Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
KAIRA lea iehčanas passiivalaš vuostáváldi, mas lea LOFAR-anteannat ja signálagieđahallanbiergasat. KAIRA sáhttá doaibmat maiddái Norgga Romssas EISCAT VHF -rádára vuostáváldin dahje dahkat oktasaš mihtidemiid eará lagasguovllu VHF-apparáhtaiguin. KAIRA ráhkaduvvui geahččalanbiergggasin EISCAT_3D projeavtta várás, mas plánejuvvo stuorra biđggiidahtton áibmogearderádára ráhkadeapmi.

Norðurland vestra lea okta Islándda gávcci regiuvnnas. Regiuvnna oaivegávpot lea Sauðárkrókur. Dan olmmošlohku lea 7 386 ássi (2007) ja viidodat 12 737 km².

Sámi eatnandieđalaš namma Skániin (knr 1913) guoská báikenamat Skániid gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.

Čuoigan-MM 2013 lea 50. čuoigan-MM mii ordnejuvvo Val di Fiemmes Itálias guovvamánu 20. beaivvi rájes gitta njukčamánu 3. beaivvi rádjai jagis 2013. Val di Fiemme lea ordnen čuoigan-MM:a guktii ovdal; jagiin 1991 ja 2003.

Janne Antero Seurujärvi (r. miessemánu 15. 1975 Anáris) lei Suoma vuosttaš sápmelaš riikkabeaiveáirras. Son lei maid vuosttas Suoma riikkabeaiveáirras, gii lei eret Soađegili davábealde. Seurujärvi ii ieš hála sámegiela, muhto su áhči eatni eatnigiella lei anárašgiella.

Islánddaheasttaid máttut bohte Islándii várra vikiŋgaáigge skandinávaid mielde jagiid 860 ja 935 gaskkas. Dáža ođđaássiid čuvvo sisafárrejeaddjit Irlándda, Mansullo ja Skotlándda oarjesulluid dáža koloniijain. Dát maŋit ođđaássit bukte mielddiset ponniid, mat eará báikkiin čálge vehážiid mielde shetlánddaponnin, badjeeatnanponnin ja connemaran. Dát seahkanedje ovddeš elliin. Lea maiddái vejolaš, ahte heasttain lea leamaš oktavuohta jakutiaponniin, ja nálli muittuha fysalaččat maiddái Norgga ivggoheastta. Eará nálit, main leat seammasullasaš iešvuođat go islánddaheasttain, leat omd. fearsulluidponni ja Norgga vuotnaheasta. Sullii 900 jagi dassái geahččaledje lasiruossanahttit nuortavara nállái, man čuovvumužžan eallit hedjonedje. Jagi 982 Islándda Alþingi (parlameanta) ásahii lágaid, mat gilde buktimis heasttaid Islándii ja nie heaittihedje ruossanahttima. Náli leat dál šaddadan Islánddas buhtisin badjel 1 000 jagi.

Wolfgang Amadeus Mozart (IPA2 ˈvɔlfgaŋ amaˈdɔʏs ˈmotsaɐt, gástanamma Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart) (ođđajagimánu 27. 1756 – juovlamánu 5. 1791) lei šuokŋadahkki.

Ođđajagimánu 1. beaivi (ođđajagebeaivi, ođđabeaivi) lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 1. beaivi. Jagis leat vel 364 beaivve (gárgádusjagis 365).

Makedonia dásseváldi (ja Ovddes Jugoslávian dásseváldi Makedonia) lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea su. 2 miljovnna ássi (2008), ja dan viidodat lea 25 713 km². Dan oaivegávpot lea Skopje.

Ruong lei maid mielde sámepolitihkas ja vuođđudeamis SSR:s, Svenske Samarnas Riksförbund (Ruoŧa Sámiid Riikasearvi), 1950:s. Son lei sátnejođiheaddji SSR:s áigodagas 1959-1967. 1960:s 1973:a rádjái lei son redaktevra Samefolket aviissas.
Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

Ullensvang lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 403 ja viidodat lea 1 399 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kinsarvik. Ullensvang rádjegielddat leat .

Pakistan dahjege Pakistána - Palau - Panama - Papua-Ođđa-Guinea - Paraguay - Peru - Pitcairn - Polska dahjege Polská - Portugála - Príncipe - Puerto Rico

Botswana dahjege Botswana dásseváldi lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin ja oarjin Namibia, davvin Zambia, nuortin Zimbabwe ja lullin Lulli-Afrihkká. Botswana oaivegávpot lea Gaborone. Botswana lea rikkis eana.

Kloasttar nággárušai sitkadit ja lihkostuvai dorvvastit kloastara eallima joatkašuvvama, muhto skábmamánus 1939 álggii dálvesoahti, mii botkii buot plánaid.

Joroinen (ruoŧagillii Jorois) lea Suoma gielda Lulli-Savo eanangottis. Joroinen rádjegielddat leat Juva, Leppävirta, Pieksämäki, Rantasalmi ja Varkaus.

Predikatiivvat, mat karakteriserejit objeavtta, leat sámegielas oalle hárvenaččat (Pizzaid Máret ráhkada hui buriid), muhto genetiiva-akkusatiiva-hápmásaš predikatiiva sáhttá dávjá karakteriseret subjeavtta (Pizza lei Máreha). Leat-vearbba lassin predikatiiva laktása dávjá maiddái dynámalaš šaddat-verbii (Dát pizza ii šaddan nu buorre).

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane
Dego máŋggat eará durkalaš gielat lea uiguragiella agglutinatiiva SOV-giella mas lea vokálaharmoniija. Dat ii juoge substantiivvaid nominalklássaide sohkabeali mielde. Dat mii lea erenoamáš uiguragielas, erenoamážit davvisuopmaniin, lea vokálaredukšuvdna ja metafoniija, mii gohčoduvvo maid namain umlaut.

Hillary Diane Rodham Clinton (riegádan golggotmánu 26. b. 1947, 70 jagi) lea amerihkálaš politihkar, gii ovddasta Demokráhtalaš bellodaga. Son lei New Yorka senáhtor jagi 2001 rájes 2009 rádjai ja dan maŋŋel olgoriikkaministtar Barack Obama ráđđehusas jagi 2009 rájes 2013 rádjai. Son lei maiddái Demokráhtaid evttohas USA presideantaválggas 2016:s.

Birgon (dárogillii: Bergen, kveanagillii: Peruna) lea gielda Hordalándda fylkkas. Birgona gieldda Birgona márkan lea gieldda hálddahusguovddáš, Hordalándda fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot ja Norgga nubbin stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 268 926 ja viidodat lea 466 km².

Gabon - Gaska-Afrihká dásseváldi - Gámbia - Gárjila dásseváldi - Georgia - Ghana dahjege Gháná - Gibraltar dahjege Gibráltár - Giinná - Greika - Grenada dahjege Grenádá - Grenadiinnat - Guatemala dahjege Guatemálá - Guinea - Guinea-Bissau - Guyana

Siida-sámemusea vurke iežas čoakkáldagaide Suoma sámiid vuoiŋŋalaš ja ávnnaslaš kultuvrra ja ovdanbuktá dan iežas čájáhusain ja prentosiin. Sámemusea váldodoaibmabáiki lea Siiddas Anáris. Sámemusea doaimmahagat, čoakkáldathálddahus, čájáhusbuvttadeapmi ja eará mávssolaš doaimmat gávdnojit Siiddas. Sámemusea Siida bajásdoallá maiddái Nuortalaččad Árbevierrodálu Anára Čeavetjávrris.

Dán čuolmma čoavdimii evttohuvvo maiddái kosmalaš inflašuvdna, mii sihkku buot feaillaid áicon máilmmiávvosis seamma lahkai go dat duolbbasmahtii dan geometriija. Nubbin molssaeaktun inflašuvdnateoriija lassin horisonta-, duolbbasvuohta- ja magnehtalaš monopolaid čuolmmaide evttohuvvo Weyl sodjohypotesa.

Eanaš politihkalaš fápmu lea “House of Commons” dan dihte go sii ovddastit álbmotválljen oasi parlameanttas. “House of Lords” lea unnán politihkalaš fápmu ja oktoráđđenvuogis ii leat fápmu oba ge. Dáinna lágiin lea álo leamašan, muhto čuohtejagiid čađa lea eanet ja eanet fápmu fievrriduvvon álbmogii.

Lena Meyer-Landrut (r. miessemánu 23. 1991) lea duiskalaš lávlu. Son vuittii Eurovision lávllagilvohallama jagis 2010. Son vuittii gilvohallama lávllain Satellite, man šuoŋa Julie Frost ja John Gordon leigga dahkan.

Odne uiguragiella čállo Kiinnás arábalaš alfabehtain, muhto lea ovdal čállon maid latiinnalaš alfabehtain. Arábalaš alfabehta molsojuvvui latiinnalaš alfabehtan jagis 1960 ja jagi 1983 fas ruovttoluotta arábalaš alfabehtan. Kasakstanis geavahit kyrillalaš alfabehta.

Ǩ (ǩ) lea bustávva, mii geavahuvvo nuortalaš- ja romanigiela čállinvuogis. Nuortalašgillii bustávva jietnaduvvo [kʰ]:n ja romanigillii [c​͡ç]. Unicode-standárddas stuora Ǩ lea U+01E8 ja unna ǩ lea U+01E9.

Stockholmma leatna (ruoŧagillii: Stockholms län) lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 519 km² ja olmmošlohku 2 119 760 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Stockholbma.
Môle Saint-Nicolas lea Haiti arrondissemeanta Nor-Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 169 238 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 115 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Môle Saint-Nicolas.

Vel ii leat dieđus, manin máilmmiávvosis lea eanet ávnnas go antiávnnas. Almmolaš oainnu mielde máilmmiávus lei álgomuttu hui báhkka dilis statistihkalaččat dássedeattus ja dan baryonalohku lei nolla. Áiccastagat goittotge čájehit, ahte máilmmiávus ja dan buot gáiddumus oasit čohkiidit measta ollásit ávdnasis. Dán eahpesymmetriija lea dagahan baryonagenesan gohčoduvvon dovdameahttun proseassa.

Down syndroma lea oktasašnamahus dihto genehtalaš feaillaide, mat dagahit iešguđetlágan olgguldas iešvuođaid ja doaimmashehttejumiid, mat varierejit oalle olu. Dábáleamos Down syndroma šládja lea trisomiija 21, mii mearkkaša dan, ahte olbmos leat guovtti sadjái golbma 21-kromosoma ja dahje muhtun oasit goalmmát kromosomas.

Son máhcai fas Unjárgii 1905:s, ja bargagođii oahpaheaddjin ja girkolávlun/-dulkan. Oahpaheaivirggi nammadeapmi ii lean áibbas nákku haga, go skuvladirektevra hálidii ovdal muhtun dárogielat oahpaheaddji, geas lei 17 jagi bargoduogáš. Muhto Unjárgga sámit nagadedje liikká oažžut Isak Saba dán virgái.

Máilmmiávvosa gomuvuođalaš sodju sáhttá leat positiivvalaš, negatiivvalaš dahje dasto das ii leat sodju ollenge. Dat lea gitta máilmmiávvosa ollislaš energiijadeahtisvuođas. Sodju lea negatiivvalaš, jus deahtisvuohta lea uhcit go kritihkalaš deahtisvuohta, positiivvalaš jus dat lea stuorát, ja jus dan deahtisvuohta lea seamma go kritihkalaš deahtisvuohta, das ii leat sodju ollenge. Jus máilmmiávus ii leat sodjan, dat lea duolbbas. Váttisvuohtan lea dat, ahte unnage spiehkkaseapmi kritihkalaš deahtisvuođas stuorrugoahtá áiggi mielde ja dattetge dálá máilmmiávus lea hui duolbbas. Go váldá vuhtii, ahte lunddolaš áigeskála duolbbasvuođas spiehkkaseapmái sáhttá leat Planck áigi, 10−43 sekuntta, de dat, manin máilmmiávus ii leat duššan báhkkasii dahje ruoškkihan loahpalaččat, gáibida čilgehusa. Ovdamearkka dihte váimmussyntesa dáhpáhuvvama áigge, moadde minuhta álggu maŋŋá (goralaččat oalle maŋŋit), máilmmiávus lea galgan leat kritihkalaš duolbbasvuođas dárkilvuođain okta 1014:s, muđui máilmmiávus ii livčče leahkimin dan dálá hámis.
Islánddaheastaid dolvo Stuorra-Británniai ovdal 1900-logu bargat geađgečitnaruvkkiin, dasgo dat ledje gievrasat ja unnit. Daid heasttaid eai goit goassige registreren ja daid leahkimis gávdno muđuige unnán duođaštusat. Virggálaččat islánddaheasttaid dolvo vuosttas háve Duiskii 1940-logus. Vuosttas virggálaš doalvumat Stuorra-Británniai ledje jagi 1956, go skotlánddalaš eanandoalli, Stuart McKintosh, álggahii šaddadanprográmma. Eará šaddadeaddjit Stuorra-Británnias čuvvo McKintosha, ja jagi 1986 vuođđuduvvui Stuorra-Británnia islánddaheastasearvi (the Icelandic Horse Society of Great Britain). Islánddaheasttaid leat dolvon ain eanet ja eanet olgoriikkaide 1900-logu beallemuttu rájes. Jagi 1969 rájes máŋggat searvvit leat bargan ovttas seailluhan, ovddidan ja márkanastin dihte dáid heasttaid Riikkaidgaskasaš islánddaheastaservviid lihtu doarjalemiin. Dálá áigge islánddaheasta lea ain dovddus iežas varralinjjá buhtisvuođas, ja dat lea áidna heastanálli Islánddas.

Tove Marika Jansson (borgemánu 9. 1914 Helsset – geassemánu 27. 2001 Helsset) lei suomaruoŧŧelaš girječálli, govvadáiddár ja govvaráidudáiddar. Son bođii dáiddársogas: su áhčči lei govvačuolli Viktor Jansson, su eatni lei grafihkar Signe Hammarsten-Jansson. Su guokte vielja leaba maiddái dáiddárat: Per Olov Jansson lea fotográfa ja Lars Jansson girječálli ja govvaráidudáiddar. Go Jansson heittii sárgumis Mumenstállu-govvaráiddut, Lars Jansson sárgugođii daid. Janssona guoibmi lei grafihkar Tuulikki Pietilä.

1970-logu loahpas dieđamáilmmis bohciidii sáhka magnehtalaš monopolain. Stuorra oktilašteoriijat einnostedje gomuvuođa topologalaš feaillaid, mat boađášedje ovdan magnehtalaš monopolan. Dákkár čuozáhagat livčče galgan šaddat beaktilit árra gomuvuođa báhkkasis, man boađusin dat galggašii leat olu deahttásut go maid áiccastagat duođaštit. Magnehtalaš monopolat eai leat goittotge goassige gávdnon.

Ahmas, Alakylä, Ala-Naama, Ala-Niska, Autio, Juorkuna, Järvikylä, Kangaskylä, Kemilä, Kivijärvi, Kormunkylä, Marttisjärvi, Murronkylä, Naamankylä, Niska, Ojakylä, Potku, Sanginkylä, Sipolankylä, Sotka, Särkijärvi, Tervolankylä, Utanen, Ylisuvanto, Yli-Utos

Ahdenkallio, Hakakallio, Hakala, Hakalanmäki, Hyvinkäänkylä, Kallionoppo, Kapula, Kaukas, Kirjavatolppa, Kittelä, Kruununpuisto, Kuumola, Kytäjä, Martinlehto, Martti, Metsäkalteva, Mustamännistö, Mäkivehkoja, Nummenkärki, Nummenmäki, Paavola, Parantola, Sahanmäki, Sveitsi, Takoja, Tanssikallio, Tapainlinna, Tehdas, Vanhamylly, Vehkoja, Vieremä, Viertola

Østfolda (dárogillii: Østfold) lea Norgga fylka, man rádjeguovllut leat Norgga bealde davvin Akershusa fylka, ja Ruoŧa bealde nuortin Värmlándda leatna ja lullin Oarje-Götalándda leatna. Fylkkas lea ollu mearrarádji Oslofjordena guvlui, ja vuona nuppi bealde lea Vestfolda fylka. Sarpsborg lea fylkka hálddahusguovddáš. Fylkka olmmošlohku lea 280 164 ássi.
Dálá áigge islánddaheastaorganisašuvnnat gávdnojit 19 riikkas. Daid oktasaš njunušorganisašuvdnan doaibmá the International Federation of Icelandic Horse Associations (FEIF). FEIF vuođđuduvvui 25. beaivve miessemánus 1969. Dalle das ledje guhtta lahttu: Nuortariika, Dánmárku, Duiska, Islánda, Hollánda ja Šveica. Fránkariika ja Norga searvvaiga jagi 1971, Belgia ja Ruoŧŧa jagi 1975. Maŋŋil Suopma, Kanáda, Stuorra-Británnia, Fearsullot, Luxemburg, Itália, Slovenia ja Irlánda serve, muhto Irlánda vulggii maŋŋelabbos eret, go doppe eai lean doarvái lahtut. Ođđa Zealánda lea ožžon veahkkelahttustáhtusa, dasgo dan lahttovuođđu unni. Jagi 2000 vuođđuduvvui WorldFengur, mii lea FEIF:a virggálaš islánddaheasttaid máddogirji. Registtar lea neahttadiehtorádjoprográmma, man geavahit máddogirjin, gos sáhttá ohcat islánddaheasttaid náli historjjá ja varralinjjáid. Registtar sisttisdoallá dieđuid sohkadávvalis, šaddadeaddjis, oamasteaddjis ja maŋisbohttiin, govaid, šaddadanárvvoštallamiid ja erenomáš identifiserema juohke registrerejuvvon heasttas. Diehtoráju leat vuođđudan ovttasbarggus Islándda hálddahus ja FEIF. Dan vuođđudeami rájes sullii 300 000 islánddaheastta, sihke ealli ja jápmán heasttaid, leat registrerejuvvon miehtá máilmmi. Islandpferde-Reiter- und Züchterverband lea duiskalaš islánddaheasttaid riidejeddjiid ja šaddadeddjiid organisašuvdna, mii ovttasta buot islánddaheastaservviid Duiskkas.

Inflašuvdnateoriija lea evttohuvvon čoavddusin dán čulbmii. Inflašuvnna áigge áige-gomuvuohta viiddui nu, ahte dan sodju livččii duolbbasmuvvan. Leage jurddašuvvon, ahte máilmmiávus dásásmuvai hui lahka duolba hámi ja dasa livččii šaddan measta justa kritihkalaš deahtisvuohta.

Jagi 1995 manga bláđiid almmustahttin buorráneaddji áigi álggii Russo- Japánalaš sohttiin. Dalle Tokyo Pakku duddjojuvvui ja dat šattai hirbmat stuorra menestupmi. Tokyo Pakku maŋŋá jagi 1905, nissonbeallái gulli veršuvdna Shõnen Sekai duddjojuvvui ja gohčoduvvui Shõjo Sekai ja dat adnojuvvui vuosttaš shõjo bláđđin. Shõnen Pakku ráhkaduvvui ja adnojuvvo vuosttaš kodomo bláđđin. The komodo demographic lei Meiji áigodaga gárggiideami álgomuttus. Olgoriikkalaš mánáid bláđit, nugo Puck, váikkuhedje dasa, ahte bargi Jitsugyo no Nihon (bláđi goasttadeaddji) oinnii ja gárttai bláđđái Shõnen Pakku. Jagi 1924 maiddái nubbi kodomo, Kodomo Pakku bláđđi álggii Shõnen Pakku maŋŋá. Buorráneaddji áiggis, Poten almmustahttojuvvui jagi 1908, mii boahtá fránskkalaš sánis "potin". Bláđit Tokyo Pakku ja Osaka Pakku váikkuheigga dasa, ahte buot siiddut ledje ollásit ivdnejuvvon. Ii leat dieđus, ledjego eará seammalágán bláđit nugo vuosttaš bláđit. Kodomo Pakku duddjui Tokyosha miessemánus jagi 1924 ja doalai sisttis máŋgga manga servodaga, nugo Takei Takeo, Takehisa Yumeji ja Aso Yutaka lahtuid hui buorre dáidaga. Muhtun manga bláđiin ledje geavahuvvon hállanbaloŋŋat ovdanbuktimii. Nuppi manga bláđit ovddit áigodagain eai geavahan hállanbaloŋŋaid ja ledje jávoheamit.
Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

Oarje-Finnmárku (dárogillii: Vest-Finnmark) lea Norgga guovlu Finnmárkku fylkkas. Dan viidodat lea 29 877,32 km² ja olmmošlohku lea 46 415 ássi.

Ráđđehusa sámepolitihka vuođđun lea dat ahte Norgga stáhta lea vuođđuduvvon guovtti álbmoga, dáččaid ja sápmelaččaid, guovlluide ja ahte goappašat álbmogiin lea seamma vuoigatvuohta ja gáibidanriekti beassat ovddidit iežaset kultuvrra ja giela.

Buot máinnašuvvon mállet dollet sisttisteaset navdosiid, mat eai leat iskkaduvvon. Guovtti maŋimuš mállekategoriijas álgobávkkeheapmi áddejuvvo nu, ahte dat dáhpáhuvvá olu stuorát ja boarrásut univearssa, dahje multivearssa, siste. Gažaldat ii nappo leat iešalddes álggus.

Øyvind Korsberg (riegádan ođđajagimánu 31. b. 1960 Romssas) lea Norgga politihkkár Ovddádusbellodagas. Áigodagas 2001-2005 lei son stuorradiggejoavkku whip. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 1997, ja lei jagi 1997 rájes gitta 2005 rádjái mielde Stuorradikki energiija- ja biraskomiteas. Seamma áigodagas lei son maid miellahttu Stuorradikki delegašuvnnas Davvi Ráđđái.

Anárašgiela seailuheapmái lea jagis 1997 ovddosguvllui geavahuvvon giellabesiid (Kielâpiervâl), maid vuođđojurdan lea addit mánáide birrasa gos dikšojeaddjit hállet sidjiide dušše sámegiela. Doppe mánát ohpet giela lunddolažžat árgabeaivvi bargguid ja stoahkama bokte. Giellabesiid dihte lea šaddan ođđa anársámegielat sohkaboalva, geaid gielladaidu lea skuvllaagis seamma buorre go sis geaid eatnigiella lea sámegiella.

Santa Elena lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 308 889 (2001) ja dan viidodat lea 3 763 km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Santa Elena.

Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

Ivvár lea rockjoavku mas njunušlávlun lea Jon Iver Eira Tellefsen, son maid čuojaha gitára. Earát joavkkus leat: Magnus Langseth Kristoffersen (gitára), Steffen Rasmussen (gitára), Magnus Tornensis (rumbbut) ja Frank Cock (Gitára). Sin vuosttaš skearru Moonflower ilmmai 2014s suoidnemánus, sis lei almmuhankonsearta Riddu Riđđu-festiválas. Ivvár lei 2012s mielde Sámi Grand Prixas.

Vang lea gielda Opplándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 593 ja viidodat lea 1 505 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Vang. Vang rádjegielddat leat .
01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Aerla, Aininen, Andelmaa, Aro, Bussila, Böle, Finby, Hadvala, Harvaluoto, Hiirlä, Hirsund, Hulkkio, Huttala, Iso-Hepojoki, Isokartano, Joensuu, Kalainen, Kavalto, Kemperlä, Kierlä, Kirismäki, Kokolahti, Koroinen, Koski, Kuotila, Linnunpää, Littoinen, Lyytikylä, Makarla, Moisio, Niemi, Oorlahti, Ootoinen, Perttala, Pukkila, Puurkankari, Raadelma, Ratsula, Runko, Salvela, Suni, Teppala, Tiskarla, Tuomola, Tuorla, Villisi, Viuhkala, Vähä-Hepojoki, Vähäkylä, Yltöinen.

Turisma lea dehálaš ealáhus maiddái Lintula kloastarii. Kloastaris leat iežas buvda ja muhtin idjadanbáikkit láigonláhkai. 1990-logus Lintulas leat fitnan sullii 20 000–25 000 turistta geasis.

Mount Everest (nepalgillii: सगरमाथा Sagarmāthā) lea Ásia ja máilmmi alimus várri. Mount Everest lea Nepala ja Kiinná ráji nalde, Himalajas. Dan allodat lea 8 844 – 8 850 m. Mount Everest lea nammaduvvon eananmihtideaddji George Everesta mielde jagi 1856 rájes. Várri lea Sagarmatha-álbmotmeahcis mii gullá UNESCO máilmmeárbbiide.

Leammis leat ohcan ja roggan golli juo badjel 130 jagi. Vuosttaš dokumeanta Leammi gollis lea 1867. Goittotge easkka 1940-logu loahpas olmmošeatnatvuođat boahtigohte geahččalit gollelihku, ja dan rájes guovllus leat roggan golli bissovaččat. Maiddái Tankavaara golledoidima máilmmimeašttirgilvvut ja golleroggama almmolašvuohta diehtojuohkingaskaomiin dagahii golli ohcama hui bivnnuhin vuot 1980:s. 2000-logu álgogeahčen Leammi guovlu lea buvttadan eanemusat golli olles Davvi-Suomas.

Seurujärvi čađahii logahaga Avvilis ja čálii studeanttan jagis 1994. Seurujärvi studerii tradenoman Lahtis, gos son gearggai jagis 2000. Ovdal riikkabeaiveáirrasin válljema son barggai jagi 2000 rájes beaivválaš jođiheaddjin Anára gieldda ealáhusfitnodatsearvi InLike Oy:s. Son máhcai virgái giđa 2011 riikkabeaiveválggaid maŋŋá.
01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Sámegielat leat gielat maid sámit hállet. Sámegielat gullet urálalaš gielaid suopmelaš-ugralaš gielaide. Sámegielat eat gula nuortamearasuopmelaš gielaide degomat suomagiella ja esttegiella, mat leat sámegielaid gáidan fuolkegielat.

Vuođđudeapmi ii lean álki, dasgo Suomas lei ain fámus Ruoŧa válddi áigásaš láhkaásaheapmi, mii máŋgga láhkai geahččalii dorvvastit luteralaš girku sajádaga áidna stáhtaoskkoldahkan. Maiddái guovlu, gosa kloastara plánejedje, lei eanaš luteralaš. Buot váttisvuođain fuolakeahttá kloasttar vuođđuduvvui Bassi Synoda mearrádusain ja keaisárlaš majestehta guorrasemiin geasset 1895.

Nlaka'pamuctsingiella, dovddus maiddái namaiguin nlaka'pamuxgiella ja thompsongiella lea sališgielaid sis-sališgielaid jovkui gullevaš giella, man hállet sullii 700 olbmo British Columbias Kanádas. Giela njunuš dutkit leamaš Laurence C. Thompson ja M. Terry Thompson.

Saudi-Arábia lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Dan rádjeriikkat leat Irak, Jordánia, Kuwait, Oman, Qatar, Ovttastuvvan Arábaemiráhtat ja Jemen.

Silje Karine Muotka (riegádan cuoŋománu 12. b. 1975) lea norgga sámepolitihkkár, Unjárggas eret. Son lei Norgga Sámiid Riikasearvvii jođiheaddji 2006:s gitta 2008. Dál son lea Sámediggeáirras áigodagas 2009-2013, doppe lea son jođiheaddji bajásšaddan- ja oahppolávdegottis.

Davvi-Amerihká Sámi Siida lea sámi organisašuvdna vai siida Davvi-Amerihkás (Kanáda ja Amerihká ovttastuvvan stáhtat). Ođas namma lea Davvi-Amerihká Sámi Searvi.
Lea fuomášuvvon, ahte galaksat gáidet eatnamis dađe johtilabbot, mađe guhkkálabbos dat leat. Dát prinsihppa gohčoduvvo Hubble láhkan. Go dát áiccastat ovttastuvvo nu gohčoduvvon kopernikánalaš vuođđojurdagii, man mielde man beare guovllus máilmmiávvosa dahkkon áiccastagat livčče seammá, lea vejolaš árvvoštallat, ahte ieš gomuvuohta viidu. Go viiduma čuovvut teorehtalaččat áiggis maŋošguvlui, gártat navdosii, man mielde álggus lea leamašan hui deahtis ja báhkka dilli. Dát báhkka álgodilli lea olles teoriija váldopremissa.

Oahpahus dáhpáhuvvá ovttasbargun mas okta dahje eanet oahpaheaddjit oahpahit ohppiid dahje studeanttaid joavkkuin, mat gohčoduvvojit luohkkán dahje klássan.

Son orru dál Frankriikkas isidiinnis Arne Olav Brundtland. Ođđajagimánus 2006:as evttohuvvui son fas vejolaš kandidáhtan ONa generálačállin.

Sus lea Master of Public Administration Copenhagen Business Schoolas, ja čáli masterbargu Høyere utdanningsinstitusjoner for urfolk -i en moderniseringstid : en komparativ analyse av endringer i rammebetingelser for Sámi allaskuvla/Samisk høgskole og Ilisimatusarfik ved årtusenskiftet birra.

Julevsámegiella lea urálalaš giella. Dat gullá oarjesápmelaš gielaid davvijoavkku oarjejovkui ovttas biđonsámegielain. Eará oarjesápmelaš gielat leat davvisámegiella, biđonsámegiella ja lullisámegiella.

”Olgešbellodat áigu doalahit konservatiiva ovddastuspolitihka, mii lea huksejuvvon risttalaš kultuvrrašvuođu, riektestáda ja álbmotstivrra vuođul, ovddidit persovnnalaš- friddjavuođa ja sosiálalaš ovddasvástádusa, mielmearrideami ja eaiggádašrievtti, ja našunála ja internašunála ovttasbarggu.”

Leammi suodjalusárvvuid leat guorahallan juo árrat. Meahccedikšut gártejedje 1900-logu álggus dálá álbmotmeahci guovllu ja gávnnahedje, ahte vuovddit Leammileagi olggobealde ledje hájilassii ja árvvuheamit. 1920-logus Meahciráđđehus álggahii čuohppamiid ja muora doalvuma Norgii. Stuorra muorragávppi ollašuhttima dihte máŋggáid Anárjávrri guovllu vuvddiid lei dárbu čuohppagoahtit. Jagis 1931 Meahciráđđehus goittot mearridii, ahte Leammi mehciid ii leat lohpi čuohppat.

Ráđđehus lea servoša, politihkalaš ollisvuođa dahje searvvi orgána, mas lea vuoigatvuohta luovvat ja lágidit njuolggadusiid, lágaid ja ráddjehusiid.

Guovdageainnu suohkana viidodat lea 9 707,34 km² mii dahká das Norgga stuorimus gieldda viidodaga ektui. Gieldda rádjegielddat Áltá davvin, Kárášjohka nuortin, Romssa fylkka bealde Ráisa oarjin ja Návuotna davveoarjin, ja Suoma bealde Anár nuortalullin ja Eanodat lullin.

Diabetes (Diabetes mellitus, maiddái gohčoduvvon sohkardávda) lea dávda mas olbmo čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna goruhii. Dat dagaha hui alla varrasohkara.

Ikaalinen (ruoŧagillii: Ikalis) lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hämeenkyrö, Jämijärvi, Kankaanpää, Parkano, Sastamala ja Ylöjärvi.

Girdinskurbmu (eŋgelasgillii: cockpit) lea pilohtaid latnja girdis. Girdinskurpmus pilohtat doaimmahit girdi stivrema ja maiddái dárkkistit girdinguoskevaš ja teknihkalaš proseassaid.
Buođggáid bajásšaddanguovddáš - Ossodat skuvla (dárogillii: Bugøynes Oppvekstsenter - Avdeling skole) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Mátta-Várjjagis, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 18 oahppi golbma luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Álgobávkkeheapmi lei dáhpáhus, mas álgobávkkeheapmeteoriija mielde dálá máilmmiávus riegádii. Álgobávkkeheapmeteoriija lea stáđásman kosmologiija teoriijan. Dan duvdet máŋggat áiccastagat, mat leat dahkkon ja sihkkaraston nu, ahte dat eai leat nuppiideasetguin sorjavaččat. Dáid áiccastagaid ii máŋgasiid mielas sáhte čilget álgobávkkeheapmeteoriija haga. Teoriija mielde máilmmiávus riegádii hui deahtis ja báhkka dilis sullii 13,7 miljárdda jagi (13,7 Ga) dassái ja lea dan rájes viidon oppa áigge.

Lars Jacobsen Hætta dahjege Jáhkoš-Lásse (ođđajagimánu 5. b. 1834 Guovdageaidnu- guovvamánu 17. b. 1896) lei badjesápmelaš, Biibala jorgaleaddji ja duodjár. Guovdageainnu stuimmiid geažil son dubmejuvvui jápmimii, muhto borgemánu 7. b. 1854 jápminduopmu láivuduvvui eallinahkái ráŋggáštusbargun giddagasis, .

Fjell lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 23 440 ja viidodat lea 148 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Straume. Fjell rádjegielddat leat .

Sámiid Vuorká-Dávvirat (dárogillii De Samiske Samlinger) lea sámi musea Kárášjogas. Musea dávvirčoakkáldagas leat badjel 4000 dávvira. Musea rahppojuvvui cuoŋománu 16. beaivve 1972. Vistti lea hábmen arkiteaktafitnodat Jessen og Jessen. Vistti siskkáldasa lea leamaš hábmemin maid sámi dáiddár Iver Jåks. Museas leat golbma ossodaga: kulturhistorjjálaš ossodat, dáiddaossodat ja olgomusea.

Suoma sámiid ruovttuguovllus (Ohcejoga, Anára ja Eanodaga gielddat ja Soađegili gieldda davvioassi) mánáin lea riekti lohkat vuođđoskuvllas ja logahagas sámegiela eatnigiellan, váljaávnnasin dahje eaktodáhtolaččat. Dasa lassin giella oahpahuvvo maid ruovttuguovllu olggobealde Oulus, Roavvenjárggas ja Soađegili girkogilis. Sámegiela lea vejolaš čállit studeantadutkosis eatnigiellan. Vuosttas háve dát dáhpáhuvai jagis 1994.

Lauri Kristian Relander (gástanamma Lars Kristian, riegádii miessemánu 31. beaivve jagis 1883 Kurkijokis ja jámii guovvamánu 9. beaivve jagis 1942, Helssegis) lei Suoma dásseválddi nubbi presideanta jagiin 1925 – 1931.

Koprivnica-Križevci guovlu (kroatiagillii: Koprivničko-križevačka županija) lea Kroatia guovlu. Dan viidodat lea 1 746 km² ja olmmošlohku 124 467 (2001). Guovllu hálddahusguovddáš lea Koprivnica.

Säämi suuvâ laavlâ (davvisámegillii Sámi soga lávlla) lea sámeálbmoga lávlla, man davvisámegielat sániid lea čállán Isak Saba Sagai Muittalægje-bláđii, nr. 7. 1906. Davviriikkalaš sámekonfereansa Åres mearridi 1986:s lávlaga sámiid álbmotlávllan. Arne Sørli lea čállán lávlaga šuoŋa, man 15. Davviriikkalaš sámekonfereansa Helssegis jagis 1992 dohkehii lávlaga melodian. Anárašgillii lávlla lea jorgalan Matti Morottaja.

Ovttastuvvan gonagasriika dahje Stuorrabritánnia ja Davvi-Irlánda (eaŋgalasgillii: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland dahjege UK) lea riika Davvi-Eurohpás. Riikka oaivegávpot lea London.
Veikko Armas Johannes Guttorm lea sápmelaš politihkkár eret Njuorggámis Ohcejoga gielddas. Son bargá guovloráđđeolmmožin. Son válljejuvvui sámedikki válggain 2007 sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011. Son lei maid evttohassan Suoma sámedikki válggain 2011.

Muhtun suopmelaččat ráhkadit juhkamuša sitrovnnas, farinsohkaris, čázis ja jearas. Dat juhkamuš gohčoduvvo «sima» ja das lea nu unnán alkohola ahte maiddái mánát sáhttet dan juhkat. De ráhkadit maiddái dakkár donitsaid main lea sohkar nalde («munkki») dahje ovttalágan láibbi mii gohčoduvvo suomagillii «tippaleipä».

Sallit (Clupea harengus membras) lea silddi vuollešládja, mii ealli Nuortamearas. Dábálaččat sallit deaddá 30-90 grámma ja lea 14-18 cm guhku, muhtimin juoba 30-35 cm guhku. Sallida hárjeveaksi lea čoavjeveavssi ovdalbealde. Suoma stuorimus sallit deattai 1050 grámma jagis 1950.

Álgobávkkeheapmeteoriija gárggiideami vuođđun leat sihke máilmmiávvosis dahkkon eksperimentála áiccastagat ja teorehtalaš seassamat. Vesto Slipher mihtidii vuosttaš háve jagis 1912 ”spirálanásteskoattu” ruksesspektrasirdáseami ja áiccai farga, ahte measta buot sulastahtti čuozáhagat gáidet Eatnanspáppas. Son ii goittotge ipmirdan iežas áiccastaga kosmologalaš mearkkašumi. Seamma áigge digaštalle garrasit das, ledjego dát ”spirálanásteskoattut” iešalddis sullot (eaŋg. island universes), mat leat min Lodderáidalasa olggobealde. Dálá dieđu mielde dát čuozáhagat leatge bonjugalaksat eaige násteskoattut.

Dasa proavásgoddái (maid Sis-Finnmárkku proavássuohkan) gullet vihtta gieldda Finnmárkku fylkka lulábealde. Proavásgoddi lea Kárášjoga márkanis, Kárášjoga gielddas. Dát lea Norgga stuoramus proavásgoddi viidodaga vuođul. Dasa lassin dát lea Norgga áidna proavásgoddi, gos sápmelaččat leat eanetlogus. Ipmilbálvalusat leat sihke dáro- ja sámegillii. Sis-Finnmárkku proavássuohkan ásahuvvui jagis cuoŋománu 1. 1990 ja dása suohkanii gullet vihtta báhpasuohkana Kárášjohka, Guovdageaidnu, Deatnu, Unjárga ja Porsáŋgu.

Guovdageainnu suohkan (dárogillii: Kautokeino kommune, kveanagillii: Koutokeinon komuuni, suomagillii: Koutokeinon kunta) lea gielda Finnmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 910 ja viidodat lea 9 707,4 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Guovdageaidnu.

“The House of Lords” leat 600 olbmo. Dat olbmot leat ánssášan árvonama “Lord” dahje “Baronette”, go leat bargan iešguđet surggiin nu movt ovdamearka dihte fysihkain, medisiinnain dahje filbmadahkamin. Olbmot “House of Lords” galget čájehit sin čehppodaga parlameanttas ja galget maid fuolahit ahte parlameantta stivre riika buoremus lági mielde. “House of Lords” leat maiddai 12 alimusriekteduopmára, 24 bisma ja 2 árkabisma. Sin váldobargu lea hástalit ráđđehusa ja guorahallat ahte ráđđehus dáhká iežaset barggu riekta. Ovdalašáiggi galggai “House of Lords” doaibmat gonagasa váras, muhto maŋŋel “Magna Carta” ožžo sii stuorát fámu. Áiggi mielde bođii “House of Commons” ja sii galge ovddastit eanetlohkoálbmoga.

Sandnessjøen lea gávpot, ovddeš gávpotgielda ja Alstahaug gieldda hálddahusguovddáš Nordlándda fylkkas. Čoahkkebáikkis lea leamaš gávpotstáhtus jagi 1999 rájes ja doppe orrot 5 827 olbmo.
Vokálat leat giela jietnadagat maid jietnadettiin njálmmis ii leat dahppagas iige stuorit baskkádat go alla vokálain, nuppiid sániiguin dat eai leat konsonánttat.

Fierbmegironlasta dahjege ruonas sieđgaskierri (Salix reticulata) lea sieđggaide gullevaš miestašaddu. Dát sieđga ii šatta eanet go 4-15 cm allosažžan.

Golggotmánus 1906:s válljejuvvui son Stuorradiggái, Nuorta-Finnmárkku Sosialisttalaš Bellodaga áirrasin. Ii lean goassige ovdal sápmelaš leamašan Stuorradikkis. Son čohkkái Stuorradikkis gitta 1912 rádjái. Son válljejuvvui Stuorradiggái nu gohčoduvvon Sámiid Sierraprográmma vuođul. Dás ledje njeallja čuoggá:

Vuoražas (Corvus cornix) lea čáhppes, dahje ovddemus ránes ja čáhppes, loddi, mii gullá vuoražaslottiide. Vuoražasat šaddet sulli 46 centimehtera guhkit. De eai leat ollu vuoražasat muorraráji badjel.

Moson de geavvá? Girji Mymmela, Mumenstálu ja unna My birra (ruoŧagillii: Hur gick det sen?) Kárášjohka: Davvi Girji, 2000. Sámegillii jorgalan Kerttu Vuolab.

Marianne Aasen (riegádan guovvamánu 21. b. 1967 Bergenis) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son lea leamaš Akershusa ovddasteaddji Stuorradikkis jagi 2005 stuorradiggeválggaid rájes. 2005:s son válljejuvvui Stuorradiggái Akershusas ja válljejuvvui ođđasit jagi 2009. Son orru Askeris.

Keskusta (Centrum), Pohjoisnummi (Norrmalm), Skata, Itänummi (Östermalm), Länsinummi (Västermalm), Lontoo (London), Kittholma (Kittholmen), Luutavuori (Kvastberget), Ristikari (Korsgrundet), Leppäluoto, Alholma (Alholmen), Lapinneva (Lappfjärden), Kirkkoranta (Kyrkostrand), Kivilös, Ruusasholma (Rosasholmen), Kråkholma (Kråkholmen), Majaniemi (Bonäs), Oinaansaari, Otsolahti (Björnviken), Karhusaari (Björnholmen), Kaskiniemi (Svedjenabba), Skutnäs, Kisor, Kytömäki (Sveden), Vestersundinkylä (Vestersundsby), Kilisaari (Killingholmen), Permo, Peders, Etelänummi (Södermalm), Hietasalmi (Sandsund), Siikaluoto (Sikören), Läntelä (Västanpå), Pirilö, Itälä (Östanpå)

Stáhtaministtar ja stáhtaráđit leat stáhtaráđi miellahtut. Go ráđđehus ovttas dahká mearrádusaid, de lea almmolaččat stáhtaráđđečoahkkin Gonagasa jođiheami vuolde mii dahká dan. Stáhtaráđđečoahkkin dollojuvvo dábálaččat juohke bearjadaga šloahtas Oslos.
01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Hindigiella lea kiinnágiela ja spánskagiela máŋŋá máilmmi eanemus hállojuvvon giella. Hindigiella gullá indoeurohpálaš gielaid indoarjalaš gielaid jovkui.

Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Hhohho lea davimus Svazieatnama njealji hálddašanguovllus. Guovllu viidodat lea 3 569 km² ja ássiidlohku sullii 270 000 (2007), ja dasa gullet 14 smávit, inkhundla-nammasaš hálddašanguovllu. Hhohho oaivegávpot lea maid olles riikka oaivegávpot Mbabane. Hhohho ja Lulli-Afrihká rádji alde lea Svazieatnama alimus várri Emlembe (1 862 m).

Njenec Iehčanas Guovlu (ruoššagillii: Не́нецкий автоно́мный о́круг; njenecagillii: Ненёцие автономной ӈокрук) Nenyotse avtonomnoy ɲokruk, vai Nenetsia, lea iehčanas guovlu (okrug) Davvi-Ruoššas.

Justin Drew Bieber (r. njukčamánu 1. beaivve 1994 Stratfordis, Ontarios, Kanadas) lea kanadalaš lávlu ja lávlladahkki gean váldošáŋŋerat leat pop-musihkka ja R&B. Bieber leamaš earenoamáš bivnnut nuorra nieiddaid ja nissonolbmuid gaskkas, ja son lea okta dain dovdoseamos 2010-jagiid nuorra artisttain. Son lea vuoitán máŋggaid musihkkabálkkašumiid, omd. American Music Awards buorimus dievdoartistta bálkkašumi jagi 2010. Bieber lávlla "Baby" lea guhká leamaš video mii lea gehččon ja guldaluvvon YouTubes eanet go oktage eará video goassege.
Ecuador - Egypta - Eire - Ekvatoriála Guinea - Elfenbenariddu - El Salvador - Englánda - Eritrea - Spánia dahjege Espánja - Esteeana dahjege Estlánda dahjege Estteriika - Etiopia

Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Sámi Girječálliid Searvi - Samisk Forfatterforening (SGS) vuođđuduvvui Láhpoluobbalis, norggabeale Sámis Guovdageainnu suohkanis jagis 1979.

Skuvla (greikkagillii σχολή, skholē) lea almmolaš dahje priváhtta ásahus dahje oahppobáiki, gos oahpahuvvojit iešguđetlágan fágat dahje oahppoávdnasat, mat addet mánáide ja nuoraide dieđuid ja máhtuid, mat leat vuođđun joatkkaoahpuide ja bargoeallimii.

Vuosttaš máilmmesoađi áigge gárttai Sovjetlihttu skáhppot vearjjuid Stuorrabritannias, Ránskkas ja USA:s, ja Murmánska válljejuvvui danin gávppašanhámmanin. Dan geažil maid huksejuvvui ruovdegeainnu gitta Murmánskii jagi 1916.

Njálla lea beanaelliid čerdii gullevaš boraspire mii eallá davvi tundraguovlluin. Dat gierdá galbmasa hui bures, ja dan guolggat leat nu lieggasat ahte gierdá bures 40 minusceahki. Njálla deaddá 2,5-5,0 kg.

Sergei Stanišev (bulgáriagillii Сергей Дмитриевич Станишев, miessemánu 5. 1966) lea bulgarialaš politihkkár ja Bulgária ja lei oaiveministtar 2005:s gitta 2009 rádjái.
Dábáleamos predikatiivvat karakteriserejit subjeavttaid cealkagiin, maid predikáhtavearba lea leat (omd. Máret lea koahkka, Pizza lei njálggis). Dalle predikatiiva dievasmahttá predikáhta mearkkašumi; predikatiiva ii goit leat predikáhtavearbba argumeanta (nu mo objeakta dahje máŋggat adverbiálat) muhto baicce dihto láhkai oassi predikáhtas.

Jus antibiohta galgá leat anihahtti dat ferte eastadit baktearaid muhto ii roasmmehuhttit olbmo seallaid. Dáinna lágiin dat fertejit doaibmat ávnnasosiid vuostá mat gullet baktearaide mat juogo váilojit dahje leat sakka earáláganat olbmus.

Mihtiduvvon valjit vástidit baryona-fotona gori ovttaskas árvvus einnostuvvon meriid aŋkke sullii. Deuterium oasis bohtosat vástidit einnostusaid erenomážit, sulastahttet 4He oasis ja dahkkiin guokte 7Li oasis. Guovtti maŋimuččas systemahtalaš eahpesihkkarvuohta lea mearkkašahtti. Juohke dáhpáhusas valjiid almmolaš ovttaláganvuođa atnet nana evideansan álgobávkkeheamis, danin go dat lea áidna teoriija, mii čilge geahppa álgoávdnasiid goralaš valji. Dasa lassin lea geavadis veadjemeahttun ”muddet” álgobávkkeheami buvttadit eanet dahje unnánut go 20-30% helium.

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Haapajärvi, Hernejärvi, Iisalmi, Jokela, Kilpisaari, Kirma, Kääriänsaari, Lappetelä, Nerkoo, Nerkoonniemi, Niemisjärvi, Paloinen, Pappila, Partala, Peltosalmi, Pitolamminmäki, Porovesi, Pörsänmäki, Ruotaanlahti, Ruotaanmäki, Ryhälänmäki, Soinlahti, Ulmala, Valkeamäki, Varpanen, Vieremäjärvi, Viitaa, Runni.

Suoma Sámedikki válggat 2011 ordnejuvvojedje 5.9.-3.10. Válggain lei 40 evttohasa, mii lea vihtta evttohasa unnit go ovddit válggain. Sámediggái válljejuvvui 21 lahttu jagiide 2012-2015.

Bongogiella dahje bungugiella lea Mátta-Sudana bongoálbmoga gaskasudanalaš gielaid bongo-bagirmigielaid jovkui gullevaš giella, mas leat sullii 10 000 hálli.