Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Áádóó tʼááshǫǫdí hááleitʼáo da kweʼégi da nihichʼįʼ anáhóótʼįʼ silį́įʼoo danihisikʼoo da jó éí tʼáá áhótʼáo hooghandi nahisóotą́ danihiłní. Tʼáadoo ńlááhóó bił ndaahkaíí, jó danihiłní. Éí áhóótʼéé lá. Áádóó hasłą́ą́góó da njighą́ǫ jó áhótʼáo… áhótʼáo da… háída bichʼįʼ anáhóótʼįʼgo da áadi áhótʼáo yił naagháo… jó tʼáá áhótʼáo ahizhdadilnaʼ shį́į́ biniinaa danihiłní, jó áhótʼé. Áádóó índa tó łą́ǫ daahdlą́ danihiłníí lą́, áhótʼé. Jó éí shį́į́ éiyá éí tsʼííh niidóóh danilínígíí éí shį́į́ áhótʼáo hayiiłʼeeł yiniiyé. Éí ʼáh áhótʼáo áádóó índa éí hatah shį́į́ yáʼátʼééh áhósin éí ałdóʼ tó nilínígíí. Áádóó índa ałdóʼ hazhóʼó yéego ałhosh nihiłní. Get plenty of rest, ní. Áádóó índa ádóółzééh, níláhóó nináhdaah nihiłní.

Díí naʼashjéʼii éí 1–2 mm áníłtso łeh. Bitsʼíís éí diłhiłgo naashchʼąąʼ dóó łigaigo łikizh; bijáád éí diłhiłgo daalkizh ałdóʼ. Tsʼahtah dóó hodíłchʼiltah éí naagháa łeh. Chʼosh yázhí éí bichʼiyąʼ.

Tsʼíʼii bighą́ą́ʼ yílkʼidígíí éí tsʼíʼii dóó tséʼédǫ́ʼii dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí éí "Mycetophilidae" deiłníigo deiyózhí. Tsʼíʼii bighą́ą́ʼ yílkʼidígíí éí nahasdzáán tʼáá siʼą́ą́ ńtʼę́ę́ʼ bikáaʼgi dahólǫ́ (tʼáá hazhóʼó Shádiʼááhjí kéyah yistinígíí); áádóó éí 3,000 ałʼąą ádaatʼé.

Chʼosh bitsʼaʼí tsʼaaʼígíí éí Chʼosh Bikágí Daalzhólígíí dah yikahjí atah daasdzoh; ndaʼałkaahí éí "Corbulidae" deiłníigo deiyózhí. Chʼosh bitsʼaʼí tsʼaaʼígíí éí tónteel tʼáá ałtso biyiʼdi dahólǫ́; łaʼ éí tó ńlį́įdi dahólǫ́ ałdóʼ.

Tłʼiish bikʼós niteelígíí éí naaldlooshii dadichʼízhiijiʼ atah daasdzoh, áádóó nahasdzáán bikáaʼgi naakidiin dóó baʼąą naaki anééhląąʼ áłʼąą átʼé. Díí tłʼiish éí Naakaii Dootłʼizhí Bikédaayah dóó Ásáí Dineʼé Bikéyah dóó Naakaii Łizhiní Bikéyahdi dahólǫ́. Nidaʼałkááhí éí "Naja" deiłníigo dayoozhí.

Kʼįįshzhíníńlį́įdi táyiʼ naaldeehii danílʼį́ bił hazʼání éí Dibé Nitsaa Hahoodzodi bił hazʼą́; áádóó éí 17 náhásdzo hayázhí dikʼą́ągo hahoodzo.

Táłtłʼááh álééh éí Náhookǫsjí kéyah dah siʼánígíí tʼéiyá hólǫ́; Toohjįʼ noołnahii wolyé ałdóʼ. Ndaʼałkaahí éí "Ardea herodias" deiłníigo dayózhí.

17,866 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii Sighóla Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi kéédahatʼį́ (2010 yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ). Díí éí 7,014 hooghanígíí yiiʼ dabighan.DÍNE WÓLTAʼ

Honeestiinídę́ę́ʼ Chʼínílį́ éí 163.5 tsinsitą́ dikʼą́ągo hahoodzo, áádóó áadi 382,368 ánéelą́ąʼgo bílaʼashdlaʼii kéédahatʼį́ (díí éí 2010 yę́ędą́ą́ʼ diné daóltaʼ).DÍNE WÓLTAʼ

Tséchʼil (éí doodaiiʼ éí Chéchʼil) éí naniseʼ átʼéego tʼiis ałdóʼ átʼé. Ákohgo díí kólyéego ńléí Diné Bikéyah bikááʼ ádahootʼéégóó tsʼídá ląʼígo dahólǫ́ǫgo nidaniseʼ.

Tólą́ Dootłʼizhí bibąąhdi chidí naatʼaʼí ńdinibįįhígi éí Kinłání Náhookǫsjígo bił hazʼą́; Cháʼoł Ląʼí Áłtsʼíísí Bił Hahoodzodi (Hoozdo Hahoodzo biyiʼdi) éí bił hazʼą́.

Náshdóítsoh noodǫ́zígíí éí náshdóítsoh tʼáá áłtso yilááh áníłtso: Náhookǫsjí Binááʼádaałtsʼózíidi dóó Haʼaʼaahjí Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyahdi náshdóítsoh noodǫ́zígo dahólónígíí éí łaʼtsʼáadadi adéesʼeez áníłnéez łeh, áádóó éí 660 dahidídloʼ áníłdáás. Bikąʼígíí éí baʼáádígíí yilááh áníłtso łeh. Díí náshdóítsoh éí dibéłchíʼí dóó łitsxogo naashchʼąąʼ áádóó éí łizhingo noodǫ́ǫ́z; biteeldę́ę́ʼ éí łigai.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Prěnje historiske naspomnjenje jako Blozayn je z lěta 1374. W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 165 wobydlerjow, mjez nimi 128 Serbow (78 %). Arnošt Černik zwěsći 1956 serbski podźěl wobydlerstwa wot jenož hišće 37 %.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Turritis glabra bu w lěće 1753 wot Carl von Linné w Species Plantarum, 2, 666 wozjewjena. Synonymy za Turritis glabra L. su: Arabis glabra (L.) Bernh., A. perfoliata Lam., A. pseudoturritis Boissier & Heldreich, Turritis glabra var. lilacina O.E.Schulz, T. pseudoturritis (Boissier & Heldreich) Velenovsky.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Hru započina běły, hrajerjej so potom prawidłownje wotměnjujetej. Žadyn hrajer njesmě hrać dwaj razaj abo wupuščić ćah. Jedyn ćah woznamjenja přeco pohib z jednej figuru, wuwzaće je rošada, hdźež so ćehnje z kralom a wěžu. Zaměr hry je popadnyć krala přećiwnika (šachmat).

Twjerdźizna Korsuń załoži so w lěće 1032 wot Jarosława Mudreho a měješe Kijew před nomadami z južneje stepy škitać. 1240 zniči so město přez Tatarow pod wjednikom Batu Khan. Pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje bu 1585 znowa natwarjene a dósta w lěće 1585 Magdeburgske měšćanske prawo. Wot dźělenja Pólskeje w lěće 1793 słušeše do Ruskeho carstwa.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Na rozdźěl wot kupokeltiskich rěčow wjele kóncowkow buchu wobchowane, kaž tež stary slěd słowow po SVO-šema. Nimo toho nazwukowa mutacija (němsce Anlautmutation) w gallišćinje hišće njeeksistowaše.

Thailandska mjezuje z Myanmarom na sewjerozapadźe, z Laosom na sewjerowuchodźe, z Kambodźu na wuchodźe a z Malajziju w samym juhu. Na zapadźe tworja Indiski ocean přirodnu mjezu, na juhowuchodźe Thailandski golf, dźěl Ćicheho oceana.

1992 bu jastwo Budyšin II wosebiteho wuznama jako městno politiskeje jatby dla zawrjene. Předewšěm na iniciatiwu a zasakłosć bywšich jatych Budyšina I a II, kotřiž 1990 tak mjenowany „Budyski komitej“ załožichu, je zarjadnišćo jako wopomnišćo nastało.

Kćěje wot junija hač oktobra. Kćenja su róžojte, docpěwaja wulkosć wot 0,5 hač 1 cm a steja po małkich w nakónčnych hłójčkach. Krónowe łopješka su słabje zarězane.
W Aziji su cyłkownje wjace hač štyri miliardy ludźi žiwe, wot toho wjace hač 2,5 miliardow jenož w Chinskej a Indiskej. To wučinja něhdźe 60 procentow swětoweho wobydlerstwa. W 49 krajach Azije rěči so wokoło 1.800 wšelakorych rěčow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Rostlina je w jenož na srjedźnym Rynje, Moseli, Mohanje, w šwicarskej jura a južnej Europje rozšěrjena. Ale tež w małej Aziji, sewjernej Persiskej a Turkestanje wustupuje.

Taucha je sakske město w Sewjerosakskim wokrjesu. Nadeńdźe so w Lipšćanskej nižinowej wužłobinje při sewjerowuchodnej kromje Lipska někak dźewjeć kilometrow zdalene wot centruma a ma něhdźe 15.000 wobydlerjow. Přez město běži rěčka Parthe. Taucha leži při železniskej čarje Lipsk–Jiłow a njedaloko awtodróhi A 14 (wujězd Leipzig-Nordost).

Ocon (wot grjekskeho ozein „wonjeć“) je njestabilna chemiska wjazba, kotraž wobsteji z třoch molekulow kislika. Je jara reaktiwny a tohodla je sylny oksydaciski srědk. Wón předewšěm w zemskej atmosferje wustupuje. Nastawa při hrimanjach.

Kćěje wot junija hač awgusta. Kłóski docpěwaja dołhosć wot něhdźe 5 mm a steja w čumpatych pakićach a maja dwaj kochtaj. Hałuzy kćenjowych pakićow su wijate a zwjetša purpurčerwjene.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1420 jako Walaw. Znajmjeńša wot prěnjeje połojcy 17. lětstotka bě Walow z knježim sydłom a Walowske ryćerkubło měješe ležownostne knjejstwo we wsy samej kaž tež w někotrych susodnych sydlišćach. Jako něhdyša knježa wjes bě Walow pod mjenom Ländchen Wohla hač do lěta 1950 samostatna gmejna z wjesnymi dźělemi Bódricy, Dobrik, Wóslin, Talpin a Wjelkow. W lěće 1921 so tež Hrańčik zagmejnowa.

Cyłkownje rěči wokoło 109 milionow ludźi na cyłym swěće němsce a z nich maja 100 milionow němčinu jako maćeršćinu. Status oficialneje rěče ma němčina w Němskej, Awstriskej, Šwicarskej, Luxemburgskej, Liechtensteinje a Belgiskej. Regionalnje je tež w Italskej (Južny Tirol), Danskej, Pólskej, Madźarskej a Rumunskej připóznata. We Vatikanje rěči šwicarska garda němsce. Němčina słuša k 24 oficielnym hamtskim rěčam Europskeje unije, nimo toho je pódla francošćiny a jendźelšćiny tež dźěłowa rěč EU.

Sonja Wölkowa je předsydka hornjoserbskeje rěčneje komisije, čłonka redakcije Lětopisa a čłonka komisije za Słowjanski rěčny atlas a komisije za gramatisku strukturu słowjanskich rěčow při Mjezynarodnym komiteju slawistow.

Rosće w zahrodach, na rolach, železniskich arealach, winicach, šćerknišćach, pućowach kromach a w žiwych płotach. Preferuje čerstwe, wutkate, čumpate pódy we słóncu abo w połsćinje.

Město leži při rěce Neris něhdźe 30 kilometrow sewjerowuchodnje Kaunasa a něhdźe 105 kilometrow sewjerozapadnje Vilniusa při dalokodróze, wjedźacej z Pólskeje přez Kaunas do Letiskeje a dale hač do Pětrohroda. Přez železnicu je nimo toho zwjazany z Kaunasom, Vilniusom a Klaipedu.
Karl Gottlob Anton narodźi so 1751 jako syn překupca Gottloba Antona (1705–1758) w Lubanju. Wuchodźiwši tamniši gymnazij studowaše Anton mjez 1770 do 1774 filozofiju, filologiju, stawizny a prawnistwo w Lipsku, hdźež běše wot 1772 wurjadny čłon Serbskeho prědarskeho towarstwa. Po studiju běše Anton adwokat při wyšim hamće w Zhorjelcu a wot 1797 tamniši senator. W lěće 1782 kupi wón namrěwske ryćerkubło w Oberneundorf blisko Zhorjelca. Wón běše sobustaw ložy swobodnych murjerjow „Zur gekrönten Schlange“. W lěće 1802 bu Anton do zemjanstwa pozběhnjeny. Wědomostne dźěło Antona koncentrowaše so wosebje na filologiju, stawiznopis a agrarne prašenja.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

10. julija abo 10. pražnika je 191. dźeń gregorianiskeje protyki (192. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 174 dnjow hač do kónca lěta.

Tšemušnica (delnjoserbsce Tśemuśnica, němsce Scharmützelsee) je braniborski jězor, kotryž namaka so mjez Berlinom a Frankobrodom blisko města Přibor (Fürstenwalde/Spree). Jězor słuša dospołnje ke gmejnje Bad Saarow w braniborskim wokrjesu Wódra-Sprjewja.

SeaMonkey (serbsce „Salinowy rak“ [Artemia salina]) je swobodna zběrka programowych komponentow (jendźelsce "Application Suite", kotraž wobsteji z weboweho wobhladowaka, e-mejloweho programa, adresnika, HTML-editor, programa za bjesadowanje a dalšich nastrojow a so přez skupinu wuwiwarjow pod de:Mozilla Public License, de:GNU General Public License (GPL) a de:GNU Lesser General Public License (LGPL) wuwiwa.

Kćěje w lěću. Běłe hač kanarikžołte kćenja su wusko zwónčkojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 2,5 cm. Wone su znutřka kosmate a w klamje purpurčerwjenje dypkate.

Na swojim běhu wužiwa so rěka dwójce za zastaranje spjateju jězorow, mjenujcy w Budyšinje a pola Grodka. Wobaj jězoraj słužitej zastaranju łužiskich brunicowych milinarnjow z wodu.

Błócany (prjedy tež Błóćany, němsce Plotzen) su wjes w juhowuchodźe wuchodosakskeho wokrjesa Budyšin a słušeja ke Bukečanskej gmejnje. Leža 276 m nad mórskej hładźinu.

Goethe, kotryž je pječa był njepřećel wšeho ekstremneho, je so tohorunja jara pozitiwnje wo twórbje Calderóna wuprajił: „Mir ist es das herrlichste von Calderóns Stücken.“

Theodor Eicke (* 17. oktobra 1892 w Hampont, Lothringska; † 26. februara 1943 na Ukrainje) bě němski general Brónjoweje SS. Bě nimo toho komandant kaceta w Dachauje a inspekter koncentracijskich lěhwow a tuž sobuzamołwity za natwar nacionalsocialistiskeho teroroweho sistema. W Druhej swětowej wójnje bě Eicke komandant SS-diwisije „Totenkopf“.

Kamješkowo (rusce Камешково) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje we Wladimirskej oblasći. Ma něhdźe 12 tysac wobydlerjow.

Geografiska šěrokosć podawa so seksagezimalnje w stopnjach, mjeńšinach a sekundach, při čimž jedna mjeńšina 60 sekundam a jedyn stopjeń 60 mjeńšinam wotpowěduje (kaž w časowych podaćach). Při decimalnych stopnjach, mjeńšinach a sekundach so městna za komu podawaja.
Algirdas Butkevičius (* 19. nowembra 1958 w Paežeriai pola Šeduvy) je litawski socialdemokratiski politikar a bě wot decembra 2012 hač do nowembra 2016 z ministerskim prezidentom Litawskeje. Wot 7. měrca 2009 je předsyda Litawskeje socialdemokratskeje strony a bě jeje kandidat při prezidentowych wólbach w meji samsneho lěta. Do toho bě wot nowembra 2004 do meje 2005 minister financow a wot 2006 do 2008 wobchadny minister. Wot 1996 je bjez přestawki zapósłanc litawskeho sejma.

Podlaske wojewódstwo je srjedźišćo běłoruskeje mjeńšiny w Pólskej. W někotrych gmejnach wužiwa so běłorušćina jako druha hamtska rěč. Někotre wjeski při wuchodnej hranicy wojewódstwa maja muslimsko-tatarske wobydlerstwo.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Dnja 21. apryla 1779 załožištaj Karl Gottlob Anton a přirodowědnik Adolph Traugott von Gersdorf (1744–1807) w Zhorjelcu Hornjołužisku towaršnosć wědomosćow. Sobustawojo tuteje towaršnosće běchu wot idejow rozswětlerstwa, kotrež čłowjeski rozum do srjedźišća staješe, pohonjowani a slědźachu we wšěch wědomostnych disciplinach. Jako sekretar tuteje, za němsku kaž tež słowjansku kulturu a wědomosć wuznamneje towaršosće přepoda jej Anton 1801 swoje wědomostne dźěła a něhdźe 10.000 knihow. W lěće 1804 kupi wón dom w Zhorjelskej Neißstraße 30, kotryž 1807 towaršnosći dari a hišće dźensa sydło towaršnosće je.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Zymnik namaka so na prawej stronje Łobja; pod horu ležitej wjesce Schmilka a Hřensko. Na samej horje namakatej so hórski hosćenc a rozhladna wěža.

Hinak hač na přikład w serbskochorwatšćinje moderna serbska standardna rěč nastupajo wurjekowanja rozeznawanje pismikow č a ć hižo njeznaje. Druhi pismik je so ze starosłowjanskeho -ть (něhdźe -tj) wuwiło a jewi so na přikład jako infinitiwna kóncowka werbow. W rušćinje je so tuta kóncowka hač do dźensnišeho w samsnej formje wobchowała; w druhich słowjanskich rěčach so wot toho wotchila. Mjeztym zo je regularna infinitiwna kóncowka w modernej hornjoserbšćinje kaž tež w susodnej pólšćinje na -ć, bě so w Lubijskej narěči wurjekowanje jako -tj abo samo -cj wobchowało, potajkim ze starosłowjanšćiny znaty rozdźěl mjez č a ć (n.př. pytacj město pytać; z miłostje město z miłosće atd.)

W podlěću kćějace formy su jenož mało rozhałuzowane, mjeztym zo w nazymje kćějace formy su sylnje rozhałuzowane, zwinjene a njesu hač do 50 kćenjow.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
Najwažnišej dopokazaj rěče stej Kalender wot Coligny (50–80) a grafiti wot Condetomagos (La Graufesenque, 1. lětstotk). Mało dlěšich tekstow su w łaćonskim alfabeće pisane. Při tym wołojowa plata wot Lezoux wobsahuje něhdźe 50 słowow, mjeztym zo plata wot Chamalières wobsahuje wjace hač 50 a plata wot Larzac samo wjace hač 160 słowow. Najwjace napismow je krótke a wobsahuje nimo mjenow jenož někotre stereotypiske rěčne wobroty.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Po statistice Arnošta Muki mějachu chětro wotležane Njabožkojce we 1880tych lětach 359 wobydlerjow, kiž běchu bjezwuwzaćnje Serbja. W lěće 1956 zwěsći Arnošt Černik serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 40,8 %.

Kćěje wot meje hač junija. Kćenja steja w sylnje rozhałuzowanym kwětnistwje. Wysoke łopješka su krótše hač kwětnistwo. Kćenjowe łopješka su brune abo čerwjenobrune ze zelenym srjedźnej smužku. Znutřkowne su dlěše hač zwonkowne.

Domjacy pos je domjace zwěrjo, kotrež wot wjelka pochadźa. Domestikacija so je před něhdźe 15000 lětami w juhozapadnej a južnej Aziji započinała. Najstarše dwórske psy w srjedźnej Europje pochadźeja z něhdźe 8. lětstotka před našim ličenjom časa.

Sydlišćo je so w lěće 1338 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1955 měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 72 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

Lěpjaca želbija je trajne zelo, kotrež docpěje wysokosć wot 40 hač do 80 (120) cm. Rostlina je husto kosmaty, wosebje horjeka žałzowje-lěpjaca a při rozrybowanju aromatisce wonja.

Přibližne wobličenje dołhosće šěrokostnika, potajkim jeho wobjima, budź z přikładom 48. šěrokostnika, kotryž Freiburg im Breisgau prěkuje, wotwodźene: Po zjednorjenym měnjenju, zemja by kula była, nic k čopomaj wopłonjena, a zemski radius by 6.400 km był, je radius šěrokostnika, jeho wotstawk k zemskej wósce (ta jako linija wot jednoho čopa přez srjedźizny zemje k druhemu čopej), za 48 stopnjow

Markojska góla (němsce Märkische Heide) je wulka gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so při wuchodnej kromje Delnich Błótow a sewjerowuchodnje Lubina. Přez gmejnu běži Sprjewja. Sydło gmejnskeho zarjada je Lutol při Lutolskim jězoru.

Bielefeld je wulkoměsto na zapadźe Němskeje. Je z něhdźe 330.000 wobydlerjemi najwjetše město a hospodarske srjedźišćo regiona Wuchodna Westfalska-Lippe, wosme najwjetše Sewjerorynsko-Westfalskeje a steji zdobom na 18. městnje najwjetšich městow Němskeje.

Sassnitz (do 1993 Saßnitz; pólsce Sośnica) je město při Baltiskim morju w sewjerowuchodnej Němskej, w Mecklenburgsko-Předpomorskej. Leži na sewjerowuchodźe kupy Rujan we wokrjesu Předpomorska-Rujany a je druhe najwjetše město kupy.

Město leži při Obje w Awtonomnym wokrjesu Chantow a Mansow něhdźe 190 kilometrow wuchodnje Chanty-Mansijska. Ma něhdźe 125 tysac wobydlerjow.

Karl Gottlob von Anton (* 23. julija 1751 w Lubanju; † 17. nowembra 1818 w Zhorjelcu) běše jurist, filolog, historikar a załožer Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Hunćericy (němsce Günthersdorf) su wjes ze 108 wobydlerjemi w juhu hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja wot lěta 1999 ke gmejnje Dobruša-Huska a leža 253 m nad mórskej hładźinu w hornjołužiskej pahórčinje juhowuchodnje Budyšina. Hač do lěta 1935 běchu samostatna gmejna, po tym Husčanski wjesny dźěl.

Alfabet guaranišćiny (guaranisce achegety) je do dalokeje měry fonetiski alfabet, kotryž so za pisanje guaranišćiny wužiwa, kotraž so předewšěm w Paraguayju a jeho susodnych krajach rěči.

Andricki wopytowaše 1921 ludowu šulu w Radworju, hdźež běše jeho nan šulski nawoda. Po štyrjoch lětach změni wón na Budysku Katolsku wyšu a natwarjacu šulu, hdźež maturu z wuznamjenjenjom złoži. Wot 1934 do 1937 studowaše na filozofisko-teologiskej akademiji w Paderbornje a zastupi po tym do měšniskeho seminara w Smochćicach. Dnja 30. julija 1939 wuswjeći biskop Petrus Legge Alojsa Andrickeho w Tachantskej cyrkwi w Budyšinje na měšnika. Swoju primicu woswjeći wón 6. awgusta 1939 w domjacej wosadźe w Radworju.

Su w germanšćinje sydom ablawtowych rjadow, znutřka kotrychž wokal so po krutym prawidle ablawtuje (prěnjotna přičina za to su mj. dr. sćěhowace konsonanty). W němčinje su do dźensnišeho wšě sydom ablawtowych grupow wobchowane, při čimž někotre werby su tež swoju ablawtowu grupu w běhu rěčnych stawiznow změnili, abo počachu słabe być, na př. so werb backen w sewjernej němčinje hłownje słabje skłonjuje (backen - backte - gebackt), mjeztym zo so w hornjej němčinje hišće husto sylny preteritum a particip II (backen - buk - gebacken) jewjetej.

26. februara: Před britiskej Delnjej komorje wozjewi wójnski minister St John Brodrick, zo buchu w Buriskej wójnje tež žony a dźěći w koncentraciskich lěwach arestowane.

Singular (łaćonsce singulāris „jednotliwy“), tež jednota je numerusowa kategorija, kotraž woznamjeni jednotliwy elementy. Móže při substantiwach, adjektiwach, pronomenach a werbach wustupować.

Wažny póčkaty sad je: brěškowc (płód: brěška), wišnina (płód: wišnja), nektarina, aprikozowc (płód: aprikoza), domjaca slowčina, slowčina (płód: slowka) a mirabela, kotrež słuša k rodej prunus.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Sakski krajny zarjad za pomnikoškit, lisćina pomnikow w datowej bance DIVIS, wurězk: Kulturdenkmale des Freistaates Sachsen, Landkreis Görlitz, staw: 15. apryla 2014 (dohlad přez awtora w Hornjołužiskej bibliotece wědomosćow w Zhorjelcu)
Alojs Andricki dyrbješe so spočatnje z přesłyšowanjemi zatrašić, zaja pak so 21. januara 1941 wot Gestapo. Po dalšich přesłyšowanjach dowjedźechu jeho 7. februara 1941 do přepytowanskeje jatby do Drježdźanskeho přepytowanskeho jastwa na George-Bährowej dróze. Před Drježdźanskim wosebitym sudnistwom bu 15. julija 1941 dla „zachribjetnych nadpadow stata a strony“ (t. mj. „Zakoń wo zachribjetnosći“) wobskorženy a k šěsć měsacam kłódy zasudźeny. Dokelž so jemu přepytowanska jatba přiliči, měješe so Andricki hižo w awgusće 1941 do swobody pušćić, přewjeze so pak so 27. awgusta hnydom zaso do škitneje jatby. Andricki so wobstajnje spjećowaše z nacionalsocialistami hromadźe dźěłać a bu 2. oktobra 1941 z Drježdźan do Dachauskeho koncentraciskeho lěhwa transportowany. Tam bě z druhimi duchownymi w „farskim bloku“ zaměstnjeny. Nawod lěhwa připokaza jemu čisło jateho 27829.

Proskurów// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1888. — T. IX : Poźajście — Ruksze. — S. 53—57

Stróža (němsce Wartha) je wjes ze 161 wobydlerjemi we wuchodźe hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słuša ke gmejnje Malešecy a leži 144 m nad mórskej hładźinu blisko jězora Olba. Hač do lěta 1950 běše samostatna gmejna z wjesnym dźělom Lemišow (wot 1936). W Stróži namakatej so šulski muzej „Korla Awgust Kocor“ a „Dom tysac hatow“, informaciski centrum Biosferoweho rezerwata Hornjołužiska hola a haty.

Sarow (rusce Саров, 1954–1967 Arzamas-75, 1967–1991 Arzamas-16, 1991–1995 Krjemljow) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 94 tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Wona wužórli so jako Mohelnice blisko němsko-čěskeje hranicy na čěskim boku při horje Cínovecký hřbet (881 m). Po mjenje hač 500 metrach docpěje hranicu a twori potom na dołhosći wot něhdźe pjeć kilometrow namjeznu rěčku. W hornim běhu rěka Běła Mohilnica („Weiße Müglitz“). W 14 kilometrow dołhej a z městnami wjace hač 100 metrow hłubokej dolinje běži rěčka do Lauensteina, hdźež so Čerwjena Mohilnica wot lěweho boka do njeje wuliwa. Pod městom Glashütte so do sewjerowuchoda wobroći a běži dale přez Schlottwitz, nimo hroda Weesenstein a přez městačko Donin do Heidenau, hdźež so do Łobja wuliwa.

Zdźěla je krajina, kotraž so přez přełamoškrutowu tektoniku tworješe jenož ćežko spóznajomna. Za tym kak dołho leži přełamanje kamjenizny wróćo, su wotnošenje a wotsadźenje slědy zawostajili. Tak je Hornjorynska nižinowa runina, kotraž so za čas terciera přełama hišće derje jako hrjebina widźomna, rěka Ryn pak dno hižo ze stami metrami šćerkom napjelni.

Pfalca (łaćonsce villa regia [kralowske město] abo curtis regia [kralowy dwór]) bě w zažnym a wysokim srjedźowěku twjerdźizna abo hród, kiž skutkowaše pućowacemu kralej abo kejžorej jako zepěranišćo a nachwilna rezidenca. Zapřijeće wotwodźuje so wot romskeje hórki Palatina, na kotrejž rezidowachu romscy kejžorjo.
Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Ufa (rusce Уфа, baškirsce Өфө wurěkowanje ? / i) je město w Ruskej federaciji a stolica republiki Baškirska. Leži w europskim dźělu Ruskeje něhdźe 1350 kilometrow wuchodnje Moskwy při zliwje rěkow Bjeleje a Ufy. Ma wjace hač milion wobydlerjow.

Stat mjezuje z Wyomingom na sewjeru, Nebrasku na sewjerowuchodźe, z Kansasom na wuchodźe, Oklahomu na samym juhowuchodźe, z New Mexico na juhu a z Utah na zapadźe. Leži w Rocky Mountains a je z přerěznej wysokosću wot 2073 metrow najwyše ležacy zwjazkowy stat. Najwyši dypk je Mount Elbert (4402 m).

Cyrkej Swj. Sofija leži w starym dźělu Ohrida w juhozapadnej Makedonskej. Tuta cyrkej je znata za swoju srjedźnowěkowsku architekturu a za swoje krasne freski. Najprjedy, bě Swj. Sofija sinodska cyrkej Ohridskeho arcybiskopa, ale w času Otomanskeho imperija bu na mošeju přetworjena. W tutej cyrkwi su freski z 11. - 13. lětstotka zachowani. Tute freski su wjaršk byzantskeho freskoweho wuměłstwa. Hłowny dźěl cyrkwje je w 11. lětstotku nadwarjeny, a wonkowne předtwarjenja su so po přikazu arcybiskopa Grigorij w 14. lětstotku nadtwarili.

Korsuń-Šewčenkiwskyj (ukrainsce Корсунь-Шевченкiвський; do 1944 jenož Корсунь/Korsuń) je město w Čerkaskej oblasći na srjedźnej Ukrainje. Leži při rěce Ros něhdźe 70 kilometrow zapadnje Čerkasow.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1847 wot osetskich nomadow załožiło. W lěće 1950 dósta měšćanske prawa. Přez wzaće wjace hač 1200 zastajencow w Beslanskej šuli dnja 1. septembra 2004 bu Beslan swětodaloko znaty. Při dobywanju šule přez ruske jednotki wumrě po oficielnych podaćach 331 zastajencow, zwjetša dźěći a młodostni.

Při podawanju městnych koordinatow dyrbi so šěrokosć přeco jako prěnja podać, potom hakle dołhosć: „B před L, kaž w alfabeće“. Swoju přičinu ma tuta konwencija w stawiznach: šěrokosć da so hižo lětstotki do dołhosće dosć eksaktnje postajić.

Konsonantowe faryngalowanje na kóncu złóžkow je transkribowane w kyriliskej z Cʼ (hdźež C steji za konsonant) a z VCˁ w łaćonskej transkripciji (V steji za wokal). Někotre słowniki pisaja to jako VIC , kotrež čini sćěh CVIC dwuzmyslny (hlej deleka).

Kćěje wot meje hač julija. Hač do 30 kćenjow steji w widlicatych kwětnistwach. Krónowe łopješka při póžěradłowym zachodźe njesu dwudźělnu šupiznu a su hłuboko štyridźělne a maja šwižne kónčki.

Rěka wužórli so na sewjeru Uralskich horin blisko hranicy mjez republiku Komi a awtonomnym wokrjesom Chantow a Mansow. Wona běži najprjedy do zapadneho směra a wobroći so potom do sewjera. Pola města Pečora zastupi do Sewjeroruskeje nižiny. Při započatku rěčneje delty Pečory nadeńdźe so Narjan-Mar, stolica Awtonomneho wokrjesa Nencow. Naposledk wuliwa so Pečora do Barentsoweho morja resp. Pečorskeho morja.
Jěwa je serbske žónske předmjeno a serbska warianta mjena Eva, pochadźaceho wot hebrejskeho חוּה Chawwah („žiwjenje darjaca“). Mjeniny su 4. junija a 24. decembra. Po bibliskej tradiciji płaći Jěwa jako druhi čłowjek na swěće po Hadamje.

Cyłkowna pornografiska branža stawaše so w druhej połojcy 20. lětstotka z hospodarskim faktorom, kotryž ma po podaćach britiskeho časopisa The Economist oficialny zdawkowany wobrot wot wjace hač 20 miliardow € wob lěto.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Geocentriska šěrokosć: je směr k zemskemu srjedźišću. Lotowy směr a elipsoidowa normala njeběžitej – nimo na ekwatorje a na čopomaj – přez zemske srjedźišćo. Geocentriska šěrokosć rozeznawa so wot geografiskeje šěrokosće wo hač k 0,2°.

Na Tuchorskim kěrchowje nadeńdu so tež rowy wjacorych wuznamnych ewangelskich Serbow, kaž na přikład Arnošta Muki, Jurja Wjele, Božidara Dobruckeho, Měrćina Kaspera a Pětra Malinka.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Hišće kónc 19. lětstotka běchu někotre wjeski zapadnje a sewjerozapadnje Lubija zwjetša serbske, kaž na přikład Dažin, Wolešnica a Wujezd, mjeztym zo bě wobydlerstwo města samoho hižo ze starodawna zwjetša němskorěčne. We wsach dale na wuchod, kaž w Ketlicach, Hłušinje abo Bělecach, bě serbšćina w tym času hižo mjeńšinowa rěč a wužiwaše so zwjetša jenož hišće wot staršich wobydlerjow. Serbja tutych kónčin z wjetšeho dźěła žane wukubłanje w maćernej rěči njemějachu, tak zo wobknježachu jenož wjesnu narěč, kotraž so wot na Budyskej narěči bazěrowaceje standardneje rěče we wěstych dypkach rozeznawaše.

Wězo wustupuja nimo toho tak mjenowane ablawtowe wobsunjenja, při čimž tute w tym wobsteja, zo i-schodźenk bjez sćěhowaceho likwidy abo nazala wustupuje.

Poskićenje internetoweje pornografije so wuskutkowaše na ličbu wumocowanjow w Zjednoćenych statach mjez 1998 a 2005. Tutón zwisk bě wosebje sylny pola muskich młodostnych w starobje 15-19 lět. Awtor studije ma podhlad, zo staj internetowa pornografija a wumocowanje substitutaj, potajkim to jedne narunanje druheho.

Kćěje wot wysokeho lěća hač do spočatka nazymy. Módre kćenja steja na 45 cm dołhich stołpikach, po dwacećoch hač po pjećdźesaćoch we wokołkach.

Sydlišćo je so w lěće 1645 załožiło a ma wot lěta 1961 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Zimohorja k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Luhansk“.

Běmar napisa za sebje někotre popularnofilozofiske pojednanja, kotrež na namołwu swojich znatych zdźěla anonymje wozjewi. Někotre so wjacore razy wudawachu.

Wotrow (němsce Ostro) je hornjołužiska wjes w Budyskim wokrjesu. Sydlišćo je stare, na čož pokazuje tež němske mjeno Ostro. Wone njeje poprawom němske, ale zdźeržane staroserbske pomjenowanje ostrow („kupa“, přir. rusce „остров“, čěsce „ostrov“). Hižo w lěće 1319 naspomni so mjeno Oztrow. Mjeno woznamjeni: ze žumpadła podobnje kupje pozběhowace powyšenje. Wjeska wupřestrěwa so wot lěweho brjoha Klóšterskeje wody hač horje ke Kopcam, po blišej wokolinje derje widźomnym wjeršku.
Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Změrniwki słušeja znutřka podswójby Cichorioideae k tribusej Cichorieae (syn. Lactuceae) a k podtribusej Cichoriinae . W rodźe je něhdźe šěsć hač wósom družinow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Liškowk (němsce Klein Lieskow) bě wjeska w Delnjej Łužicy, kotraž bu w lětomaj 1982 a 1983 wotbagrowana. Liškowk bě sewjerowuchodnje wot Choćebuza. Na městnje wsy namaka so dźensa wuhlowa jama Choćebuz-sewjer.

Sri Lanka (hamtsce Demokratiska socialistiska republika Sri Lanka, hač do lěta 1972 Ceylon) je kupowy stat w južnej Aziji. Nadeńdźe so w Indiskim oceanje před juhowuchodnym pobrjohom Indiskeje. Stolica a najwjetše město je Colombo.

Sydlišćo je so wokoło lěta 1740 załožiło jako kubło při Nerisu a ma wot lěta 1846 měšćanske prawa. Wot 1793 hač do 1832 wobsteješe klóšter w starym měsće. Wulka židowska wosada (1893: 92 %) je so přez holocaust nimale dospołnje zničiła.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lubijska narěč je mjeztym wotemrěta juhowuchodna narěč hornjoserbšćiny, kotraž je so hač do srjedźe 20. lětstotka w serbskich wsach wokoło hornjołužiskeho města Lubij rěčała. Typiske za Lubijsku narěč běchu někotre fonetiske a zdźěla gramatiske archaizmy, dla kotrychž běše narěč starosłowjanšćinje bliša hač hornjoserbska standardna rěč. Wuchadźa so wot toho, zo zemrěchu posledni maćernorěčnicy Lubijskeje narěče w 1960tych abo 1970tych lětach.

Grima naspomni so k prěnjemu razej w lěće 1200 a dósta wokoło 1220 měšcanske prawa. Hižo do toho wobstejichu w Modłejskej dolinje serbske sydlišća. Dla swojorazneho geografiskeho połoženja bě město husto potrjechene wot wulkeje wody.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

William Rory Gallagher (* 2. měrca 1948 w Ballyshannon, County Donegal; † 14. junija 1995 w Londonje) bě irski gitarist, spěwar a spěwydźěłar, kiž hraješe předewšěm blues a blues-rock. Nahrawaše wosebje swójske kompozicije, ale tež nowe wersije bluesowych klasikarjow.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
Brunokyrkowy lěniwc je čisty rostlinožračk. Nimo łopjenow a młodych wurostkow žerje tež płody a korjenje. Ćěło je so na niski podźěl na žiwnych wutkow cyroby přiměrił, přez to zo je přeměnu maćiznow na minimum pomjeńšił. Wón ma wjacekomorowy žołdk, w kotrymž bakterije pomhaja, cyrobu nimale dospołnje zwužitkować.

Gmejna: Hač do 1956 běchu Časecy samostatna gmejnska wjeska. Z lěta 1957 přisłuša wjeska ke gmejnje Lejno a w lěće 1974 so Časecy do Pančicy-Kukowskeje gmejny zapřijachu.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Sydlišćo naspomni so prěni raz w lěće 1214 a ma wot lěta 1778 měšćanske prawa. Hižo do prěnjeho naspomnjenje wobstejachu pak w tutej kónčinje sydlišća słowjanskich a fino-ugriskich kmjenow. Wot 14. lětstotka słušeše Njerjechta k Moskowskemu wulkowojewódstwu.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Wot lěta 1991 moderěrowaše wjacore diskusijne formaty pola wšelakich němskich telewiznych a rozhłosowych sćelakow, tak na přikład Willemsens Woche na ZDF (1994–98), Literaturclub šwicarskeje telewizije (2004–06), literarny magacin SpielArt sćelaka WDR 5 (wot 2004). Za tydźenske wusyłanje 0137 na Premiere spožčichu jemu hižo 1993 Grimmowe myto. Nimo toho dósta připóznaće za swoje awtorske dźěło a bě prawidłownje z čitanskimi programami z hosćom w dźiwadłach cyłeho němskorěčneho ruma.

Přećiwostejne łopjena su třilapate, hrube, prědku tupe, relatiwnje tołste a zwjetša docpěwaja jenož dołhosć wot 5 cm (3-6 cm) a šěrokosć wot 4 hač do 7 cm. Wone su na hornim boku ćmowozelene, nahe a błyšćace a na delnim boku šěrozelene, na spočatku mjechko kosmate. Jich stołpiki su čerwjenojte a docpěwaja dołhosć wot 2 hač 6 cm. Łopjency su na bazy tróšku wutrobojte a docpěwaja dołhosć wot hač do 6 cm.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Oblasć Saratow (rusce Саратовская область/Saratowskaja oblast) je oblasć w europskim dźělu Ruskeje. Leži w stepowej krajinje při delnjej Wolze něhdźe 700 kilometrow juhowuchodnje Moskwy a mjezuje na wuchodźe z Kazachstanom. Jeje zarjadniske sydło a najwjetše město je Saratow z wjace hač 800.000 wobydlerjemi. Dalšej wulkoměsće stej Engels a Balakowo (wobě něhdźe 200.000 wobydlerjow). Na teritoriju dźensnišeje Saratowskeje oblasće bydlachu hač do druheje swětoweje wójny Wolzyny Němcy.

Twórba wobpřija 130 stron a je dwudźělna. W předehrě so čitarjej, respektiwnje přihladowarjej pochad hłowneje wosoby Semiramis rysuje. Jeje mjeno woznamjeni „dźowka powětra“. Wona běše płód wumocowanja. Po smjerći jeje maćerje zaja ju jedyn hońtwjer a tykny ju do prózdnjency.

Kurtamyš (rusce Куртамыш) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Kurtamyš w Kurganskej oblasći něhdźe 80 kilometrow juhozapadnje Kurgana. Ma něhdźe 16 tysac wobydlerjow.
Šmrěčnik (němsce Fichtelberg) je hora w sakskim Rudnohórskim wokrjesu blisko čěskeje hranicy a z wysokosću wot 1.214,79 metrow najwyši wjeršk zwjazkoweho kraja a druhi najwyši Rudnych horin. Wokolina Šmrěčnika a Oberwiesenthala je najwuznamniši zymskosportowy teren w Sakskej.

Podnjesterska mjezuje na wuchodźe z Ukrainu a na zapadźe z teritorijom pod kontrolu moldawskeho knježerstwa w Kišinjowje. Hač do dźensnišeho je ruske wójsko w kraju stacioněrowane.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Priština bě jedne wot srjedźišćow srjedźowěkowskeho serbiskeho stata a rezidenca pod kralom Milutinom (1282-1321). Sewjerozapadnje města so 15. smažnika 1389 Bitwa na Kosowym polu wotmě. Po osmaniskim dobyću serbiskeje stolicy Smederevo w lěće 1459 započnje turkowske knjejstwo.

Demokratiska republika Kongo (mjez 1971 a 1997 Zaïre) je njewotwisny stat w srjedźnej Africe. Druhi najwjetši kraj kontinenta wupřestrěwa so na woběmaj bokomaj ekwatora mjez Atlantiskim oceanom w zapadźe a Tanganjikaskim jězorom we wuchodźe. Mjezuje ze Centralnoafriskej republiku w sewjeru, z Južnym Sudanom w sewjerowuchodźe, z Ugandu, Ruandu, Burundijom a Tanzaniju we wuchodźe, ze Sambiju a Angolu w juhu kaž tež z republiku Kongo w zapadźe. Stolica je wulkoměsto Kinshasa, kotrež so namaka při rěce Kongo w zapadźe kraja.

Nimo po wobydlerstwje a po přestrjeni najwjetšeho kraja (Chinska a Ruska) namakaja so w Aziji tež najwyši hórski rjećaz (Himalaja), najhłubši a zdobom najstarši jězor (Bajkal), najwjetši jězor (Kaspiske morjo), najhłubša mórska hrjebina (Marijanowa hrjebina), najhłubšo ležaca wodźizna (Mortwe morjo) a sydom wot dźesać najwjetšich metropolowych regionow swěta (Tokio-Yokohama, Jakarta, Šanghaj, Seoul, Mumbai, Manila a Delhi).

Wosebita forma kompleksneho měchowca je jabłukowy płód. Pola tutych njesteja měchi swobodnje, ale su přez wóskowu włokninu wjazane abo wot njeje wobdate. Wotwisnje wot družiny płoda abo sorty (na. př. při jabłukach) je pak přichilnosć k wotewrjenju měchowcow na přerěz płoda hišće spóznajomna.

Ludowe nakładnistwo Domowina, krótko LND, je jedne z dweju serbskeju nakładnistwow w Budyšinje, kotrež wobsteji wot lěta 1958. Nakładnistwo bu w lěće 1992 spriwatizowane. Jenički towaršnik LND tzwr je Załožba za serbski lud, kotraž dźěławosć nakładnistwa zdobom spěchuje. Tuchwilna jednaćelka LND je Marka Maćijowa.

Rostlina je w srjedźnej a juhowuchodnej Europje rozšěrjena, při čimž w Mecklenburgskej, wuchodnej Pruskej a Durinskej a regionach wot Donauwa a Maina a w Alpach wustupuje.

Prawy bjezłopjenčk (Monotropa hypopitys) je rostlina z podswójby bjezłopjenčkowych rostlinow (Monotropoideae) znutřka swójby wrjosowych rostlinow (Ericaceae). Dalše serbske mjeno je prawe hribowe zelo.

Wuchodny dźěl regiona słuša dźensa k pólskimaj wójwodstwomaj Lubuš a Delnjošleska, kotrejuž najwjetše města su Žarow (Żary), Lubań a Zgorzelec.

Glasgow (šotisce Glesga, šotiskogelsce Glaschu) je po Londonje a Birminghamje třeće najwjetše město Zjednoćeneho kralestwa a zdobom najwjetše město Šotiskeje, mjeztym zo je mjeńši Edinburgh šotiska stolica.
Duchowšćina (rusce Духовщина) je městačko w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w Smolenskej oblasći. Ma něhdźe štyri tysac wobydlerjow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Afrikaanšćina (afrikaans, „afrikanski“) je zapadogermanska rěč, kotraž słuša – runje kaž wusko přiwuzna nižozemšćina – k delnjofrankowskim rěčam. Wona rěči so hłownje w Južnej Africe, hdźež je jedna z hamtskich rěčow a je tež w Namibiji a Botswanje připóznata jako mjeńšinowa rěč.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Wopomnišćo Budyšin (němsce Gedenkstätte Bautzen) je městno wopomnjeća woporow wobeju jastwow Budyšin I a Budyšin II. Wone namaka so wot 1993 w twarjenju něhdyšeho wosebiteho jastwa Budyšin II („jastwo stasi“) w Budyskim měšćanskim dźělu Sewjerowuchodny wobkruh. Wopomnišćo je dźěłowe městno Załožby sakskich wopomnišćow k wopomnjeću woporow politiskeho namócneho knjejstwa.

Thailandska (thailandsce ประเทศไทย, Prathet Thai) je njewotwisne kralestwo w juhowuchodnej Aziji. Hłowne město je Bangkok (Krung Thep). Wjetšina něhdźe 70 milionow wobydlerjow su buddhisća.

Malediwy su mały, husće wobsydleny kupowy stat w Indiskim oceanje blisko južneho kónca Indiskeje. Zestaja so z 1.196 kupow, z kotrychž su 220 stajnje wobsydlene. Stolica je Malé, kotraž so namaka na kupje ze samsnym mjenom.

W prěnim dźělu, dwaceći lět pozdźišo, je Semiramis kralowna Babylona a Ninivy. Wukopa so, zo je swojeho muža zajědojćiła. Wěšćenje je so zwoprawdźiło: Semiramis je nadměru brutalna a lačni za mocu. Wona wjedźe wójny a mori bjez skruplow.

Geografisce słušeja kupy Saint Vincent a Grenadiny kaž wšitke Zapadoindiske kupy k Sewjernej Americe. Leža južnje St. Lucije a sewjernje Grenady. Něhdźe 180 kilometrow dale do wuchoda namaka so Barbados. Ke kupowemu statej słušeja nimo kupy St. Vincent tež 32 kupow sewjernych Grenadinow, mjeztym zo słušeja južne Grenadiny k teritorijej Grenady.

Křesćansko-demokratiska unija Němskeje (němsce Christlich Demokratische Union Deutschlands, skrótka CDU) je konserwatiwna, demokratiska strona w Němskej, kotraž bu dnja 26. junija 1945 załožena. Předsydka je zwjazkowa kanclerka Angela Merkel.

Hillary Diane Rodham Clinton (ˈhɪləri daɪˈæn ˈrɒdəm ˈklɪntən; * 26. oktobra 1947 w Chicago, Illinois jako Hillary Diane Rodham) je US-ameriska politikarka Demokratiskeje strony a bě jeje kandidatka přećiwo Donaldej Trumpej w prezidentowych wólbach nowembra 2016.

12. septembra abo 12. požnjenca je 255. dźeń gregorianiskeje protyki (256. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 110 dnjow hač do kónca lěta.

Prěnje historiske naspomnjenje Sćijec jako sydło ryćerja Martinus de Stewicz pochadźa z lěta 1242. Ležownostne knjejstwo měješe přez lětstotki Budyska měšćanska rada.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Bystrá je wjes a gmejna w Čěskej (kraj Vysočina, wokrjes Pelhřimov ). Leži 548 m nad mórskej hładźinu a ma něhdźe sto wobydlerjow. Prěnje historiske naspomnjenje je z lěta 1226.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Pyšny kokorč je naha, njewobšěrna rostlina z kulojtej, w starobje dudławej boblu. Rostlina docpěwa wysokosć wot 20 cm (wot 10 hač do 35 cm).

Dunajowce// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1881. — T. II : Derenek — Gżack.— S. 225.

Sewjerodwinsk (rusce Северодвинск, 1936–1938 Sudostroj/Судострой, 1938–1957 Molotowsk/Молотовск) je wulkoměsto w Ruskej federaciji. Leži w Archangelskej oblasći při wuliwje Sewjerneje Dwiny do Běłeho morja w sewjeru europskeje Ruskeje. Ma něhdźe 186 tysac wobydlerjow.

Trubkojta kasija (Cassia fistula) pochadźa z južneje Azije. 60 cm dołhe, cylindriske łušćiny wobsahuja čornobruny płodowy wutk, kotryž so jako počisćadło wužiwa.

Skónc 1950 rozsudźi so wobwodne wjednistwo SED za Krjeńca jako naslědnik předsydy Domowiny Pawoł Nedo, kotryž bě zwjazk łužiskich Serbow wot 1933 hač do zakaza 1937 a znowa wot 1945 nawjedował. Nedo bu 1951 do Drježdźan přesadźeny a Krjeńc jako přiwisnik SED předsyda. Pod nim wjednistwom bu organizacija přestrukturowana a do systema NDR zawjazana. Posrědkowanje socializma pola Serbow bě wot toho hłowny cil Domowiny.

Wjes naspomni so prěni raz w lěće 1315 jako Novam villam. Hač do 20. lětstotka kónčachu wšě puće z juha w Njabožkojcach. Dalša jězba dale do sewjera bě jenož z čołmikom móžna.

Pausa-Mühltroff je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so štyrnaće kilometrow sewjerozapadnje Pławna při durinskej krajnej hranicy a ma něhdźe 5.000 wobydlerjow. Měšćanski teritorij leži w dolinje rěčki Weida a mjezuje na sewjeru, wuchodźe a zapadźe z Durinskej. Prjedawše město Pausa/Vogtl. so po zagmejnowanju susodneho městačka Mühltroff dnja 1. januara 2013 do Pausa-Mühltroff přemjenowa.

Rizo běše čłon delnjołužiskeho młodoserbskeho hibanja a spisa někotre basnje, kotrež so w Pratyji a Bramborskim Casniku wozjewichu. Wón zasadźi so za wudawanje cyrkwinskeje nowiny Wosadnik a za wuchowanje serbskeje rěče w zjawnym žiwjenju.

połoženje: dróhowe mjeno a, je-li date, domowe čisło kulturneho pomnika. Po tutej adresy so lisćina zakładnje sortěruje. Wotkaz „karta“ wjedźe k wšelakorym kartam w syći a mjenuje koordinaty kulturneho pomnika.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Mülheim an der Ruhr je němske bjezwokrjesne wulkoměsto z něhdźe 170.000 wobydlerjemi na zapadźe Poruhrskeje w Sewjerorynsko-Westfalskej. Leži nad rěku Ruhr mjez wulkoměstomaj Duisburgom a Essenom kaž tež bliskej krajnej stolicu Düsseldorf. Na sewjeru nadeńdźe so susodne město Oberhausen. Mülheim słuša k metropolowemu regionej Ryn-Ruhr.

Lepontišćina a galatišćina běštej podobnej rěči, ale so wot někotrych awtorow za narěči matej. Wona je nimo keltiberišćiny hłowne žórło za twjerdźowe keltiske rěče.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Jan Awgust Zoba běše wot lěta 1903 čłon Maćicy Serbskeje a nawjedowaše z Michałom Koklu wot 1903 Wjesne wólbne towarstwo. Na žołdk a wutrobu schorjeny zemrě Zoba 7. februara 1911 w Čornjowje a bu 10. februara na Bukečanskim pohrjebnišću pochowany.

Sydlišćo je so w lěće 1445 prěni raz naspomniło a steješe tehdy pod knjejstwom Pólsko-Litawskeje. Wot lěta 1584 ma měšćanske prawa. Wot 1793 słušeše Berezne do Ruskeho carstwa a wot 1921 do 1939 znowa do Pólskeje.

Jako interfejs (jendźelsce interface) jednoho kompjuteroweho systema woznamjenja so powšitkownje wšitke wot wonka trěbne a wšitke wot wonka wotwołace wulkosće, kaž tež powšitkowne informacije wo wužiwanju systema. W kóždym systemje eksistuja wšelake interfejsy mjez wšelakimi dźělnymi systemami a funkciskimi jednotami. Jednotliwje dźěłace funkciske jednoty (kaž na př. składowak, tastatura, procesor atd.) su z pomocu hardwarowych interfejsow mjez sobu zwjazani. Při tym jedna so wo fyzikaliske tykački (kable) abo wo škričkowe zwiski. Hardwarowy interfejs wopisa so často přez swoju kajkosć přenošowanskeje čary (kabl, tykačka atd.) a přez wašnje a woznam na elektroniskim wodźe přenošowanych signalow.

Hornjołužiska krajina wobsteji z hole a hatoweje krajiny sewjernje Kamjenca, Budyšina a Niskeje, z hórkatych a zdobom płódnych Hornjołužiskich zahon wokoło Budyšina a Lubija a z Łužiskich hor na juhu, při čěskej hranicy. Najwyše hory nadeńdu so w Žitawskich a Jizerskich horinach na samym juhowuchodźe. Najwyše městno cyłeje Łužicy je Taflowy kamjeń na Smrku při dźensnišej pólsko-čěskej hranicy (1072 m).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Robert Clemen (* 21. julija 1967 w Lipsku) je sakski politikar Křesćansko-demokratiskeje Unije Němskeje a wot lěta 1999 zapósłanc wólbneho wokrjesa 25 (Lipsk 1) w sakskim krajnym sejmje. Do toho bě wot 1994 do 2006 čłon Lipšćanskeje měšćanskeje rady.

Městna, kotrež so dźensa zwonka oficialneho serbskeho sydlenskeho ruma namakaja, pokazaja so kursiwnje. Na wsy, kotrež so mjeztym wotbagrowachu, skedźbnja so z pomocu křiža w spinkomaj (†).

Washington (stat) přiwza so dnja 11. nowembra 1889 jako 42. stat do unije a ma přimjeno Evergreen State („přecozeleny stat“). Hižo wot 1846 bě w US-ameriskim wobsydstwje.