Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Olgešbellodat (dárogillii Høyre) lea Norgga, konservatiiva politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon 1884:s. Bellodat lea internationála demokráhtalaš uniovnna miellahttu. Bellodat lea registrerejuvvon Bellodatregistarii. Olgešbellodat lea árbevirolaš olgešbellodat, ja lea maid dat áidna bellodat Norgga Stuoradikkis mii iežas bidjan olgešbeallái.

Albert Einstein almmolaš relativitehtateoriija lea álgobávkkeheapmeteoriija teorehtalaš seassama vuolggasadji, danin go dan gieddeovttamađodagaid bohtosiin oktage ii buktán bissovaš máilmmeávvosa. Danin go čovdosat eai vástidan dalá oainnuid, Einstein lasihii minstariiddis nu gohčoduvvon kosmologalaš konstántta, man bokte Einstein lihkostuvai čoavdit ovttamađodagaid nu, ahte dat vástidedje dalá oainnuid. Aleksandr Fridman jotkkii jagis 1922 gieddeovttamađodagain Fridman ovttamađodagaid, mat čujuhedje, ahte máilmmiávus sáhttá viidut.

Hardanger lea Norgga guovlu Hordalándda fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 22 927 ássi ja dan viidodat lea 6 266 km². Guvlui gullet Kvam, Jondal, Granvin, Ulvik, Eidfjord, Ullensvang ja Odda. Stuorámus ja áidna gávpot lea Odda.

Leammi álbmotmeahcci lea Anár-Gihttel geainnu (nr 955) ja Anár-Áŋŋel geainnu (nr 9553) gaskkas. Geainnut johtet álbmotmeahci davviravdda ja nuortaravdda guora. Biillain beassá Njurggoluovtta gillái, gos lea geassit rabas rávvenstohpu. Njurggoluovttas lea geassit maiddái mohtorfanasoktavuohta Ravadasjávrri ávdinstohpui ja Kultahaminai. Almmolaš fievrruiguin Anárii beassá linjabiillain, muhto ii Leammái (Njurggoluktii). Lagamus girdišillju gávdno Avvilis.

Norrbottena leatna (ruoŧagillii: Norrbottens län) lea Ruoŧa davimus leatna. Dan viidodat lea 98 911 km² ja olmmošlohku 248 562 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Luleju.

Partido Acción Ciudadana (PAC) lea Costa Rica politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon 2000:s. Bellodaga ságajođiheaddjin lea Costa Rica presideanta Luis Guillermo Solís.

Jagi 2007 dihte manga váikkuhus riikkaidgaskasaš animašuvnnas lea sturron ollu moadde logijagi áiggi. (“Váikkuhus” mearkkaša báidnagiid ráidogovaid márkaniin Jáhpana olggobealde ja estetihkalaš báidnagiid ráidogovvadáiddáriin riikkaidgaskasaččat). Árbevirolaččat, manga máidnasat johtet čohkas bodnái ja olgešbealdi gurutbeallái. Muhtun jorgaluvvon manga goasttideaddjit dollet dan hámi, muhto muhtun goasttideaddjit jorgalit siidduid veallut nu, ahte bláđi sáhttá lohkat gurutbealde olgešbeallái, amas olgoriikkalaš dahje árbevirolaš lohkkit seahkánit. Dakkár dáhpi gohčoduvvo maiddái “flipping” (jorgaleapmi). Eanaš árvvoštallojuvvo dat, ahte jorgaleapmi veallut lea álgovuolggalaš čálli ulbmiliid vuostá (omd. juos olmmoš geavaha báiddi, mas lohkka ”MAY” ja de lea jorgašuvvon, de sátni rievdá sátnin ”YAM”).Jorgaleapmi sáhttá maiddái imaštahttit oahpes, eahpesymmetrihkalaš diŋggaiguin, dego biillaiguin, mas gassa duolmmat leat gurut bealde ja goazan olgeš bealde, dahje báidi, mas boalut leat boasttu bealde.

Go jahki lea vássán sierraneami miehtama rájes, de sáhttá goabbáge gáibidit náittosearu. Jos dušše nubbi háliida earránit, de lea sus vuoigatvuohta beassat earránit, vaikko nubbi ii dan háliidivččege.
Anna Margareeta Morottaja dahjege Kuobžâ-Piäká Ánná (riegádan juovlamánu 21. beaivve 1969) lea anáraš oahpaheaddji ja musihkar Anára Rivdolis. Son lea mielde Koškepuško-nammasaš musihkkajoavkkus, mii lávlu anárašgillii jorgaluvvon lávllagiid. Morottaja lea Anarâškielâ servi-searvvi várresáhkadoalli jagis 2011. Son bargá Sámi oahpahusguovddážis anárašgiela ja -kultuvrra oahppaheaddjin. Morottaja lea maid oahpahan davvisámegiela.

Espoo (ruoŧagillii: Esbo) lea Suoma gávpot Uusimaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Vihti, Nurmijärvi, Vantaa, Helsinki, Kirkkonummi ja Kauniainen.

Sankt Gallen lea Šveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 483 101 ja dan viidodat lea 2 026 km². Kantona lea juhkkojuvvon 85 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea St. Gallen.

Horisontačuolbma čuovvu premissas, man mielde informašuvdna ii sáhte johtit johtilabbot go čuovga. Agi dáfus ravddalas máilmmiávvosis dat mearrida ráddjehussan partihkkalhorisontta – man beare guovtti gomuvuođa guvlui, mat leat gaskaneaset kausála. Dan ektui kosmalaš duogášsuonjardeami áicon isotropiija lea problematihkalaš: jus eanaš oassi máilmmiávvosis lea leamašan suonjardeapmi dahje ávnnas álggu rájes gitta maŋimuš botkkisteapmái, partihkkalhorisonta vástidivččii dalle dušše sullii 2 gráđa olles horisonttas. Dalle ii livčče leahkimin mekanisma, mii dássešii stuorát osiid temperatuvrra seammán.

Jagi 1997 dáhpáhuvai Suomas leatnaođastus. Ođastusas Lulli-Suoma leatnan ovttastahtojuvvui Uusimaa ja Kymi leanat, Kanta- ja Päijät-Häme eanangottit ovddes Häme leanas ja boares Mikkeli leanas Heinola, Sysmä ja Hartola gielddat.

Predikatiiva lea cealkkalahttu, mii sámegielas lea seamma kásushámis go cealkaga subjeakta (nominatiiva) dahje objeakta (genetiiva-akkusatiiva). Predikatiivva funkšuvdnan lea karakteriseret nuppi cealkkalahtu, nuppiid sániiguin muitalit dahjege predikeret dan iešvuođa dahje muhtunlágan luohká.

Heinävesi lea Suoma gielda Lulli-Savo eanangottis. Heinävesi rádjegielddat leat Savonlinna, Varkaus, Leppävirta, Tuusniemi, Outokumpu ja Liperi.

Dehálaš njuolggadus Gonagasa válddi birra gávdno Vuođđolágas. Eanas páragráfain gos Gonagasas lea váldi, ferte dulkot dan guvlui ahte lea Ráđđehusas geas lea dat váldi. Soames njuolggadusat leat gonagasa iežas, ovdamearkkaide dego árbbi njuolggadusat ja Gonagasa geatnegasvuođa birra (geahča ovdamearkkaide §§4 ja 11). Gonagasas lea ollislaš immunitehta, vrg. §5. Ovdalašáiggi ledje dušše dievddut geat sáhtte árbet ruvnnu, muhto dát vierru rievdaduvvui go vuođđoláhka rievdaduvvui 1990:is. Jus stádaoaivámuš lea nissonolmmoš, de lea son Dronnet, geas lea seammá vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat nugo Gonagasas,Lága vuođul vrg .§3.

Pehr Evind Svinhufvud af Qvalstad riegádii juovlamánu 15. beaivve jagis 1861 Sääksmäkis ja jámii guovvamánu 29. beaivve jagis 1944 Luumäkis. Son lei Suoma dásseválddi goalmmát presideanta (njukčamánu 2. 1931 – njukčamánu 1. 1937).

Port-de-Paix lea Haiti arrondissemeanta Nor-Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 18 969 ássi (2003), ja dan viidodat lea 800 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Port-de-Paix.
Lohja guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Lulli-Suoma leanas Uusimaa eanangotti. Dasa gullá 6 gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 012.

Muohtacivzza dahje čuovjenásti (Gentiana nivalis) lea šaddu mii gullá civzagiida (Gentiana) ja alitsitnošattuide (Gentianaceae). Muohtacivzagat šaddet duoddariin orddarájis, ádjagiin, rođuin ja niittuin.

Johan Ludvig Runeberg (guovvamánu 5. b. 1804 Pietarsaari – miessemánu 6. b. 1877 Porvoo) lei suomaruoŧŧelaš diktačálli, oahpaheaddji, journalista ja professor. J. L. Runeberg guoibmi lei girječalli Fredrika Runeberg.

Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

Anárašgiella lea virggálaš giella Anára gielddas ja dat lea áidna sámegiella mii hállojuvvo beare Suomas. Anárašgiella hállojuvvo Anárjávrri birrasis erenomážit dáin giliin (ruođuid siste lea gili anárašgielat namma): Nellim (Njellim), Avvil (Avveel), Menešjávri (Menišjävri), Riebanjohka (Riemâšjuuhâ), Tirro (Mosshâš), Anárgilli (Aanaar markkân), Gámas (Kaamâs), Ákšojávri (Ákšujävri), (Čovčjävri), Iijávri (Ijjävri), Čeavetjávri (Čevetjävri) ja Bárttet (Päärtih).

Leammi álbmotmeahcceguovlu lei dolin guolásteaddjisápmelaččaid, dálá anaraččaid guolástan- ja bivdoeana. Goddebivdima historjjá fas muitalit dološ godderoggit miehtá johgáttiid ja mutkkiid. Dálá áigge stuorámus oassi Leammi álbmotmeahcis gullá Sállevári bálgosii. Meahci davimus guovllut gullojit Muotkkeduoddara bálgosii ja lullin fas Kuivasalmi bálgosii. Boazodoalu lassin álbmotmeahcci lea báikkálaš olbmuide dehálaš bivdo-, guolástan- ja lupmenguovlu.

Das, man lahka singularitehta áiggálaččat lea vejolaš ekstrapoleret, digaštallo, muhto Planck epohkka adnojuvvo eavttuhis rádján. Dávjá álgobávkkehemiin oaivvilduvvo máilmmiávvosa 'riegádeapmi', muhto das, mii buot ieš alddes gullá álgobávkkeheapmái, eai leat ovttamielalaččat. Meroštallamat molsašuddet álggu báhkka ja deahtis muttus olles buotvuođa historjái. Dábálaččat álgobávkkeheapmái lea rehkenaston maiddái moattit vuosttaš minuhtat. Tiipa Ia supernovaid viiduma mihtidemiid, kosmalaš duogášsuonjardeami temperatuvraerohusaid mihtidemiid ja galaksaid korrelašuvdnafunkšuvnna mihtidemiid vuođul máilmmiávvosa ahkin lea rehkenastojuvvon 13,7 ± 0,2 miljárdda jagi.

Kierâš lea anárašgiel neahttaáviisa mii almmostuvai vuosttas geardde čakčamánu 6. beaivve jagis 2007. Aviisa almmustuvvá oktii vahkus. Aviissa olggosaddi lea Anarâškielâ servi (Anárašgiela searvi). Áviisadoaibma biddjojuvvui johtui ruhtaskeaŋkkain, man searvi oaččui Sámi Čuvgehussearvvis. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat ja eará áigeguovdilis ságat. Áviissa doaimmaheaddji lea Petter Morottaja.
Jagi 2011:s lei olmmošlohku Guovdageainnus 2 927 ássi. Sullii 2000 olbmo orrot Guovdageainnu márkanbáikkis. Mázes gaskal Guovdageainnu ja Álttá ásset lagabui 300 olbmo. Leat 763 olbmo geat leat gaskkal 0-19 jagi boarrásat. Badjel 50 % álbmogis leat vuollel 30 jagi ja badjel 66 jagi boarrásat leat vuollel beali Norgga gaskamearis.

Renée Kathleen Zellweger lea amerihkálaš neavttár gii lea riegádan cuoŋománu 25. beaivve 1969 Amerihká ovttastuvvan stáhtaid Katys, Texasis. Su eadni lea sápmelaš.

Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Kielráfi, Kiel ráfisoahpamuš dahje Kielsoahpamuš lei Kielas vuolláičállojuvon ráfisoahpamuš gaskal Dánmárkku-Norgga ja Ruoŧa. Soahpamuš vuolláičállojuvvui ođđajagimánu 14. b. 1814. Ráfišoahpamusa vuođul Norga addojuvvui Ruŧŧii.

Synnøve Persen (r. guovvamánu 22. 1950 Porsáŋggu Beavgohpis) lea sápmelaš dáiddár ja girječálli, gii čállá davvisámegillii. Persen lei hábmán vuosttaš leavgaevttohusa sámi leavggas jagis 1977.

Jaskesábis leat sullii 25 000 sullo (váldooassi ekváhtora lulábealde); eanet go buot eará ábiin oktiibuot. Stuorra suologuovlu gohčoduvvo Oseanian.

Auvainen, Ellinen, Helttula, Himainen, Jalkala, Juotola, Juva, Kantola, Karhunoja, Karinainen, Kaulanperä, Kaulansuu, Koivisto, Kolkkinen, Kulhua, Kumila, Lankkinen, Leisala, Mustanoja, Mäkiäinen, Naaranoja, Oja, Ordenoja, Paju, Pappila, Pihlava, Puho, Pöytyän Haveri, Raatikainen, Riihikoski, Taipalsaari, Vauranoja, Vistola

Jienastanproseanta válggain lei 49,6. Ovddit válggaid ektui jienastanproseanta njiejai. Oktiibuot 5483 olbmos lei jienastanriekti dáin válggain.

Aittojärvi, Hetekylä, Hirvaskoski, Iinattijärvi, Jaurakkajärvi, Jonku, Kipinä, Kurenala, Livo, Pudasjärvi, Puhos, Pärjänsuo, Sarakylä, Pintamo, Siurua, Syötekylä

Suðurland lea okta Islándda gávcci regiuvnnas. Regiuvnna oaivegávpot lea Selfoss. Dan olmmošlohku lea 23 311 ássi (2007) ja viidodat 24 526 km².

Áiggi mielde binná deahttásut guovllut čogge gravitatiivalaččat lagas ávdnasa ja sturro ain deahttásabbon, main dasto šadde gásabalvvat, galaksat ja eará almmigáhppalagaid, mat leat dán áigge áicamis. Dán ráhkadusa čohkiideami dárkilis detáljat leat gitta máilmmiávvosa ávdnasa mearis ja tiippas. Golbma dieđalaččat duođaštuvvon ávnnastiippa leat galbma sevdnjes ávnnas, báhkka sevdnjes ávnnas ja baryonalaš dahjege ng. dábálaš ávnnas. Buoremus eanaš WMAP:s fidnejuvvon mihtidanbohtosat čájehit, ahte galbma sevdnjes ávnnas lea dábálamos ávnnastiipa. Guovtti eará tiippas čohkiida unnánut go 20% máilmmiávvosa ávdnasis.

Jesus Nasaretlaš, risttalaččaid Jesus Kristus, lei Ođđa testameantta mielde juvddálaččaid oskkolaš ođasteaddji ja risttalašvuođa ipmila Jahve áidnu mánná. Son dupmejuvvui Jerusalemis jápmimii.
Liminka lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Liminka rádjegielddat leat Kempele, Lumijoki, Muhos, Oulu, Siikajoki, Siikalatva, Tyrnävä ja Vaala.

Lintula kloasttar riegádii, go suollemasráđđeaddi F. P. Neronov skeŋkii jagi 1894 eanandálu kloastara vuođđudeami várás Gárjila gutkos Kivennapa suohkanis Lintula gilis. Aitosaččat dát nissonkloastara álgomuddu, Lintula Bassi Golmmaoktasašvuođa nissonsearvvuš, vuođđuduvvui čuovvovaš jagi. Das maŋŋel namma rievddai kloasttarin. Nama Lintula kloasttar oaččui lagas gilis ja jogas.

Čuovvovaš jagiid áiggi manga šattai hui bivnnuhin, ja ain ođđa goasttadeaddjit bohte fárrui márkaniidda seamma áiggi go juo stáđisnuvvan goasttadeaddjit viidánedje katalogaideaset. Nugo jagi 2008, Amerihká ja Kanada manga márkaniid jahkásaš buvttadeapmi lei $175 miljovnna. Seamma áiggi váldomedia ságastallagođii manga birra aviissaid, nugo The New York Times, Time, The Wall Street Journal, ja Wired artihkkaliin.

Nesodden lea gielda Akershusa fylkkas. Nesoddena eananrádjesuohkanat leat Frogn ja Oppegård, ja mearrarádjesuohkanat leat Røyken, Asker, Bærum, ja Oslo.

Álgobávkkeheapmi ii leat duođalašvuođas bávkkeheapmi, man čuovvumuššan ávnnas leavvá biras guoros gomuvuhtii, muhto baicce ieš metralaš gomuvuođa viidun. Danin go FLRW-metrihkas navdojuvvo, ahte mássá ja energiija juohkásit dássidit, dat doallá deaivása máilmmiávvosis dušše stuorra skálas. Báikkálaš čohkiidan ávnnas, dego min galaksa, ii viiddo gomuvuođa stuorra skálas, danin go dan doallá čoahkis gravitašuvdna.

Totonicapán lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 476 369 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1 061 km². Departemeantta oaivegávpot lea Totonicapán.

Ođđa málle šattai almmolaš diehtun ovdal go telefovdna almmuhuvvui, danne go okta Apple bargi lei vajálduhtan telefovnna prototiippa muhtin bárai. Neahttapublikašuvdna Gizmodo osttii telefovnna máŋga vahku maŋŋel dáhpáhusa dan olbmás, gii lei váldán telefovnna báras, go ii lean gávdnan olbmo gii eaiggádii dan. Son lei geahččalan váldit oktavuođa eaiggádiin, gean nama lei gávdnan, muhto ii lean lihkosmuvvan. Olmmái lei dan maŋŋel geahččalan addit telefovnna ruovttoluotta Applei, muhto sii eai lean jáhkkán sus leat iPhone 4 prototiippa. Maŋŋel go Gizmodo lei šaddan sihkkar dan birra ahte sis lea albma iPhone 4, de riŋge sii dan olbmái, gii lei láhppán dan. Su bokte sii ožžo e-poastta Apples. Gizmodo hálidii dan maŋŋel lobi oažžut telefovnna, muhto loahpaloahpas telefovdna ii báhcán sidjiide. Ášši birra álggahuvvui maid politiijadutkan.

Tysnes lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 722 ja viidodat lea 255 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Uggdal. Tysnes rádjegielddat leat .

Ođđa earkebismma ja vehážiid mielde kloastarii boahtán suopmelaččaid mielde Lintula álggii suomaiduvvat 1960-logus. Jagi 1973 kloasttar oaččui ođđa girku, muhto sis ledje máŋgii váttisvuođat oažžut báhpaid doallat ipmilbálválusaid. 1970 ja 1980-loguin kloastarii bohte ođđa oappát ja kloasttareallin ealáskii sihke Lintulas ja Valamos.
Jagi 1924 rájes Hubble gárgii maŋŋálas mátkegaskka meroštallanvugiid, maid vuođul gárgejuvvojedje maŋŋelis kosmalaš distánsaráidalasat (eaŋg. Cosmic distance ladder). Dáid Mount Wilson observatoriijas dahkkon dutkamušaid dihte son sáhtii árvvoštallat mátkegaskkaid daid galaksaide, maid ruksesspektrasirdásemiid Slipher lei mihtidan. Hubble fuomášii jagis 1929 korrelašuvnna mátkkegáskka ja gáidanleavttu gaskkas, man dovdat dán áigge Hubble láhkan. Lemaître lei gal juo čujuhan, ahte dát lea vuordimis, juos kosmologalaš prinsihppa doallá deaivása.

Min Áiggi eaiggádušše Finnmark Dagblad, Kárášjoga gielda, Norgga Sámiid Riikkasearvi (NSR), Sámi álbmotlihttu (SLF), Davvi Girji, báikkálaš samesearvvit ja eará smávva akšuneara.

Leammi álbmotmeahcis leat merkejuvvon bálgát sullii 60 km. Bálgáid guoras leat dolastallanbáikkit ja dálkesuojit. Álbmotmeahci vánddardanavádagas sajusdola cahkkeheapmi ja gohtten lea lobálaš dušše dan várás čujuhuvvon báikkiide. Vánddardeaddji galgá váldit vuhtii maiddái meahci ráddjenavádaga, gos johtin lea ráddjejuvvon luonddu ja eanavuođu suodjaleami dihte.

Juovlaevangeliuman dahje juovlaevaŋgeliuman gohčoduvvo Biibbala Lukasa evangeliuma álgooassi (vearssat 1–20). Dát teakstabihttá muitala, ahte Jesusa lea riegádan, eŋgelit leat muitalan sávzagehččiide Jesusa riegadeami birra, sávzageahččit leat galledan Jesusa kruppá lusa ja sávzageahččit leat muitalan earáide illusága man eŋgelit leat muitalan sidjiide Jesusa birra.

Tomislav Nikolić (r. guovvamánu 15. b. 1952 Kragujevacis Jugoslavia sosialisttalaš lihttudásseválddis) lea serbialaš olgešpolitihkkár. Son vuittii miessemánu 20. Serbia presideantaválggaid ja šattai presideantan geassemánus 2012.

Sogn lea Norgga guovlu Sogn ja Fjordane fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 37 023 ássi ja dan viidodat lea 10 675 km². Guvlui gullet Gulen, Solund, Hyllestad, Høyanger, Vik, Balestrand, Leikanger, Sogndal, Aurland, Lærdal, Årdal ja Luster.

Ipmilbálvalusat galget ain dollojuvvot sámegillii nu mo ovdal. Kristtalaš oahppogirjjit, Biibbal ja Sálbmagirji galget ain sámegillii boahtit.

Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

Giddagasas Hætta jorgalii Biibbala Ođđa testameantta dávvisámegillii ovttas professor Jens Andreas Friisin. Jagis 1867 son beasai giddagasas, man maŋŋá son vulggii mátkái Friisin ja Ludvig Kristensen Daain dutkanmátkái. Mátkká maŋŋá son máhcai ruoktot Guovdageidnui, gos son barggai johttisámiid mánáid oahpaheaddjin ja jotkkii jorgalanbargguid. Ođđa testameantta jorgalus válbmanii jagis 1869 ja almmuhuvvui jagis 1874. Olleš Biibbal prentejuvvui 1895. Lars Hætta čálii ovttas Anders Pedersen Bærin Muitalusat-girjji, mii muitala sudno eallimis.
Södermanlándda leatna (ruoŧagillii: Södermanlands län) lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 060 km² ja olmmošlohku 274 241 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Nyköping.

Snoasa (lullisámegillii Snåase, dárogillii Snåsa) lea gielda Davvi-Trøndelágas, Norggas. Snoasa lea gullán sámegiela hálddašanguvlui 1.1. 2008 rájes. Gieldda virggálaš gielat leat dárogiella ja lullisámegiella. Gielda leige jagi 2013 rádjai, go Raavrevijhke šattai guovttegielat, áidna Norgga gielda, gos lullisámegiella lea virggálaš giella. Snoasa sátnejođiheaddji lea Vigdis Hjulstad Belbo.

Lestijärvi lea Suoma gielda Gaska-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Halsua, Kinnula, Kokkola, Perho, Reisjärvi, Sievi ja Toholampi.

Jagis 1989 Norgga Nobel-komitea geigii Nobela ráfibálkkašumi sutnje. Seamma oktavuođas Dalai Lama finai maiddái Kárášjogas. Maŋimuš háve son lea fitnan davvin 2001´s. Dalle son finai Romsas.

Joutsa lea Suoma gielda Gaska-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hartola, Hirvensalmi, Jyväskylä, Kangasniemi, Luhanka, Pertunmaa ja Toivakka.

Guovdageainnus lea leamaš ruvkedoaibma Biedjovákkis. Ruoŧa fitnodat Arctic Gold lea 2010 rájes geahččalan álggahit fas ruvkedoaimma, muhto suohkanstivra lea hilgon plána. Suohkana áidna dálá ruvki lea Náránaš, gos rogget fuksihta dahje Náránáš-geađggi.

Islándda presideanta (islánddagillii: Forseti Íslands) lea Islándda álbmotválljejuvvon stáhtaoaivámuš. Juohke njealját jagi jietnavuoigadahtton rávisolbmot válljejit njuolggo válggain presideantta. Presideanttas lea ráddjejuvvon fápmu. Islándda vuođđolágas ii ráddjejuvvo presideantta virgebajiid eanemusmeari. Islánddas stáhtaministtar lea ráđđehusa oaivámuš, ii presideanta. Iehčanasvuođa maŋŋá Islánddas leat leamaš vihttá presideantta. Viđat presideanta ja dálá presideanta, Ólafur Ragnar Grímsson, álggii virgái borgemánu 1. b. 1996 ja válljejuvvui viđadis jagi 2012.

"Ságojoga ministtar"(Marit Jaha, 1997. Bagadalli: Paul Anders Simma. Son nammaduvvui suoma filbmabálkašupmái "Jussi", "buoremus nisson váldoneavttárin".

Čáhppesjieret dahjege sáhppesjieret dahjege čáhppesjierit (Ribes nigrum) lea jieretsattuid čerdii gullevaš miestta. Dábálaččat čáhppesjierehat leat gilvvagárddemuorjjit.

Geavleoarit (Ductuli semicirculares) leat bealji siste ja dat leat oassin balánsaorgánas ja dat veahkehit rupmaša doalahit dássedeattu. Goabbáge bealjis gávdnojit golbma oari golbma sierra dimenšuvnnas, namalassii vulos-bajás, ovddos-maŋos ja siidduide. Dáinna lágiin geavleoarit leat dego riŋggal oaidnit. Geavleoarit áicet go oaivi lihkada. Go oaivi lihkada geavleoarit sáddejit signála vuoigŋašiidda. Vuoigŋašat gis dulkojit dán signála ja mii dovdat movt mii lihkadit.

Intumescentia cervicalis lea čielgeađđama segmeanttaid C4 ja T1 gaskkas. Anteriora ovssiin (ramus) boahtá plexus brachialis mii innervere bajit lahtuid.
Dutkamušain áicojuvvon geahppa álgoávdnasiid relatiiva valljivuohta nanne álgobávkkeheami váimmussyntesa einnostusaid. Álgobávkkeheapmeteoriija einnosta maiddái olles máilmmiávvosa deavdi geahnohis mikrobárrosuonjardeami dahjege nu daddjon kosmalaš duogášsuonjardeami leahkima. Go duogášsuonjardeapmi sihkkarastojuvvui jagis 1964, álgobávkkeheapmi dohkkehuvvui buoremus máilmmiávvosa álgovuolgaga ja gárggiideami govvideaddji teoriijan.

Attila, Eräslahti, Hakosalmi, Kirjasniemi, Koivisto, Koljonkanta, Kylänoja, Leväslahti, Löytäneva, Maunu, Mulkoila, Piittala, Puharila, Pääskylä, Raidisto, Ristijärvi, Rämesalo, Saviniemi, Solttila, Syväjärvi, Talviaistaipale, Tiihalanniemi, Tunkelo, Uuhiniemi, Vinkiä, Västilä.

Bárra, masa lea juolluduvvon sierrananlohpi, muhto mii fas fárre oktii, ferte sáddet dieđu, mas almmuhuvvo ahte sierraneapmi lea nohkan. Dieđáhus sáddejuvvo vearrokantuvrii, mii de registrere ođđa siviilaseađu.

Dan rájes Brundland lea earret eará leamaš stivrralahttun ON:a lávdegottis UN Foundation ja miellahttun The Elders organisašuvnnas (boarrásiid organisašuvnnas), seammás Health Policy Fellow lahttun Harvard Universitehtas. Son lea maid leamaš miellahttun High Level Panel on Threats, Challenges and Change, nammaduvvon ONa generálčállis. Jagis 2007 nammaduvvui son, okta golbmasis, ONa dálkkádatgážaldagaid spesiálasáddejuvvon olmmožin. Brundtland lea maid mielalahttun Riikkaidgaskasaš komišuvnnas mii guoská váimmusfysálaš heaittiheapmái ja ii-leavvamii.

San José lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 1 404 242 (2011), ja dan viidodat lea 4 965,9 km². Provinssa oaivegávpot lea San José.

Antihkka- ja gaskaáiggis ii lean dábálaš ahte riikkain ledje sierra našunálaleavggat. Hearráin gal baicca ledje iežaset leavggat, ja gonagasa leavga lei dat man birra su soahteálbmot galggai čoahkkanit. Dat lea váttis gávnnahit sihkkarit mii norgga vuosttaš leavga lei, muhto dan gal dihtet ahte Sankt Olav anii vilges mearkka gearbmašiin Nesje-stuimmiin. Dán ovdal lei gáranas ja rávga leamašan anus. Magnus den Gode anii seamma mearkka go Sankt Olav, ja Harald Hardråde anii gáranasa. Gonagas Inge I anii rukses ledjona guvges duvkas, ja Sverre anii rukses ja golle goaskina. Eirik Magnussona leavga lei ruoksat mas lei fiskes ledjon mas lei ruvdno ja ákšu, dát lei anus jagi 1318 rájes. Ledjonleavga lei earret eará anus Akershusa festniŋgas nu maŋŋit go jagi 1698:is. 1641:s biddjui ledjon buot norgga ráđđenvugiid leavggaide. Dát seamma leavga lei maiddái anus fatnasiin ja eará festniŋgan, muhto unnidedje dan geavaheami 1600- ja 1700-loguin. 1500-logus šattai dábálažžan ahte fatnasat atne ruovtturiika leavgga čájehandihti gos sii leat eret, muhto ii šaddan ovdal jagi 1748:s ahte Dannebrog galggai leat dat áidna lobálaš gávpeleavga.

Davvinjárga dahjege Nordkáhppa (dárogillii: Nordkapp) lea gielda Finnmárkkus. Gieldda viidodat lea 924 km² ja gielddas lei jagis 2004 3398 ássi. Davvinjárgga rádjegielddat leat Muosát oarjelullin, Porsáŋgu lullin ja Davvesiida nuortalullin. Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš Honnesváhki oaččui gávpotárvvu 1996:as. Váldooassi gielddas lea Máhkarávjju sullos.
Olgešbellodagas son šattai jođánit C.J. Hambroa maŋisboahtti ja šattai parlamentalaš jođiheaddjin gaskkal 1958 ja 1965. Son čájehii iežas erenoamáš čeahpes parlamentalažžan. Máŋgga bealis Lyng lei mielde rievdademiiguin mat guske sin politihkalaš jurdagiidda, ja son maid huksii luohttámuša daid borgárlaš bellodagaid gaskkas. Dalle go Gerdhardsena ráđđehus heaittihuvvui King-Bay-áššis 1963:s, lei Lyng hui lunddolaš stáhtaministtar 1963:s.

Vanha-Espoo (Gamla Esbo): Espoon keskus, Gumböle, Högnäs, Järvenperä, Karhusuo, Karvasmäki, Kaupunginkallio, Kolmperä, Kunnarla, Kuurinniitty, Muurala, Nupuri, Nuuksio, Siikajärvi, Vanha-Nuuksio

Salo guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Varsinais-Suoma eanangottis. Dasa gullá oktanuppelot gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 022.

Mari Boine Persen (r. skábmamánu 8. 1956 Gámehisnjárggas Kárášjoga gielddas) lea Norgga sápmelaš musihkkár, gii lasiha jazz- ja rockmusihkka sápmelaččaid árbevirolaš musihkii. Son váccii joatkaskuvlla Kárášjogas ja oahpaheaddjioahpu Álaheajus 1970-logus. Geassit 1986 mearridii son heaitit oahpaheaddjibarggus ja álgit ollesáigásaš musihkkárin. Son ovttas Svein Schultziin dagai musihkká Nils Gaupa filbmii Guovdageainnu stuimmit-filbmii, mii ilbmái ođđajagimánu 18. beaivve jagis 2008. Čakčamánu 28. 2009 Boines bođii Norgga gonagasa vuosttas seahtu riddár, go son oaččui St. Olavs Orden -mearkka.

Lapinlahti (ruoŧagillii Lapinlax) lea Suoma gielda Davvi-Savo eanangottis. Dan rádjegielddat leat Iisalmi, Kuopio, Rautavaara, Siilinjärvi ja Sonkajärvi.

Dinbych (eaŋgalasgillii: Denbigh) lea unna gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 8 986 ássi, geain 35,3% hálai kymragiela.

Space Invaders (japánagillii: スペースインベーダー, Supēsu Inbēdā) lea arkádaspeallu, man Toshihiro Nishikado lea ráhkadan. Speallu almmuhuvvui jagis 1978.

ΛCDM:s dahjege lambda - galbma sevdnjes ávnnas -málles, mii lea dálá buoremus álgobávkkeheami málle, sevdnjes ávnnas čilgejuvvo almmolaš relativitehtateoriijas kosmologalaš konstánttain. Konstántta árvvu sturrodat, mii reahkká sevdnjes energiija čilgemii, lea goittotge olu unnit go maid dutkit leat gáddán kvantagravitašuvnna vuođul dahkkon árvádallamiin. Kosmologalaš konstántta ja eará sevdnjes energiija čilgenmálliid sirrejit ja ohcet dán áigge dieđamáilmmis aktiivvalaččat.

Son válljejuvvui presideantan jagiin 1981 ja 1989. Ronald Reagen eamit lei Nancy Reagan ja su mánát leat Ron, Michael, Maureen ja Patti Reagan. Reagana ovddideaddji lei Jimmy Carter.
Lyng riegádii Troandimis ja lei oahppan jurista. Lohkanáiggis lei sus gullevašvuohta dan kommunisma lihkahusaide Mot Dag, muhto searvvai dađistaga bellodahkii ”Frisinnede Venstre”, ovdal go son, jagi 1945:s, maŋŋel dan bellodaga heaittiheami, searvvai Olgešbellodahkii. 1947:s lei son alimusriekteadvokáhtta. Gaskal 1943-1944 okkupašuvnna vuolde lei son dan norgga delegašuvdna rekruhttakantuvrras Stocholmmas, ja miessemánu rájes jagi 1944:s Justiisadepartemeanttas Londonis. 1945:s 1947 rádjai lei son stáhtaadvokáhtta riikaverrošanáššiin, ja son čalmmustahtii iežas áktoriin dan stuora Rinnan-áššis. Son lei duopmár Troandin gávpotrievttis 1945:s, láhkamanni Agderis 1951:s ja fylkkamánni Oslos ja Akershusas áigodagas 1964-1970. Lyng lei miellahttu Troandima gávpotstivrras, ovdagottis ja ruhtadanlávdegottis 1935-1945. Son ovddastii Lulli-Trøndelága Stuoradikkis 1945-1953. Son maid geahččalii vuoitit válddi Olgešbellodaga ovddas Telemárkkus 1953:a válggain, muhto ii olahan dan. Muđui lei son miellahttu Skiena gávpotstivrras 1955-1959, ja Stuoradiggeovddasteaddji Akershusa ovddas 1958-1965.

1970- ja 1980-loguin máŋggat áiccastagat, eandalitge galaksaid jorrangevlliin, čájehedje, ahte galaksain ii leat doarvái ávnnas buvttadit daid siskkáldas dahje gaskasaš gravitašuvnna. Das čuovui jurdda, man mielde 90% buot ávdnasis lea sevdnjes ávnnas, mii ii sádde čuovgga iige reagere dábálaš baryonalaš ávdnasiin. Dan lassin navddus, man mielde buot ávnnas lea dábálaš ávnnas, doalvu einnostusaide, mat leat čielgasit áiccastagaid vuostá. Ieš alddis máilmmiávus lea dán áigge olu eahpedássidut ja doallá sisttis unnánut deuterium go maid sevdnjes ávdnasa haga lea vejolaš árvvoštallat. Vaikko sevdnjes ávdnasis vuos digaštallojuvvui sakka, dan leahkima dorjot dán áigge máŋggat eksperimentála áiccastagat: kosmalaš duogášsuonjardeami anisotropiija, galaksajoavkkuid johtilvuođaid biđggiideapmi, stuorra skála ráhkadusa juohkáseapmi, gravitašuvdnalinsadutkamušat ja galaksajoavkkuid röntgensuonjardeami mihtideamit.

Sorø lea gávpotgielda Dánmárkkus. Dat lea Sjællándda regiuvnna oaivegávpot. Sorø gieldda viidodat lea 311,05 km² ja olmmošlohku 29 522 ássi (2010). Sorø gávpoga olmmošlohku lea ges 7 805 ássi (2010).
Álgobávkkeheapmeteoriija oskkolaš dulkojumiid vuostálasttii earet eará nástediehtaga dutki Viktor Ambarzumjan. Ambarzumjan oaivvilda, ahte ávnnas viggá hábmet ain ođđa vuogádagaid, go sirdašuvvat unnit vuogádagain stuorábuidda. Ambarzumjan mielde lea vejolaš govahallat, ahte ávnnas sáhttá hábmet ravddahis meari iešguđetlágan, siskkáldas vuogádagaid, main olmmoš lea dássážii áican kvarkkaid ja dássážii fuomášuvvon máilmmiávvosa gaskasaš vuogádagaid. Ambarzumjan oaivvilda, ahte miige ii eastte min jurddašeames máilmmiávvosa ravddaheapmin ja agálažžan. Su oaivila mielde dan oasi máilmmiávvosis, man mii leat áican, ii sáhte gohčodit máilmmiávvosin, danin go lea vejolaš, ahte áicon oassi máilmmiávvosis lea dušše oassi stuorát vuogádaga, mii fas sáhttá leat oassi dan stuorát vuogádaga ja nu ain ovddosguvlui. Ambarzumjan váruhii, ahte olbmo lagas birrasa guoski áiccastagain ii gánnet dahkat heahttás jurddabohtosiid ja geahččalit generaliseret daid guoskat olles máilmmiávvosa. Dan máilmmiávvosa oasi, man olmmoš lea dássážii áican, Ambarzumjan gohčodii metagalaksan. Seammasullasaš metagalaksat sáhttet leat juoba ravddahis olu.

Ivanovo oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 1 061 651 (2010) ja dan viidodat lea 21 800 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Ivanovo.

Kosmologa Stephen Hawking oaivvilda, ahte álgobávkkeheapmeteoriija lea leamašan jearggalaš čuovvumuš fysihka lágain ja máilmmiávus lea šaddan ipmila váikkuhusa haga.

Cayes lea Haiti arrondissemeanta Sud departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 272 001 ássi (2003), ja dan viidodat lea 874 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Cayes.

Gamov bargoskihpárat Ralph Alpher ja Robert Herman einnosteigga kosmalaš duogášsuonjardeami jagis 1948. Lemaître teoriija vuostálastán Hoyle attii olles albmanussii dan dálá eaŋgasgielat nama go čujuhii dasa radiosáddagis sarkastalaččat ”stuorra bávkkeheami idean” (eaŋg. ”this big bang idea”).

Kanagaki Robun ja Kawanabe Kyosai duddjuiga vuosttaš manga bláđi jagi 1874: Eshinbun Nipponchi. Manga bláđđái hui ollu váikkuhii Japan Punch, man lei vuođđudan jagi 1862 englándalaš animašuvnnadáiddar Charles Wirgman. Eshinbun Nipponchis lei hui oktageardánit vuohki sárgut ja dat ii šaddan hui beakkánin olbmuid gaskkas. Eshinbun Nipponchi heittii eret golmma juogadeami maŋŋá. Bláđđi Kisho Shimbun jagi 1875 movttiidii Eshinbun Nipponchi bláđis ja dan maŋŋá bođii Marumaru Chinbun jagi 1877, ja de vel Garakuta Chinpo jagi 1879 .Shõnen Sekai lei vuosttáš shõnen bláđđi, man duddjui Iwaya Sazanami jagi 1895, gii duon áiggi lei bivnnuhis mánáid girjjálašvuođa čálli. Shõnen Sekai vuojui sakka Vuosttaš Sino- japánalaš soahtái.

Searvi álggii álmmuštahttit sámegielat Sabmelaš-aviissa jagis 1934. Searvi vaikkuhii ovttas Samii Litton vuosttas sámeáššiid komitea asaheapmái Suomas jagis 1949.

Baku (Aserbaižanagiella: Baku) lea Aserbaižan oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Baku lea Aserbaižan politihkalaš, hálddahuslaš ja kultuvralaš guovddáš. Dan olmmošlohku lea 2,122,300 ássi (2012).
Erkki Esaias Itkonen (cuoŋománu 26. b. 1913 Anár – miessemánu 28. b. 1992 Helsset) lei akademihkar ja okta máilmmi buoremus dovdojuvvon suopmelaš-ugralaš gielaid dutkiin. Son lei okta 1900-logu dovdoseamos lingvistihkkariin Suomas. Itkonena sogas lei earáge lingvistihkkarat degomat Erkki Itkonena gánda Esa Itkonen ja Erkki vieljja gánda Terho Itkonen.

Vihti (ruoŧagillii: Vichtis) lea gielda Lulli-Suoma leanas Helssega eanangottis. Dan rádjegielddat leat Karkkila, Loppi, Hyvinkää, Nurmijärvi, Espoo, Kirkkonummi, Siuntio ja Lohja.

Sámiráđđi lea vuođđuduvvon borgemánu 18. beaivve 1956 Kárašjogas sámiid nubbi konfereanssas namain Davviriikkaid sámiráđđi. Jagis 1992 Helssegis ordnejuvvui sámiid 15. konfereansa, gos Ruošša beale Guoládaga sámi searvi dohkkehuvvui lahttun ja Sámiráđi namas guđđojuvvui davviriikalaš eret.

Njurggu (Melanitta nigra) (lullisámegillii njorke, julevsámegillii sjnjurgoj dahje njurgoj, anárašgillii njurgoi, nuortalašgillii njoorǥ dahje njõõrǥ) lea vuojašloddi. Njurggu lea buokčevuojaš.

Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Oulainen lea Suoma gávpot Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Oulainen rádjegielddat leat Alavieska, Haapavesi, Merijärvi, Pyhäjoki, Raahe ja Ylivieska.

Ođđaáigasaš johtolatgirdiid skurpmuid siste gávdnojit čuđiid mielde dárkkistanrusttegat stivrema, navigašuvnna, kommunikašuvnna ja eará doaimmaid várás.

Steven Paul Jobs (riegádan guovvamánu 24. b. 1955 San Franciscos Californias USAs, jápmán golggotmánu 5. b. 2011 Palo Altos Californias USAs) lei amerihkálaš Apple-fitnodaga vuođđudeaddji. Son vuođđudii Apple-fitnodaga ovttas Steve Wozniakiin, ja lei dan hálddahusdirektevra.

Ráđđehus-sátni geavahuvvo beaivválaččat guovtteládje; go olles ráđđehus lea čoahkis Gonagasa jođiheami vuolde stáhtaráđđečoahkkimis, ja go olles ráđđehus lea čoahkis stáhtaministara jođiheami vuolde ráđđehuskonferánssas. Ráđđehus sáhttá rievdat ráđđehusáigodagas jus stáhtaráđit lotnahuvvet dahje jus lonuhit departemeantta. Dattetge rehkenastojuvvo ráđđehus seamman nu guhká go stáhtaministtar čohkká.

Nugo rievtti mielde buot stuorra čohkat Nepala Khumbu-guovllus, lea Mount Everest šerpaide bassi várri. Dán olbmo álgovuolggalaš oskkoldat lea seaguhuvvon buddhismain. Šerpaid áddejumi mielde ásset gopmit ja demonat ádjagiin, muorain ja várrečohkaid alde. Buddhistaid oainnu mielde báikkis orru Jomo Miyo Lang Sangma gii addá olbmuide biebmoávdnasiid.

Pöytyä (ruoŧagillii: Pöytis) lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Aura, Eura, Lieto, Loimaa, Marttila, Mynämäki, Oripää ja Säkylä.
Sámiid gaska oaivvildit garrasit, ahte lea "okta sámi álbmot". Muhtumin lea leamaš beroštupmi ráhkadit oktasaš sámegiela čállingiela, muhto dat ii leat lihkosmuvvan stuorra gielaidgaskasaš erohusaid dihte.

setogillii: Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsist. Näile om annõt mudsu ja süämetun'stus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi kjauma.

Ságaid mielde gávpoga vuođđudii Olav Tryggvason jagi 997. Gávpot Norgga oaivegávpot gasku jagiid 1030 og 1217. Gávpogis ávvudedje 1000 jagi feastta 1997:s.

Petén lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 638 296 ássi (2011), ja dan viidodat lea 35 854 km². Departemeantta oaivegávpot lea Flores.

Pielis-Gárjila guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Nuorta-Suoma leanas Davvi-Gárjila eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 125.

Almmolaš relativitehtateoriijas leat anus metralaš tensorat guovtti čuoggá gaskka govvideami várás áige-gomuvuođas. Ieš čuoggát (dego galaksat, násttit jna.) govviduvvojit 'koordináhtaminstariin' dahje ruvttohasain, mat stellejuvvojit olles áige-gomuvuođa ala. Kosmologalaš vuođđoprinsihppa gáibida, ahte metrihkka lea homogenalaš ja isotrohpalaš stuorra skálain, man dihte govvidanvuohkin válljejuvvo Fridman-Lemaître-Robertson-Walker metrihkka dahjege FLRW-metrihkka. Metrihkas lea skálágerddon, mii govvida, man láhkai máilmmiávvosa sturrodat rievdá áiggi mielde. Dát dahká vejolažžan fárus johtti gaskka koordináhtavuogádaga geavaheami. Dalle ieš koordináhtavuogádat viidu máilmmiávvosa mielde ja dat čuozáhagat, mat lihkadit dušše viiduma dihte, bissot koordináhtavuogádaga giddes čuoggáin. Go čuozáhagaid gaskasaš ”koordináhtagaska” bissu seammán, daid fysikála gaska stuorru máilmmiávvosa skálágerddona lági mielde.

Nannestad lea gielda Akershusa fylkkas. Nannestada eananrádjesuohkanat leat Gran, Lunder, Hurdal, Gjerdrum, Eidsvoll, Ullensaker, ja Nittedal.

Lintula kloasttar lea doaibman Heinävesis jagi 1946 rájes boatkkaheamet. Lagas Valamo kloasttar fuoláhii oappáid vuoiŋŋalaš dárbbuin ja maiddái máŋggain geavatlaš áššiin barge ovttas. Ledjehan maiddái Valamo muŋkkat eanaš ruoššagielagat.
Ovdal go sevdnjes energiija áicojuvvui, kosmologat einnostedje guovttelágan boahttevuođa máilmmiávvosii. Juos máilmmiávvosa mássá deahtisvuohta livččii stuorát go kritihkalaš deahtisvuohta, máilmmiávus viiddošii dan maksimálasturrodahkii ja dan maŋŋá gahččagoađášii čoahkkái. Dat deahtošii ja báhkkanivččii ođđasit ja gárttašii loahpa loahpas seammalágan dillái go álggus nu gohčoduvvon loahpparuožiheamis. Jus fas deahtisvuohta livččii seamma dahje uhcit go kritihkalaš deahtisvuohta, viidun njoazošii muhto ii goassige nogašii. Násttiid čohkiideapmi bissánivččii go buot násttiidgaskasaš gássa livččii iešguđege galaksain geavahuvvon lohppii. Násttit golašivčče ja guođašivčče maŋŋáseaset vilges dorriid, neutronanásttiid ja čáhppes ráiggiid. Vehážiid mielde dáid gaskasaš beaškkeheamiid dihte šattašedje ain stuorát čáhppes ráiggit ja máilmmiávvosa gaskamearálaš temperatuvra njiejašii asymptohtalaččat absoluhtalaš nollačuoggá guvlui nu gohčoduvvon loahppačoaskumis. Dasa lassin, juos protonat livčče eahpestáđđásat, baryonalaš ávnnas jávkkašii ja dušše suonjardeapmi ja čáhppes ráiggit bázašedje. Loahpa loahpas čáhppes ráiggit jávkkašedje Hawking suonjardeapmin. Máilmmiávvosa entropiija lassánivččii maksimálan nu gohčoduvvon liekkasjápmimis. Dakkár dilis mangelágan ortniidan hámi energiija ii sáhtášii šat luovvanit.

Mutti dahje pepu lea árbevirolaš biebmu, man álgoguovlun leat Suoma Gaska- ja Davvi-Nuortabađaeatnama eanangottit. Mutti ráhkaduvvo bivgejáfus, čázis ja sálttis, ja dat adnojuvvo dáid guovlluid boarráseamos ja oktageardáneamos árbebiebmun. Mutti lea dovddus maiddá Mátta-Ruoŧa Värmlándda ja Mátta-Norgga ng. Suomavuovddi (Finnskogen) árbebiebmun ("motti"), man suopmelaš sisafárrejeaddjit bukte Ruŧŧii ja Norgii 1500- ja 1600-loguin.

1900-logus lei mihtilmas, ahte sámegávttiin oidnogohte eanet guovlluid gaskasaš erohusat ja gáktemállet ovdánišgohte ain eanet iešguđetláganin. Dutkit eai leat goittot bastán meroštallat, goas sámiid gáktemállet leat sajáiduvvan iežaset otnábeaivválaš hámiide. Čielga ráját guovlluid gaskkas váilo ja buot gáktemállet ožžo ain váikkuhusaid kránnjá álbmogiin.

Elektrihkalaš energiija lea energiija vurkejuvvon ovtta elektrihkalaš suorgái. Sáhttá dadjat ahte elektrihkalaš energiija lea ládda mii sirdá (manná ovtta sajis eará saddjái).

Leammi álbmotmeahci guovllus golggiidit máŋggat stuorra jogat: Leammijohka, Anárjohka, Riebanjohka ja Avviljohka. Leammis lea vejolaš oaidnit maid measta buot Davviguovllu luonddu máŋggabealalašvuođa dego boares beahcevuvddiid, viiddes duottarálážiid, soahkevuvddiid ja jekkiid. Suoma stáhta suodjalanguovlluid dikšumis vástida Meahciráđđehus.

Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza
Canelones lea departemeanta Uruguays. Departemeantta olmmošlohku lea 520 187 ja viidodat lea 4 536 km². Dan hálddahusguovddáš lea Canelones.

Gávpot lea ožžon álgonamas Romanov-na-Murman fyrstadálus Romanov (sovjetlihtu tsar-dynastias) ja tsar Nikolai II mielde. Virggálaččat vuođđuduvvui čakčamánu 21. beaivve jagis 1916 (golggotmánu 4. beaivve, daddjo fas ođđa kaleandaris). Cuoŋománu 3. beaivve jagis 1917 gásttašuvvui Murmánskan, ja dalle ásse gávpogis 10 000 olbmo. Nuppi máilmmesoađi rádjái ásahuvvojedje mearrasoahtefanasbáikkit ja industriija ovdánii, sihke guolásteapmi, ruvkedoaimmat, metállabohkamat ja kemálaš industriija. Olmmošlohku maid lassánii dađistaga.

Tohmajärvi lea Suoma gielda Davvi-Gárjila eanangottis. Tohmajärvi gullá Gaska-Gárjila guovlugildii. Gielddas ássá 4754 (31.8.2015) ássi. Gieldda viidodat lea 895,36 km², mas 58 km² lea čáhci. Olmmoščoahkisvuohta lea 5,7 ássi/km². Värtsilä gielda ovttastahtojuvvui Tohmajärvi gildii ođđajagimánu 1. 2005. Tohmajärvi rádjegielddat leat Joensuu, Kitee ja Rääkkylä.

Bambara dahje bamana (iežasgillii bamanankan) lea nigeralaš-kongolaš gielaid mandelaš gielaid oarjemandelaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Malis ja veaháš maiddái Burkina Fasos ja Senegalis. Bambara lea vuosttážettiin bambara-álbmoga giella, muhto lea maid lingua franca Malis, gos 80 proseanttas ássiin lea bambaragiella vuosttaš- dahje nubbigiellan.

Goappáge teoriijas ledje oanehaš áigge seamma olu guottiheaddjit, muhto loahpa loahpas áiccastagaid dihte álgobávkkeheapmi dohkkehuvvui. Kosmalaš duogášsuonjardeami gávdnon jagis 1964 dáhkidii álgobávkkeheapmái sajádaga buoremus teoriijan máilmmiávvosa álgovuolgagis ja gárggiideamis.

Korhonen, Mikko, Jouni Mosnikoff, Pekka Sammallahti. 1973: Koltansaamen opas. Castrenianumin toimitteita ; 4. Helsset: Suomalais-ugrilainen seura.

Bránamállet, main inflašuvnna sivvan leat sárasteoriijain čilgejuvvon bránaid lihkadeapmi. Ekpyrohta málle, mii govvida dili ovdal álgobávkkeheami, čilge álgobávkkeheami leat boađus bránaid gaskasaš beaškkeheamis. Syklalaš málle fas lea ekpyrohta málle varianta, mas beaškkeheamit dáhpáhuvvet ain muhtimin, gaskkohagaid. Dan mielde álgobávkkeheami ovdal dáhpáhuvai loahpparužiheapmi ja dákkár sykla joatkašuvvá proseassas nubbái.

Guovdageainnu márkanis leat Guovdageainnu mánáidskuvla ja Guovdageainnu nuoraidskuvla. Mánáidskuvllas lea sihke sámegiel ja dárogiel oahpahus, muhto stuorámus oassi mánáin vázzet sámegiel klássas. Nuoraidskuvllas oahpahus ii leat sirrejuvvon giela mielde. Márkanbáikkis lea maid Sámi joatkkaskuvla ja boazodoalloskuvla. ja Sámi allaskuvla, gos leat sullii 200 studeantta ja 80 bargi. Máze gilis lea Máze lagasbirasguovddáš, masa gullet vuođđoskuvla, SAÁO ja mánáidgárdi. Máze skuvllas visot oahpahus lea sámegillii. Láhpoluobbala gilis lei maid skuvla, Láhpoluobbala skuvla, muhto dat heaittihuvvui jagis 2012, dasgo ledje beare unnán oahppit.
Gávpot vuođđuduvvui jagis 1916 namain Romanov-na-Murman, muhto ođđasit gásttašuvvui Murmánskan maŋŋá oktoberrevolušuvnna jagis 1917. Ruoššat áddejedje sáni «nordmann» (dáža) dego urman sátnin, maŋŋá Murmánskas, ja nuba Barentsáhpi gohčoduvvui Murmanskoje morje (Nordmannshavet/Dážamearra). Odne lea Murmánska ođđaáigasaš gávpot, gos leat valjis guolleresurssat, ja leat maid huksemen luonddugássabohkansajiid guovllus. Gávpot lea golmma váldooasis: Leninskij, Oktjabrskij ja Pervomajskij.

Haapala, Harhala, Hoho, Kirkonkylä, Kuhaniemi, Kuusa (tai Kuusaa), Lankamaa, Laukkavirta, Leinola, Leppävesi, Lievestuore, Metsolahti, Saarilampi, Savio, Simuna, Tervatehdas, Tiituspohja, Valkola, Vehniä, Vihtasilta, Vihtavuori, Vihtiälä, Vuontee, Äijälä.

Alfons Vilhelm Robert Rebane (geassemánu 24. 1908, Valga, Estlánda – njukčamánu 8. 1976, Augsburg, Duiska) lei dovddus estlándalaš soalddát.

Vik lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 725 ja viidodat lea 833 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Vikøyri. Vik rádjegielddat leat .

Skåne leatna (ruoŧagillii: Skåne län) lea Ruoŧa lulimus leatna. Dan viidodat lea 11 027 km² ja olmmošlohku 1 260 920 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Malmö.

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Go bismágottis leat njeallje proavásgotti, nu listtus leat njeallje oasi. Proavásgotti juohke gielddas lea searvegodderáđđi (dárogillii: menighetsråd) ja juohke searvegodderáđđái gullá okta dahje eambbo girkosuohkanat (dárogillii: sokn). Juohke girkosuohkanii gullá girkosuohkanráđđi (dárogillii: sokneråd). Juohke girkosuohkanis lea goittotge okta searvegoddi, muhto sáhttá leat eambboge.

Iran dahjege Irana islamlaš dásseváldi lea riika Gaska-nuorttis Ásias. Dan rádjeriikkat leat Armenia, Aserbaižan, Turkmenistan, Afganistan, Pakistan, Irak ja Durka.