Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Tê gotin di operasyona dîlgirtina îtîrafkerê PKKê Şemdin Sakık, organîzasyona artêşê ya firotina eroîn û kokaînê û bûyera Susurlukê de cihgirtiye.

Di kurdî/îraniya kevn de ji lingê (nig) re pa, pad tê gotin. Ev bêje hêj jî di kurdî de zindî ye, pê, dest-pê hwd. Di zimanên rojavayî de herwiha cih digire, koka wê yek. Koka bêjeya heştê jî di zimanê îndogermaniyan (hind û ewropayî) de yek e, eight, acht, heşt. Ango hêştpê û ahtepot yek in.

Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Xirê aẍellan 6 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 23 e.

Ji ber ku Alman dayimî bi rojava de di harikin, êdî Lenîn Mohrkirina paxtaka ji nîşqaşê re vekir. Yên weke Buharîn serokên Bolşevîkan, bawer dikirin ku berdewam kirina şer, wê li Almanya şoraşê ji bêne. Yê ku nîşaş bi rê ve dibirin Troçkî ji ji bo herdû aliyan ji bi şertê ku ardên ku di destên wan de li gor berjewende herdû aliyan lev vegerênin, û ku werine cem hevdû di parast. BI vê yekê, dixwest riyaka nêvî bibîne. di wê navberê de hevdîtin ji dibûn. Lê ku hevdîtin bi serneketî bûn, êdî Alman ji bi harikandina xwe ya bi rojava ve berdewam kirin. Ardên rûsya yên rojava qismekî wê yê mazin kirin bin destên xwe de. Di wê rewşê de têze ku Lenîn di parast, ji aliyê Bolşevîkan ve hemûkan ve hata bidestek kirin. Di 3 e adara 1918an de, Lenîn Paxta Brst Litovski imzan kir. Lenîn, Rûsya ji şerê Cihanê yê yekemîn derxist. Bi vê paxtê Rûsya gelek ardên ku kiribûna bindestên xwe de careke dî da Almanya û Osmaniyan.

Koma Rozerîn (bi tirkî: Grup Rozerin) komeke stranbêjên kurd e, ya ku di sala 1997'an de li bajarê Bursa, Tirkiyeyê çêbû. Ji stranbêjên bi navê Rozerîn û Cengîz pêk tê [çavkanî pêwîst e]. Ji wê kengê heya îro komê çar albumên profesyonel û çar albumên serbixwe yên bi klîp derxistin. Derxistina ewil ya albumê Şemamme bû û li Kurdistan, Tirkiye û Ewropayê giran bû. Çend caran li kanalên TV'yan beşdarî program û konseran bûn. Herdu beşdarên Koma Rozerîn xwişk û bira ne.

Debian an jî Debian GNU/Linux dîstrîbusyoneke Linuxê ye ku bi tevahî ji nivîsbariya azad pêk te. Niha dîstrîbusyoneke herî mezin e, ji 29.000 paketan pêk tê.

El-Bîrcendî an Abd Ali ibn Muhammed ibn Hüseyin Birjandi (z. ? m.1525) (Farsî: عبدعلی مممدبن حسین بیرجندی) zanistê astronomî, matematîk û fîzîkê yê sedsala 16'an ê fars e.

Şênîyên her dû gundan xizmê hev in. Piranîya şenîyên Çamurîya jêrîn koçî welatên Ewrûpayê bune. Gelemperî jî koçî Welatê Firansî bûne. Niştecîhên Çamurîya jêrîn piranî ji êla Bekiranîya ne. Ez xwe jî ji êla bekiranîya me. Ji malbata Hecî Ûsiv im. Ez Mihemedê kurê Ehmed, Ehmedê Hecî Seîd.

Modelnayiş oyo ke aşayişê raştikênî viraştişo. Xeylê mixtelîf raye, metod û programê modelnayişî estî. Ewro cayê komputerî di modelnayişê en hera nurbs (tebîî) û polîgono. Modelnayîş, mekanîzma hedîseyê ke nêşinasîyenê, înan şinasneno uca di testkerdîşê hîpotezan destegneno.

Xurremabad an jî Xurramawe (bi farisî: خرم‌آباد) serbajara parêzgeha Luristanê li Îranê ye. Li gor serjimêriya sala 2008'an nifûsa wî bajarê nêzî 500.000 kesan e. Dûrahiya Xurremabad ji Tehranê 490 kîlometre ne. Gelê bajêr ji kurdên lek û lurên Luristanî (Bala Gariva) pêk tê.
Bavê cotyarekî bû û navê wî Ahmet Şatıroğlu bû. Di heft saliya xwe de çavê xwe yê rastê winda dike ku ji ber têgerekê bû. Di heman têgerê de (saw, buwar) etên wî dimirin. Çavê xwe yê din jî di felcekê de dide der. Deh saliya xwe de dest bi sazjeniyê dik.

Li gor serjimariya giştî ya mirov û malan a Îranê ku di sala 2006'an de hat encamdan, hejmara rûniştvanên gundê Qeregwêz 582 kes e. Herwisa hejmara malbatên vî gundî 105 e.

Mehmet Ali Birand (z. 9'ê berfanbarê 1941, Stenbol − m. 17'ê rêbendanê 2013, Stenbol), yek ji nivîskar, rojnamevan, spîker, moderatorê TVê yên romî (tirk) ye. Bi eslê xwe Kurd e.

Antoine Henri Becquerel (* 15'ê berfanbara 1852'an li Parîs; † 25'ê gelawêja 1908'an li Le Croisic, Loire-Atlantique) fizîknasekî navdar ê fransî bû. Sala 1903'î bi tevî Pierre Curie û Marie Curie, Xelata Nobel a fîzîkê wergirtiye.

Hezkirina qedexe(pirtûk, eserên bijarte; romana Solên zêrîn, novêl û serpêhatî). Forbudt kærlighed (samlede skrifter). Doz forlaget), Istambul-2012.

Tezkêrevan Sadikî Sadik Bey Avşar, di tezkîreyeke xwe ya bi navê Mecma’l -Havas, ya bi tarîxa 1598`a da dinivise ku şairê me ji eşîra Bayat e. Hurşît Efendiyê ku ew herêm tetqîq kirîye, di berhema xwe ya bi navê Seyahatname-î Hudud da dinivîse ku li wê herêmê di nav kurdan da eşîrek heye bi navê Bayat. Bi rastî jî di nav belgeyên kurdzaniyê da tê diyarkirin ku di nav eşîrên Kurdistana navîn da bi navê Bayatî eşîrek heye. (Bnr. M. Îzady: The kurds, r.82). Li hember vê hizrê Köprülü îddîa dike ku “Bayat eşîreke Oxûzan ya kevn û pir mezin e“.

Dibistana seretayî li Yapaliyê bidawî dike. Ji heft zarokan a dawîn e. Di nava salên 1980-85'ê de li Almanyayê dijî. Bi almanî dizane û du zarokên wê hene.

Stan wekî peyveka xweser: Bi vê ramanê stan dibit parek ji dabêşa siyasî-erdnîgarî ya welatekî. Ev raman li cem Kurdên Başûrê Kurdistanê bi peyva parêzgeh îfade dibit ko wergerandina deqûdeq ya peyva Erebî El Muhafezeyê ye. Zaravên kevintir jibo vê peyvê di zimanê Kurdî û zimanên derdorê da hebûne ev in: wîlayet û îyalet.

Di sedsala 1’ê û 2’yan a piştî zayînê de di navbera Împeratoriya Romayê û partan de li herêmê şer pêk hatine, lê dîsa jî partan serweriya xwe ya herêmê domandiye. Di sedsala 3’yan de sasanî hatine herêmê. Di sala 395’an de piştî ku Împeratoriya Romayê bûye du parçe bakurê Kurdistanê di bin serweriya Bîzansan de ma.

Li 1990î ew ji aliyê Îsewiyan (yesuîtan) li Akademiya Saint Peter û paştir jî li sala 1905an li Zankoma Saint Peter li bajêrê Jersey li New Jersey hat perwerdekirin. Ew bû sosyalîst û li sala 1907an xwendina xwe dawî kir. Wî wekî peyamhinêr ji bo New York Evening Journalê ya Arthur Brisbaneî kar kir. Wî heftiyê deh dolar distandin. Wî di wê rojnameyê da gelek salix li ser tawankarên guhnêlê (sexual criminals) nivîsîn.

Li vê derê tişta herî baş ew e ku heke hûn ji wênekêşiyê hez bikin hûnê wenêkêşekê bi destê xwe bigrin, sûk û kolanên Wanê bigerin. Pêkan e ku mirov li vê derê rastî gelek avahî û berhemên kevin bê.
Danezana Mafê, (bi îngilîzî: Bill of Rights), Makezagona Amerîkayê ye, ku yekem 10 madeyên din jî wek beşa bi tenê di 15'ê Berfanbarê 1791'an de pejirand. Nobetdar û sînorkirinên li ser hikûmeta federal û hikûmeta herêmê li ser mafên kesên bi van madeyan xurtkirin.

Di dema Xelîl Muradov da radyo dibe deng, bilûr û awaza bi sedan dengbêj û sazbendên navdar ên wekî Gerabetê Xaço, Şeroyê Biro, Seîdê Şamedîn, Reşîdê Baso, Memê Xudo, Zadîna Şekir, Efoyê Esed, Egîdê Têcir, Memoyê Silo, Şibliyê Çaçan, Xana Zazê, Asa Evdile, Belga Qado, Hovhannes Badalyan, Aram Dîkran, Feyzoyê Riza, Egîdê Cimo, Xelîlê Evdile û Şamilê Beko hwd...

Di vekolîneke din de (li ser 40 birayên cêwî hatiye çêkirin) di 33 birayên cêwî de alelên wek hev du di herêmên dûrî Xq28ê, hatiye dîtin. Ev rêje ji bo birayên lawik gelek bilind e. Ev encam ji aliyê gelek kesan ve wekî “gena gey” hatiye bi nav kirin û bû sedema nîqaşan. Her çiqas daneyên li ser pêwendiya kromozom encamên girîng rê didin jî ji bo diyarkirina faktorên genetîk a bi tenê serê xwe bandorî pêkhatina berpêbûniya zayendî dike, divê genên din jî bê kifşkirin.

Tê gotin ew jî di nava projeya veqetandina zazayan ji kurmancan a dewleta tirk de cihgirtiye û aleke bo zazakîaxêvan çêkiriye ku ji kesk û sor pêk tê.

Destûr, li welatekî weke xalên rêveberbirinê ên desthilatdariyê ne. Her welatek li gor şert û merc û pêşketina xwe xwediyê destûreka ku jê re tê gotin destûra bingehîn e. Destûrên Hamurabî û mana heta roja me jî, weke destûra pêşî ya mirovatiyê tê zanîn. Hundurê wê bi koladarî bû. Tê zanîn ku destûra pêşî li Mesopotamya ji aliyê keyê Babilî Hamurabî ve hatiye nivîsandin. Destûr, ji temen ve ji sê aliyan pêk tê. Aliyê pêşî aliyê erkî ê îdarî ya yê ku bi vê re dibê ye; aliyê duyem aliyê zagonî ye; aliyê sêyem, aliyê destûrî ya îdarî ya paya bilind e.

Sensûrkirina pirtûkan, di dema werger û an jî, vegetona di derbarê wan de, ne anîna ser ziman, û an jî qedexe danîna ser hin hizirna ku têne ne û ne hiştina hanîna wan ya li ser ziman. Bo mînak, di pirtûkên Seîdê Kurdî (Bedîuzeman) de, ku ji pirtûkên wî, peyvên "kurd", "Kurdistan" hatina derxistin [çavkanî pêwîst e]. Pirtûkên wî, aslê wan hatina windakirin û hin pirtûkna ku ji yên wî hatina dewşîrkirin, danîna cihê wan weke yên wî û hwd.

Îbn Xurdazbeh (farsî: ابن خرداذبه, Ibn Khurdazbeh) navê wî temamî Ebûlqasim Ubeydulla bin Ebdilla bin Xurdazbeh (z. 820 – m. 912), erdnasekî faris bû. Endamên malbata wî pêşiyê Zerduşt bûn, dû re bibûne misilman.
Gotina Tîbet him ji bo hemû erdnigarê tîbetî, him jî ji bo Herêma Serbixwe ya Tîbetê tê bikaranîn, ya ku piştî dagirkirina herêmê ji aliyê Komara Gel a Çînê ve di sala 1965an de wek îdariyeke siyasî hatibû avakirin. Herêma Serbixwe ya Tîbetê ji niviya herêma çandî ya tîbetan pêk tê û di nava başûrê Tîbetê disekine. Herêmên bakûr û rojhilata erdnigarê tîbetî di nava eyaletên Qinghai, Gansu, Sichuaan û Yunnan de hatine parvekirin. Wextê ku di zimanê çînî de behsa Tîbetê (bi çînî 西藏, Xīzàng, bi tîbetî: བོད་ལྗོངས, །bod ljongs) tê kirin, gotina 'Tîbet' hertim weke şûna Herêma Serbixwe ya Tîbetê tê bikaranîn. Di zimanê tîbetî de jî ev gotin tenê ji bo herêma serbixwe (bêyî herêmên rojhilat ên tîbetî Amdo û Kham) tê bikaranîn. Heger qala hemû erdnigariya tîbetî tê kirin, divê gotina bod çen (Tîbeta Mezin) bê bikaranîn. Derheqê dagirketî û serxwebûna Tîbetê gelek gengeşiyên mezin têne kirin. Lê heta neha ti dewlet tune ye ku bi awayeke dîplomatîk an jî siyasî guhertineke erênî pêk bîne.

Ehzab sûreyek ji Quran a Pîroz e. Li bajarê Medînê hatiye danin û bi temamî 73 ayete. Sûre navê xwe ji peyva „el-Ahzab“ di ayetên 20 emin û 22 yemin girtiye. Peyv bi zimanê kurdî tê mana „komal“. Sûre bi giranî qala şerê Hendek û şerê Benî Kureyza dike ku yê li dema Mihemmed Pêxamber da hatine kirin. Hinek fermanên Xwedê li ser jiyana malbatî jî di sûreyê da derbaz dibin.

Gundê Bikêrê di sala 1890-1910 de di destê suryanya debu, hîn jî dêr û aşê bi avê, di dema suryanya mayî... dêr anka Hemedé Mencé lé diruné. Di sala 1900 dî de ji gundé Alûca, Zuryeta Xelîdé Remakî nevîyén wî Zêdo, yasîn û mala mahmudé osman tên Bikêrê bi cîh û war dibin.Komera Tirkî avadibi pêvi, fermena fila radibi gund ji nevîyé Xelîdé Remakî ri dimîni.

Polateli, Navçeyek grêdayî Dîlokê ye. Nifûsa wê 5917 ye. Polateli 1985'an şûnda bûye navçe. Berê gundekî pîçûk bû. Navî vî bi Kurdî û Tirkî jî "Ispenaq" e. Belê, 1982'an şûnda kirin "Polatelî". Yên di navçê da dijîn Tirk in, lê li nêzîkî vî navçeyî pirr gundî Kurdan heye. Wek Gundî Çeqelan û Qernebî... Li vê derê rez û zêtûn pirr in. Ji sînorî Sûrê da jî pirr nêzîk e.

Şideta fîzîkî, seksî û psîkolojîk ku di nav malbatê de pêk tê, lêxistin, di malê de bikaranîna keçên temenpiçûk a ji bo seksê, şideta ku bi cihêzê ve girêdayî, tecawiza di zewacê de, sinetkirina jinan û urf û adetên ji bo jinan zerardar in, şideta ku ji aliyê yekî ku ji derveyî mêrê jinê tê kirin û şideta ji ber îstîfadekirinê,

Lêkolînerin dibêjine ku faktorên hawirî ji faktorên hormonal cuda ne û hinek jî dibêjine faktorên bîyolojîk mîna hormonên berê zarokanîn yek ji beşên faktorên hawirî ne. Vekolîn nîşan didin ku pêkan e ku berpêbûniya zayendî kombînasyona faktorên genetîk, hormonal û hawirî ne.

Bocklandt û hemkarên wî dîtine ku înaktîvasyonên kromozoma X a dayikên ku xwediyê lawikên hevzayend in, bi rêjeyeke gelek bilind ji dayikên ku ne xwediyê lawikên hevzayend in, asîmetrî rêdidin.
Yew helmo ke boya eşq, sînayîş û mehzûnîye ey ra yena; bi yew ziwano şîrîn û şîîrên nusîyayo. Tena na hîkaye de ney, heme desine de zî sera-ser no ziwano edebî yo şîrîn û şîîrên esto. Rasta ey, merdim ziwanê Roşan Lezgînî ra mird nêbeno. Heme hîkayeyî bi ziwanêko edebî û zaf delal nusîyayî û hetê estetîkî ra zî zaf hol ê. Ziwanê Roşan Lezgînî de wina aheng û melodî esta ke kes ey ra vengê şirriya awa koyan eşnaweno, wina lîrîzmêko tebîî tede esto ke merdim wendişê ey ra mird nêbeno. Ziwanêko herikîyaye, şîîrên û bi rîtm; ziwanêko newe. Hetê xeyal, metafor, îdyom û bi taybetî zî hetê çekuyan ra ziwanêko zaf zengîn o.

Leibniz gava 25 salî bû gellek berhemên wî ên grîng hatibûn çapkirin. Demekê bu polîtîkayê re jî eleqedar bû û li ser polîtîkayê jî çend berhem nivisandin.

Li sala 1926an, di meha Hezîranê de xwarina wan namîne. Mihemed Dixwaze zar û zêç li hinek ciyê ewle bi cîh bike û ji bo ku bi tekoşerê xwe ve tekoşîna xwe çêtir bikin berê xwe didin çîyayê Poragan. Bi şev li Hormeyînan li wan diqewime û heta şeveqê şer dikin. Di vî şerî de 2 boluk leşker telef dikin û 63 kes jî ji wan birîndar dibin, belê kesek ji wan nayê kuştin. Ev birîndarên hanan, axlebî ji ber tesîra perçeyên bomba bûn. Di vî şerrî de Mihemedê Elî bi 13 cîyan birîndar dibe. Di vî şerrî de gelek çek û cebilxaneyên leşkeran jî ji wan re dimîne. Ji xwe çek û cebilxanê wan, xenîmetê şer bûn. Piştî vî şerrî Mihemed, jin û zaruyan bi xwe re dike sê cî. Qismek jê dişeyîne nav eşîra Modka, qismek dişeyîne nav eşîra Şîgo û qismek jî bi xwe re dihêle. Modkî bi dilovanî û camêrî li wan zar û zêça xweyî dertên û wan diparêzin. Lê belê Şîgoyî, jin û zaruyê mala Eliyê Unis teslîmê dewletê dikin. Li himber vî îxaneta xwe serekeşîrê Şîgo Derwêşê Dogij, pişt re bi destê serleşkerê tirk hate kuştin.

Albert John Mvumbi Luthuli (* 1898 li Groutville, Parêzgeha Natal (Efrîqaya Başûr); † 21'ê tîrmehê 1967 li KwaDukuza (berê Stanger)/Efrîqaya Başûr) polîtîker û yek ji pêşengên olî yê Efrîqaya Başûr bû.

Di saal 1914an de ku Şerê cihanê yê yekemîn dest pê kir, li Ewropa partiyên demokratên sosya yên ji tahb didan ji bo şer, piştgir kir. Lenîn di serî de sosyal demokratên alman piştgiriyê didina şer bawer ne kir, Piştre ew partiyên piştgirî didana şer, ji Enternasyonala duyemîn vaqatahan. Lenîn, weke şerekî "Emperyalist" şîrove dikir û di anî ser ziman û piştgiriya bûna şerê di çînî kir.

Di sala 1909´an de diya wî li Mansê bi cih dibe û Antoine li wê derê diçe dibistanê. Ev salên xwendin û zaroktiyê ciyekî mezin di nav bîranînên wî de digirin. Antoine wê paşê binivîsîne ku li her masê ji masên dibistanê, wî hinek ji wê dilovaniya zaroktiya xwe hiştiye.

Eugenio Montale (* 12'ê kewçêrê 1896 li Genova; † 12'ê rezberê 1981 li Mailand) nivîskareki îtalî bû û sala 1975'î guncavê Xelata Nobelê ya wêjeyê hatibû dîtin.

Goveşil (1946: Güveşel, dû re bi tirkî navê Ekinyolu lê kirine), gundekî navçeya Diha Sêrtê ye. Gund ji aliyê dewleta Tirk ve hatiye şewitandin[çavkanî pêwîst e].
Xala herî giring û serekî ewe ku Kurdewari.com ji bo gihandina berheman sînoran nas nake. Em dikarin berhemên ku hun dixwazin ji were bighînine kolanekî nava Bexdayê, nava Enqerê, nava Şamê jî. Çawan ji bo Kurdan sînor nînin, ji bo Kurdewarî jî sînor nînin. Hun bixwazin em alayên Kurdistanê ji were birêkin nava Enqerê jî, nava Bexdayê jî û nava Şamê jî. Ji bo ku bo we arîşe dernekevin emê hemî rêkên hinartinê biceribînin û rêka herî ewle ji bo we hilbijêrin.

Sad sûreyek ji Quran a Pîroz e. Di bajarê Mekkê hatiye hinartinê û ji 88 ayetan pêk tê. Sûre navê xwe ji ayeta yekemin ji tîpa elîfbê ya erebî "Sad" girtiye. Di vî sûreyê da çîvrokên Hz. Dawid, Silêman, Eyûb, Îbrahîm, Îsmaîl, Îshaq, Zul-kifil û Elyes'e derbaz dibin. Dûra sûre qala yekbûna Xwedê û nebawermendan dike, ku yê ji bona înkarî û neheqiya xwe hatî bûn tune kirinê.

Li Rihayê 12 parlamenter hilbijartî ne di Hilbijartinên Giştî yên 2015'an de. Li Rihayê Partiya Dad û Pêşketin 7 parlamenter, Partiya Demokratîk a Gelan 5 parlamenter derxist.

Wî, mîrata xwe tenê du heb pirtûkên granbiha ji nefşên nûhatî re diyarî hiştine. Li gorî gotinên xelkê, M. Kerbela ji mîrata bavê xwe Şêx Evdirehman jî, ji xwe re tenê pirtûk hildane. Wekî din, mal û milk ji xwişk û birayan re hiştine. Ji ber wan xeysetên wî yên rind û gihaştina wî ya zêde, di nav xelkê de navûdeng daye. Herweha bi hunermendî, zanyarî, rewşenbîrî, helbetvanî û welatparêziyê jî menşûr bûye. Ew, di ilmê erebî û farisî de pir zana bûye, wek zimanê xwe yê netewî zanibûye.

Li Kurdistanê li Erdêxan, Qersê gelek tê kelandin. Hin deveran nabêjin narîn, tenê dibêjin serûpê. Lê cudatiya viya ji serûpêya klasîk ew e ku goştê viya mezin tê birrîn û pirranî bêî ava wê tê ser sifreyê.

Çavkaniyên serekî yên Danezana Mafê Magna Carta, Daxuyaniya Danezana Mafê ya Îngilîzî, kolonyalîsta li dijî padîşah û parlamentoyê û berfireh ên wekheviyê di nav gelê Amerîkayê de diçe ramankirin. Beşek mezin ji George Mason ku di sala 1776'an de Danezana Mafê ya Virginia nivisî, wek Danezana Mafên nûçegihanê tê jimartin. Danezana Mafê, ku tê de misoger dike esas bê serekî hiqûqîyê girtin jî hildigire. Bi Qanûna Danezana Mafê Kongreyê (makezagon), ji ber bê nedestûrî dikare Dadgeha Bilind a Amerîkayê binpêkirin.

–Di bin banê akademiyan de ji bo endamên YPJ bigehin asta pisporbûnê dewreyên pisporbên û branşbûnê (Çekên giran, Sabotaj, Suîkast, lêdana nêz û hwd.) têne vekirin.
Gellid olrhain rhywfaint o ddeunydd cyfreihtiol, fel Saith Esgobty Dyfed, i gyfnod cynnar. Gellid cymharu rhywfaint o’r defnydd cynnar hwn gyda hen gyfriethiau Iwerddon. Nodir nifer o ddylanwadau'r gyfraith Rufeinig ar gyfraith Hywel gan Watkin, ac awgryma fod ychydig o dystiolaeth o barhad o gyfnod y Rhufeiniaid yng Nghymru, yn enwedig yn Llyfr Cyfnerth. Ceir hefyd ddylanwadau Gwyddelig ac Eingl-Sacsonaidd. Yn ôl Watkin, gall fod gwereiddiau "cyfran" fel dull o etifeddu tir yn mynd yn ôl i Oes yr Haearn.

Fe fyddai disgrifiad moel o'r nofel yn awgrymu stori syml. Sôn mae'r gyfrol am Oswyn Morris, prifathro cyntaf Ysgol y Dyfroedd, ac am Rwth, sy'n paratoi cyfrol am hanes yr ysgol ar gyfer ei hanner canmlwyddiant. Ond fe fu raid i Oswyn Morris adael yr ysgol dan gwmwl, wedi cyfnod byr yn unig fel prifathro, ac mae yna anniddigrwydd a diffyg cyfeiriad ym mywyd Rwth. Oes yna wersi y gall Oswyn Morris eu dysgu i Rwth, a beth yw ei fwriadau wrth wneud hynny? Wrth i ni ddod i wybod mwy am fywydau'r ddau brif gymeriad fe ddaw mwy o gwestiynau nag o atebion i'r golwg.

Dynodwr rhyngwladol yr awdur ar Gofrestr Rhyngwladol Enwau Planhigion (International Plant Names Index) yw 9751-1. Fel sy'n arferol mewn botaneg, ceir byrfodd yn hytrach nag enw llawn, pan ddyfnynir neu pan sonir am y person hwn, sef Sloss..

Mae'n nodedig am y casgliad o 154 o feini hirion a geir yma o fewn tua 10 km sgwar. Dyma'r nifer mwyaf o feini hirion mewn un lle yn Ewrop ag eithio Karnag yn Llydaw. Credir eu bod yn dyddio o ddiwedd y cyfnod Neolithig a dechrau Oes yr Efydd. Nid yw'r meini, o garreg gwenithfaen, wedi eu trefnu mewn patrwm megis rhai Carnac.

Yn 1999, cyhoeddwyd albwm boblogaidd arall sef Equally Cursed and Blessed a sylfaen apêl Catatonia oedd carisma Cerys, y caneuon pop llwyddiannus a pherfformiadau byw cryf iawn. Pan ryddhawyd yr albwm nesaf yn 2001 Paper Scissors Stone trefnwyd taith yr un pryd. Ond gohiriwyd y daith gan i Cerys adael y band ar sail blinder a phoen meddwl.

Mae Gaer Fawr yn fryngaer Geltaidd sy'n perthyn i Oes yr Haearn, ac sydd wedi'i lleoli ger Merthyr Cynog, Powys, Cymru; cyfeirnod OS: SO020380.

Nid oes unrhyw lawysgrif ar gael sy’n dyddio i gyfnod Hywel ei hun, ac roedd y gyfraith yn cael ei diweddaru'n gyson. Nid yw ysgolheigion yn cytuno pa un oedd iaith wreiddiol y fersiynau ysgrifenedig o’r cyfreithiau: Cymraeg ynteu Lladin. Yn y Gymraeg yr ysgrifenwyd y cofnod Surexit yn Llyfr Sant Chad. Cofnod yw hwn o ganlyniad achos cyfreithiol yn dyddio o’r 9g. Er nad yw’n llyfr cyfraith fel y cyfryw mae’n dangos fod yr iaith Gymraeg yn cael ei defnyddio ar gyfer materion cyfriethiol yr adeg honno.

Arlunydd a gwneuthurwr printiau Cymraeg ydy Mary Lloyd Jones (ganed 1934, Pontarfynach, Ceredigion, Cymru) sy'n byw yn Aberystwyth lle mae ei stiwdio. Mae ei gweithiau'n cynnwys techneg aml-haenau sy'n adlewyrchu ei diddordeb mewn esblygiad ieithyddol gan gynnwys marciau cynnar dynol a'r wyddor ogam. Mae hi wedi arddangos ei gweithiau ledled Cymru ac yn rhyngwladol.

Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Stylurus nagoyanus. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Yn llên gwerin Cymru, cysylltir y bae â sawl chwedl. Y fwyaf adnabyddus yn ddiau yw chwedl Cantre'r Gwaelod, y cantref a foddiwyd gan y môr ar noson stormus diolch i esgeulusdod Seithenyn. Ceir yn ogystal sawl traddodiad am fôr-forwynion, yn arbennig yng Ngheredigion.

Enillodd Plaid Cymru 15 sedd yn yr etholiad, a wedi'r buddogoliaethau ffurfiodd clymblaid gyda'r Blaid Lafur - y tro cyntaf i'r blaid lywodraethu Cymru yn ei hanes. Etholwyd Ieuan Wyn Jones fel Dirprwy Brif Weinidog Cymru.

Yn 279 CC ymosododd byddin o lwythau Galaidd dan Brennus ar Wlad Groeg. Llwyddodd byddin Roegaidd dan yr Atheniad Calippus i'w hatal yn Thermopylae am gyfnod, ond unwaith eto daeth yr ymosodwyr i wybod am y llwybrau trwy'r mynyddoedd a bu rhaid i'r Groegiaid encilio. Yn 191 CC ceisiodd Antiochus III Fawr amddiffyn y bwlch yn erbyn y Rhufeiniaid dan Manius Acilius Glabrio, ond gorchfygwyd ef gan y Rhufeiniaid.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Morgrugydd adeinfrith (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: morgrugyddion adeinfrith) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Pygiptila stellaris; yr enw Saesneg arno yw Spot-winged antshrike. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Mae Hessen yn ffinio â thaleithiau Nordrhein-Westfalen, Niedersachsen, Thüringen, Bafaria, Baden-Württemberg a Rheinland-Pfalz. Ymysg ei dinasoedd mwyaf mae Frankfurt am Main, Wiesbaden, Darmstadt, Offenbach, Gießen, Wetzlar, Fulda, Kassel a Marburg.

Ymhlith yr ysgolion mwyaf dylanwadol y mae: Bauhaus (Weimar, Dessau a Berlin yn yr Almaen), yr Architectural Association School of London (Lloegr) a'r École des Beaux-Arts (Paris, Ffrainc; hyd at 1968, ers hynny École d'Architecture).

Sefydlodd y Rhufeiniaid gaer yma yn 6 OC. Roedd y Rhufeinwyr yn ei galw yn annedd Aquae Mattiacorum ("Dyfroedd o'r Mattiaci"). Yn y Canol Oesoedd roedd Wiesbaden yn perthyn i'r Cowntiaid Nassau - o'r 1170au hyd 1806. Wedi'r Ail Ryfel Byd daeth Wiesbaden yn brifddinas talaith ffederal newydd Hessen.

11g - 12g - 13g1060au 1070au 1080au 1090au 1100au 1110au 1120au 1130au 1140au 1150au 1160au1110 1111 1112 1113 1114 1115 1116 1117 1118 1119 1120

Mae Horton a Slade wedi'i ddynodi'n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig yng Nghymru (SoDdGA neu SSSI) ers 25 Tachwedd 1999 fel ymgais gadwraethol i amddiffyn a gwarchod y safle. Mae ei arwynebedd yn 54.33 hectar. Cyfoeth Naturiol Cymru yw'r corff sy'n gyfrifol am y safle.

Hunangofiant Cymraeg, ffeithiol gan William Owen yw Robin 'Rengan Las a'i Debyg. Gwasg Carreg Gwalch a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop. Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha. Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.
Aderyn a rhywogaeth o adar yw Ehedydd clepiog y De (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ehedyddion clepiog y De) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Mirafra apiata; yr enw Saesneg arno yw Clapper lark. Mae'n perthyn i deulu'r ehedydd (Lladin: Alaudidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Diweddodd y frwydr mewn buddugoliaeth fawr i'r Cristionogion, gyda Abdul Rahman ei hun ymhlith y lladdedigion. Mae nifer o haneswyr yn ystyried i'r frwydr yma fod yn un o'r rhai mwyaf tyngedfennol yn hanes Ewrop, ac y gallai Ewrop oll fod wedi dod yn rhan o'r byd Islamaidd onibai am fuddugoliaeth Martel.

Dosberthir copaon yr Alban yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Graham Top of Corbett a HuMP. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghŷd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Ailfesurwyd uchder y copa hwn ddiwethaf ar 8 Mehefin 2009.

Mae'r faenor bron yn union fel yr oedd yn 1645 yn ystod Rhyfel Cartref Lloegr. Yn y flwyddyn honno fe ymwelodd y Brenin Siarl I â'r tŷ ar y 5ed Awst i geisio perswadio'r perchennog, y Cyrnol Edward Pritchard, i ddal i fod yn deyrngar i'r brenin ar adeg pan roedd cefnogaeth i'r frenhiniaeth yn gwanhau. Er ei ymweliad, yn fuan wedyn daeth y teulu Pritchard ynghyd â boneddigion eraill De Cymru yn gefnogwyr i'r llywodraeth ac yn nes ymlaen fe amddiffynodd Pritchard Gastell Caerdydd rhag y brenhinwyr.

Plwyf eglwysig yn Eifionydd, Gwynedd yw Ynyscynhaearn. Mae'n gorwedd i'r gogledd-ddwyrain o dref Cricieth hanner ffordd rhwng y dref honno a Porthmadog ac yn cynnwys Penrefelin. Mae'r plwyf yn rhan o Esgobaeth Bangor.

Cafodd y clwb ei sefydlu yn 1958 mewn adeiladau dros dro i'r dwyrain o Garreg yr Imbill (Saesneg: Gimblet Rock). Yn y dyddiau cynnar roedd aelodaeth yn cael ei rannu gyda'r Clwb Gimlet Rock, clwb cymdeithasol oedd yn caniatáu aelodau i yfed alcohol ar y Sul, ni chaniateir mewn tafarndai ar y pryd. Fel rhannodd aelodaeth o'r Clwb Gimlet Rock mudodd i mewn i estyniad i'r adeilad GRC, lle cawsant y defnydd o'r ystafelloedd cysgu ar y llawr cyntaf, lle roedd y "Bridge" i reoli rasys yn cael ei leoli hefyd.

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Elfen bwysig yn y gyfraith ar gyfer Hanes Cymru oedd y gyfraith a oedd yn pennu etifeddiaeth. Roedd gan bob mab cydnabyddedig hawl i gyfran o eiddo’r tad. Bu hyn yn arwyddocadol ar gyfer tywysogion y Cymry, gan ei fod yn golygu bod teyrnasoedd yn cael eu rhannu'n gyson heb obaith am undod parhaol. Roedd hyn yn wahannol i deyrnas brenin Lloegr, lle’r etifeddai’r mab hynaf y deyrnas gyfan.

Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.
Oriel gelf genedlaethol Catalwnia yw'r Museu Nacional d'Art de Catalunya (MNAC), a leolir yn Barcelona. Agorodd y Museu d'Art de Catalunya ym 1934 yn y Palau Nacional ("palas cenedlaethol") yn Montjuïc, ag adeiladwyd ar gyfer Arddangosfa Rynwladol 1929. Gwnaed y Palau Nacional yn amguedddfa genedlaethol ym 1990 pan pasiwyd Deddf Amgueddfeydd gan Lywodraeth Catalwnia ac agorwyd y Museu Nacional d'Art de Catalunya yn swyddogol yn 2004.

Yn 1136 enillodd Owain a Chadwaladr gyda Gruffydd ap Rhys tywysog Deheubarth fuddugoliaeth fawr dros y Normaniaid ym mrwydr Crug Mawr, ger Aberteifi, a meddiannu Ceredigion.

Pedwaredd nofel Salman Rushdie yw The Satanic Verses, a gyhoeddwyd yn 1988, wedi'i hysbrydoli mewn rhan gan fywyd Muhammad. Cyfeirir y teitl at yr Adnodau Satanaidd, rhyngosodiad honedig yn y Coran fel y disgrifiodd Ibn Ishaq yn ei fywgraffiad ar Fuhammad (y testun hynaf sy'n goroesi). Mae anghydfod mawr ynglŷn â'r Adnodau Satanaidd, a chafodd eu dilysrwydd ei ddadlau gan haneswyr Mwslimaidd ers talwm.

Photographier: c'est dans un même instant et en une fraction de seconde reconnaître un fait et l'organisation rigoureuse de formes perçues visuellement qui expriment et signifient ce fait. "ffotograffiaeth yw: adnabod ar amrantiad yr union drefniant gweledol o ffurfiau i gyfleu'r digwyddiad yn briodol."

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Tanagr corunwyrdd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: tanagrod corunwyrdd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Tangara meyerdeschauenseei; yr enw Saesneg arno yw Green-capped tanager. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Gadawodd Samuel Homfray y busnes yn 1813. Yn 1819, y partneriaid oedd William Forman a William Thompson. Gwerthwyd y gwaith gan William Forman yn 1859, ac fe'i prynwyd gan berchenogion Gwaith Haearn Dowlais. Defnyddiwyd y gweithfeydd yn ysbeidiol hyd 1883, a gellir gweld rhai olion o hyd.

Roedd Pryce-Jones yn fab i Syr Pryce Pryce-Jones, perchennog busnes gwerthu drwy'r post y Royal Welsh Warehouse ac Aelod Seneddol Bwrdeistref Trefaldwyn. Cafodd Pryce-Jones ei addysg yn Ysgol Amwythig lle roedd yn gricedwr a phêl-droediwr o fri. Ym 1889 aeth i astudio yng Ngholeg Clare, Caergrawnt lle cynrychiolodd Prifysgol Caergrawnt mewn pêl-droed a tenis yn ogystal a bod yn gapten ar dîm criced y Coleg.

Dethlir diwrnod cenedlaethol Norwy ar 17 Mai. Ar y diwrnod hwnnw mae llawer o'r Norwyiaid yn gwisgo bunad (gwisg draddodiadol) ac yn gwylio gorymdeithiau ar hyd y strydoedd.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Telor Grauer (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: telorion Grauer) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Graueria vittata; yr enw Saesneg arno yw Grauer's warbler. Mae'n perthyn i deulu'r Teloriaid (yr Hen Fyd) (Lladin: Sylviidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Gwin pefriol a wneir o rawnwin a dyfir yn ardal Siampaen yn Ffrainc yw siampaen neu siampên. Mae ganddo flas cras a fflintaidd, o ganlyniad i'r pridd calchaidd yn ôl rhai.
Dynodwyd y safle ar sail ei fywyd gwyllt, er enghraifft grwpiau tacsonomegol megis adar, gloynnod byw, madfallod, ymlusgiaid neu drychfilod. Mae safleoedd bywyd gwyllt fel arfer yn ymwneud â pharhad a datblygiad yr amgylchedd megis tir pori traddodiadol.

Drwy Ogledd Cymru, hyd at Machynlleth, a ffin afon Dyfi, 'gofyn tarw' yw'r ymadrodd mwyaf cyffredin a cheir ymadrodd ddigon tebyg ym Morgannwg: 'mofyn tarw'. Yng Ngheredigion dywedir fod y fuwch yn 'wasod'. Sonia Cyfraith Hywel Dda (14g) am "weithred tarw gra geisso gwartheg gwasawt o galan Mei hyd galan gaeaf." Mae dwy ardal ar wahân yn defnyddio'r un term, 'eisiau tarw', sef yr hen Sir Fflint a chanol Powys.

Mae SoDdGA yn cynnwys amrywiaeth eang o gynefinoedd, gan gynnwys ffeniau bach, dolydd ar lannau afonydd, twyni tywod, coetiroedd ac ucheldiroedd. Mae'n ddarn o dir sydd wedi’i ddiogelu o dan Ddeddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 am ei fod yn cynnwys bywyd gwyllt neu nodweddion daearyddol neu dirffurfiau o bwysigrwydd arbennig.

Cyfrifwyd y nifer yng Nghernyw ac Ynysoedd Syllan i fod yn 5.6% yn 2004 a 2006, dyma'r ardal gyda'r canran mwyaf o ail gartrefi yn Lloegr gyfan. Mewn blwyddyn yn unig, rhwng 2004 a 2005 cynyddodd y canran o stoc dai Lloegr a oedd yn dai haf o 3.3%.

Bu melin ar y safle ers o leiaf 1352 pan nodir enw ei pherchennog: Llywelyn ap Dafydd Fychan. Mae'r adeilad hwn yn dyddio'n ôl i ddechrau'r 19g. Yn y 1890au cafodd ei droi'n dŷ.

Mae ganddo flodau cymharol fawr wedi'u gosod yn sypiau o dri: chwe tepal mewn dau swp, chwe brigeryn ac ofari uwchraddol. Ceir dail hirfain, unigol wedi'u gosod bob yn ail. Esblygodd y rhywogaeth hwn oddeutu 68 miliwn o flynydoedd CP yn ystod yr era Cretasaidd hwyr - Paleogen cynnar. Fel y rhan fwyaf o'r teulu, mae i'w gael mewn amgylchedd cynnes (neu dymherus), yn enwedig yn Hemisffer y Gogledd.

Adeiladwyd Hagia Sophia (Groeg: Άγια Σοφία, Twrceg Ayasofya), fel eglwys rhwng 532 a 537 yng Nghaergystennin, yn awr Istanbwl, Twrci. Ystyr yr enw yw "(Eglwys y) Doethineb Sanctaidd".

Mae Afon Hutt yn llifo o'i tharddiad ym Mynyddoedd Tararua, Ynys y Gogledd, Seland Newydd, heibio Upper Hutt, Lower Hutt a Petone i Harbwr Wellington. Ceir llwybr ar lan yr afon o Upper Hutt i Petone. Cymerir dŵr o'r afon gan ddinas Wellington.

Roedd yn frawd i'r Barnwr Alun Talfan Davies. Gyda'i frawd sefydlodd y wasg a'r tŷ cyhoeddi Llyfrau'r Dryw yn Llandybie, a ddaeth yn ddiweddarach yn Christopher Davies. Sefydlodd hefyd y cylchgrawn Heddiw a gyda'i frawd y cylchgrawn Barn.

Gwasanaethodd fel Ganghellor Coleg y Drindod, Caergrawnt o 1892 a Changhellor Prifysgol Manceinion o 1907; bu'n Arglwydd Rheithor Prifysgol Caeredin o 1877 i 1880.

Dyma restr o ganeuon a recordiwyd gan Gantorion Colin Jones. Nid yw'r rhestr yn orffenedig, ac mae'r ffeiliau yn dameidiau i aros pryd, sef y 30 eiliad cyntaf o'r traciau a recordiwyd ar label/i Cwmni Recordiau Sain.
Cantores fawr y byd Arabaidd oedd Umm Kulthum. Sillafiad arall ar ei henw yw Oum Kalsoum (hefyd Om Kalthoum a sillafiadau eraill). (Yn ôl yr Arabeg أم كلثوم y cynaniad yw "ym cylthwm", a gellir dadlau felly fod y sillafiaeth gyntaf yn fwy cywir, ond mae'r ynganiad ar lafar yn amrywio rywfaint yn ôl gwlad a rhanbarth hefyd). Eu henw llawn oedd Umm Kulthum Ibrahim al-Sayyid al-Baltaji. Ganwyd hi yn Tamay-az-Zahayra, rhyw 100 km. (60 milltir) i'r gogledd o Cairo yn yr Aifft. Dydy dyddiad eu geni ddim yn sicr, efallai 4 Mai, 1904. Bu farw yn Cairo ar y 3 Chwefror, 1975.

Mae Mynydd Gwerngraig yn gopa mynydd a geir yng Nghadair Idris rhwng Dolgellau a Machynlleth; cyfeiriad grid SH736136. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 671m: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf.

Tyfodd y pentref tra roedd Chwarel y Penrhyn yn ei hanterth, ac mae presenoldeb y chwarel ac argae Gorsaf bŵer Dinorwig yn gwrthgyferbyn â thirlyn naturiol yr ardal o hyd.

Afon 130 km o hyd yn ne-ddwyrain Ffrainc, un o lednentydd Afon Isère, yw Afon Drac. Mae'n cael ei ffurfio gan gymer y Drac Noir a'r Drac Blanc, dwy ffrwd sylweddol sy'n tarddu yn y Massif des Écrins. Mae'n llifo i Afon Isère ar gyrion dinas Grenoble. Ei phrif lednant yw Afon Romanche.

Cyfrol o gerddi gan Wil Ifan yw Bro fy Mebyd a Cherddi Eraill. Gwasg Gee a gyhoeddodd y gyfrol a hynny yn 1996. Yn 2013 roedd y gyfrol mewn print.

Roedd Florence Helen Woolward (ganwyd: 1854) yn fotanegydd nodedig a aned yn Lloegr. Un o'r sefydliadau a'i chyflogodd fel botanegydd oedd The Cheltenham Ladies' College.

Cyfres o achosion yn seiliedig ar dir gan fwyaf yw niwsans, yn llygad y gyfraith. Ceir tri chategori eang o niwsans, sef cyhoeddus, preifat a statudol, a niwsans preifat yw'r un a ddefnyddir amlaf o gryn dipyn.

Llyfr gan y dyneiddiwr Cymreig William Salesbury yw Kynniver Llith a Ban (cyhoeddwyd yn 1551), sy'n cynnwys cyfieithiad Cymraeg y darlleniadau o'r Efengylau a'r Epistolau sydd yn y Llyfr Gweddi Gyffredin Saesneg a ddefnyddid gan Eglwys Loegr. Dyma'r tro cyntaf, hyd y gwyddys, i rannau sylweddol o'r Testament Newydd gael eu cyfieithu i'r Gymraeg yn uniongyrchol o'r testunau Groeg gwreiddiol. Mae'n rhagredegydd i'r cyfieithiad Cymraeg o'r Testament Newydd gan Salesbury a chyfieithiad William Morgan o'r Beibl yn 1588.

Gwaith newydd i gôr ac unawdwyr yn adrodd hanes Llywelyn ein Llyw Olaf ac Eleanor de Montfort, ei wraig. Fe blethir elfennau o'r Offeren, e.e. Benedictus, Agnus Dei, rhwng caneuon ysgafn mewn arddull Sioe Gerdd.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Ehedydd clustddu (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: ehedyddion clustddu) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Emeropterix australis; yr enw Saesneg arno yw Black-eared sparrow-lark. Mae'n perthyn i deulu'r ehedydd (Lladin: Alaudidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Adlewyrchir tarddle daearyddol y gwahanol fersiynau yn y safle gymharol a roir i deyrnoedd y gwahanol deyrnasoedd. Yn Llyfr Iorwerth, cyhoeddir blaenoriaeth brenin Aberffraw, canolfan Teyrnas Gwynedd, dros y gweddill, tra mae llawysgrifau Deheubarth yn hawlio o leiaf gydraddoldeb i frenin Dinefwr.
Owain ap Gruffudd ap Cynan, a elwid yn Owain Gwynedd, (1100 – 28 Tachwedd 1170) oedd tywysog Gwynedd o 1137 tan ei farwolaeth. Gelwid ef yn Owain Gwynedd i'w wahaniaethu oddi wrth Owain ap Gruffudd arall a deyrnasai yn yr un cyfnod, Owain Cyfeiliog. Gwelodd ei deyrnasiad adfywiad mawr yng Ngwynedd a Chymru ac mae Brut y Tywysogion yn cyfeirio ato wrth yr enw Owain Fawr.

Credir i'r cenhadon Cristionogol cyntaf gyrraedd yr ynys tua dechrau neu ganol y 5g, gyda Sant Padrig yn arbennig o amlwg. Erbyn tua 600 roedd yr hen grefydd wedi diflannu i bob pwrpas. O tua 800 bu llawer o ymosodiadau gan y Llychlynwyr, a bu difrod fawr ar y mynachlogydd o ganlyniad. Ymsefydlodd rhai o'r Llychlynwyr ar arfordir dwyreiniol Iwerddon a thyfodd Dulyn yn ganolfan bwysig yn y byd Llychlynaidd. Roedd yna gysylltiadau cryf rhwng "Gwŷr Dulyn" a brenhinoedd Gwynedd erbyn yr Oesoedd Canol. Ganwyd Gruffudd ap Cynan yn Nulyn a'i fagu yn Swords gerllaw. Roedd yn fab i Cynan ap Iago a Ragnell ferch Olaf Arnaid, brenin Daniaid Dulyn, ac yn ystod ei ymdrechion i ennill rheolaeth dros Wynedd cafodd Gruffudd lawer o gymorth o Iwerddon. Yn 1169 ymosodwyd ar yr ynys gan arglwyddi Normanaidd, llawer ohonynt o arglwyddiaethau Normanaidd Cymru, megis eu harweinydd Richard de Clare, 2il Iarll Penfro, a elwid yn Strongbow. Roedd y rhain yn ddeiliaid y goron Seisnig, ond dim ond yn raddol y daeth brenhinoedd Lloegr i lwyr reoli Iwerddon. Am ganrifoedd dim ond Y Rhanbarth Seisnig yr oeddynt yn ei reoli, gyda ffiniau hwn yn amrywio yn ôl llwyddiant milwrol y ddwy ochr. Bu cyfres o ymgyrchoedd milwrol rhwng 1534 a 1691, yn cynnwys ymgyrch gan Oliver Cromwell yn 1649–50 pan laddwyd miloedd o Wyddelod. Yn yr un cyfnod trawsblannwyd miloedd o ymfudwyr o Loegr a'r Alban i Iwerddon.

Cylchgrawn plant yw WCW a'i ffrindiau, ond mae e'n cynnwys tudalen gymorth (uniaith Saesneg) i rieni nad ŷnt yn siarad Gymraeg, i esbonio'r erthyglau a'r gemau trwy'r cylchgrawn ac i alluogi rhieni di-Gymraeg i fwynhau'r cylchgrawn gyda'u plant.

Gwas neidr o deulu'r Synthemistidae (neu'r 'Cynffonau teigrod') yw'r Synthemis pamelae. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.

Ymhlith yr hen enwau Cymraeg arni y mae: Iâr y mynydd (ardal Aberdaron), Ceiliog y mynydd, Iâr goch (Morgannwg), Grugiar goch, Cochiad coch, y Grugiâr, Rhosiâr y grug (Nantgarw), Coch y graig (Nantgarw) a Cheiliog mynydd (Dinorwig).

Bwyd poblogaidd o'r Eidal yw pitsa (Eidaleg: pizza), sy'n dafell o does wedi'i bobi ac arno: amryw o 'dopins' e.e. caws a saws tomato. Mae'r gair o bosibl yn dod o fara pita. Daw yn wreiddiol o Napoli, ac heddiw fe'i fwyteir ar draws y byd. Ers y 1980au mae nifer o bitserias (Eidaleg: pizzerias) yn cynnig gwasanaeth archebu dros y ffôn neu ar-lein. Mae pitsas rhew yn un o'r prydau parod mwyaf poblogaidd.
Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop. Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha. Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pita adeinlas (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pitaod adeinlas) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Pitta brachyura; yr enw Saesneg arno yw Blue-winged pitta. Mae'n perthyn i deulu'r Pitaod (Lladin: Pittidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Awdur crefyddol o Sais oedd John Bunyan (28 Tachwedd, 1628 - 31 Awst, 1688). Roedd yn Biwritan argyhoeddedig. Ei waith mwyaf adnabyddus yw'r alegori hir Taith y Pererin (The Pilgrim's Progress), un o'r llyfrau Cristnogol mwyaf dylanwadol erioed.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Sïedn copog mannog (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: sïednod copog mannog) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Lophornis stictolopha; yr enw Saesneg arno yw Spangled coquette. Mae'n perthyn i deulu'r Sïednod (Lladin: Trochilidae) sydd yn urdd y Apodiformes.

Cyfrol ac astudiaeth lenyddol yn yr iaith Saesneg gan Jeremy Hooker yw Writers in a Landscape a gyhoeddwyd gan Gwasg Prifysgol Cymru yn 1996. Yn 2014 roedd y gyfrol allan o brint.

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw gwyfyn arian y drain, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy gwyfynod arian y drain; yr enw Saesneg yw Chinese Character, a'r enw gwyddonol yw Cilix glaucata. Mae i'w ganfod yn Ewrop a Gogledd Affrica.

Mae Beinn a'Chreachain neu Beinn a' Chreachain yn gopa mynydd a geir ar y daith o Loch Rannoch i Glen Lyon yn Ucheldir yr Alban; cyfeiriad grid NN373440 saif i'r gogledd-orllewin o Loch Lyon. Ceir carnedd ar y copa.

Mae Gatehouse of Fleet (Gaeleg: Inbhir Anainn ) yn gymuned yn Dumfries a Galloway, yn yr Alban. Yn 2001 roedd y boblogaeth yn 892 gyda 73.43% o’r rheiny wedi’u geni yn yr Alban a 21.41% wedi’u geni yn Lloegr.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cnocell fronllwyd (sy'n enw benywaidd; enw lluosog: cnocellau bronllwyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Melanerpes hypopolius; yr enw Saesneg arno yw Grey-breasted woodpecker. Mae'n perthyn i deulu'r Cnocellod (Lladin: Picidae) sydd yn urdd y Piciformes.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Pila daear bach (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: pilaon daear bach) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Geospiza fuliginosa; yr enw Saesneg arno yw Small ground finch. Mae'n perthyn i deulu'r Breision (Lladin: Emberizidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Daw'r gair amaeth o'r Lladin ambactus sef 'gwas', ond mae'n bosibl mai o'r Hen Gelteg yr aeth i'r Lladin. Fe'i cofnodwyd yn gyntaf yn y 13g yn Llyfr Du'r Waun: "ni ddylai neb gymryd amayath arno oni heb wneuthur aradr...".

Gwas neidr o deulu'r Gomphidae (neu'r 'Gweision neidr tindrom') yw'r Stylurus townesi. Fel llawer o weision neidr, ei gynefin yw pyllau o ddŵr, llynnoedd, nentydd neu afonydd.
Credodd mewn cyfansoddi'r llun wrth edrych drwy'r camera yn hytrach na cropio'r ffoto yn yr ystafell dywyll wedyn. Yn aml fe fynnodd bod amlinell denau du y negatif i'w weld fel amlinell o amgylch y llun i ddangos fod y llun i'w weld yn ei gyfanrwydd.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Potŵ adeinwyn (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: potwaid adeinwyn) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Nyctibius leucopterus; yr enw Saesneg arno yw White-winged potoo. Mae'n perthyn i deulu'r Potwaid (Lladin: Nyctibiidae) sydd yn urdd y Caprimulgiformes.

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Aderyn morgrug lludlwyd (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: adar morgrug lludlwyd) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Myrmeciza hyperythra; yr enw Saesneg arno yw Plumbeous antbird. Mae'n perthyn i deulu'r Adar Morgrug (Lladin: Formicariidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Gan fod pob un o’n llawysgrifau’n dyddio o ganrifoedd diweddarach na chyfnod Hywel, ni ellid defnyddio’r gosodiad yma ar gyfer dyddio’r digwyddiad dan sylw. Dangosodd yr Athro Huw Pryce ei bod hi’n hynod o debygol i’r rhaglith gael ei ddatblygu mewn ymateb i ymosod ar Gyfraith y Cymry gan swyddogion yr Eglwys ac Uchelwyr oedd yn dymuno hawliau tebycach i Eglwyswyr ac Uchelwyr Lloegr. Wrth drafod cysylltiad Hywel â’r gyfraith, awgryma K.L. Maund:

Aderyn a rhywogaeth o adar yw Cynffondaenwr tywyll (sy'n enw gwrywaidd; enw lluosog: cynffondaenwyr tywyll) a adnabyddir hefyd gyda'i enw gwyddonol Rhipidura tenebrosa; yr enw Saesneg arno yw Dusky fantail. Mae'n perthyn i deulu'r Brenhinoedd (Lladin: Monarchidae) sydd yn urdd y Passeriformes.

Mae'r llyn, sydd ag arwynebedd o 11.1ha (29.8 acer), yn Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig oherwydd presenoldeb rhai rhywogaethau prin o blanhigion dŵr. Fe'i rhennir yn ddau ran gan gob ar yr ochr ddwyreiniol. Mae Afon Cafnan yn tarddu yn y llyn.

Dyma'r dalaith ail fwyaf yn Iran, gydag arwynebedd o 181,600 km². Rhennir y dalaith yn adrannau a enwir ar ôl eu prif ddinasoedd, sef : Iran Shahr, Chabahar, Khash, Zabol, Zahedan, Saravan, a Nik Shahr.

Gwyfyn sy'n perthyn i urdd y Lepidoptera yw brithyn Shetland, sy'n enw gwrywaidd; yr enw lluosog ydy brithion Shetland; yr enw Saesneg yw Exile, a'r enw gwyddonol yw Apamea zeta is. rh. Marmorata. Gellir dosbarthu'r pryfaid (neu'r Insecta) sy'n perthyn i'r Urdd a elwir yn Lepidoptera yn ddwy ran: y gloynnod byw a'r gwyfynod. Mae'r dosbarthiad hwn yn cynnwys mwy na 180,000 o rywogaethau mewn tua 128 o deuluoedd. Wedi deor o'i ŵy mae'r brithyn Shetland yn lindysyn sydd yn bwyta llawer o ddail, ac wedyn mae'n troi i fod yn chwiler. Daw allan o'r chwiler ar ôl rhai wythnosau. Mae pedwar cyfnod yng nghylchred bywyd glöynnod byw a gwyfynod: ŵy, lindysyn, chwiler ac oedolyn.

Dim ond ychydig o'i gerddi sydd wedi goroesi ac maent yn aros heb eu cyhoeddi. Yn eu plith ceir cywydd dychan ar ffurf ymddiddan rhwng gwraig a Llywelyn Goch y Dant, bardd o fro Tir Iarll a oedd yn adnabyddus gan Ieuan. Canodd gywydd yn gofyn am gopi o'r Greal (sef anthemau eglwysig yn hytrach na chwedl Ystoryaeu Seint Greal) gan ryw Syr Lewis o gyffiniau Glyn Nedd.
Yn seicoleg a rhywoleg, mae'r term paraffilia (o'r Roeg: para παρά = gerllaw yn annormal a -ffilia φιλία = cariad) yn disgrifio teulu o ffantasïau, cymhellion gwyrol, neu ymddygiadau dwys, parhaus mae unigolyn yn teimlo sy'n ymwneud â chyffro rhywiol o wrthrychau annynol, poen neu gywilydd a brofiadir gan unigolyn neu ei bartner, neu blant neu unigolion eraill sy'n anaddas fel partneriaid neu ni all cydsynio i gael rhyw. Gall baraffiliâu ymyrryd â'r gallu am weithgarwch rhywiol serchog dwyochrog. Defnyddir y term paraffilia yn ogystal i gyfeirio at ymarferion rhywiol tu allan i'r prif ffrwd heb yn angenrheidiol ymhlygu camweithrediad (gweler yr adran Barnau clinigol). Hefyd, gall ddisgrifio teimladau rhywiol tuag at wrthrychau sydd fel arall yn ddi-rywiol.

Dwy flynedd ar ôl i Harry Crosby gyflawni hunanladdiad fe ddaeth perthynas Cartier-Bresson a Caresse Crosby i ben ac fe benderfynodd ddianc i Côte d'Ivoire. Fe enillodd fywoliaeth drwy hela anifeiliaid gyda gwn a'u gwerthu i'r brodorion, fe ddefnyddiodd dechnegau a ddysgodd yn hela ar gyfer ffotograffau yn nes ymlaen.

Mae Norwy yn wlad llewyrchus, yn bennaf efallai oherwydd fod digonedd o adnoddau naturiol ganddi. Ceir llawer o nwy naturiol ac olew crai yn o dan Môr y Gogledd, ac mae'r wlad yn dibynnu'n gryf ar y diwydiant olew—hwn sy'n creu 35% o holl allforion y wlad. Ond mae diwydiannau eraill pwysig gan Norwy—er enghraifft y diwydiant pysgota. Ceisiodd Norwy ymuno âr Undeb Ewropeaidd (UE) dwywaith, ond methodd y cynlluniau am na fod Norwy am ildio rheolaeth ar y diwydiant hwn. Serch hyn mae Norwy yn aelod o farchnad cyffredin yr UE drwy cytundeb Ardal Economaidd Ewrop.

Gorsaf radio yn y Deyrnas Unedig sy'n darlledu ystod eang o raglenni gan gynnwys drama, comedi, gwyddoniaeth a hanes yw BBC Radio 4. Cafodd ei sefydlu yn lle Gwasanaeth Cartref y BBC ym 1967.

Mae Sant-Alvan (Ffrangeg: Saint-Alban) yn gymuned (Llydaweg: kumunioù; Ffrangeg: communes) yn Departamant Aodoù-an-Arvor (Ffrangeg: Département Côtes-d'Armor), Llydaw. Yn yr erthygl hon, cyfieithir y termau brodorol kumunioù (Llydaweg) a communes (Ffrangeg) i "gymuned" yn Gymraeg.

Daw'r gair "Asteraceae", sef yr enw ar y teulu hwn, o'r gair 'Aster', y genws mwyaf lluosog o'r teulu - ac sy'n tarddu o'r gair Groeg ἀστήρ, sef 'seren'.

Planhigyn blodeuol, blynyddol ydy Carn-yr-ebol y gerddi sy'n enw gwrywaidd. Mae'n perthyn i'r teulu Aristolochiaceae. Yr enw gwyddonol (Lladin) yw Asarum europaeum a'r enw Saesneg yw Asarabacca. Ceir enwau Cymraeg eraill ar y planhigyn hwn gan gynnwys Cam Ebol y Gerddi, Alannan, Cyfoglys, Dat, Ebolgarn y Gerddi, Gwrthbwys, Gwrthlys, Gyrthlys, Llys y Cyfog a Llysiau'r Cyfog.

Yr ail reswm oedd fod Owain wedi priodi ei gyfnither, Cristin, rhywbeth a waherddid gan ddeddfau'r Eglwys. Rhoddwyd pwysau ar Owain i ysgaru Cristin, ond gwrthododd, ac o ganlyniad cafodd ei ysgymuno gan y Pab.

Gronyn elfennol o egni electromagnetig yw ffoton. Derbyniwyd y syniad fod gan ymbelydredd electromagnetig gysylltiad ag egni cwanta yn 1905 pan awgrymwyd hyn gan Albert Einstein.