Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Vallecrosia - gmin we Italiji, we regijůńe Liguryjo, we prowincyji Imperia. Mo 3,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 6948 ludźůw.

We XXI w. Ajax bestowoł uodnosić sukcesy, a trynerzy czynsto śe zmjyńali. Důminować zaczůn PSV Eindhoven. Nale we sezůnie 2005/2006 zdobyli Puhar Ńiderlandów, a we 2011 i 2012 roku Ajax zostoł majstrym Ńiderlandůw ze trynerym Frankiem de Boer, kery je trynerym do dziśoj. Je uůn downym fusbalokem Ajaxu i FC Barcelůny.

9 listopada 2007 postowjono sam uobelisk s inskrypcyjům: "Obelisk Pamięci o dawnym podziale Europy i jej zjednoczeniu" ("Uobelisk pamjyńći uo downym potajlowańu Ojropy a jeij zjydnočyńu").

Buszkowicy – (pol.: Buszkowice, mjym.: Hochbauschwitz) – wjeś we Polsce, we Dolnym Ślůnsku, we kryśe lubińskim, we gmińe Śćinawa. Pjyrszy roz wzmjankowano kole 1253. Wjeś należůła do biskupa wrocławskigo.

Bayer 04 Leverkusen - mjymjecki fusbalklub ze Leverkusen, zołożůny we 1904. Pjyńćokrotny wicemajster Mjymcůw, roz bůł finalistům UEFA Champions League. Farby klubu sům czyrwjůno-czorno-bjołe.

Méailles – gmin we Francyji, we regijůńe Provence-Alpes-Côte d’Azur, we departamyńće Alpes-de-Haute-Provence. Mo 32,74 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 115 ludźůw.

Gulery to turnszuy, we kerych gro śe we fusbal. Zole gulerůw sům antykjouzdowe, wyposażůne we frupy. Zole ńy mogům być metalowe ańi za fest uostre, skiż tygo, coby ńy urzůńdźić ała inkszymu fusbalorzowi przi kjouzdańu.

W 2014 roku we Radlinie uotwarto została piyrwszo we historie tynżnia solankowo na grubskij tajle Ślonska. Przi tynżni idzie podychać luftym z solankom, kiero przywożono je do Radlina z inkszych miast uzdrowiskowych (choby Ciechocinek abo Rabka-Zdrój).

Franck Ribéry (wym. [fʁɑ̃k ʁibeʁi]; rodz. 7 kwjetńa 1983 we Boulogne-sur-Mer) – francuski fusbalok grojůncy na pozycyji krzidłowygo, abo strzodkowygo půmagera, roz a kedy we Bayerńe München gro tyż kej napadźor, gro sam ze nůmerům na uoblyczyńu 7. We 2013 wygroł Liga Majstrůw, kaj we finałowym szpilu wygroł 2:1 ze Borussiům Dortmund. Pod ajnflusym żony Ribéry zaczůn wyznować Islam.

Bystro (pol. Bystro) - wjeś we Polsce, we slůnskim wojewůdztwje, we bjelski kryśe, we gmińe Wilkowicy. Utworzůno we 1956 roku bez skuplowańe wśůw Ślůnsko Bystro a Krakowsko Bystro, rozdźelůnych potokem Bjołka.

Podlaske wojewůdztwo (pol.: Województwo podlaskie) – jedne ze szesnostu wojewůdztwůw, jednostka terytoryjalnygo samoregjyrůnku a jednostka admińistracyjnygo tajlůngu Polski.

Walijo (walij. Cymru, ang. Wales) to je jydna ze sztyrech skłodowych tajli Wjelgij Brytańije, rozlygowano we połedńowo-zachodńij tajli wyspy Wjelgo Brytańijo, nad Irlandzkim Morzym. Mo 20 779 km² wjyrchu a podug danych ze 2008 roku půmjyszkuje ja 3 004 600 ludźůw. Uod 1267 je we personalnyj uńiji ze Ynglandym. Uod 1967 roku walijsko godka je sam zrůwnano we prowach ze angelskům. Uod 1999 mo autůnůmijo. Srogszo tajla ludźůw we Waliji to Walijczyki. Stolicům Walije je Cardiff (walij. Caerdydd).
Ewa Kopacz (rodz. 3 grudńa 1956 we Skaryszewje) – polsko politykerka a dźołaczka samorzůndowo, ze wyksztołcyńo dochtůrka uod bajtli. Bůła posłankům ku polskimu sejmowi we IV, V, VI a VII kadyncyji, we lotach 2007-2011 ministrym zdrowjo. Przinoleży do partyji Uobywatelsko Platforma. Uod 22 wrześńa 2014 je prymjerym Rzeczypospolityj Polskij.

Molsheim - gmin we Francyji, we regijůńe Alzacyjo, we departamyńće Bas-Rhin. Mo 10,85 km²wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 9233 ludźůw.

Orsay (fr.: Musée d'Orsay) to je muzyjům we Paryżu, rozlygowane na lewym brzegu Sekwany. Mo we śe uosobliwje francuski kůnszt ze rokůw 1848-1918. Uotwarte uostało we 1986 roku. Mo wjyrch 57 400 m². We 2007 roku mjało 3 200 000 gośćůw.

Auto to je pojazd mechańičny přeznačůny do užywańo we ruchu drůgowym, kery mo wuosny napynd (śilńik) a zdřůduo energije (ropa, benzina, LPG, abo akumulatory; a inkše). Nojčyńśći je dwuśladowy a mo štyry (we autach osobowych) abo wjyncyj kůu. Uod motorůw a moplikůw uodřůžńo śe tym co mo nadwoźe.

Prziborze (pol. Przyborze, mjym. Piepenberg, Piepenhagen, Pipihoga) – wjeś we Polsce, położůno we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, we łobeskim kryśe, we gmińe Łobez, kero bezpostrzedńo mo grańica ze sztadym Łobez. Dźydźina je składowům tajlům szołtystwa Dalno. Zorta dźydźiny to hulicůwka, wszyjske důmy rozlygowane sům prosto po jednyj drůdze.

Porodźůł śe we protestanckij familiji. Jygo uojcym bůł Johann Adolf von Schliegel, luterański pastůr a matkům Johanna Christiane Erdmuthe Hübsch, nale wjynkszo tajla czasu za bajtla spyndzoł u swojigo ůnkla. Sztudyrowoł prawo, matymatyka, filozofijo, medycyna a godkoznawstwo we Göttingen a Lajpciku.

Nerlej (rus: Нерлей, Урлей) je wjeś we bolszeberezńikowskim kryśe, we Mordowiji, we Rusyji. Wjeś rozlygowano je nad rzykům Nerlejkům, 194 myjtry nad poźůmym morza. Mjano wśi pochodźi uod mordowskich słůw нерь лей, kere uoznoczajům "przilůndek kole rzyki".

Moszeja (arab. مسجد masdżid; l.mn. مساجد masadżid) – plac kultu muzůłmańskigo. Słowo moszeja uoznoczo belejake stawjyńy, we kerym uoddowo śe hůnor Allahowi, ńyzoleżńy uod uůngo baukůnsztu.

Mrowce majům samce, samice a tyż robotńice - samice uo ńyrozwińyntych płećowych narzůndach. Robotńice idźe uodrůżnić skirz tygo co ńy majům krzidłůw. Sům uůne zuorgańizowane we społecznośći we kerych kożdyn mo przidźelono rola a zadańa. Samce majům ino zapłodńić krůlowo a ńyskorzi ginům. Krůlowo skłodo jajca ze kerych lyngnům śe mode mrowce. Robotńice stowjajům gńozdo mjanowane mrowiskem, zbjyrajům futer a brůńům gńozda uod wrogůw.
Chociŏż przōdzi Chaplinowi było ciynżko przifasować sie do knifu szpilaniŏ sztudia Keystone, hned stoł sie tam widziany. Mack Sennett znōmy bōł ze swojij spōntaniczności, a filmy produkowane we jigo sztudiu porzōnd niy miały scynariuszy. Sam ukŏzała sie szansa dlŏ Chaplina, kery mioł sroge talynta improwizacyje. Jak głosi powiarka, w jednym z filmōw Macka Sennetta chybiało gagów. Utrŏpiōny producynt kŏzoł Chaplinowi ucharakteryzować sie i zagrać bez narychtowaniŏ. Tyn wlecioł do garderoby, ôblyk nŏjgorsze ôblyczynie, jake tam znŏd i stworzōł postać Trampa, z kerōm permamynt je nŏjbarzij łōnczōny. Ta filmowŏ postać to ôsoba z manierami dżyntelmyna, ôblyczōnŏ we za mały szaket, za sroge galoty i strzewiki, z sztajfniŏkym na gowie a bambusowōm krykōm i fōnskym. We swojij autobiografiji Chaplin pisoł ô nim Dżyntelmyn, poeta, fabulŏk, samojednik, co sztyjc wyczekuje rōmantyczności i przigody. Chciołby wkludzić w pana (Macka Senneta) tuszynie, co je forszerym, muzykym, fyrstym, szpilerym w polo. A dyć niy pōmietŏ zebieraniym kipōw eli ôbkradaniym bajtli z bōmbōnōw.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Coventry – mjasto we Wjelgij Brytańiji, we Ynglandźe, we hrabstwje West Midlands. Uostrzodek industryji. W czas II śwjatowyj wojny fest zbulůne.

Amerikański Gezelszaft Fizyczny je szypferem wyróżńeńo uo mjańe Marii Göppert-Mayer, dowanygo modym uczůnym dźołchům we fizyce s anfanga uůnych karjery. We roku 2011 Amerikůński Postamt wydoł brifmarka s uůnyj uobrozkem.

Mateusz Morawiecki (rodz. 20 czyrwca 1968 we Breslawii) - polski polityker, tyż menadżer a bankowjec. Bůł prezesym Banku Zachodńigo WBK (2007-2015), Wiceprezesym Rady Mińistrůw (2015-17), mińistrym rozwoju (uod 2015), mińistrym finansůw (uod 2016). 11 grudńa 2017 zostoł prymjerym RP. Noleży do partyji Prawo i Sprawiedliwość. Je synym Kornela Morawjeckigo - prziwůdcy Walczůncyj Solidarnośći.

Verrières – gmin we Francyji, we regijůńe Uowerńijo, we departamyńće Puy-de-Dôme. Mo 3,28 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 75 ludźůw.

Pjyrszo spůminka uo Waršawje můmy we zdrzuduach ze 1289 roku. We 1413 uostowo stolicům Kśynstwa Mazowjeckigo. 1596-1609 przyńyśůno sam s Krakowa stolica Polski. We uokreśe okupacyji hitlerowskij bůło sam powstańy warszawske a powstańy we getće warszawskym.

(we ôstatnim skłŏdzie skupiny: Jacek Dobrzański – gitara, Wojciech Feodorow – trōmbka, Jarosław Kierkowski – gitara basowŏ, Tomasz Kupka – klawiszowe insztrumynta, Krzysztof Nowakowski – szlagcojg, Michał Zabrzeński – puzōn)

Loncetla to je kůnsek papjůra, na kerym je wydrukowane wjela pracowńik dostou geltagu. Mo forma dugigo a wůnskigo paska. Na loncetle stoji, wjela pracowńik pracowou godźin we mjeśůncu, wjela mo za nadgodźiny, prymje a inkše. We ślůnskich familijach loncetla ńyroz bůua štichym do chaje, kej chop za wjelgo tajla ze geltagu uostowiu we šynku, abo kej ńy chćou ja pokozać ślubnyj.
We 1623 roku powstŏ sam folwark zwany "Niydźwiydziniyc" (Bährenhof). Folwark a ôkoliczne lasy noleżoły do Radoszowa, kery je wzmiankowany we roku 1629. We 1906 Radoszōw (Radoschau) prziłōnczōno do Kochlowic.

Můnako, Kśynstwo Můnako (fr. Monaco, Principauté de Monaco, mon. (ńy je godkům uřyndowům) Munegu, Principatu de Munegu) – ńywjelge mjasto-państwo pouožůne we Ojropje Pouedńowyj nad Mořym Śrůdźymnym we uobrymbje Riwjery francuskij. Po Watykańe je to drůge nojmńijše pod wzglyndym placu ńyzaležne państwo śwjata.

Montecchio Precalcino – gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Vicenza. Mo 14 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 4966 ludźůw.

Pjyrsze udokůmyntowane uobserwacyje Merkurygo sům ze pjyrszygo tyśůnclećo p. Chr. Do IV stolećo p. Chr. grecke gwjoźdźorze uważały, co sům dwa ćoła ńybjeske: pjyrsze widźalne ino przed wschodym Słůńco (mjanowali je Apollo), druge widźalne ino po zachodźe Słůńco (mjanowali je Hermes). Bez gibki ruch planety Rzymjany mjanowali jům Merkury. Astrůnůmiczny zimbol planety to stylizowano wersyjo kaducyjusza Hermesa.

Chaplin piyrszy rŏz wystōmpiōł na binie w musicalu, kej bōł piyńć rokōw mody. Tego wieczora wystympowała jigo matka, a ôn czekoł na niã na zadku. Kedy niymocnyj matce głos sie straciōł i musiała do przerwać wystymp, dyrechtōr tyjatru wycis na binã Chaplina. Tedy synek napoczōn naśladować matkã, kerŏ wynauczyła go śpiywać i grać.

Coby przebrodźić utkńyńće bůmsztoka we kalnym dńe, do jigo kůńca przisznalowuje śe ćynko, uocylowo linka, połůnczůno ze ferdkym. Właźi uůn tedy we dno jedźińy we takim stopńu, na jaki pozwolo uůnymu linka, potym jako rezultat ruchu statku uodtargowuje śe uůn uode dno.

Wisconsin (/wɪˈskɒnsɨn/) to je sztat na połedńowym zachodźe Zjednoczůnych Sztatůw. Grańica mo na půłnocy ze stanym Michigan a Gůrnym Jeźorym, na wschodźe ze Jeźorym Michigan, na połedńu ze Illinois, a na zachodźe ze stanůma Minnesota a Iowa.

Wjerza mjyndzy 985 a 990 rokym, skiż tygo na zicher kej kůńczůło śe X stoleće, Ślůnsk noloz śe pode włodańym Mjeszka I, we grańicach polskigo kreju. Mjyszkały tedy we Ślůnsku roztomajte plymjůna - we Sowich Gůrach żywobyli Uopolany, Morawjoki, Golynszycy, Dźedoszany. Cołki teryn bůł spůjny dźynka Uodrze, kero stanowjůła zdrzyń lo uosodzańo grodůw a ślůnskich mjastůw. We lotach 1010 a 1017 mjymjecki kajzer Hajnel II Śwjynty napadoł na zachodńo tajla Ślůnska, bezto plymje Dźedosznůw upadło. We 1038 kśůnże czyski Brzetysław I napodł a prziłůnczůł tajla Ślůnska po lewyj zajće Uodry do Czechůw. Ńyskorzi po 12 lotach Kaźimjyrz I Uodnowićel zdobůł zaś cołki Ślůnsk lo Krůlestwa Polskego. Do 1106 roku bůło wjela wojyn Polski ze Czechůma, potym s mjymjeckim cesarzym Hajnlym V, Ślůnsk bůł tajlowany, aż we 1137 po pokoju kłodzkim ustalono, iże źymja opawsko, karńowsko a kłodzko bydźe należoła do Czechůw a reszta Ślůnska do Polski.
Pod kieckōm baby miōły nojmniyj dwiy spodnice, czyrwono i bioło. Pod niōm zakłodały biołe galoty (choby batki z krauskami). Ślōnzoczka musiōła tyż mieć kiēłbaśnica. Bōł to płōcienny wuszt na 5 – 10 cm ruby, w kery ciśli co kto miōł piyrze abo wata. Baby to wieszōły dokoła pod kiecka, coby bōło wiynksze "wciēncie i wygiēncie" w pasie, tako frelka bōła szwarniyjszo (durch ino aby siy synkōm przipodōbać).

Bez lata 1901-1909 bůł endekym, wuůnczas spůłpracowoł ze Romanym Dmowskim. We 1902 zostoł prziwůdcom Sokoła we Katowicach. Nale bez 4 mjeśůnce bůł we cuchthauźe za krytyka Mjymcůw.

Nojwjynkše pod wzglyndym placu mjasto wojewůdztwa (9. we Polsce) i nojwjynkšy uostřodek industryje Zaguymbjo Důmbrowskigo. Noležy do Gůrnoślůnskigo Zwjůnzku Metropolitalnygo i znojduje śe we ličůncyj ůng. 2,5 mln mjyškańcůw kůnurbacyji ślůnsko-důmbrowski.

We 2001 roku wydano zostoua powjeść The Wicked Bible (Ńyprawo Biblijo) autorstwa Edwina Astina. Kśůnžka traktuje uo ajnfluśe cywilizacyje greckij na chřeśćijaństwo.

Rōmański kōnszt je to zorta kōnsztu, kerŏ porodziyła sie we Francyji we XI stoleciu a była we Ojropie do trzinŏstygo stoleciŏ. Głownymi a znōmymi postrzodkami rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōły tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnami. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formami. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.

Prezydynt mjasta – jednůstka ferwaltůngowygo tajlůngu we Polsce (Prezydent miasta), Mjymcach, Szwajcaryji (Stadtpräsident) a Czeskij Republice, Słowacyji. We zalyżnośći uod państwa jigo funkcyje sům inksze. We Polsce jednůstce prezydent miasta uodpowjado we Mjymcach funkcyjo Oberbürgermeister (śl. tum. srogszy burmistrz), zaś mjanym Stadtpräsident (śl. tum. prezydynt mjasta) uokreślo śe przodńego rady mjasta.

Friedrich Laband, přemjanek Fritz (ur. 1 listopada 1925 we Hindenburg O.S. (terozki Zobře), um. 3 styčńa 1982 we Hamburgu) – gůrnoślůnski fusbalšpiler, wystympujůncy we reprezentacyji Ńymjec, majster śwjata ze 1954 roku. Grou na uobrůńe. Bůu chowańcym Reichsbahn SV. We lotach 1936 - 1945 wystympowou we SC Preussen Hindenburg. Po drůgij śwjatowyj wojńe grou we mjymjeckij lidze (p.in. Hamburger SV, SV Werder Bremen).

Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (rodz. 5 lutego 1985 r. we Funchal) – portugalijski fusbalszpiler, kery gro we Realu Madryt. Zauobycz gro kej půmager, abo napadźorz.

Locorotondo – gmin we Italiji, we regijůńe Apulijo, we prowincyji Bari. Mo 47,50 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 14 291 ludźůw.

Jeneč - gmin we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, we kryśe Praga-Zachůd. Mo 7,33 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 1230 ludźůw.
Wjozdym do wśi je aleja ze uobuch strůnůw uobrůśńynto strůmůma. Je uůna uodnogům wojewůdzkij cesty nr. 148, kerům idźe dojechać do peryferyjnych hulicůw Łobza (ul. Nowe Osiedle). Uod tyj hulicy drůga do wśi je růwnako 5,5 kilomyjtrůw - ze czygo gynau 2 km je to dojozd bez aleja.

Casablanca (arab. الدار البيضاء = ad-Dar al-Bayḍāʼ) – nojsrogsze mjasto we Maroko. Je rozlygowane we zachodńij tajli kreju, nad Atlantyckim Uoceanem. Nojsrogszo morsko hawyna a tyż naukowy a kulturalny uostrzodek Maroka.

Separatyzm (s łać. Separatio - uoddźelńy, uosobno) – ruch kerygo cwekym je uodtajlowańy śe uod wjynkszyj cołkośći, nojczyńśći idźe trefić separatyzm kery polygo na postulowańu utworzyńo ńypodlygłygo państwa s tajli wjynkszygo państwa, kere uobejmowouo by teryny kaj půmjyszkuje jako myńszość narodowo abo etniczno, ńykej powody sům inksze, kej l.b. religijo (Sudan Połedńowy). Ńykej tyż ńy idźe uo utworzyńy nowygo państwa, ino uo prziłůnczyńy tajle jakigo państwa do inkszego, kej l.b. Gůrskigo Karabachu do Armyńije.

Klub założyli we 1886 a mjanowoł śe uůn wuůnczas Dial Square. We sezůńe 2009/2010 trynerym Arsenalu je Arsène Wenger, a kapitanym Cesc Fàbregas.

Pozzoleone – gmin we Italiji, we regijůńe Ojganejsko Wynecyjo, we prowincyji Vicenza. Mo 11,27 km² wjyrchu a podug danych na 2010 rok půmjyszkiwało sam 2825 ludźůw.

Je nojbjydńijszym kůntynyntym na źymskij kugli, dotkńyntym wjelůma plagůma, kej malaryjo a AIDS – a tyż placym, kaj nojwjynkszo tajla ludnośći ćerpi ńydożywjyńy abo nawet głůd.

Uobecńy esperanta fůnguje kej žywo godka, užywůno we růžnych sytuacyjach, kej podrůžowańy, korespůndencyjo, wymjana kulturowo, literatura. Godo we ńij uod 100 000 do 2 000 000 ludźi na coukym śwjeće, we čym 2 000 to tzw. denaskaj parolantoj, eli ludźe majůncy esperanto kej godka uojčysto.

Rovaniemen Palloseura, inakszy RoPS Rovaniemi, RoPS to je fińsko fusbalowy klub założůny we 1950 roku. Gro uůn we Veikkausliidze - I fińskij lidze. Uod 1986 roku durch gro we nojwyższyj ligowyj klaśe. We 2015 zdobůł 2 plac we I lidze, 2 razy mjoł 3 plac we I lidze (1988 a 1989) a zdobůł Puhar Finlandyje we 1986.

Lojbik, inakszy bistynhalter, cycynhalter, pot. cycńik to je zorta prodła lo babůw, kero suży do podtrzimywańo cyckůw. We starożytnyj Grecyji znajůme bůły uopaski do podtrzimywańo cyckůw, kerych używoły baby, kery uprowjały szport, skiż tygo, co jamroły uůne na bolůnczka cyckůw na czas ibowańo a zawodůw. Mjanowoły śe te uopaski "apodesmos" abo "mastodeton". We czasach nowożytnych pjyrszy lojbik uopatyntowoł we 1859 roku Henry Lesher we Nowym Jorku. S anfanga lojbiki bůły yno leko zmodyfikůwanym gorsetym, a take jako můmy terozki, kere ino trzimjům pjerśi a ńy śyngajům aż do talje, sům uůnaczůne uod 1905. S anfanga bůła to yno wjyrchńo tajla kůmpleta, nale szło ja kupić uosobno. Pjyrszy model tyj zorty zaprojektowoła Francuzka Herminie Cadolle, a jigo wjyrchńo tajla mjanowoła śe "soutien-gorge" (śl.: "podtrzimywocz pjerśi").

Policarpo Toro (rodz. 1856 we Melipille, um. 1921 we Santiago de Chile) – czilijski uoficyr marynarki, nojbarzi znůmy s tygo co we 1887 nakłůńił achtochtůnůw s Wjelganocnyj Wyspy coby ja prziłůnczyć do Czile, co zrobjůno 9 wrześna 1888.
Důmińika (Dominica,Spůlnota Důmińiki – Commonwealth of Dominica) – państwo we Půłnocnyj Americe rozlygowane na wyspje uo jednakim mjańe, na Karajibskim Morzu.

Nardò – mjasto we Italiji, we regijůńe Apulijo, we prowincyji Lecce. Mo 190,52 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku mjyszkało sam 31 597 ludźůw. Burmistrzym na 2014 rok je Marcello Risi.

Mladá Boleslav (mjym. Jungbunzlau) – mjasto we Czeskij Republice, we strzodkowoczeskim kreju, na lewym brzygu Izery. Na 2005 rok mjoło 42 972 mjyszkańcůw.

Grańica mo zy Mjymcůma (na zachodźe), Czeskům Republikům, Słowacyjům (na połedńu), Ůkrajinům, Bjołoruśům, Litwům (na wschodźe) a Rusyjům (uobwodym kalińingradzkym, na půłnocy), a bez grańica morsko (grańica jedźinyj ekůnůmicznyj sztrefy) s Dańijům a Szwecyjům.

Kuoka (łać.: Setonix brachyurus) to je gatůnek cyckocza ze familije kangurowatych, jedźiny ze zorty Setonix. Pomjyszkuje wyspy Rottnest a Bald a połedńowo-wschodńi krej Australije. Je aktywny po ćmoku a źelinożerny. Dugi uod 40 do 54 cm, szwanc 24,5–30 cm, woga 2,7-4,2 kg. Żyje do 5 rokůw.

Herbert George Wells (ur. 21 wřeśńa 1866, zm. 13 śyrpńa 1946) – angelski pisoř, jydyn s pjůńyrůw gatůnku science fiction, mianowany, s Jules'em Vernem, "stařikym science fiction".

Incarville – gmin we Francyji, we regijůńe Gůrno Normandyjo, we departamyńće Eure. Mo 8,35 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 1333 ludźůw.

Maria Goeppert-Mayer lub Maria Göppert-Mayer (urodzono 28 czyrwca 1906 roku we Katowicach, umrziła 20 lutygo 1972 we San Diego we Kaliforńiji) – fizykerka amerikańsko mjymjeckego pochodzyńo. We 1963 roku erbła Nobelprajsa s fizyki za "uoddekńyńćo przi powłokowyj sztrukturze atůmowygo jůndra". Sům ino dwje baby kere sům loberńikůma nobelprajsa, uůna, a Maria Skłodowska-Curie.

Hamilton - mjasto we Kanadźe, we prowincyji Ontario. Je rozlygowane na zchodńim kreju jeźdźora Ontario. Je sam hawyna, dostympno bez Wodno Cesta Śwjyntygo Wawrzińca lo morskich stotkůw.

Podug prowa, mimo aże je sam mjejsko zabudowa a połńi mjejske fůnkcyje, niy ma to mjasto ańi żodnych mjast we śa niy zawjero. Je potajlowane ino na "sůmśedztwa" (neighbourhoods).

kiecka,mazylonka - kiecka dugo do kostek, na knefliki z prawyj strony. Tam, kaj bōły knefle, tam i bōła geldtasza. Jak kero Ślōnzoczka bōła bogatszo, to siy ta kieca doła splisować, inkszy bōły proste. Zauobyczaj bōły jednyj farby. Ôd dołu dowali pliśborty abo szczotki', coby siy ta kieca nie uwalić.

Jako symboliczny anfang państwowośći polskij uznowo śe jeji krzest, kery mjoł plac we 966 roku. Bez lata 1795 - 1918 Polska bůła pod zaborůma, a jeji terytoryjům potajlowano mjyndzy Rusyjo, Austryjo a Prusy. We uokreśe wrześyń 1939 - 1945 pod uokupacyjům mjymjeckům, 1945-1989 bůł sam uokres, kej u władzy bůły kůmůńisty, 1952-1989 mjanowoło śe to Polsko Ludowo Republika. Uod 1989 zaś ustrůj dymokratyczny.
Pouedńowo tajla kraju zajmujům wyžyny a teryny pagůrkowate pokryte džůnglům, a půunocny kraj Ńiźiny Hindustańskij (tzw. Teraj). Na půunocy rozćůngo śe gůuwny uańcuch Himalajůw (Himalaje Wysoke) s nojwyžšym ščytym śwjata, Čůmolůngmům (Moůnt Everest) – 8850 m n.p.m. a śedmjůma inkšymi uośmjotyśynčńikůma. W środkowyj tajli kraju ležům Himalaje Moue uo středńij wysokośći 2400–4300 m n.p.m. s ličnymi kotlinůma (Dolina Katmandu je wśrůd ńich nojwjynkšo).

Kej inżyńyr, Leůnardo tworzůł projekty wyprzedzajůnce jigo czas, uobsztalowujůnc kůncepcyjo helikoptera, pancerwagyna, wykorzistańo podstaw tektůńiki plat, podwůjnygo kaduba szifu a wjela inkszych inkszowacyji. Wzglyndńy moła licza jygo půmysłůw uostoła wćelůno we żywobyće za jigo czasůw.

Pticzar (bułg. Птичар) - wjeś we Bułgaryji, we uobwodźe Kyrdżali, we gmińe Momcziłgrad. Mo 11,782 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 313 ludźůw.

Sir David Attenborough (rodz. 8 maja 1926 we Lůndyńe) – brytyjski popularyzator wjedzy uo přirodźe, pisoř, narrator a rajzowńik. Ukůńčyu zoolůgja na Uńiwersyteće Cambridge. W ramach roboty lo stacyje BBC stwořiu cykl filmůw uo roślinach a zwjyřyntach, we kerych pokozou menga ńyznanych wčeśnij faktůw ze jejich žyćo.

Uod 1898 wyspa noležy do USA, kerym překozoua ja Hišpańijo. Amerikany postowiuy sam latarńa morsko, kero fůngowoua do 1976, a wůunčas postawjono autůmatyčno. W čos prohibicyje Mona bůua užywano kej baza bez přemytńikůw.

Qin Shi Huang (chiń.: 秦始皇, rodz. 260 p.Kr., um. 210 p.Kr.) – znůmy chiński cesorz ze dynastyje Qin, pjyrszy władca Chińskigo Cysarstwa. Bůł cysorzym we lotach 247 p.Kr. - 221 p.Kr.

Inowrocłow (pol. Inowrocław, mjym. Inowrazlaw) - mjasto we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, śedźiba inowrocłowskigo krysu a wjejskigo gminu Inowrocłow. Uoistrzodek industryji.

Cuzamyn ze biseksualnotōm a heteroseksualnotōm, hōmoskesualnota je jednōm ze trzech przōdnych kategoryjōw seksualnyj ôriyntacyje na hetero-hōmo kōntinuōm. Sztyjc niy mŏ kōnsynsusu co ônaczy jakõsik ôriyntacyjõ, nale rozprawiano uż ô ausdruku gynōw, hormōnōw a strzodowiska. Wiynkszość naukowcōw sie forszteluje, iże wszyjske trzi mogōm ônaczyć ôryjyntacyjõ. Zdŏwŏ sie, co uchowaniy a absztychowania ze bajtelstwa niy majōm rōle przi tym tymacie. Chocia podug tajle ludkōw hōmoseksualnota je niynaturalnŏ, naukowe badania pokŏzały, iże je to normalny, naturalny bajszpil zorty ludzkij seksualnoty a sama we siã niy ônaczy żŏdnych negatywnych, psychologijnych efektōw. Wiynszość ludkōw gŏdŏ, co niy majōm żŏdnygo abo majōm richtich rzadny ausdruk na swojã ôriyntacyjõ.

Plac rozlygowańo Merkurygo je fest podany na plac Mjeśůnczka: je sam kupa kraterůw, ńy mo atmosfery a kśynżyca. Temperatura powjyrzchńi waho śe uod −183 °C do 427 °C. Merkury mo sroge żylazowe jůndro kere dowo magnetyczne pole lajchtsze uod pola Źymje.. Wjelgość jůndra powoduje, aże Merkury mo jydnům ze najwjynkszych gynstośći ze planet Słůnecznygo Ukłodu (kapka wjynkszo mo Źymja).
Maria Göppert-Mayer uostoła uszanowano gryfńy pamjůntkowům tabulkům na murze katowickiej chałpy we kerej śe rodźůła. Dźyńki starańom Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Katowicach mjanym Marii Göppert-Mayer uostoła mjanowano hulica we cyntrum Katowic, mjyndzy ulicůma Grundmanna a Sądowům. We fajrowańu nadańa mjana uůnyj hulicy broł udział źyńć noblistki Donat Wentzel

Atoli 18 marca 1900 Floris Stempel założůł uod nowa klub, kery mjanowoł śe Amsterdamse Voetbal Bond Ajax (AVB Ajax) i uůn uostoł pjyrszym prezesym tego manszaftu. 29 września 1900 roku rozegrali pjyrszy szpil. W 1906 roku Ajax Amsterdam wygroł pjyrwsze trofeum - turńej uo Złoty Krziż (Gouden Kruis). We 1908 doszło do fuzji ze manszaftym uo mjańe Holland i postanowjůno zmjyńić mjano na Amsterdamsche Football Club Ajax. We 1911 roku postowjůno szatńe, a Stadjůn můgł půmjeśćić już 10000 ludźůw. We tym samym roku awansowali do nojwyższej ligi, nale dwa lata ńyskorzi ś ńij ślećeli.

Bad Füssing - gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Passau. Mo 55,06 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 6994 ludůw.

Grańica mo na půłnocy ze stanym Montana, na wschodźe ze stanůma Połedńowo Dakota a Nebraska, na połedńu ze stanůma Kolorado a Utah, a na zachodźe ze stanůma Utah a Idaho.

Prōbowaniy wadzi sie ze zdrowym usōndkym, a je tak skuli tego, co niyma ôno możebne do przekludzynŏ we makroskopowym świecie. Przedmioty dostympne do cichtowaniŏ we naszyj skali skłŏdajōm sie z obiektōw, kere zależōm ôd praw kwantowyj mechaniki. Skuli ale wielości tych obiektōw, ôd nich stany ustrzedniajōm sie i niy zwŏlajōm cichtować kwantowych efektōw.

Liechtenstein, Kśůnżynstwo Liechtenstein (mjym. Fürstentum Liechtenstein) to je ńywjelge państwo rozlygowane we zachodńij Ojropje, mjyndzy Austrijům a Szwajcaryjům, we gůrnym bjygu Rynu, we Alpach . Ńy mo dostympu do morzo.

Abchaskŏ gŏdka – abchazŏ-adygejskŏ gŏdka s tajli Abchazŏ-abaskich gŏdek użiwanŏ bez kole 112 740 Abchazōw we Abchazyje a we Prowinzyje Artvin we Turcyje. Ôficyjnŏ gŏdka Abchazyje a Autōnōmicznej Republiki Abchazyje.

Bob Spiers (rodz. 27 wrześńa 1945 we Glasgow, um. 8 grudńa 2008 we Devon) – brytyjski telewizyjny reżyser, nojbarzi znůmy ze sitcomůw "Absolutely Fabulous", "Fawlty Towers", "Press Gang" a "Joking Apart", a tyż s filma uo dźołchach ze Spice Girls pode titlym "Spice World". Dwa razy erbnůł nadgroda BAFTA.

Wjela gatůnkůw uodbywa dalekodystansowe wyndrůwki, inkše přymjyščajům śe myńi rygularńy na krůtše uodlyguośći. Sům zwjeřyntůma socyjolnymi, porozůmjewajům śe při půmocy wizualnych sygnouůw a zawouań kůntaktowych, kej i śpjywym, bjorům udźou we wspůlnych lyngach, polowańach, přepyndzańu drapježńikůw, zgrupowańach migracyjnych.

Chociŏż za kōntynuatora tradycyje politycznyj Chin widzi sie tyż Republikã Chińskõ na Tajwanie, ôd lot 70. za przizwolyniym USA to ChLR reprezyntuje nŏrōd chiński we ôrganizacyjach miyndzynŏrodnych, tj. ÔNZ abo WHO.

Veilhes – gmin we Francyji, we regijůńe Midi-Pyrénées, we departamyńće Tarn. Mo 5,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 105 ludźůw.
Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Myńi znůnym felerym, kery pojawiu śe we Ńyprawyj Bibliji, je the lord hath shewed us his glory and his great arse mjast the lord hath showed us his glory and his greatness. ("Bůg pokozou nům swo chwoua a swo wjelgo řić" mjast "Bůg pokazou nům swo chwoua a swo wjelgość" – Kśynga Powtůřůnygo Prawa, 5:24).

Problymatyczne sům godki kryolske, kere to sům miszungym roztůmajtych godkůw, zwykle ojropejskich ze godkůma ludźůw mjyszkajůncych we kolůńach a godkůma afrykůńskich plymjůn, ze kerych pochodzůły czornoskůre ńywolńiki.

Hewimetal abo po prostu Metal – zorta pjosynek muzycznych uo ćynżkim, mocnym brzmjyńu gitary a uostrym szlagcojgu, podgatůnek muzyki rokowyj. Powstowoł pod końec 60. lot XX st. we Wjelgej Brytańiji a USA zapoczůntkowany m.in. bez take skupiny jak: Black Sabbath, Led Zeppelin, Iron Maiden, a Deep Purple. Hewimetal je uoparty na roztomajtych elektrycznych gitarach (zowdy tyż gitarze basowej), szlagcojgu a wokalu. Teksty pjosynek sům bezma zowdy uo ponurej a roz za kedy i depresyjnej tematyce.

Mjano kůntynyntu wywodźi śe uod staroasyryjskigo słowa acu, kere uoznaczo wejśće, mjejsce jasne, kraj wschodzůncygo słůńca. Poczůnkowo mjano to uodnośiło śe jedźińy do Azyje Myńszyj. Ůngyfer 450 r. przed narodzyńym Chrystusa uodrůżńůno Azyjo Akuratno uod Azyje Mńijszyj. Azyjo bůła mjanym ńimfy Nerejidy, żůny Japeta; tak tyż mjanowano zorta żyta. Nale je tyż rzecz uo tym, iże te mjano pochodźi uod greckigo suowa azjos uoznaczajůncygo szlům rzyczny.

Do dźiśej doło śe powywodźić godki uod wspůlnych pragodkůw, we kerych śe godało uokoło 9-10 tyśůncůw lot nazad. Terozki naukowce sztarujům śe przekroczyć tyn rant ich mogebnośćůw, atoli dowo to raczyj wůntpliwe wyńiki.

Paweł Piotr Kukiz (ur. 24 czyrwca 1963 we Paczkowje) – polski muzyk rokowy, szauszpiler a politiker. Zołożůł a prowadźi skupina Piersi. W 2001 wźůn udźoł we projekće Yugoton, a we 2007 we uůnygo kůntynuacyji - Yugopoliśe. W 2003 wydoł płyta we dueće s Janym Borysewiczym. W latach uoźymdźeśůntych zołożůł moc zespołůw, m.in. Aya RL , Emigranci ze Hak. Kandydowoł we na prezydynta Polski we 2015 a zajůn 3. plac ze ergebńizům 20,8%. Poseł na Syjm VII kadyncyji. Mo baba Małgorzata (uod 1991 r.) a trzi cery: Julia, Pola i Hanna.

Průntki (tyž: štryknadle, jeguy ku štrykowańy) to ćynke prynty suůžůnce do rynčnygo přerabjańo růžnych zort ńići a wůček na wyroby dźańinowe. S jydnyj strůny znojduje śe guůwka, zabezpječajůnco robůtka před zsuwańym śe, s drůgij špic uproščajůncy přerabjańy uočkůw.

Beskidenverein, Beskiden-Verein, Beskiden Verein, BV – mjymjecko turystyczno uorgańizacyjo, kero dźałała we Beskidach (znamjyńńy Ślůnski Beskid a Ślůnsko-Morawski Beskid).

Cormoranche-sur-Saône - gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Ain. Mo 9,85 km² wjurchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 1070 ludźůw.

Bersenbrück – mjasto we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we kryśe Osnabrück. Mo 42,54 km² wjyrchu a podug danych s 2012 roku mjkyszkało sam 7 984 ludźůw.
Udokōmyntowane poczōnki ôsadnictwa siyngajōm XIV st. Już ze XIII st. pochodzōm nojstarsze tropy ôsadnictwa na terynie Kochlowicōw (ôficyjalniy). We widłach rzyki Kochlōnki a płynōncyj ze Bykowiny krzikopy ôd XIII do XV st. grōd ôbrōnny, tzw. grodźisko kochlowske.

Nołokoło Źymje krůnży jydyn naturalny satelita – Mjeśůnček a prawdopodobńy dwa kśynžyce půłowe (kśynżyce Kordelewskigo) a wjelgo liczba sztucznych satelitůw. Stoło, stabilno uorbita mo tyż planetojida 3753 Cruithne, kero pozostawo we rezůnańśe s uorbitům Źymje beś ńykerych naukowcůw je uważano za drůgi kśynżyc Źymje.

Kościoł pw. Matki Boskij s Lourdes powstŏ we stylu pōźnobarokowym we roku 1806. Kolejny kościoł pw. Trōjcy Przynojświyntszej wybudowano we roku 1902 podug projektu Ludwiga Schneidra.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Oslo – nojwjynksze mjasto a stolica Norwygije. Położůne je we połedńowo-wschodńij tajli państwa, nad Oslofjordym. Oslo je nojważńijszym uostrzodkym politycznym a gospodarczym Norwygije a tyż i ważnym kulturalnym a naukowym (nojważńijszym uostrzodkym kulturalnym a naukowym Norwygije je mjasto Bergen).

Jemielnica, mjym. Himmelwitz, śl. Ymelnica – wjeś we uopolskim wojewůdztwje, we strzyleckim kryśe, śedźiba gminu Jemielnica. Mo ůng. 3500 mjyszkańcůw.

Nojwyższy wjyrch to wulkůn Kibo (5895 m.n.p.m.) we masywje Kilimandżaro. Nojdugszo rzeka to Ńil (6 671 km dugośći), a nojwjynksze jeźoro to Jeźoro Wiktorji (pow. 68,8 tyś. km²). Nojńiższy půnkt to depresyjo jeźora Assal (173 m p.p.m.). Śtrzedńo wysokość kůntynyntu wynośi 658 m. Nojgłymbsze je jeźoro Tangańika (1435 m). Nojwjynkszym půłwyspym we Africe je Sůmalijski Půłwysep. Nojwjynkszo wyspa Afriki to Madagaskar.

Wspůłzałożyćel Wikipedyje Jimmy Wales nazwoł jům "průbům stworzyńo i rozpowszychńańo wjelojgodkowy swobodny yncyklopedyje uo nojwyrszym możebnym urowńu lů kożdyj uosoby na Źymi w jeji włosny godce". Spůrne je dowańy wjary Wikipedyji skiż możebnośće půńywjyrańo treśćůma parolůw, ńyjednaki ich jakośći i co ńy sům uůne lite. S drůgi strůny możebnoś swobodny dystrybucyje jeji zawartośće, ćyngjym poprowjany, srogi zaśyng a nůmera edycyjůw godkowych sprawjůły, iże Wikipedyjo je jydnym s nojczyńśći podowanych zdrzůdeł we Internecu.

To właśńy grafika przisporzůła Leůnardowi nojsrogszyj popularnośći. Dwje ze jigo prac, Mona Lisa i Uostatńo Wjeczyrza, majům przodńy mjejsca na listach nojznůńszych, nojczyńśći imitowanych i wspůminanych portretůw i dźeł malarstwa. Růwńy sroge znoczyńy we gyszichće kůnsztu mo szkic Leůnarda Czowjek witruwjański. Do czasůw teroźńich przetrwoło nojprawdopodobńij 15 jigo uobrozůw.

Na chopske ôblyczynie godajōm tyż ancug. Ôd wiyrchu chop miōł ôblyczony hut, szaket (czōrny abo ciymnomodry), westa (tako jak szaket), biōła koszula, jedwōbka pod szyja abo szlajfka, galot (jelenioki abo bizoki jeźli miōły bizy) no i strzewiki zauobyczaj czōrne.
Sugarcult (wym. [ˈʃʊgɚkʌlt]) – amerikańsko grupa rockowo ze Santa Barbara we Kaliforńiji, zouožůno we 1998. We skuod grupy wuažům Tim Pagnotta (gitara a wokal), Airin Older (gitara basowo a wokal), Marko DeSantis (znůny kej Marko 72; gitara) a tyž Kenny Livingston na perkusyji. Mjano skupiny śe wźůnyuo uod grupy lesbijek, kere mjyškouy kole důma Tima, a uůn je zmjanowou Sugar Cult girls.

Popkorn (śl. prażůno kukurzica) to je prażone we srogij tymperaturze we yjlu abo gorkim lufće źorno majsu. Skłodo śe uůno m.in. ze bjołka, skrobje a wody, kery tworzům we ńim "bjylmo". We czaśe podgrzywańo ze źornůw uodparowuje woda, kero zwjynkszo uobjyntość a rozsodzo źorno uod strzodka, a wuůnczas inksze skłodńiki bjelma wypływajům ze źorna a tworzům popkorn. Potym śe uůnygo suszy a nadowo śe do jedzyńo. Popkorn pochodźi ze USA a je zauobycz jedzůny we kinach.

Bůł kandydatym chadecyji na prymjera Polski, nale uodpora doł Józef Piłsudski. Wrogem Korfantygo bůł tyż Michał Grażyński - wojewoda ślůnski ze lot 1926-1939 (np. aże cenzurowoł uůnygo cajtůngi, abo uobwińoł, aże Grażyński uodpowjado za zaszlachtowańy Teofila Kupki we 1920, bez co Mjymce chćoły go wyćepać s terynu plebiscytu).

Prziborze leży ůngyfer 7 kilomyjtrůw na půłnoc uode Łobza, na Łobeskij Wyżce. Na zachůd uod Prziborzo płyńe rzyka Rega, ńydaleko nojduje śe tyż jeźoro Karwowo.

T-commerce to mjano uokreślajůnce realizacyjo transakcyji handlowych bez telewizyjo kablowo lebo satelitarno. Je šyroko užywano, podańy kej e-commerce.

Źeliny (Archaeplastida Adl i in. 2005, downe naukowe mjana: Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae) – eukaryjotyczne a samofutrujůnce uorganizmy, kere wykorzistujům słoneczno ynergijo bez farbujůnce substancyje we proceśe asymilacyji. Trefjajům śe tyż postrzůd źelinůw uorgańizmy cudzofutrujůnce - saprofityczne a pasorzitnicze, nale mo to wtůrny charaktyr. Źeliny sům zbudowane ze kůmůrkůw, kere u wyżyj zorgańizowanych zortůw źelinůw tworzům tkanki a narzůndy, kere dowajům jeim dychać, futrujům je, dowajům wzrastać a śe rozwijać. Źeliny przi udźale chloroplastůw kere majům we śa chlorofil przeprowadzajům terminy fotosyntezy, keryj zapasowym produktym je skrobja. Majům uůne sztajfno, nojczyńśći celulozowo kůmůrkowo śćana. Mogům uůne durś wzrastać uod twůrczyj tkanki, kero poradźi tajlować kůmůrki. Nojczyńśćij źeliny sům trwale przirośńynte do zola. We proceśe ywolucyji doszło do srogij roztůmajtośći formůw źelinůw a jejich przistosowańo do růżnych warůnkůw bytowańo na Źymji.

Hector Zazou (rodz. 11 lipca 1948 we Algeryje, um. 8 wřeśńa 2008 we Paryžu) – francuski kůmpozytor, muzyk a producynt muzyčny. Mjou krojcowane, hišpańsko-francuske pochodzyńy.

Wjynkšość kopji Ńyprawyj Biblije uostoua uod rozu anulowano a wycofano s užywańo, do dźiśej uostouo śe ino 11 ygzymplaři, s čygo jydyn znojduje śe we Uoddźale Kśůnžki Řodkij New York Public Library a prowje ńigdy ńy je udostympńany, a inkšy do śe zobočyć we Muzeům Biblije we Branson, Missouri (USA).

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
Stoczek (tyż: Wyngrowski Stoczek, pol. Stoczek Węgrowski) - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we wyngrowskim kryśe, we gmińe Liw.

Myślibůrz (pol. Myślibórz) - mjasto we Polsce, we zachodńopůmorskim wojewůdztwje, śedźiba myśliborskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Myślibůrz.

Dźyń – czas půmjyndzy wschodym a zachodym Słůńca, roz a kedy godo śe tak tyż na doba, kero mo 24 sztundy. We jednym momynće dźyń je blank na połowje placu Źymji, tam kaj mogebność majům dolećeć słůnyczne průmjyńe.

Prudńik (pol. Prudnik, mjym. Neustadt, Neustadt in Oberschlesien) – mjasto we Polsce, na Gůrnym Ślůnsku, we uopolskim wojewůdztwje, śedźiba prudńickigo krysu a gminu Prudńik.

Cedar Rapids – mjasto we USA, we sztaće Iowa, we hrabstwje Linn. Założůne we 1838 roku. Podug danych na 2010 rok mjyszkało sam 126 326 ludźůw.

Eksperymynt ze kotym ôd Schrödingera to je jedyn z mocy idyjōw przekłŏdaniŏ świata obiektōw nano (we atōmowyj skali) do świata makroskopowygo.

Dżibuti – państwo we wschodńij Africe, rozlygowane nade Adyńskům Zatokům a ćyśńinům Bab al-Mandab. Grańica mo ze Sůmalijům (a gynau ze Sůmalilandym), Etjopijům a Erytryjům. Dowńij bůła to francusko kolůńijo mjanowano Francuske Sůmali a ńyskorzi Francuske Terytoryjům Afarůw a Issůw. Gospodarko uoparto je o usugi hawyn a transzportowe. 80% ludźůw pracuje we bauerstwje. Krej je zoleżny uod mjyndzynarodowyj půmocy. Bezma 97% ludźůw sam wyznowo islam.

Bala, inakšy tyš bal – kulisty předmjot nojčyńśći užywany we roztůmajtych športach. Bale sům zwykle kuliste, nale můgům mjeć inkšy kštout. Wjynkšość bali je elastyčno, a we postřodku nafilowano luftym. Športowcy kopjům bala nůgůma, uodbijajům rynkůma, gowům eli tuowjym. We wjynkšośći ger zespoůwych bala (bal) je překazywano mjyndzy čuůnkůma družyny we celu ůmjyščyńo jeji we toře, košu eli tyž na polu přećiwńika. Ńykere bale sům štajfne a sprynžyste, co pozwalo jejim na uodbijańy śe uod twardych powjyřchńi stouůw eli raketek. Inkše bale sům nafilowane sprynžůnym luftym, co pozwalo na walyńy we uůne s wjelgům śiuům bez ryzyka uraza a posůuańy jejich na sroge uodlyguośći. Cylne šlagńyńće bali (bala) tak, coby zmylić přećiwńika je podstawům sukcesu we kupje grůw.

Klojzdawka – szpas, kery polego na tym coby śe rozfechtować a ńyskorzi klojzdać po lodźe. Můmy klojzdawki naturalne (np. zmarźńůne jeźdźoro) lebo stuczne, ekstra zuůnaczone do klojzdańo.

Ślůnski Chełm (pol. Chełm Śląski, mjym. Groß Chelm) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we bjerůńsko-lyńdźińskim kryśe, śedźiba gminu Ślůnski Chełm. We lotach 1977-1994 przikuplowany ku Myslowicům kej uůnych dźelńica.

Rochester - mjasto we USA, we sztaće Nowy Jork, stolica hrabstwa Monroe. Je rozlygowane nade jeźdźorym Ontario a rzykům Genesee. Fůnguje sam geszeft Eastman Kodaka tyż Xerox.
Wikipedyjo nastała 15 styczńo 2001 goda kej retůngplan szkryflanyj bez fachmůnůw a raźinku uż ńyegzistujůncy Nupedyje. Siela szafarzůno je łůna bez czelodka nůn-profit Fůndacyjo Wikimedja. Wikipedyjo mo nade 10,2 milyjůnůw artiklůw we wszyjstkych godkowych edycyjach, wrachowujůnc do tygo nade 3 mln artiklůw we wersyji angelskij a nade 0,7 mln parolůw we wersyji polskij. Je nade 200 godkowych edycyjůw Wikipedyje, we tymu 32 mo nade 50 tys. parolůw. Wikipedyje polsko a mjymjecko uostały tyż zrychtowane na plaće DVD-ROM. Usůndzo śe tyż zrychtowańe angelski Wikipedyje na plaće DVD abo we wersyji kśůnżkowyj. Uod anfanga istńyńo Wikipedyjo je corozki barzi hyrsko, a Fůndacyjo kero ńům szafarzi wprawjůła we ruch tyż roztoliczne szwesterplana. Wikipedyjo je jydnům s nojczyńśći nawjedzanych neczajtůw, a wjela zajtůw uruchůmjůło jeji mirrory abo forki.

Julian Draxler – (rodz. 20 wrzyśńa 1993 we Gladbeck) – mjymjecki fusbalok grajůncy na pozycyji půmagera. Uod 2001 do 2015 groł lo FC Schalke 04, ńyskorzi przeszoł do VfL Wolfsburg kaj groł we rokach 2015–2017, a ńyskorzi lo Paris Saint-Germain. We 2014 erbnůł ze reprezentacyjům Mjymcůw majstra śwjata.

We rokach 623-658 Łużyca bůła we państwje Samůna, eli pjyrszym znajůmym kraju zachodńich Słowjanůw. Uod VII do VIII stolećo mjyszkały we Łużycy roztomajte plymjůna, kerymi rzůńdźůły sorbske pany. Jedyn ś ńich - Miliduch, prowadźůł we 806 roku wojna ze Frankůma. We IX stoleću Łużyca przinoleżała do Wjelgomorawskigo państwa. Stůn tyn trwoł do roku 907. We 963 uostały słowjańske ludy zdobyte uod Gero, markgrofa Wschodńij Marchije. We roku 1002 Bolesław Chrobry przikuplowoł Łużyca ku Polsce, co uostało zatwjyrdzůne we pokoju we Budźiszyńe (1018). Půźńi nazod nolazła śe we pośadowańu mjymjeckim (pokůj we Budźiszyńe ze 1031 roku, jako tajla Miśńyńskij Marchijeu uod czeskich Luksymburgůw pod fysztym Karlym IV.

W zwjůnzku s tym sukcesym we 1867 roku Twain zostou zaangažowany kej reporter i korespůndynt při grupje amerykańskych turystůw uodbywajůncych rajza do Ojropy na pokuadźe statku Mjasto Kwakrůw. Jygo udźou we wyprawje, kera uodwjydźiua ńymal wšyjstke nojwažńijše historyčńy mjejsca Starygo Kůntynyntu, spůnsorowany bůu bez cajtngi Alta California a New York Tribune. Twain uopisou podrůž we kśiůnžce Prostačkowje za grańicům (The Innocents Abroad, 1869), kera zyskoua dužy rozguos a stoua śe nojbardźij počytnům kśiůnžkům we Americe po Chaupje unkla Toma.

Mona (hišp. Isla de Mona) to je wyspa we archipelagu Portoryko (Wjelge Antyle), třećo pod wzglyndym powjeřchńe po guůwnyj wyspje Portoryko a Vieques. Znajduje śe bezma gynau we postřodku mjyndzy wyspůma Hajiti a Portoryko, we Ćyśńińy Mona. Noležy do Portoryko, państwa stowařyšůnygo s USA. Mo ůng. 11 km na uośi wschůd-zachůd a ůng. 7 km na uośi půunoc-pouedńe. Zajmuje 57 km² placu. Je couko rezerwatym přirody a skiž tygo ńy mo stouych mjyškańcůw. Přebywajům sam ino pracowńiki Dypartamyntu Střodowiska a Surowcůw Naturalnych Portoryko, keryj to inštytucyji podlygo rezerwat.
Założůno uostała we 1893 we Frydku-Mistku (Austryjacki Ślůnsk, dźiśej Czeski Ślůnsk) bez mjymjeckich mjyszkańcůw Ślůnska a Morawije. Beskidenverein budowało turystyczne schrůńiska (pjyrsze na gůrze Jaworowy, a na teryńe, kery je dźiśej tajlům Polski - na Szyńdźelńi), znoczyło cesty lo turystůw a wydawało gůrske cajtůngi (Mitteilungen des Beskidenvereines, sekcyjo we Bjelsku Jahresbericht der Sektion Bielitz-Biala des Beskiden-Vereines, Jahresbericht der Sektion Bielitz-Biala des Beskiden-Vereines), przewodńiki a mapy.

Jurij Aleksiejewicz Gagarin (rus.: Юрий Алексеевич Гагарин, rodz. 9 marca 1934 we Kułszyńy kole Gżatska, um. 27 marca 1968) to bůł sowjecki kosmůnałta, pjyrszy czowjek kery pofurgoł we kosmos. Pochodźił s familije robotniczo-bauerskij. Wybroł karjera pilota, we 1957 ukůńczůł szula lotńiczo we Orenburgu, rok ńyskorzi Akademijo Lotńictwa im. Żukowskigo we Moskwje. We 1960 dostoł śe do grupy 20 pilotůw, kere zaczyńi tryńingi do furgńyńćo we kosmos. 10 kwjetńa 1961 Kůmisyjo Państwowo zdecydowoła, co uůn bydźe pjyrszym kosmůnałtům. Historyczny lot mjoł plac 12 kwjetńa 1961 i trwoł godźina a 48 minut, za tyn czas Gagarin uoblećoł roz doobkoła Źymja. Uostoł bohatyrem narodowym, a ńy poradźyu śe s tům rolům, zaczůn nadużiwać alkoholu a zolyćić s myngům babůw uoroz. Zginył we ńywyjośńůnych uokolicznośćach we katastrofje fligra Mig-15 kole mjasta Kirżacz. Jygo mjano dano mjastu kole kerygo bůł rodzůny - Gżatsk, terozki Gagarin.

Uogůlno powjeřchńa wysp pouožůnych na Uoceańy Atlantyckym to 8,6 mln km². Wjynkše wyspy a archipelagi: Grynlandja, Wyspy Brytyjske, Islandja, Źymja Baffina, Nowo Fůndlandja, Wjelge a Moue Antyle, Bahamy, Azory, Wyspy Kanaryjske a Wyspy Źelůnygo Přilůndka.

Libourne - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Gironde. Mo 20,63 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 24 595 ludźůw.

Etjopijo (Federalno Dymokratyčno Republika Etjopije, amh.: ኢትዮጵያ, ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) dowńij Abisyńijo – państwo pouožůne we wschodńij Africe. Uod pouedńo grańičy s Kyńjům, na zachodźe s Sudanym, na wschodźe s Džibuti i Sůmalijům, a na půunocnym wschodźe s Erytryjům.

Euratsfeld - targowy gmin we Austriji, we landźe Dolno Austrijo, we kryśe Amstetten. Mo 30,45 km² wjyrchu a podug danych ze 2017 roku půmjyszkiwało sam 2620 ludźůw.

Poczůnki Interneca wjůnżům śe s powstańym Internecu ARPANET a śyngajům kůńca lot 60. XX wjeku, gdy amerikańsko firma RAND Corporation prowadźiła badańo studyjne nad możliwośćůma dowodzyńo i łůncznośći we warůnkach wojny nuklearnyj. Na podstawje jeji raportůw podjynto prace projektowe nad skůnstruowańym neca kůmputerowego kery by můg fůnkcjůnować půmimo zńiszczyńo jygo tajli.

Letńi czas to je lokalny czas, kery jaki krej przijmuje na jaki uokres we roku, zauobycz růżńi śe uůn uo godźina uod sztandardowego czasu gyograficznygo. Wkludzyńe czasu letńigo mo za cweka coby szporobliwjej korzistać ze słůnecznygo śwotła a dopasować czas do godźinůw aktywnośći czowjeka. We angelskij godce mjanuje śe go DST uod Daylight Saving Time – „czas szporowańo słůnecznygo śwjotła”.
Land, tyż Bundesland – tajlowo suwerynne kreje wprowadzůne we Mjymcach a Austryji. Mjymcy kuplůjům śe ze 16 landůw, zaś Austryjo ze 9. Ńy sům to jednostki ferwaltůngowygo tajlůngu we tych państwach, atoli jich plac moge śa pokrywać ze jednostkům ferwaltůngu federalnygo.

Rozrůżńo śe 6 grup yntek wykůnywanych we trzech sztelůngach. Uo wyńiku decyduje uocyna poprownośći yntki bez syńdźůw a wspůłczyńńik jeji trudnośći. Uod 1899 uodbywajům śe we tej kůnkuryncyji mistrzostwa Ojropy, uod 1904 yntki do wody sům dyscyplinům uolimpijskům, uod 1973 rozgrywane sům mistrzostwa śwjata.

Oberreidenbach je gmin we Mjymcach, we landźe Nadryńijo-Palatynat, we kryśe Birkenfeld. Mo 10,93 km² wjyrchu a na 31.12.2009 půmjyszkiwoło sam 599 ludźůw.

Szopjyńicy (pol. Szopienice, mjym. Schoppinitz) – tajla ferwaltůngowyj dźelńicy Katowicůw Szopjyńicy-Burowjec, kero uobejmuje downe Szopjyńicy a Roźdźyń. Je rozlygowano mjyndzy Zowodźym a Myslowicůma, nad rzykům Rawům. We lotach 1947-1959 bůło to samostatne mjasto, ńyskorzi włůnczůne do Katowicůw. Je sam srogo industryjo, m.in. Hůta Ńyżeloznych Metalůw "Szopjyńicy" a zakłody Unilever Polska S.A, kaj je produkowano margarina a kistowany tyj.

Grainet – gmin we Mjymcach, we landźe Bajery, we kryśe Freyung-Grafenau. Mo 36,16 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 2430 ludźůw.

S anfanga půmjyszkiwano bez Indjanerůw, ńyskorzi kolůńijo Francyji a Wjelgij Brytańiji, ńypodległość dostoła we rocznica uoddekńyńćo bez Kolůmba.

Żandowice(pol. Żędowice, mjym., Sandowitz) - wieś na Ślōnsku we Polsce, we wojewůctwie uopolskim, powjecie szczeleckim, a we gminie Zouwadzke.

Niccolò Machiavelli, połne mjano Niccolò di Bernardo dei Machiavelli (rodz. 3 maja 1469 we Floryncyji, um. 21 czyrwca 1527 tyż tam) – filozof, społeczny a polityczny pisorz, dyplůmat. Je nojbarzi znůmy ze traktatu "Il principe" ("Fyszt"), napisanygo 1516 a wydanygo we 1532, we kerym podowoł kńify kej porzůmńy sprawować władza. Uod uůnygo drugigo mjana powstoł termin "makjawelizm". We 1559 jygo dźeła trafjůły na kośćelny Indeks Zakozanych Kśůnżkůw.

Skupina powstoła we 1998 roku we Katowicach s ińicyjotywy rapera Wojciecha "Fokusa" Alszera (szl. Adalbert Alszer), kery do wspůłprocy zaprosił Sebastiana "Rahim Salberta (szl. Baścik Salbert) - bůłego człvnka zespołu 3xKlan. Trzećym człůnkem zespołu bůł Piotr "Magik" Łuszcz (szl. Pyjter Uszcz),kery dowńij noleżoł do Kaliber 44. Piyrwsze teksty bůły łonaczone we Paźdźerńiku 1998 roku. Gibko łoboczyli ich wytwůrnijo R.R.X. Jednokże zyrwoli umowa, potym dołaczyli do Gigant Records. We 2000 pojecholi do Mjymcůw wyrychtowac singiel "2 kilo" ze Mjymcami. 18 grudńa tygo roku wydano płyta "Kinematografia". 8 dni potym, (26 grudńa) Magik umrzył, popołńił samobůjstwo wyskakujůnc ze uokna uo 6:15. Skupińe wzrosła popularnosc. We 2002 roku wydano uostana płyta - "Archiwum kinematografi". 21 marca 2003 we Katowicach zorganizowano koncyrt a bůł to szlus tygo zespołu. We 2004 powstoł Pokahontaz ze Fokusem a Rahimem.

Po 1918 Beskidenverein dźołało uosobno we Polsce a Czechosłowacyje. Kůńec uorgańizacyje to 1945, kedy polsko władza rozwjůnzała BV, a człůnki citnyli, abo zostali wywjeźyńi dů Mjymjcůw.