Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Strëszô Bùda (pl. Strysza Buda) to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë w òbéńdze szôłtëstwa Mirochòwò. Tu ùrodzył sã Jan Trepczik. Tu je Kaszëbsczi Park Miniaturów.

Wiôldżé Roczitczi (pòl. Rokity) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka. Tu w szkòle dzece ë młodzëzna ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi Tu je kòscół.

Je to 1693 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 693. rok drëdżégò tësąclecô, 93. rok XVII stolatégò, 3. rok 10-égò dzesãcolecô XVII stolatégò.

Ewanieliô Łukasza mô ùkłôd pòdobny do Ewanielië Marka, z tim,że zawiérô dodatkòwò czãsc wstãpną – narodzenié i żëcé ùkrité Jana Chrzcëcela i Jezësa (,5-2,52). Kòlejné dzeła to:

1008 / MVIII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Zôczątczi religijnégò kùltu w Santiago sygają IX wiekù. Przëbëcé pierszégò ùdokùmentowónégò pielgrzyma, francësczégò biskùpa Le Puy Godescalco, datёje sã na 950 rok. Znaczni pielrzimków z IX wiekù nalôżómё na dëtkach Karola Wiôldzigò, ale nôwikszô pielgrzimkòwô rësznota przëpôdô na XI – XIV wiek. W XII wieku papiesczi zôpis ùznôł Compostelã za trzecy pò Jerozolimie i Rzimie swiãty môl chrzescëjanizne.

Je to 1720 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 720. rok drëdżégò tësąclecô, 20. rok XVIII stolatégò, 10. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Aùtor Ewanieli Łukôsza je twż aùtorã jiny KnédżiNowégò Testamentu – Dzejów Apòstlosczich. Òbie te knédżi dedikòwóné są ti sami òsobie, łączi je pòdobieństwò stilu i pòglądë teòlogiczné. W ti kwestiëpanëje pòwszechnò zgòda ùczałich. Tradicjò chrzescëjańskô sygającô pòłowë II wiekù n.e. przëpisëje aùtorstwò trzecy Ewanielië i Dzejów Apòstolsczich Łukaszowi, towarzëszowi misyjnych wanogów sw. Pawła, chtërnégò Paweł wëmieniô w lësce do zbòru w Kòlossach jakò ùkòchónégò lékarza.

Wikszi dzél Czesczi Repùbliczi zajimùją wëszawno-górsczé môle Czesczégò Masywù. Je òn òbeszłi z trzech starn górami: Sudetama (Śnieżka 1602 m n.r.m.), Rudawama (Klinovec 1244 m n.r.m.), Czesczim Lasã (1042 m n.p.m.), Bawarsczim Lasã ë Szumawą. Westrzédny dzél Czesczégò Masywù je zapadłoscą z dolëzną Labë, a na pôłnim są wlëdżi Trzebòńskô ë Bùdzejowickô. Òd Karpatów Czesczi Masyw je òdaparniony na pòrénkù mòrawskò-sląskim pasmã òbniżeniów.

Je jednym z nôleżników Zéńdzeniô Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich. Jegò wiérztë drëkòwóny bëłë m.jin. w „Pomeranii”. Je autorã felietónów w „Nordze” (rubrika „Kaszebsczi felietón”). W 2013 zdobéł stipendium miona Izabellë Trojanowsczi. W 2015 wëgrôł plebiscët na òsobòwòsc rokù wejrowsczégò krezu, òrganizatorã chtërnégò béł „Dziennik Bałtycki”.

Dëmino (we zdrojach: Dimine 1075, Timina civitas Pomeraniae 1128, Dymine, Dimin, Dyminium, Demmyn, Demmin 1320; miem. Demmin) - krézewi gard w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Pianą, Dôłażą ë Trzeblą.
Sejo Wiôldżi (29 séwnika 1417 - 8 séwnika 1468) - béł czwiôrtim królã kòrejańsczi dinastëji Joseon, 7th rzãdzëł Kòreją w latach (1455 - 1468).

We zdrojach miono gardu wëstãpòwało w brzmienim: Costerina 1284, Costrinam 1289, Chossorino 1312, de Costerin 1320, Cuterin 1336, Coterin 1346, Bern 1398, Kostrin I pôłw. XV w., Beren 1412, Berren 1412, Coscerzin 1471, Kostzerczyn 1471, Coscerzin 1472, Cosczyerzyn 1473, Bern 1501, Kosczyersyno 1501, Cozyerzyno 1501, Coscerzin 1526, Bernth 1526, Bern 1526, Cosczyerzino 1526, Cosczierzino 1534, Coßczierzyni 1551, miaßtka kosczyerskyego 1559, koscyerzyna 1564, m. Kościerzyny 1577, kościerski 1577, Koscierszni 1571, Koscirszni 1571, Koszcziersznii 1571, Koscierzyno 1583-1599, Koscierzyn 1583-1599, Kosczierzyno 1583-1599, Kosczierzyno 1583-1599, Kosczierzino 1583-1599, kosczierzinensis 1583-1599, kosczierzinensis 1583-1599, Koscierensis 1583-1599, Bernensis 1583-1599, Costzerczyn 1640-1645, czu Bern 1415, bernt 1568, Bernn 1640-1645, Kościerzyna 1664, kościerzyńskie 1664, Berndt 1647, Kościerzynie 1647, Kośćcierzyna 1765, od Kościerzyny 1767, Bernd 1780, Behrendt kòl. 1790, Berent 1659, 1883; oppidum Berna 1583, Behrendt ok. 1790, Behrend 1804, Kościerzyna 1879, Kościerzyna 1883, Kościerzyna 1925, Berend, Kościerzyna; Kòscèrzéno (Cenôwa); Kœsceřéna (Ramułt) 1893.

1871 / MDCCCLXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1871 rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Ùrodzył sã w Warszawie 1 czerwińca 1915 rokù. Béł sënã Jana Twardowsczégò (1881-1945) i Anieli z dodomù Kòmderskô (1890-1971 ).Miôł trzë sostrë; Halina (ùr. 1911 r.) Lucyna (ùr. 1912 r.) i Maria (ùr. 1920 r.). Òchrzcëlë gò 4 lëpińca w Kòscele sw. Aleksandra w Warszawie. Dzectwò spãdzôł w Warszawie. Òd 1922 rokù ùcził sã w spòdleczny szkòle, a òd 1927 rokù w Gimnazjum miona Tadeùsza Czacczégò w Warszawie. W 1936 rokù ùdostôł swiadectwὸ dozdrzelałotë. Ju w gimnazjum béł prowadnikã gazétë „Kùzniô Młodëch”, gdze debiutowôł jakno pòéta. W 1937 rokù ùkôzôł sã pierszi zbiérk piérztów „ Powrót Andersena”. Òd 1935 rokù sztudérowôł pὸlaszëznã na Warszawsczim Ùniwersytece. Òb czas II swiatowi wὸjnë béł żôłniérzã Krajowi Armii, gdze wzgłùdzél w warszawsczim pòwstanim i òstał reniony. W 1944 rokù wstąpił do kònspiracyjny Dëchòwny Seminarëji w Warszawie. W 1948 rokù òstôł wëswiãcony na ksãdza. W lëpińcu òstôł wikarim parafii w Żbikòwie kòl Prùszkòwa. Téż tam ùcził religii w szkòle. Òd 1959 rokù béł rekorã Kòscoła Siostrów Wizytków w Warszawie. Wëkłôdôł téż w warszawsczim seminarium. Ùmarł 18 stëcznika 2006 rokù w bôlëcë w Warszawie. Òstał pòchòwóny w grobnicë dlô zasłużonëch w Kòscele Bòżi Òpatrznoscë.
Stanisłôw Grónowsczi (pòl: Stanisław Gronowski) (ùr. 4 lëpinca 1906 rokù w Serakòjcach) - to béł ksądz, Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim. 20 gòdnika 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia, a pri­micje miôł w Serakòjcach. Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł piãc lat. Stutthof to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë. Òn ùznôł, że mù żëcé ùretała Matka Bòskô Swiónowskô, chtërni wôłtôrz je w Swiónowie. Pò wòjnie òn béł w Chmielnie.

Dlô niegò wôżny béł kaszëbsczi pisënk, a w jegò tołmaczeniu sztërzech ewanjeljów na kaszëbsczi jãzëk (Kaszëbskô Biblëjô; Nowi Testament; IV Ewanjelje, Poznań 1992) są taczi lëterë jak: ą,ã,é,ë,ò,ó,ô,ù, a téż spółzwãczi: cz,dż,sz, ż

Czińsbarg (abò Czińsbarch, we zdrojach: Konigesberge 1244, Konigesberge 1267, Kunigsperg, Königsperg, Kungesborg, Kÿnsberg 1575 (1579), Cuningsperg 1577 (Stefano Bonsignori), Kuningsperg 1578, Kömsperg 1652, Kinsperg 1652, Königsberg; pòl. Chojna, miem. Königsberg in der Neumark) - gard w gripiewsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Rurzëcą.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 304 - 305

Józef Ceynowa (1905-1991) z Pôłczëna. W II swiatowi wòjnie òn béł w lagrze dlô òficérów II-C Woldenberg. Dozérôł pòezjã zaangażowóną i prozã, np. Urënamle. Powiôstczi z komudnëch lat (1982), m.jin. dlô dzôtk i młodzëznë, np. Skarb i moc. Bajki puckie (1975) i jin. Pisôł téż pò pòlskù.

Jan Matejko (Jón Matejkò) - (ùrodzył sã 1838 rokù w Krakòwie - ùmarł 1893 rokù, Krakòwò), a béł pòlsczi malôrz. Òn sztôłcył sã m. jin. w Krakòwie. Widzałosc dało Matejce malowanié òbrazów z historie Pòlsczi. W jegò bògatim doróbkù są òbrôzë biôtków. Strzódë jegò òbrazów mòże nalezc wiele kòmpòzycëjów ò témie historiczny. Matejko twòrził wiele lat i miôł òb nen cząd wëstôwczi w rozmajitëch gardach m. jin. w gardze Berlëno.

Je to 1845 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 845. rok drëdżégò tësąclecô, 45. rok XIX stolatégò, 5. rok 5-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Je to 946 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 946. rok pierszégò tësąclecégò, 46. rok X stolatégò, 6. rok 5-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Sobòta – to je dzéń tidzénia midzë piątkiem a niedzelą. Dlô wiele Kaszëbów to je wolny czas ë òni ni mùszą jidz do robòtë, ale tak dłudżi lata nie bëło.

Wërzëskò (we zdrojach: Wyritz 1320, Wirziska 1403, in Wirzyska 1438, Wyrzysko 1444, in oppido Vyrzyska, Wyesch 1493, Wyrzisko 1578, Werzysko, Wyrzyska, Wyrzysk, Wirsitz; pòl. Wyrzysk, miem. Wirsitz) - garc w Pielsczim Krézu we Wiôlgòpòlsczim Wòjewództwie kòl ùscégò Wërzë do Łobzonczi.

Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej (kasz. Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë) – sétmëtomòwi słowôrz ksãdza Bernata Sëchtë, jaczi wëdôwóny béł w latach 1967–1976.
Wôżczi (Odonata) – réga rabùsznëch òwadów. Są krótczé w pniu, mają smùkłé cało, wiôldżé òczë, dłëdżi òdwlék i dwie pôrë skrzidłów. Czedë wôżczi są w sztãdze spòczinkù jich skrzidła są rozłożoné na bòczi abò są pòdniesóné do górë. Wôżczi są związóné z wòdowim strzodowiskã – pònarwë żëją w wòdze, dorosłé òsóbniczi żëją kòl zbiérnika z wòdą stojącą abò płënącą.

daje jestkù aparatné pôch i szmaka. Pòmôgają téż w dzegwieniém, chòc daje sã je w malińczich iloscach. Wiele sërowych zelów mô wôrtny dzélëk w jestkù. Zdrowé jestkù mô lepszi priz. Kmink, anys, szôłwija, rozmarión, majerónk, gòrczëca, czosnik są w módze i je corôz wicy krômów ze zdrową żëwnotą.

Na swiece znónëch je kòl 6000 tësąców żëjącëch wespółczasno gatënków wôżków, wëstãpùjącëch na wszëtczich kòntinentach òkróm Antarktidë. W Eùropie wëstãpùje kòl 130, a w Pòlsczi 73 gatënków wôżków.

MxPx (Magnified Plaid) je punk rockòwé karno z Bremerton, kòl Waszingtónu w Nordowi Americe. Pòwstało òno w 1992 rokù w z jinicjatiwë Mike'a Herrera (spiôw/basowô gitara), Toma Wisniewsczégò (gitara) ë Andy'égò Husted'a (perkùsëjô).

wprowadzenié wskôzë, bë lata dzelne òb 100 nié bëłë przestãpne, króm tëch, chtërne dzelne są òb 400 (wic lata 1600 ë 2000 bëłë w gregoriańsczim przestãpne a 1700, 1800 ë 1900 nié)

1418 / MCDXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Czibaba (Parus major) – môłi ptôch z rodzëznë sykórkòwatëch. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach, téż òb zëmã je tu. Òna mòże miec gniôzdo w lãgòwi bùdce.

Pò dobécëm nad Japòńską w 1945, ÒZN zjiscëła plan pòdzélu Półòstrowa na dwie òbéńdë, jedna (nordowô) sprôwiana bez sowietów a drëga (pôłniowô) bez amerikanów. Greńcã ùsôdzëlë na 38 równoleżnikù. Pòlitika Zëmny Wòjny sprawiła, że w 1948 rokù ùsôdzone òstałë dwa apartne rządy ë państwa, Nordowi ë Pôłniowi Kòreji. W czerwińcu 1950 rokù naczãła sã kòrejańskô wòjna, a zakùńczëła w 1953. Milionë cywilów zdżinãło a òbczas bòmbòwëch ataków przeprowadzonëch bez amerikańsczé wòjska zniszczonëch òsta wikszi dzél nordowëch gardów. Wòjna zakùńcza sã ùgòdą z wnetka taką samą greńcą jaka bëła ùsôdzona przóde. Òba państwa kòrejańsczé òficjalno prowadzą pòlitiką sprałãczenia Kòreji.

Czôplënkò (we zdrojach: terra Tempelborch 1291, Tempelburch 1311, Tempelborch 1334, Tepelborg, Czaplinek albo Tempelborg 1564-67, Czaplink, Tempelborch 1618, Tempelburg 1789, Tempelburg 1838, Czaplinek, Tempelbork, Czaplink (Cenôwa); pòl. Czaplinek, miem. Tempelburg) - garc w drawieńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie mizë jezorama Drawskò ë Czôplëno.
Jeséń to je jeden z przédnich cządów rokù. Kalãdôrzowô jeséń zaczinô sã na Kaszëbach kòl 23 séwnika. Za klimatową jeséń ùwôżo sã czas, w chtërnym strzédny temperatura òb całi dzéń je òd 15 do 5 gradów cepła. Jeséń jidze wprzódk przed zëmą. Astronomòwô jeséń kùńczi sã w nôkrótszim dniu rokù - kòl 22 gòdnika. Colemało na pòczątkù jeseni z ògródka trzeba zebrac banią i òrzechë. W lasu mògą bëc grzëbë np. peperlëszczi i gromadniczi. Biwô, że òb jeséń na Kaszëbach padô sniég np. w gòdnikù.

Jastrë – nôstarszé ë nôwôżniészé chrzescëjańsczé swiãta (króm Gòdów) ùwdôrzające smierc ë zmartwëchwstanié Jezësa Christusa. Tidzéń wprzódk, chtëren robi cząd wdôrzaniô nôbarżi wôżnëch dlô chrzescëjańsczi wiarë wëdôrzeniów, zwóny je Wiôldżim Tidzéniem.

W kronum szpelają dwié grëpë, z chtërnëch pò 10 grającëch je na bòjiszczu całi czas. Grający zmieniają sã na bieżąco, jak na przëkłôd w rãcznej bali. Mecz warô 3 tercje pò 20 minutów. Célã jigrë je dobëcé jak nôwiãkszej liczbë pùńktów. Pùńktë rechòwóné są w zależnoscë òd môla, z chtërnégò grający próbòwôł strzélnąc. Są dwie mòżnotë trafieniô - w brómkã abò w 1 òd 5 òbrãczów na brómce. Jeżlë sã trafi bez taką òbrãcz, dodôwô sã do wënikù dëbeltną lëczbã pùńktów za nen strzél (przikłôd: strzél bez òbrãcz z zonë za 2 pùńktë je wôrt 4 pùńktë). Kronum je kòntaktową jigrã szlachùjącą za rugby, ale jeżlë chtos je agresywno atakòwóny, arbiter zarządzywô sztrôfòwi rzut, chtëren wëkònywóny je ze wiérzchù wedge zone. Òbczas grë jedna gromada dobiwô colemało òd 60 do 120 pùńktów.

Złotô Bróma - to je bróma w Gduńskù bùdowóné do 1614 rokù przez Willem'a van den Blocke. W II swiatowi wòjnie (1945) òna bëła zniszczoné. Na ji bùtnowi scanie je napisóné pò niemieckù cytat z Psalmù 122: ES MVSSE WOLGEHEN DENEN DIE / DICH LIEBEN ES MVSSE FRIEDE SEIN INWENDIG IN DEINE MAVREN VND / GLVCK IN DEINEN PALASTEN PSA - 122 („Niech żëją w bezpiekù ti, co cebie miłują. Niech pòkój bãdze w twòjëch mùrach, a bezpiek w pałacach twòjëch!”)

Stôrô Wòdnô Kùzniô w Òlëwie stoji tu òd dôwna. Wierã ju XVI stalata bëłë w Òlëwie hômrë. Òd 1978 rokù ta stôrô kòwalniô je partã Mùzeùm Techniczi we Warszawie.

Séwny groszk (Lathyrus sativus L.) – to je ôrt jednoroczny (latny) roscёnë z rodzёznё bòbòwatëch (Fabaceae). Jegò zôrna są np. do robieniô jedzeniô.

Słëpiniô to je rzéka na Kaszëbsczim Pòjezerzu. Òd Kartuz do ni wpłiwô "Klôsztornô Strëga", a za ji pòstrzédzëzną wiele zgnojeniów. Słëpiniô wpłiwô do Reduni w Żukòwie.

Bòrëcëno (pòl. Borucino) – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi . W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné je mniésza kòloniô:

Stanisław August Poniatowski – król Pòlsczi w latach 1764 – 1795, syn Stanisława Poniatowskiego, póna krakowscziégò gardu i Konstacji, córki Kazimierza Czartoryskiego, póna wileeńscziégò. Za panowaniém jégò czasów założono Szkòłã Rycerską, KEN, rozjimnotë (1772r., 1793r., 1795r.)pòwstanié kòsciuszòwsczi, zrzeszënk w Barze i Targowicy. Bëł slédnym królã Pòlsczi.
1755 / MDCCLV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na niedzelã] i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

W lëtersczim Kòscële liturgiô gòdzënów skłôdô są z psalmów, biblijnëch czëtaniów, mòdlëtwów ë téż antifonów. Przewidzóny są sztërë gòdzënë mòdlëtwów:

Rasŏn (przóde Rajin-Sŏnbong) to Direktno Administrowóny Gard w Nordowi Kòreji. Greńcze z prowincëją Jilin w Chinach ë Nadmòrsczim Krajã w Rusczi. Region òstôł wëapartniony z prowincëji Nordowé Hamgyŏng w 1993 rokù pòd mionã "Rajin-Sŏnbong". Miono to òsta skróconé do "Rasŏn" w 2000 rokù. W Pôłniowi Kòreji zaczątkòwé "R" w mionie je wëmówióné jakno "N", téj w niechternëch zdrojach mòże czasã pòtkac zapis miona gardu jakno Najin.

Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód słowiańsczich prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Sëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”).

Hòdowónô przez człowieka ju w starożitnim Egipce. Dôwni wëstãpòwa w Europie, Azji i Africe, a dzysô je na całim swiece. Miodnô pszczoła żëje w familiach zwónëch rojama, chtërné skłôdają sã z robòtnic,samców (trónów)i pszczeli matczi(królewiónczi). Żëją wiedno w wiôldżich rodzëznach, Rój mòże liczëc òd 10 000 do 80 000 òwadów. Zanôléżno òd sprawióny robòtë, maja rozmajitą bùdowniã i ùfarbòwanié.

Je to 998 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 998. rok pierszégò tësąclecégò, 98. rok X stolatégò, 8. rok 10-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.31

Nowé Dãbé (w zdrojach: damme 1262; Nytamp 1282; Dame 1337; Obern Damme 1460; Tham 1540; Thamb 1566; Neudamm; pòl. Dębno, miem. Neudamm) - gard w żôłdzëńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad rzéką Kòsą ë jezorã Lëpowò .

Madonna ze Stalingradu (miem. Stalingradmadonna) – to je òbrôz Miemca - ksydza, chtëren béł na wòjnie w 1942 rokù pòd Stalingradã w Rusce. Na nim òn napisôł: "1942 Gòdë w kòcle - gôrcz Stalingrad – Wid, Żëcé, Miłota“ („1942 Weihnachten im Kessel – Festung Stalingrad – Licht, Leben, Liebe“). Ten òbrôz je w Berlënie.
Môrcën Lëter (miem. Martin Luther) (1483 - 1546) - béł miemiecczim zôkònnikã, a pòtemù przédnym refòrmatorã, ni leno dlô Miemców, ale w swiece. Òn wspiéróné przez ksyżãt szerzwił deje refòrmacji. Òn ùsadzył m.jin. Exegetica opera latina. Dlô lëtersczi wiarë to jô baro wôżny człowiek.

Zemny pszmiél (Bombus terrestris) - to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch (Apidae). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na Kaszëbach.

Kòscan (pòl. Kościan, miem. Kosten) je krézewi gard we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie, nad rzéką Òbrą. Je téż jednym z nôstarszich gardów Wiôldżi Pòlsczi.

Swiecé (téż: Swiecé nad Wisłą; we zdrojach: Zwece 1198, Zvece1209, Swece 1224, Sueze 1238, Swez 1238, Swez 1253, in Szweth 1260, Sueche 1278, in Swiecie 1282, in Suiecie 1283, Swieczie 1289, Swetz 1309, in Swecz 1313, tzur Swetze 1324, Swecze 1407, Swyecye 1495, Swiecie 1565, Swiecze 1583, Swieczie 1584; Swiecze (Langenes) 1612, Swiecie 1664, Schwetz kòl 1790, Świecie, niem. Schwetz, urzęd. Schwetz an der Weichsel 1890, Svjecè (Cenôwa), Svjecè nad Vjsłą (Cenôwa), gwar. Śfjeće/Śveće, -ća, śfjeck'i; pòl. Świecie, miem. Schwetz an der Weichsel) – krézewi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie.

Krynica Morska (we zdrojach: Calebergh 1504, Calberg 1506; Kahlberg & Lieb 1796-1802, Kahlberg ... wraz z przyległą osadą Lipe, Łysa góra, Łysa Góra-Lipa - Kahlberg-Liep 1941, miem. Kahlberg-Liep) – gard, a téż kùrort w nowòdworsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie na Swiéżi Nierzeji.

Wolgast (we zdrojach: Hologost(a), Ologost, Woligost, Woligast, Wologost, Wolegast, Wolegust, Walagost(um), Walogost(um), Waløgost(um), Waloguslum, Walagust, Walegusth, Walægust, Walgust, Wolgast, Valagust, Valegust, dólnomiem. ë miem. Wolgast; mòżebné òdtwòrzóné kaszëbsczé pòzwë: Wòlëgòszcza, Wòłogòszcz[Pòtrzébné zdrzódło]) – gard w Miemiecczi. Czëdes ten gard miôł stolëczną rolą ksyżëcą - òd rozpadnieniô ksyżestwa na dwa: szczecëńsczé ë wòlëgòsczé.

Round Lake Centre - to bëła wnożëna Kaszëbów w Kanadze. W tich stronach długò ùchòwôł sã kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi. Tu w Round Lake Centre w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù kaszëbsczégò jãzëka. Terô ta szkòła je zamkłi. Tu je krótkò jezora kòscół a w nim ksądz Ambrose Pick béł probòszczã w latach 1973 -1978.

• angielsczi - clock • pòlsczi – zegar • baskijsczi – erloju,ordulari • chòrwacczi – sat • duńsczi – ur • fińsczi – kello • francusczi – horloge, pendule • galicyjsczi – reloxo • hispańczi – reloj, contador • niemiecczi – Uhr • pòrtugalsczi – relógio • słowacczi – hodiny • szwecczi – klocka • włosczi - orologio
Pò sztridach z Jayã Bentleyã ë swòjich jiwrach z narkòtikama òdchôdô z karna, pò wëdaniém Stranger Than Fiction, Brett Gurewitz - nôwôżniszi aùtora tekstów. Nimò tegò grô Bad Religion dali. Do skłôdu dochôdô jeden z nôlepszich punk-rockòwich ë punk-hardcòrowich gitarowników Brian Baker. Wëdiwają albùm The Gray Race (Sony/Atlantic Records, 1996) jaczé kwalitetno nié òdbiégô òd rëchliszich platów, równak pózdniszé jakno: No Substance (Sony/Atlantic Records, 1998) ë The New America (Sony/Atlantic Records, 2000) pòtkałë sã ju z felëjącą akceptacëją ë kritiką. Nôdzéja na zmianë w sztélu grë dôło równak wespółaùtorstwò Bretta Gurewitza w tekscé Believe It na placé The New America.

Fabrika Stołowi Pòrcelanë je w Łubianie. Tu robi są kaszëbską pòrcelanã. Stądka są zbónczi, tasczi, taseczczi, snôdczé ë głãboczé talerze i jin. wërobinë. Na nich czasem bëłë namalowóné kwiate i lëste pòdobné do tich z kaszëbsczégò wësziwkù.Te farwné statczi są znóné nié leno na Kaszëbach, ale téż dali w swiece.

W prologù Ewanielië czëtómë, że ji aùtor òpierôł sã na jinëch Ewanieliach i na jinfòrmacjach zaczëtich ò “Naòcznych swiôdków” i “sługów słowa”. Na pòdstawie bënowi analize tekstu Ewanielię Łukasza uczałi sciwerdzëlë, że òpierôł sq na trzech zdrzódłąch: Ewanielië Marka, zdrzódle grecczim i na gwësnym materiale ò chratkterze pisónym abò gãbnym.

Je to 1718 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 718. rok drëdżégò tësąclecô, 18. rok XVIII stolatégò, 8. rok 2-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Fòtografijô je proces twòrzeniégò sztabilnëch òbrazów w rozmajitëch technikach z pòmòcą widu. Pòchwôt fòtografijô pòchôdô òd grecczich słów: φωτος (fotos) - "wid", ë γραφις (grafis) - "céchòwac". Òbrazë ùzwëskóné fòtograficznyma strzodkama mianëjemë téż fòtografijama, abò òdjimkama.

"Niżóden Skinheada ni mòże bëc rasëstą, bò bë mùszôł zatrzéc swòje czôrné darzénié" - Roddy Moreno, nôlëżnik skinhead punk rockòwégò karna The Oppressed z Walëji, zwóny tribùnã rësznotë SHARP.

Mô długòtã 25 mm i nié mô na nogach kòsziczków. Żëje kòle 5 lat i zajimô sã skłôdanięm jajów ( kòl 750 000 w całim zëcim. Larwë wëkluwają sã z jôj, chtërne matka zniosła w wòskòwëch kòmórkach wãdzë. Pònarwë robotnic i trónów fudrowóné są mléczkã przez pierszi 3-4 dni żëcégò, larwë namienioné na króléwiónczi przez całé czas rostë. Rozwij òd jaja do dozdrzelałégò warô w przëtrôfkù robòtnicë 21 dni, tróna 24 dni, królewiónczi 16 dni.Pszczelô matka mô gargùle żuwaczkòwé, chtërné wëdzelają substancëje hormonalné. Dzãka nima decidëje ò sprôwianim sã robòtnic (bùdowaniô plastrów abò jinszi dzejanié). Felënk matczi zaczinô nieprządk w plecónce i całowny rozprzig pszelégò rojë.

Jan Mòrdawsczi: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 18

Lesny mëszôk (Stellaria nemorum L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch (Caryophyllaceae). Òn rosce m. jin. w lasach na Kaszëbach, jak np. Wiłóz Reduni.
Papiéż Jón Paweł II - z pòczątkù pò pòlskù: Karol Józef Wojtyła - (ùr. 18 maja 1920 we Wadowicach kòl Krakòwa – ùm. 2 łżekwiôta 2005 w Watikanie) to je swiãti rzimskò-katolëcczégò Kòscoła. Papiéż (16 rujana 1978 – 2 łżekwiôta 2005). Ju za knôpiczëch lat ùmerlë Mù mëmka ë brat. Mieszkôł z òjcã, chtëren béł czedës òficérã. W 1938 rokù zdôł maturã. Zarô pò pòtemù przenieslë sã z òjcem do Krakòwa. Béł tu tedë sztudérą pòlonisticzi. W Krakòwie òni z òjcem bële jak wëbùchła II swiatowi wòjna. W 1941 rokù pò dłudżi chòrobie ùmarł jegò òjc - téż Karol. Daléj w wòjnie Òn nié mógł sztudérowac. W 1941 rokù béł wespółzałóżcą Rapsodicznégò Téatru w Krakòwie. Òb czas òkùpacëji robił jakno robòtnik w firmie Solvay. W 1942 rokù wstąpił do kònspiracëjny Dëchòwny Seminarëji. W 1946 rokù òstôł wëswiãcony na ksãdza. Pózni sztudérowôł w Rzimie. Tam rëchtowôł téż swój dokôz doktórsczi na temã: „Questio de fide apud sanctum Ioannem de Cruce”. Jak Òn przëjachôł do Pòlsczi òd 1948 rokù béł wikarim we wsë Niegowic, a pòtemù w Krakòwie. W 1953 ròkù robił habilitacjã na Wëdzélu Teòlogicznym Ùniwersitetu Jagiellońsczégò. Czej miôł 38 lat dostôł swiãcenia biskùpie. Ju w 1963 rokù òstôł arcëbiskùpã krakòwsczim, a w 1967 kardinôlą. Brôł baro aktiwny ùdzél w Sobòrze Watikańsczim II.

Dzeje Apòstolsczi - ksãga ópisuje pòczątczi Kòscoła, pò wniebowstąpienim Jezësa, pòkôzoné na spódkù dzejnotë niechtërnech apòstołów (sw.Pioter, sw.Paweł, sw. Jakùb Starszi i Młodszi).

Palisada – bëła elementã dôwny òbarny bùdowniznë w pòstacje ògrodzeniô z drzewnianëch pôlów - zwiksza z òstrima kùncama - wbitëch jeden przë drëdżim, prosto abò na szréj w zemiã. To bëła zatôrczny bùdacjô.

Òd samégò pòczątkù pòntifikatu (16. rujana 1978 rokù) òczarzëł swiat swòją prostotą, òtemkłoscą ë wiesołoscą. Jegò wielné pielgrzimczi wiedno zbiérałë razã rzmë lëdzy. Dnia 13 maja 1981 w Watikanie Jana Pawła II chcôł zabic skrëcé zôchwatnik. Równak to sã nie ùdało Mehmetowi Ali Agcze, ale òn trafił Papieża w brzëch i rãkã. Jan Paweł II miôł swój stolemny ùdzél w przërëchlenim ùpôdkù kòmùniznë. W swòjim nôùczanim wcyg pòdczorchiwôł pòczestnotã człowieka. Baro wôżnô bëła dlô Niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama, a téż wszëtczima lëdzama na zemi.

Jastrowi Pòniedzôłk je zwóny dëgusama. Młodi knôpi zelonyma rózgama abò jałówcã dëgùją dzéwczãta. Za dëgòwanié dostôwajã jaja abò kùcha. W pòniedzôłk przëchodô do dzecë zajc, a przënosy farwne jôjka i bómczi.

Spiochë (Matthiola longipetala (Vent.) DC.) – to je roscëna z rodzëznë krziżowëch. Òna je sónô w ògródkach na Kaszëbach. Ta roscëna pòchòdzy z Grecczi.

Szëmón Cyrenejczik – pòdług Ewanieliów jak òn szedł z pòla włożele na niegò krziż, żebë gò niósł za Jezësa. Wspòmink ò Szëmónie Cyrenejczikù je w trzech Ewanieliach: Mt 27,32; Mk 15,21 i Łk 23,26.

Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w Azjë, Eùropie i Nordowi Americe na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace. W Pòlsce je zwëczajnô, równak na nizënach [2], jak ë w gòrach [3].

Strzënówka abò zôlójka (Anas platyrhynchos L.) - to je wiôldżi, wòdny ptôch z rodzëznë kaczkòwatëch (Anatidae). Òna żëje m.jin. na Kaszëbach. Strzënówka zjôdô m.jin. smôrzcze np. stôwkòwé swòrczi.
Dlô reprezentowaniô òbù państw kòrejańsczich na spòrtowich mionkach, czãsto brëkòwónô je Fana Sparłãczenia, jaka równak nie je òficjalną faną niżódnegò z tëch krôjów.

Brzeznëckô Wãgòrza (pòlsczi jãzëk: Brzeźnicka Węgorza) je to rzeka w Pòlsce, chtërô mô 40 km długoscë. Je òna lewą dopłëwiną Redżi. Na ni ùtwòrzóno òstoja dlô ptoków ë jinszëch zwierząt.

Mateszkòwé zelé (Melissa officinalis L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë głëszkòwatëch. To zelé (malësã) Kaszëbi bralë do wësmarowaniô plecónczi żebë z ni rój pszczół nie ùcekł. Znerwòwóny człowiek mòże so zrobic arbatë z tego zela ë to bë miało gò ùspòkòjic.

Kôczornica (Nuphar lutea) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë kòblunowatëch (Nymphaeaceae). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach. Kôczornice mają żôłté kwiatë, a jich lëste płëwają na wòdze.

1726 / MDCCXXVI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Réskòwò (pl Reskowo) – to je kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òna je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù.

Jeléńcz - to je kaszëbskô wies w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 1293 rokù tą wies dostôł "Mistco" òd ksyżëca Mscëwòja II. Pò 1920 rokù òn béł w Miemcach. To je rodné gniôzdo Jelińsczich.

Szprotka (Sprattus sprattus) – to je môłô rëba z rodzëznë sledzowatëch (Clupeidae). Szlachùje wëzdrzatkã za môłim sledzã, a żëje m. jin. w Bôłce.

Wiejadło - to bëła rzecz ùżiwónô w gbùrzëznie do òbczëszczaniô zôrna (òddzélaniô zôrnów zbòżô òd plewów), terô to colemało robi kòmbajn, a mòże jesz klapra. Òno mòże bëc ùziwóné nad klepiszczã jak je pòriwny wiater (szarpawica).

Historia Wejherowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Klemens Bruski et al.], Wejherowo : Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 1998.

Je to 1410 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 410. rok drëdżégò tësąclecô, 10. rok XV stolatégò, 10. rok 1-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Wilëjô Gòdów, Wigiliô (z łacyńsczégò vigilia — ‘czuwanié’, ‘straż’ ; vigilare — ‘czuwac’) – w chrzescëjańsczi tradicji dzéń, jaczi pòprzédzô Gòdë. Wilëjô kùńczi cząd adweńtu.

W łacyńsczim kòscele Wilëjô Gòdów przëpôdô na 24 gòdnika, w prawòsławny Cerkwi – 6 stëcznika (co òdpòwiôdô 24 gòdnika wedle julijansczégò kalãdarza).

Diôbli pãpk (Boletus satanas Lenz.) - to je grzib z rodzëznë bòrzónowatëch (Boletaceae). Ten pòtrus mòże czedës rosł na Kaszëbach w lasach kòl Cechòléw.
Archeòlogòwé ë paleontologòwi dokôzë pòkôzëją, że lëdzë mieszkôlë ju na òbéndze dzysdniowi Kòreji 700 000 lat nazôd (wedle jinëch zdrojów 600 000 abò 1 000 000), a 2,5 mln lat nazôd starkòwie człowieka. Nôstôrszô kòrejańskô keramika datowónô je na 8000 p.n.s., a cząd neòlitikù naczãł sã kòl 6000 p.n.s. Wedle legendë ò Dangune, Go-Joseon òsta założoné w rokù 2333 p.n.s. Z federacëji apartnëch gardów do scetralizowónégò królestwa przeszło midze VII a IV p.n.s. Pierszô stolëca mògła bëc ùsôdzonô na greńcë midze Kòreją a Mandżurëją, leno pózdze przeniosłô òsta do dzysdniowégò Pyeongyangù. W 108 p.n.s. chińskô dinastëjô Han dobéła nad Wiman Joseonã ë ùsôdzëła sztërë kòmańdë w òbéńdze Liaoning. W 75 rokù p.n.s., trzëz nich ùpôdłë, le blós jednô òsta pòd rzãdama Chin do 313 rokù n.s.

Pierszô ùroczëstosc wrãczeniô ti nôdgrodë òdbëła sã w Królewsczi Mùzyczni Akademii w Sztokhòlmie w 1901 rokù. Òd 1902 rokù nôdgrodë są przëznôwóné przez króla Szwëcji.

Je to 1778 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 778. rok drëdżégò tësąclecô, 78. rok XVIII stolatégò, 8. rok 8-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Galeon - to chùtczi ë sztabilny internetowi przezérnik na Linuksã dlô GNOME z baro wësoką zgòdnoscą z internetowima sztandardama ùgòdzonyma przez W3C. Pòdlégô licencëji GPL ë brëkùje do wëskrzëwaniegò starn nëkù Gecko z ùdbë Mozilla. Juwwerny je do jinszi ùdbë pód GNU/Linuksã jaką je Epiphany, czë téż K-Meleona na Microsoft Windows abò Camino pòd MacOS X.

Òsoblëwie stôri i schòrzałi lëdze baro òstro òdczuwają ji zmianë. Wiele chòrosców, jak to sã gôdô na Kaszëbach, pòwstôwô z „lëftu”. Nasze òbleczenié mòcno zanôlégô òd pògòdë abò niepeleczi.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213

Roscëna leczniczô, sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina [5], witaminë C [6] i B1 [7]. Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim cëkrowi chòroscë [8]. Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą [9], temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm. Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win [10]. Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców.

Biôłorusczi jãzëk (biôłor. беларуская мова) – jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Rozkòscerzony przede wszëtczim w Biôłorusje, gdze jawi sã państwòwim jãzëkã (òbòk rusczégò). Mô dwa wariantë jãzëkòwi normë: dominëjący òficjalny prawòpis (wprowadzóny w 1933) i tak pòzwóną taraszkiewicã (zwóną téż „klasycznym prawòpisã”), chtërna bëła brëkòwónô oficjalno òd 1918 do 1933, a dzysô je wëzwëskiwónô nieòficjalno i w ògrańczonym zakresu.
Szarlota (pòl. Szarłata) - je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Mscëszejce (pl. Mściszewice) – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné je mniésza kòloniô:

Mirosława (ùr. kòl 1190 rokù) - to bëła wiele lat ksyżnô Zôpadny Pòmòrsczi. Òna i ksyżëc Bògùsłôw II miele sëna Barnima I. Bëła sostrą Swiãtopôłka II. Òna mia wiôlgą starã ò kòscelné fùńdacje. Za ji czasów gòscą na szczecëńsczim dwòrze béł ksyżëc Sambòr II. Jich òjcem béł Mscëwòj I.

Nowòjorskô Bibloteka Pùblicznô (New York Public Library) - je w Nowim Jorkù òd 1895 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je jedna z nôwôżniészëch bibloteków swiata. Kaszëbi mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je kaszëbskô lëteratura do kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie.

Czôrnô Dąbrówka (pòl. Czarna Dąbrówka) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi ë wòjewódzczi dardżi . Tu je kòscół ë szkòła. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Pòdkòmòrzëce, Pòdkòmòrczi ë Swiechowò.

Je to 1451 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 451. rok drëdżégò tësąclecô, 51. rok XV stolatégò, 1. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Czerwiony mùchôrz (Amanita muscaria (L.) Lam.) - to je grzib z rodzëznë mùchôrzowatëch (Amanitaceae). To je pòtrus. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach ë bëł ùżiwóné do trëcô mùchów.

W ikònografii(pl) swiãtégò pòkazëje są czãsto jakò malëjącégò abò piszącégò, Rogier van der Weyden przedstawi gó na òbraze „Sw. Łukôsz malëjący Madonnã” óbczas pòrtretowaniô Marii, matczi Jezësa.

Dwór Artusa w Gduńskù (pòl. Dwór Artusa w Gdańsku) – to przódë béł môl zéńdzeniów kùpców w Gduńskù. Tu je zala ò wiéchrzëznie 450 kwadratnëch métrów. Je tu wierã nôwikszi piéck swiata zbùdowany z 250 kachlów. W II swiatowi wòjnie - w 1945 ròku - òn béł kąsk zniszczony.

Dwiérze - to je rëszny element òbsadzony w bezrëszny ramie bënë dwiérzowy òdemkłosce bùdinkù, nima mòże wlezc bënë i przez nie wëlezc. Òne są téż zwiksza w pòjazdach.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 176

Liczné szczegółë w Ewanielië Łikasza sugerëją, że ji aùtor pisôł dla ôòtrzeb chrzescyjańsczi gimë złożony z wiernëch nawróconych z pògaństwa.

Ùżëcé Linuksa je wieloraczé ë òbjimô w se m.jin brëkùnk jakno desktopë, serwerë, routerë, w kòmórkòwëch telefónach, mùltimedialnëch ùrządzeniach ë superkòmpùtrach. Rozpòmiónowanié Linuksa je tuwò w różnëch òbjimach baro różné ë tak je òn baro pòpùlarny westrzód serwerów, a jakno desktopë ju nié tak baro.

Swiãti Łukôsz je patronã Szpańsczi, introligatorów, lékarzi chirurgów, malôrzów, rzézbiarzów, grafików, historików, notariuszów i złotników.
Jezoro Reduńsczé Dólné (pòl. Jezioro Raduńskie Dolne) - to je jezoro ò wiéchrzëznie 7,37 km² w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.

Van Halen je hard rock karno z Pasadena, California. Pòwstało òno w 1974 rokù z jinicjatiwë David Lee Roth (spiôw), Edward Van Halen (gitara), Michael Anthony (basowô gitara) ë Alex Van Halen (perkùsëjô).

Lëdzënka abò zwëczajnô żaba (Rana temporaria) - to je łaza z rodzëznë żabòwatëch. Ta żaba żëje m. jin. na Kaszëbach. Òna mô colemało bruną skórã.

Jón Mòrdawsczi (Jan Mordawski) - doktor geògraficznëch nôùków. Mieszkô w Gdini. Wiele lat robił na Gduńsczim Ùniwersytece. Napisôł wicy jak 170 dokôzów pòswiãconëch geògrafie m.jin. "Geografia Kaszub = Geògrafia Kaszëb" (2008) [1]. Wiele jezdzëł pò swiece.

Ódmôwióny je na zaczątkù liturgiczny mòdlëtwë w tim dniu. Wiedno je òno pòprzedzający pierszą mòdlëtwã dnia, chtërną mòże bëc witrzniô abò gòdzëna czëtaniów. Wezwanié zaczinô sã wersetama "Panie, Wë òdemknijcë mòje wardżi / a mòje lepë bãdą głosëłë Twòjã chwałã", pò czim nastąpiwô psalm z responsoium (refrenã).

Nowy Staw (we zdrojach: Nuwen Tiche 1316, Newentiche 1350, Nuwentiche 1352, Nyethhych <1454, Newteich 1476, Nitich 1495, Neuteuch 1510, Nytych, przy Nitichu 1565, Nitych 1570, Neuteich 1582, Nytych 1641, Nowystaw 1886, Nitich (Cenôwa), Novistôw (Cenôwa); gw. N.itich, pòl. Nowy Staw, miem. Neuteich; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Nitëch, Nytëch, Nowi Stôw[Pòtrzébné zdrzódło]) – garc w malborsczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie na Zëławie nad Swiãtą Rzéką.

Sztadión – to je szpòrtowô bùdowniô, brëkòwónô do rozgrôwaniô miónków w rozmajitëch szpòrtowëch discëplinach i jinëch masowëch widzawiszczów abò komercjowëch imprezów (tôrdżi).

Je to 1454 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 454. rok drëdżégò tësąclecô, 54. rok XV stolatégò, 4. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Krëpë to produkt z fùlownégò zôrna, chtëren zawiérô nôceniészé jegò składniki: łusczi i zôrodczi. To dzãka temù krëpë bògaté są m.jin.w magnés, cynk, żelaz,pòtas, fòsfòr, witaminë z grëpë B i witaminã E. Czim grëbszé krëpë (bùkwitné, jãczmianné), tym wicé zawiérô błonnika, chtëren rëchtuje robòtã flaków, wchłôniô nadmiar chòlesterolu, tłùszczów. Produktë te zawiérają téż rutynã, chtërna wzmôcniô krwionosné nôczënia.

Wiôldżi Pòdles (pòl. Wielki Podleś) - to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Kòscérzëna. Tu je kòscół ë szkòła. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Welownô cëszô – to je czas, w chtërnym pòd grozbą ùkôrë zakôzóny je równo jakô metoda pòdskôcënkù. W tim czasu òbëwatele, pò welowny rësznoce, mògą sã namëszlac, jaczi chcą zrobic wëbiér.

Kristión z Òlëwë - to béł ùm. 1245 rokù biskùp ù Prësów òd 1212 rokù. Òn béł ùrodzony kòl 1180 rokù w Pòmòrsce. Òd 1209 rokù òn béł w klôsztorze w Òlëwie. W latach 1233 - 1239 òn béł pòjmańczikiem prësczich pògónów.

Jastrë zaczinają sã òd Wiôldżégò Czwiôrtkù, czedë w kòscele nie ùżiwô sã zwònów. Wiôldżi Czwiôrtk dlô Kaszëbów je nôlepszim czasã do sadzeniô roscënów i seniô.
Pòczątk dnia wëznaczô w Kòscołach wschòdnëch wieczorny nôbòżeństwò ò zôpadze słuńca (Hesperinos) Przed ùdanim sã na spòczink òdmôwiô sã Apodeipnon. Je to meditacjô ò òstatnym spikù, smiercë. W klôsztorach òdmôwiô są Mesonyktikon – mòdlëtwa ò północë. Mòdlëtwa ò pòrénkù zwie sã Orthros. Òbczas Pierszi gòdzënë – Prote Hora (kòle szósti z rëna naszégò czasu) rozmiszlô sã ò stwòrzeniu. Colemało ta gòdzëna je łączonô z Orthros. Kòle dzëwiąti z rëna naszégò czasu òdmôwiô sã Trzecą gòdzënã – Trite Hora. Je to rozwôżanié ò zesłaniém Dëcha Swiãtégò. W szóstą gòdzënã – pôłnié (Hekte) – je rozwôżanié ò ùkrziżowanim Christusa, jaczi bëło prawie ò ti gòdzënie. Kòle trzecy pò pôłnim naszęgò czasu òdmôwiô sã dzewiątą gòdzënã (Ennate Hora), chtërna je rozwôżaniém ò smiercë Jezësa, jakô bëła ò ti gòdzënie. Zbiér mòdlëtwów to tzw. Horologion. We Wschòdnëch Kòscołach, dze stosëje sã seriewnosłowiańsczi jãzëk (tak prawòsławnëch, jakno katolëcczich) ódpòwiednikã Witrznie je Ùtreniô, a Nieszpórã Wieczerniô

Je to 1801 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 801. rok drëdżégò tësąclecô, 1. rok XIX stolatégò, 1. rok 1-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

26 zélnika 1939 ògłoszëlë w Miastkù wòjnowi stan . Miastkò przedërchało wòjnã wnet bez wiãkszëch krziwd, ale dobëté 3 strëmiannika 1945 bez sowiecczich żôłnérzów bëło znikwioné w 70%. Ju 14 strëmiannika 1945 òstôł ùtworzony miastkòwsczi kréz. Pò refòrmie z 1946 Miastkò nalazło sã w szczëceńsczim wòjewództwie, a w 1950 miastecczi kréz nalazł sã kòszalënsczim wòjewództwie. Administracëjnô refòrma w 1975 ùmiescëła Miastkò w stôłpsczim wòjewództwie. W rokù 1998 w Miastkù pòwstôł Spòlëznowi Kòmitet Òbarnë Miastecczégò Krézu, ale w slédny refòrmie w 1999 Miastkò òstało le gminą i nalazło sã w bëtowsczim krézu.

R. Schumana starszi pòchòdzëlë z Lotaringii, dokądka wrócëlë niedługò pò narodzenim tegò knôpa. Lotarinigô przënôléga tej do Niemców i Schuman òdebrôł niemniecczé sztôłcenié - skùńcził prawò na Ùniwersytece Humboldta w Berlinie. Czej pò I swiatowi wòjnie Lotarynga òsta zwróconô Francji, Schuman aktiwno włącził sã do francësczégò żëcégò pòliticznégò. W rokù 1919 pierszi rôz zdobéł mandat depùtowónégò do Zgromadzeniô Narodowégò (fr.Assemblee Nationale). Robił jaknò parlamentarzista do rokù 1940, czej Rząd Vichy ùmiescył gò kùreszce w domòwim areszce. Rok pózni Schuman ùcekł z aresztu i przëłącził sã do ruchù zatôrczënkù (procëmnotë).

Nordowô Kòreja òficjalno rozpòmionëjë pòlitikã samòòbstojenia (Juche), równak baro mòcno zanôlégô òd pòmòcë z Chin, Rùsczi, Pôłniowi Kòreji ë ÒZN. Dlô procëmnotë, Pôłniowô Kòreja, chternëj gòspòdarka je wòlnorënkòwô, je w pierszi dzesątce nôlepi rozwiniãtich krôjów na swiece. Òba te krôje mają dbã, żebë znowa sparłãczëc Kòrejã w jedno państwò.

Rétnik - je to mëti duch, co mani lëdzy czarodzejską mùzyką. Haszczisz ògrôdzô mùzykańtów, ale pòdetkiwô jima zaczarowóné skrzëpice i trąbë abò jejich zamiéniô na zaczarowóé. Robi to wiedno w czasach zakôzónëch, na rozgracjach we wiôldżim pòsce abò agweńce.

Wartësłôw IX (ùr. kòl 1400 rokù, ùm. 1457 rokù w Wòłogòszczë) – to béł ksyżã z dinastëji Grifitów. Òn béł ksyżëcem wòłogòsczim òd 1405 rokù wôżnym dlô ùniwersytetu w Grifii z 1456 rokù.
En 1925 la ville dévînt la ville auve la pus grande populâtion du monde, en pâssant Londres. Et v'là tch'est l'âge des hauts bâtisses, coumme lé Bâtisse dé l'Êtat Empithe.

Coume o se madyit acaunt le roué Louis VII dé Fraunce), o lui dounit dauns sen dot sa duchie de Gùienne, qùi li venait du fait de sen père, coume qùiques âotes terres et demaines byin ergentus et counséquent. Ch'tait pouor li eune boune affaire, car cha doubllait sen demaine à li, pus petiot parai. Cha alit byin couma cha pouor c'menchi, mais coume la renne né li baillit que déeus fîles, cha n'arraungit paé lé roué, qùi v'lait eun fis pouor li entesuure à la couorône. Coume cha n'alait paé reide byin enter ieus, i se déma'itent.

Eune montangne dé feu ou montangne brûlante est eune montangne tch'a 'té grée par l'action volcannique d'la tèrre et poussée par l'rotchi fondu dé d'dans la Tèrre.

Couotaunches, la capitale du Cotentin, avait eune graund pllèche dauns les pouésis normaundes dé Louis Beuve, qùi tréjouos qù'i passait lo, il avisait la cathédrale do ses graunds uurs, et à la vei dauns touote sa fyitaé et sa graundeu, cha li f'sait qùique seit. Il en préchit byin des coups.

Y'a des diffethentes couôteunmes l'travèrs du monde. Pouor c'menchi les Chrêtchiens n'font pon lus Pâques à la même date. L's églyises du Vouêt et les cheinnes d'l'Êst caltchulent les leunes s'lon un difféthent almonnas et dé couôteunme Pâques arrive un difféthent Dînmanche pouor les Catholiques et les Protestants d'un bord et pouor l's Orthodoxes d'aut' bord.

En 1855 eune louai griyit un Conmité Métropolitain d'Travaux (Metropolitan Board of Works) et organnîsit les vestiaithes des pâraisses à seule fîn d'gouvèrner Londres. Les membres du Conmité fûtent chouaîsis par les vestiaithes.

L' Archêvêque dé Cantorbéry est l'chein à la tête dé l'Églyise Anglyicanne dans l'monde. Il est l'preunmié êvêque dé l'Églyise d'Angliétèrre, ouaithe qué la Reine est la Gouvèrneuse Suprême dé ch't' églyise-là.

Dauns eun boués ou eune forêt que no-z-erpente d'eun bouot de l'âote, ch'est les trouns qùi fâot jugi pouor saveî si s'sa bouon à faire d's ais, des qùerpentes ou byin d's ormouères.

La Tèrre est la seule plianète èrconnue d'aver d'la vie d'ssus. Oulle a un atmosphéthe respithabl'ye, des ochéans (et des mers) et des continnents.

L's houmes et les fenmes sount lés prémyis animâos. Mais no dit l's houmes. Aristote, qù'était eun graund philosophe greis, d'sait que ch'était eun "animâ métaphysique", rapport à s'n obiche. L'houme sait qùi va byin définin eun jouo. I sé demaunde, pa'rai, d'où qùi vyint et i'où qùi va.

Edgar Alain Poe (naé a Bostoun le 19 de jaunvyi 1809 - mort lé 7 d'octobe 1849 à Baltimôre) était eun merqùeus et eun rimeus amériqùain. Il merqùit pusuurs histouères à faire poû comme "The Raven" (La Cônêle) et "The Tell-Tale Heart" (Lé qùœu réveilateu).
La chifournie a 'té ravigotée d'pis l's années 1970 auve la r'dêcouvèrte d'la mûsique et d's înstruments anciens et l'enrègistrement systèmatique d's sonneurs traditionnels. Ach'teu i' y'a pus d' trente faîseurs d' chifournie en Ûrope et l'înstrument est acouo pus populaithe qu' janmais. Lé style dé jeu d'la gênéthâtion actuelle dé sonneurs dé chifournie a 'té înspithé par l's sonneurs Français Gaston Guillemain (1870 - 1965) et Gaston Rivière (1909 - 2004) mais l's styles modèrnes sont dans un êtat dé dêveloppement constant înfluencé par d'autres genres d'mûsique (rock, jazz, mûsique êthnique) et par d's sonneurs comme Valentin Clastrier, Jean-François "Maxou" Heintzen et Nigel Eaton.

Aunglléterre : À la siette d'la mort d'Henri VIII d'Angliétèrre, san fis, Douard VI d'Angliétèrre, d'vînt l'rouai d'Angliétèrre. Il avait neuf ans. Entre 1547 et 1551, lé vrai gouvèrneux d'l'Angliétèrre 'tait l'Duc dé Somerset.

L' Dictionnaire Franco-Normand (1870) d'George Métivier r'cordit l'Dgèrnésiais. Épis y'a l' Dictiounnaire Angllais-Guernésiais d'Marie de Garis publié preunmiéthement en 1967.

Achteu maisyi, ch'est la Sociétaé régiounaliste normaunde Alfred Rossel qui demeure sa mémouère et fait counaîte sen noum et ses caunchouns.

Eune fête nâtionnale est iun des sŷmboles d'un pays ou d'un êtat. Ch'est un jour tch'est mèrtchi par des fêtes, des cérémonnies, ou ofûche de pathades - bein souvent ch'est un jour pouor la Reine quand l's offices d'êtat sont freunmés et quand en génétha nou n'travâle pon.

L'aungllèche d'Jerri a été influencé par le fraunceis d'administration. On se sert de mots coumme: rapporteur, en défaut, en désastre, au greffe, greffier, bâtonnier, mandataire, autorisé, vraic, côtil, temps passé, vin d'honneur.

Mangi ( mangi; mouogi, mangier, mãdji) est l'action dé s'nouôrri atout dé tchi tchi contcheint chein tch'est nécessaithe pouor souôtcheindre la vie – les vitaminnes, les protéïnnes, la graîsse, les minnéraux et tout chenna.

Eune uillire ( leunette, lunaettes), ch'est eun morcé de tchu que no couot sus le bridoun d'eune baête, coume un queva, pouor qùi s'n âle paé de gâoche et de dreite sus sen quemin.

Lé sport est eune manniéthe dé laîsi: ofûche, du ji fait en compétition, ou eune gamme jouée séthieusement ou la chasse faite pouor du pliaîsi.

L's êléments chimiques sont les pus sîmpl'yes matchiéthes tch'existent. Les êléments lus r'jouaingnent à seule fîn d'graie des matchiéthes pus complyitchies.

Duthant la Fraide Dgèrre, lé continnent 'tait maîntchonné entré l'Vouêt et l'Êst. Nou dithait à chu temps-là qu'l'Ûrope dé l'Êst 'tait ches pays tchi 'taient souos l'Commeunisme driéthe lé Ridgieau d'Fé, et y'en a tchi dithent qué l'Ûrope dé l'Êst est acouo ches pays tchi soulaient êt' commeunistes.

Mèrtchure est eune plianète tchi va l'tou du Solé. Ch'est la plianète tch'est la pus près (57,909,176 km par mouoyen) du Solé. S'n orbite est 88 jours.