Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Abdulhamit I ylyma we senete düşünjeli garandygyna göz ýetirse bolýar. Ybraýym Muteferrika metbugatynyñ Mahmyt I döwründe ýapylmagyndan soñra Türkçe kitap neşir edýän onuñ döwründe täzeden açylypdyr. Aýratynam Medine şäherinde bir medrese gurdurypdyr, golýazma eserlerden ybarat uly kitaphana gurdurypdyr, kitaplar ugradypdyr. Köpler Osmanly patyşalary ýaly taryh kitaplary okamaga ýykgyn eder ekenler. Osmanly hökümdarlarynyñ arasynda iñ köp gowy eserleri çykaranlaryñ biri hem Abdulhamit I dir. Atasy Fatih Soltan Mehmediñ döwründe Unkapanyndaky Şebsefa Hatyn metjidiniñ gapdalynda ýerleşen Sport klubynyñ gapysyndaky gulpy aýyrdyp täzeden şüweleñ geçirmäge buýruk beren hem Abdulhamit I dir. Ol sport klupda göreş tutulýar eken. Hökümdarlyk döwründe şäherde yzygiderli ýangynlar çykar eken. 1782-nji ýylyñ Awgustynda dörän uly Stambul ýangynynda ody öçürmäge hut özi kömek edipdir[3] Abdulhamit I Sport bilen meşgullanmasa-da sport oýunlaryny gowy görendigini özüniñ kätibiniñ ýazan Ruznamasynda okasa bolýar. Baran ýerlerinde Enderunyñ hormatlanýan adamlaryny ok atma ýaryşmasyna goşýar eken. Gylyç we Naýza oýunlary tälim etdirýär eken. Jirit oýnadyp Pälwan göreşleri we jeñbaz oýunlary gurnar eken. Üstünlik gazananlary, sportçylary sylaglaýar eken. Lewent Gyşlagynda top atylyş ýaryşyny hem geçirdipdir. Topkapy Saraýynda ozanlara-sazandalara saz çaldyryp, aýdymçylara aýdym aýtdyryp gijelerine aýdym-saz şüweleñini gurdurýar eken. Kä günler agşamlyk wagtlary Garagöz (Karagöz) tansyny gurnap özi hem şatlanyp sereder eken. Onuñ edebi mirasy Topkapy saraý muzeýinde söýgi goşgulary saklanýar. Bu hatlaryñ birinde aşygyna ýalbaryp ýazan hatyna Filip Mansel ýaly keseki ýurtlaryñ taryhçylaryny haýrana goýupdyr[4] Ruhyşahym, señ Hamidiñ saña gurban bolsun. Jenaby Halyk älem mahlukatynyñ Halygydyr. Bir ýalbaranym üçin azap eýlemez. Jenabym, saña bent bolan guluñdyryn men, isle meni zarba eýle, isle meni öldür. Saña boýundyryn. Bu gije gel nyýazymdyr, billähi sebäbi illetum we belki möwtum (hassalyk belki-de ölmegime sebäp) bolsun. Aýagyñ astyna ýüzümi gözümi sürtüp ýalbarýaryn. Özümi tutup bilemok, billähil azym[5].

80-nji ýyllaryň ahyrynda Gündogar Ýewropada sosialistik düzgüniň synmagy hem-de 1991-nji ýylda SSSR-iň dargamagy dünýä ösüşinde oňaýly meýilleriň kemala gelip başlamagyna getirdi.

Türkmenistanyň 18-nji Milli çempionatynyň (2010-njy ýyl) jemleýji sanawy. Klublar: 1. “Lebap” 44 utuk 2. “Altyn asyr” 35 utuk 3. "Balkan" 34 utuk 4. “Merw” 33 utuk 5. HTTU 28 utuk 6. “Aşgabat” 26 utuk 7. “Şagadam” 23 utuk 8. “Ahal” 16 utuk 9. “Daşoguz” 9 utuk “Talyp sporty” 4 utuk 2011-nji ýylda Türkmenistanyň 19-njy milli çempionatynyň Ýokary Liganyň 10 sany toparyň gatnaşmagynda ýaz-güýz tertibi boýunça 4 aýlaw geçirildi. “Lebap” futbol topary 36 oýun oýnap, 12 ýeňiş, 6 deňlik we 18 utulyş bilen 42 utuk gazanyp turnir tablisany 7-nji orunda tamamlaýar. 2011-nji ýylyň Türkmenistanyň kubogyny eýelemek boýunça ýaryşda ýarym finala çenli ýetýär. Gazanan sepgitleri: Türkmenistanyň ýokary ligasynyň bürünç medaly: (3-nji ýer) 2010-njy ýyl. Türkmenistanyň kubogy: 2011-nji ýyl, ýarym final.
Demokrafik meseleler. XX asyrda dünýäniň ilaty 3 esse köpeli, 6 milliard adama ýetdi. Çaga dogluşynyň azalmagy dünýä ilatynda Ýewropanyň paýynyň barha azalmagyna getirer. Aziýa, Afrika we Latyn Amerikasy ýurtlarynda adamlaryň ýogalmagy peselip, çaga dogluşy artdy. Aziýada ilatyň sany has artyp, bu ýerlerde demografik partlama emele geldi. Bu sebitde dünýä ilatynyň agramly böleginiň jemlenendigini göz öňünde tutsak, bu “partlama” dünýä möçberlidir. 1990-njy ýylda Ýer ýüzüniň ilatynyň 58,3%-ti Aziýanyň, 13%-ti Amerikanyň, 12,3%-ti Afrikanyň paýyna düşýärdi. Eger asyryň başynda daşary ýurt Ýewropasynda (muňa Russiýa girmeýär) dünýäniň 17,8% ilaty ýaşan bolsa, 90 ýyldan bu paý 9,5% çenli azaldy.

Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň çözgüdi bilen 2006-njy ýylyň 21-nji dekabryndan Türkmenistanyň Prezidentiniň we Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň wezipelerini wagtlaýyn ýerine ýetirdi.

Il­kin­ji “Volks­wa­gen” şow­ly çy­kyp­dyr, hem­me­ler ol hak­da gür­rüň edip­dir­ler, köp san­ly ma­ka­la­lar peý­da bo­lup­dyr. 1938-nji ýyl­da “New York Ti­mes” ga­ze­din­dä­ki ma­ka­la­da “Volks­wa­gen”-iň daş­ky keş­bi tom­za­ga meň­ze­di­lip­dir. Bu at şeý­le bir or­na­şyp, ol kär­ha­na­nyň ha­ky­ky ýü­zü­ni gör­ke­zip­dir. Bu halk aw­tou­la­gynyň köp­çü­lik­le­ýin ön­dü­ril­me­gi üçin 1938-nji ýy­lyň 26-njy ma­ýyn­da Ger­ma­ni­ýa­nyň Wolfs­burg şä­he­rin­de “Volks­wa­gen” aw­to­za­wo­dy­nyň gur­lu­şy­gy­na baş­la­nyp­dyr. Ba­sym “Volks­wa­gen­werk GmbH” şe­re­ke­ti esas­lan­dy­ry­lyp­dyr. Ýö­ne i­kin­ji ja­han ur­şy “Tom­za­gyň” önüm­çi­li­gi­ni ýo­la goý­ma­ga päs­gel­çi­lik dö­re­dip­dir. Şeý­le­lik­de ola­ryň di­ňe on üç sa­ny­sy ön­dü­ri­lip­dir.

Ýaşaýyş — materiýanyň işjeň barlyk formasy, ol birnäçe babatda materiýanyň fiziki we himiki barlyk formalaryndan ýokarda durýar; ol öýjükde madda çalşygyny we onuň bölünmegini amala aşyrmaga mümkinçilik berýän, öýjükde bolup geçýän fiziki we himiki prosesleriň jemidir (öýjügiň daşynda ýaşaýyş ýokdur, wiruslarda diňe öýjüge genetiki material geçensoň janly materiýanyň häsiýetleri peýda bolýar). Daşky gurşawa uýgunlaşmak bilen, janly öýjük janly organizmleriň ähli köpdürlüligini emele getirýär. Janly materiýanyň esasy atributy — replikasiýa üçin ulanylýan genetiki maglumat bolup durýar.
Maksat Kakabaýew ýagny Maro 1982 ýylyň 17 Oktýabyrynda dogulýar.1993 ýylda heniz 11 ýaşyndaka eline ussat halypalar tarapyndan türkmeniň milli saz guraly dutar gowşurylýar.1996 ýylda sungat mekdebine girýär we ol ýerde türkmen milli aýdym sazlarynyň inçe syrlaryny öwrenýär.1998 ýylda Halypa Şägirt studiýasynda 2 ýyl işleýär. 2001-2006 ara berýär. Belgoroda okamana gidýär we şol ýerde Dünýä ykdysadyýet fakultedyny okaýar. 2006-njy ýylda täzeden aýdym saz älemine dolandy we ilkinji aýdymy bolan “Tans edeli“ we “Görmesem” diýen aýdymlary bilen başlady. 2009 ýylda “Saňa bagly” aýdymy çykarýar we ol aýdym telefon arkaly ýaýraýar. “Saňa bagly” HIT aýdym bolýar we şul aýdym bilen gaty uly meşgurlyk gazanýar. Türkmenistanyň hemme welaýatlarynda konsert berýär. 2010-njy ýylda Lebap welaýatynda konset berýär we oňada 13.000 adam ýygnady we Türkmenistanyň taryhyndaiň köp adam ýygnan aýdymçy adyna eýe boldy. “Saňa bagly” aýdymy bütin Aziýada meşgurlyga eýe boldy, hatda birnaçe dillerde ýerine ýetirildi. Hatda Türkiýanyň belli rok aýdymçysy Haluk Lewent bilen Pazar Sürprizi programmasyna cykdy. Ferhat Göçer Marony öz gepleşigine çagyrdy. Maksat2011 ýylda Aziýa döwletleriniň arasynda SÖÝGI AYDYMLARYNYŇ ŞAZADASY diýip saýlanýar. Maro birnaçe dil bilýär, şoň üçinem Türkçe “Ýok hala geç degil” aýdymyny çykarýar we 2010 ýylda Awazada Şatlyk Sopyýew bilen klibyny çykarýar. Kliby uly meşgurlyk getirýär. 2011-2012 ýyl aralykda ara berýär.

Telefon, Fotoaparat, Planşet, ekranly elektroniki harytlar we ş.m. üçin; ekranyna ýelmenen gorag pakedi aýrylmadyk ýagdaýda bolmalydyr. Ekranynda ýada harydyň beýleki ýerlerinde çyzyk, döwük, suwa degen ýeri we ş.m. bolmaly däldir.

Harby faşisdik toparlary mejlisiň (porlament) ýoly bilen häkimýeti eýelemäge synanyşýar. Bu synanşyk başa barmaýar. Şeýlede ýurtda faşizme garşy herekediň ösýändigini görüp, öz maksatlaryny 1936 ýylyň 26-29-njy Baýdak aýynda faşisdik agdarlyşygyň üsti bilen amala aşyrmaga synanyşýar. Paýtagtdaky goşun bölümleri 1936 ýylyň Baýdak aýynyň 26-da birnäçe hökimet jaýlaryny ( parlamentiň jaýyny, harby ministriň baş polisiýanyň jaýyny) basyp alýar. Premýer ministr Saýto maliýe ministiri Takahasi öldürilýär. Emma dildüwşüjiler beýleki goşun bölümleri tarapyndan goldanylmaýar.Şonuň üçin Baýdak aýynyň 29-da ýaraglaryny taşlaýarlar.

Senetçileriñ zergärçilik görnüşi has ýorgunly bolupdyr, tañsytlyk senedi ösüpdir. Kümuş şaýsepleri ýaşaýan zergärler, şeýle-de ýarag, dürli zähmet gurallaryny ýasaýan agaç we demir ussaçylygy bolupdyr. Jykyr, juwaz, degerme, gap-çanak ýasamak, gön bejermek işleri alnyp barypdyrlar. Halkyñ medeni durmuşy barada tapylan ýer asty we ýer üsti tapyndylar ähmiýetli maglumat berýär.

Ýakub Hajyýewiç Urazsahatow 1951nji ýylyñ 20nji yanwarynda Aşgabat şäherinde dunya indi. Milleti türkmen. Häzirki wagtda "Rostow" futbol klubynyñ tälimçisi.

Adamzat paýhasynyň gazanan häzirki zaman ösüşiniň iň çylşyrymly wezipelerini çözmäge ukyply, ösen maglumatlar jemgyýeti boljak biziň ýurdumyzyň geljegi şol adamlara bagly bolar.

Gün­do­gar Ýew­ro­pa ýurt­la­ry sy­ýa­sy me­se­le­ler se­bäp­li gat­na­şyp bil­me­ýär. Final oýny toparça esasynda oýnalan ilkinji we iň soňky
Sara Bernard (fr. Sarah Bernhardt — Jöhit (Ýewreý) asylly meşgur Fransuz aktrisasy. XX asyrda aktrisa "taryhyň iň meşgur aktrisasy" diýlip atlandyryldy.

Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzda amala aşyrylýan ägirt uly işler geljekde-de uly özgertmeleri talap edýär. Türkmenistanyň öz taryhynyň täze tapgyryny başdan geçirýän döwründe eziz Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň abadançylygynyň hatyrasyna, ýurdumyzy syýasy, ykdysady we medeni taýdan ösdürmekde, Watanymyzyň abraýyny, şöhratyny we mertebesini artdyrmakda türkmenistanyň her bir raýatyndan ägirt uly tagallalar talap edilýär.

Günbatar Ýewropa ýurtlarynyñ köpüsinden tapawutlylykda iri ýer eýeleriniñ köşkleri syýasy we hojalyk meriýedler bolupdyr. Komunnalaryñ döremegi bilen jenaplardan konsullara dolandyryş işi geçipdir. Konsullar görnükli adamlardan saýlanypdyr. Komunnada “kanun çykaryjy häkimiýet” ynamly adamlaryñ maslahatyna degişli bolupdyr. Söwda we hünärmentçilikden giren girdeji iri ýer eýýeleriniñ kaznasyna däl-de komunnalaryñ kaznasyna giripdir. Bu ykdysadyýetiñ ösmegine şäherleriñ ösmegine mümkinçilik döredipdir.Demirgazyk we Orta Italiýada şäher-döwletleri Florensiýa, Siýena, Milan, Rawenna, Paduýa, Wenesiýa, Genuýa, Pid we ş.. bolupdyr. XI asyrdan iri ýer eýýeleriniñ köpüsi obadaky köşklerini taşlap şähere gaýdýar. Şähere gelip iri ýer eýýeleri bu ýerde hem köşkler gurupdyrlar. Emma şäherliler olardan odupdyr bu Demirgazyk we Orta Italiýanyñ ykdysady we syýasy taýdan ösmegine getiripdir. Ýöne Demirgazyk fransuz we iñlis şäherlerinden tapawutlylykda italýan we nemes şäherleri ýurdyñ syýasy birleşmesiniñ merkezi bolmandyr, XII asyrda olar irkä seredende daşky bazar bilenoñat gatnaşyk saklapdyrlar. Şäherler diñe daşky howp abanda birleşipdirler. Şäherlerde söwda pul gatnaşyklarynyñ ösmegi agrar gatnaşyklarada täsiri ýetirendir. Şäherler obalara iri ýer eýýelerine garşy göreşde kömek beripdirler, sebäbi olaryñ umumy duşmany hasaplanypdyr. XIII-XIV asyrlarda oba jemgyýetleri hem edil şäherlerdäki ýaly komunnalary döredipdirler. Az maliýe,kanun çykaryjy, kazyýet guramasy bolupdyr.
Portuň çäkleri: deňiz tarapdan Sankt-Peterburg porty şular bilen çäklenendir: paralleliň çyzygynyň ugry boýunça we 427-nji metrdre Günorta-günbatarda, Kömürli Mol (Ugolnyý Mol) (59°52'Demirgazyk 030°12'Gündogar) we Günorta Damba (Ýužnaýa Damba) çenli. Soňra, Demirgazyk-Günbatardan Deňiz Kanalynyň günorta tarapynyň dowamynda onuň Kiçi Reýd (Malyý Reýd) bilen kesişýän ýerine çenli (59°58'Demirgazyk 029°48'Gündogar). Soňra, Günorta-gündogardan Deňiz Kanalynyň demirgazyk tarapynyň dowamynda Demirgazyk Dambanyň (Sewernaýa Damba) esasyna çenli. Soňra, Demirgazyk-demirgazyk-gündogara 2 deňiz mili Newa buýuna (59°56'Demirgazyk 030°07'Gündogar) çenli. Soňra, günortada Wasilewsk adasyna çenli. Deňiz buýlary, gämi ýollary (farwaterler) we kanallar: umman (okean) gämileri Deňiz kanaly bilen geçmäge mejbur edýär. Newa derýasynyň deltasy boýunça 4 sany tebigy kanal bar. Demirgazykda kiçi gämileriň derýanyň ýalpak ýerini kesip geçip biljek kanaly bar. Kanallaryň çuňlugy 2 we 3 metr aralygynda, olar Newa Aýlagyndan (Gubasyndan) dogry Newa derýasynyň özüne alyp barýarlar, birnäçe şahalar duýduryş diňleri (signal başnýalary), maýaklary we buýlary bilen belgilenendir. Darga (Losman): Hökmandyr. Losmanlar adatça gämileri duýduryş diňleriniň üsti bilen Sankt-Peterburg portunyň “Vhod” girelgesine (60°02'Demirgazyk 029°26'Gündogar) çenli ugradýarlar we kenara düşürýärler. Erbet howa bolan ýagdaýynda gämi losmanyň gaýygynyň yzy bilen Kronştata çenli barmalydyr, ol ýerde bolsa losman ony ýerleşdirer. Radarlaryň kenar stansiýasynyň maslahatlaryny alyp bolýar. Labyr duralgasy: deňiz tarapyndan porta gelýän gämiler duýduryş minarasy “Vhod” (60°02'Demirgazyk 029°26'Gündogar) diýlen ýerde labyry taşlamalydyrlar. Çuňluk bu ýerde 20-25 metr aralygynda üýtgeýär, ol ýerde düýp hapadyr we çägesöwdir. Daşgyn-gaýtgyn derejeleri we akymlar: gaýtgyn derejesi iň uly bolanda 3.5 metr (güýzki demirgazyk-gündogar şemallary wagtynda) Gämi duralgalary: 1000. Howa we has köp öwüsýän ýeller: demirgazyk-günbatardan. Diagrammalar: BA 2395, 2264; Sov 451. Admiralteýstwonyň losmany NP20. Daşamaklygyň shemalary: SUDS (Transporty düzlemegiň ulgamy) tarapyndan VTS gözegçilikde saklanylýar.

Ýurdumyza gelýän girdejileri artdyrmaga mümkinçilik berjek bu taslama daşky gurşawy we tebigaty goramak boýunça çäreleri hem öz içine alýar.

VIII – X asyrlaryň aýagy Horezmde we Horasanda arhitektura işiniň janlanmagy bilen alamatlandyrylýar. Jaylaryň esasy gurluşyk materialy çig kerpiç bolup, ussalar şondan jaýlaryň diwaryny-da, dürli – dürli çüri gümmezleri-de ussatlyk bilen örüpdirler. Gurluşyň köpçülikleýin häsiýeti gymmat düşýän agaç materiallary has hem tygşytlamaga olary mejbur edipdir.
Oguz hanyń ilkini aýalyndan bolan ogullarynyń biridir. Túrkmen dówletiniń ululygyny we beýikligini dag ýaly arkalydygyny suratlandyrýan bu at onuń tebigatyń beýikligini ańladýandygy úçin dakylypdyr. Kábir daglar túrkilerde kermat, gudrat hókmúnde kabul edilipdir («Gudrat görseň daglara bar» Nakyl). Altaý dagy 一Tańry dagy we ş.m. Túrki halklarynyń arasynda dessanlaşan Demir dag, Bakyr dag, Buz dag, Kyl dag, Or dag, Kuz dag, Kur dag, Ak dag ýaly atlar saklanyp galypdyr. Ýurdumyzyń çágini tirsekláp ýatan Kóýten we Kópet Balkan daglarynyń adynyń eýesi hem Dag hanyń ady getirlendir. Dag hanyń ońany Úçguşdyr. Dessannamalardaky daglaryń iń azyndan 3 sanysy şu şekildedir:

XIII asyryň başlarynda halkara gatnaşyklarynda çehiýa uly rol oýnady. Ol German imperiýasyna girýärdi. Ýöne XII asyryň ortalaryndan özbaşdak döwlet boldy. Çeh korollary öň germanlara degişli bolup olaryň arasynda hemme taraplaýyn öz täsirini ýetiripdiler, bu bolsa çehleriň olara durmuş syýasy, milli we dini gapma-garşylyklaryny ýitileşdirdi. XIV asyryň ortalaryndan başlap, çehiýada durmuş garşylyklary ýitileşdi. Köp iri ýer eýeleri Germaniýadan gelip çykanlaryň galanlary daýhanlara öz täsirini ýetirmek islediler. Bu bolsa iri ýer eýelerine bu buthana garşy göreşlere getirdi. Sebäbi papa hem çehleriň içki işine köplenç gatyşýardy, bu halkyň nägileligini döretdi. Oňa daýhanlar, şäherliler, iri ýer eýeleriniň bir bölegi gatnaşdy. Ol herekete Praga uniwersitetiň professory Ỳantus ýolbaşçylyk edipdi. Ol Rime garaşly bolmady. Milli buthananyň bolmagyny talap etdi. Ol nemes süteminden halky dyndyrmagyň tarapdarydy. Ýan Gus öz ýygyndylaryny çeh dilinde ýazýardy we çeh diliniň grammatikasyny düzüpdi. Praga uniwersitetindäki nemeslere garşy göreşdi. Uniwersiteti dolandyrmaga 1409-njy ýylda çehler hukuk gazandy. Ýan Gus uniwersitete rektor saýlandy. Katoliki buthana we nemes ruhanylary oňa garşy göreş alyp bardy, Papa ony konstaks şäherinde geçirilýän dini ýygnaga çagyrdy we ýeretik hökmünde aýyplap ony 1415-nji ýylda oda ýakdy.

2. Giçki paleolit döwründe häzirki zaman adamlarynyň keşbine meňzeş adamlaryň emele gelmegi. Ýewropapisint, mongolpisint we negrpisint jynslaryn döremegi.

2001nji yylda Russia kluby "Krystall" (Smolensk), 2002nji yylda "Rubin"(Kazan), Kurban Berdiyewi 2013nji yylda Baş tälimcilikden ayransoñlar, Yakub aga hem bile işinden çykyp gaytdy. 2014nji ýylyñ dekabr ayyndan bäri, Kurban Berdyew bilen bile Rostowda tälimçilik edyär.

Mysal üçn, Tabari apbasitler hereketiniň başyny başlaýjy Abu – Müslim Marynyň obalarynyň birinde çadyrda ýaşapdyr; Mahuwana göçüp gelende, onuň yzy bilen “baldahinlerini, çadyrlaryny, gazanlaryny, atlar üçin ahyrlaryny we meşiklerini” – ýagny çarwanyň adatky enjamlaryny getiripdirler diýip habar berýär.

Adamzadyň saglygyny goramak. Ýer ýüzüniň ynsanlarynyň ortaça ömür dowamlylygy häzir 60 ýaşdan geçýär. Adamlaryň köpçülikleýin gyrylmagyna sebäp bolýan ýokanç keselleriň öňüni almakda amatly çözgütler tapyldy. SPID keseli XX asyryň mergisine öwrüldi. 1998-nji ýylda bu kesel bilen 33 mln adam keselläpdi. Keselçilik zerarly adamlaryň ömrüniň dowamlylygy azalýar.
Uratu ýadygärliklerinde diwaryñ ýüzüne çekilen suratlaryñ bölekleri saklanyp galypdyr. Uratulylaryñ dini tetişizmden we tebigat güýçlerine ynanmakdan köphudaýlylyga çenli ösüş ýoluny geçipdir. Olaryñ baş hudaýy Haldi patyşanyñ howandary hasaplanypdyr.

Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni - 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Garaşsyz döwlet boldy we şondan bäri bu sene ýurtda Garaşsyzlyk güni hökmünde bellenilýär.

Akbaryň bütin syýasaty ýurdy merkezleşdirmeklige gönükdirilýär. Merkezi häkimiýetde harby edaralar esasy rol oýnapdyr. Olar dolandyryjynyň garamagynda bolupdyr. Zamindarlara köp ýer berip, az salgyt töledipdirler, ýöne zerur wagty hökümdaryny gorap bilipdir. Umuman Akbar harby işe uly üns beripdir.

GARA DOMALAN Terfeziýalar maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi III (VU). Ýitmek howpunyň abanmagyna ýakyn görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Türkmenistanda ýaýrawynyň demirgazyk araçäginde ýerleşýär. Iýilýän kömelek. Gysgaça beýany. Hozuň ululygyndaky togalagrak, ýerasty miwe bedeni ilki başda açyk, ýetişenden soň ýapyk görnüşe geçýär. Miwe bedeniniň daşky bölegi garamtyl, derijimek gatlagy emele getirýär. Derijimek gatlagyň ýüzi büdürsüdür ýa-da siňňilli. Kömelegiň etlek dokumasynyň içi mermer daşyna meňzeş agymtyl-garamtyl zolakly we çylgymly. Torbalary cylgymlarda, höwürtge görnüşinde askokarplaryň içinde ýerleşýär. Askokarplar öz içindäki torbalary derjimek gatlagyň kömegi bilen topragyň basyşyndan goraýar. Ýetişen sporalary miwe bedeni doly dargandan soň ýaýraýar. Ýaýraýşy. Köpetdagyň etekleri we dag etek düzlükleri. Türkmenistandan daşarda — Günorta Ýewropa we Demirgazyk Afrika. Bitýän ýerleri. Toýunsow we çägesöw topraklar. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Amatly howa şertlerinde köp gabat gelýär: 2002‑nji ýylda Aşgabat şäheriniň günorta tarapynda 20 m² meýdanda 8–10 sanysy bellendi. Howdan ýolunyň ugrundaky meýdançalarda 1 sagadyň dowamynda 10–15 sanysy ýygnaldy. Soňky ýyllarda ýaýrawy kemelýär. Esasy çäklendiriji sebäpler. Yssy we gurak howa zerarly gyş-ýaz pasyllarynda topragyň çyglylygynyň peselmegi; dag eteklerinde we dag etek düzlüklerinde alnyp barylýan hojalyk işleriniň geriminiň artmagy; gözegçiliksiz ýygnalmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Ösüşi tiz tamamlanýan hakyky efemeroid häsiýetli kömelek. Diňe ygal bol ýagýan ýyllarda (her 10 ýylyň dowamynda 1–2 sapardan ýygy däl) ýaz aýlarynda köpçülikleýin duş gelýär. Birýyllyk domalan oty (Helianthemum salicifolium (L.) Mill.) we türkmen arçasy (Juniperus turcomanica B. Fedtsch.) bilen mikorizany emele getirýän bolmagy ähtimal [3]. Ýetişdirilişi. Ýetişdirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Gorag üçin zerur çäreler. Bitýän ýerleriniň çäklerini anyklamaly we ol ýerlerde gorag düzgünlerini berk berjaý etmeli. Ýaýran ýerlerinde alnyp barylýan hojalyk işlerini çäklendirmeli. Gözegçiliksiz ýygnalmagynyň öňüni almaly, ilat arasynda düşündiriş işlerini ýaýbaňlandyrmaly. Barlaglar boýunça teklipler. Biologiki we ekologiki aýratynlyklaryny giňişleýin öwrenmeli. Täze bitýän ýerlerini ýüze çykarmaly. Ösümlikler bilen mikoriza emele getirmek mümkinçiliklerini anyklamaly. Düzüjiler: I. P. Frolow, B. R. Imamgulyýew
Türkmen halkynyň taryhyny öwrenmeklige uly goşant goşan alymlar W.W.Bartoldyň, S.P.Tolstowyň işlerinde hem Türkmenistanyň taryhy-geografiỳasyna käbir meseleleri öz beỳanyny tapypdyr.

Wargas ähli syýasy toparlara, kärdeşler arkalaşygy guramalaryna açyk işlemäge hukuk berdi. Ol özüni “täze adalatly döwlet dörediji” diýip atlandyrdy. Emma 1945-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynda demokratik hereketiň ýaýbaňlanmagyndan gorkan ýokary gatlaklar ony häkimiýet başyndan aýyrmagy başardylar.

2.Assiriýadan demirgazyk tarapda daglyk ýerler bolupdyr. (Olar Ermeni daglyklary bolup, häzirki wagtda köp bölegi Türkiýa degişlidir). Ýewfrat derýasy şol ýerlerden baş alyp gaýdýar. Ondan demirgazykda gündogar tarapa Araks akýar. Esasy kölleri Wan, Urmiýa we Sewan. Ermeni daglarynda ekerançylyk ýerleri az bolupdyr, ýöne gowy öri meýdanlary köp ekeni. Ilat irki döwürde , esasan maldarçylyk bilen meşgullanypdyr. B.e. öñ I müñýyllygyñ başlarynda demirden ýasalan zähmet gurallarynyñ peýda bolmagy bilen , ekerançylyk hem uly ähmiýete eýe bolup başlaýar. Uly möçberde bolmasa-da suwaryş işleri üçin desgalar gurulýar. Bu daglyk ýerleriñ ilaty etniki taýdan dürli-dürli bolupdyr. Olaryñ esasysy urartlar bolup, olar dili boýunça halklaryñ hurrit toparyna degişlidir. Demirgazyk – günbatarda Hindiýewropa ilaty agdyklyk edipdir.

Awstriýa barlagçysy Antemius miladydan 8 müň ýyl ozal, Alynky Aziýanyň we Mesopotamiýanyň çöllerinde „ol ata öwrenişdirilipdir hem harby grek iki tigirli arabalarynda ulanylypdyr” diýip belläp geçýär. Ýaňy ýakynlarda gulanyň galyndysy günorta Türkmenistanda, Mäne obasynyň golaýynda ýerleşýän gadymy şäher bolan Altyndepede arheologlara gazuw-agtaryş işlerinde tapmak başartdy. Gulanlary mis-daş asyrynda (eneolit döwründe miladydan 1 müň ýyl öň) adamlar häzirki Türkmenistanyň çäginde ulanypdyrlar.

Haljiniň salgyt syýasatyny dowam etdirýär. Ýöne onuň bir ýalňyşlygy ýurduň paýtagtyny üýtgetmek isleýär, soň ýalňyşyna düşünip ýene-de Delä gaýdyp gelýär.

Eyesinden.com-da harydy saýlamagyň birnäçe usuly bar. Eger-de Siz aljak harydyňyz baradaky maglumatlary anyk bilýän bolsaňyz, sahypanyň ýokarysynda ýerleşen “Gözleg” bölümine model ýada adyny ýazyp gözledip bilersiňiz. Eger-de aljak harydyňyz hakynda doly maglumatyňyz ýok bolsa, degişli bölümleriň içine girip süzgüç arkaly haryt saýlama hyzmatyndan peýdalanyň. Bulardan başgada haryt saýlamakda biziň iş wagtymyz (9:00– 19:00) +993 62 500022, +993 69 500022 belgili telefona jaň edip, hünärmenlerimiziň hyzmatyndan peýdalanyp bilersiňiz.

Şonuň üçin hem, men 2012-nji ýylda her bir maşgalanyň ýaşaýyş-durmuş meseleleriniň çözülmegine gönükdirilen serişdeleri has köp möçberde goýbermegi maksadalaýyk hasaplaýaryn. Bu bolsa, maşgalany, eneligi we çagalygy goramak meselesini mundan beýläk-de üstünlikli çözmäge ýardam berer.

1. ^ Orhan Bey'in beylik yılları için çok ayrıntılı ve inanılır dış kaynaklar: Gökbilgin, Tayyip, "Orhan", İslam Ansiklopedisi,C.IX say.399-408 Ankara ve İstanbul:Türkiye Cumhuriyeti, Maarif Bakanlığı, 1940 ve sonrası
Saý­la­ma tap­gy­ry­na je­mi 34 to­par gat­na­şyp, şo­la­ryň 14-si­ne Dün­ýä Ku­bo­gyn­da çy­kyş et­mä­ge yg­ty­ýar be­ril­ýär. Ýer eýe­si Bra­zi­li­ýa bi­len soň­ky çem­pi­on Ita­li­ýa gö­nü­mel gat­naş­ýar. Saý­la­ma oýun­la­ryn­dan soň Dün­ýä çem­pio­na­tyn­da çy­kyş et­mä­ge hu­kuk ga­za­nan Tür­ki­ýe bi­len Şot­lan­di­ýa ýo­luň uzak­ly­gy se­bäp­li ýa­ry­şa gat­naş­mak­dan bo­ýun tow­la­ýar. Ola­ryň or­nu­na ça­gy­ry­lan Por­tu­ga­li­ýa bi­len Fran­si­ýa hem ýa­ryş­da çy­kyş et­mek­den ýüz öwür­ýär. As­lyn­da Hin­dis­tan bi­len Fran­si­ýa­nyň ýy­gyn­dy­la­ry bi­jä gat­naş­ýar. Em­ma hin­dis­tan­ly fut­bol­çy­la­ryň aýak­ýa­la­ňaç oý­na­mak is­le­gi bi­len FI­FA yla­laş­ma­ýar. Soň­lu­gy bi­len olar fut­bol du­şu­şyk­la­ry­na gat­naş­ma­ýar. Fran­si­ýa bol­sa ýo­lag­çy­ly­gyň kyn bol­jak­dy­gy­ny aý­dyp, ahyr­ky pur­sat­da çem­pio­nat­da çy­kyş et­mek­den ýüz öwür­ýär. Wag­tyň az­ly­gy se­bäp­li baş­ga to­par­lar-da ça­gy­ry­lyp ýe­ti­şi­le­nok. Şeý­le­lik­de, Žul Rimeä­niň ýol­baş­çy­ly­gyn­da­ky FI­FA-nyň Gü­nor­ta Ame­ri­ka­da­ky 2-nji sy­na­ny­şy­gy-da gop­gun­ly baş­la­ýar. Ne­ti­je­de, 13 to­par Bra­zi­li­ýada jem­len­ýär we 4 to­par­ça­da çy­kyş ed­ýär­ler.

Musanyñ köprüsi. Hazirki dowurde ozuni synlamana gelyan turistlerin sany bilen meshur bolan bu Musa pygamberin yewrey halkyny Musur faraonynyn esgerlerinden halas etmek ucin denzi ika bolenini yatladyan bu kopri Gollandiyanyn Gunbatar Brabant diyen yerinde gurulypdyr. Sonun ucin bu koprunin adyna Musanyn koprusinin ady berilipdir. Bu kopri 2010 njy yylda gurulypdyr. Bu kopri uzakdan gorenlerihayrana galdyryar we hamala adamlar bu kanalyn icinden yorap gecyan yaly bolup gorunyar.

Messorlar däne bilen iýmitlenýänleri üçin ýylyň maýyl aýlarynda örän köp mukdarda ösümlik dänelerini çöpleýärler. Olary hem iýýärler hem-de gyşa ätiýaç edip goýýarlar. Mysal üçin: Messor aralocaspius maý aýynyň bir gününde 81 müň 400 ösümlik dänelerini çöpleýärler ýa-da Messor denticulatus bir ýylyň dowamynda I-I,5 kg ösümlik (bugdaý, arpa we başga ösümlikleriň) tohumyny ýygnap bilýär. Şunça dänäni olaryň köp sanly osoblary ýygnaýarlar. Mysal üçin: Messor aralocaspius-yň bir maşgalasynda 17 müň 500 osoblar, Messor denticulatus-yň bir maşgalasynda bolsa 16 müň 500 ekzemplýar garynja bolýar. iýmit Garynjalaryň topragyň hilini oňatlaşdyrmakda, dürli haýwanlara bolmakda, ösümlikleriň ummasyz köp sanly görnüşleriniň dänelerini iýmekde, olaryň tohumlaryny belli bir derejede ýaýratmakda roly uludyr.

Hä­zir­ki wagt­da ol ka­nu­ny taý­dan ula­nyş­dan gal­dy, ýö­ne he­ni­ze çen­li trans­port sal­gydy­nyň ha­sap­la­şyk­la­ryn­da ula­nyl­ýar. Dün­ýä­niň köp ýurdunda ol he­ni­zem için­den ýan­ýan he­re­ket­len­di­ri­ji­le­riň peýdalanylýan ýer­le­rin­de has giň­den ýaý­ran­dyr. Ol bol­sa, aw­tou­lag­lar­da, mo­to­sikller­de, trak­tor teh­ni­ka­la­ryn­da we beý­le­ki­ler­de ula­ny­lýar. Hal­ka­ra ul­ga­myn­da res­mi su­rat­da kes­git­le­nen güýç öl­çe­gi­niň bir­li­gi hök­mün­de watt ula­nyl­ýar. Iň­lis­ler­de öl­çeg ul­ga­my, güý­ji öl­çe­me­giň bir­li­gi se­kunt­da­ky fun­to-fut ha­sap­lan­ýar, ýö­ne, ha­ky­kat­da, ol Ang­li­ýa­da eý­ýäm­den bä­ri ula­nyş­dan gal­dy, ABŞ-da bol­sa, örän seý­rek peýdalanyl­ýar.
Cece Jons disney channliñ meşhur " shake it up "filminde baş gahryman. Cece Jons rolyny dünýä belli aýdymçy we aktrisa Bella Throne ýerine ýetirýär.

Barmak – Ýakyn Gündogarda we Orta Aziýada giñden ulanylan ölçeg birligi. Bir barmak-alty sany arpa dänesiniñ inine, arpa dänesi bolsa öz gezeginde iş baýtalynyñ ýalynyñ 8 taryna deñ diýlip Kabul edilipdir.

INDIWIDUAL SECGI - köplenç halatlarda öz-özünden tozanlanýan ösümlikler üçin sort döretmekde ulanylýan esasy metodlaryň bir. Bu hili seçginin birinji sikli hasy hem bolsa belli alamat üçin ýa-da populyasiyasynyn nesil üýtgedijiligi birnäçe gomozigot genotiplere dargan mahalynda ulanylýar. Bu ýagdaýda bellenilen häsiýetiň has gowy bolmagy seçilip alnan genotiplerin gibridleşmegi gos-goni bagly bolup, nesle geçişiniň netijesinde häsiýetleriň dargan mahalynda geçirilýän ikinji sikli bilen kesgitlenilýär. I.s öz-özünden tozanlaýan ösümlikleriň populýasyýanyň arasynda gecirlende, bir gezek üstünlik berip we sonar käwagtda ýüze çykýan mutasiýa göz öňünde tutulmasa I. s-niň soňraky peýdasy sort döretmekde örän ujypsyzdyr. I. s-de indiwidiumlaryn nesle geçijilik hiliňe baha bermäge mümkinçilik bolýar. Ol öz-özünden tozanlaýan ösümliklerde ulanlanda, gowy netije berip biler. Atanaklaýyn tozanlaýan ösümliklerde, şeýle hem mallarda ulanylanda, seçgi maşgalalary hem-de ugurlary boýunça alnyp barylýar.

Proaktiw- Tasirli adamlaryng birinji endigi. Belkem Allatagallanyng adama beren hasyetlerining ing esasydyr. Haywana sen action,tasir edengde ol yekeje hili reaction beryar. Ursang gachyar,hapa sögünseng hiç jogap berenok.Yagny haywan reaktiv.Yöne adam beyle dal. Hiç kim adamyng ruhy halatyny uytgedip bilmeyar, başgalar yeke action edyar,yöne reaction bermek seng elinde,reaction bermek hususynda sen garaşsyz.Mysal uchin shuwagt dostyma kakasy kayyapdir, aslynda ol ony hak edenok.Onam keypi bozuldypdyr,sebabi ona kakasy doly dushunenok,dushundurmane de guyji yetenok. Yöne keypini bozmak ya da bozmazlyk onyng öz elinde. Ine shu garaşsyzlyga dushunyan, we keypini bozmayan adama proaktiv diyilyar.

Oguzyň legendar taryhy türki halklaryň edebiýat ýadygärligi hökmünde köp alymlar tarapyndan öwrenildi. Aýratynda Oguznamanyň goşgy formasyndaky warianty giň analizlenip dörän döwründen başlap alymlaryň ünsüni özüe çekdi. Oňa ilkinji bolup nemes alymy F. Dits üns berip ony nemes diline terjime etdi. Oguznamanyň tekstiniň üstünde W.W. Radlow “K woprosu ob uýgurah”, Bartold W.W. “Tureskiý epos i Kawkaz” diýen işlerinde hem-de Riza Nura, Pellýu P. Banga W. soňra Orkun H.N. Şerbak A.M. Eraslan N. Kononow A. N. işlediler.

Aragatnaşyklaryň pugtalanmagy üçin kassit patyşalary öz gyzlaryny müsür faraonlaryna beripdirler.Ýöne müsürli şa gyzlaryna söz aýdanlarynda,olary ýurduň çäginden daşara dur- muşa çykarmaýandyklaryny aýdypdyrlar.
Türkmenistanyň oba hojalygyny düýpli özgertmek, oba hojalygyny ösdürmegiň ylmy esaslaryny pugtalandyrmak, bugdaýyň, gowaçanyň we beýleki ekinleriň tohumçylygyny kämilleşdirmek, ýurdumyzyň howa, toprak şertlerine görä ýokary hasyl berýän sortlary önümçilige ornaşdyrmak boýunça işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak babatda bu ugurda mundan beýläk-de berk hukuk binýadyny döretmek boýunça işler durmuşa geçiriler.

Bu ýyl ýaryş Baýdak aýynyn 11-i, 19-y arasynda geçiriler. Ona gatnaşjak toparlar hazir doly belli dal. Emma kubogyn guramaçylary dürli döwletlerden 8 topara çagyryş hat iberdiler.

Änewde, Maryda, Amyderýa kenarynda Atamyratda, Türkmenabatda ýaşaýyş dowam edýär. Köneürgençde derýalygyñ boýundaky Wezir,Tyrsek we başgalary ýaly şäherler hem harabaçylyga öwrülýärler we ilatsyz baş galýarlar. XVI asyryñ ikinji ýarymynda Köneürgenç hanlygynyñ paýtagtynyñ ywa geçirilmegi bilen Köneürgenç özüniñ öñki ähmiýertini ýitirýär. Emma türkmen taýpylary göçüşligiñ gurluşyga amatsyzlygy ýagdaýynda hem göçme maldarçylyk şertlerinde emele gelen halk medeniýetiniñ görnüşlerini girizipdirler. Jaý gurluşygynda pagsadan we çig kirpiçden gurluşyk işini alyp barylypdyrlar, ýaşaýyş jaýlary ownukrak bolupdyr we olaryñ bezegi hem köp bolmandyr.

Muhammetguly Atabaýew 1885-nji ýylda Zakaspiý oblastynyň Aşgabat uýezdiniň Durun pristawlygynda, /häzirki Baharly etrabynyň Nohur obasy/ dünýä inýär. 1905-nji ýyla çenli rus-ýerli mekdep internadynda okaýar. Soňra Daşkentde 3 ýyllyk mugallymçylyk seminariýasyny gutarýar. 1909-njy ýylda Sankt-Peterburg şäherindäki tomusky mugallymçylyk kurslarynda bilimini artdyrýar. 1908-1913-nji ýyllar aralygynda 5 ýyllap Mary şäherindäki rus-ýerli mekdebiniň mugallymy bolup işleýär. Ondan soň Aşgabat uýezdiniň uprawleniýasynda terjimeçi bolup işleýär. 1914-nji ýylyň dekabryndan 1915-nji ýylyň apreline çenli ilkinji türkmen neşiri bolan “Ruzname-yi mawera-yi bahri Hazar” atly rus we türkmen dillerinde çykýan gazetde zähmet çekýär. Şol ýylyň aprel aýyndan dekabr aýyna çenli Çeleken adasyndaky täze açylan mekdepde mugallymçylyk edýär. Ondan soň öz dogduk obasy Nohurda täze mekdep açyp, şol ýerde tä ömrüniň ahyryna çenli işleýär.

1940 ýylyň Ruhnama aýynyň 27-de Berlinde Ýaponiýa, Germaniýa, Italiýa üçleriň ylalaşygyna gol çekilýär. Onuň esasy maksady SSSR-e garşy gönükdirilsede, ABŞ-a, Angilýa, Fransiýa hem garşy gönükdirilipdi.

Haçly ýörişler — günbatar ýewropaly rysarlaryň "kapyrlara" — musulmanlara, butparazlara, prawoslaw döwletlere we dürli ýeretik hereketlere garşy gönükdirilen harby ýörüşleriniň tapgyry. Ilkinji haçly ýörişleriň maksady Palestinany, birinji nobatda bolsa Hezreti Isanyň guburynyň ýerleşýän Iýerusalim şäherini Seljuklardan azat etmeklik bolupdyr. Emma welin soňraky haçly ýörişler Pribaltikanyň butparazlaryny hristian dinine salmak, Ýewropadaky ýeretik hereketleri basyp ýatyrmak ýa-da papalaryň syýasy tabşyryklaryny amala aşyrmak üçin hem guralypdyr.
«Аltyn Asyr» Ýewropa we Aziýa ýurtlarynda halkara roumingiň hyzmatlaryny edýär. Rouming ylalaşyklary iri daşary ýurt operatorlary, şol sanda Wympelkom («Beeline» söwda nyşany: Russiýa, Gyrgyzystan, Täjigistan, Özbegistan, Ermenistan, Gazagystan), МTS (Russiýa, Belarussiýa, Ukraina, Ermenistan), T-Mobile (Germaniýa), Vodafone (Katar), MegaCom (Gyrgyzystan) we beýlekiler. 2012, oktýabr

F. Mist­ral 1914-nji ýy­lyň 25-nji mar­tyn­da ara­dan çy­kyp­dyr. Ol 83 ýa­şy­nyň için­de be­lent but­ha­na­nyň ga­dy­my ja­ňy­nyň ýü­zün­dä­ki ýaz­gy­la­ry öw­re­nip ýö­ren ma­ha­ly so­wuk­lap­dyr.

Gatyganatlylar otrýady Wyžžyldawuk tomzaklar maşgalasy Ýagdaýy. Derejesi II (EN). Ýitip barýan görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Calosoma urugy dünýä faunasynda 160 görnüşi öz içine alýar, Türkmenistanda onuň 6 görnüşi gabat gelýär. Gysgaça beýany. Göwresiniň uzynlygy 21–33 mm Adatça iki hili ýiti reňkli, ýagny kellesi, arka öňü we göwresiniň aşak ýüzi gök bolup, ganatüstleri altynsow ýaşyl reňkli mispisint-gyzyl öwüşginli, seýrek ýagdaýda öwüşginsiz ýa-da tutuşlygyna mispisint-gyzyl, käbir halatlarda üsti birmeňzeş, bürünç ýa-da bürünç-gara. Ýaýraýşy. Köpetdag. Türkmenistandan daşarda — Gündogar Gazagystan, Özbegistan, Kawkaz, Ýewropa, Demirgazyk Eýran, Siriýa, Ileri Aziýa, Demirgazyk Amerika. Ýaşaýan ýerleri. Dag etek tokaýlary (dub we eldar sosnasy). Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Ähli ýerde sany pes. 2005‑nji ýylda ýek-tüki hasaba alyndy. Esasy çaklendiriji sebäpler. Höwesjeň ýygnaýjylar tarapyndan tutulmagy. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Ýetişen ululary we liçinkalary işjeň hereketdäki we iýermen ýyrtyjy. Köplenç teňňeganatlylaryň gurçuk we gundag halyndakylaryny iýýär. Ýylda bir nesil berýär, emma ýetişen uly tomzaklar birnäçe ýyl ýaşaýar. Ýumurtgalaryny (300‑e çenli) topraga taşlaýar. Ýumurtgasy 3–15 günüň dowamynda ösüp ýetişýär; liçinkalarynyň ýaşy üç tapgyrdan ybarat bolup, olaryň umumy ösüş dowamlylygy 20–40 gün töweregi dowam edýär; gundag döwri 10–18 güne barabar. Tomzaklar köplenç toprakda we ýere gaçan ýapraklaryň arasynda gyşlaýar. Köpeldilişi. Iş geçirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Köpetdag döwlet goraghanasynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Höwesjeň ýygnaýjylar tarapyndan tutulyp alynmagyny gadagan etmeli. Barlaglar boýunça teklipler. Merkezi Köpetdagyň eteginde, tokay seýilgählerinde populýasiýasynyň biologiýasyny öwrenmeli. Düzüji: O. S. Söýünow

Meşhur fransuz ýazyjysy Gýustaw Flober Fransiýanyň demirgazygynda ýerleşýän Ruan şäherinde dünýä inipdir we çagalyk hem ýetginjeklik ýyllaryny şonuň ýaly kiçeňräk şäherçelerde geçiripdir. 1840-njy ýylda ol Pariž uniwersitetiniň hukuk hünärine okuwa girýär, emma 1843-nji ýylda okuwy taşlaýar. 1851-nji ýylda Flober özüniň ilkinji romanyny ýazyp başlaýar. Bu eseri 1856-njy ýylda «Hanym Bowari» ady bilen çap edileninden soň ýazyja uly şöhrat getirýär. Üstünlik gazanan ýazyjy indiki eserini ýazmak üçin Demirgazyk Afrika syýahat edýär, Gadymy Karfageniň taryhyny öwrenýär. Netijede, ol «Salambo»(1862) atly taryhy romanyny döredipdir.
50-nji ýyllaryň II ýarymynda-da köneçil güýçler ýurtda geçirilýän demokratik häsiýetli özgerişlere garşylyk görkezmegi dowam etdirdiler. Emma täze hökümet Wargasyň ykdysadyýetde döwlet eýeçiligini güýçlendirmeklige saýlan ugruny dowam etdirdi.

Assiriýa,Elam we ýerli hökümdarlar bilen göreş netijesinde b.e.öň XII asyryň ortasynda kassit nesilşalygy öz ýaşaýşyny bes edipdir.Kassitleriň özleri bolsa bu wagta çenli wawilon lylar bilen doly garyşyp gidipdirler.

Şol wagtlardan saklanan taryhy ýadygärlikleriñ sany köp däl. Olar özleriniñ çeperçilik we tehniki ämiýetleri boýunça hem özlerinden öñki wagtlaryñ binagärçilik eserleri bilen hiç bir hili deñişdirmäge laýyk gelmeýärler. Amyderýanyñ öz akymynyñ ugruny ýutgedip, Kaspiý deñizini däl-de Aral deñizine guýmagy bilen bagly türkmen topragy Uzboýyn, Sarygamyşyñ we Derýalygyñ kenarlarynda Amyderýanyñ orta akymlaryna- Köneürgenje we Köpetdag etegindäki etraplara göçüp başlapdyrlar. Bu hadysa XVII-XIX asyrlaryñ bütin döwründe dowam edýär. Ýarym göçme türkmen taýpylary hem täze öri meýdanlaryny gözlemek bilen Günorta tarap göçup gitmäge mejbur bolup, Ahal, Etek, Mary, Etrek, Gürgen sebitlerinde göçüp geldiler. Suw ýetmezçiligi zerarly köne ekerançylyk ýerler peýdalanyşdan galýarlar.

Derman serişdeleri düzüminde birnäçe dermanlary saklap, göni içegä goýulýan şemler, melhemler we suwuklyklar (mikroklizma üçin) görnüşinde ulanylýar. Bu serişdeler ýerli sowuklama ýagdaýyny, çişi, agyryny we gijemäni aradan aýyrýar. Olaryň düzümine girýän geparin bolsa, gan aýlanşygy kadalaşdyryp, emele gelen gan lagtalaryň (tromblaryň) eremegine kömek edýär. Häzirki günde dermanlaryň dürli görnüşleri ulanylýandyr: proktozan, ultraprokt, kortos, proktosedil, gepatotrombin we başgalar. Her dermanyň ulanyş aýratynlygynyň barlygy sebäpli, olary ýörite barlagdan soň, proktolog lukmany bellemelidir.
1904-nji ýyl­da FI­FA-nyň dö­re­dil­me­gin­den baş­ga­ça aý­dy­lan­da, fut­bo­lyň res­mi­leş­me­gin­den 26 ýyl soň, il­kin­ji Dün­ýä çem­pio­na­ty Gü­nor­ta Ame­ri­ka yk­ly­my­nyň Urug­waý döw­le­tin­de ge­çi­ril­ýär. FI­FA-nyň iň köp wagt­lap pre­zi­den­ti bo­lan (1921-1954) fran­si­ýa­ly Žýul Ri­me Dün­ýä çem­pio­na­ty­ny gur­a­mak üçin en­çe­me ta­gal­la ba­ry­ny edip­di we onuň bu ar­zu­wy ahy­ry1930-njy ýyl­da ha­syl bol­ýar. 1928-nji ýy­lyň 26-njy ma­ýyn­da Ams­ter­dam­da bo­lup ge­çen FI­FA-nyň kong­re­sin­den soň, il­kin­ji Dün­ýä çem­pio­na­ty­ny gur­a­mak­lyk ba­ra­da ka­rara gelin­ýär. Bir ýyl soň Bar­se­lo­na­da ge­çen ýyg­na­ny­şyk­da bu çä­rä­ni gura­mak Urug­waý döw­le­ti­ne yna­nyl­ýar. Il­kin­ji ge­zek ge­çi­ril­jek bu çä­rä­ni tej­ri­be et­mek üçin Urug­waý­dan baş­ga-da Is­pa­ni­ýa­dyr Ita­li­ýa, Gol­lan­di­ýa hem-de Şwe­si­ýa da­laş­gär bol­ýar. Ýö­ne çä­rä­ni gu­raý­jy­lar Urug­wa­ýyň tek­lip­le­ri bi­len yla­laş­ýar. Çem­pio­nat üçin ýö­ri­te sta­dio­nyň gu­rul­jak­dy­gy­nyň wa­da­sy­nyň be­ril­me­gi, şol san­da ýur­duň ýol­baş­çy­la­ry çem­pio­na­ta gat­naş­jak äh­li ýur­duň çyk­da­jy­la­ry­nyň özleri tarapyndan tölenjekdigini aýt­ma­gy gu­raý­jy­lar üçin diý­seň amat­ly pur­sat bol­ýar. Üs­te­si­ne-de, Urug­wa­ýyň 1924-nji we 1928-nji ýyllar­da­ky Olim­pi­ýa oýun­la­ry­nyň çem­pio­ny bol­ma­gy, şol nuk­daý­na­zar­dan fut­bo­lyň şol wagt­ky li­de­ri­niň Urug­waý bol­ma­gy FI­FA üçin ýe­ter­lik se­bäpler bo­lup dur­ýar.

Sossial-durmuş häsiýetindäki ertekiler jymgyýetçilik pikiriň demokratik ugruny aýdyň bşöhlelendiripdirler. Şol ertekiler türkmen jemgyýetiniň içki sossial-synpy garşylyklaryny açyp görkezipdir, şunlykda halk döredijiliginiň şol eserleri zähmetkeş köpçüliginde synpy düşünjäniň oýanmagyna getiripdir.

Şeýle-de bolsa,kassitleriň gowşak Wawilon döwleti kuwwatly döwletleriň täsirinden peý- dalanyp bilmändir.Hett patyşasy Hattusili III-ä Wawilondan ýazylan hatda gynanç bilen şeýle diýilýär:”Sen bize dogan hökmünde ýazman,öz gullaryň ýaly buýruk berýärsiň”Assiriýa hem güýçlenip,b.e.öň XIII asyrda kassit Wawilonyna birnäçe zarba urýar.Hett döwleti hem bäsdeşi Müsür bilen başagaý bolup,Wawilona goldaw bermändir.

Günbatar Sudan VII-VII asyrda söwda ýolunda ýerleşip, bu ýerde sawannaly ekerançylar ýaşapdyr. Ilaty berber – liwiýalylar gelip çykyşy bolup, kerwen söwdasyny edipdirler. Dürli otlar, tüwi ekipdirler şäherlerde söwdagärlerden başgada hünärmentlerde bolupdyr. Ýöne esasy zat altyn bolupdyr. Berk irki döwletleriň biri Gana döwleti bolupdyr. Onuň dolandyryjylary demirgazykdan günbatar Sudan ýerlerine aralaşypdyrlar Bu ýerleriň ilkinji hökümdarlary adamlar bolupdyr. Megerem göçme berberiler bolmaly. Ýurduň esasy girdejisi altyn çäge bolupdyr. Ýurduň dolandyryjylary söwda işine goşulman araplar berberiler, ýewreýler söwda edipdir. Soltan Abu-Bekir Ganany eýeläp, şäheri dargadypdyr. 11 ýyldan soň basybalyjylar bu ýerden gidýär. 1203 ýyldan başlap Mali döwleti Gana derek syýasy merkeze öwrülýär.
Şol wagt­lar Ang­li­ýa­da mag­dan­lar­dan kö­mür çy­kar­mak üçin 140,9-dan tä 190,9 lit­re çen­li sy­gym­ly çe­lek (BAR­REL) haýyrla­ny­lyp­dyr. Bir görnüş­li bar­rel ýü­küniň 400 funt (1 funt – 0,4095 kg) ag­ra­my bo­lup­dyr, ýag­ny 1 bar­rel = 163,8 kg. El­bet­de, şu­nuň ýa­ly çe­le­gi di­ňe blo­guň üs­tün­den zy­ňyp ge­çi­ri­len ur­ga­na bag­la­nan iki at çe­kip, çy­ka­ryp bi­lip­dir. Or­ta­ça iş ulagynyň güý­ji 8 sa­gat işiň do­wa­myn­da onuň ag­ra­my­nyň 15 gö­te­ri­mi­ni düz­ýär ýa-da 500 kg atyň 75 kg ba­ra­bar­dyr. At 8 sa­ga­dyň do­wa­myn­da şeý­le güýç bi­len sa­gat­da 3,6 km (1/m/s) tiz­lik bi­len 28,8 km ge­çip bi­ler. Uatt atyň ga­dym­dan gel­ýän ener­gi­ýa çeş­me­si­ne gö­zeg­çi­lik edip, şah­ta­dan 160 kg ag­ram­ly çe­le­gi di­ňe sa­gat­da 2 mil­lik (3,6 km/s) tiz­lik­li iki atyň çe­kip, çy­ka­ryp bil­jek­di­gi­ni çak edip­dir. Şeý­le ýag­daý­da at güý­ji iň­lis öl­çe­gin­de 1 hp = 1/2 bar­rel * 2 mill/h = 1 bar­rel*mill/h gör­nü­şi­ne eýe bol­ýar. Şol bir ýag­daý has ow­nuk bir­lik­ler­de 180 funt­dan 181 fu­ta ba­ra­bar­dyr. Ol funt-fut ha­sap­la­ry­ny mi­nu­ta te­ge­läp, at güý­jü­niň mi­nut­da 33 000 funt-fu­ta deň bol­jak­dy­gy­ny ha­sap­lap çy­ka­ryp­dyr.

Beýik şahyr Magtymgulynyň eserleri durmuşyň dürli-dürli taraplaryny öz içine alýar. Magtymgulynyň döredijiligini örän oňat bilýän, gündogary öwreniji E.E.Bertels ony Jemşidiň jamy bilen deňeşdirýär. Jemşidiň jamy ýaly, Magtymgulynyň döredijiliginden hem islän zadyňy, bilmek isleýän meseläňi tapmak bolýar. Magtymguly türkmen klassyky edebiýatyny dünýä okyjylaryna tanadan genial şahyrdyr.

XV asyrda Malä seredende Songaý döwleti güýçlenýär. Täze II müň ýyllykda Sonagaýyň döwlet birleşmeleri Maliniň gol astynda bolupdyr. Diňe Mali gowşandan soň XIV asyrda Songaý güýçlenýär. Onuň hakyna tutma goşuny bolupdyr.

Kaşgarly Mahmytyń kitaby «Diwany Lugat-itturk» eserinde şeýle ýazgylar bar: «Çúnki Kazynyń kakasy bolan (parsça okalşy - Tunga Alb Ar) - Tóńńe alp Ar «Afrasiýab» diýmekdir.«Merw» şáherini gurupdyr» ýazgylary bilen Efrasiýab we Alp Ar Tunganyń ikisiniňem bir adam bolandygyny açyklaýar[5].

Egerde A.N. Bernştamyň “Istiriçeskaýa prawda w legende ob Oguz - hane” diýen makalasyny göz öňünde tutmasaň “Oguznama” taryhçylar tarapyndan düýpli derňelmedik işleriň biridir. Ýöne bu eserde türk-oguzlarynyň Hytaýyň demirgazyk oblastlaryny, Türkistany Tebeti, Hindistany, Ural daglarynyň iki tarapyny, Emba, Ural, Wolga derýalarynyň aşak akymlaryny Orsýetiň Günortasyny, Demirgazyk Kawkazy, Zakawkazýeni, Eýrany, Anatoliýany, Yragy, Siriýany, Müsüri basyp alşy barada baý maglumatlar bar. “Oguznamada” destanyň umumylaşdyrylan wersiýasynyň düzülen döwrüne çenli dowam eden Oguz han baradaky rowaýatlar-da ýerleşdirilipdir. “Oguznama” dürli halkyýetleriň we halklaryň dil döredijiliginiň önümidir. Onda çarwa taýpalarda patriarhal gatnaşyklarynyň kemala gelip başlan döwründen bärki köp sanly maglumatlar ýerleşdirilen. A.N. Bernştam “Oguznamada” taryhy prosesiň bäş sany döwrüni belleýär.
Merhemetli Prezidentimiz Saparmyrat Türkmenbaşynyň nygtaýşy ýaly, tutuş köp asyrlyk tejribe adamlara, tutuş milletleri, döwletleri gapma-garşy durmagyň, barlyşyksyz bäsleşmegiň, dawa-jenjelleriň, uruşlaryň şertlerinde ýaşamagy öwretdi. Şeýle çylşyrymly dünýäde sag-salamat galmak üçin adamlar ýaraglanmaga we güýç ulanmak derejesinden pikir öwürmezlige öwrenişip gitdiler. Bu bolsa dünýäniň iki ulgama bölünmegine, “sowuk urşuň” bolsa olaryň ýaragyna öwrülmegine sebäp boldy. Adamzadyň birek-birege ýaragly gapma-garşy gurmagyň netijesizdigine, “sowuk urşy” bes etmelidigine düşünmegi üçin 50 ýyla golaý wagt gerek boldy. Gündogar Ýewropada sosoalistik ulgamyň synmagy, SSSR-iň dargamagy dünýäde uly özgerlişikleriň başlanmagyna getirdi.

2009-njy ýylda düýbi tutulan Eyesinden.com, 2010-njy ýyldan şugünki güne çenli Türkmenistanda elektron söwdasynyň (e-söwda) adyna öwrüldi. Sahypamyz internet ulanyjylaryna, hemde lomaý söwda etmek isleýän kärdeşlerimize Türkmenistandaky iň amatly bahalary ýetirýär. Bazar bahalary kesgitlemek üçin hem uly ýardam berýär. Müşderilerimize iň arzan we amatly bahalary hödürlemek üçin toparymyz her gün täze pikirleri durmuşa geçirmek üçin işleýär.

Giçki paleolit döwründe adamlar Ýewropada, Aziýada we Afrikada ýewropapisint, mongolpisint, negrpisint jynslara bölünipdirler. Ýöne olaryñ arasyndaky tapawut häzirkileri ýaly güýçli bolmandyr. Jynslaryñ arasyndaky tapawut adamyñ daşky keşbine ýerli şertleriñ täsiri bilen müñýyllyklaryñ dowamynda emele gelipdir. Oña howanyñ temperaturasy we çyglylygy , şemal, günüñ ýagtysy täsir edipdir. Mongolpisint adamlaryñ keşbi ýer üstüniñ çöllük – sähralyk bolmagy , dowamly we güýçli ýeller , çäge syrgynlary, açyk gün şöhlesi, Aziýanyñ arktiki ýerlerinde bolsa , gözüñe güýçli täsir edýän gün şöhlesiniñ serpikmesi netijesinde emele gelipdir. Mongolpisint adamyñ gabaklary çişipdir. Gözüñ iñçe açylmagy ýüzündäki galyñ ýag gatlagy ony çägeden we tozandan , gün ýagtysyndan we sowukdan gorapdyr.

Aram topar saýlandy. Olara “Çaşnikler” diýip at berdiler. Çehiýanyň daşyndaky göreşe Sigizmund ýolbaşçylyk etdi. 1420-1431-nji ýyllarda papa we german dolandyryjylary tarapyndan 5 haçly ýörüş guraldy, ýöne olaryň hemmesi ýeňilmek bilen gutardy.

Halkara ösüş we rekonstruksiýalandyryş banky, Halkara walýuta Gaznasy, Halkara söwda guramasy ösýän we kömege mätäç ýurtlara kömek bermegi guraýarlar.
16-njy iýul­da ýer­li sa­gat bi­len 15:00-da baş­la­nan Urug­waý bi­len Bra­zi­li­ýa­nyň ara­syn­da­ky oý­na ang­li­ýa­ly Jorj Ri­der emin­lik ed­ýär. Bu aý­gyt­laý­jy du­şu­şy­ga to­ma­şa et­mä­ge we­lin 200 müň (kä­bir çeş­me­ler­de 216 müň) jan­kö­ýer ýyg­nan­ýar. Şol wag­ta çen­li äh­li du­şu­şy­gy­ny şow­ly ge­çi­ren bra­zilleriň ýygyndy­nyň çem­pi­on bol­jak­dy­gy­na ynam­la­ry diý­seň uly. Şu gün olar üçin uly baý­ram­çy­lyk bol­ma­ly­dy. Ýö­ne bol­ma­dy. Oý­na se­re­de­niň­de, bra­zil­le­riň do­ly ar­tyk­maç­ly­gyn­da ge­çen du­şu­şy­gyň 1-nji ýa­ry­myn­da ha­sap açyl­ma­ýar. Du­şu­şy­gyň 47-nji mi­nu­tyn­da Fria­ça ýer eýe­le­ri­ni ahy­ry be­gen­di­ren pök­gi­ni to­ra gi­riz­me­gi ba­şar­ýar. Şon­dan soň hem hü­jüm­le­ri­ni ýyg­jam­laş­dy­ran bra­zil­ler 66-njy mi­nut­da gar­şy­lyk­la­ýyn hü­jüm­le­riň bi­rin­de Hu­an Al­ber­to Şi­af­fi­no­nyň ta­kyk ur­gu­sy­na çä­re ta­pyp bil­me­ýär. Şol pur­sat­da sta­dio­ny gum-guk­luk gur­şap al­ýar. Bu pök­gü­den 13 mi­nut soň, has ta­ky­gy 79-njy mi­nut­da Al­si­des Gig­gia sta­dio­nyň at­mos­fe­ra­sy­ny has hem üýt­ged­ýär. Dy­myş­ly­ga bü­re­nen sta­di­on­da di­ňe myh­man­la­ryň be­genç­li ses­le­ri eşi­dil­ýär. Oý­nuň ga­lan­ja 11 mi­nu­dyn­da-da bra­zil­ler Urug­wa­ýyň der­we­ze­çi­si­ni ge­çip bil­me­ýär. Şeý­le­lik­de, uly baý­ram­çy­lyk or­nu­ny ýat­dan çyk­ma­jak gussa goý­ýar. Şol gün fut­bo­lyň hä­zir­ki iň öň­de­ba­ry­jy ýur­dy üçin iň pa­jy­ga­ly gün­le­riň bi­ri bol­ýar.

Global meseleleri çözüp bolarmy? Global meseleleri çözmek üçin halkara derejesinde birnäçe işler edilýär. 1960-njy ýylda garyp ýurtlary maliýeleşdirmek maksady bilen ösüşen halkara Assosiasiýasy döredildi. 1964-nji ýylda döredilen ÝUNKTAD guramasynyň öňünde garyp ýurtlar bilen söwda etmagiň we olary ösdürmegiň wezipelerini çözmek goýlupdy. Pirsonyň komissiýasy 1969-njy ýylyndaky “ösüş prosesinde hyzmatdaşlar” diýen dokladynda ösen we ösýän ýurtlaryň arasyndaky görnetin tapawudy azaltmagy öňe sürüldi. Emma 1991-nji ýylda dünýä ilatynyň baý ýurtlarda ýaşaýan bäşden bir böleginiň girdejileriniň garyp ýurtlarda ýaşaýan bäşden bir böleginiň girdejilerine gatnaşygy 74:1 derejesindedi. Deňeşdirmek üçin: bu gatnaşyk 1990-njy ýylda 60:1, 1960-njy ýylda 30:1, 1913-nji ýylda 11:1, 1870-nji ýylda 7:1, 1820-nji ýylda bolsa 3:1 derejesinde bolupdy.

Ýüpek kelepleýji fabriklerde öndürilýän çig ýüpek Türkmenabadyň ýüpek mata kombinatynyn çig mail bazasydyr. 1 metr ýüpek mata almak üçin 40-80 gram çig ýüpek harç etmeli, 1 tonna gury pileden 4000metr krepdeşin mata öndürilýär. 1 kg gury pileden 4 metr mata almak bolar.

Türkiýanyň teklibi bilen döredilen Gara deňiz ykdysady hyzmatdaşlygy (Türkiýe, Albaniýa, Gresiýa, Ermenistan, Azerbaýjan, Bolgariýa, Gruziýa, Rumyniýa, Moldowa, Russiýa, Ukraina) hem sebitara utgaşygyň nusgalarynyň biridir.

Dag sózi (Dag, Tag, Taw) kókúnden dórápdir. Belent derejesi bolan toprak gatyşykly we gaýa gatlaklary. Gadymy túrkiçe Dag,(Mangolça we Tungusça) Daga sózúni emele getiripdir.