm jeschrivve. Oom Bou witt en Zentimeter jemesse. Hä entsprich däm hundertste Deel vun enem Meter.

Völl denke, dat önö Ouldtaimer ö Auto see moss, dat jott ä Schoss es ävver dat hat domet nuuß z do. Dat Alder zällt un ön au Kess, di en önö schlääte Zostand es, kann och önö Ouldtaimer se. Mä send d meetste Ouldtaimer em Besetz va Lüüh, di sun Autos sammele, s jott flege un jäddes Stöbbche van öt Blech votthalde.

Henkel woch Zahnarzt, un jöhood d SS un NSDAP a. Am 15. Mai 1942 troon hä d Waffe-SS beij un wood SS-Hauptstormvührer. Hä woch enne us dr SS-Dudekoppvorband suwi d SS-Divisiun Nordland. D Jövangene em KZ Mauthause woch Henkel als dr KZ-Zahnarzt bökannd.

Dem Euro sing Hattjält hät äjne un zwäj Cent en Koffer, 10, 20, un 50 Cent en Messing, äjne un zwäj Euros en half sillver-Blech un half Messing.

Em Schälse kalle die Lüüt Schälser Platt, so wie die Siet he jeschrieve ess. Datt ess önjevier et selleve wie Rheer Platt. Die Lüüt saare also hee: "Mer eäte mött dämm Läepel uut dämm Äetkäetel." Schälse lick jenau an de Benrather Linnisch: e besske mieh süütlisch on östlisch kalle die Lüüt alt bald wie em Kölle un saare also: "Mer ääße met dämm Lääfel uss dämm Ääßkääßel." Wemmer also meijnt, de Benrather Linnisch wüür die Jrenz von de ripoarische Sproch, dann jehüere die Schälser nemmieh dobej.

Weil sing Ungerdahne off Hunger ligge dääte, hätt'e per Jesetz verfüsch, dat en janz Preuße Äärdäppel aanjeplantz werde moote. Weil et dodurch keen Hungersnut mie jof, es et Volek imm bis hück dofür dankbar.

Em Määz |1942 wood domet aajevange, ö Lajer, dat sich a dat va Belzec ussrichte, op z bouwe. Dat Lajer bestäng us drei Deeler. Ö viirde woch jepland, wood ävver net jebouwd.

Tenzin Gyatso wood en ö kleng Dörp jeboore un woch et zweide Kengkvan Dekyi Tsering un Chökyong Tsering. Se hodde ösu völl Knöpp dat mo sem als risch bezeechne kütt. Hä hod noch 4 Brööhr un 2 Schwestere. Enne Broohr un enn Schwester send at duud.

En Arnoldswiele jitt et zwei Kerche. Allebehtse heße St. Arnold. Die klehn Kerch widd ävve meistens Arnolduskapell jenannt on die jruße Groß St. Arnold odde enfach die (Pfarr-)Kerch.

Tenzin Gyatso (* 6. Juli 1935 ä Taktser en d tibetische Provinz Amdo), dat schriivd sisch ä Tibetisch བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ wood als Lhamo Dhondrub jeboore. Hä jehüüd d Gelug-Schüll a un es seid 1940 dr 14de Dalai Lama