Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ქურთისტანი, მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო ოერეფშქაშე ჯარალუაშე აღიარაფილი რდჷ 1920 წანაშ 10 მარაშინათუთაშე, ოერეფშქაშე საარბიტრაჟო სასამართლოშ დუნადგინა ხურგებს.

542 წანას ირანიშ ჯარქ მჷშელჷ ეგრისშა დო ქჷდიჭყჷ 20-წანამი ლჷმაქ ბიზანტია დო ირან შქას. 562 წანას ქჷდიდჷ ზჷქ. ირანქ დათმჷ ეგრისი, ნამუქჷთ ბიზანტიაშ ვასალურ ომაფეთ ქჷდოსქიდჷ. VII ოშწანურაშ 20-იან წანეფს ეგრისალეფი აბაზგეფწკჷმა ართო აქტიურო ოკათუდეს იმპერატორ ჰერაკლეშ ლოშქუეფს ირანიშ მეხჷ.

დებადჷ კაიროშ რაიონს, ჯამალიაშ კვარტალს. ჯოხო ნაჯიბი, ნანაქ თი აქიმიშ პატიოცემელო გიოდჷ, ნამუქჷთ ბაღანაშ დაბადებას მეხვარუნ. 1928 წანას გიშართჷ თიშ მაართა ნოველეფიშ ნაკორობაქ „სიხანგეშ ფურცქინი“. თიშ უკული მიარე წინგი გიშაშქუ. ნობელიშ პრემია გინოჩეს 1988 წანას. ქორთულო რე თანგილი თიში რომანეფი მირამარი დო როდოპოსი.

ზიტყვა „პრესტიჟი“ ფილმიშ ორეკლამე რგოლს ნაშინუ რე, მუჭოთ ეფექტი, ნამუთ „მაგიურ ჟიმოქიმინუას ორთუ აუდიტორიას, ნამუთ, მუშ ჸურე, ვეიანწყინე თიში ოფულუ“. ორიგინალურ რომანს ათე ზიტყვას ხოლო შხვა, მისტიური ხასიათით უღუ.

მანდაკინი (ჰინ. मन्दाकिनी, ინგლ. Mandakini, დაბადებაშ ჯოხო — იასმინ ჯოზეფი (ინგლ. Yasmeen Joseph), დ. 7 ღურთუთა 1969, მერათი, უტარ-პრადეში, ინდოეთი) — ინდოარი არტისტი.

სენ-რემიშ ოაბატე — ოაბატე საფრანგეთიშ ნოღა რეიმსის, დირსხუ VI ოშწანურას. 1099 წანაშე, თაქ იჩუალუაფუ რეიმსიშ ეპისკოპოსიშ, წიმინდე რემიშ ნორთეფი (ღურჷ 553 წანას), ნამუქჷთ 496 წანას ფრანკეფიშ მაფა ხლოდვიგ I ქირსიანო ნათჷ, თიშ უკული, მუთ თიქ ტოლბიაკეშ ბურჯაფის ალმენაფი დამარცხჷნ.

შვედური კალენდარი — კალენდარი, ნამუთ შვედეთის გჷმირინუაფუდჷ 1700 წანაშ 29 ფურთუთაშე (11 მელახი) 1712 წანაშ 29 ფურთუთაშახ (11 მელახი) (კინ შვედურ კალენდარს, თე პერიოდის უხუჯანდჷ თარიღეფი 1700 წანაშ 1 მელახშე 1712 წანაშ 30 ფურთუთას). შვედური კალენდარი იულიანურ კალენდარს ართ დღათ აწმულუანდჷ დო გრიგორიანულ კალენდარს 10 დღათ აკმასქიდუდ.

1469 (ვითოშ ოთხოშ სუმენეჩდოჩხორო) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XV ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-9 წანა.

მარტინ ლუთერ კინგი (უკულაში) (ინგლ. Martin Luther King; დ. 15 ღურთუთა, 1929, ატლანტა, ჯორჯია — ღ. 4 პირელი, 1968, მემფისი, ტენესი) — ამერიკალი ორატორი, რასიზმიშ ვანძალობური აწმარენჯობაშ ლიდერი.

იინდრჟიხუვ-ჰრადეცი (ჩეხ. Okres Jindřichův Hradec) — რაიონი ობჟათე ბოჰემიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე იინდრჟიხუვ-ჰრადეცი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 1 943,69 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა აკმადგინანს 92 752 ადამიერს. მახორობაშ მეჭედალა კვადრატულ კილომეტრის აკმადგინანს 48 ადამიერს.

ეტიმოლოგია მოურს ჯინჯი მახორუეფიშ ეთნონიმშე. ლათინური ჯოხო Bohemia დო გერმანულო Böhmen-ქ გიადუ კულტური ტომეფიშ ბოიაშ მეჯინათ, ნამუეფით თაქ ჯვ. წ. II ოშწანურაშე ოხორანდეს.

154 (ოშ ჟარნეჩდოვითაანთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე II ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-4 წანა.

ჯეიმზ მანგოლდი (ინგლ. James Mangold; დ. 16 ქირსეთუთა, 1963, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი კინორეჟისორი დო სცენარისტი. ჯოხო გისიმუ ფილმით „გილართი ხურგას“. ამდღარშა 9 ფილმი აფუ გინოღალირი.
პაპობუაშ გჷშაკერძაფილ ბუნას აკმადგინანდეს ბერი-მონაზონეფი, ნამუეფუთ გჷმორთილო ოხორანდეს მონასტერეფს. ქირსიანული ბერ-მონაზონობაქ III ოშწანურას ეგვიპტეს გიჭყჷ. ბერ-მონაზონეფიშ დჷმარსხუაფალო იკოროცხუ წიმინდე ანტონი. გჷნოჩამათ, წიმინდე ანტონს გაგმეცხადჷ ანგელოზიქ, ნამუთ ალათირაფათ ხვამულენდ დო მუშენდ. ანგელოზიქ უწუ ანტონც, ნამდა თინა ხოლო მუშნერო ქჷმიქციებუდუდა, ჩხონაფას მიპალუანდჷ. ქირსიანეფი, ნამუეფსჷთ გჷნაგონი აფუდეს ანტონიშ გეშან, თიშ ხასჷლას იხორუდეს დო ქიმინჷნდეს ახალ ქირსიანული ბერ-მონაზონურ თემს — მონასტერც.

1943 (ვითოშ ჩხოროშ ჟარნეჩდოსუმი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-3 წანა.

უნსიაშ მუნიციპალიტეტი (ესპ. Uncía) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, პოტოსიშ დეპარტამენტიშ რაფაელ-ბუსტილიოშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 18 522 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი - კმ² რე.

ბრიგანტეფი (Brigantes) — ტომი ბრიტანეთიშ ტერიტორიას, კელტური ტომიშ წჷმმარინაფალეფი, ნამუეფით წოხოლერომაულ ხანეფს აკონტროლენდეს ოოორუე ინგლისიშ უდიდაშ ნორთის დო თაშნეშე მიდლენდსიშ შანულამ ნორთისჷთ. თინეფიშ ომაფე ჩინებული რდჷ მუჭოთ Brigantia, მოგვიანაფათ მუჭოთ იორქშირი. ბრიგანტეფი კაკალი კელტური ტომი რდჷ, ნამუქჷთ დიხორჷ მუჭოთ ინგლისის, თეშ ირლანდიასჷთ, დო საბოლოთ შილებე თინეფს დოხორედესკო უექსფორდიშ, კილკენიშ, დო უოთერფორდიშ გოლუაფას.

უმოსო მონიტორი ზოროხინელი ბლოკიე. მონიტორიშ ყუთიშა ეკრანი სპეციალური სამარგეფითიე დამარგებული. თინეფი გაბრას არზენა მახვარებუეფს დარინუან თინა ოკორნაფალი კუნთხუთ. ყუთიშ დინოხოლე კვებაშ ბლოკი დო ეკრანს გჷმოსახულაფაშ ფორმირაფაშო ოხვილური ელქტრული სქემეფიე.

მედიახელუანობას დაინტერესებულეფშო, ნოღა ლინცის რე Ars Electronica-იშ ცენტრი. 1979 წანაშე, ცენტრი ატარენს ფესტივალს (Ars Electronica Festival), სოდეთ გომორძგვილს ხვადუ მოსოფელიშ მედიახელუანობაშ უმაღალაში ჯილდო Prix Ars Electronica.

ლიულიაილიაკოშ ერუანული პარკი (ესპ. Parque Nacional Llullaillaco) – ერუანული პარკი ანტოფაგასტაშ რეგიონს, ჩილეს. იდვალუაფუ პუანა-დე-ატაკამაშ გვალეფს, ნამუთ წჷმარინუანს ანდეფიშ გვალეფიშ სისტემაშ აკმადგინალ ნორთის. დირსხუ 1995 წანას.

მუჭოთ ლაზონაშ ნოღეფიშ უმენტაშინ, ვიწეს ხოლო ჭიფე ზუღაოძგაშე უღჷ, დოსქილადირ აკანი გვალას მეუღჷ, ნამუთ ობჟათეჸურე, კაჩკარიშ გვალეფიშ მასივშა გინმურს. ჰავა ლიბჷ დო ტიბჷ რე, ჩანს უჩა ზუღაპიჯიშ კლიმატშო ოსქვებური ჯალეფი დო ტყალეფი. ბჟაეიოლშე არქაბი უხურგანს, ბჟადალშე არტაშენი დო ოორუეჸურე იუსუფელი. ვიწეშ რაიონიშ ტერიტორიას სუმი თარი ღალი მოურს: სუმლა, ფიცხალა დო აბუწყარი.

არაგვი — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, ყაზბეგიშ, დუშეთიშ დო მცხეთაშ მუნიციპალიტეტეფს. სიგირძა 112 კმ, ღანჩოშ ფართობი 2724 კმ2. არაგვიშ სისტემას მუწმოქიმინჷნა წყარმალუეფი - მთიულეთიშ (ჩე) არაგვი, გუდამაყარიშ (უჩა) არაგვი, ხევსურეთიშ არაგვი დო ფშავიშ არაგვი. თარი რე არაგვი, ნამუთ იჭყაფუ კისერიშ ვულკანური გვალეფიშ ბუნაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. არაგვი ჟინი დო შქა წელს გვალაშ წყარმალუ რე, თუდონ წელს იფაჩუ მუხრან-საგურამოშ ტიოზის. მიშაკათაფუწკჷმა გჷთმორთუნს სხალტბაშ დო საგურამოშ ქჷნდჷრეფს. ნოღა მცხეთაწკჷმა მიშმაკათუ მტკვარს კვარჩხან განშე.

ჯაისალმერი — ნოღა ინდოეთიშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, რაჯასტანიშ შტატის, ჯაისალმერიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ ინდოეთიშ დიდი ტიოზიშ ოშქაშეთ. ნოღაშ უკული იჭყაფუ ტიოზიშ ერუანული პარკი. ნოღაშ მახორობა - 58 ვთშ. მახ. (2001).
ფილმიშ „ამერიკული სისქვამე“ რეჟისორი სემ მენდეზის ულამუდჷ „პრესტიჟიშ“ ეკრანიზაცია, მარა თიშ ავტორი კრისტოფერ პრისტის მიოჩქუდჷ, ნამდა ათენა ნოლანს ოკო უღოლამუდკო თიშენ, ნამდა გურეფშა რდჷ თიში შხვა ფილმეფით.

ერნანდო კორტეს დე მონროი ი პისარო ალტამირანო (ესპ. Hernando Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano), ჩინებული მუჭოთ ერნან კორტესი (ესპ. Hernán Cortés; დ. 1485, მედელინი, ბადახოსიშ პროვინცია – ღ. 2 ქირსეთუთა 1547, კასტილიეხა-დე-ლა-კუესტა, სევილიაშ პროვინცია) — ესპანარი კონკისტადორი. მექსიკაშ ემაჭოფალი დო აცტეკეფიშ იმპერიაშ მუმაჯალიგარი. იმპერატორ კარლ V ჰაბსბურგიქ თიშ ემჩჷ ოახაკაშ ლეხერიშ მარკიზიშ ტიტული. თიშ რინაშ გეშა ძალამ მერკე ინფორმაცია რე ასქილადირი, თეშენ კორტესიშ პიჯობუაშ დო მონძეშ გეშა ისტორიკოსეფი ობაღინე გინორთელ ვარაუდეფს გჷმორაგადანა.

ნოღას ამდღარ დღაშა ვა მუნჭირინდუაფუ ჯვეში ფაზისიშ არქიტექტურაშ ნოსქილედეფს. არქეოლოგიურო ჯვეში ფაზისიშ დიხა დიო ხოლო ვა რე დოგურაფილი. მუჭოთ მარჩქინჯეფს მიორჩქუნან, ფაზისიშ ნოსქილედეფი ოკო რდას ვარა პალიასტომიშ ტობაშ, ვარა უჩა ზუღაშ ქვინჯის.

მაიკლს უღუდჷ 8 წანიანი სიხოლა კეიტ ბეკინსეილწკჷმა. თინეფს ყუნა ოკათუერი სქუა-ლილი. თინეფიში სიხოლაქ გეთჷ 2003 წანაში დაჭყაფურს. 2004 წანას მაიკლიქ გინორთჷ ლოს-ანჯელესიშა დო ოსურო მიჸონჷ ლენ უაიზმენი. უკული თინაქ თისი დეთხუ დო ათეჟამო რე არტისტი რეიჩელ მაკადამსიწკჷმა, ნამჷთ „შქასერი პარიზის“ გინოღალეფიშ ბორჯის გეჩინებაფუ.

მახორობა: 68,3 მლნ (2003), თენეფშე სპარსალეფი - 51%, აზერბაიჯანალეფი - 24%, ქურთეფი - 7%, გილანარეფი დო მაზანდარანალეფი - 8%, არაბეფი - 3%, ლურეფი - 2%, ბელუჯეფი - 2%, ქორთუეფი -0,01%)

ატუმი — ეგვიპტურ მითოლოგიას: აკმაქიმინალი ღორონთი, ჩხორო ჰელიოპოლისალი ღორონთიშ მაზოჯალი (ჩხორო ღორონთი), ღორონთეფიშ ომაფეშ მაფა. მუშით აკიქიმინჷ, დორხველური დუდი გონაჸოფიერუ დო ხუ დაჭყაფური ელემენტეფი: შუ (ჰეერი, სიცაიორე), ტეფნუტი (სილამე), თაშნეშე შხვა ფორმეფი, ნამუეფიშ სახეთ კინ მუ კათას გიმეცხადებუდჷ: ხეპრე, გვერი, მაართა ზუგუ, უმოს შხირას დიდი დაჭყაფური პრინციპიშ ადამიერიშ სახეთ გჷმიცხადებუდჷ. იგურიშხონარებუ ბჟაშ ღორონთი რა.

კიფერ ვილიამ ფრედერიკ დემფსი ჯორჯ რუფუს საზერლენდი (ინგლ. Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland; დ. 21 ქირსეთუთა, 1966, ლონდონი) — ბრიტანეთიშ დუნაბადი კანადარი არტისტი, რეჟისორი, მობირე დო ჭარუ. თიქ მიგჷ ემიშ ჯილდო, ორქოშ გლობუსი, კინოარტისტეფიშ გილდიაშ ჯილდო ჯეკ ბაუერი-შ როლიშ გეშა Fox-შ სერიალს 24.

ართლებერამეფი (Monocotyledoneae, Monocotyledones ანუ Liliatae) — ფორილთასამი ჩანარეფიშ კლასი, ნამუეფიშ ნამუშ მურზას ართი ლებერი რე გოვითარაფილი. ჟირლებერამეფშე გინორთელო, ართლებერამეფიშ გჷმატებე კილეფი კილერი რე დო უწეს დო რიგო იდვალუაფუ, ვა უღჷნა წჷმმაქიმინალი ნორშვი - კამბიუმი, მუშ გეშა ღერი დო ჯინჯი სისქაშა ვერდუნა; ფურცელეფი პარალელურ- ვარდა მოღულეჯერღვამი რე, პიოლიშ ნორთეფი- სუმმაკათურამი რე; მურზაშ ჯინჯი ღურუ დო თარი ჯინჯიშ მანგიორო გეძინაფონი ჯინჯეფი ივითარებუ. ღერი დაღარს რე ჸალერი, ფურცელიშ ფირფიტა უდურთუ რე დო ლექინი რე. ხვალე კანკალე გვარობას უღუ კამბიუმი, ნამუთ მალას მეთმიოტენს ქიმინჯუას. მორჩილ ნორთის უღჷ ბადეშნერი ჯერღვამი ფურცელეფი, ოთხმაკათურამი ვარდა ჟირმაკათურამი პიოლეფი დო შხვა.
ეგრისიშ ჯარალუა — აკიკათჷ ბიზანტიარი ნჯღვერეფიშ მარტინეშ, ბესაშ დო რუსტიკეშ ხეშე ეგრისიშ მაფაშ გუბაზ II-შ ვათანძარულო ჸვილუაშ გეშა (ეგრისიშ დიდი ლჷმა). ჯარალუას ქიანაშ პოლიტიკური ორიენტაციშ ოკითხური გჷნმოჭყორდუდჷ. ეგრისიშ ჟინოსქუალეფიშ ართი ბუნა, ნამუსუთ აიეტი დუდენდჷნ, თხულენდჷ ბიზანტიაწკჷმა რსხუშ მეჭყვიდუას დო ირანიშ განშა გჷნულას; მაჟირა — ფარტაზიშ ბუნა, ირანწკჷმა რსხუს ვა უხუჯანდჷ დო ოხვილურო კოროცხუნდჷ იმპერატორ იუსტინიანე I-შა მოუთხუდესკონ გუბაზიშ მაჸვილარეფიშ კონწარო სარჯუა დო ეგრისიშ მაფათ გუბაზიშ უკულაში ჯიმაშ წათეშ დორინაფა. კონწარი სხუნუაშ უკული მაჟჷრა არზიქ გიმორძგჷ დო ჯარალუაქ გაგჷშაგორჷ ჟინოსქუალეფიშ დეპუტაცია კონსტანტინეპოლშა ოჯღონალო. იუსტინიანე I აძულებურქ იჸუ დოუბაღინუაფუდჷკო ეგრისალეფიშ მოთხუალან. ისტორიკოსი აგათია სქოლასტიკოსიქ მუკომჩვის ეგრისიშ ჯარალუას აიეტიშ დო ფარტაზიშ ზიტყვეფიშ ტექსტი.

დევიდ თევლისი (ინგლ. David Thewlis; დ. 20 მელახი, 1963, ლანკაშერი) — ინგლისარი არტისტი დო ჭარუ. არძაშე უმოსო ჩინებულქ იჸუ რემუს ლუპინიშ როლით ჰარი პოტერიშ ფილმეფიშ სერიაშე, ხოლო ოკათუდჷ ფილმეფს დრაკონიშ გური დო ირფელიშ თეორიას.

ბარბუდა (ინგლ. Barbuda) — კოკი კარიბიშ ზუღას, მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ ბუნას. კოკი სახენწჷფო ანტიგუა დო ბარბუდაშ ართ-ართი კოკი რე. კოკიშ მახორობაშ უმენტაში ნორთი ნოღა კოდრინკტონს ოხორანს.

მალერკოტლა (პენჯაბ.: ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ (გურმუხი); مالیر کوٹلہ (შაჰმუხი)) — ნოღა ინდოეთიშ პენჯაბიშ შტატიშ სანგრურიშ ოლქის. ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ ბორჯის, თე დოხორელი პუნქტი კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენი სათაროშ ორენი რდჷ. თე სათარო-სახენწჷფოქ ინდოეთის ქჷმიარსხუ 1947 წანას დო არხოს მადვალუ სათაროეფწკჷმა აკიართიანჷ პატიალაშ დო ბჟაეიოლი ბენჯაბიშ დარსხუაფალო (PEPSU).

Hello world (მარგ. გომორძგუა, ოქიანუ) — ულექინაში პროგრამა, ნამუთ თე თუ თი საშუალებათ გჷმუღანს მახვარებუს მოშინაფას „Hello, World!“. თე პროგრამაშ ჭარუაშ ტრადიცია მოურს დენის რიტჩიშ დო ბრაიან კერნიგენიშ კლასიკური ნახანდშე „The C Programming Language“. ამდღა უმენტაშობა ელემენტარული პროგრამირაფაშ ნინაშ ოხემანჯღვერე იჭყაფუ თე პროგრამათ, მუჭოთ ულექინაში სამანგა არძა შილებუამშე.

ჩემპიონი (ინგლ. champion ზიტყვაშე ლათ. campio) — სპორტსმენი ვარდა სპორტული ბუნა, ნამუთ ნამდგაინ რკინებას გიმორძგუანს, რჩქვანელობურო სპორტულ ლაჸაფეფს.

ლანდსმოლიშ მიშაღალაშახ ნორვეგიულ ნინას ოჭარალუ სტანდარტი ვა გარჩქჷდჷ, თაშინ, ნორვეგიალეფიშ საქვარწარმებაშ ნინათ დანიური სქიდუდუ, ნამუთ ნორვეგიულო ეთმიჩამუაფუდუ. დიოდღარო ნორვეგიას არძოშე გოფაჩილი ოჭარალუ სტანდარტი რე ბუკმოლი, ნამუთ დანიური ნინაშ ნორვეგიზაფილი ვარიანტიე.

ტურისტი (ინგლ. The Tourist) — 2010 წანაშ რომანტიკული თრილერი. ფილმის თარი როლეფს ჯონი დეპი დო ანჯელინა ჯოლი არსულენა. ფილმი ორქოშ გლობუსიშ სუმ ჯილდოს რდჷ ნომინირებული.

ჰარი პოტერი და გვერდზისხირამი მაფასქირი (ინგლ. Harry Potter and the Half-Blood Prince) — მაამშვა ფილმი ჰარი პოტერიშ დუდსგინნაველეფიშ გეშა, ნამჷქით გიშართჷ 2009 წანაშ 15 კვირკვეს. თინა ირსხუაფჷ ჯოან როულინგიშ ათე ჯოხონობაშ რომანს.

ბრიჯიტ ჯეინ ფონდა (ინგლ. Bridget Jane Fonda; დ. 27 ღურთუთა, 1964, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებულ რე ფილმიშე მორდია III (1990), ჯეკი ბრაუნი (1997) დო შხვა. თინა რე პიტერ ფონდა-შ ცირასქუა დო დასქუა ჯეინ ფონდა-შ დო ჰენრი ფონდაშ მოთა.

ჟილე მოჸონაფილი კოდი იმუშენს ჟირხოლო C დო C++ ნინეფშა, მორო თინა უმოსო C ნინაშ სტანდარტი რე. C++ უხუჯანს თიშო დჷმახასიათაფალი სტრუქტურას დო ბიბლიოთეკას:
ოგლალა, ოგლალა სიუ, ოგლალა ლაკოტა წჷმარინუანც ინდიარეფიშ ნინობურ ფანიას სიუშ ართ-ართ ტომც. ტომიშ ჯოხოდვალა მუთმოურც ზიტყვაშე, ნამუთ ლაკოტაშ ნინაშა შანენც ,,მუშითგუმაფაჩალც". თინეფიშ ჯინჯიერი ოხორინალი აბანი რე რეზერვაციეფი ობჟათე დაკოტას დო ნებრასკას.

ზულუ ვარდა ზულუურ ნინა (მუშჯოხოდვალა Isizulu) — ბანტუშ ნინაშ ფანიაშ ნგუნიშ ნინაშ ბუნა, გოფაჩილი რე უმენტაშო ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას. ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნინეფს შქას ზულუ უმენტაშო რე გოფაჩილი მუჭოთ მაართა ნინა (10 მილიონშე მეტი მორაგადე), თე ნინა უჩქჷ ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ მახორობაშ გვერდიშ უმოსის, თიშენ ნამდა ზულუ ხოლოს რე შხვა თური კოსაშ, სვატიშ დო (ოორუე) ნდებელეშ ნინეფწკჷმა.

რაკოვნიკი (ჩეხ. Okres Rakovník) — რაიონი ცენტრალურ ბოჰემიაშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე რაკოვნიკი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 896,3 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 52 703 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 59 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.

712 (შკვითოშ ვითოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე VIII ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-2 წანა.

შოტლანდიაშ ჭარილი ისტორია კოკის რომალეფიშ მიშულათ იჭყაფუ, მუჟამსჷთ რომქ ინგლისიშ დო უელსიშ ტერიტორია გეჭოფუ დო ბრიტანია გიოდუ. ორუმეშშე კალედონიათ გედვალირი აკანი სქიდუდჷ, ნამუქჷთ რომალეფს ვეიაჭოფეს. თიშ ტერიტორია პიქტეფით რდჷ დოხორინელი, ნამუეფით ზუღას ირდღალურ რინას უდიდაშ შანულობას არზენდეს. შოტლანდიაშ მოხუჯურ ოზუღარე-ოვაჭრებელი აკანს დვალაშ გეშა, აბანობურ ვაჭარეფს ინტენსიური ურთიართალა უღუდეს ობჟათე დო ელახ ალტიაშ ქიანეფწკჷმა, თაშნეშიშე ირლანდიაწკჷმა, საფრანგეთწკჷმა დო თაჸურეშე უკვე ედომ ევროპაწკჷმა. 1707 წანაშ უნიას დო ინდუსტრიული რევოლუციაშ უკულნეშე შოტლანდიაქ ევროპას კომერციული, ინტელექტუალური დო ორეწუალე კუნთხუთ, ართ-ართ არძაშე გოვითარაფილ ქიანათ გინირთჷ.

ლიუბლიანა (Ljubljana, გერმ. Laibach, იტალ. Lubiana) — სლოვენიაშ ნანანოღა, იდვალუაფუ წყ. ლიუბლიანაშ დო სავაშ ნადუწკჷმა, ცენტრალურ სლოვენიას, ალპეფს დო სქირონაშქა ზუღაშ შქას. მახორობა: 265.881 (2002) (495.000 ურბანული აგლომერაციაშამო).

572 (ხუთოშ სუმონეჩდოვითოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე VI ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-2 წანა.

ჯორჯია (Georgia, Ga) — შტატი ააშ-ს, იდვალუაფუ ობჟათე ატლანტიკურ რეგიონს. ჯოხოქ გიადჷ ინგლისიშ მაფაშ ჯორჯ II-შ მეჯინათ. 1540 წანას ფერნანდო დე სოტოქ ქჷდიჭყჷ ჯორჯიაშ ტერიტორიაშ გჷმორკუალა. 1733 – დირსხუ კოლონიაქ. 1788 – ააშ-იშ შტატი; 1861-1868 – კონფედერაციაშ მაკათური; 1870 – კინ ააშ-იშ აკოდგინალუას.

ომარ ჰაშიმ ეპსი (ინგლ. Omar Hashim Epps; დ. 20 მანგი, 1973) — ამერიკალი არტისტი, რეპერი, კომპოზიტორი დო პროდიუსერი. ჩინებული რე ექიმი ერიკ ფორმენიშ როლით Fox-შ ომედიცინე დრამაშე ექიმი ჰაუსი.
მალას ბრეხტის ჩილო მოჸუნს ჰელენი დო გინმირთუ მარქსისტო. ნაციზმიშ ეფუშქუა აძულებურს ჸონს 1933 წანას ქჷდიტუას გერმანია, სოდეთ მუში ნაწარმებეფი აკრძალური იჸუაფუ. თინა შარალენს ევროპაშა (დანია, ფინეთი, რუსეთი), ოდო უკული აშშ-ს, კალიფორნიას იხორუ. 1947 წანას მუში მარქსისტული იდეეფიშ გურშენი თაჸურეშეთ აძულებური იჸი მიდეშარას თე ქიანაშეთ. თე პერიოდის იჭარუ ბრეხტიშ აკოქიმინჯალაშ დიდი ნორთი, თინეფ შქას გალილეიშ რინა, დიდა კურაჟი დო მუში სქუალეფი, არტურო უიშ წინანდეგობური ეკიულა, კავკაციური ცარციშ წირე დო მორჩილი ორგანონი თეატრიშოთ. თე ეკონიას მოჩამილიე ბრეხტიშური თეორია ეპიკური თეატრიშ დო "დისტანციაციაშ" გეშა.

ფონგ-ნჰა-კე-ბანგიშ ერუანული პარკი (ვიეტნ. Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng, ინგლ. Phong Nha-Ke Bang National Park) იდვალუაფუ ვიეტნამს. მიშაღალირიე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფშა. იდვალუაფუ ილიშე 6 კმ-იშ მაშორას.

საქორთუოშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის სქირე ანუ არიდული ეკოსისტემა მუთმოფხვადჷნა. თინა ტიოზიშ, გვერდოტიოზიშ, სტეპიშ, არიდულ გოსინთელ ტყას დო ჭალეშ ტყალეფსჷთ იკათუანს. ათე ეკოსისტემაშ ტიპური ნონტყელეფი რე: ყორყმელი, ორბი, ფსივი დო გვერეფიშ დო ხვილარეფიშ მიარე ბუნა.

2011 წანაშ ფასებათ, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 1 126 741 ადამიერს, თაურეშე 52,07 % ქომოლკოჩეფი დო 47,93 % ოსურკოჩეფი. ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა 88,42 %, მაღალირე, ვინემ ოშქაშე ნაციონალური დონე;

გოეთე ჭარუნდჷ: „კოჩის ორთას... გოხურგილი ფარდიშახ შეულებჷ მუჭოთ ხიოლიშ, თეშ ჭუაშ დო ჭიროთიშ გინოღალა; მუჭოთ თე ფარდის გეგნაჩირთჷნ, უციოთ მედინუ.“ ათაშ აღოლჷ გრანელს ხოლო. გოჩხირკინაფილ დო ღარჯილდინაფილ ძიუთ გილაგაგანდჷ. დუშქირტჷ მილაჩამილ თოლეფიშ ბარჩხალქ, გვალო მიშკჷ. გილეშ ქართიშ შარეფს - შურდგჷმილი შეწამაფა დო ჯაბი. ჯიბეთ გილუღუდჷ „ზისხირამ რვეული“ დო თიშ სახე სანთელცალო ნდღულუდჷ. ეკონია წანეფი პოეტი ქართიშ დო სურამიშ ოლეხეეფს რდჷ.

ჯოხოქ გუოლჷ ჩინებული ფიზიკოს-თეორიტიკოსიშ სტივენ ჰოუკინგიშ როლიშ ჭყოლოფუათ ფილმ „ირფელიშ თეორიას“, თე როლიშ გეშა რედმეინქ მოსოფელს რჩქინელო გჷნირთჷ.

ათე პერიოდის თარი რდჷ ხოლო დანიელ გოტლიბ მესერშმიდტიშ (1685-1735) შარალუა, ნამუსჷთ მაჸუნ დიდნძალი ბოტანიკურ-ზოოლოგიური, მინერალოგიური, ეთნოგრაფიული დო არქეოლოგიური კოლექციეფიშ შაყარუაქ. აკოდგინელი აფუ რუკეფი, მიოგორჷ სარგებელი დინოხური დო თ.უ.

გეოგრაფია-გეოლოგიაშ ხურგას რე ხოლო სპელეოლოგია, პალეოგეოგრაფია დო გლაციოლოგია. გეოგრაფიაწკჷმა უშქაშეთ რე მერცხილი მენცარობაშ სპეციფიური დარგი - კარტოგრაფია.

წყარმალუშ ღანჩო — დიხაუჩაშ ჟიდოხი, სოჸურეშეთ წყარი ზოხოიანი წყარმალუშ ვარ და წყარმალუშ რშვილს ენმიკათინუაფუ. ირი წყარმალუშ ღანჩო იკათუანს ჟიპიჯური დო დიხაშთუდოლენი წყარმაშაყარუეფს. ჟიპიჯური წყარმაშაყარუეფი დიხაუჩაშ ჟიპიჯიშ საგანო რე, ნამუშეთ წყარი წყარმალუშ რშვილს ვარა წყარმალუს ენმიკათინუაფუ.

აფხაზეთიშ ლჷმა 1992-1993 წანეფც რდჷ ლჷმა საქორთუოშ ოთარობე ჯარეფს დო სეპარატისტულო მორინელ ეთნიკურ აფხაზეფიშ ართი ნორთიშ შქას, მუქჷთ 13 თუთას იგჷნძორჷ. სეპარატისტეფიშ განშე თაშნეშე ლჷმენდეს აბანობური სომეხეფი (ბაგრამიანიშ ჯოხონობაშ ბატალიონი), დაქირებული მალჷმორეფი ოორუე კავკაციაშე, კაზაკეფიშ აკოანჯარაფილი მილიციაშ მალჷმორეფი, ნამუეფსჷთ ვაოფიციალურო ხუჯის არზენდჷ რუსეთიშ ოურდუმე ბაზაშ გარნიზონი გუდაუთას.
ბარაკ ჰუსეინ ობამა II (Barack Hussein Obama II; დ. 4 მარაშინათუთა, 1961) — ააშ-იშ პრეზიდენტი 2009 წანაშ 20 ქირსეთუთაშე 2017 წანაშ 20 ღურთუთაშახ. ჸოფილი უკლაში სენატორი ილინოისიშე დო 2008 წანაშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს მაჸონაფალი კანდიდატი დემოკრატეფიშ ნომინაციათ. მაართა უჩაკანამი პრეზიდენტი ააშ-იშ ისტორიას; თაშნეშე ააშ-იშ სენატიშ ისტორიაშ გჷნართაშ მეჯინათ, თინა მახუთა აფრიკალი-ამერიკალი სენატორი რე ააშ-იშ ისტორიას, მასუმა, ნამუქჷთ ოკათეთ იჸუ გიშაგორილქ დო აკა აფრიკალი-ამერიკალი, ნამუთ 2008 წანაშო ინალენდჷ სენატის.

სტუდენტობაშ ბორჯის ოკათუდჷ მუში მაართა ფილმის „ჩხე ზარხული“. 1979 წანას გიბსონი ავსტრალიური კინოჯილდო „სემით“ დაჯილდოეს დრამას „ტიმი“ რსულებური როლიშო. გეჸვენჯი „სემი“ თიქ მიღჷ პიტერ უირიშ ფილმის „გალიპოლი“ რსულებური როლიშო 1981 წანას. გიბსონიშ ჰოლივუდური დებიუტიქ იჸუ ფილმის „ბაუნტი“ (1984), სოდეთ თიში ფილმიშ პარტნიორი ენტონი ჰოპკინზი რდჷ. ჰოლივუდის მუზმარენ ფილმის გინოღალაშ უკული, გიბსონქ დირთჷ მუში მაჟირა ოდაბადეს. კინოკარიერას ჟირიწანიანი მოსვანჯაშ უკული გიბსონქ დირთჷ ფილმით ომაღურე ანჯარი (1987). ოქიანე აღიარება მიპალუ 1991 წანას „შარაშ მალჷმორის“ კათაფაში უკული.

ინფიცირაფილი ადამიერი დუდს სინთელუანო გინაფულენს 3-10 წანაშ გოძვენას, ლახარა გჷმორჩქინდუ იმუნური სისტემაშ ტომბა დაღამაკებაშ უკული დო იხასიათებუ შხვადოშხვანერო, არძაშე შხირას რე:

როგაგუა (ესპ. Lago Rogagua) — ლჷგე ტობა ოორუე ბოლივიას, ბენიშ დეპარტამენტის. გეხვილჷ ზუღაშ დონეშე 164 მეტრას, როგაგუადოშ ტობაშ გოხოლუას. ტობაშ სიგჷრძა 21 კილომეტრიე, სიგანა 9 კილომეტრი, ჟიდოხიშ საართო ფართობი 155 კმ². როგაგუა ბოლივიაშ ლჷგე წყარიშ ართ-ართ უდიდაშ ნოზირს წჷმარინუანს.

ესენიკი (ჩეხ. Okres Frýdek-Místek) — რაიონი ოლომოუციშ აკანს, ჩეხეთის. მუში ნანანოღა რე ესენიკი. რაიონიშ ფართობი აკმადგინანს 718,96 კმ²-ს. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 41 891 ადამიერს, მახორობაშ მეჭედალა — 58 ადამიერს კვადრატულ კილომეტრის.

ბოზა (ალბ. boza, სერბ. боза, ბულგ. боза, რუმ. bragă თურქ. boza) — ფერმენტირაფილი ოშუმალი, პოპულარული რე ბალკანეთის, თურქეთის დო მუზმარენ ცენტრალური აზიაშ ქიანას. იზადუ ფუნაფაშ მეთოდით ქობალკალშე, ლაიტშე ვარდა ფატიშე, რჩქვანელობურო იკათუანს 1% ალკოჰოლს დო უღუ ონდეთ მჟავე გემუანი არომატი. შხვადოშხვა ქიანას ზადუაშ რეცეპტი ონდეთ შხვანერი რე. არსებენს ბოზაშ მუზმარენ გვარობა, ნამუეფშეთ არძაშე ჩინებული რე ბულგარული, ალბანური დო თურქული ბოზა.

1809 (ვითოშ ბრუოშ ჩხორო) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-9 წანა.

ირფელი მუთ ოხვილური რდჷ მაართა საიტიშ ეიომუშებელო ბერნერს ლიქ უმოს წჷმი, 1990 წანას აკოქიმინუ. თიმ ბორჯის აკიქიმინჷ მაართა ვებ-ბრაუზერქ დო მაართა სერვერქ, ნამუთ გერსხილი რდჷ NeXTcube-იშ ბაზას.

მეღვინობაშ რეგიონი ალტუ-დორუ (პორტუგალიურო Região Vinhateira do Alto Douro) – ისტორიული ოლქი პორტუგალიაშ ოორუე რეგიონს, სოდეთ ტრადიციული მეთოდეფით ახაზირენა ღვინს უკვე 2 000 წანა რენი,. რეგიონი იდვალუაფუ წყარმალუ დორუშ ლეხერს, ნოღა პორტუწკჷმა ხოლოს, სოჸურეშე მოურს მუში ჯოხოდვალათ, ნამუთ პორტუგალიურო შანენს ჟილენ დორუს.
1849 (ვითოშ ბრუოშ ჟარნეჩდოჩხორო) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-9 წანა.

კრისტოფერ ნოლანქ სცენარი მუშ ჯიმა, ჯონათანწკჷმა ართო ჭარჷ. წინგიშ სიუჟეტი უდუღორებუო იჸუ თირელქ - აშაღალირი რე ართჟამიშ სიუჟეტური ღოზი, ენჯეირი დო ბორდენი მაჸალუას დიო ხოლო კონკურენციაშა იჭყანა. წინგის თარი გერგეზეფი ართიანს ვეჩინენა, სოიშა ვეკართესჷნ.

დიდი ანტილიშ კოკეფს ირო შანულამი სტრატეგიული შანულობა უღუდჷ, მუჭოთ ამერიკაშა მიოლი ჭიშკარს დო თიმ ბორჯის, მუჟანსჷთ ოურდუმე-ოზუღე სინძალიერე გჷნმათანჯალი რდჷ სახენწჷფოეფიშ სტრატეგიას, თე კოკეფი ოლჷმე ველეფი რდჷ მუსხირენ იმპერიაშო, უმენტაშო ესპანეთშო, საფრანგეთშო დო გოართოიანაფილი ომაფეშო.

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 45 418 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 4 642 კმ² რე.

გრძედი — კუნთხუ, მოჩამილ ჭურჭულს გინმალი მერიდიანიშ ობირტყას დო დაჭყაფუ ნულოვანი მერიდიანიშ ობირტყაშ შქას, სოიშეთ იჭყაფუ გრძედიშ ეკოროცხუა. ასე ნულოვან მერიდიანშეიკოროცხუ თინა, ნამუთ გჷნმურს ნოღა გრინვიჩის მადვალუ ჯვეშ ობსერვატორიას, დო თეშ გეშა თის გრინვიჩიშ მერიდიანს უძახჷნა. გრძედი 0-შე 180°-შახ ნულოვანი მერიდიანიშ ბჟაეიოლშე უჯოხონა ბჟაეიოლიში, ბჟადალშე — ბჟადალიში. ბჟაეიოლიშ გრძედის დადებითის უძახჷნა, ბჟადალიშის — უარყოფითის.

მუჭოთ ლაზონაშ ნოღეფიშ უმენტაშინ, არტაშენს ხოლო ჭიფე ზუღაოძგაშე უღჷ, დოსქილადირი აკანი გვალას მეუღჷ, ნამუთ ობჟათეჸურე, კაჩკარიშ გვალეფიშ მასივშა გინმურს. ჰავა ლიბჷ დო ტიბჷ რე, ჩანს უჩა ზუღაპიჯიშ კლიმატშო ოსქვებური ჯალეფი დო ტყალეფი. ბჟაეიოლშე ვიწე უხურგანს, ბჟადალშე ათინა დო ვიჯა, ოორუეჸურე იუსუფელი. არტაშენიშ რაიონიშ ტერიტორიას ართ თარი ღალი მოურს: ფურტონა დო მუსხირენ მორჩილ ღალეფი: ქვანიწა რუბა, ბაკამანდრე, ბაჩი დო შხვა.

სავაი-მადჰოპური (ინგლ. Sawai Madhopur, ჰინ. सवाई माधोपुर) — ნოღა ინდოეთიშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, რაჯასტანიშ შტატის, სავაი-მადჰოპურიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

სტატიას მოჸონაფილი მოღე გერსხილი რე საზოგადოებრივი არხიშ 2006 წანას გჷნოღალირ დოკუმენტურ ფილმის ”როგორ დაეცა სოხუმი”. ავტორი მიხეილ ბასილაძე. რეჟისორი: ლევან ახობაძე. თარიღი: 2006.

იოსე ქირსეშ ჯვარცუნაფა — იოსე ქირსეშ წამება ჯვარმოცუნაფათ, ეპიზოდი, ნამუთ ითებუ იოსე ქირსეშ ნებეფით დო იოსე ქირსეშ მუმალი ნთხორუათ დო ამაღალებათ.

უოლ-სტრიტიშ გერი (ინგლ. The Wolf of Wall Street) — მარტინ სკორსეზეშ 2013 წანაშ ამერიკული ბიოგრაფიული ფილმი. ფილმი დორსხუაფილი რე ჯორდან ბელფორტიშ ათე ჯოხონობაშ საშინეფს. მუ ბელფორტი წორას უოლ-სტრიტიშ გერიშ ჯოხოთ რდჷ ჩინებული. ფილმი გინმოჩანს ნიუ-იორკალი ბროკერიშ გოდიდარაფაშ ისტორიას. დიკაპრიოქ მიღჷ ორქოშ გლობუსი საუჯგუშო არტისტი კოჩიშო მიუზიკლის ვარდა კომედიას.

ელ გრეკო (El Greco, შილებე კასტილიური დო ვენეციური ნინეფიშ კომბინაციათ "ბერძენი"; *1541 - 7 პირელი, 1614) — ესპანური რენესანსიშ ხანტუ, მოჭახნაკე დო არქიტექტორი. მუჭოთ წესი, დორხველურ ნახანდეფს ბერძენული ასოეფით ხეს მუთმაჭარანდჷ ედომუშამი ჯოხოთ: დომენიკოს თეოტოკოპულოს (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος), მუთ ღოზის გჷთმუსვანდჷ მუშ ბერძენულ წჷმოულობას.
ივანე პეტრეშ სქი პავლოვი (რუს. Ива́н Петро́вич Па́влов; დ. 14 ეკენია, 1849. რიაზანი, რუსეთი — ღ. 27 ფურთუთა, 1936. ლენინგრადი, რუსეთი) — რუსი მენცარი, აკადემიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.

კონკა, გვალაშ, მასივიშ დო ქჷნდჷრიშ უმაღალაში ნორთი. უღუ წვანდამი, მოკვარკვალაფირი, მობირტყალაფირი ვარა შხვა ფორმა, მუთ გოპიჯალაფირიე ემაგაფუ ქანეფიშ ლითოლოგიათ, ტექტონიკური ანგარიათ, დენუდაციური პროცესეფიშ ხასიათით. მოსოფელს უმაღალაშ კონკეფი რე ჯომოლუნგმა — 8848 მ (ჰიმალაი), ისმაილ სამანი — 7495 მ (პამირი); კავკაციონს — იალბუზი — 5642 მ.

ვედეფი (სანსკრ. वेद „რჩქინა“) — უჯვეშაში ინდური სიჭკვერაშრაგადუაშ წინგეფი, რელიგიურ-ლიტერატურული ძეგლეფი, მორალიშ დო სამართალიშ კოდექსეფი, ფილოსოფიური, ხანტურული, მითოლოგიური დინორეეფიშ მაღვენჯი, ნამუეფიშ აკოქიმინუაშ ნოფული ჯვ. წ. მაჟირა ვითოშწანურაშ უკული დინუ.

461 (ოთხოშ სუმენეჩდოართი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე V ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ 1-ა წანა.

პრაია (პორტუგ.: Praia — პლაჟი) — კაბო-ვერდეშ ნანანოღა დო თაშნეშე არძაშე დიდი ნოღა. იდვალუაფუ ატლანტიშ ოკიანეს, სენეგალიშ წყარპიჯწკჷმა. იდვალუაფუ კოკი სანტიაგუს. კოკის სქირე ჰავა რე. ნოღაქ დირსხუ XV ოშწანურას.

საბეჭვაიო — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 160 მეტრა, ზუგდიდიშე 16 კმ, 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1248 ადამიერი.

2077 (ჟირ ვითოშ სუმონეჩდოვითოშკვითი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-7 წანა.

გეოგრაფიაშ მაჟირა მიმალობა, ნამუქჷთ ანტიკურ პერიოდის ინისახჷნ, რდჷ დიხაშმარჩქინალა (ზოგადდიხაუჩაშრჩქინა), ნამუშ ჩარჩოეფს მირჩქინუაფუდჷ დიხაუჩაშ ფორმა, ორტყაფუეფი, სქირონაშ დო წყარიშ ურთიართრცხუ დო ხოლო მიარე ორთული მოლინაშ სამანჯელი. ათე მალობაშ დუმარსხუაფალი რდჷ თალეს მილეტელი (ჯვ.წ. 624-547). თინა რდჷ თიმწკჷმაიანი ედომუშამი ფილოსოფიაშ დო ზოგადო მენცარობაშ დჷმარსხუაფალი. თალესიქ ორთაშ მოლინეფიშ ენწყჷმა ცადჷ მატერიალისტურ ოსხირეფს. თის ოქიანუშ არზო ანუ მიარეფერუანი მოლინეფიშ დო მოღეეფიშ რსხუთ წყარი მიოჩქჷ. თიში არზით, ირფელქ წყარშე გორჩქინდჷ დო წყარო გინირთუ. თალესი ორთას შურდგჷმილო წერმიდგინანდჷ. ხოლო თალესის დიხაუჩა წჷმოდგინელი აფუდჷ, მუჭოთ კოკეფი, ნამუთ თიში არზით დიდ მოსოფელი ოკიანეს ინიფაფუდჷ. შედეგო თიში ნაარზუქ უკული ოსხირი ალურღჷ დიხაუჩაშ სფეროეფიშ იდეაშ საქვარს. თინა ჰილოძოისტი რდჷ.

ნოღა იდვალუაფუ ჰიმალაიშ კართეფს, თეშ გეშა თაქ კლიმატი ჭვემამიე. ნოღაშ გოხოლუას (დოხოლ. 30 კმ) მეხჷრჩანს წყარმალუ ბრაჰმაპუტრა, მარა ბრაჰმაპუტრაშ ლეხერი იდვალუაფუ ასამიშ შტატის.

1914 (ვითოშ ჩხოროშ ვითაანთხი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჯუმაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 13 დღა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-4 წანა.

სტალაგმიტი (ბერძენ. σταλαγμίτης – ჭვათი) — მინერალური ჭვათეფშე (თარო კირშე) აკოქიმინელი კონუსებური წჷმნარდუ, ნამუთ ეპონილი რე გჷმოფაქვილიშ ჯინჯშე ვერტიკალურო.
Zhou, Yiqin (2011). Compar[ison of] Fresh or Ensiled Fodders (e.g., Grass, Legume, Corn) on the Production of Greenhouse Gases Following Enteric Fermentation in Beef Cattle. Rouyn-Noranda, Qué.: Université du Québec en Abitibi-Témiscamingue. N.B.: Research report.

ათე პერიოდის გეოგრაფიული არზი ჭიი-ჭიეთ იდუდიშულებუდჷ ოოხვამერე დოგმეფიშე. ერთჷ დიხაუჩაშ სფერულობაშ იდეა დო თინაწკჷმა ართო პტოლემეშ კონცეფცია ევროპაშ ბჟადალი დო აზიაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯეფიშ სიხოლაშე.

არტაშენი კოლხეთიშ დო ეგრისიშ ომაფეეფშა, უკული ტრაპიზონიშ იმპერიაშა მიშმეშჷ. 1509 წანას ოსმალეთიშ იმპერიაშ ხეშა გინილჷ. 1916 წანაშ 15 ღურთუთას არტაშენი რუსეფქ ქიდეკინეს, მარა ბრესტ-ლიტოვსკიშ ზეშ გეშა 1918 წანაშ 11 მელახის კინ ოსმალეთის დართჷ.

2000 წანაშ ღურთუთაშე, აეროპორტიშ მამართვალი ოპერატორი რე TAV Airports (Tepe-Akfen-Ventures), ნამუქჷთ აეროპორტიშ გავითარაფალო, 1998 წანაშე, 600 მილიონი დოლარი ინვესტიცია დინოდუ. 2005 წანას, TAV-ქ გიმორძგუ ტენდერს აეროპორტიშ ომართალო 15,5 წანაშ გოძვენათ.

ვიწე ლაზური ზიტყვა რე დო ნოჸელას, შქერს შანენს. ლაზეფი თე ნოღას ბღეთის ხოლო უძახჷდეს. თურქეთიშ ნაციონალურ პოლიტიკაშ გეშა შხვა ტოპონიმეფწკჷმა ართო ვიწეშა ხოლო ჯოხოქ იჸუ თირელქ დო თის ფჷნდჷკლჷ ქოგიოდვეს, მუთ ითანგუ მუჭოთ ოთხირე, რთხინა.

167 (ოშ სუმენეჩდოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჯუმაშხა. თე წანა რე II ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-7 წანა.

ართამი საქორთუოშ ფაჩუაშე დო ემუშე სამარგალოშ (ოდიშიშ) ოთარეშ გიმორთუალაშ უკული ფუთი დადიაშ სათაროშა მიშმეშჷ. 1578 წანაშენ პერიოდულოთ ნოღა თურქეფიშ (ოსმალეფიშ) ხეს რდჷ. 1828 წანას, დიდი ლჷმაშ დო ზისხირწუმაშ დინოხოლე ფუთი თურქეფშე დოჩოლეს. 1858 წანას ოფიციალურო მეჩეს პორტული ნოღაშ სტატუსი, ოდო 1871-72 წანეფს ფუთის გინწყჷ მოლენ-კავკაციას მაართა რკინაშარაშ ღოზიქ — ფუთი-შორაპანი. 1863-1905 წანეფს ნოღაშ გოახალაფაშ საქვარშა ხე მოუთხჷდჷ ნიკო ნიკოლაძეს, ნამუთ თიშვანს ნოღაშ დუდმანჯღვერი რდჷნ. 1914 წანაშოთ ფუთის 20 000 მახორუ სქიდუდუ.

1932 წ. – თადა გოგუაშ ბუნა წჷმოძინათ ოკათ ზუგდიდც ჩუნატარებუ ორაიონე ოლიმპიადას. თაქ ბუნა დაჯილოვეს მენდალით, სიგელით დო 300 მანათით. მიკოწონებულქ იჸუ ბუნაშ ბირეფიშ თინუო დო ეთნოგრაფიული მეჯინალათ არძაშე უჯგუშო შერსულებაქ. თე წჷმოძინათ ფსუაჩანაფილი ლოტბარი ჟიდოჟი ატარენს კონცერტეფს ფუთის, სანაკის, გალს, ოჩამჩირეს, სოხუმს დო შხვ. აბანობურ პრესას ცქვაფას ვარკენა თადაშ ბუნას: „ქორთული ფოლკლორი თხილერი დო ჩუალირიე თე ბუნაშ გინოჩამათ; ჯგირი დო ოხვილური საქვარი უქიმინ თადა გოგუას ფოლკლორული ბუნაშ დორცხუაფათ დო ხალხური ბირეფიშ თინუო გინოჩამათ. თე საქვარი მოთაშოიანი საქვარიე დო თეშ გურშენი მარდიშ მეტი მუ მარაგადენა“, – იჩიებუდუ ლადო გეგეჭკორი.

XV ოშწანურას ნოღაშ აბანს იდვალუაფუდუ ოფუტე კორსინიანო, ნამუშ კვიდრით რდჷ პაპი პიუს II, სიენაშ პიკოლომინეფიშ ფანიაშე. თიქ უზოჯჷ ფლორენციალ არქიტექტორ ბერნარდო როსელინის გეგნუკეთებუდუკო ოფუტე იდეალურ რენესანსულ ნოღათ, მუქჷთ გეხორციალჷ 1459 წანაშ უკული. ნოდგჷმეფს შქას შანულამი რე ოკათედრე ოხვამე დო მიარერიცხუანი დარბაზეფი (პიკოლომინი, ბორჯია, კომუნალე, გონზაგა). პიენცას პირველო გჷმორინაფილ ნოღაშ დოგეგმარაფაშ რაციონალური სქემაქ უკულიანშო არქიტექტორეფშე გინოღალირქ იჸუ ევროპაშ ბრელ შხვა ნოღაშა. 1996 წანას, რენესანსული პიენცა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.
ბენდიშ არძა მაკათური ხვარენს ფსევდონიმს დო ეუძჷნა მუში ფსევდონიმიშ დჷმახასიათაფალი ამნახანტი. ათე ჟამო ბუნა აკმოდირთუ ათე მაკათურეფშე: Charlie Scene, Da Kurlzz, Danny, Funny Man, J-Dog, and Johnny 3 Tears.

სტივენ სიგალიშ მუმა რდჷ ურია, დიდა რდჷ ირლანდიარი. სტივენი მაჟირა ბაღანა რდჷ ფანიას. სტივენ სიგალიშ ბაბუქ ამერიკაშა იდჷ სანქტ-პეტერბურგიშე, რუსეთიშე.

ოსური ნინა (ოს. Ирон æвзаг ვარდა Иронау, სპარს. اوسِتی), ინდოევროპულ ნინეფიშ ფანიაშ ირანულ ბუნაშ ნინა რე; გენეტურო მითმიარსხუ სკვითურ-ალანურ ნინას. თაროგოფაჩილი რე ოორუე ოსეთის, თაშნეშე საქორთუოს (ცხინვალიშ რეგიონს დო ნორთობურო კანკალე რეგიონს), ყაბარდო-ბალყარეთის დო სტავროპოლიშ აკანს. ოსურ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა ასე 700 000-შახ რე.

ნახური ნინეფი — ნახურ-დაღესტანური ნინეფიშ გიმენბუნა, ნამუთ აკმაშქვანც ჩაჩნურ, ინგუშურ დო ბაცბურ ნინეფც. ნახური ნინეფი გოფაჩილიე ჩეჩნეთიშ დო ინგუშეთიშ რესპუბლიკეფც დო საქორთუოს ახმეტაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ზემო ალვანც.

ჯარალობური გეოგრაფია რე გეოგრაფიაშ ნორთი, ნამუთ იკათუანს ათე მენცარობაშ არძა ასპექტის, თი ოკითხეეფიშ უმოსის, ნამუეფით უხურგუო ოხუ ფიზიკურ (ორთულ) ელმოლს, დო თიჯგურა გეოგრაფიული დისციპლინეფიშ, ნამუეფით გურაფულენა წიმინდე ტექნიკურ ოკითხეფს.

შხირას ოკათჷ წირუეფს, უჸორს ოხვამური ჭურქულუა, კათოლიკეეფიშ ორღანიშ ხონარი. გიშაგორილო, გურს მოხვადუ თანაფაშ ცერემონიალ დო გურუგუჩამუ ექსტაზიშა მიშმაჸუნს. საჩემარო გინაფულენს მუსიკას. შეულებ ბრელ ხანს გვალო ბრელ ხანს გედირთას შარას დო გორსიმინაფილქ ურჩქილას როიალიშ ხონარსჷნ. ტერენტის უჸორდჷ ფაეტონით ფელური, პეულეფი, გიშაგორილო ვარდი დო ია. გურშა ქიხუტოლუანს იეფს დო მაართა აკნახვამილა მაჸალე ძღაბის მიარზიენს. ბორჯგიშაშკუმალირო დალეფშა ხოლო მეურს სუმარო წალენჯიხაშა, მარა თექ ბრელ ხანს ვაგარზინე დო მალას ირთუ ქართიშა. ტერენტის უჸორდჷ ქართი. იალონშე შქა სერშახ ღურელიშ შურცალო გილაგაგანდჷ ქართიშ შოშეეფს, ირიათო ნერვიული დო ფერდინაფილი, თუმა ებურძგონილი; ზოთონ-ზარხულ სოფილი ბარგი მიკაქუნს. ტერენტიშ ლერსეფიშ უმენტაშობა ღილე ცაშ თუდო რე ჭარილი.

1708 (ვითოშ შკვითოშ ბრუო) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 11 დღა. თე წანა რე XVIII ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-8 წანა.

მუჟამსჷთ კენიას ტურიზმიქ გოპეულუნ, მასაეფს ვეშიალებეს სავანეფშა მუნეფიშ კონტროლიშ ღვენჯობაქ. ტურიზმის პრაქტიკულო ვაგუჯგირებუ მასაეფიშ რინა. მასაეფი სურათიშ დუდიშულო გჷნოღალაშ კვარზალს ვერძენა ფარაშ გინოგაფაშ უმუშო დო გლახათ უჯინენა „კორსანტული“ ფოტოეფიშ გჷმობჟინაფას.

უტარ-პრადეში (ჰინ. उत्तर प्रदेश; ურდუ: اتر پردیش‎‎; ინგლ. Uttar Pradesh) — შტატი ინდოეთიშ ოორუეს. შტატიშ ნანანოღა — ლაქნაუ, უდიდაში ნოღა — კანპური. შხვა უდიდაში ნოღეფი — აგრა, ალიგარჰი, აიოდჰია, ვარანასი (ბენარესი), გორაკჰპური, ალაჰაბადი. მახორობა 199 581 477 ადამიერი (1-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011 წ.). "უტარი" ჰინდიშე გჷნოთანგუათ შანენს "ოორუეს"", "პრადეში" — "ოლქი", "ქიანა".

სანტალი ნინა — ინდოეთიშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა, თაშნეშე მუსხირენ მუდანობაშ მორაგადე ოხორანს ბანგლადეშის, ნეპალს დო ბჰუტანს. თე ნინაშა რაგადანა სანტალეფი.

2001 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანდჷ 23 464 ადამიერს. მუნეფიშ აბსოლუტური უმეტაშობა კეჩუაშ კათა რე. 99,2%-შო ოდაბადური ნინა რე კეჩუა.
ლუარა (ფრანგ. Loire, ბრეტ. Liger, ოქსიტ. Léger, ლათინ. Liger) — საფრანგეთიშ უგინძაში წყარმალუ. იჭყაფუ არდეშიშ დეპარტამენტის დო მიაძინუ ატლანტიშ ოკიანეს. სიგინძა 1,013 კმ. ღანჩოშ ფართობი რე 117,001 კმ² .

კოკი ბარბუდა კოკი ანტიგუაშ ოორუეშე 40 კმ-ს იდვალუაფუ, კოკიშ ობჟათეშე იდვალუაფუ მონსერატიშ დო გვადელუპაშ კოკეფი, ოორუეშე დო ბჟადალშე — ნევისი, სენტ-კიტსი, სენ-ბართელემი დო წიმინდე მარტინიშ კოკი. კოკიშ ფართობი - 161 км², უმაღალაში კონკა — ლინდსეიშ ქჷნდჷრი (44 м), ნამუთ კოკიშ ოორუე-ბჟადალშე იდვალუაფუ. კოკის მუსხირენ ფაქვა უღუ.

647 (ამშოშ ჟარნეჩდოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე VII ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-7 წანა.

დუდი (Caput) — ადამიერიშ ვარდა ჩხოლარიშ ნორთი, ნამუსჷთ იდვალუაფუ ტვინი, ორწყებელი, რჩქილაშ დო შუროღალი ორგანოეფი. გაგაჩამეფს დო ჭანდეფს ზოხო დუდეფი ხოლო უღუნა.

ამერიკული მუსიკაშ დაჯილდოება დარსხუ 1973 წანას დიკ კლერკიქ. მაართა ცერემონიალი იჸონჷ როდნი ალენ რიპიქ დო რიკი სეგალიქ მაიკლ ჯექსონ დო დონი ოსმონდწკჷმა ართო.

კარტოგრაფიული არზუანობაშ უდიდაში წვანჯის წჷმარინუანს კლავდიოს პტოლემეშ (დოხოლ. 90-168 წწ.) ხანდეფი. თიში თარი გეოგრაფიული ხანდა რე „გეოგრაფიაშ ომაჯღვერე“ 8 წინგო. ართი ჸურე, პტოლემექ გეოგრაფიაშ ასტრონომიული თოლწონუათ მეუდირთჷ. მაჟირა განშე, თინა ოცადუდ, ნამდა თიშო ჩინებული ოქიანუ გეუძინუდკო რუკას. დამუშუ კარტოგრაფიული პროექციაშ თეორია. მუჩეს 8000 ვითოში პუნქტიშ კოორდინატეფი. ნახანდას ოხოლ დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ 27 რუკა. მიარე ოშწანურაშ გოძვენას პტოლემე სქიდუდ გეოგრაფიაშ დიდ ავტორიტეტო.

დიხაშთუდოლენი წყარმაშაყარუ ფატარი ქანეფიშ შჷრეეფიე, ნამუშეთ წყარი წყარმალუშ რშვილს ენმიკათინუაფუ. თიშ გეშა ნამდა დიხაშთუდოლენი წყარმაშაყარუშ ხურგეფიშ დოდგინუა პრაქტიკულო ძნელიენ,წყარმალუშ ღანჩოშ გოხურგუაშ ბორჯის, ხვალე დიხაშთუდოლენი წყარმაშაყარუს გურიშხონარენა. ხურგეფი ზოხოიანი წყარმალუეფიშ ღანჩოეფიშ შქას წყარგჷმართალეფს გჷთმოჸუნა.

ბარომეტრი (ჯვ.-ბერძენ. βάρος — „სიმონკა“ დო μετρέω — „ბზიმუნქ“) — ატმოსფერული წნევაშ ოზჷმალი მონწყილობა. ვარჩხილიშწყარიშ ბარომეტრი 1644 წანასს იტალირ ევანჯელისტა ტორიჩელია აკოქიმინჷ. მორო, ვარაუდეფი რსებენს, ნამჷ-და იტალიარ მათემატიკოს დო ასტრონომ გასპარო ბერტიქ მოხვამილაფირო აკოქიმინჷ წყარიშ ბარომეტრი, დოხოლაფირო 1640-1643 წანეფს. 1631 წანას, ფრანგ მენცარ დო ფილოსოფოს რენე დეკარტიქ წჷმარინუ ატმოსფერული წნევაშ ოზჷმალი მონწყილობაშ პროექტი, მორო ვარსებენს მუთუნნერი დადასურება თიშ, ნამჷ-და თი პერიოდის მოქიმინჯე ბარომეტრი რსებენდჷნ.

ჯოხო გისიმუ გიტარისტობათ მუში როკ ბუნას ბიჟელო დუგმე, ნამუსით ბოსნიაშ სუმხოლო ეთნიკური ბუნაშ მონძეეფი ოკათუდეს - მუსლიმეფი, ხორვატეფი დო სერბეფი. საირქიანო მასშტაბით თიში არძაშე ჩინებული ნახანდეფი თიში მოჯგირეშ ემირ კუსტურიცაშ ფილმეფს მეუძჷ (ციგანეფიშ ბორჯი, არიზონა - ორცება, დიაფალი მარგო, ღურღუმი).

ტერიტორიაშ ფართობი - 112 კმ² (6-ა აბანი მორსხუე ტერიტორიეფს შქას). ტერიტორია აკმოდირთუ ჟირი ნორთიშე: მაართა ნორთი (ნოღა დამანი მახურგე ოფუტეეფიშამო) იდვალუაფუ მატერიკის დო გუჯარათიშ შტატის გვერდო ანკლავს წჷმარინუნს, მაჟირა ნორთი — კოკი დიუ, გუჯარათიშ ჩქონი ქათჰიავარშე ობჟათეშე იდვალუაფუ.
ჩაჩნურიშ დო ინგუშურიშ ფონეტიკაშო დუმახასიათაფალი რე წოროხონარიელეფიშ ძაკი დო ხონარიელეფიშ რთული სისტემა. ბაცბურ ნინას მაპალუაფუ ჸუნგა ლატერალი. სპირანტი დო ხონარიელეფიშ სისტემა ალაზიმაფათ ძაკი რე, ზიტყვაშ ეკონიას შილებე უღუდას კულე ხონარიელეფი ე, ი, ო, უ.

1824 (ვითოშ ბრუოშ ეჩდოოთხი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-4 წანა.

1323 (ვითოშ სუმოშ ეჩდოსუმი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XIV ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-3 წანა.

სინანი (15 პირელი, 1489, ოფუტე აგირნასი (კაისერიშ გოხოლუას) — 17 კვირკვე, 1588(1588-07-17), სტამბოლი) — ოსმან არქიტექტორეფშე დო ინჟინერეფშე ართ-ართ ჩინებული რე. ედომუშამი ჯოხო აბდულმენან ოღლუ სინანედინ იუსუფი (თურქ. Abdülmennan oğlu Sinaneddin Yusuf), თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ ხოჯა მიმარ სინან აღა (თურქ. Hoca Mimar Sinan Ağa — პატჷნი მარწაფალი არქიტექტორი სინანი) დო უბრალოთ მიმარ სინანი (თურქ. Mimar Sinan — არქიტექტორი სინანი). 1538 წანაშე, ოსმალეთიშ თარი არქიტექტორიშ დო ინჟინერიშ პოსტის ოაკოგაფე საქვარებს აწარმენდჷ, სულთან სულეიმან I-შ დო თიში მონძეეფიშ, სელიმ II-შ დო მურად III-შ ბორჯის. უნჯღვერდჷ ომენოღალე დგჷმილეფიშ აკოგაფას — მეჩეთეფი, მუსულმანური დაჭყაფური სკოლეფი (მექთები), აკვედუკეფი, თაშნეშე ჯიხეფი, ხინჯეფი დო სულთანიშ ოურდუმე ლაშქარობეფშო გინაულარეფს. ჩინებული ყორშეფიშ როქსოლანაშ დო თიში მავზოლეუმიშ დჷმაპროექტაფალი.

მორდია II (ინგლ. The Godfather Part II) — ამერიკული კინოაკადემიაშ ოსკარიშ მაღვენჯი ფილმი, ნამუთ გინოღალირი რე 1974 წანას, ფრენსის ფორდ კოპოლაშე, მარიო პიუზოშ სცენარიშ მეჯინათ. ფილმის ოკათუნა არტისტეფი: ალ პაჩინო, რობერტ დიუვალი, დაიან კიტონი, რობერტ დე ნირო, ჯონ კაზალე, ტელია შირი, ლი სტრაზბერგი დო შხვა.

მუჟამსჷთ 1956 წანას, თე პოლიტიკურ ართულქ რეორგანიზაფილქ იჸუნ, ჸოფილი სახენწჷფო მალერკოტლაშ ტერიტორიაქ პენჯაბიშ ნორთო გჷნირთჷ. ნოღა იდვალუაფუ სახენწჷფო ავტომაგისტრალი სანგრური-ლუდჰიანაშ ღოზის (ნომ. 11) დო ლუდჰიანა-დელიშ მაჟირაფონი რკინაშარაშ ღოზის. ნოღა ლუდჰიანაშე 50 კმ-ს დო სანგრურშე 35 კმ-ს იდვალუაფუ.

1283 (ვითოშ ჟიროშ ოთხონეჩდოსუმი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XIII ოშწანურაშ მა-9 დეკადაშ მა-3 წანა.

1559 (ვითოშ ხუთოშ ჟარნეჩდოვითოჩხორო) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XVI ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-9 წანა.

სანტიაგო-დე-ჩუკო — ლა-ლიბერტადიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე სანტიაგო-დე-ჩუკო. პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 57,526 ადამიერს, ფართობი რე 2,658.96 კმ².

XI ოშწანურაშ არძაშე დიდი გეოგრაფი რდჷ ალ-ბირუნი, ნამუთიქ დიდი ხანი შარალუას ატარჷ დო ოსხირამო იგურუ ირანიშ გვალეფი დო ხოლო ცენტრალური აზიაშ დიდი ნორთი. ფარსაკო ეჭარჷ ინდოეთი. რაგადანს გეოგრაფიულ პროცესეფშე.

ოზურგეთი — ნოღა საქორთუოს. გურიაშ რეგიონიშ დო ოზურგეთიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 20 636 მახორუ. ოზურგეთის რე შემოქმედიშ ეპარქიაშ რეზიდენცია.
ალმახანურ ოსურ ნინაქ გჷმიქომინჷ ირანულნინამი მახორობაშ კათაფათ ოორუე კავკაციაშ აკანური მახორობაწკჷმა, ნამუქჷთ თათარ-მონღოლეფიშ დო თემურლენგიშ მიშაკათინიშ ბორჯის ცენტრალურ კავკაციაშა ირტეს. თეშნერო, ოსურ ნინაქ გედიდარჷ ინდოევროპული ნინეფიშო ურჩქვანელი ლექსიკათ (აშკარათ ადიღეური, ნახურ-დაღესტანური დო ქართველური წჷმოულობაშ ზიტყვეფით), თეჯგურა ირაგადინე ფონოლოგიურ აკოდგინალუაშე ხოლო. 28 წოროხონარამი რე (მ. შ. კვათჷრეფი — კ, წ, ჭ, ტ, პ) დო 7 ხონარამი. ნინას 9 რთაფა უღუ. რთაფა აგლუტინაციური რე, უღულაფა — ფლექსიური. ოსურ ნინას ძალამ კომპლექსური გრამატიკა უღუ. ოსურ ნინაქ ჯვეშირანული ნინაშ მიარე მუშობურობეფი ქისქილიდუ. ოსური რთაფა აკმოდირთუ 8 რთაფაშე.

54 (ჟარნეჩდოვითაანთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანა რე I ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-4 წანა.

მარტინ ლუთერი (დ. 10 გერგობათუთა, 1483, აისლებენი — ღ. 18 ფურთუთა, 1546, აისლებენი) — გერმანალი ბერი, პაპა, პროფესორი, თეოლოგი დო ოხვამეშ რეფორმატორი. თიშ გურაფეფქ ოსხირი გუჭყეს რეფორმაციას დო ტომბა ნოქური გიოხუნუ ლუთერანული დო პროტესტანტული ტრადიციეფიშ დოქტრინეფს დო კულტურას, თეშ, მუჭოთ საართოთ ბჟადალური ცივილიზაციაშ გოვითარაფაშ კურსის.

ვესპუჩიშ შარალუეფი ჩინებული რდჷ ევროპაშო, მუჟამსჷთ თიშ ანგარიშეფქ გჷმიბჟინჷ 1502-1504 წანეფს. 1507 წანას მარტინ ვოლდსიმიულერქ გჷმაბჟინუ მოსოფელიშ რუკა, სოდგათ ახალ კონტინენტის თიქ „ამერიკა“ ქიგიოდჷ, ვესპუჩიშ მაართა ჯოხო. გენართეფი წიგნის ვოლდსიმიულერქ გჷმაბჟინუ ვესპუჩიშ ართ-ართი ანგარიში, ნამუქჷთ გჷშეჭანუ კრიტიკა ვესპუჩიშ მეხჷ, მუჭოთ ქრისტეფორე კოლუმბიშ დიდებაშ მუში დუდიშა მიმაჭარაფალშა. უკულიან მეგორაფეფს, მავითობრუო ოშწანურას ვესპუჩიშ შხვა ჭარილეფიშ ძირაფაწკჷმა გერკვუ, ნამუდა თეიშახ გჷმობჟინაფილი ანგარიში რდჷ ღოლამირი ვესპუჩიშით ვარინ, შხვეფიშით.

ორთა: უმაღალაში კონკა - ფოგელ-პიკი 2.042; წყარმალუეფი (კმ) – ნიგერი 1.170 (ართო 4.184), ბენუე 800 (ართო 1.400 კმ); ტობა (კვ.კმ) - ჩადი 3.800 (ართო 16.300); კლიმატი - ეკვატორული, ტროპიკული.

ემი პემბერტონი ინგლ. Amy Pemberton რე ინგლისარი არტისტი. თინა ჩინებული რე გიდეონი-შ ხონარით სერიალს ჭუმენერიშ ლეგენდეფს დო ენენა გლენმორიშ ხონარით ლაჸაფის ოხვისტეეფიშ ლაჸაფიშ ვიდეო ლაჸაფის.

თე ტერმინეფი გჷმირინუაფუ პოლიტიკურ სიტუაციეფს. სამანგათ, მუდგა იჸინ პრაქტიკას შილებე არსებენდას დე ფაქტო, სოდეთ კათა/ჯარალუა მეჸუნს გორკვიაფილ პრინციპის/აპიჯალას მუჭოთ კანონს, მარა სამართალებურო თეჯგურა კანონი ვაარსებენს. მაჟია კუნთხუთ, მუდგა იჸინ პრაქტიკას შილებე არსებენდას დე იურე, მარა ჯარალუაშენი ჩინებული/აღიარარაფილი ვარდასინ.

დუდშე ოშინალი რე ქრისტეფორე კოლუმბიშ (1451-1506 წწ) დიდებუანი შარალუა, მუთით ირფელქ ამერიკაშ (1492) მეგორაფათ გეთუ. ამერიკაშ გონწყუმას მაყუნჷ მოსოფელიშ ეკონომიკური, ეთნოგრაფიული, პოლიტიკური დო ომენცარე რეზონანსიქ. ედომუშამო კოლუმბიქ ამერიკაშ მიმალობათ ღოლუ ოთხი შარობუა:

224 (ჟიროშ ეჩდოოთხი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანა რე III ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-4 წანა.

2151 (ჟირ ვითოშ ოშ ჟარნეჩდოვითაართი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XXII ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ 1-ა წანა.
პლანეტა მარსქულს, მუჭოთ ჩინებული რე 62 ორთაშობური ალმაშარე ყუნს დოდასურაფილი ორბიტათ, ნამუეფშე 53-ს დორხველი ჯოხო უღუ. ალმაშარეეფიშ უმენტაშობა მორჩილი ზჷმაში რე დო ქუაშ ოსხირშე დო ჸინშე აკმოდირთუ. თინეფშე კანკალე ძალამ მაბარჩხალე რე, ნამუეფსჷთ მაღალი ემასარკალი მუშობურობა უღჷ. მარსქულიშ 24 ალმაშარე — რეგულარული რე, ალაზჷმაფათ 38 — ვარეგულარული.

1557 (ვითოშ ხუთოშ ჟარნეჩდოვითოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XVI ოშწანურაშ მა-6 დეკადაშ მა-7 წანა.

პარკის ხე მუდგაზმარენი უვანაფერაში გვარობაშ ჩხოლარი, თინეფ შქას ეთიოპიური გერი, ბაბუინი გელადა, კჷრდეშ თხა დო ტყარი თხა, ნამუთ თელ მოსოფელს ხვალე თაქი ხე. თაშნეშე გოფაჩილი რე კარაკალი. პარკიშ ტერიტორიას ხე 50 გვარობაშ მაფურინჯე, თინეფ შქას ბატკანძერი.

ეტიმოლოგია: ჯოხოდვალა მოურს ნოღა პორტუშე, ნამუშ ჯვეში ლათინური ჯოხო რე Portus Galle, ანუ გალეფიშ (ჯვეში კელტური ტომი) ონიშოლი. რომალეფს თე ქიანაშა ლუზიტანია უჯოხოდეს.

არგენტინაშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას დეპარტამენტიშ მახორობა 11 141 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 11 076 კმ² რე.

ტერენტი გრანელიშ პოეზიაქ კონკას მიანჭჷ 1924 წანას. თე პერიოდის თიქ გჷშაშქჷ ახალი ლერსეფიშ წინგი „Memento mori.“ დუდშე, წინგიშ დუდჯოხო ოკო რდჷკო „ფურინელი დღალეფი“ („გაფრენილი დღეები“), მარა თი დღალეფიშ საქორთუოშ სიტუაციაშ გეშა დუდჯოხო დუთირუ დო გიორთჷ „Memento mori“ - იალონს სტამბაშა მიდართჷ, კათელს ჯოხო დოუთირუ დო ქიგიოდჷ „Memento mori“ (ლათინურო: რშუდას ღურა). თე წანას ტერენტის დიდ ლიტერატურლ ონჯუა მუნწყის დო სპეციალური გაზეთი ხოლო გეგშუშქვეს, სოდგა ივანე გომართელი, გიორგი ნადირაძე, კონსტანტინე კაპანელი, ვასილ ბარნოვი, პლატონ კეშელავა დო შხვეფი მაღალი აკოფასებას არზენდეს ტერენტიშ ლერსეფს.

1839 (ვითოშ ბრუოშ ეჩდოვითოჩხორო) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-4 დეკადაშ მა-9 წანა.

დებადჷ კრეტას, ნამუთ თიმ პერიოდის ვენეციაშ რესპუბლიკაშ ნორთი რდჷ. 26 წანაშ ხანს ვენეციაშა გეგნორთჷ ოგურაფუშა, მუთ თიმ ხანო რჩქვაელობური მოლინა რდჷ ბერძენი ქომოლკოჩეფშო, ნამუეფსჷთ უჯგუში გონათუაშ მეღება ოკოდესჷნ. 1570 წანას თიქ რომშა გეგნორთჷ, სოდე სახელოსნოს გჷთმონწყუნს დო ნახანდეფიშ თელ სერიას აკმოქიმინუნს. იტალიას რინაშ პერიოდის გოფაჩუ ელ გრეკოქ მუში სტილი ვენეციური რენესანსიშ მანიერიზმიშ ელემენტეფით. 1577 წანას თიქ ტოლედოშა, ესპანეთიშა, გჷნორთჷ, სოდე თელარაშ ბოლოშახ სკიდუ. ზუსტას ტოლედოს აკოქიმინ თიქ მუშ საუჯგუშო ნახანდეფი.

ასეიანი ბორჯის მაიტჰილი, ბჰოჯპური დო შხვა მერკეთ გოფაჩილ ნინეფი ბჟაეიოლინდური ნინეფიშ (თაშ გედვალირი ბიჰარული ნინეფი) ბჟადალი ბუნას ორხველჷ, ჰინდიშე გჷშაკერძაფილო, ცენტრალურინდური ნინა რე. უმოსი კინოხიანი რკუეფს მაიტჰილს ჰინდიშ ვარდა ბენგალურ ნინას მითმიოკოროცხანდეს.

პოლიტიკა, მუჭოთ მენცარობა დითმიგურუანს სახენწჷფოშ ღანკეფიშ მეჭირინაფაშ ხერხეფს. აშხვავენა დინოხოლენ დო გალენურ პოლიტიკას. თინეფშე მაართა გჷთმითანჯუ თი ღანკიშ დინორეთ, ნამუსჷთ ისახენს თარობა დო ჯარალუაშ მამართალი კლასეფი, დო თი საშვალებეფით, ნამუთ თე ღანკეფი მიჭირინუაფუ. დინოხოლენი პოლიტიკაშ ღაკნის შილებე უღუდას ხასიათი:
შინქ დებადჷ ნიუპორტ უელსის, ბრიტანეთის. ჸუნს უკლაში და ჯოანა. ჭიჭე ასაკის ლაჸაფენდ კუჩხბურთის, მორო მარდუობას მიოდინუ ინტერესი ათე ლაჸაფიშ ჸურე. მირდჷ თეატრალურ ფანიას. თიში ჟირხოლო მასქერი ლაჸაფენდჷ თეატრის. თიქი 1991 წანას ბაკალავრიშ ხარისხი დეცჷ.

არაკარი — ფართოკონუსამი სტრატოვულკანი ოორუე-ბჟადალ არგენტინას, სალტაშ პროვინციას, ჩილეშ სახენწჷფო თანჯაწკჷმა. მისი კრატერიშ დიამეტრი 1,5 კმ რე. თაქ იდვალუაფუ კრატერული ტობა ხოლო. ვულკანი იდვალუაფუ ატაკამაშ პლატოშ ძგას, ნამუთ მუშ განშე ატაკამაშ ტიოზიშ ბჟაეიოლ განშე იდვალუაფუ. არაკარიშ აკა აქტივობა დოფიქსირაფილი რე 1993 წანაშ 28 მელახის, მუჟამსჷთ კრატერშე ორქიქ დო ფურიალექ ეშაციუ.

1993 წანას რინელი ჩეხოსლოვაკიაშ რესპუბლიკაქ ხავერდოვანი რევოლუციაშ შარათ შვიდობიანო გირთჷ ჟირ დუდიშულ სახენწჷფოთ - ჩეხეთიშ რესპუბლიკათ დო სლოვაკეთიშ რესპუბლიკათ. 2003 წანაშახ ქიანაშ პრეზიდენტი რდჷ რინელი დისიდენტი დო დრამატურგი - ვაცლავ ჰაველი. 1999 წანას ქიანაქ ნატოშა მიშელჷ, 2004 წანას - ევროკავშირშა.

2006 წანაშ მუნაჩამუეფით ახალი ზელანდიაშ მახორობაშ მეხოლ.56%, ქირსიანობაშ არძაშე უმოსი დენომინაციეფი წჷმორინაფილიე ანგლიკანეფით (14,9%), ლათინური გეზაშ კათოლიკეფით (12,4%), პრესვიტერიანეფი (10,9%), მეტოლისტეფით (2,9%), ბაპტისტეფით (1,3 %), შხვა ქირსიანეფით (9,4%), ახალ ზელანდიას ინდუიზმიშ დო ისლამიშ წჷმმარინაფალეფი შხუ რელიგიურ თემეფს წჷმარინუანა. შხვა რელიგიეფიში დო კონცეფციეფიშ წჷმმარინაფალეფიშ მუდანობა 0.5%-იე. ქიანას მოქმედენს მაორეფიშ სექტეფი-რაიტანა დო რინგაუ, ნამუშ გურაფა წჷმარინუანს კვიდრეფიშ რელიგიაშ დო ქირსიანეფიშ დორხველ დუს. ახალი ზელანდია რელიგიური კუნთხუთი მიარეფერუანი რე, თაქ ქირსიანობაშ დო კვიდრი მახორობაშ რელიგიური სიწიმინდეეფი ართიანშა აკმიწყორუ. თაშნერი ანალოგიური მოლინა ლაოსიშ რელიგიურ სტრუქტურეფს ვეგორე.

დეკლარაციაშ მეღებაშ (მარა უხემუჭარუ) დღა, 4 კვირკვე, ააშ-ს დუდიშულაშ დღათ იკოროცხუ. დეკლარაციაქ იჸუ მაართა ოფიციალურ დოკუმენტიქ, ნამუსჷთ კოლონიეფი „ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფო“ მიშინუაფუ.

946 (ჩხოროშ ჟარნეჩდოამშვი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანა რე X ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-6 წანა.

ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია გჷმასინთუანს სსრკ დო შხვა სოციალისტური ქიანეფიშ მოსოფელიშ ისტორიულ მეჭირინაფეფს ეკონომიკაშ დო კულტურაშ, მენცარობაშ დო ტექნიკაშ დარგეფს; საირქიანო კომუნისტური, მუშეფიშ დო ერუანულ-გუმადუდიშალაფარი ყარაფიშ გოვითარაფაშ ისტორიულ გჷმოცადილუას.