Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
1917 çулчен Етĕрне уесĕн Чăваш Сурăм вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ хыççăн Элĕк районĕнче. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.

Карасор — Казахстан территоринчи кӳлĕ. 14 рек. Наи> крупные: Талды, Карасу, Есенаман, Барак, Кемер юханшыв юхса кĕрет, юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 154 км².

Ирландие анкăл-нормансем, валлисем, фламандсем, анкăл-саксонсем тата бретонсем килсе кунта пурĕ те хутăшса пырса ирланд халăхĕ, этеплĕхĕ йĕркеленсе пынă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Пур.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Тухăç Çĕпĕрте — Якутире — ватăран та ватă Бодайба Минуса котловинин, Байкал лешьен ылтăн çĕр управĕсем. Çаплах алмазăн Якутири чи пысăк çĕрай уаправĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Обь тинĕс тути бассейнĕн анăç пайĕн юханшывĕсем. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, Юханшыв бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах.

Хёрстерольцер-Бах — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Рур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 1,2 км, бассейн лаптăкĕ 1,6 км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).

Ӳсентăран тесе мĕнле организмсене каласси татăклă мар. Малтанласа кăна çăмăл пек туйăнать ку ĕç. Ку ыйту çине чи малтан авалхи грек философĕ Аристотель татса пама пăхнă. Вăл ӳсентăрансене чĕррипе чĕрĕ маррисем хушшине вырнаçтарнă, вĕсене вăл чĕрĕ, анчах куçса çӳреймен организмсем тесе йышăннă. Кайрантарах, бактерисемпе архейсене уçнă хыççăн, Аристотель ăнлантарни кивелсе кайнă. ХХ ĕмĕрĕн малтанхи çур пайĕнче кăмпасемпе хăш-пĕр шыв курăкĕсене уйрăм пая кĕртеççĕ, мĕншĕн тесен вĕсен ытти ӳсентăрансен пек тымар тата апат кĕпçин тытăмĕ çукки палăрнă. Хальхи вăхăтра клетки целлюлезăран таракан, фотоситезпа усă курса тутлăх илекен организмсене ӳсентăрансем теме йышăннă. Бактерисене, хăш-пĕр шыв курăкĕсене тата кăмпасене ӳсентăрансем шутне кĕртесшĕн мар, ботаникăн урăх ушкăнĕсене куçарасшăн.

Блауэр Вильдбахер сайра сорчĕ.Пĕчĕк лаптăкĕсем Австрире ( Штири çĕрĕ ) тата Италире ( Венето облаçра ).Штирире Блауэр Вильдбахер сортран паллă шупка хĕрлĕ эрехĕ - Шильхер тăваççĕ.
Винокур Г. О., проф. Ларин Б. А., Ожегов С. И., Томашевский Б. В., проф. Ушаков Д. Н. Толковый словарь русского языка: В 4 т. / Под ред. Ушакова Д. Н. — М.: Государственный институт «Советская энциклопедия»; ОГИЗ (т. 1); Государственное издательство иностранных и национальных словарей (т. 2-4), 1935—1940. — 45 000 экз.

Демократи реформи тума ыйтнă Харти-08 çине алпуснă. 2008 çулхи раштавăн 8-мĕшĕнче ăна хартине пичетлес умĕн 2 кун маларах, аресленĕ. 2009 çулхи раштав уйăхĕнче ăна 11 çуллăха «патшалăх стройне кисрентернĕшĕн » тĕрмене хупнă.

Эльзебах — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 6 км, бассейн лаптăкĕ 17,597 км2.

Мăнтуганеево — Пушкăрт Республикин Калтаси районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 338 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452868, ОКАТО кочĕ — 80233850002.

Пысăк Урта (Мăн Урта, Атăл Урти, Улуг Улус) — тутар ханлăхĕ, Ылтăн Уртааран 1430-мĕш çулсенче арканăвĕн (Хусан, Крым, Нухай уртисем уйрăлсан) юлашки. Танпа Атăл, Анат Атăлçи тата Çурçĕр Кавказ çеçенхирĕсем хушшинчи çĕрсем. Тĕп хули Сарай-Пĕрке (Çĕнĕ Сарай) пулнă. Патшалăха никĕслекенĕ хан Сейид Ахмед, Тăхтамăш ывалĕ, Чингисханăн несĕлĕ пулнă.

Табулда — Пушкăрт Республикин Çтерлĕпуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 372 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453184, ОКАТО кочĕ — 80248830003.

Падозерка — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Березовка юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 13 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 27 км.

Çак йышăнăва Европĕрлешӳ, АПШ тата ПНЙ Çын правин аслă комиссарĕ сивленĕ, 2010 çулăн пуçламăшĕнче ăна Вацлав Гавел, Далай-лама XIV тата урăх çынсем Нобель парнине тивĕçтерме сĕннĕ. Парнепе чысланăшăн Китай ЮÇĔМ элчи çак парнене «пач тĕрĕс мар» панă тенĕ.

Тухăç Çĕпĕрте Раççейĕн 80% яхăн чуллă тата хăмăр кăрăк янтă пурри çĕр айĕнче выртать. Çаплах çак çĕр минераллă тăпрапа пуян: тимĕр — Коршун тата Абакан çĕрай управĕсем (Ангара-Пит районĕ), пăхăр-никкĕллĕ (Норильск), полиметаллсемлĕ (Алтай), бокситлă (Тухăç Саян).

Давыдов Павел Фёдорович — (17.01.1902(4)-19.05.1994), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 15.05.1946. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 8-мĕш гварди çарĕн 47-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 140-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн политика пайĕпе командирĕн çумĕ, гварди подполковникĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.

Крутая — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Мурза юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 35 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.

Юханшыв Арави тинĕсенчен 80 ка пуçланать пулсан таб Бенгали кӳлмекне кĕриччен вăл 1465 км юхать, Декан плати витĕр каçать. Годавари тата Кришна юханшывĕсен дельти пĕрлешнĕ теме пулать.
Португа́л чĕлхи (порт. língua portuguesa) — индии-европа чĕлхе çемьине кĕрекен роман ушкăнĕнчи чĕлхе. Вăтам ĕмĕрсенчи галиси-португал чĕлхинчен аталанса пулнă. Çырулăхне латин алфавичĕн никĕсĕпе хатĕрленĕ.

Кекен-Васильевка — Пушкăрт Республикин Мияки районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 352 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452087, ОКАТО кочĕ — 80244835004.

Александровка — Пушкăрт Республикин Мелеуç районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 625 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453877, ОКАТО кочĕ — 80241805001.

Ло́нгйир (норв. Longyearbyen, е Ло́нгъир, Ло́нгьир е Ло́нгиир, çаплах Ло́нгйирбюен) — тĕнчере чи çурçĕрти пин ытла çын пурăнан вырăн тата Свальбард (архипелаг Шпицберген) Норвеги провинцин администраци центрĕ.

Тальмен паçканашĕ — Алтай Енĕн Тальмен районĕнчи хулари пурăнан тăрăх статуслă муниципаллă йĕркеленĕвĕ тата администраци-территориллĕ йĕркеленĕвĕ.

Мефодьев Александр Иванович // Преподаватели Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева (2011-2015). – Чебоксары, 2015. – С. 59.

Мăн Агыйдел (Агыйдел) — Раççей территоринчи юханшыв. Вологда облаçĕ,Киров облаçĕ,Коми Республики территорипе юхать. Шарженг юханшывăн сылтăм çыранĕпе 143 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 10 км.

Осипов, Н. Н. «Пурнӑҫра яланах пӗр тӗллевпе, пӗр ӗмӗтпе пурӑнтӑм...» / Н. Н. Осипов // Чӑваш чӗлхипе литератури: теори тата методика : ст. пуххи. – Шупашкар, 2014. – 19-мӗш кӑларӑм. – С. 4-6.

Яке-дель-Норте (исп. Yaque del Norte) — Доминикан Республики территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Атлантика океанĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 296 км, бассейн лаптăкĕ 7053 км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм Пшада юханшыван анăç чиккичен Дедеркай юханшывĕн тухăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Хура тинĕс бассейнĕн юханшывесĕм.

Музей пуххинче XX-мĕш ĕмĕрĕн аслă ÿнер ăстисен чаплă хайлавĕсем — Ван Гогăн «Çăлтăрлă каç», Матиссăн «Ташă», Пикассон «Авиньон хĕрĕсем», Далин «Ăс-тăн яланлăхĕ», Брынкушин «Таврари кайăк» упранаççĕ.

Русское и советское художественное стекло. К XV Международному конгрессу по стеклу. Каталог выставки. Государственный Эрмитаж. Л.: Внешторгиздат. 1989

Кĕçĕн Арамаçи (эрм. Փոքր Կովկաս, груз. მცირე კავკასიონი, азерб. Kiçik Qafqaz) — Арамаçи Лешьенри ту тăрăхĕ. Мăн Арамаçипе Лих ту хырçипе çыхăнать, хĕвеланăçра унран Колхида айлăмĕпе, хĕвелтухăçнелле — Кура впадининипе? уйрăлать. Эрмен туçине çурçĕрпе çурçĕр=хĕвелтухăç енчен хупăрласа тăрать. Тăсăлăвĕ — 600 яхăн çм.

Александр Иванович тăлмач пулнипе те паллă. Çыравçă вырăс, тутар тата мăкшă çыравçисен чылай сăвви-калавне, 20 яхăн илемлĕ кинофильм тексчĕсене чăвашла куçарнă.
Юмарт Геннадий Фёдорович (чăн хушамачĕ Трофимов), — сăвăçă, тăлмач, фольклор пухаканĕ, текстолог. 1938 çулхи çу уйăхĕн 5-мĕшĕнче Чăваш Енĕн Красноармейски районĕнче вырнаçнă Кайри Карăк ялĕнче çуралнă. 1985 çултанпа СССРăн писательсен союзĕн членĕ. 1961 çулта Чăваш патшалăх педагогика институтне пĕтернĕ. 1988 çулта Чăваш АССРăн тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ ятне панă. 1988 çулта К. В. Иванов ячĕллĕ Чăваш АССРăн патшалăз премиĕн лауреачĕ пулнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Асбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Кĕçĕн тата Мăн Узень юханшывсен бассейнĕсем (бассейнсен Раççей пайĕ).

Иняк — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Перĕм Ен, Тутарстан территорипе юхать. Бирь юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 46 км.

Татлембетово — Пушкăрт Республикин Учала районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 26 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453712, ОКАТО кочĕ — 80253849007.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Урал бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Мăн Ик. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ - Урал (бассейнăн раççей пайĕ).

Мадага-Сандивей — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Сандивей юханшывăн сулахай çыранĕпе, 5 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.

Тоу-Пугол — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ территорипе юхать. Юханшыв Тоу-Пугол-Посл юппин сулахай çыранпа вăрринчен 22 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 33 км.

Полдневая — Раççей территоринчи юханшыв. Свердловск облаçĕ, Тĕмен облаçĕ, Курган облаçĕ территорипе юхать. Мăн Калиновка юханшыва юхса кĕрет. 23 юханшыв тăршшĕ км.

Койниха — Раççей территоринчи юханшыв. Çĕн Çĕпĕр облаçĕ, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Бердь юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 53 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 86 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕнчен (Хура Атăл бассейнĕсĕр).

Мăн Арметка () — Раççей территоринчи юханшыв. Республика Пушкăрт Республики территорипе юхать. Юханшыв Ряузяк юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 36 км, бассейн лаптăкĕ км2.

Юрий Семёнович Соломонов – (03.11.1945, {Мускав СССР ) - Ракета техники енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Техника ăслăхĕсен тухтăрĕ. Мускав ăшă техники институчĕн директорĕ, Раççей ăслăхсен академин пайташĕ.

Кĕçĕн Чибий — Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен, Адыгей территорипе юхать. Юханшыв Чибий юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 33 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.

1724 çулта кабардин князĕ Асланбек Кайтукин çак вырăна куçса килнĕ. Вара унăн çурчĕ кабардин князĕсен резиденциĕ пулса тăнă. Кунтах Кабардан администрациĕн вырăнĕ шутланнă.

Пученак — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Красноярск Ен, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Шеделга юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 48 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км.
Волик Михаил Александрович — (04.09.1921-21.02.1945), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 10.04.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 121-мĕш гварди перевçĕсен дивизин 340-мĕш гварди перевçĕсен полкĕн рота командирĕ, гварди лейтенанчĕ.

Кĕçĕн Ярней — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Мăн Ярней юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 6 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 30 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Вах кĕнинчен Нефтеюганск хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Вах, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Брагинка (бел. Брагінка) — Беларуç территоринчи юханшыв. Гомель облаçĕтерриторипе юхать. Юханшыв Припять (юханшыв)|Припять юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 179 км, бассейн лаптăкĕ км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кубен кӳлли тата Сухона пуçĕнчен Кубен гидроузелĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кеть юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Чулымран Кеть таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Лонгйирте эрнере пĕрре «Svalbardposten» хаçат тухать, ăна 1948 çулхи чӳк уйăхĕнче пичетлеме тытăннă. 2004 çулта хаçата 3271 çын çырăнса илнĕ пулнă, ку Шпицбергенра пурăнан халăх йышĕнчен ытларах пулать.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Таз юханшывăн бассейнĕн çурçĕр-тухăç чиккинчен Енисей кӳлмекĕн бассейнĕн чиккичен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Таз.

Унăн Санюк ятлă хĕр тантăшĕ пулнă. Хăйсен ялĕнчи Микита йĕкĕте юратнă пулсан та, ашшĕ-амăшĕ, хĕрĕн кăмăлне курмасăрах, ăна вăйпах ĕлĕкхи пек кӳршĕ яла качча панă. Санюк вара икĕ эрне пурăнсанах ашшĕ килне таврăннă та çĕçĕпе пусăнса вилнĕ. Юратнă тантăшăн сарăмсăр вилĕмĕ Супинкке Марйин пĕтĕм чунĕ-чĕрине ыраттарнă, вара вăл пĕррехинче хĕрсемпе урама тухсассăн Санюк çинчен юрă хăйласа юрлать. Çак юрă пĕтĕм чăваш çĕрĕпе саланать. Ăна халĕ халăхра "Каша хĕрĕ пусăнни" теççĕ. Супинкке Марйи каярахпа та тĕрлĕрен юрăсем хайланă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.
Европара шыв сăрри ӳнерĕ ытти сăрă ӳнер тĕсĕсенчен каярах çуралнă. Чĕрĕлӳ тапхăрĕн паллă ăстисенчен шыв сăрри ӳнерĕнче тарăн йĕр хăваракансем — Дюрер, унăн «Мулкач» ĕçĕ хрестоматиллĕ пулса тăнă, каярах Антонис ван Дейк, Клод Лоррен тата Джованни Кастильоне. Апла пулин те ку тĕслĕхсем XVIII-XIX ĕмĕрсем таранах çителĕксĕр пулнă май 1829-мĕш çулта Пайо де Монтабер çырнă «Traite Complete de peinture» («Сăрă-ӳнер çинчен тулли трактат») ĕçĕнче те ниме тăман хисепсĕр ӳнер пек çиелтен çех аса илет. Ун пек пулин те кĕске вăхăтрах итал ӳнерçи Багетти тата ытти ӳнер ăстисем акварель аталанса çу сăррисемпе ăмăртма пултарнине кăтартнă. Акварель витĕр курăнакан сăрăсем шутласа кăларсан татах та вăй илнĕ.

Зуммер В. М. Врубель в Кирилловской церкви // Записки историко-филологич. отдела. Часть ІІ. / под ред. акад. А. Е. Крымского. — К., 1927. — Кн. XIII—XIV. — С. 426.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывĕсем Мăн Ою юханшывĕн бассейнĕн анăç чиккинчен Скуратов сăмсахĕ таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Кара тинĕсĕ бассейнĕн юханшывесĕм, Печорăпа Обь хушшинче.

Заликовское — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тĕвер облаçĕнче вырнаçнă. Торопа юханшыв юхса кĕрет, Торопа (юханшыв) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 4,87 км².

1944—1947 çулсенче артист ăсталăхне вĕреннĕ хыççăн театăрта пысăках мар рольсене сăнарлать. Çак вăхăтрах вăл роман çырать те Андре Жида кăтартать. Литература хайлавне тиркенĕ пулсан та, Жид ăна Марк Аллегре режиссёрпа паллаштарать. Вадим вара ассистент тата сценари авторĕ пулса ĕçлет. Çав хушăрах вăл «Пари Матч»-ра — журналист. 1952 çулта Брижит Бардо артиста качча илет. Пĕрремĕш кинофильмĕ «Турă вара хĕрарăма туса хучĕ» (1956) Бардопа Жан-Луи Трентиньян артистсемпе Вадима тӳрех паллă тăвать. 1957 çулта вĕсен пĕрлĕ пурнăçĕ арканать.

(хыпарсар çухалнă)), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 23.10.1943. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Воронеж фрончĕн 40-мĕш çарĕн 309-мĕш перевçĕсен дивизин 957-мĕш перевçĕсен полкĕн танка хирĕç пăшалăн артиллери орудин тĕллекенĕ, красноармеец.

Ворга-Шор — Раççей территоринчи юханшыв. Коми Республики, Ненец АО территорипе юхать. Пальник-Ю юханшывăн сылтăм çыранĕпе 37 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 15 км.

1864 çулта Вырăс георграфи пĕрлешĕвĕн пайташĕ шутне кĕртнĕ. Пржевальский ĕçĕ сумлă пулнипе Вырăс географи перлешĕвĕ ун ячĕпе парне пуçарса янă. 1946 çулта Пржевальский ячĕллĕ ылтăн медаль пуçарнă.
Хура аист — кайăк. Çунаттин тăршшĕ 52,5- 59,6 сантиметр,сăмсин - 17,7- 19,5, йывăрăшĕ 2800- 3000 грамм. Хура аист- вăрăм мăйлă,вăрăм ураллă, пысăк та тӳрĕ сăмсаллă пысăк вĕçен кайăк. Çӳлти сăмси аялтинчен вăрăмрах тата аялалла çекел пек усăнса тăрать. Вăрăм çинçе урисем тексĕр. Пуçĕ тăрринче тата куçĕсем тавра çара ӳт- тир лаптакĕ пур. Çунаттисем вăрăм, вĕсен вĕçĕ çавракарах. Урисем пĕчĕк те хытă хупăсемпе витĕннĕ. Хура аист Африкăра хĕл каçнă хыççăн пирĕн тăрăха ака уйăхĕнче вĕçсе килме пултарать. Пурăнма вăл чи пысăк вăрмансене çеç суйласа илет. Йăвине вăрманти юхан шыв, кӳлĕ е шывлă шурлăх патенчен инçех мар çавăрать. Апатне те шыв çывăхĕнче тупаççĕ. Кунта пулăсене, йытпуллисене, шапасене, раксене тытаççĕ. Çавăнпа пĕрлех хурт-кăпшанкăна, ăмансене пуçтараççĕ. Асăрханă тăрăх, аистсем шапасене, калтасене, хурăн пуçлă çĕленсене те тытаççĕ.

Уру-Уру — Боливи территоринчи кӳлĕ. Десагуадеро юханшыв юхса кĕрет, Десагуадеро (юханшыв, Уру-Уруна кĕрет) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 214 км².

Вальки́ри (Valkyrja, Wælcyrge — «вилесене суйлакан») — скандинав халаплăхĕнче, паттăр эккелĕн е конунг хĕрĕ, çапăçу хир çийĕпе çунатлă урхамахпа ярăнса çӳрет, чи маттур эткерсене шырать, вилсен вĕсене Вальхаллăри çӳлти чертогне илсе каять. Утсен çилхисенчен (пĕлĕтсем) пурнăçа пĕтĕлентерекен сывлăм ӳкет, вĕсен хĕçĕсем çутă шевлипе йăлтăртатаççĕ.

Историнче вăрçăсене пула палăрса юлнă. Унăн III-мĕш Оттон императорпа, Беневентри лангобард герцогĕсемпе, славянсемпе, уйрăмах пăлхарсемпе çапăçнă. Юлашнисемпе питĕ вăйлă та юнлă çапăçнă. Икĕ енĕ те хăйĕн тискерлĕхне кăтартнă. Пĕррехинче II Василий 15 пин пăлхара тыткăна илнĕ. Кашни çĕр çынтан пĕрне куçне шăтармасăр хăварса пурне те ирĕке янă. Ку, тата ытти ĕçĕсене пула ăна Пăлхарсемпе çапăçакан ята панă. Пăлхара вăл Дунай таранах тытса илнĕ. 1022 çулта Ивери (Грузин анăç енĕ) патшипе çапăçса ăна çĕнтернĕ.

Айрен Испанире те тĕнчере те чи анлăн сарăлнă иçĕм сорчĕ : Айрен лаптăкĕ пĕрремĕш вырăнта - яхăн 305 000 га.Айрен сортран апатлану эрехсем, брендисем тăваççĕ.

Лонгйирте арктика климачĕ, çулталăкри ытларахăш тапхăрĕнче нульрен сивĕрех. Сывлăшăн вăтам температури −6 °C, кăрлачра вăтам температура −14,6 °C, утăри — 6,5 °C. Чи хĕрӳ температурăна (21,3 °C) 1979 çулхи утă уйăхĕнче çырса илнĕ, чи сивĕ температурăна (-46,3 °C) — 1986 çулхи пуш уйăхĕнче палăртнă. Çулталăкри вăтам нӳрĕк пурĕпе 210 мм.

1740 çулсен вĕçĕсенче Бах сывлăхĕ япăхланнă. Куçĕсем унăн япăх курма пуçланă. Икĕ оперци иртернĕ, анчах та операцисем ăнăçлă иртмен пирки Бах суккăр пулса тăнă. Вилес умĕн вăл курма пуçланă, анчах та ун хыççăн вунă кунран вилсе кайнă.
«24 января 1921 года, из-за подстрекательства и агитации враждебных лиц против ссыпки семян в общественные амбары, среди темных масс населения волости началось восстание. Повстанцы разбили Чувашско-Сорминский волисполком и разграбили имущество. Убито 5 человек партийных работников. 26 ноября повсанцы Чувашско-Сорминской волости сделали наступление в с. Большая Шатьма с целью разбить канцелярию начальника милиции 3 района Ядринского уезда и сжечь его дела, где отряд во главе с начальником тов. Волковым за недостатком боевых припасов пришлось отступить и отправиться в с. Норусово того же числа. Количество повстанцев — 6 — 7 тыс. человек. 27 января прибыл карательный отряд и банда разбежалась. В настоящее время в восставшую волость прибыл отряд красногвардейцев, где производят розыски главарей восстания и таковых расстреливают на месте.» .

Сантерно (итал. Santerno) — Итали территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Рено (юханшыв)|Рено юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 103 км, бассейн лаптăкĕ 700 яхăн км2.

Денёвпа уйрăлсан Вадим Джейн Фондăпа тĕл пулать, икĕ хутчен ăна хăйĕн ӳнер ĕçĕсене хутшăнма сĕнет. 1965 çулта вĕсем мăшăрланаççĕ, 1973 çулта уйрăлаççĕ. Фонда «Каруççел», «Тупăç» тата «Барбарелла» фильмĕсенче вылять.

Кулун-Ях — Раççей территоринчи юханшыв. Томск облаçĕ, Омск облаçĕ, Çĕн Çĕпĕр облаçĕ территорипе юхать. Кельват юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Наръеяга — Раççей территоринчи юханшыв. Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Рыбная юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 63 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.

Николай Константинович Рерих (1874–1947) — вырăс художникĕ, çыравçи, археолог, теософ, философ, общество деятелĕ. Чылай çын ăна тĕн енĕпе ăс параканĕ тата вĕрентекенĕ пек йышăнать.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Сухона. Юханшыв бассейнĕ — Çурçĕр Двина.

Ăшĕнчи углерод шучĕпе-тытамлăхĕпе чукуна çапла уйăраççĕ: шурă сăрă (тĕсне тимĕр карбичĕ е ирĕклĕ графит шутĕнчен тухать), питĕ çирĕп тата туптавлă. Шурă чукунра углерод цементит пулса, сăрă чукунра — графит пулса тăрать.

Розенауэ — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Азе юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11,4 км, бассейн лаптăкĕ 27,714 км2.

Виçпĕрлев (грек Αγία Τριάδα, лат. Trinitas) — христианлăх вĕренĕвĕнче Турăн Виçсăпатлăхне кăтартакан турă сăмахлăх терминĕ. Пĕрремĕш ăстрăм «Виçпĕрлев» термина Антиохий Феофилĕ кĕртнĕ (II ĕмĕр):
Алапӳ хулине X ĕмĕрте Алмас патша никĕсленĕ пулас. Унăн ислам тĕнĕпе пурăнакан Ибрагим патша мăнукĕ вара 985 çулта чуллă çыранра çирĕп кермен тума тытăннă. Ăна "Аламир-султтан" тенĕ. Аламир-султтан — Ибрагимăн юратнă мăнукĕ. Маларах кунта авалхи тĕнпе пурăнакан пăлхар-чăвашсен кĕлĕ вырăнĕ пулнă теççĕ. Кун пирки Альфред Халиков хăйĕн "Новое открытие Елабуги" статьинче çырать. Ку статья "Известия Татарстана" хаçатра, 180 (451) номерĕнче пичетленнĕ. XIV ĕмĕрти паллă мар çыравçă çапла çырнă: "Бес невкоем улусе казанском мал градец пуст, да брезе высоци Камы реки стоя, его же Русь именует бесовские градище... И то бе еще старых болгар мольбище жертвенное..." 1181 çулта Новгород хулин ушкуй текен пысăк киммисемпе килсе тухнă хурахĕсем Алапӳ хулине çунтарса яраççĕ. Аламир-султтан та вутра пĕтет. Унăн никам илейми çирĕп турулĕ çеç упранса юлать, унпа пăлхарсем хăйсен тăшманĕсене хупса лартмалли тĕрме пек усă курма тытăнаççĕ. 1193 çулта пăлхар-чăвашсен аслă сăвăçĕ Кул Али ертсе пынипе пирĕн асаттесем Пăлхар хулинче ларакан Абдулла патшана хирĕç пăлхав çĕклеççĕ. Анчах Абдулла патша ăна юнпа пусарать. Ун хыççăн Пӳлер хули патĕнче пăлхавçă пăлхар-чăвашсен куç умĕнче, юри вĕсене хăратас тесе, Абдулла патша çыннисем тыткăна лекнĕ Чулхула 500 хурах-ушкуйникне питĕ тискеррĕн вĕлереççĕ. Çакăн чухне Кул Алин хуп-хура çӳçĕ кăн-кăвак кăвакарать. Хыççăн ăна Алапӳ хулинчи турул-кермене сăнчăрласа лартаççĕ. 1203 çулта ислам тĕнне йышăнман пăлхарсем патшана хирĕç вăрçа çĕкленеççĕ. Вĕсем хăйсен авалхи тĕнĕпех пурăнасшăн, Аллаха мар, Танкăра пуççапасшăн. Кул Алине тĕрмерен хăтараççĕ, çарпуçĕ пулма ыйтаççĕ, анчах та Кул Али килĕшмест. Ăна вара ирĕке яраççĕ, Алапӳе вут чĕртсе çунтараççĕ. 1236 çулта Батый Атăлçи Пăлхарстана çĕмĕрсе тăкать. Кул Али ăна хирĕç паттăррăн çапăçать. Тыткăна илсе ăна каллех çак Алапӳ турулне хупаççĕ. 1242 çулта вара çавăнтах чаплă сăвăçăн вут чĕри тапма чарăнать. Монгол-тутарсем хыççăн хула Хусан патшалăхне кĕнĕ. 1552 çулта вырăссем Хусана çĕнсе илсен Алапӳ карманĕ вырăнĕнче Трехсвятская ятлă вырăс ялĕ ӳссе ларать, каярахпа ăна вырăсла Елабуга теме тытăнаççĕ.

Празеоди ионĕсем 1,05 мкм тăршĕллĕ лазер шевлисене пуçарма усă кураççĕ. Празеодим фторичĕ лазер материалĕсен шутне кĕрет. Празеоди оксичĕ кантăк тунă çĕрте çутă симăс тĕс пама усă кураççĕ. Празеодим монотеллурдне хăшпĕр сайра çĕр элеменчĕсенчен тунă термоэлектрика материалĕсен пахалăхне ылмаштарма усă кураççĕ. ТермоЭДС коэффичиенчĕ: 52-55 мкВ/К

Белозёров Иван Павлович — (01.09.1918-14.02.2006), Хура тинĕс флочĕн Сывлăш-Çăр вăйĕсен 11-мĕш штурмлакан авиаци дивизин 6-мĕш гварди пĕтерекен авиаци полкĕн звено командирĕ, гварди аслă лейтенанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 16.05.1944.

1917 çулчен Чĕмпĕр кĕпернинчи Курмăш уесĕн Атай вулăсĕнче шутланнă. 1927 çулхи юпа уйăхĕн 1 хыççăн Элĕк районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Варнар районне кĕртнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтчен Элĕк районне кĕрет.

Шоля — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Лита юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 1 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.
М. И. Ожован. Топологические характеристики связей в окисных системах SiO2 и GeO2 при переходе стекло-жидкость. ЖЭТФ, 130 (5) 944—956 (2006).

Чăваш Республикинче рерихизм шухăшĕ çинче никĕсленнĕ ушкăнсенчен пĕри «Культура урлă Сывлăх патне» тĕнчери пĕрлĕх юхăмĕн Регионти организацийĕ пулса тăрать. «Культура урлă Сывлăх патне» тĕнчери пĕрлĕх юхăмĕ 1994 çулта йĕркеленнĕ. Тĕнчери «Культура урлă сывлăх патне» пĕрлĕх юхăмĕн Президент-йĕркелӳçи пулма Виктор Андреевич Скумина суйланă. Организаци Раççей Федерацийĕн Юстици министерствинче шута илнĕ Уставпа килĕшӳллĕн ĕçлет. Сывă пурнăç йĕркин ӳт-пӳ, кăмăл-сипет, ăс-тăн çирĕплĕхне тĕпе хуракан çĕнĕ программисене пурнăçа кĕртни «Сывлăх культурин» чи малтанхи тĕллевĕ пулать.

Якшиваново — Пушкăрт Республикин Ӗпхӳ районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 34 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 450516, ОКАТО кочĕ — 80252830009.

Брунау — Германи территоринчи юханшыв. Анатри Саксони территорипе юхать. Юханшыв Луэ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ км, бассейн лаптăкĕ км2.

Никола́й Афана́сьевич Крючко́в (раштав 1910 (кăрлач, 6 1911) 24, Мускав — ака, 13 1994, Мускав) — театрпа кино совет актёрĕ, СССР халăх артисчĕ (1965), пĕрремĕш степеньлĕ Сталин парни лауреачĕ (1941), Социаллă Ӗç Паттăрĕ (1980). ССКП пайташĕ, 1953 çултанпа.

Икĕ çул иртсен Крючков юлашки хут мăшăрланать. Каллех тепĕр фильма хайланă чухне пулас арăмĕпе — Лидия Николаевна Крючкова режиссёр ассистенчĕпе — паллашать. Вĕсен Эльвира хĕр çуралать.

Закан —Раççей территоринчи юханшыв. Краснодар Ен, Адыгей Республики территорипе юхать. Юханшыв Мăн Лаба юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 82 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16 км.

Ай-Вокы-Рап-Егун — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Ингу-Ягун юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 154 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 24 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Надым юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Кĕçĕн бассейн çук. Юханшыв бассейнĕ — Надым.

Шăршлаккай (лат. Cónium) — икĕ тĕсрен тытăнса тăракан сунчăк йышшисен çемьине кĕрекен, Европăра тата Вăтам тинĕс таврашĕнче (Паталлă шăршлаккай (Conium maculatum)) тата Кăнтăр Африкăра (Бутен евĕрлĕ шăршлаккай (Conium chaerophylloides)) ӳсекен питĕ наркăмăшлă курăк ăрачĕ.

Мексика к ӳлмекĕ çурçĕр-анăçран, çурçĕртен тата тухăçран АПШ çĕрĕсен (Флорида, Алабама, Миссисипи, Луизиана тата Техас штачĕсем), кăнтăртан тата кăнтăр-анăçран — Мексика çĕрĕсен (Тамаупилас, Веракрус, Табаско, Кампече, Юкатан штачĕсем), тата Кубăн çыранĕсене хумсемпе çапать.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Иртыш кĕнинчен Çурçĕр Сосьва таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Ирышран Çурçĕр Сосьва таран, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.
Шупашкарти Хаçат ĕçченĕсен шкулĕнче вĕреннĕ. Кайран «Çамрăк большевик» хаçатра ĕçленĕ. Сăввисене республикăра тухса тăракан хаçатсенче пичетленĕ.

Соколка ( Мăн Ик юппи) — Раççей территоринчи юханшыв. Пушкăрт Республики, Челепи облаçĕ, Свердловск облаçĕ территорипе юхать. Мăн Ик юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.

Какс — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Ишеть юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 17 км.

Смоленка — Пушкăрт Республикин Кармаскали районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 7 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 453020, ОКАТО кочĕ — 80235865009.

XVIII çĕрçуллăхра университет йышĕнче виç факультет: философи факультечĕ, медицина факультечĕ тата право факультечĕ пулнă. 1812 çулта университет çумĕнче пулас студентсене хатĕрлеме колледж уçнă. 1779 çулта Михаил Херасков Ырă кăмăл пансиона уçать, ăна 1830 çулта гимнази тăваççĕ. Университет прессине Николай Иванович Новиков 1780-мĕш çулсенче йĕркелет. Университетре Раççей империн халăх чи кăмăллакан хаçат — Московские ведомости пичетленсе тухать.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Он-Еган-Ветленя — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Аган юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 156 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 63 км.

19-мĕш ĕмĕрте Хусан кĕпернине кĕнĕ Чикмĕ уесĕн Тутаркасси вулăсĕнче шутланнă. 1920-мĕш çулта Шупашкар уесне кĕртнĕ. 1929 çулта Тутаркасси районĕнче. 1927–39, 1939–62 çулсенче Сĕнтĕр районĕнче, 1962–64 çулсенче Шупашкар районĕнче. 1964 çулта вара Муркаш районне кĕртнĕ.

Nordrhein-Westfalen: Spitzenland für Glass. Ministerium für Wirtschaft, Mittelstand und Technologie des Landes Nordrhein-Westfalen. Düsselgorf. Druck: Duisburg. 1990

Емцов Пётр Кузьмич — (14.05.1909(1)-16.11.1941), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 21.07.1942. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Анăç фронтăн 16-мĕш çарĕн 316-мĕш перевçĕсен дивизин 1075-мĕш перевçĕсен полкĕн 2-мĕш батальонĕн 4-мĕш ротин перевçи, красноармеец.

Ляйнбах — Германи территоринчи юханшыв. Рейнланд-Пфальц территорипе юхать. Юханшыв Хокспайербах юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14,29 км, бассейн лаптăкĕ 37,344 км2.

Турă амăшĕ пепкепе — 1884—1885 çулсенче М. А. Врубель Кейӳри Кирилл чиркĕвĕнчи пĕр яруслă мрамор турăш кĕтесĕнчи турăшĕ. Çак ĕç ĕнтĕ Врубеле паллăха кăларса ӳкерçĕпе декоратор карьерине уçса парать. Сăна православири турăш çыравĕн канонĕсемпе тунă пулсан та, ӳнер тĕпчевçисем ӳкерçĕсем унăн вичкĕнлĕхĕпе ахаллĕхмаррине асăрхаттараççĕ. Турă амăшĕпе Христос-пепкен сăн-пичĕсене Врубель А. В. Прахов ӳнер тĕпчевçин арăмĕпе кĕçĕн хĕрĕнчен ӳкерсе илнĕ.

Демидов Акинфий Никитич (1678 — 5 августа 1745) — Демидовсен ăрăвĕнчи вырăс усламçи, Никита Демидовăн ывăлĕ, Алтайра ту-ĕçлĕх промăçлăхне никĕслекенĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Кубань бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ Шурă. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук. Юханшыв бассейнĕ—Кубань.
Унăн шутне Москакасси, Анаткас Хачăк, Ахмане, Калмăккасси, Вăрманкас Хачăк, Макçикасси, Мăрсак, Петровка, Уйкас Хачăк, Пăшатановкă, Иванăвкă, Рыккакасси, Хачăк, Çитукасси, Çĕлеменькасси, Эхветкасси кĕрет.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Атăл шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Молога пуçĕнчен вăрричен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Рыбинск шыв усравĕ бассейнĕн юханшывĕсем. Юханшыв бассейнĕ — Тури Атăл Куйбышев шывуправĕччен, Хура Атăл бассейнĕсĕр.

Шукша — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Немда юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.

Асадов Герай Лятиф оглы — ( 1923-12.10.1944), 2-мĕш Украина фрончĕн 27-мĕш çарĕн 93-мĕш гварди перевçĕ дивизин 281-мĕш гварди перевçĕ полкĕн перевçи, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 24.03.1945.

Седяш — Пушкăрт Республикин Хура Атăл районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 297 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452365, ОКАТО кочĕ — 80234884008.

Белявский Борис Васильевич — (08.08.1924-16.12.2014), 1-мĕш Украина фрончĕн 13-мĕш çарĕн 1-мĕш гварди татса тухакан артиллери дивизин 19-мĕш гварди миномёт бригадин БМ-13 гварди миномёчĕсен çулăм взвочĕн командирне пулăшаканĕ, гварди сержанчĕ, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 10.04.1945.

Хайпăç муниципаллă районĕ(тут. Кайбыч муниципаль районы, Qaybıç munitsipal' rayonı) Тутарстан Республикин анăç енче вырнаçнă муниципаллă район.

Ял пурнăçĕ, — Чăваш Республикин Красноармейски районĕнче тухса тăракан хаçат. Чăваш чĕлхипе эрнере икĕ хут пичетленсе тухать. Тираж 1568 экз.

Ку сезонра Лионель Испани чемпионатĕнче çĕнтернĕ. 2005 çулхи чӳк, 2 Месси Чемпионсенсен Лигинче пĕрремĕш пӳскене «Панатинаикоса» хирĕçле вăйăра тапса кĕртнĕ. Ун чухне «Барселона» 5:0 шутпа çĕнтернĕ. Çаплах Месси Чемпионсенсен Лигин çĕнтерӳçи пулса тăрать, анчах та вăл сурана пула финал вăййинче — унта каталонсем «Арсенала» 2:1 шутпа парăнтарнă — выляймасть. Раштавра итал «Tuttosport» хаçачĕ ăна 21 çул тултарман вылявçăсем хушшинче 2005 çулхи «Ылтăн ача» ята тивĕçтернĕ. Лаурета палăртна чухне Месси Уэйн Рунипе Лукас Подольскине кая хăварнă.

Губин Николай Иванович — (6.08.1914(24.07)-20.10.1988), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 24.03.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 2-мĕш Украина фрончĕн 53-мĕш çарĕн 203-мĕш перевçĕсен дивизин 610-мĕш перевçĕсен полкĕн перевçи, красноармеец.

Фильм вĕçĕнче Сергей Шакуров сăнарланă Султан 2-мĕш №-лĕ (борчĕ «135») троллейбуса хăваласа çитсе хыçалти пусми çине тăрса каять. Тепĕр самантран Султан ярăнса пыракан троллейбус хĕрлĕ сăрлă, маршрут номерĕсĕр тата хыçалти бортне «10» цифра çырнă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Печора юпписен бассейнĕ Уса кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Печора.

Кудаков, Ю. Д. Сантăр Аксарӑн сăнарлăхĕ : (А. И. Мефодьев çуралнăранпа 70 çул тултарнă май) / Ю. Д. Кудаков // Чăваш чĕлхипе литератури : теори тата методика. – Шупашкар, 2009. – 9-мĕш кăларăм. – С. 8-11.
Ирла́ндсем, Ирланди (ирл. Muintir na hÉireann, na hÉireannaigh, na Gaeil) — кельт, Ирландин вырăнти халăхĕ (3,6 млн çын), Ирланди Республикипе Çурçĕр Ирландире пурăнаççĕ. Çаплах Аслă Британире (14 млн çын), АПШ (36 млн яхăн çын), Канадăра (4,3 млн çын), Австралире (1,9 млн çын) тата урăх патшалăхсенче вырнаçнă.

Варçăсене самай хутшăннине пула ахаль пурнăçпа ытла интересленмен. Вăл вăхăтри патшасемпе танлаштарсан нумай çул пурăннă пулсан та (вăл вăхăтра 69 е 67 çул пурăнни — сĕм ватлăха пĕлтернĕ), авланман. Аякра çуратнă ачисем çинчен, е çыхăнăвĕсем çинчен нимĕн те паллă мар. Унсăр пуçсăр VIII-мĕш Константин хĕрĕсене те качча парайман. Василий вилнĕ вăхăта Зойăпа Феодора та ача çуратакан çулсенчен иртнĕ, Евдокия вара маларах мăнастыре кайнă. Çавна пула вăл вилсен Македони динайстийĕ сӳнсе ларнă, империйĕнче вара граждан вăрçисем пе пăлхавсем пуçланнă.

1946-1951 çулсем хушшинче Мускав тулашĕнчи Долгопрудный хулинче МПУн физикăпа техника факультечĕ ĕçленĕ. Халĕ вăл — Мускаври физикăпа техника институчĕ (Патшалăх Университечĕ) ятлă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Çурçĕр Двина, Юханшыв бассейнĕ — Сухона.

Борисенко Владимир Александрович — (25.01.1912(12)-14.04.1993), Ленинград фрончĕн 2-мĕш тапăнакан çарĕн 3-мĕш татса тухакан артиллери корпусĕн 18-мĕш артиллери дивизин 65-мĕш çăмăл артиллери бригадин 1428-мĕш çăмăл артиллери полкĕн командирĕ, майор, Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 01.07.1944.

Пензе-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Луца-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 53 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 23 км.

1979 çулта Ленинградри театр, мусăк тата синематограф патшалăх институтĕнчен (А. И. Кацманпа Л. А. Додинăн курсĕ) вĕренсе тухнă. 1978 çултанпа — Санкт-Петербургри Пысăк драма Г. А. Товстоногов ячĕллĕ театрĕн актриси.

Проардея хальхи Европа территоринче, 35 - 15 мильон çулсем каяла пурăннă. Вăл вăтам пысăкăш вĕçен кайăк, сăнĕпе хальхи чарлансем евĕр пулнă. Çӳллĕшĕ 70 сантиметра çитнĕ. Шыв капламĕсен çыранĕсенче пурăннă, шыври вĕтĕ чĕрчунсене — саламандрăсем, шапасемпе тата пулăсемпе апатланнă. Унăн çапла тактика пулнă: малтан хăйĕн вăрăм урисемпе ăшăх шывра çӳресе тĕлĕрсе ларакан чĕрчуна асăрхасан, çивĕччĕн вăрăм мăйне тӳрлетсе ăна хăйĕн сăсипе ярса илнĕ.

Василий II-мĕш (хушма ячĕ Пăлхарсемпе çапăçакан, Вулгарокто́н), — Византи императорĕ, II-мĕш Романăн ывăлĕ, VIII-мĕш Константинпа (кахал пулнăскер патшалăх ĕçне хутшăнман) пĕрле астул тытакан I-мĕш Иоанн Цемисхий хыççăн астул çине ларнăскер. 958 е 956 çулта çуралнă, 1025 çулта вилнĕ.

Косина — Раççей территоринчи юханшыв. Киров облаçĕ, Чулхула облаçĕ, Мари Эл территорипе юхать. Кишкиль юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.

Чунжуга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ территорипе юхать. Юханшыв Старая Ижма юханшывăн сылтăм çыранĕпе вăрринчен 5 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 14 км.

Мăн Харвута-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО территорипе юхать. Юханшыв Мессо-Яха юханшывăн сылтăм çыранĕпе юппинчен 312 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 96 км.
Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Кара тинĕсĕ юханшывĕсен бассейнĕ Надым юханшывăн бассейнĕн тухăç чиккинчен Пур юханшывĕн бассейнĕн çурçĕр-анăç чиккчен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — бассейн çук , Юханшыв бассейнĕ — Пур.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Шыв усрав Атăлăн юхăмне питĕ улăштарнă: çуркунне шыв сахалтарах сарăлма пуçланă, çуллапа хĕлле — хăпарнă та. Хусан патĕнче шыв çӳллĕшĕн вылянăвĕ халĕ 5—6 м, малтан, шыва пӳличчен, 10—11 м пулнă. Ку вырăнти шыв халĕ 3-5 кун маларах шăнса ларать, çурхи пăртан вара каярах тасалать. Шывуправăн 3-6 çухрăм таврашĕнчи микроклимачĕ, тĕпĕнчи тата çыран хĕррисенчи пулăмсем улшăннă, абрази тата çыран арканăвĕсем вăйланнă, çĕр ишĕлни самайланнă. Шыври тата шыв çумĕнчи флорăпа фауна питĕ вăйлă улшăннă.

1989 çулхи раштав уйăхĕнче Чĕмпĕр облаçĕнчи ССКП комитечĕпе облаçăн халăх депутачĕсен канашĕ сĕннипе И. Я. Яковлев ячĕллĕ чăваш пĕрлешĕвне туса хунипе хаçата никĕсленĕ. 1994 çултанпа пуçласа учредитĕлĕ облаçĕн администрацийĕ. Финансă енчен пулăшăкансем Чĕмпĕрти чăваш усламçисен Эртел пĕрлешĕвĕпе Чĕмпĕр облаçĕн администрацийĕ.

Поперечка — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Сетовка юханшывăн сулахай çыранпе вăрринчен 19 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 20 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Барнаул хулинчен Çĕнĕ Çĕпĕр гидроузелĕччен, Чумыш юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Томь кĕриччен, юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Иртыш (юханшыв) бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тобол. Юханшыв бассейнĕ — Иртыш (юханшыв).

Мăн Мулька — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ территорипе юхать. Комсес-Еган юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 32 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман Атăл бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Шур Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Егоров Георгий Михайлович — (30.10.1918-09.02.2008), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 27.10.1978. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра СССР Тинĕç-Çар Флочĕн тĕп штабĕн пуçлăхĕ, СССР Тинĕç-Çар Флочĕн Тĕп командующин 1-мĕш çумĕ, флот адмиралĕ.

Н.П. Гринцер. «Мышиные таинства»: шутка или правда? // Кентавр / Centaurus. Studia classica et mediaevalia. М.: Российск. гос. гуманит. ун-т. 2004, с.11-26

Джефри Чосер, — вăтам ĕмĕрсенчи чи паллă акăлчан сăвăçи, акăлчан литература чĕлхине никĕслекен. 1340-мĕш çулта Лондон хулинче çуралнă, 1400 çулхи юпа уйăхĕн 25-мĕшĕнче унтах çĕре кĕнĕ.

Балинская — Раççей территоринчи юханшыв. Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Лабытвор юппин сылтăм çыранпа вăрринчен 59 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 65 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ Томь кĕриччен. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.
Нерусовей-Яха-Каге — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ/Ненец АО/Коми Республики территорипе юхать. Юханшыв Нерусовей-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе юппинчен юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 18 км.

Танып-Чишма — Пушкăрт Республикин Татăшла районĕнче вырнаçнă пурăнан вырăн. 2009 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне кунта 16 çын пурăннă. Почтă индексĕ — 452836, ОКАТО кочĕ — 80250850010.

Пётр Дмитриевич Заломнов (1942, çурла, 2, Васильевка ялĕ, Пенза облаçĕ çур.) — совет, раççей опера юрăçи, мусăк педагогĕ, Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1975), Чăваш АССР халăх артисчĕ (1980), РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (1986), Раççей Федерацин халăх артисчĕ (1997). Чăваш комсомолĕн М. Çеçпĕл парнин лауреачĕ (1978).

Вурм — Германи территоринчи юханшыв. Çурçĕр Рейн-Вестфали территорипе юхать. Юханшыв Рур юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 57 км, бассейн лаптăкĕ 355,518 км2.

Ун чухнехи Патăрьел районĕнчен çак ялсем кĕнĕ: Байметево, Ыхра Çырми, Тутар Йăвашкел,Кайнлăк, Ксыл-Камыш, Ксыл-Чишма, Пĕчĕк Шăнкăртам, Çĕнĕ Чаткас, Хирти Пикшик, Тутар Ишек, Тутар Сăкăт, Тутар Тимеш, Тутар Шурут, ТутарТукай, Урмаел, Шăнкăртам;

Ернĕ иммунодефицит паллисем, ЕИДП, е СПИД — ВИЧ-инфекци (акăл. Human immunodeficiency virus, HIV) фонĕпе аталанса пыракан тăрăм, ун чухне CD4+ лимфоцит хисепĕ чакса пырать, нумай оппортуни инфекцийĕсем тата инфекцилле мар чир-амак сиксе тухать. Терĕссипе, ВИЧ-инфекцин терминал тапхăрĕ шутланать.

Лионе́ль Андре́с Ме́сси (исп. Lionel Andrés Messi; çĕртме, 24 1987 çуралнă, Росарио) — испан «Барселонипе» Аргентинăна хӳтĕлекен аргентин футболисчĕ.

Адербиевка () — Раççей территоринчи юханшыв. территорипе юхать. Юханшыв Хура тинĕс юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 40 км, бассейн лаптăкĕ км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Двина-Печора шыв бассейн округĕне кĕрет. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Онега, Юханшыв бассейнĕ — бассейн çук.

Месси 1987 çулхи çĕртмен 24-мĕшĕнче Росарио хулара, Аргентина, çуралнă. Ашшĕ — Хорхе Месси, фабрика ĕçтĕшĕ, амăшĕ Силия Месси (хĕр чухне Кусситини), вăхăтпа ĕçлекен уборщица.

Ли (Lee) — Ирланди территоринчи юханшыв. Корк территорипе юхать. Юханшыв Кельт тинĕсĕ юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 90 км, бассейн лаптăкĕ км2.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- Обь Çурçĕр Сосьва кĕнинчен Салехард хули таран. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.

Вăл «Чăваш календарĕ», «Ӗмĕрне паллă çул» повеçсене, «Укăлчакасси» тата «Колхоз новеллисем» драмăсене çырнă. 1996 çулта «Суйласа илнисем» кĕнеке тухнă. И. Максимов-Кошкинскийпе пĕрле «Ял» чăваш кинолентти валли сценари çырнă.

Ямп-Яха — Раççей территоринчи юханшыв. Ямал-Ненец автономлă тăрăхĕ, Хантă-Манси автономи тăрăхĕ — Югра территорипе юхать. Юханшыв Сюты-Пой-Яха юханшывăн сулахай çыранĕпе вăрринчен 64 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 26 км.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь шыв бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ — Катунь юханшыв. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Бия тата Катунь. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь, Иртыш кĕриччен.
Чепош — Раççей территоринчи юханшыв. Алтай Республики, Алтай Ен территорипе юхать. Юханшыв Катунь юханшывăн сылтăм çыранпе вăрринчен 168 км юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 11 км.

Еналиев Борис Мусеевич тут. Еналиев Барый Муса улы — (15.06.1914(2)-10.12.1982), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 31.05.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Беларуç фрончĕн 33-мĕш çарĕн 383-мĕш перевçĕсен дивизин 694-мĕш перевçĕсен полкĕн автоматчикĕ, сержант.

Сывтуга — Раççей территоринчи юханшыв. Архангельск облаçĕ,Вологда облаçĕ территорипе юхать. Кожа юханшывăн сылтăм çыранĕпе 11 км вăрринчен юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 152 км.

Вырăнти çиччĕ славян йăхĕпе килĕшӳ туса, Аспарух Висантирен Добруджăна 679 çулта Пĕрремĕш Пăлхар патшалăхне туса хунă. Висанти императорĕ Константин IV пăлхарсене пăхăнтарайманнипе 681 çулта Пăлхар патшалăхне йышăннă.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Чулман бассейн округĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Нухрат Атăл. Юханшыв бассейнĕ — Чулман Атăл.

Шурă—Шывсăр — Раççей территоринчи кӳлĕ. Тутарстаннче вырнаçнă. юханшыв юхса кĕрет, Сумка (Сулахай Атăл юппи) юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 7,06·10−2 км².

Крючковăн виççĕмĕш мăшăрĕ, спорт тава тивĕçлĕ ăсти Зоя Кочановская, упăшки умĕнчех сарăмсăр вилет. Ăна машина çапса хăварать. Трагеди Ленинградра пулса иртет, вара Крючков хăех ăна тупăкра самолёт çинче Мускава илсе çитерет.

Гончаров Пётр Фролович — (12.07.1921-17.07.2001), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 24.03.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра Ленинград фрончĕн 23-мĕш çарĕн 142-мĕш перевçĕсен дивизин 946-мĕш перевçĕсен полкĕн пулемёт ротин отделени командирĕ, аслă сержант.

Çĕр-шыв лаптăкĕ — 2420 çм² (урăх хаклавпа 2431 çм²). Район Киров облаçĕн Кикнур, Тужински, Пижански, Санчурски районĕсемпе тата Мари Эл республикин çĕрĕсемпе чикĕленет.

Сантăр Аксар (Мефодьев Александр Иванович), — критик, сăвăç, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ (1984), доцент (1994). 1938 çулхи чӳк уйăхĕн 28-мĕшĕнче Патăрьел районĕнчи Еншик ялĕнче çуралнă.

Пĕчĕк славян литература чĕлхисем (микрочĕлхесем): вĕсем наци литература чĕлхисемпе пĕрле пурнаççĕ, пĕчĕк этнос ушкăнĕн илемлĕ литературинче , е уйрăм литература жанрĕсенче усă кураççĕ.

Данелия Амиран Иосифович груз. დანელია ამირან — (16.04.1923-06.02.1979), Совет Союзĕн Паттăрĕ , , . Указ дати - 10.04.1945. Совет Союзĕн Паттăрĕн чысне илнĕ вăхăтра 1-мĕш Украина фрончĕн 3-мĕш гварди танк çарĕн 6-мĕш гварди танк корпусĕн 53-мĕш гварди танк бригадин 2-мĕш танк батальонĕн стрелок-пулемётчикĕ танка, гварди аслă сержанчĕ.

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Тури Обь бассейн тăрăхĕне кĕрет, юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Тури Обь юпписен бассейнĕ, Кетрен Васюган таран. Юханшыв бассейнĕ — Тури Обь Иртыш кĕриччен.

Хура кӳлĕ — Раççей территоринчи кӳлĕ. Улатимĕр облаçĕнче вырнаçнă. безымянный ручей юханшыв юхса кĕрет, Шитка (Вольга юппи)/Вольга юхса тухать. Кӳлĕ лаптăкĕ 0,3 км².

Раççей патшалăх шыв реестрĕн хыпарĕпе Анат Обь бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçăлах участокĕ- ОбьСалехард хуличчен вăрриччен. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Обь юпписен бассейнĕ Çурçĕр Сосьва кĕнинчен анатарах, юханшыв бассейнĕ — Анат Обь Иртыш кĕнинчен.