Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
... Wekî wê Nûbihara Xanî Esasê wê ji bo etfalan danî ... Mihemed Kerbela Dîwana xwe jî, di sala 1914'an de nivîsiye. Piştre Mele Zeynelabidîn Amedî wê Dîwanê bi destxetê xwe, ji nûve bi tîpên Erebî nivîsiye û di 1980 de çap kiriye. Zeynelabidin Zinar ev herdu jî veguhaztin tîpên alfabeya latînî û di 1989an de dan weşanxaneya Jîna Nû ku çap bike. Mîrsad-ul Etfal di eynî salê de hatiye çapkirin, lê belê Dîwana wî hêjî nehatiye çapkirin.

Partên ku wekî dewama farsan têne zanîn Sêrt careke din ji destê selevkosan girtiye. Derebegên ermenî yên ku girêdayî Îranê bûn car caran hatine heta vir û ev herêm jî girtiye bin serweriya xwe.

Will li Adamsa Bakur li wîlayeta Massachusettsê ji daybabên bi koka xwe fransî-kenedayî hat dinyayê. Daybabên wî (Joseph Durant û Mary Allard) ji wan Kobekiyan bûn ko ber bi Welatên Yekbûyî yên Emrîkayê mişext bûbûn.

Loqman (bi erebî: سورة لقمان‎) sûreyeke ji Qurana pîroz de ye. Ew li bajarê Mekke hatiye danin û ji 34 ayetan de pêk tê. Ji bo di sûre de li ayetên 13emîn û 14emîn tê qala Loqman pexember kirin e ew wiha hatiye navandin. Wekî din, di sûre de tê qala roja qiyamet û heşrê kirin.

Cilawûz (an Cilawiz an jî Gelawêj?) (bi tirkî: Susuz) yek ji navçeyên bajarê Qersê ye. 27 km dûrî Qersê ye û li ser riya Qers - Erdêxanê dikeve. Di sala 1959'an de bûye navçe. 27 gund girêdayî Cilawûzê ne. Gundên navçeyê bi rêkûpêk ji elektrîkê sûdwernagire. Bi zivistanan pirranî elektrîk nîne û riyên gundan girtîne. Li navenda navçeyê pirsgirêka av û qanalîzasyonê heye û gel jê biazar e. Piştî dagirkirina Komara Tirkiyê hemî filehên ku ji ber Terteleya Filehan filitî bûn tên qirkirin û terekeme û azerî tînin bicihkirin. Niştecihên herêmê bi kurmancî, terekemeyî û azerî diaxivin.

Rewşa rojnameyê piştî hilweşîna Sovyet pir giran e. Hinek dezgeh û welatparêzên kurd di hêla aborî da piştgiriya wê kirin. Wek Înstîtûta Kurdî li Parîsê, bi taybetî jî serokê wê Kendal Nezan, Borîs û Mêlsîkê Mehmed, ku birayên hev in, Înstîtûta Kurdî li Brûksêlê bi serokatiya Derwêş Ferho. Niha jî welatparêzekî kurd Gîno Lobaro bi ciddî sponsoriya rojnameyê dike.

Lêkerên vê komê heftem bêrêz in û qaydek ji bo çawantewîna wan tine ye. Di pirraniya zimanên hindo-ewropî (îngilîzî, almanî, îspanî û hwd) de lêker di demên raborî (îng. past tense) de bi bêrêzî ditewin lê ev bêrêzî di zimanê kurdî de tine ye. Bêrêziya van peyvên jorîn di zimanê kurdî de di demên niha û yên bêt de ye.

Nîşangir, nîşanbaz (bi îngilîzî: sniper), navê giştî bo kesên nîşanbaz û hedefên xwe tev li gor nîşanê lê dixin tê gotin. Celebekê leşkerî nava hêzên ewlekarî an jî artêşê de peywirdarî dike.

Dada karûbar, dar ku mafê mirov yên di dema karkirinê de diparêzê ya. Mafê mirov li ber yê ku xwediyê kar a diparêzê. Bi wê re, dadîyê têne li cih.
Sensûra nameyan, li zindanên li Kurdistanê, bi hezaran girtiyên siyasî ku dewleta tirk kirina zindane de hene. Ku dê û bav û xizmên wan, zaroyên wan, ji wan re maneyan dişênên. Ku name hatina şandin û gihiştina girtîgehan, berî ku werîna dayin li girtiyan, wê rayadarên dewletê wan nameyan bixwênin û wê rêzên nivîsê yên ku di wan nameyan de na, ku ne li gorî zihniyeta wan bin, wê wan li ser re bi mirekeba reş re xîz bikin ji bo ku girtî nikaribin buxwênin û wê piştre nameyan bidina wan. Nemayên kurdî ku bi zimanê kurdî hatina nivîsandin, qedexe na. Girtîyek, çend ku tenê bi kurdî dizanê ji wê û pêde ti tiştekî dî nizanê jî, di deme hevdîtinan de bikurdî qedexe ya ji wan re ku bi malbatên xwe re bikurdî biaxivîn. Nema û pirtûkên kurdî, girtina wan li hundurê zindanê jî qedexe na.

Cayan Demîrel di sala 1977'ê de li Stenbolê ji dayik bûye û aborî xwendiye. Piştî ku wî li şeşemîn Festîvala Belgefilman a Navneteweyî li Stenbolê filmek pêşkêş kir, wî çar salan xwe mijûlî xebata ji bo filmê “38” kir.

Peyva Universiade ji peyvên university (zanîngeh, unîversîte) û olympiad (olîmpiyad) pêk tê. Wateya vê peyvê “Olîmpiyada Xwendekarên Zanîngehan” e.

Ajansa Ap ji derveyê Netewên Yekbûyî yên Emerîkayê (NYE), li 112 welatan nivîsîngehên wê hene û herwiha nivîsîngehên wê li 71 welatên kêmpêşketî jî hene. Tenê li Emerîka yê nêzî 8.500 aboneyên wê hene û bi tevayî 15.000 aboneyên wê li welatên din yên cîhanê têne dîtin.

Bo hevîrê wê goştê hêrayî, savara pakijkirî, pîvaz û xwê bixin makîneya strînê û 10-15 deqe bistrînin. Dûv re di teştekê de cardin bistrînin, ji wan çêtiyên kufteyê amade bikin.

Xirbê Keryanê, di koordinatên hevêrkên berahî 37.549999 û hevêrkên qaymê 41.73’de cih digire. Bi bajarokê Kerboranê ve girêdayî ye. Dûratiya Xirbe Keryanê ji navenda bajarê Mêrdînê 111. km yeduratiya wê ji bajarokê Kerboranê 3 km. ye û ji Midyadê jî 40 km. ye. Li rojhilatê gundê me , gundê Deywanê heye. Gundê me bi gelemperî deşt û çiyan e. Di gundê me de darên berûyan zahf in. Zivistan bi berf u serma, û havîn jî germ û zuwa derbas dibin. Mehên germ Tîrmeh û Tebax in. Ji ber vê yekê xelkê gundê me axlebe di xaniyên ku bi kevirên kilsinî çêkirine de dijîn.

Vî welatparêzê mêrxas, li paş xwe du heb pirtûkên granbiha ji me re diyarî hiştine. Yek dîwanek e û ya din jî ferhengokeka Kurdî-Farisî bi navê "Mîrsad'ul Etfal" e. Wî ew Ferheng di sala 1912 an de nivîsîye. Her çiqas pirtûk bi xwe ferheng e, lê wek Nûbihara Ehmedê Xanî, bi kêş û qafiye û kite, bi helbestkî nivîsîye. Tê de li dor 1350 bêje hene. Navê wê, bi mana riya (papûr) piçûkan e.

Tewbe Sûreyek ji Qurana Pîroz e. Ew ji 129 ayetan pêk tê ye û ayetên xweya 128 û 129an li Mekke yên din jî li Medîne hatîye wahîy kirin. Navê xwe ji ayetê 104an de girtiye. Ji bo li ayetên xweya pêşin de ji kefîr û mûnafiqan re gefan hêne, wek sûrên din li berê sûreyê Tevbe de bismila nekişandin. Li berê wê "eûzû" tenê tê kişandin. Kengê mirov di sûre El-Enfal de werê derbaza wê bibe, bê besmele derbazê dibe. Ger mirov na ji ayetên serî de dest bi bike, divê ku bi bismilla dest pê bike.
Îro hemlik bûye nexweşiyeke ji rêzê. Serî de têkoşîn bi mixmixkan re, bi demedorê re girîng e. Mixabin li Kurdistanê, bi taybetî li bajaran ji ber nebûna sîstemên kanalîzasyon û avê û qirêjiya demedorê dîsa jî bi hezaran zarokên kurd dimirin. Malarya şerma sazûmaniyan e. Li welatekê ku lerzeta heye, divê ne hemwelatî lê dewlet fedî bike.

Zarîna çiya (şano,fîlm) – Berger Sørgesang ( videobåndoptager ). Det kurdisk institut i Paris. Paris – 1990. Ev şano di sala 1990 û 1998'î şanoya Kurdî li Tiblîsê yê de tê pêşkêşkirin

Tayê zî vanê "Kirmanckî lehçeya moderne û sitandardbîyaya niya. Kesê ke bi na lehçe qalî kenî zî yewbînan ra fam nêkenî." Roşan Lezgînî bi kitabê xoyê hîkayeyan "Binê Dara Valêre de" de, seke cewabê nê heme fikranê xeletan bido û înan pûç biko. No kitab nawneno ke kirmanckî reyde zî kes (kê) şîno çîyanê modernan binuso. Kirmanckî qîmê kesî kena ke kes pê hîss û fikranê xo, hes û waştişanê xo, derd û kulanê xo bi awayêko tewr weş îfade biko.

Di heman demê de di navbeyna Rindîxan û mêrê wê Mihemed Axa de sohbetek çêbûye. Mihemed gotîye: “Rindîxan ez ditirsim tu bi saxî bikevî destê tirka.” Rindîxan jî dibêje: “Tu ji Xwedayê xwe bawer bike ez bi saxîtî xwe naxim destê wan.” Belê, tirsa Mihemedê Elî nehate serê wî, Rindîxan jî li ser sozê xwe ma û serê şêrê çîyayên Sasun netewand li himber dost û dijminên wî.

Pirtik navê çend xwarinan e di pêjgeha kurd de. Kilora wê jî heye. Wekî şîranî li Amedê tê xwarin. Dîsa li Botan û herêma tolhildanê jî ji hin şîraniyan re pirtik dibêjin. Herçendî hinekê cuda bin, jî têkela wan nêzîkê hevûdu ne.

Sobe, (ji osmanî: soba < macarî: szóba, < almaniya navendî: Stuba (odekî germ)) alava germkirinê ye. Li ser sobeyê xwarin tên çêkirin. Hin sobe hene wekî argûn jî tên bikaranîn. Gelek cureyên sobeyê hene lê niha roj bi roj hejmara wan kêm dibin lewra germîker (kalorîfer) û radyatorên bi gaz û elektrîkê dixebitin pêşdikevin.

Bi xwe bixwe sensûrkirin bi sedeme tirsê bû an jî hin sedemên yên bi vî rengî bê hizra xwe ya ku mirov xwest ku bîbê ser ziman, ji wê hizra ku hizirkiribû ku bîne ser ziman, di serê xwe de birrîn û ne hanîna ser ziman.

Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qareman 87 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 16 e.

Krîstofor Kolumbus an jî Krîstof Kolomb (bi latînî: Christophorus Columbus, bi genovîzî: Christoffa Corombo, bi îtalî: Cristoforo Colombo, bi portekîzî: Cristóvão Colombo, bi katalanî: Cristòfor Colom, bi spanî: Cristóbal Colón; *di navbera 25'ê kewçêrê û 31'ê kewçêrê 1451 li Genova; † 20'ê gulanê 1506 li Valladolidê, Spanya) yek ji kaşîfên navdar e û ji bo key Ferdinandê Aragonê û keybanû Îsabela Kastîlyayê kaşîfî kiriye. Kolumbus bi keşfkirina parzemînên Emerîkayê tê nasîn.

Şaredarî, bajarvanî, şehredarî, rêdarî an jî belediye ji saziyên ku li nehiye, navçe yan bajaran karên bingehîn ên wekî rê, elektrîk, kanalîzasyon, paqijî hwd birêvedibin re têgotin. Ji ber bandora Erebî li Bakurê Kurdistanê pirranî peyva erebî "belediye" tê bikaranîn.
Xwediyên filîm her du Wacosky li ser pirsa kîjan Şîddet rewa ye, kîjan şîddet ne rewa ye(teror e) gelekî baş sekinî ne. Dibe kû ji ber vê yekê jî di wî çaxî gelekî di rojevê de nema. Ji ber kû filîm rexneyeke gelekî tund li şîddeta desthilatdara dikir û şîddeta li hemberî wan jî meşrû dida xûyakirin.

Lê di dema Ebu'l-Qasim el-Qaim (910–934) de Sîcîlya bi piranî şûnda ji dest der ket. Dîsa di dema wî de xarîciyan di serdariya Ebû Yezîd de serîhildan û paytext Mehdiye (al-Mahdiyya) dorpêç kirin.

Hemedan (bi farisî: همدان Hamadān) yek ji herêmên Rojhilata Kurdistanê (Îran) u yek je 30 parêzgehên Îranê ye ku dikeve naverastê wê welatê.

Dutax (bi tirkî: Tutak) yek ji navçeyên Agiriyê ye. Li başûr-rojavayê Agiriyê dikeve. Rûber 1.562 km², bilindahî ji rûyê avê 1.565 m ye. Di qeydên dîrokî yên Osmaniyan de hin caran navê Dûtaxê wekî Dûrtax, Entab jî derbas dibe. Êzidî li vê herêmê re dibêjin Êzdîxan an jî Êzdîxane, berê li vê derê Êzdî pir bûne. her wuha tê gotin ku Kurdên vê derê hemû êzdî bûne. ev herêm herêma êla Sîpkî ya ye û Sîpkî vê dawiyê de bûne Misilman. Axa herêmê pirranî çiyayî ye. Deşta Dutaxê (Entabê) berbiçav e. Robara Miradê û şaxên wê Sêvik, Dadikan, Kêrsing, Çemik di axa navçeyê de derbas dibin. Gola Zer ciheke xweşik ê herêmê ye. Aborî li ser xwedîkirina ajalan û çandiniyê ye.

Hedil gunde navçeye hezex e.Hedil gundeki Eşira Omerka ye u te gotın ku dı diroke de navenda Eşira Omerka Hedil bu. Jı Hezex 10-12 km dure u lı aliye hezex newal heye.Lı derdora we Mırık, Xenduk, Fil, Kefşın, Kevsur, Gızre heye. Bı Lata sa, Kaniya Moziye, Deviya Fadıl u erden rast u ferıh navdare. jı bo ve yeke pevçunka Hedıle bı Kevsur, Xenduk u Gızre re didomine.Bere Fıleh ji te da hebun u heji Der a wan dımene.

Guadeloupe ji 8 giravên jiyanbar û ji hin giravên dinên bêjiyan de pêk tê ye. Du giravên bingeh Basse-Terre û Grande-Terre bi şaxekê biçûkê deryayê ji hev vediqetin.

Di mîtolojiya yewnanî de Erîdanus çemekî mîtolojîk ê ku ji avên Aquarius dizê bû. Ew di efsaneyeka din de ew bi Phaeton, lawê xwedawendê rojê Helios, ve tê eleqedar kirin. Gava rojeke Phaeton erebeya bavê xwe ya rojê bi dest dixe û rastî bêtarê tê. Ew rê şaş dike nêzika dinê dibe û çermê xelkên li Efrîqayê Bakur dijî direwisîne û çermê wan reş dibe. Zeusê hêrsbûyî bi brûskekê ve Phaeton dikuje. Komstêra çêm va rêya ku erebeyê di mideta vê seyhatê çûyî nîşan dide.

Payîzava an Xewasor (bi tirkî: Gürpınar) yek ji navçeyên Wanê ye. Di sala 1936'an de bûye navçe. 22 km ji Wanê dûr e. Rûber 4.063 km² ye. Payîzava navçeya heri mezin a welat e. Hejmara niştecihên navendê 6.916 û bi giştî jî 37.797 e. Aborî li ser xwedîkirina ajalan e. Herêm ji aliyê bermayiyên dîrokî ve gelek dewlemend e. 3 nehiye, 71 gund û 81 mezreyên Payizavayê hene.

Xulaman an jî Guleman (?) (tr: Alacakaya) yek ji navçeyên Mezrayê ye. Navê Xulaman di sala 1987 da hatiye qedexekirin. 78 km li başûr-rojavayê Mezrayê dikeve. Di sala 1990 da bûye navçe û bi Mezrayê ve hatiye girêdan. Bilindahî ji rûyê avê 1.150 m ye. Firehiya erdê navçeyê 318 km², hejmara niştecihan nêzîkî 8.700 in (di sala 1997an da). Aborî li ser çandinî, derxistina krom, mermer û xwedîkirina ajalan e. Herwekî karê mozhinguvî jî heye.
Otto Stern (* 17'ê reşemiyê 1888 li Sohrau / Oberschlesien; † 17'ê gelawêjê 1969 li Berkeley) fîzîknasekî DYAyî yê bingeh-Alman bû. Sala 1943'î Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.

Wergirên bêta 1 bi taybetî di dil de ne û dihêlin ku hêza dil xurt bibe û bêhtir lêxe. Wekî din wergirên bêta 1 di gurçikê de dihêlin ku rênîn di xwînê de derbirije. Loma ragiritina karî wergirên bêta 1 pestoya xwînê datîne.

Ev gund xwediyê dîrokeke kevnareye ku, cara pêşî di sala 1492'an qala wê hatiye kirin. Di sala 1262'an de cara pêşîn dêra bawermendên Sîstersiyanan li cihê vî gundî tê avakirin. Ji aliyê dîtina çanda gel a Moravyayê ve, ev gund mînakeke girîng e.

Cara pêşîn du ji wan jin 622 kadroyên birêvebir hatine perwerdekirin. Van kadroyan li welatên xwe 15.000 kadro perwerde kirine. Navê şaxa Yewnanistanê B-8, a Beljîka SDRA-8, a Spanya GAL, a Austriyayê Schwert e. Îtalyayê şaxa xwe paqij kir û derxist holê. Dîsa Almanya û Austriyayê jî yên xwe bêhêz xistin û betal kirin. Îtalyayê di lêpirsînan de pêderxist ku bi hezaran çalakiyên terorîstî Gladioyê bi xwe kiriye. Tenê carekê bombe avêtine ser sîvîlên li stasyona trênê ya Bologna û 85 kes kujtine.

Di 969an de Fatimiyan Îşidî bin xist û Misir dagir kir. Di 972an de jî xelîfe el-Muiz paytext bire Qehîre û Zîriyan kirine xanedana pardara împeratoriyê.

Ew bi vê berhemê, ango bi vê xewnê, salên reş li paş xwe dihêle û xwe davêje nav pêlên demên zaroktiyê. Dûrî "Mirovên mezin" ên tenê ji tiştên vala hez dikin, ew hînî jiyana rastîn dibe, xwe di kirasê mîrzayê biçûk de nas dike. Balafirvan û nivîskar bi saya vê xewnê, bi alîkariya vê diltenikiyê, dikarin herdu xwe bigihînin warê hêviyê. Xewnên rojane dikarin deriyê jiyaneke sade li ber wî vekin. Antoine de Saint-Exupéry di baweriya min de dixwaze bêje ku her kes dikare li balafira xwe ya xewnan siwar bibe û pêrgî mîrzayekî biçûk bibe, her kes dikare vegere dilpakiya zaroktiyê û hîsên xêrxwaziyê.

Vildan Tanrıkulu: Wek berpirsiyarê Berbang û malpera FKKSê hat pêşniyaz kirin. Vildan Tanrıkulu ji bo vî karî programekê pêşkêşî KK dike, eger KK ev program qebûl bike ew amadaye vî karî werbigre. KK programa ku Vildan pêşniyar kir qebûl kir û Vildan berpirsiyarî wergirt. Lê wî erkên xwe bi cî neanî. Di civîna 5em a KG de ku di 9'ê adarê 2003'ê de pêk hat, Vildan berpirsiyarê perwerdeyî qebûl kir û ragiyand ku dê di beriya havîna 2003ê de dê civînekê perwerde ji bo komeleyên endam yên herêmên 4em pêk bîne, lê mixabin ew bi vî karî xwe jî ranebû û di vê peryoda navbera kongreyên 20 û 21ê de bê wezîfe ma.

Sîstema rehikan di laşê mirov û gelek lawiran ji du beşên sereke çêdibin, sîstema rehikan ya navendî û sîstema rehikan ya dorahî. Sîstema rehikan ya navendî ji mejî û stûnkê piştê (mejî piştê an mejî spî) peyda dibe. Sîstema rehikan ya dorahî ji rehik an eseban bi giştî çêdibe û ku li her cî di laşê de dirêj û belav bû ye.

"Ma bi zanayîşê qedr û qîymetê nuştoxanê xo serfîraz benê û wazenê bidê zanayîş ke xebata hêca, yena teqdîrkerdiş." û dima ra wina dewam keno:
Riya Teze hetanî hilweşandina Sovyetistanê di sala 1992'a de dengê kurdên Sovyetistanê bû û niha jî dengê kurdên Ermenistanê ye. Riya Teze bi tevayî ji 50 salan zêdetir ji aliyê dewletê, weke organa Komîtêya Navendî ya Partiya Komûnîst ya Ermenîstanê, parlamênê û hukumeta komarê bi fermî hate weşandin û niha jî bi awayekî serbixwe weşana xwe didomîne. Riya Teze li Ermenistanê yek ji çar rojnamên sereke bû.

Piya kovareke bi Kurdî (Kirmanckî, Zazakî, Dimilî, Kirdî, Ginî) û Romî (Tirkî) weşan kiriye û ji aliyê kesekî bi navê Ebubekir Pamukçu ve li Swêdê derhatiye ye.

Burkay Doğan di sala 1982'ê de ji dayîk bûye. Wî di sala2005'ê de xwendina endezyariya mekîneyan li Zanîngeha Anadolu bi dawî anî. Ew xwe mijûlî kişandina wêneyan, wêje û vîdyoyê dike. Yekemîn filmê wî "About Uğur Kaymaz" (2006) li hin festîvalên li hundir û derveyî Tirkiyê hate nîşandan.

The Nationalist Movements in Azarbaijan and Kurdistan , 1941-1946, erschienen in A Century of Revolution, editiert von John Foran, Univ. of Minnesota Press, Minneapolis 1994.

Bi vî awayî Burkay û hevalên xwe guh nedan polêz û walî û haziriya derxistina rojnamê kirin. Lê ku hejmara pêşî bo çapê hazir bû, xwediyê çapxanê ku bo çapê soz dabû, poşman bû.. Vêcar çapxaneyeke din hate dîtin û rojname derket. Bi derketina rojnamê teşqeleke mezin çêbû. Gelek kesan, heya kesên rojnamevan û parlamenter kirine qîrîn, gotin: "Çawa dibe li vî welatî weşaneke Kurdî dertê; welat wê parçe be!"

Destûrên ku li ser nav û mafê komaka civatî ava na û wê diparezên in. Ji bilî wê, ti mafî û azadiya ti komên din ên civatî, nakê nava xwe de. Li dijî wan derdikeve. Weke ku li tirkî, nahaka isrer dike ku dibêje wê mafê ti kesekî bi navê wan di destûrê de cih negirê. Çend ku bahse çeêkirina destûreke nû jî dikin, û çend ku wê destûreke nû were çêkirin jî, wê newê hiştin ku jii bilî tirkî û navê tirkî pêde, ti navên xalkên ên û mafê wan têde cih bigirê. Bi vê yekê re, çendî ku guharîna çêdike jî, li dora têgihiştinaka estnikî çêdike. Jê nabuhurê.

Mihemed Kerbelayî herweha mêrxasê bi navûdeng , di sala 1885an de, li gundê Axtepê ji diya xwe re çêbûye û di sala 1939an de jî, li gundê Çolê çûye ber dilovaniya Xwedê û li gudê Axtepe di wargeya xwe ya timî de dimîne.

Ariyana Mezin an jî Ariyanzevî (Îrana Mezin/Îranzevî jî tê gotin) (bi Farisî: "یران بزرگ‎ا, an jî "ایران زَمین") herêmeke dîrokî ye. Axên Îrana Mezin ji nav dûgelên Romistan, Sûrî, Îraq, Îran, Ozbekistan, Tirkmenistan, Efxanistan, Tacîkistan, Azerbaycan û Pakistanê de bû.

Universiade, ji ber ku festivala çand û werzîşê ye ku gelek cureyên werzîşê tîne ba hev, ji herî mezintir çalakiyên werzîşê ya dinê ye. Her sal Universiade di bajarên cuda da tê saz kirin. Universiade du cûre û cûrek lîstikên zivistanê, cûrek jî lîstikên havînê ye.

"Demeyo ke eserê edebî bi lehçeya kirmanckî binusiyê, hem ziwan xurt beno hem zaf çîyî vindîbîyayîş ra xelisîyenê û hem zî edebîyatê kurdkî hîna pêt (zengîn) beno."
Çem komstêreka mezina li ezmên berbelav e. Ew wek zincîrekê ji Oryonê de ber bi jêrên nîvkada başûra ezmên dikişe. Çima ku tenê çar stêrên wê ji 3. sinifa qedra zahîrîya stêran geştir e. Li Ewropaya navîn pê ve tenê beşa wê ya bakur dîtbar e. Stêra ε çem tenê 10,7 salên roniyê dûrî dinê ye û ew yek stêrên herî nêzika rojê ye.

Zengê li aliyê "Pêşkevir" li çiyê, gundekî Licêya Amedê ye. Li aliyê rojhilat gundê Helhel, li aliyê Başûr Qendelxel, li aliyê rojava Licok û li Bakur jî gundê Kerwasê heye. Gundiyên Zengê bi zavarayê Zazakî (Kirmanckî) ya kurdî diaxivin lê piranî bi kurmancî jî dizanin. Gund heta salên 90'î li dor 150 malî bû, bi valakirina gundan re ew jî hate valakirin û têde 10-20 mal man. Lê niha dîsa hatiye ser hev û gund şên bûye.

Dibêjin peyva mobed, mobad an mobedan ji zimanê pirr berê yê îraniyan (kurd, faris ûêd) tê. Hin jî dibêjin ji wê jî kevintir e, ji zimanê proto-hind û îranî tê. Wateya wê hostayê zanînên ziravane, bavê sihêran, hostayê majîkê ye. Ango magû patî.

Derbarê misilmana de li herêmê terîqeta neqşebendiyan ya xurt e. Tirbeya Weysel Qaranî ku li Hewêlê li gundê Bayîkan e, ne tenê ji alî mislimanên herêmê ve, lê ji pir deverên Kurdistanê jî tê ziyaretkirin.

4. Carroll E. Izard: Die Emotionen des Menschen. Eine Einführung in die Grundlagen der Emotionspsychologie. Aus dem Englischen übersetzt von Barbara Murakami. Beltz, Weinheim/Basel 1981.

Kemberlû (1946: Kenberli, bi tirkî: Keberli), gundekî bi navçeya Bismil ya Amedê ve grêdayî ye, jê re Kemberlûya Baravan dihê gotin. Ji Bismil 18 km, ji Tepê 7 km dûr dikeve.
b. Her wekî hun dizanin Mirgewer berê hemû rêl û arok bûye. Rêlên Bawa û Novî niha jî mane. Di zimanê ermenî de “mayrî” dibêjine daristana merxan yan darên kovî. Mayr jî him wateya Merxê heye him jî ya dayîkê. di ermenî de mayr, di Almaniya kevin de muor , di Farsi de murd, di Latinî de myrtus, di Yewnanî de myrtos, di Kurmancî de jî merx wateya dar yan jî heja kovî heye. Eger em vê bipejirînin, Margewer yanî navçeya merxan. Ya duyem dibe navçeya dayîkê. Divê em bêjin ku di Mirgewer û Tirgewer du girikên destçêkirî hene ku di serdema Urartuyan de hatine çêkirin.

Ebdilkerîm El-Cundî (Erebî: عبد الكريم الجندي‎) (1932 – 2 Adar 1969) efserekî Sûrî û yek ji endamên damezirîner yên lijneya leşkerî ya Partiya Baesê bû ku sala 1963 derbe kir û bi navê [[şoreşa 8ê adarê]] dest danî ser hukimî. Demekê di wezareta Çandinî û reformên çandinê de bû wezîr û herwiha di nivîsgeha ewlehiyê de jî xebitî.

Hurka (véres hurka: cure sosîs, májas hurka: sosîsa cîgerê, ji xwarinên goştê berazê, hurka û kolbász bi hev re wekî disznótoros tên binavkirin)

Ecevit, ku bi navê Karaoglan (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di malbateke Mirtib (Aşiq, Roman, Çîgan, Çîngene) de 28'ê gulana 1925'an de li Stenbolê ji dayîk bû. Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe Ereb bû. Bapîr û dapîrên wî li Kurdistanê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li Tirkiyê zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945'an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû.

Cara pêşîn di sala 1990'î de bi eşkereyî behsa hebûna Gladio hate kirin. Hat gotin şaxên girîng ên saziyê li rojavayê Ewropa, Yewnanîstan û Tirkiyeyê bûne. Bi yekîtiyeke stratejîk hemî şaxên Gladio tevlî çalakiyên leşkerî, êşkence, tevkujî, kuştina sîvîlan hwd bûne. Bi şikestina bloka realsosyalîst, Gladio bi fermî bêî hedef ma. Şaxên wê yên nehatine eşkerekirin xwe li dijî mihalîfên welatên xwe birêxistin kirin û niha jî dijîn. Wekî mînak Tirkiye. Bêencam hîştina bi hezaran çalakiyan (kuştina John F. Kennedy, Olof Palme, Aldo Moro hwd) şikên jiyînê zêdetir dikin. Li Tirkiyeyê şaxên Gladioyê niha xwe li dijî Kurdan û bo berjewendiyên Tirkiyeyê birêxistin kirine. Hin kes MHP, Ergenekon, İşçi Partisi (Partiya karkeran a Tirkiyeyê) hwd hêzên rastgir û kemalîst, wekî şaxên Gladioyê yên mane binavdikin.

Suîqesta kurdan a li Parîsê, di roja 9´ê çileya 2013'an de pêk hat. Di suiqestê de, sê siyasetmedarên kurd bi navê Sakine Cansız, Fidan Doğan û Leyla Söylemez tê de hatina kuştin.

Wexto ke resa bi Ofîse heme koltuxî debîy û êdî korîdor zî raywanan ra bîyînî pirrî. Mîyanê raywanê ke payanî ra vindertibî de yew kênaya davîstserra, ya sey yew mankene bi porê xo yê dergê kejî bal antinî xo ser. Kêneke zaf rindeke bî. Beşna xo ya bêqusûre mîyanê tîşortêko sipî û pantolê bilûcînê keweyî de ca ra pakêt kerdibî. Destikê yew koltuxe de girewtibî û tam orteyê otubuse de sey yew sitûna mermerêne bî.
Berpêbûniya zayendî (bi îngilîzî sexual orientation), çawaniyeke mayînde ye ku kesan dide nêzîkahiya romantik an jî têkiliya seksê bi hev zayendên xwe(jin an jî mêr), bi zayendê hemberî xwe(jin an jî mêr), yan jî bi her du zayendê (him jin û him jî mêr) ava bike. Ev nêzîkbûn gelemperî bi navên heteroseksuelî, hevzayendîtî yan jî bîseksuelî tê pênaskirin. Digel vê aseksuelî jî (kêmasiya yan jî tunebûna xwestinên nêzîkbûna romantik an jî sekse bi yekî/ê din re) wekî kategoriyekî çaremin tê pêvekirin. Berpêbûniya zayendî ji aliyê American Psychological Association (Yekîtiya Derûnnasî ya Amerîkan), American Psychiatric Association (Yekîtîya Psîkyatrîk a Amerîka) û National Association of Social Workersê (Saziya Karkerên Civakî ya Netewî) ve ne tenê taybetiyeke cihêbûyî, ji xêndî wê wekî gerdûna kesên ku dixwazin bi kesên din re ji bo tetmînbûnê têkilîya zayendî avabikin, pênasdikin.

Jinên kurd ji bo çareserkirina doza rewa ya gelê kurd li hemû beşên din ên Kurdistanê xebata xwe geş dike, bi awayekî ku her beşek li gor şert û mercên taybetî xwe bike.

Sofan an jî Sofên (bi Zimanê yonaniya kevn:Σωφηνή Sōphēnē) him Keyitî, him jî Parêzge bû û sinorên xwe li Çema Dîcleya jorînê de bû, sinorên xwe wek ya Diyarbekrê bû. Navê kevna herêma Derbekrê ye.

Gund ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye xirakirin. Niha kes lê rûnanê. Erdê gund bi xêr û bêr in. Ziyaretek bi navê Mezrikê li aliyê wê yê Başûr dikeve. Li Mezrikê darên tihok û guvîjan hene. Kes newêre destê xwe bide van daran. Ji lewra dar gelekî pîrbûne û heta mirov dikare bibêje riziyane. Li vê ziyaretê marê reş ên mezin hene. Kes wan nakuje, ji ber ku pîroz têne dîtin. Mar jî bi kesî venadin. Li ser wan gelek tişt têne gotin. Di navbera Qerqatkê û Bedulyê de li hemberî aşê gund ê bi avê dixebite hin xirbeyên dîrokî hene. Lê belê di binê erdê de wenda bûne û li ser wan cot tê kirin. Li Rojhilatê Qerqatkê Qerqatka Kevin heye. Kolike wer diyare bi destan ew kolik çêbûye û ji dema baweriya kevin a Kurdan maye. Ji ber Qazox bi xwe jî kolikekî mezin e. Kolikê Qazox jî eşkereye bi destan çêbûye. Li Qerqatkê jî kolikek heye. Li cem vî kolikî goristanên kevin hene. Ji şiklê kêlikên goran diyare, ew kolik ên misilmanan nînin. Berê wan li rojê ne. Kolik an jî til in bi vî rengî li gundên derdorê jî hene. Li gundê nêzî Qerqatkê li Tilebûş jî kolik an jî tilekî bi vî rengî heye.

Mihemed Axa kiryarên Osmaniya û bi taybetî jî sîyaseta wan a li ser Kurdistanê baş nîrxandibû. Zanibû ev pêvajo weha dom nake û wê erdê wan ji destê wan bêne girtin û mafê kurdan bêne perçikandin. Pêdiviya welat bihata parastin, lê belê bi çi awayî? Ji bo vî çareserî diviya. Mihemed Axa xema vî tiştî dixwar. Her weha pêwendiyên eşîra xwe bi eşîrên der û dorê xwe re zêde dikir. Dostanî û mirovatiya xwe xwirttir dikir. Hay û gumana xwe ji şêx û alim û ronakbîr û rêxistinên kurd re nedibirrî.

Partiya Komunîst a Çînê (bi çînî: 中国共产党 , bi pinyin: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) partiya siyasî ya serekî û damezrênmera Komara Çînê ye. Ew partî di sala 1921an de hatiye damezrandin.
Piştî mirina Lenîn di sala 1924'an de, wasiyetên wî tên jibîrkirin heya bigire tên windakirin. Stalîn hemî desthilatdariyê dixe destê xwe. Stalîn bi navê sosyalîzmê poltîkayên tûj û bixwîn dimeşîne. Lev Trotskî dide kuştin. Otonomiya Kurdistana Sor li ser daxwaza Komara Tirkiyeyê û Îranê ji holê radike. Azadiya ku Kurdan li Mehabadê bidestdixin bo xatirê şahên Îranê difiroşe. Herwekî li ruyê cîhanê hemî partî û komên çepgîr bi xwe ve dide girêdan. Ên ku viya napejirînin difiroşe yan li dijî wan têdikoşe. Serhildanên Kurdan mehkûm dike alîkariya dagirkerên Kurdistanê Tirkiyeyê, Îran û welatên Ereban dike. Baweriya ku Lenîn afirandibû, bi destê Stalîn û polîtîkayên YKSS´ê roj bi roj ditemire û di dawiya salên 80´î de jî ji holê radibe.

Dema ku Xwedî û berpirsîyar çûn ba hukumetê, serî lêxistin (muracaat kirin), gotin, em dixwazin rojnameyeke hanê derxînin, polêz gelek qehirî, ew avêtine nezaretê û ji wan ra gotin[çavkanî pêwîst e]:

1992 – Li El Salvadorê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li Meksîkoyê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû.

Thomas Jefferson (* 13'ê avrêlê 1743 li Shadwell a nêzîkê Charlottesville, Virginia; † 4'ê tîrmehê 1826 li Monticello ku ew jî nêzîkê Charlottesville, Virginia) sêyem serokdewletê DYA ye (1801–1809). Giringiya xebata xwe daye çêkirina makezagonê û sazkirina organên dewletê. Keda wê di nivîsandina danezana serxwebûnê de heye.

Pişesazî hê jî pir pêşneketiye, lê rastî alîkariya hikûmeta navendî ya çînî tê û lewra her ku diçe meztir dibe. Ji bilî berbesvaniyê/madenvaniyê navendên ji bo derxistina hesîn, zêr, lîtyûm, paxir, xwêya kevirî û boraks. Hêjayî gotinê ye ku çavaniyên herî mezin ên cîhanê yên lîtyûm û boraksê li Tîbetê ne. Branşeke din a girîng a aborî pişesaziya malzemeyên avahiyê/înşeatê ye.

Filmê Al-Anfal ronî dide serekî ku dinyayê ji bîr kiribu, di riya hevpeyvîn û ersîv û dîmenan de, xwesik sanî dide bê bi ci regê wehsîtî Besîên ereb kur qelandin…

Serma û zeber, temînkirina xwarinê, parastina zar û zêçan, îxaneta hin eşîrên der û dor… her yekî bi serê xwe enîyekî şer û serhildanê bû. Di ser vî de, li welat yek pelekê darê nemabû ku li himber dewletê bilebite. Serhildana di bin serokatiya Şêx Seîd de şikestibû û hemî serekeşîr û pêşîvanê kurd, yan hatibûn darvekirin yan jî hatibûn nefî kirin. Mihemedê Elî bi 7 birayê xwe (Mistê, Xelîl, Evdirehman, Derwêş, Unis, Şêxo û Nuredîn) û pismamên xwe ve 63 tifing bûn. Yê ku bi çekdarî tevlî serhildanê bûbûn bi tevayî 300 tifing bûn. Ew çîyayê asê yên Sasunê ku zivistana lawir têda îdare nedikir, Mihemedê Elî xwe lê girtibû: Karmelêh, Arzîv û Şelaş. Mihemedê Elî li himber dagirkeriyê bi dewletekî 700 salî re şer dikir. Artêşa vî dewletê bi hemû îmkan û çekên xwe yê giran bi ser Sasun û Hezoyê ve girtibû. Ev leşker axlebê wan ji Dîyarbekir, Sêrt, Mûş, Mêrdîn, Çewlîg û Bilîsê ve hatibûn.
Pisaxa bi malbatên ku di sîstema erbabûre'yetî ya Îranê di serdema şah de axayên gundî bûn dibêjin. Ew malbat niha jî ku ew sîstem êdî nemaye her bi vî navî tên naskirin. Li hin ciyan ew malbat ji tayîfeya xwe cuda bûne û çiqek cuda ji wê tayîfê çêkirine ku bi pisaxayê wê hatine binavkirin, mîna pisaxayê Evdoyî, pisaxayê herkiyan û hwd.

Xwendakarê vî gundî dibistana serî li gund, dibistana navî û lîse (ev heft sal ku lise vebûye) ji li bajerokê Tepê ku li ser rêya Bismilê ye dixwînin. Xwendekar bi servîsê diçine Tepê û xwendîina xwe bi wî awayî didomînin.

Îbrahîm Ayhan parlamenterekî kurd ê parêzgeha Rihayê ye û yek ji parlamenterên girtî yên partiya BDP'ê ye. Lewra ew weke girtiyeke siyasî yê Tirkiyê tê qebûlkirin.

Di 3'ê tebaxa 1492'an de ji bendera spanî Palosê didin rê: keştiya ku li bin fermandetiya Kolumbus Santa María û du karavelên din ên bi navê Pinta û Niña (Nînya bilêv bikin). Bi tevayî 120 meriv derdikevin vê rêwîtiya pêşîn a ber bi Amerîkayê.

Ser û pê baş tê pakijkirin, mûyên pêyan tên kizirandin. Heger daxwaz be pê tên çermkirin, wekî serûpêya klasîk. Serê ajalê (pez, dewar) bi taybetî tê amadekirin. Ser û pê di stîl an quşxaneyê de heya êdî goşt û hestî ji hev dikevin tê kelandin.

Şivan Qadirî [1] (anjî Seyid Kemal Esferem) xebatkareke siyasiya Kurd li bajarê Mehabadê bû ku ji aliya hêzên Komara Îslamiya Îranê hat kuştin û termê wî li bajarê bi Jeep hat gerandin.

Di navbera meha Yekê û ya Şeşê ji sala 2012an de, nêzîkî 45 beşdarên Sûrî şeş caran li hev kom bûn, bi piştgiriya pisporên navneteweyî yên plankirina veguhestinê, da ku nêrîneke hevbeş jibo pêşeroja demokratîk li Sûriyê ava bikin, û belgeyeke hûrbîn lê nerm jibo plana veguhestinê amade bikin. Proje li ser bingeha nebûna nêrîneke yekbûyî ji bo pêşeroja Sûriyê û ji ber plankirina konkret û hûrbîn wekî bersiv bo zehmetiyên girîng ku ligel dema veguhestina piştî Esed dê derkevin, hate amade kirin. Belgeya Roja Piştî ne nimûneyeke veguhestinê ye. Kesên di projeyê de beşdar bûn karê xwe, wekî bernivîsek ku gav bi gav were meşandin, nedan pêş. Mebesta vê belgeyê ew e ku beşdariyeke berdewam di nav gelê Sûriyê de ava bike ji bo nêrîna xwe di Sûriyê ya piştî Esed de bidin. Herwiha ji bo zanibin çi pêwîst e were kirin ji bo veguhestina ber bi vê nêrînê ve. Bi vê baweriyê, ev belge di nav beşdarên projeyê de dibe wekî xala destpêkê ji bo gengeşe û pêşveçûna zêdetir – destpêkê û berî herkesî di nav hemwelatiyên Sûrî xwe bixwe. Danûstandin li nav şeş grûpên kar pêk hatin ku babetên siyasetê yên girêdayî veguhestineke serkeftî pêşkêş dikirin: desthilata yasayê, dadmendiya veguhêz, reformên kerta ewlekariyê, reformên hilbijartinî û damezrandina civateke destûrî, planeke destûrî, û jinûve avakirina abûrî û siyaseta civakî. Di dawiya tebaxa sala 2012an de, projeyê belgeyek weşand [li jêr bibîne] ku nêrîneke sergihayî ji bo qonaxa piştî Esed dide pêş, ligel prensîp û armancan rêk dikeve, zehmetî û rîskan dide zanîn û pêşniyarên konkrêt ji her yek ji şeş wan babetên siyasetê datîne pêş. Herwiha belge pêşniyaran ji bo standardên ku di cih de bibin bingeh ji bo veguhestineke serkeftî, pêşkêş dike.
Das Lied der Deutschen (Sirûda neteweyî ya Almanyayê) ji helbestekî xwe August Heinrich Hoffmann von Fallersleben di 26'ê gelawêjê 1841'ê de li girava Helgoland ji awazeka Joseph Haydn çêkiriye.

Îlham Eliyev anku İlham Əliyev an jî İlham Heydər oğlu Əliyev (*24'ê berfanbarê 1961 li Baku) siyasetmedarekî azerbaycanî û serokdewletê Azerbaycanê ye.

Mihemedê Eliyê Unis (bi tirkî: Mehmet Ali Yunus ), wekî gelek pêşîvanê kurd, mêrxasekî di dîroka nivîsandî de, bi layiqî ne qeyd kiriye. Destana ku di şerrê çîyayê Sasun da afirandiye nehatiye nivîsandin. Jenosîd û dijwariyên bi serê wan de hatine di qeydên dewletê yê eşkere de derbas nabin. Bi kurtayî dewlet navê wê qirkirinê danîye “hereketa tedîp, tenkîl û pakişkirinê.” Lê belê serpêhatiyên wan wekî piringekî agir tim li ser dil û cigerê malbata wî pê dikeve.

Di budîzmê de ne cihê Xwedê û ne jî cihê pirtûkekê pîroz, ku bi awayê wehiyê hatiye hinartin heye. Kêm zêde di wan olên din de, mirov dibîne ku rewişt "exlaq" li ser hîmê başî an xirabiya tevgerên mirov bi cîh bûye. Mirov li gorî semaxa Xwedê tevdigerin, tiştên ku Xwedê diferme baş in û tiştên qedexe dike jî, ew xirab in. Budîzm di vê mijarê de cuda ye. Li gorî budîzmê jî qencî û berxwedariya pirraniyê, pîvana başî û xirabiyê ye.

Mîlano, duyemîn mezintirîn bajarê îtalyayê ye. Ev bajar ku duemîn bajarê mezîn ê Îtalya ye û hejmara niştecihên bajêr derdora 1.3 Milyon e, dikevê bakurê Îtalyayê û navendek giring a bazirganiyê û modê ye. Mîlano xwedî dîrokek kevnare û roleke giring di wê herême de lîstiyê.

Agahdariya li ser şideta li dijî jinan û tedbîrên ji bo gava raporên xwe yên li gora lihevhatinên YNyê yên li ser mafên mirovan daîne, vê danezanê bi kar bîne,

Beqere an jî sûreya Çêlekê ji Quranê sûreyek e ku li gorî baweriya îslamê di dema Medîneyê hatiye danîn. Di Quranê da sûreya herî dirêj e û ji 286 ayetan tê pêda kirin. Navê xwe ji ayetên 67-73 temîn yanê ji kelîma beqere, bi kurdî "mange, çêlek", digirî. Şunda ayeta Beqerê di dadgeriya îslamî da gellekî mezin e. Ji ber ku ferman û qedexeyên olî bi pirranî li vî sûreyê da bi cih digirin.

Wî di navbera 1987an û 1989an de li Kurdistana başûr kargerî kirî bû. Di dema wî de di 16'ê adarê 1988an de Komkujiya Helebceyê hate kirin û bi çekên kîmyawî ser 10 hezaran kurdan jîyana xwe ji dest da.

Mîlanlû an Milanlû an jî Millî navê eşîreke kurdan li Xoresanê ye. Gorî hin çavkaniyan ev eşîr berê girêdayê êla Zaferanlû bûye. Niha li deverê Jeristan li navçeya Şîrvan û çend gundên Esfarayenê dimînin. Navên gundên Millî evin: Dolatabad, Qasemabad, Partan, Abbasabad, Noşirvan, Ardaxan and Bîdvaz.

Inosentîyûs III, (jidayikbûn: 1161 - mirin: 1216) navê wî yê jidayikbûnê Lotario de' Conti di Segni ya. Ji 8´ê Çileya 1198´an heta sale 1216´an papatî kir. Inosentîyûs III. sefere çaremin a xaçîyan jî bo ku li ´ardn pîroz´ bibe pîroz kirîya. Lê piştî hewldane papa ku artiş ava bû, piştre berê xwe dan venedîkê bi Enrico Dandolo ku wê berê wê dide kifş kirin, wê bikin ku herîna bi ser konstantinopoles ku wê herêmê bikina bin sehetê xwe de û bi wê re seferê bidina dest pê kirin û bi serbikevin.
Di roj 12´ê çileya 2013´an de, li Gare de l’Est, li hev civiyan bi hev re ketine meşê de. Herî kêm ku ne bin sad hezarî re bû, kurd li Parîsê lev civiyan. Siyesetmedar, rewşenbîr û gelek keseyetiyên kurd û fransayî û ji gelek miletên din li qadê bo piştgiriya ji kurdan re amade bûn. Suîqest, bi girseyî hat şermazar kirin.

Li gor serjimariya giştî ya mirovan û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Kelasi 528 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 95 e.

Xelatên Muzîka Cîhanê (bi îngilîzî: World Music Awards; avabûn: 1989), xelatkirina hunermendên muzîkê ya bi daneyên firotina pir bilind bi merasimekê xelatên navnetewî ye. Kesayetiyên firotina bi destê International Federation of the Phonographic Industry ve kirin.

Wateya cilan, hertimî bi çandî û kevneşopî bûya. cil, ji xwe, bi hebûna xwe re, wê gotina çand û kevneşopîyê jî li ser lingan digirê. Minaq, î ro ku mirov li mirovekî nerî û li cillixwekirina wî nerî, mirov wê bizanibê ku ji kîjan herêmê û yan jî ji kîjan koma civatî ya di roja me de ya. Kurd, bi kitan û xiftan û şal û şapikên xwe re tên naskirin. Hinekî jî cil, bi vî rengî, bûya weke rengê nasnema mirov ya civatî, çandî û kevneşopî.

Mantiqê Bûlî pergal an dozeneka tivav û kemilan ya kiryarên mantiqî ye. Navê wê ji Corc Bûl dihêt ko jibo cara pêşîn li nîvî ya sedsala 19ê pergaleka cebrî ya mantiqî pênasekirî. Mantiqî Bûlî di elektronîk, nermalav û hişkalavên kompiyoterê da gelek mifa hene û bingehê elektronîka tivilmanî ye. Li sala 1938ê, Klod Şanunî nîşada ka çawa kerxên elektronî yên ko dihên velerandin dikarin bibin modelên mantiqê Bûlî. Ev rastî bi peydabûna kompiyoterên elektronî gelek verêjdar bû.

Dominique Pire (Georges Charles Clement Ghislain Pire) (* 10'ê reşemiyê 1910 li Dinant, Belçîka; † 30'ê rêbendanê 1969 li Löwen) yek ji monakên domînîk ên Belçîkayê ye.

Tedbîran werbigirin, da ku polîs û karmendên berpirsîyarên pêkanîna programa xebatê ya ji bo berlêgirtin, lêkolîn û cezekirina şideta li dijî jinan, perwerdeya ku wan li hembera pêwîstiya jinan hesas bikin bistîne,

Yaman ji sala 1977'a ve li ser navê Tirkiyeyê beşdarî pêşbirkan dibe. Herî dawî jî di 4 û 5'ê avrêlê 2008'a de li Belçîkayê di Pêşbirka Bîlardê ya Artîstîk de reqîbê xwe yê spanyolî Xaiver Fonellosa têk bir û bû şampiyonê cîhanê. Her wiha Yaman di neh kategoriyan de rekor şikandiye.

Hêdîg (bi tirkî: Hedik), li bakurê Licê, li herêma Dimbiliyan e û 32 km ji Licê dûr e. Herêm bi dar û ber e. Êzingên Licê piranî ji vê deverê tên. Li gund dibistan heye. Du gomên wê hene: Sayrek û Bilbilik zaravayê dimilî dipeyivin. Dewlet jê re Hedik dibêje.
Di sala 1955’an de li gundê Beyro ya Qereyaziya Erzîromê hatiye dinyayê. Ji sala 1985’an ve li Stenbolê jiyana xwe berdewam dike. Ji bilî karê dengbêjiyê, bi kar û barê avahî (înşeat)yê da dabara malbata xwe dike. Ji 11 saliya xwe ve kilaman dibêje. Cara yekem xalê wî Feqiyê Spehî, dixwaze ku di civata wî de kilaman bibêje. Feqiyê Spehî şagirtekî medreseyê ye. Naskirina Xeniyê Qereyaziyê û dengbêjê Mezin Resoyê Gopala li gundê Beyro pêk tê. Ew Resoyê ku Hosteyê Şakiro (Şakirê Bedîh)ye. Ji ber ku kilamên Reso baş dizanî, di civateke giran de, Reso destûr dide û doza kilamgotinê lê dike. Kilama ku wê rojê, ji Resoyê Gopala re dibêje, kilama Hespa Gede lawikê min e. Heta 200 kilamên dirêj dizane. Ji sedî 90 kilamên ku dibêje, kilamên Reso ne.

Famîleya bexdenûsan (Apiaceae yan Umbelliferae) ji desteya Apiales e. Ev famîleya riwekan ji 434 cins û bi qasî 3780 cureyan pêk tê. Hin ji riwekên vê malbatê bi xavî yan wekî biharbêhnê, tên xwarin. Gêjnak herwiha di pêjgeha kurd de tê bikaranîn.

Belecuk (bi farisî: بلجوک ‎, lat. Balajūk), gundekî li herêma Kotolê ya bi ser bajarê Xoyê ve ye, ku dikeve Rojhilatê Kurdistanê. Şêniyên gund bi kurmancî diaxivin û gelhe 750 kes e.[çavkanî pêwîst e]

Bunad, ew jî, bi taybetî, bi destan çê dikin û bi naqş çê dikin. Bi gelemperî, di çêkirina bunadê, çend ku pirr reng jî werine bikarhanîn jî, rengê reş ve herî zêde yê ku tê bikarhanîn e. Di sadsale 20´an de derket li pêş û pêşket.

Di berdawama Filîm de temaşavan fam dike kû “V” bi reqemê Romanî nimroya hicra pêncemîn e. Ev hicre jî, cihê kû V tê de girtî mayî û di hicrê de gelek îşkence dîtiye û di teqîna ve nîvgirtîgehê de çêbûyî rizgar bûye. Piştî rizgarbûnê lehengê filîm, bi Maskê xwe yê kenok ji xwe re xirakirina sîstemê dike armanc. Jixwe 5 Sermawezê jî kuştina wî lehengê berê yê xwestî Parlementoyê bombe bike ye. 5 sermawezê semboleke berxwedanê ye ji bo V. Lehengê filîm V, di dawiya filîm de dide xûyakirin kû hemû tişt ji bo ku Dîktator werê ser kar qewimiye. Erîşa Kîmyewî jî ji bo ku Partiya Dîktator desthilatiyê bike destê xwe ji aliyê zilamên dîktator ve çêbûye.

Odysseas Elytis (ango, Odîseas Elîtîs, bi grekî: Οδυσσέας Ελύτης, navê berê: Οδυσσέας Αλεπουδέλης, Odysseas Alepoudélis; * 2'ê sermawezê 1911 li Herakliyon a Kretayê; † 18'ê adarê 1996 li Atîna) yek ji hunermend û helbestvanên navdar ên grekî bû. Sala 1979'î Xelata Nobelê ya wêjeyê wergirtibû.
Girê Mêhrav li gundê Zivinga Şikaka ye. Ev gund girêdayî Findka Bohta ya Şirnexê ye. Girekî bilind e. Nav serê gir hemû şkêr e. Şûnwarê kelehekî kevnare ye. Dîsa serê gir bûye daristanek ji dar berû, dar ben, gihûj û bilalûkan. Li ser serê gir goristaneke kevnare heye. Hawîrdora vê goristanê bi keviran hatiye diwar kirin. Di nav vê goristanê de kê/kî heye ez nizanim. Tişta ku dizanim ev der li cem gundê Zivinga Şkaka û hemû gundên dewrober Pîroz e. Demê ku mirov li ser serê vî girî raweste li derdur temaşe bike kîjan dever dixwiyên em bibînin: Gir raserî deşta Harûna ye. Heyanî binxetê mirov dikare bibîne. Binê gir zinar e, asê ye, teht e. Ev teht jî çep û rast bi hev ve girêdayîne. Aliyê rastê de Deriyê Ga, Girê Pirt û heyanî Geliyê Pavan. Ji aliyê çepê de jî Keleha Findikê heye. Ji wê pê de jî kendal û kendal e.

Malbata Çarê rus ya Nikolay duyemîn, piştî şoraşê li Yekaterinburgê dihata girtin. Di wê demê de ji şer hebû. Artişa Sipî li ber di wê herêmê de di harikî. Wî çaxê hêze rus ji li wê herêmê li ber Şikestinê bû. Tê gotin ku hingî Sverdlov ji berpirsiyarên wê herêmê xwestiya ku ji dêla ku bikeve destê hêzên Arşa Sipî de bila were kuştin. Lê ev yek tenê weke gotinekê ya. PIştre ne bi gelekî re malbata wî hata kuştin. Ev kuştin, hê ji Dîrpkzan li ser nîşaşê dikin ku ka kê kuştiya. Hinek dibêjin ku Hêzên Artişa Sipî kuşt û xwest ku bêje hêzên sovyetê kuştiya ji ku ne kevine dest de bi saxî. Lê ev mijar di tariyê de ma.

Sakalli, Ahmet Demir, Turan Oğuzsoy, Metin Atmaca, Halis Türk, Kamuran Dımbıloğlu, Bertal Zaza, El-Cuneyd, son türk büyüğü - mezinê tirkan ê dawî, lacê Misto Kor, bêbav, pîncê Bongilan, siya Ataturk hwd.

"Hes ame. Errrik! Ez çi vînena heww? Mîyanê ê koyan de, o gelîyo xorî de, citeyê şelwarê sîyayê xasî yê Dîyarbekirî serê qonderanê zincetujanê beriqnayan de dayê xo ra. Mîyêka sipî a birîsmêne mîyaneyê xo ra, serê şelwaran de pişta; mîyane kerdo barî. Cor de êlegêko kewe û gocagin serê îşligê çeqerî de dayo xo ra. Her di kalekan ra puskulê rengênê şilabendê torkî helqetnê. Vanê semedê xatirê nê puskulanê şilabendê ey bîyo ke nameyê ey bîyo Heso Puskul." (r. 12)

Ji bilî lêkera mirin, hemû lêkerên li dawiya wan dengdêrek (vokal, îng. vowel) û rin (di soranî de rdin) heye, dikevin vê komê. Di demên niha û bêt de rin (rdina soranî) û dengdêra li pêş wê dikevin.

Ew tê fikirîn ko ew matematîkvanê herî pêşin bû ko li trîgonometrîyê wek beşeka ji matematîkê cuda nêzbûbû. Ew bi xebatê xweyê li ser aksiyoma xêzên paralêl jî dihat nas kirin.

Gloverokên xwe li tiyanê rêzbikin (sêniya frineyê, pijandinê). Rûnê nivîşkî yê helandî pêwerbikin, di germiya 170-170 pileyî de, heya rûyê wan sir bûn, bipijînin.

Li dora toşbiya tiroîdê çar livikên piçûk bi navê paratiroîd hene. Ew jî ji bo hezmkirina kalsiyûm hormonan çêdikin. Kalsiyûm ji bo hestiyan gelek girîng e. Ger ew hormonana di bedenê de pir hebin, di bedenê de pir kalsiyûm tê komkirin. Ew kalsiyûma ji temarê xwînê dide girtin. Gava hindik be, hestiyên mirovan dihelin.

Li gor serjimariya giştiya mirovan û malana Îranê ku di sala 2006 an de hat encam dan, hejmara rûniştvanên gundê Qellacûẍe 235 kese. Herwisa hejmara malbatên vê gundê 33 e.
Di sala 1906’de nivîskarê binav û deng Mark Twain, di lêjneya civîna giştî ya ‘’Associated Press Kooperatifi’’ de wiha dibêje: ‘’Dû hêzêen kû hemû alîyên gerdûnê rohnî dikin hene, yek li esmanan roje û ya dûwem jî li erdê jî Associated Press’’ e.

Her mirovek ji dayîk bûnê dibû xwedî totemek. Diviyabû mirov rêz ji wan re hebûya. Heger totem ajalek e, di xela û birçîbunên herî mezin de jî diviyabû mirov ew nexwara. Kê rêz ji toteman re nebû bi cezayên giran dihatin cezakirin û bi pirranî jî ceza mirin bû. Mirovek diviyabû him ji totemê bera diya xwe û him jî ji yê bera bavê xwe re rêz bigirta. Lê pirranî yek ji yê din birêztir dihate qebûlkirin. Li navenda Afrîka pirranî totemê rêztir ya bera dê bû.

La Paz, an jî La Paz de Ayacucho, cihê hikûmeta Bolîvyayê ye. La Paz li ser çiyayên Andê ye û bi 3500 m li ser deryayê dikeve. Ev bajar berê rolekî gelek mezin di dîroka û mîtolojiya weke gelhên înka bû.

Mustafa Bülend Ecevit (z. 28'ê gulanê 1925 li Stenbol − m. 5'ê sermawezê 2006 li Enqere), siyasetmedarê mezin ê Tirkiyê, Serokwezîrê berê, rojnamevan, helbestvan û nivîskarek bû.

Xirbeyên dêr û manastira kevn îro nêzîkî gundê Dêra Elbakê ne. Dibêjin girê ku dêr ser hatiye avakirin cihê şehîdketina şandî Bartolomeyo bû. Ev bûyer di sala 71'ê de çêbûye û pişt re şandî li wir veşartine. Paşê jêmayên Bartolomeyo birine Romayê.

Ji pê Seferên Xaçperestan destpê kir û Quds di Sefera Xaçperest ya Yekem de dest xaçperestan ket re Fatimiyan dijwareke bihêz li hembera xwe dît. Di 1163'an de kargerê Şamê Nur ed-Dîn, arteşek şande Misir û Selahedînê Eyûbî 1171'an de dewleta Fatimî hilweşand û dewleta Dewleta Eyûbî demezrand.

Xavît, xaşîla lazûtê, helîseya Îdirê ya lazûtê cureyeke helîseyê (lape, xaşîl) ye. Kurd, gurcî, laz, yewnan û gelên din ên cîran dizanin û dixwin.

Ji % 4ê dayikên ku ne xwediyên lawikeke hevzayend in, di înaktîvasyonên kromozoma xwe ya X’ê de asîmetrî rêdidin. Aliyê din asîmetrî rêdan di dayikên ku xwedîyê lawikekê hevzayend in, ji % 13 ye û ev rêje di dayikên ku xwediyê zêdetir lawikên hevzayend in, dibe ji % 23.

Danezan, çi di nav malbatê de, çi di civakê de peyda bibe, çi ji malbatê dewletê ve bê kirin, an jî qebûlkirin, şideta li dijî jinan a fîzîkî, cinsî û psîkolojîk gunehbar dike. Ji dewletên endam dixwaze, da ku ew şideta li dijî jinan mehkûm bikin û ji bo ku xwe ji berpirsîyariya şidetê bidin alî, adet, tradîsyon û dînî mîna çavkaniyan nîşan nedin.

Navê xwarinê ji zimanê baskî tê. Marmita navê quşxaneyeke bi derxûn a masîvanên baskî ye. Xwarin ji masîgirên baskî belav bûye, ev nav jî wisa maye. Di orjînalê de xwarin ji masiya orkînosê tê çêkirin lê îro bo masiya somon (latînî: Salmo salar) jî didin ser.

Sirûd sala 1922'ê de bû ya Keyaniya Alman. Di dema Nazî de bi guhertin hate qîrîn. Bi dawiya Şerê cîhanê yê II. ve û bi damezrandina Almanya Federal ve wekî versiyona niha hat bikaranîn. Bi tevlîbûna DDR'ê ve herwekî li rojhilatê welêt jî bu fermî.

Ezîzê Îsko Gerdenzerî, di sala 1945an de li bajarê Tiblîsî yê komara Gurcistanê ji dayîk bûye, yek ji helbestvan, dramanûs û nivîskarekî kurd yê Ermenistanê ye. Bi xwe bijîşk e û niha li Danîmarkayê dijî.
Rojekî Mihyedînê Kurê Mihemedê Elî li ser ferşê devê kanîyekî limêj dike. Ji dûr ve leşker wî dibînin û bi mîtralyozê lê didin. Mihyedîn ji her du lingê xwe birîndar dibe. Birîna wî xedar e. Ewê pê re wî tînin şikefta Karmelêh û li wir tê tedawîkirin. Nêzîkî saxbûna birîna wî, giliya wî tê kirin û leşker bi ser şikeftê ve digire. Leşker yekser nayê, rêberê leşkera, yek ji xelqê Hezo bi navê Evdê Fatê tê ba Mihyedîn û dibêje: “Yuzbaşî soz daye ku tiştek bi te nakin û wê te ji bo tedawiyê bibin Sêrtê.” Rindîxana diya Mihyedîn û Reqya meta wî û çend kesên dî jî di şikeftê de li balê ne. Li ser gotina Evdê Fatê, Rindîxan dilê wî bi kurrê wî Mihyedîn dişewite û dibêje xwe teslîm bike bila te tedawî bikin. Mihyedîn jî çekê wî li ber serê wî bû û digo ez bi saxî xwe teslîmê tirka nakim. Piştî ku Evdê Fatê vedigere ba yuzbaşî, şikeft gullebaran dikin, bombe davêjin lê belê tesîr nake. Paşî Mihyedîn qebul dike. Leşker sedye tînin, Mihyedîn datînin serî û dibin. Yuzbaşî leşkeran, Mihyedîn û wanê din di alîyekî de rê dike, Rindîxan û Reqya jî di alîyekî dî de bi rê dike. Rindîxan dinihêre ku sedya vala li ser milê leşkera ye, hatin û di ber wan de derbas bûn. Fêm dike ku Mihyedîn hatiye kuştin. Leşker jî li ser gotina yuzbaşî wextê ji hafa wan winda dibin, serê Mihyedîn jêdikin û bi xwe re dibin(artêşa tirk ji serê jêkirî re xelat danîbû, ev serî jî, serê kurrê Mihemedê Elî bû, giranbiha bû). Li ser vî Rindîxan ji Reqya re dibêje, piştî ku Mihyedînê min kuştin ez bi saxî bi leşker re naçim. Îzna xwe ji leşker dixwazin û dibêjin em destmêj bigrin. Piştî ji hafa leşker winda dibin, herdu bi hevre xwe davêjin ava çem. Piştî ku dereng dimînin, Evdê Fatê deng li wan dike lêbelê tu pêjin tineye. Evdê Fatê bi Yuzbaşî ve li wan digerin dibînin ku bi avê de diçin. Reqya ji avê sax dertînin, Yuzbaşî dixwaze serê wê jêke lê belê Evdê Fatê nahêle. Rindîxan xeniqîye û ji giraniya jana dilê xwe li binê ava çemê Şîpêr sekinîye.

Erdhej di 1'ê gulanê 2003, katjimêr 03:27'ê de rûdide. Hêza wê 6,4 richter bûye. Di erdhejê de gorî tomarkirinên fermî 176 kesan jiyana xwe jidest dane, gelek jî birîndar bûne. 625 avahî ziyan dîtine.

Di salên destpêkê de Harûtyûn Mkirtçyanê ermenî, paşê jî Cerdoyê Gênco yê kurd berpirsyariya rojnamê kiribûn. Bi biryara Stalîn weşana rojname ji sala 1937'a heta 1955'a hate rawestandin. Piştî mirina Stalîn di sala 1955a Rya teze dîsa dest bi weşana xwe kir, lê vê carê bi tîpên kîrîlî ku ji aliyê Heciyê Cindî ve hatibûn amade kirin. Berpirsyarê rojname ji 1955a hetanî 1989'a, ango 34 salan, Mîroyê Esed bû.

Mobedan xwedî wê mafê ne ku ayînên giran ên şîroveya Yasna û Gatayan dikin birêve bibin. Ew dikarin bersiva nakokiyan, bersiva pirsên zanistî, gorî Zerdeştiyê bidin. Bersivên wiha ervad nikarin. Mafê wan heye ew teknîk û rêbazên nû yên perwerdeyê biceribînin. Ervad viya nikarin. Ervad tenê dikarin zanînên bingehîn û jiberkirina wan hîn bibin û raveyê bawermendan bidin.

Delîl û îspatên girîng a bandordarbûna serpêhatiyên zarokatî, şikla mezinkirinên malbata, tacîz û bûyerên xerabî ji berpêbûniya zayendî ve tune ye.