Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Il Piemont enserra blers stgazis d’art e da cultura. Tar ils bajetgs ils pli enconuschents tutgan ils edifizis da represchentaziun a Turin (Palazzo Reale, Palazzo Madama e la baselgia San Lorenzo). A Stupinigi sa chatta il chastè da recreaziun Palazzina di Caccia. Il Sacro Monte di Varallo datescha da la renaschientscha tardiva. Impurtantas perditgas dal temp medieval furman l’abazia da Staffarda e la fortezza da Manta. Dal temp romanic dateschan la claustra San Giulio sin l’insla San Giulio en il Lai d’Orta. Ina da las attracziuns dal Lago Maggiore furman las Inslas Borromeicas, en spezial l’Isola Bella cun ses palaz baroc e cun il parc botanic.

Ils 27 da schaner 1302 è Dante vegnì sentenzià en absenza tar in chasti pecuniar e tar l’exclusiun da tut ils uffizis publics. Damai ch’el è sa trategnì en il lontan e n’ha betg pajà la multa, è ses possess en la citad vegnì confiscà. Il mars 1302 è Dante vegnì sentenzià ensemen cun 14 ulteriurs ‹alvs› a la mort sin il stgandler per il cas ch’el returnass en la citad u vegniss arrestà utrò. Sia dunna n’al è betg suandada en l’exil, entant ch’ils figls han stuì bandunar la citad en la vegliadetgna da 13 onns.

La Plaiv è ina regiun dal chantun Grischun en il nordost da l'Engiadin'Ota tranter La Punt-Chamues-ch e S-chanf. Il num La Plaiv s'explitgescha cunqaui che la cuntrada è pli u main congruenta cun l'anteriura plaiv da Zuoz cun la baselgia da San Luzi en il center.

Ultra da quai offra la Scola chantunala ina maturitad bilingua en las variantas talian/tudestg per scolaras e scolars da lingua taliana e tudestg/talian per scolaras e scolars da lingua tudestga. Plinavant vegnan plirs roms d'accent instruids per englais.

Hermann Timm: Die heilige Revolution. Das religiöse Totalitätskonzept der Frühromantik. Schleiermacher – Novalis – Friedrich Schlegel. Francfurt a.M. 1978.

Schelling suonda a moda critica las expectoraziuns da Fichte areguard la teoria da la scienza. La natira ed il spiert furman in’unitad; ellas èn la revelaziun dal medem princip, da l’‹olma dal mund›. Tut quai che sa chatta en il mund è animà. L’art è la cumposiziun la pli elevada da tut il terrester.
• La davosa catscha, novelletta, Il Pelegrin, 1923 • La guarida della Piora, Glogn igl emprem, 1927 • In contract de maridaglia avon 100 onns, skizza, Glogn ils dus, 1928 • Regurdientschas, Glogn ils dus, 1928 • Ils ménders de Runcaniglia, Glogn ils treis, 1929 • Protecziun, noveletta imitada, Glogn ils quater, 1929 • Ina fiera de Ligiaun, Glogn ils quater, 1930 • „Mumma, eis ti lu era veglia sco la tatta?" novelletta, Glogn ils tschun, 1931 • Las tschuttas ded aur, historietta imitada, Glogn ils tschun 1931 • In stroli de maseinas, skizza humoristica, Glogn ils tschun, 1931 • Il perschunier franzos a Faltscharidas, Glogn ils sis, 1932 • Tiara moribunda, novelletta humoristica, Glogn ils otg, 1934 • Il taur dil Toni Tin, novelletta humoristica, Glogn ils otg, 1934 • Veritablas tschaguolas, raquintaziun humoristica, Glogn ils otg, 1934 • Il cularin de Nossadunna della Glisch, novella, Glogn ils nov, 1935 • Tener ora igl ogn historietta, Glogn ils nov, 1935 • Sur Tin Maculin de Runcalin, novelletta, Glogn ils diesch, 1937 • La sort de Gion Gelli Casaulta, novella historica, Glogn ils dudisch, 1938 • Quel de negin, novella, Glogn ils 13., 1939 • La miur che era ida ad alp, novella, Glogn ils 14., 1940 • Brulf, novella, Glogn ils 16., 1942 • Il tscheiver de Medel, skizza poetica, Glogn ils 19., 1945 • Toni Stin,novellaSpazi, Glogn ils 19., 1945 • Enzacontas historiettas ord la Foppa, Glogn ils 20., 1946 • Tina, schar encrescher? Purtass neu! OSG, 1947 • Spel dutg de schuar, novella, Glogn ils 22., 1948

Il Piemont u – pli da vegl – Piemunt (talian Piemonte: ‹al pe dals culms›) è ina regiun situada en il nordvest da l’Italia. Suenter la Sicilia furma il Piemont la regiun la pli gronda da l’Italia. Ella cumpiglia otg provinzas (Alessandria, Asti, Biella, Cuneo, Novara, Turin, Verbano-Cusio-Ossola e Vercelli); lieu principal è Turin.

En la part tudestga da l’Imperi èn ils anteriurs deputads dal cussegl da l’imperi sa constituids la fin october 1918 sco assamblea naziunala. L’entschatta november ha l’imperatur empruvà d’integrar questa nova forza politica en las contractivas d’armistizi. Ma la finala ha l’imperatur stuì suttascriver sulet l’armistizi. Quai ha impedì che negoziaders civils vegnian diffamads pli tard sco traditurs, sco quai che l’ala dretga dueva far pli tard en Germania. Ils 12 da november 1918 ha l’assamblea naziunala decidì ch’il nov stadi (cun il num Deutschösterreich) duaja esser ina republica democratica e far part da la republica tudestga.

Suenter dis plein fom, tema, seschignems e reconciliaziuns contonschan els dus finalmein la Svizra. Kauer ei puspei cheu mo tgei duei el pomai far cun in buob? Pertgirar el.
L'eroport da Tan Son Nhat ha ses origins a l'entschatta dals onns 1930, cura che l'administraziun coloniala franzosa ha bejagià ina pitschna plazza aviatica cun ina pista da partenza ed atterrament betg francada, ch'aveva num Son Nhut Airfield tenor il vitg vischin Tân Sơn Nhất u Tân Sơn Nhứt. Cun il sustegn da l'Agid per l'exteriur dals USA han ins bajegià mez 1956 ina pista da partenza cun 2190 meters lunghezza; da quai è sa sviluppà l'eroport internaziunal dal Vietnam dal Sid. Durant la Guerra dal Vietnam era la Tan Son Nhut Air Base in punct da colliament impurtant tant per il Stadis Unids sco per l'Aviatica militara dal Vietnam dal Sid (VNAF). Avant il 1975 era l'eroport da Tan Son Nhat in dals puncts da sustegn aviatics ils pli frequentads dal mund.

Valragn (tudestg Hinterrhein) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Valragn dal district Rain Posteriur.

Il prim da favrer 1933 ha Hindenburg schlià il Reichstag e fixà novas elecziuns. Cun in’ordinaziun dal president dals 4 da favrer «per proteger il pievel tudestg» è la KPD vegnida scumandada ed èn vegnidas relaschadas emprimas ordinaziuns d’urgenza ch’eran surtut drizzadas cunter communists e socialists; ultra da quai è la libertad da pressa, d’opiniun e da reuniun vegnida restrenschida. Suenter l’Incendi dal Reichstag ils 27 da favrer 1933 ha Hindenburg relaschà in’ulteriura ordinaziun «per la protecziun dal pievel e dal stadi» ch’ha anc limità pli ferm quests dretgs fundamentals ch’eran fixads en la Constituziun da Weimar.

In simpel return al stadi natiral excluda Rousseau explicitamain, e quai cumbain che blers critichers, e surtut Voltaire, al han reproschà d’avair cusseglià da far quest pass. En ina brev a Rousseau scriva Voltaire cun tun beffegiant:

Venderdi Sench (per rumauntsch grischun Venderdi Sontg) es il di festel cur cha'ls cristiauns s'algordan da la mort da Gesu Crist sülla crusch.
Ses successur Franz von Papen ha immediat supplitgà Hindenburg da dissolver il parlament. El sa stentava da gudagnar il sustegn dals naziunalsocialists ed ha perquai revocà il scumond da la SA e da la SS. Hitler sez aveva bain pers l’elecziun sco president da l’imperi, ma cuntanschì in grond success areguard sia popularitad. A chaschun da la proxima elecziun en il Reichstag, ils 31 da fanadur 1932, ha la NSDAP obtegnì 230 mandat e furmava uschia la pli ferma fracziun entaifer il parlament. Igl è quai stà per la NSDAP il pli aut resultat ch’ella ha cuntanschì en rom dad elecziuns democraticas. Hitler vuleva vegnir elegì da Hindenburg sco chancelier; il post dal vicechancelier ch’al è vegnì offert ha el refusà. Damai ch’ils communists avevan cuntanschì a medem temp 89 mandats, furmavan las duas partidas d’ala extremas ina maioritad negativa che rendeva nunpussaivla tutta lavur parlamentara. Suenter in votum da disfidanza cunter sia persuna ha von Papen – a basa d’ina ordra da Hindenburg ch’era vegnida semtgada a quel – puspè schlià il Reichstag ch’era apaina vegnì elegì. Gia ils 20 da fanadur aveva el relaschà la regenza da la Prussia che valeva sco davosa bastiun da la Republica. Sco pretext per quest «culp cunter la Prussia» che vegn savens resguardà sco culp da stadi, ha el allegà la disditga presumtiva da la polizia prussiana a chaschun da la «Dumengia da sang d’Altona» (cumbats sin via violents tranter ils communists e la SA ch’era puspè vegnida lubida da von Papen).

L’avantatg tar ina maturitad bilingua è ch’ins retschaiva in attest da scola media cun duas linguas. Il chantun e la confederaziun avessan da resguardar sco emprim, cura ch’els pledeschan insatgi per ina nova plazza, las persunas che san pliras linguas naziunalas.

Dürant la construcziun dal traget da la viafier a partir dal 1909 as faiva cun dret pissers scha la gallaria Craista (500 meters) be suot la staziun d’Ardez pudess tocker il cuvel, pustüt perquai chi nun as cugnuschaiva las dimensiuns dal cuvel quella jada.

Tina-Dora havess aschi bugen ina sora e perquei metta ella graun sin lautget per carmalar la cigogna. Pli tard ei il graun aunc adina leu ed ella ha buca pli bugen igl utschi. Tina-Dora ha marveglias tgei che secatta en la tastga dalla spindrera, dall’onda Barla. Ella sedamonda nua che onda Barla pren ils pops ni danunder ch’ella cumpra els. Las marveglias meinan ella en la combra dall’onda Barla. Ella peglia tanienta tema cura ch’ella anfla ina forsch en la tastga che tut croda per tiara. Barla vegn en combra, ella ei vila-da. L’onda pren la matta cun ella en cuschina nua ch’ellas train en ina mascra e Barla sterili-sescha puspei ils requisits da spindrera. Ella declara tut alla mattatscha. En quei mument sto Barla ir tier la mumma da Tina-Dora perquei ch’ella survegn in affon. Tina-Dora stat aunc gitg en cuschina e ponderescha digl udiu.
Ils commembers da la NSDAP han da l’entschatta ennà appartegnì als adversaris ils pli fervents da la republica, cumbain ch’era els empruvavan da gudagnar electurs en rom da quella. L’emprim n’èsi betg reussì a la partida d’extrema dretga da sa far valair sco vusch principala entaifer ils circuls da tenuta antidemocratica. Ma ella ha profità da la refusa generala dal Contract da Versailles per disfamar publicamain ils uschenumnads «malfatschents dal november». Sco l’extrema dretga en general drizzava er la NSDAP sias calumnias surtut cunter ils manaders da la SPD (Friedrich Ebert, Philipp Scheidemann). A quels saja la pussanza quasi «dada giu da tschiel» il 1918 e facticamain na sajan els nagut auter che gidanters ch’accumpleschian ils giavischs da las pussanzas victuras da l’Emprima Guerra mundiala. La Republica da Weimar ha la NSDAP disfamà sco apparientscha temporara, la numnond plain spretsch «il temp dal sistem». Questa propaganda è anc vegnida favurisada tras las pretensiuns da reparaziun dals Alliads.

Durant la Guerra da trent’onns (1618–1648) è er il Grischun stà involvì en ils scumbigls da la politica europeica; la posiziun pro-austriaca respectivamain pro-franzosa avess bunamain spartì il stadi. Sco ‹spendrader› dal Grischun en quest grev temp vala – almain tenor l’istoriografia naziunala – il reverenda e manader militar Gieri Genatsch.

Preparaziuns da guerra n’han a l’entschatta giugà envers la publicitad nagina rolla centrala sco mesiras per vivifitgar la conjunctura. Pli evidentas eran per exempel mesiras da la politica da populaziun sco l’emprest da lètg: A chaschun dal matrimoni survegniva in pèr in emprest da milli marcs, sche la dunna sortiva durablamain da la vita professiunala. Ina rolla han er giugà pass dictatorics sco la dissoluziun dals sindicats u l’assassinat dal schef da stab da la SA Ernst Röhm ch’era da tenuta antichapitalistica e che dumandava suenter ina revoluziun sociala tenor il program da 25 puncts.

La vischnanca furma ensemen cun quella da Soubey la regiun dal Clos du Doubs. Lezza furma in'‹enclava› svizra sin la riva dretga dal Doubs. Questa regiun, che cunsista dals vitgs d'Epiquerez, Epauvillers e Montenol, è savens vegnì considerà sco enclava, damai ch'il dumber da punts sur il Doubs e lur ladezza èn ditg stads insuffizients.

antropologic-cultural: las linguas che sa basan sin l’ierta grecoromana e cristiana; questa definiziun excluda per ordinari las linguas slavas che vegnan scrittas cun alfabet cirillic (Russia, Bielorussia, Ucraina, Bulgaria, Macedonia).
En la Spagna, il Portugal ed a Napoli èn las veglias dinastias puspè vegnidas a la pussanza. Il medem vala per la Sardegna ch’ha survegnì enavos la Savoia, il Piemunt e Nizza e supplementarmain Genua. Er il stadi pontifical è vegnì restaurà ed ha survegnì enavos la gronda part da ses anteriur territori. Per ils stadis talians aveva Metternich en mira ina lia – cumparegliabla a la Confederaziun tudestga – sut la direcziun da l’Austria. Envers l’imperatur Franz I ed ils prinzis talians n’è el però betg reussì cun quest’idea. Tras quai e perquai che l’Austria aveva pudì extender marcantamain ses domini en l’Italia dal Nord, è l’Italia restada dividida e sia unificaziun ad in stadi naziunal è stada bloccada sur decennis.

A Paris è Rousseau sa tegnì sur l’aua cun entrar en il servetsch d’in giuven Svizzer. Suenter avair intervegnì che Madame de Warens sa trategnia puspè en la Savoia, questa giada a Chambéry, è el returnà tar sia «Maman» sco ch’el la numnava (ma ch’era be tredesch onns pli veglia ch’el). Ella al ha prendì si questa giada sco mamma nutridra ed al ha intermedià ina plazza sco scriptur en l’uffizi da cataster. Ma gia suenter otg mais, l’onn 1732, ha el puspè bandunà questa plazza ed ha cumenzà a lavurar sco magister da musica.

Fin uss han gì lieu duas giadas gieus olimpics en l’Austria, numnadamain il 1964 ed il 1976 ils Gieus olimpics d’enviern ad Innsbruck. Il 2008 ha l’Austria realisà communablamain cun la Svizra il Campiunadi europeic da ballape. Il final ha gì lieu a Vienna.

Er il motiv da la notg era fitg derasà en la romantica, represchentava el gea fitg bain l’uniun da las impressiuns sensualas che vegniva propagada dals romantichers (cf. p.ex. l’enconuschenta poesia ‹Mondnacht› dad Eichendorff u la poesia ‹Ritt im Mondschein› dad Achim von Arnim, nua ch’il motiv da la notg sa collia cun quel da l’amur).

Las cundiziuns dal Contract da pasch da Versaille e sias pretensiuns da reparaziun, las qualas las pussanzas victuras da l’Entente han adossà a las forzas democraticas en Germania; en connex cun quellas stattan er l’Occupaziun da la regiun da la Ruhr, il Plan da Dawes ed il Plan da Young.
La romantica è in’epoca istoric-culturala ch’ha durà da la fin dal 18avel tschientaner fin viaden en il 19avel tschientaner e ch’è s’exprimida surtut sin ils champs da l’art figurativ, da la litteratura e da la musica. Entaifer la litteratura da la romantica (ca. 1795–1848) differenziesch ins – surtut en Germania – tranter la romantica tempriva u romantica pli veglia (fin il 1804), la romantica pli giuvna (fin il 1815) e la romantica tardiva (fin il 1848). En la pictura ha la romantica tardiva durà fin la fin dal 19avel tschientaner, en la musica fin l’entschatta dal 20avel tschientaner (Gustav Mahler, Richard Strauss). Quest artitgel da survista sa deditgescha surtut als tratgs generals da l’epoca ed approfundescha aspects da la litteratura cun dar in sguard spezial a la romantica tudestga.

Cun radund 74 000 pernottaziuns en la hotellaria (2006) tutga Savognin tar las destinaziuns mediocras. La chapitala sursetra ha però ina ferma parahotellaria e sa profilescha sco destinaziun per famiglias. La regiun da skis ha 80 km pistas e s’eleva da 1200 m s.m. fin 2713 m s.m. (Piz Cartas).

Las singulas professiuns èn vegnidas reunidas en organisaziuns naziunalsocialisticas sco la Federaziun tudestga dals manischunzs, la Federaziun da la magistraglia imperiala u la Federaziun da medis tudestga.

Nagin auter poet avant e suenter Dante è vegnì commentà uschè savens, uschè vast e cun tala erudiziun; quai ha gia cumenzà curt suenter sia mort en furma da glossaris e commentaris da la ‹Commedia›. Er ses agens figls ed a partir da la mesadad dal 14avel tschientaner Giovanni Boccaccio han attribuì a quest svilup. L’umanissem e la renaschientscha ch’èn sa furmads da quel temp han per part crititgà l’ovra da Dante e per part admirà ella sco anticipaziun (per part be presumtiva) da lur atgnas ideas centralas.

Il num tradiziunal da la vischnanca è Tegersche u Tegerschen; la vischnanca vegniva per l'emprima giada menziunada sco Tegerascai (837). Il num Degersheim (che è ussa il num uffizial) è ina adattaziun da quest num Tegerschen.

Deta ei ina dunna veglia e malsauna. Mintga gi sto ella prender daguots pil cor. Mo il patratg ch’ella astgi buca schar anavos siu fegl Gieriet tut persuls, dat ad ella la forza da surviver. Schegie che Gieriet ha gia 40 onns stat el aunc adina tier sia mum¬ma e lavura nuot. Deta viseta il plevon Giacun e svida siu cor. La dunna dil plevon smarveglia, con gronda che la carezia d’ina mumma sa esser. Gronda avunda per surventscher malsogna e mort. Scolast Geli ei alla tscherca da cantadurs per la fiasta da cant, Gieriet duei era separticipar. La proxima sonda semtga mumma Deta tut per siu fegl per ir a cantar e Gieriet va per l’emprema gada dapi plirs onns puspei en cumpignia. Deta selegra fetg che Gieriet va ussa mintga sera a cantar ed ella survegn nova speronza. Cuort avon la fiasta vegn Gieriet eligius sco bandierel dil chor da Cabiena. La sera da fias¬ta ei Gieri buca pli turnaus – el ei ius a mat-tauns. La stad marida Gieriet. Deta ha contonschiu sia finamira che Gieriet ei buca pli sulets ed in’jamna suenter miera ella.
La varianta che dueva la finala vegnir realisada, ha furmà la Confederaziun tudestga da stadis suverans sut il presidi da l’Austria. Sco constituziun è vegnida relaschada l’Acta federala tudestga, e quai ils 8 da zercladur 1815, pia in di avant che l’Acta dal Congress da Vienna vegnia segnada. Ils emprims indesch artitgels da l’Acta federala èn er vegnids integrads en l’Acta da Congress per als suttametter apparentamain a la protecziun resp. a la garanzia da las pussanzas victuras. A l’idea d’ina ferma executiva han ins renunzià; medemamain a quella d’ina dretgira federala superiura. Da las ponderaziuns da partenza è però sa mantegnida la determinaziun ch’ils singuls commembers dal stadi federativ hajan da dar a sasez ina constituziun. In grond dumber da stadis ha realisà questa disposiziun entaifer curt temp. Ma precis las duas pussanzas grondas entaifer la Confederaziun tudestga, la Prussia e la Russia, n’han disponì fin il 1848 da nagina constituziun scritta.

Ils pajais che sa chattan sin la riva da la Mar Naira èn l'Egipta, l'Israel, la Jordania, il Sudan, l'Eritrea, l'Arabia Saudita, il Jemen, la Somalia ed il Dschibuti.

Winfried Böhm: Göttliche Gnade und Erziehung. Ein Problemaufriss im Anschluss an Augustinus, Rousseau und Maria Montessori (datoteca PDF; 133 kB).

Il problem che la democrazia è vegnida flaivlentada cuntinuadamain tras in sistem presidial ch’ha pudì trair a niz deficits da construcziun da la Republica da Weimar (sco il paragraf d’ordinaziuns d’urgenza 48) e ch’ha uschia manà a la pussanza ils naziunalsocialists.

Cun tocs scrits e cumponids sezs, ha Rousseau inizià dus dals pli impurtants geners da teater ‹burgais› dal 19avel tschientaner. L’intermezzo ‹Le Devin du village› (1752) – che Rousseau ha sustegnì publicisticamain tras sia ‹Lettre sur la musique française› (1753) – stat al cumenzament da l’opéra comique e cun il melodrama ‹Pygmalion› (1770, musica da Coignet) ha el fundà il melodrama teatral. Cun ses lexicon da musica ‹Dictionnaire de musique‹ (1767) è Rousseau ultra da quai daventà in dals estetichers dal 18avel tschientaner che vegnan citads il pli savens.

Cun revocar las conquistas da la Frantscha revoluziunara e napoleonica aveva il Congress cuntanschì sia finamira principala. Sin donn e cust da la Frantscha e da la Pologna, ch’è vegnida sutdividida in’ulteriura giada, èn vegnidas rinforzadas las pussanzas grondas Prussia, Austria e Russia. Ensemen cun la Gronda Britannia e la Frantscha – ch’era bain vegnida victorisada, ma puspè recepida en il concert da las pussanzas grondas – è sa furmà uschia il sistem da la pentarchia ch’era orientà ad equilibrar la repartiziun da la pussanza.

Cun quai ha Paltoga ‹ertà› da Kasakowo ses status sco center administrativ da la vischnanca rurala da Kasakowo (Сельское поселение Казаковское, Selskoje posselenije Kasakowskoje) ed ses code d'OKATO (in code da classificaziun sumegliant al numer UST/BFS en Svizra).
L'ediziun rumantsch-tudestga è vegnida cumplettada da ses figl, il reverenda Emil Pallioppi, e publitgada il 1895 en ina furma fermamain reducida ed adaptada al diever pratic e betg als basegns da la scienza. Il 1902 è cumparida l'ediziun tudestg-rumantscha. Mintga ediziun cumpiglia bunamain 900 paginas. In'ulteriura ovra cumplessiva, Orts- und Eigennamen Rätiens, è restà manuscrit.

L'auter di ha Maria decidì da screiver cun la maschina ed ha alura mussà a Tieni co scriver. Sil suenter e Maria ida ora en cuschina e cura ch'ella e turnada era Tieni vida scriver cun la maschina da scriver. El haveva scret: "Chara Maria, perduna!".

Vers la fin da l’onn han er truppas russas puspè cumenzà a prender part dals cumbats. Suenter intginas battaglias pli pitschnas e l’entschatta andetga da l’enviern èn las truppas fruntadas ina sin l’autra en la part meridiunala da la Prussia da l’Ost. Ils territoris che la Prussia aveva incorporà a chaschun da la segunda e terza partiziun da la Pologna aveva quella puspè pers en rom da la sullevaziun polacca dal november 1806. En questas regiuns ha Napoleun incità d’eriger in nov stadi munì cun atgnas truppas; a partir dal 1807 èn quellas sa participadas sut commando franzos als cumbats cunter la Prussia.

Baldur Panzer: Gemeinsamkeiten und Unterschiede im Wortschatz europäischer Sprachen. En: Werner Besch et al. (ed.): Sprachgeschichte. Tom 2, Lang, Francfurt (Main) 2000, p. 1123–1136.

L’istorgia dal Grischun tracta ils eveniments istorics ch’han gì lieu entaifer l’intschess dal chantun Grischun dad oz ed en ils territoris d’influenza da las furmas d’organisaziun statala precedentas. En successiun cronologica èn quai: la Raetia Curiensis, la Currezia medievala, la Republica da las Trais Lias, il chantun Rezia ed il chantun Grischun (a partir dal 1803).

Fuond sa chatta en la cuntrada Oberes Gericht, la part sisum da la Val da l'En tirolaisa, en vischinanza dals cunfins cun la Svizra e l'Italia. Sper la punt da Kajetan sa spartan las vias per Spiss e vinavant a Samignun sco era per Danuder ed al pass dal Raisch.

Presidenza en uffizi (che furma ensemen cun l’anteriura presidenza e cun la presidenza futura l’uschenumnada troika); ella vegn sustegnida dal secretari general. Il presidi mida mintg’onn. Sco parsura è mintgamai en uffizi il minister da l’exteriur dal stadi respectiv. La Svizra ha presidià l’OSCE il 1996 (Flavio Cotti) ed il 2014 (Didier Burkhalter).

A la constituziun scientifica da la filologia e perscrutaziun da Dante han attribuì dapi il 19avel tschientaner scienziads da divers pajais (t.a. tudestgs, englais ed en l’ultim temp er americans). La perscrutaziun ha pudì sclerir bleras malchapientschas, ha però er tradì in u l’autra pregiudizi da derivanza betg scientifica. Cun consultar litteratura secundara davart Dante èsi perquai inditgà d’esser precaut e d’avrir ils egls en ina moda sco che quai na fiss forsa betg il cas tar in auter autur dal temp medieval che n’è betg vegnì interpretà e commentà cun la medema intensitad.

Fatgs historics: 1914-1918: 1. uiara mundiala; Signur Patzig sto ir el survetsch militar, las dunnas han stuiu surprender la lavur dils umens
La politica dal stadi corporativ sa stentava da preschentar l’Austria sco ‹meglier stadi tudestg› che la Germania. E propi sa preschenta l’Austria da quel temp sco dictatura bler pli moderada. Numerusas persunas che vegnivan persequitadas en Germania tras ils naziunalsocialists, en spezial acturs e scripturs, èn emigrads il 1934–1938 en l’Austria. Vers anora copiava il reschim elements dal faschissem talian e dal naziunalsocialissem tudestg: paradas pompusas, l’organisaziun unitara Vaterländische Front, il princip dal manader carismatic, il scumond da partidas concurrentas.

Il Chanal Rain-Main-Danubi, construì tranter il 1960 ed il 1992, collia la Mar dal Nord (Rotterdam) cun la Mar Naira (Constanța, Rumenia). Quest chanal ha augmentà fermamain il traffic da martganzia sin questa via d’aua la pli directa tras l’Europa. Per gronda part vegnan transportads materials sco glera, metal u charvun.

Cun la proclamaziun da la Republica Taliana l’onn 1946 ha la chasa savoiarda stuì abditgar. La constituziun taliana dal 1948 ha inizià in’emprima fasa da decentralisaziun. L’onn 1948 ha la Val d’Aosta obtegnì il statut d’autonomia. La regiun Piemont dad oz è naschida pir ils onns 1970. Durant ils radund tschient onns precedents aveva il sistem administrativ talian tenor model savoiard betg enconuschì ina unitad administrativa cun quel num.

El temps dall’ Uiara da trenta onns (1618-1648) ein ils pass grischuns vegni strategicamein pli impurtonts, sur quels menavan numnadamein las pli cuortas vias denter il marcau da Milaun ch’ era occupaus dils Spagnols e dils da Habsburg ed il Tirol. Entras quei han era ils Franzos sco inimitgs dils Spagnols mussau interess per ils pass grischuns. Las partidas che menavan l’ uiarra s’ interessavan era adina dapli per la Vuclina. Tras quella tiara ch’ era sutamessa al Grischun menavan las pli cuortas e cumadeivlas vias denter il Tirol (Austiacs ed ils da Habsburg) e Milaun (Spagnols ed ils da Habsburg).

Il chantun vegni crea en 1798 cun las fusiuns dal chantun Glaruna e da plirs vitgs dals chantuns (Sviz e Turitg, che eran chantuns en la Vegla Confederaziun Svizra. Il chantun vegni separa en ils chantuns Glaruna, Sviz e Son Gagl en l'onn 1803.

Durant la romantica vegnan edidas per l’emprima giada collecziuns d’uschenumnada poesia populara. Enconuschents exempels da l’intschess tudestg furman las paraulas da Grimm u la rimnada da chanzuns ‹Des Knaben Wunderhorn›. Ma gia curt suenter che quellas èn cumparidas, è vegnida crititgada l’elavuraziun litterara, pia quasi il tractament posteriur dal material popular tras ils editurs. Quels avevan laschà lunsch davos els lur rolla sco cronists, uschia che las collecziuns da texts sa chattan pli datiers da las paraulas d’autur e da la lirica da lur contemporans che quai ch’igl era atgnamain intendì.
Gia en il testament da Tello dal 765 è il lieu menziunà cun il num Valendano. En il 12avel tschientaner è menziunà la famiglia aristocratica von Valendas che serviva a differents baruns. Suenter han ils conts von Werdenberg surpiglià lur possess. L'onn 1526 èn ils abitants sa cumprads liber e l'onn 1529 han els er acquistà il chastè da Valendau che suenter gieva en ruina. Durant il temp da la Republica helvetica appartegnava il lieu al district dal Glogn en il chantun Rezia.

Il district da la Sarine s'extenda en la Bassa friburgaisa lung il curs mesaun dal flum Sarine, ch'al dat ses num. La Sarine sorta dal Lai da Schiffenen en il nord, cula tras il district, passa la citad da Friburg e sbucca en il Lai da la Gruyère en il sid. Omadus lais èn lais da fermada.

Caselle Landi cunfina cun la vischnancas da Castelnuovo Bocca d'Adda, Corno Giovine, Cornovecchio, Meleti, Santo Stefano Lodigiano ch'appartegnan medemamain a la provinza da Lodi sco era cun las vischnancas da Caorso e Piacenza en la provinza da Piacenza.

Reeregids sco stadis suverans èn vegnids l’anteriur Electurat Braunschweig-Lüneburg (uss Reginavel da Hannover, en uniun persunala cun il Reginavel Unì), Oldenburg, Hessen-Kassel, Hessen-Homburg e las citads libras Lübeck, Francfurt, Bremen e Hamburg. Sin la vart dals sperdents dal Congress sa chattava il Reginavel da Saxonia. Quasi sco chastì per avair schlià pir tard la lia cun la Frantscha ha il Reginavel pers a la Prussia bunamain dus terzs da ses territori e 40 % da ses abitants en sias parts al nord ed a l’ost ed en la Turinga (ils territoris da la Turinga duevan alura vegnir transferids da la Prussia al Gronducadi Saxonia-Weimar-Eisenach).

Quest’ovra ha Dante scrit tranter il 1292 ed il 1295. Il titel deriva d’ina frasa latina ch’è inserida en il text (Incipit vita nova: ‹I cumenza la vita nova›); en la perscrutaziun vegn l’ovra savens titulada tenor la scripziun taliana ‹Vita nuova›. Il text è concepì sco raquint autobiografic e preschenta al lectur las transfurmaziuns internas ch’il narratur ha fatg tras cun Beatrice dapi lur emprim inscunter dal temp d’uffanza fin a la veneraziun che tanscha sur sia mort ora. Stilisond l’atgna passiun cun agid da siemis, svaniments ed experientschas da conversiun, ma surtut er idealisond Beatrice ad ina figura da salvader cun attributs sumegliants a Cristus, applitgescha Dante en quest text musters stilistics da la tradiziun spirituala ed agiografica. Ma el fa quai en ina moda dal tuttafatg nunusitada cun las applitgar a l’atgna biografia. L’ovra è deditgada al primo amico Guido Cavalcanti, sco public en mira vegnan numnads en emprima lingia ils ‹fidaivels d’Amor› (fedeli d’Amore) en il senn dal dolce stil novo ed explicitamain er las dunnas, permess che quellas sajan dotadas cun la necessaria noblezza da l’olma e chapientscha per l’amur e na sajan betg «simplamain be dunnas» (e che non pure sono femmine, Vn 19,1).
Vers la fin dal 8avel tschientaner appartegnevan vastas parts da l’Austria odierna al ducadi bavarais entaifer l’Imperi francon da Carl il Grond. Suenter la spartiziun da l’Imperi marcava ina Marcha orientalis en l’Austria Bassa dad oz il cunfin al sidost da l’Imperi ostrofrancon. Quest territori da cunfin dueva furmar l’origin da l’Austria da pli tard. Suenter la Battaglia da Lechfeld (955) ch’ha mess ina fin a l’expansiun dals Ungarais, han ils Bajuvars populà ulteriurs territoris.

Ils onns 1960 e 1970 è la regiun stada marcada da diversas tensiuns politicas e socialas. L’onn 1969 hai dà a Turin revoltas da lavurers sanguinusas che han manà a la fundaziun da la gruppa da terror Brigadas cotschnas. Ils davos decennis ha la regiun gì da vegnir a frida cun restructuraziuns dolurusas che han transfurmà il Piemont industrial en in plaz economic per interpresas da servetsch. Er il turissem – ch’è qua main sviluppà ch’en autras regiuns talianas – sa fa valair pli e pli.

Ils onns 1772–1775 ha Rousseau scrit il dialog autobiografic ‹Rousseau juge de Jean-Jacques›. Il 1774 ha el laschà stampar ses ‹Dictionnaire des termes d’usage en botanique›. Ed il 1776–1778 ha el scrit sia davosa ovra pli gronda, las ‹Rêveries du promeneur solitaire› (‹Siemis dal viandant solitari›) tegnidas en ina prosa lirica. Er quest text è ì novas vias cun prender impressiuns dal temp preschent sco punct da partenza per guardar enavos a moda autobiografica; cun tschiffar impressiuns da la natira vala quest’ovra en pli sco precursura da la romantica.

Descripziun: Spartì da nair e d'aur (mellen), cuvert dad ina punt ad artg d'argient (alv). Vopna repassada da l'onn 1934 cun referiment al num da la vischnanca (vopna discurrind). La punt simbolisescha la Punt Ota.

L’onn 1861 è il savoiard Victor Emanuel II daventà retg da l’Italia. Sinaquai è il sistem administrativ centralistic dal reginavel sard vegnì derasà en tut l’Italia. Uschia èn las instituziuns statalas da la Republica Taliana marcadas enfin oz da ragischs apparentamain piemontaisas. Ma quest sistem administrativ na funcziunava betg tuttina bain en tut las parts da l’Italia. Da qua derivan divers problems statals en il sid da l’Italia ch’è economicamain bler main sviluppà ch’il nord.

La ‹ Divina Commedia› descriva il viadi tras l’enfiern (inferno), sur il purgatieri (purgatorio) fin en il paradis (paradiso). L’enfiern ed il paradis èn mintgamai sutdividids en stresas (mintgamai en furma da nov circuls concentrics). Pli fitg ch’ins s’avischina als circuls pli stretgs e pli grevs ch’èn stads ils putgads resp. pli sontgas las ovras dals trapassads. La ‹Divina Commedia› vegn er resguardada oz sco simbol litterar principal da la scholastica. Tras quest’ovra è Dante daventà uschè famus ch’ins ha creà en il 15avel tschientaner en ina da las baselgias principalas da Firenza in fresco en si’onur.
Ina noda-casa ei in simbol che marca baghetgs, casas e clavaus, uaffens ed auters objects da lenn ni da fier per indicar il possessur. La noda-casa vegneva era duvrada per suttascriver in cuntract e vegneva dada vinavon als affons, il giuven astgava salvar la varianta dil bab, tschels midavan giu e creavan lur atgnas nodas-casa. La noda-casa era il simbol per ina casa, era el senn d'in casament, d'in bein pli grond e cumpigliar pliras famiglias. Ord las nodas-casa ein probabel era ils uoppens da famiglia carschi.

L’emprim sto vegnir rendì attent a sias ragischs englaisas. In impurtant pass ha furmà qua la scuverta da la cuntrada pittoresca, sco che l’ha accentuà Joseph Addison en ses famus essai ‹Imagination› ch’è cumparì en la revista ‹Spectator›. Da las premissas da la romantica ha fatg part la poesia da notg e da fossas dals Englais a partir dal 1740 ed er il gothic revival. Questa rescuverta da la gotica e dal temp medieval è l’emprim sa manifestada en l’orticultura, pli tard er en la litteratura. Ina figura centrala furma en quest connex Horace Walpole. Il 1747 ha el cumenzà a transfurmar sia residenza da champagna a la Temsa en ina claustra-chastè neogotica ed ha scrit il 1764 il roman da snuizis ‹The Castle of Otranto›. Tant en l’Engalterra sco er en Germania eran ils romans da snuizis ordvart en moda durant la segunda mesadad dal 18avel tschientaner. Quels s’orientavan al temp passà e stimulavan la fantasia; lur motivs centrals eran savens spierts, chavaliers e chastels striunads e mez scrudads.

Cun l'Ortografia et ortoëpia del idiom romauntsch d'Engiadin'ota, compiledas per creschieus et scolars pü avanzos ha el stgaffì il 1857 l'emprima ortografia putera ch'è vegnida renconuschida generalmain. Il 1868 è cumparida sia Conjugazium del verb. Ella ha dà a l'idiom da l'Engiadin'Ota in fundament scientific e l'ha segirà ina prioritad sco lingua da scrittira visavi als auters idioms rumantschs.

Per dar dumogn a l’iperinflaziun dal 1925 è vegnì introducì il schilling che vegniva er numnà ‹dollar da las Alps›. A la Crisa economica mundiala dal 1929 n’è la politica percunter betg stada buna da respunder adequatamain. Il dumber da dischoccupads è creschì massivamain.

Da quel temp era l’Italia en dischuniun pervi dals cumbats violents tranter ils Ghibellins ed ils Guelfs. Explitgà a moda simplifitgada represchentavan ils emprims ils interess da l’imperatur ed ils auters quels dal papa. Ils Guelfs eran ultra da quai dividids en ina fracziun ‹alva› (che vegniva manada a Firenza dals Cerchi; ella s’engaschava per l’autonomia da la citad envers il papa) ed ina ‹naira› (che vegniva manada a Firenza dals Donati). Dal temp che Dante ha occupà ses uffizis han ils eveniments a Firenza prendì in svilup ordvart turbulent; entaifer la structura da partidas ch’era gia avant vaira cumplexa han gì lieu da quel temp spustaments ed ulteriuras separaziuns.
L'Eroport Internaziunal da Genevra-Cointrin (IATA GVA, ICAO LSGG; en franzosa: Aéroport international de Genève-Cointrin) è in eroport svizzer en il chantun Genevra che sa chatta en la vischnanca da Meyrin en il Genevra 10 km en il nord da Genevra. L'eroport giascha sin 430 meters sur mar ed ha ina pista cun il numer 05/23 che ha ina surfatscha da 3900 sin 40 meters.

Formalmain sa tracti d’in prosimetrum, vul dir d’ina cumposiziun ch’alterescha tranter prosa e vers. In model correspundent furma d’ina vart la ‹Consolatio philosophiae› da Boëthius, da l’autra vart ils manuscrits dals trubadurs occitans, en ils quals las chanzuns dals trubadurs èn vegnidas cumplettadas posteriuramain cun raquints che tractan a moda anecdotica las circumstanzas da la vita ed istorgias d’amur da quels (uschenumnads razos). La ‹Vita nova› reprenda 31 poesias liricas da Dante (25 sonets u sonets dubels, 5 canzone u stanzas da canzone, ina ballada) e cumplettescha quellas cun divisioni (explicaziuns dal cunteng) e ragioni (raquints davart la genesa da las poesias). La sutdivisiun odierna da l’entira ovra en 42 u 43 chapitels n’è betg autentica, vul dir betg documentada en furma da manuscrits, mabain deriva da l’emprima versiun stampada dal 1576 sco er da l’ediziun dad Alessandro Torri (1842).

La Mar Caspica (arab: البحر الأحمر al-Bahr al-ahmar; ebraic: 'ים סוף Yam Suf; Tigrinya: ቀይሕ ባሕሪ QeyH baHri)) è ina mar u golf da l'Africa e da l'Asia. Sia surfatscha approximativa è 438,000 km².

La part settentriunala dals Pajais Bass (enfin il 1795 Republica da las set provinzas reunidas, pli tard Republica batava e Reginavel d’Ollanda) è vegnida reunida cun la part meridiunala (ils Pajais Bass ch’eran oriundamain en possess da l’Austria habsburgaisa sco er l’anteriur chapitel catedral da Lüttich) al Reginavel unì dals Pajais Bass.

La vopna è ina cumbinaziun da la vopna dals Signurs von Valendas (trais cullas en argient (alv)) e da quella dals Mont auf Löwenberg quinads cun els, ch'ha era contribuì las colurs a la vopna da la vischnanca.

L'auter chastè, sper l'emprim, vegn numnà Palazzo Nuovo (palazi nov) u simplamain Palàsi (tenor il dialect da lieu) ed è vgnì surlaschà dal marches Manfredi Landi ad intginas famiglias. Enfin ils onns 1980 ha el alloschà la suletta apoteca dal lieu che sa chatta uss a la Via Garetti.

Simon e Milo ein buns amitgs. Nicole ei l'amitga da Milo, denton era Simon muossa intress dad ella. Milo ha ina buna relaziun cun sia mumma adoptiva Silvana, ina meins buna denton cun siu bab adoptiv Arno. Lez ha in schliet meini da Nicole, l'amitga zuppada da Milo ed era da Simon tegn el buc bia. Simon ha ina fetg buna relaziun cun ses geniturs, els capeschan bein in l’auter. Ina speciala relaziun ha Simon cul luf tscherver. El ei adina leu, cura che Simon drova empau forza.

Lens (tudestg Leis) è ina vischnanca politica svizra en la part francofona dal chantun Vallais. Ella è situada en il distric Sierre (tud. Siders).

L’autur stat sur si’ovra. Atmosferas, maletgs u istorgias ch’el ha manà natiers, po el destruir d’in mument a l’auter u als transfurmar a moda surumana.
En il 16avel tschientaner è la refurmaziun sa fatga valair relativamain spert, ma en il 17avel tschientaner l’han ins pudì rebatter. Questa defensiun da la veglia cretta consideravan blers regents habsburgais sco lur missiun la pli impurtanta.

Quei ch'ei intressant ei che Maria Madleina ha neginas retenientschas pertuccont sia sexualitad, schegie ch'ella ei vegnida abusada pliras gadas da mattatscha. Gia da giuvna s'encorscha ella dil fatg ch'ella sa far diever da sia sexualitad per survegnir ni contonscher quei ch'ella vul e quei trai ella lu era a nez. Da mattatscha per exempel scheva ella tuccar en umens siu tgierp per survegnir in toc carn ni in toc caschiel ch'ella saveva lu purtar a casa per sia famiglia. Aunc en vegls onns ha Maria Madleina l'illusiun che tut ils umens sescarpien per ella. Ins senta era ch'ella ha bugen ils umens e ch'ella ha buca in odi encunter els, sco ins savess forsa tertgar suenter tut quei ch'ella ha fatg atras.

Schef da la regenza furma il chancelier federal (tudestg Bundeskanzler). Suenter las elecziun vegn per regla incumbensà il primcandidat da la partida victura da furmar la regenza. Silsuenter vegnan il chancelier, il vicechancelier ed ils ministers designads dal president federal. La regenza è dependenta da la confidenza dal Cussegl naziunal; per quest motiv datti be excepziunalmain regenzas da minoritad.

Ils onns 1960 ha l’Austria purtà avant las Naziuns unidas il conflict cun l’Italia pervia dal Tirol dal Sid. Fin il 1918 aveva quel fatg part da l’Austria; suenter l’Emprima Guerra mundiala aveva l’Italia annectà questa regiun cun maioritad tudestga. Il 1969 è vegnì cuntanschì in status d’autonomia ch’è sa cumprovà e ch’è anc vegnì schlargià ils ultims decennis.

Sco temp dal naziunalsocialissem vegn designà il temp da regenza da la Partida naziunalsocialistica tudestga dals lavurers (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) en il Reich tudestg. Quella ha cumenzà ils 30 da schaner 1933 cun la nominaziun dad Adolf Hitler sco chancelier da l’imperi ed è ida a fin ils 8 da matg 1945 cun la capitulaziun senza cundiziuns da l’armada tudestga davant ils Alliads (resp. ils 23 da matg 1945 cun l’arrestaziun da la regenza da Flensburg).

En l’Austria valan en general las suandantas limitaziuns da sveltezza: 130 km/h sin autostradas, 100 km/h sin vias directas e 50 km/h entaifer ils abitadis. Per utilisar las autostradas dovran autos da persunas ina vignetta.

Pervia da svilups politics, linguistics, culturals ed ideologics è sa sviluppà en l’Austria dapi il temp medieval ina schientscha plitost tudestga che austriaca. Durant la lunga epoca en la quala il regent habsburgais era a medem temp imperatur dal Sontg Imperi roman è sa furmà quai che Ernst Bruckmüller numna il svilup da «duas naziuns tudestgas». Quest dilemma haja manà suenter la fin da la monarchia (1918) ad ina crisa d’identitad che saja per part stada la culpa da la fin precipitada da l’Emprima republica e da la reuniun cun il Reich tudestg il 1938.

Suot il cuolm, sülla senda da la "Dorsale", do que la Chamanna Riella (1285 meters d'otezza), gestida da la secziun da Com dal "Club Alpino Italiano" (CAI).
Il Palau è in stadi insular da l'Oceania occidentala. Sia chapitala dal pajais è Ngerulmud. Ils stadis il pli manaivel èn las Filipinas en il vest, la Micronesia en l'ost e l'Indonesia en il sid.

Ils romantichers èn sa stentads da tschertgar il mund pers en ovras da ‹l’uffanza da l’umanitad›, pia en paraulas e ditgas, en chanzuns popularas ed en il misticissem dal temp medieval; l’urden social da quel, basà sin ils stans e la fai han els idealisà per lur intents. Cun il medem intent han els er tschertgà impuls en pajais exotics. I suonda ina survista tabellara da las trais fasas da la romantica tudestga:

Suenter che la NSDAP aveva surpiglià la pussanza, ha cumenzà l’‹unifurmaziun›. Quai vul dir che tut las organisaziuns ed instituziuns en l’entira societad èn vegnidas suttamessas u assimiladas al reschim naziunalsocialistic. En quest senn sa tracti tar il term da l’‹unifurmaziun› (‹Gleichschaltung›) ch’è vegnì duvrà da la propaganda naziunalsocialistica d’ina expressiun bagatellisanta per in process ch’ha gì lieu sut grond squitsch. Fin la fin dal 1934 cumpigliavan las mesiras correspundentas la gronda part da las uniuns, associaziuns, sindicats, corporaziuns da mastergnants, uniuns da students, medias, instituziuns culturalas ed er la giustia. Bleras da las organisaziuns pertutgadas èn pli gugent sa subordinadas al nov sistem or d’atgna voluntad che da vegnir schliadas u scumandadas. En las uniuns è il princip dal Führer vegnì mess en vigur la mesadad dal 1933. Formalmain è quai sa mussà uschia ch’il parsura da l’uniun è vegnì elegì da nov «confurm a l’unifurmaziun». Ses represchentants ha el alura nominà, quai ch’era suttamess a l’«approvaziun tras las instanzas surordinadas». Silsuenter na sa numnava el betg pli parsura, mabain Führer. En blers secturs han organisaziuns da partida da la NSDAP surpiglià las incumbensas dals posts statals precedents e d’associaziuns d’interess nunstatalas. Da l’autra vart hai dà entaifer las structuras tant naziunalsocialisticas sco er statalas novs uffizis e sutdivisiuns, dals quals las cumpetenzas sa cruschavan savens.

Sur igl rutsch sa tgattan las aclas da Pigni, Propissi Sot, Propissi Saura, Schautschen, Ruoinas ed Hetta da las Nuarsas L’Alp Manuir pitescha da mancanza d’ava e so angal gneida cargeda cun nursas. Igl cumegn da Brinzauls posseda er alps ad Altein sen territori da Tein (oz Tavo).

Vaz Sut (savens era Vaz sut; tudestg Untervaz) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella appartegna al circul dals Tschintg Vitgs en il district da la Landquart.
Sco teoreticher e criticher litterar ha Friedrich Schlegel furmà entaifer la romantica il term da la ‹poesia universala progressiva› (Fragment d’Athenaeum nr. 116). En la litteratura na duevan betg pli valair – sco dal temp da la classica – tscherts schemas determinads per la creaziun d’ina ovra litterara; il cuntrari vegniva l’artist resguardà sco scheni liber ed independent. La poetica tenor reglas e la pretensiun aristotelica ch’il spazi, il temp e l’acziun hajan da furmar in’unitad daventan adina main impurtantas; il roman è daventà la plazza da gieu individuala da l’autur. Tenor Schlegel era la finamira da represchentar a moda colliada la filosofia, la prosa, la poesia, la schenialitad e la critica. Or da questas novas constellaziuns è resultà in caracter fragmentar cun unitads d’acziun nunfinidas. Schlegel vuleva accentuar uschia il process da creaziun da l’ovra ed era da l’avis ch’il stadi nunfinì d’in text suondia l’arbitrariadad e libertad da l’autur.

Las divergenzas restantas areguard dumondas territorialas han pudì vegnir eliminadas senza pli gronds problems en rom d’ulteriuras sesidas da cumissiuns. Las contractivas han er cuntinuà cura che Napoleun Bonaparte è returnà da l’exil ed ha restituì il mars 1815 sia pussanza en Frantscha. L’Acta finala dal Congress è vegnida suttascritta nov dis avant la terrada definitiva da Napoleun sper Waterloo.

Il text cuntegn in pèr segls dal present el passau da Fortunat Kauer. Damai ch’el ha ina largia en sia regurdientscha eis el sez irritaus da quellas regurdienschas che tuornan. Quei problem han ins era sch’ins legia il text. Tuttenina vegnan ins confus ed ha breigias da veser la cronologia. Jeu quettel denton che quei ei integrau detg bein el cudisch. Ins s’encorscha co il protagonist sesenta.

Las Isole di Magadino è ina gruppa da tschintg inslas che sa chattan en la part svizra dal Lago Maggiore. Las inslas tutgan tar las vischnancas da Magadino, Locarno e Tenero-Contra ed èn situadas al cunfin dal flum Ticino u igl sa bitta en il Lai Maggiore. Il archipel èn situadas a 193 m.s.m.

Il Tunnel stradal dal Son Gottard è in tunnel stradal svizzer che traversa la muntogna dal Gottard. Il tunnel è il segund lung tunnel stradal dal mund suenter il Lærdalstunnelen en Norvegia ed è 17 kilometers lungs. Il portal dal nord è ad Caschanutta (tud. Göschenen) en il Chantun Uri ed il portal dal sid Airolo en il Chantun Tessin. Il tunnel fa part da l'autostrada A2 che maina da Basilea a Chiasso. Tar l'inauguraziun l'onn 1980 valeva il tunnel sco pli lung tunnel stradal dal mund.

Igl panda grond veiva sulet. El veiva pitost giumez, ma so nudar e scliviglier stupent. Igl damagler preferia è bambus. Ma la pretensiun tg'igl panda veivan angal da bambus, è fallada. Dasper bambus maglian els er genzianas ed krokuss. Quant vigl tg'igls pandas vignan or an nateira, ins so betg. Igl pi vigl panda ainten en iert zoologic è da visitar an'Austria. El è 34 onns vigl ed ò nom Bao Bao. Igl amprem panda grond tgi è nia tratg se da carstgangs e siva mess or an la nateira è mort gio siv'en onn. El veva nom Xiang Xiang.