Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་དག་གིས་ཕལ་ཆེར་ཚོད་ཚོད་ལ་ཕམ་སྲིད་པའི་སེམས་གཅོང་དེ་ཡང་རྐྱེན་ངན་གྲོགས་སུ་ཤར་སྲིད་པའི་གནས་ལུགས་ལ་ངེས་ཤེས་གསལ་ཐག་ཆོད་ཅིག་འདྲོངས་ཡོད་ངེས་ཤིང་། མ་མཐའ་ཡང་དེ་ནི་རང་རློམ་སྟོང་བ་དེ་དང་ང་རྒྱལ་གསོབ་གསོབ་དེ་ལས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་དགེ་མཚན་ཆེ་བ་རྟོགས་ཡོད་སྲིད། དེར་བརྟེན། ད་ལྟའི་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་དག་ནི་ཧུར་བརྩོན་གྱིས་འཚོ་བ་ཤ་སྟག་རེད། ཁོང་ཅག་གི་དུས་ཚོད་དང་འཚོ་བ་ལ་འཆར་འགོད་དང་ཞིབ་ཆ་ལྡན་ལ། བྲེལ་སྣང་གིས་ཁེངས་པའི་ཚོར་བ་ཞིག་གིས་ལུས་སེམས་གཉིས་ཆར་ངལ་དུབ་ཀྱིས་གཙེས་ཀྱང་། དུས་ཚོད་ལ་བརྩོན་བསྲིས་ཆེ་ཞིང་། ཚེ་སྲོག་ལ་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་སེམས་གསོ་ཞིག་གིས་ཡོད་ཚད་ལ་དབུགས་དབྱུངས་བར་བྱེད་ཐུབ། པེ་ཅིན་ནས་འདི་ལྟར་འཚོ་དུས་ང་མཚམས་རེར་དབྱར་གྱི་ཚ་གདུགས་ཀྱིས་བསྲེགས་ནས་གཞོབ་ལ་ཁད་བྱེད་ཅིང་། དགུན་གྱི་གྲང་རེག་གིས་འཁྱག་ནས་རེངས་ལ་ཁད་བྱེད། དབྱར་དགུན་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་ནས་དུག་སྨུག་གིས་དབུགས་བཅད་ནས་ཤི་ལ་ཁད་བྱེད། སྐབས་དེ་དག་ཏུ། ང་ལ་གནས་འདི་ནས་བྲལ་ཏེ་ཕ་ཡུལ་ལོག་འདོད་པའི་འདུན་པ་འགོག་མེད་ཅིག་སྐྱེས་ཡོང་། ཡིན་ཡང་སེམས་འདུན་དེ་དུག་སྨུག་དྭངས་ནས་འགྲོ་བ་དང་བསྟུན་ནས་སེམས་འགོ་ནས་རང་ཡལ་དུ་གྱུར་འགྲོ། ངས་ད་ལྟ་ད་དུང་ཡང་ང་འདི་ལྟར་པེ་ཅིན་དང་གྱེས་མི་འདོད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཅི་ཡིན་ལ་ཁ་གསལ་གྱིས་ལན་འདེབས་མི་ཐུབ། གལ་ཏེ། ཉིན་ཞིག་ང་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་འདི་དང་ཁ་བྲལ་ནས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཡིན་ན། རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ནི་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་དུས་ཚིགས་དང་གནམ་གཤིས་ཀྱི་ཕྱི་རྐྱེན་དེ་དག་ཡིན་མི་སྲིད་སྙམ། དེ་དག་ལ་ཅི་འདྲ་མི་གོམས་ཀྱང་། དེ་དག་གིས་ངའི་འབྱུང་གཞིའི་གཟུགས་པོ་འདི་ལ་གནོད་ཙམ་སྐྱེལ་བ་ལས། ང་བོད་པ་ཡིན་པའི་ཐོབ་ཐང་དང་། ང་བོད་པ་ཡིན་པའི་སེམས་པ་འདི་ལ་རྨ་ཁ་ཏོག་ཙམ་ཡང་བཟོ་མི་ཐུབ།

དོན་རྒྱན་སུམ་ཅུ་སོ་ལྔའི་ནང་གསེས་བཅོ་ལྔ་པ་ཆ་ཡི་རྒྱན་ནི་བསྒྲིབ་བྱའི་དངོས་པོ་དེའི་རང་བཞིན་མ་མཛེས་པར་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་དངོས་པོ་གཞན་ཞིག་ལ་བསྙད་བཏགས་པའི་ཟོལ་གྱིས་ཁ་བསྒྱུར་ནས་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པའི་རྒྱན་ཞིག་སྟེ། དེའི་ནང་གསེས་བཞི་ནི། འོས་པའི་ཆ། མ་འོས་པའི་ཆ། ཟོལ་གྱིས་སྨད་པའི་ཆ་དང་ཟོལ་གྱིས་བསྟོད་པའི་ཆ།

༆༆། ། ཕྱག་འཚལ་སྐབས་འདོན་རྒྱུའི་སྨོན་ཚིག་ས་པཎ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་བཞུགས་སོ།། བདག་གི་མཆོག་གསུམ་དམ་པར་ཕྱག་འཚལ་བས། །བདག་དང་འགྲོ་ཀུན་སྡིག་སྒྲིབ་དག་པར་ཤོག །ལག་གཉིས་མཉམ་པར་ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་ཡིས། །ཐབས་དང་ཤེས་རབ་ཟུང་འཇུག་ཐོབ་པར་ཤོག །ཐལ་མོ་སྤྱི་བོའི་གཙུག་ཏུ་སྦྱར་བ་ཡིས། །འོག་མིན་དགའ་ལྡན་གནས་སུ་བགྲོད་པར་ཤོག །ཐལ་མོ་སྨིན་མཚམས་དཔྲལ་བར་སྦྱར་བ་ཡིས། །ལུས་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དག་པར་ཤོག །ཐལ་མོ་མགྲིན་པའི་ཐད་དུ་སྦྱར་བ་ཡིས། །ངག་གི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དག་པར་ཤོག །ཐལ་མོ་སྙིང་གའི་ཐད་དུ་སྦྱར་བ་ཡིས། །ཡིད་ཀྱི་སྡིག་སྒྲིབ་ཐམས་ཅད་དག་པར་ཤོག །ཐལ་མོ་སྦྱར་བ་སོ་སོར་ཕྱེ་བ་ཡིས། །གཟུགས་སྐུ་གཉིས་ཀྱི་འགྲོ་དོན་བྱེད་པར་ཤོག །རྐང་གཉིས་པུས་མོ་ས་ལ་བཙུགས་པ་ཡིས། །འཁོར་བ་ངན་སོང་གནས་ལས་ཐར་བར་ཤོག །ལག་གཉིས་སོར་བཅུ་་ས་ལ་བཙུགས་པ་ཡིས། །ས་བཅུ་ལམ་ལྔ་རིམ་གྱིས་བགྲོད་པར་ཤོག །མགོ་བོ་དཔྲལ་བ་ས་ལ་བཙུགས་པ་ཡིས། །བཅུ་གཅིག་ཀུན་ཏུ་འོད་ཀྱི་ས་ཐོབ་ཤོག །ཡན་ལག་བཞི་པོ་བརྐྱངས་བསྐུམས་བྱེད་པ་ཡིས།།འཕྲིན་ལས་རྣམ་བཞི་ལྷུན་གྱི་གྲུབ་པར་ཤོག །རྩ་རྒྱུད་ཐམས་ཅད་བརྐྱངས་བསྐུམས་བྱས་པ་ཡིས།།རྩ་མདུད་ཐམས་ཅད་མ་ལུས་གྲོལ་བར་ཤོག །སྒལ་ཚིགས་དབུ་མར་དགྱེ་དགུགས་བྱེད་པ་ཡིས།།རླུང་རྣམས་མ་ལུས་དབུ་མར་ཚུད་པར་ཤོག །ས་ལ་ཐུག་ནས་ཡར་ལ་ལང་བ་ཡིས། །འཁོར་བར་མི་གནས་ཐར་ལམ་ཐོབ་པར་ཤོག །དེ་ནས་ལན་མང་དུ་མར་ཕྱག་འཚལ་བས། །ཞི་བར་མི་གནས་སེམས་ཅན་འདྲེན་པར་ཤོག །བདག་སོགས་བརྐྱངས་ཕྱག་ཕུལ་བའི་དགེ་བའི་མཐུས། །གནས་སྐབས་ཚེ་རིང་ནད་མེད་ཕུན་ཚོགས་ཤོག །འཆི་ཚེ་བདེ་བ་ཅན་དུ་སྐྱེས་ནས་ཀྱང་། །རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་གོ་འཕང་མྱུར་ཐོབ་ཤོག །ཕ་མ་སེམས་ཅན་བདེ་དང་ལྡན་གྱུར་ཅིང་། །ངན་འགྲོ་ཐམས་ཅད་རྟག་ཏུ་སྟོང་བ་དང་། །བྱང་ཆུབ་སེམས་པ་གང་ན་སུ་བཞུགས་པ། །དེ་དག་ཀུན་གྱི་སྨོན་ལམ་འགྲུབ་གྱུར་ཅིག །སརྦ་མངྒ་ླ།།
དེ་ནི AMD ཀུང་ཟིས 2004 ལོའི་ཟླ 6 པར་གསར་དུ་བཏོན་པའི CPU མཐུད་ཁ་ཞིག་ཡིན། མིག་སྔར་མཐུད་ཁ་འདིའི་རིགས་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི CPU ལ་གཙོ་བོ Athlon 64 དང athlon 64 FXབཅས་ཡོད་ལ། Sempron རིགས་ཀྱི CPU འགའ་ཤོས་ཤིག་ཀྱང་ཡོད་རབ་བཤད། ཡིན་ནའང Socket AM2 དང Socket 940གཉིས་ཀྱི་མཐུད་ཁའི་སྒྲིག་གཞི་ཆ་མཐུན་མིན་པས་དེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་རོགས་འདེགས་མི་བྱེད་པ་ལོགས་སུ་ཤེས་པར་བྱ། དེ་ལ་དཔེར་མཚོན་རི་མོ་ཞིག་བཀོད་ན་གཤམ་གསལ་ལྟར་རོ།

མཚན་ལྗོངས་དུས་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་རྒྱབ་ནས་དེད༎ སང་གི་ལས་རིམ་མང་པོས་མདུན་ནས་བསུས༎ གོམ་པའི་རྡོག་སྣེ་མགྲོན་ཁང་ནང་དུ་བསྒྱུར༎ ཉིན་ཐོ་གྲུ་བཞིའི་སྟོང་ཆ་སྐོང་ནས་ཉལ༎

བོད་རྗེ་བཅུ་དྲུག་པ་ཟྭ་ནམ་ཟིན་ལྡེ་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཨེ་ཤོ་ལེགས་དང༌། ཡུམ་དམུ་ལྕམ་རྨང་ལེགས་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་བོན་ཞང་ཞུང་གཡུང་དྲུང་རྒྱལ་པོས་མཛད་ཅིང་གསས་ཁང་ཡང་བཞེངས། བཙུན་མོ་མཚོ་སྨན་ཁྲི་དཀར་བྱ་བ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་ལྡེ་འཕྲུལ་ནམ་གཞུང་བཙན་སྐུ་འཁྲུངས། བང་སོ་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་བཏབ། འདི་ཉིད་ཆུ་ཡི་ལྡེ་བརྒྱད་ལས་ལྡེ་དང་པོ་ཡིན་ནོ། ། བོད་རྗེ་བཅུ་བདུན་པ་ལྡེ་འཕྲུལ་ནམ་གཞུང་བཙན་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ཟྭ་ནམ་ཟིན་ལྡེ་དང༌། ཡུམ་མཚོ་སྨན་ཁྲི་དཀར་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་བོན་ཞང་ཞུང་མཚོ་མི་ཀུན་སྣང་གིས་མཛད་ཅིང་གསས་ཁང་ཞིག་ཀྱང་བཞེངས། བཙུན་མོ་བསེ་གཉན་མེར་མོ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་སེ་སྣོལ་ནམ་ལྡེ་འཁྲུངས། བང་སོ་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་བཏབ། འདི་ཉིད་ཆུ་ཡི་ལྡེ་བརྒྱད་ལས་ལྡེ་གཉིས་པ་ཡིན་ནོ། །
དེང་སྐབས་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་ཤེས་རིག་གི་འཕེལ་ཕྱོགས་དང༌། ཀུན་སྤྱོད་ཁྲིམས་གཞི། དཔལ་འབྱོར་ཁྲོམ་ར་སོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་འཕེལ་འགྱུར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད། ཐ་ན་མི་རིགས་དང་ཡུལ་ལུང་གང་ཞིག་གི་དར་རྒྱས་དང་ཉམས་ཆགས་མཐའ་དག་གིས་ཐད་ཀར་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་བོར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ནུས་པའི་ཚོར་ཤུགས་བསྐྱེན་པའི་དུས་རབས་ཤིག་ལ་སླེབས་ཡོད་པས། འུ་ཚོས་ཀྱང་འཛམ་གླིང་གི་འཕེལ་འགྱུར་དང་བསྟུན་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་རིགས་འཕེལ་རྒྱུས་སུ་གཏོང་དགོས་པར་མ་ཟད། ཚོར་བ་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འཕྲད་ཉེན་གྱི་འཇིགས་པ་དག་སྔོན་འགོག་བྱ་དགོས་རྒྱུ་ནི་གནད་དམ་པའོ། སྤྱིར་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ཕྱོགས་མང་པོ་ཞིག་ལ་རག་ལས་ཡོད་པ་བཞིན། སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་རྩ་འཐོར་དུ་འགྲོ་བ་དེ་འང་གནོད་འཚེ་རིགས་མང་པོ་ཞིག་དང་འབྲེལ་ནས་འབྱུང་གིན་ཡོད། དེས་བས། དེ་རིང་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རེག་དུག་ཉིན་མོ་འདི་དང་བསྟུན་ནས། ང་རང་ཉིད་དུས་རྒྱུན་བློ་འཚབ་སྐྱེས་བཞིན་པའི་རེག་དུག་འགོས་ནད་ཀྱི་ཐད་ནས་བསམ་ཚུལ་འགའ་གླེང་མོལ་གྱི་ཚུལ་དུ་བརྗོད་འདུན་བྱུང༌། རེག་དུག་འགོས་ནད་ནི་འུ་ཚོས་སྣང་མེད་དུ་འཇོག་མི་རུང་བའི་ཉེན་ཚབས་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འགོག་བྱ་གལ་ཆེན་ཞིག་རེད་བསམ། རྒྱུ་མཚན་ནི། རེག་དུག་འགོས་ཁྱབ་རྒྱུ་ལམ་དང༌། རེག་དུག་འབྱུང་འཕེལ་གྱི་གནས་སྟངས། རེག་དུག་གིས་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ལ་སྤྲད་པའི་ཉེན་འཇིགས། དེ་བཞིན་བོད་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གོམས་གཤིས་དང༌། བོད་མིའི་བསམ་བློ་འཁྱེར་སྟངས། བོད་པའི་ཁོར་ཡུག་གི་གནས་བབས་བཅས་ཀྱི་ཆ་ནས་ནད་གཞི་འདི་ནི་འུ་ཚོར་མཚོན་ན་ཧ་ཅང་ཉེན་ཚབས་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འགོས་ནད་ཞིག་ཆགས་ཡོད།

དེ་ནས་དགུང་གྲངས་ཉི་ཤུ་རྩ་གྲངས་ཀྱི་ཐོག དབུས་སུ་གནས་སྐོར་ལ་ཕེབས་པའི་དགོངས་བཞེད་ཡོད་ཀྱང། སློབ་དཔོན་སོགས་དགོན་པའི་ཆེ་བགྲེས་རྣམས་ཀྱིས་བཤོལ་བཏབ་ནས་མ་བཏང་བས། ཉིན་ཞིག་ཞབས་གྲལ་རེ་ཟུང་བཅས་གསང་སྟབས་ཀྱིས་དཔལ་གྱི་ཙཱ་རི་ཏྲ་སོགས་ལྷོ་ལམ་བརྒྱུད་ནས། གསང་སྤྱོད་རོ་སྙོམས་བརྟུལ་ཞུགས་ཀྱིས་གཉན་ས་རི་འགྲིམས་མཛད། ཁྱུང་པོ་རྒྱས་ཤོད། ཀོང་པོ། དྭགས་ཉང་བརྒྱུད་ཙཱ་རི་ཟལ་ཁོག་ཏུ་འབྱོར་སྐབས། སྐུ་ཁོག་སྙུང་ནས་ཕེབས་བགྲོད་དཀའ་ཙམ་བྱུང་བས། རི་སྣ་ཞིག་ནས་མཁའ་འགྲོ་མ་མི་མོའི་རྫུ་མལ་ཞུགས་པ་ཐོལ་གྱིས་བྱུང་ནས། གསོལ་གྲོ་སྦ་སློ་གང་ཕུལ་བ་གསོལ་བས་སྙུང་ཁམས་ནམ་དྭངས་ཆ་མ་མཚལ་བར་གྲོལ། ཡང་ཚྭ་ཁང་ཞིག་ནས་ཆོས་རྗེ་ཀོ་བྲག་པའི་ཕྱག་ཆེན་ཟབ་ཁྲིད་གཅིག་གཟིགས་པས། གནས་ལུགས་ཟབ་མོའི་དོན་ཅིག་ཆར་རྟོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྒོམ་མེད་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་འཁོར་འདས་རོ་མཉམ་གྱི་དགོངས་པའི་གདེང་ཆེན་བརྙེས་ནས། གཟུང་འཛིན་འཁྲུལ་པའི་དྲི་མ་གཏན་མེད་དུ་སོང།

ཟློག་མེད་ལས་དབང་འོག་ནས་ཁ་གྲམས་ཀྱང༌༎ ཕུགས་བསམ་ལུས་ཟུངས་ཁྲག་རྒྱུན་གཅིག་པ་ཡི༎ སྐྱབས་བཅོལ་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྷག། བྷ་ར་སིལ་གྱི་ཟ་ཁང་ཞིག་ཏུ་འཛོམས༎

ཕྱག་འཚལ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་མཚོན་ཕྱག་རྒྱའི། །སོར་མོས་ཐུགས་ཀར་རྣམ་པར་བརྒྱན་མ། ། མ་ལུས་ཕྱོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བརྒྱན་པའི༑ ༑རང་གི་འོད་ཀྱི་ཚོགས་རྣམས་འཁྲུགས་མ། །
རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པ་ཁོང་རབ་བྱུང་དང་པོའི་ལྕགས་ འབྲུག(སྤྱི་ལོ༡༠༤༠)ལོར་ཡབ་མི་ལ་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་དང་ཡུམ་མྱང་ཚ་དཀར་རྒྱན་ གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་མང་ཡུལ་གུང་ཐང་སྐྱ་རྔ་རྩ་རུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་ཆུང་དུས་ནས་ཡབ་ གཤེགས་ཏེ་སྡུག་མང་པོ་མྱངས། དེ་རྗེས་མཐུ་བསླབས་ནས་འཁོན་ལན་སློག་ཆེད་མི་རྟ་མང་པོ་བསད། མཇུག་ཏུ་སྡིག་པ་ལ་འགྱོད་བཤགས་བྱེད་ཆེད་ས་རྟ(སྤྱི་ལོ༡༠༧༨)ལོར་ལྷོ་བྲག་ཏུ་ ཕེབས་ཏེ་མར་པ་ལོ་ཙྰ་བ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་དང་མཇལ། དེར་ལོ་དྲུག་ཟླ་བརྒྱད་ཙམ་བཞུགས་ཏེ་བླ་མ་དེ་ལས་དབང་དང་མན་ངག་རྫོགས་པར་བླངས། དགུང་ལོ་ཞེ་ལྔ་བ་ཤིང་བྱ(སྤྱི་ལོ༡༠༨༤)ལོར་སྟོད་ཕྱོགས་སྐྱིད་གྲོང་དང་གཉའ་ནང་ དུ་ཕེབས་ཤིང་སྒྲུབ་པའི་དམ་བཅའ་མཛད་དེ་ལོ་དགུའི་རིང་དཀའ་སྤྱད་དྲག་པོས་ བསྒོམས་པས་མཆོག་གི་དངོས་གྲུབ་ཐོབ། དེ་ནས་ས་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འབྱོན་བཞུད་མཛད་དེ་སྣོད་དུ་རུང་བའི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ གསང་སྔགས་ཀྱི་གདམས་པ་ཅི་རིགས་གནང་། རས་ཆུང་བ་དང་དྭགས་པོ་ལྷ་རྗེ་སོགས་སློབ་མ་གྲགས་ཅན་མང་པོ་བྱུང་། ཉམས་མགུར་མང་དུབརྩམས་ཏེ་རྗེས་རབས་པས<<རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་ཐར་ རྒྱས་པ་ཕྱེ་བ་མགུར་འབུམ>>ཞེས་པར་བསྒྲིགས། རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ཆུ་ཡོས(སྤྱི་ལོ༡༡༢༣)ལོར་སྐུ་གཤེགས་སོ།།

མྱུར་སྐྱོབ་པ་རྨས་མའི་སྟེང་དུ་ཞོན་འདུག་གིས་པུས་བཙུགས་ངང་བསྡད་ ཅིང་། རྨས་མར་མྱུར་སྐྱོབ་པའི་སྐེ་རུ་འབྱར་བཅུག་པའམ། རང་ཉིད་ཀྱིས་རྨས་མའི་མཆན་འོག་ནས་བཟུང་སྟེ་དལ་མོས་ངང་མདུན་དུ་བསྐྱོད་དགོས།

ཀརྨ་ལྷུན་འགྲུབ་ནི་བོད་ཀྱི་དེང་རབས་སྙན་ངག་པ་དང་། རྩོམ་པ་པོ་།folk དམངས་གཞས་དར་སྤེལ་དང་ལག་ལེན་གཏོང་མཁན་གྱི་མིང་གཅིག་ལྕོགས་སུ་བཞེས་ཡོད་པའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན།

སྒང་དྲུག་རི་སུལ་འཕར་སྤྱང་གཏུམ་པོས་གང༌།། རྨ་འབྲི་གཙང་པོའི་རླབས་རྒྱུན་ཁྲག་དང་འདྲེས།། ས་བྱི་ཞི་རྒོལ་ས་ཆེ་གཡོ་བའི་སྣེ།། དྲག་མཚོན་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཞུས།།

ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་བོད་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱས་ཡོད་པའི་ས་ཁུལ་གཙོ་བོ་ཀན་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དང་། དཔའ་རིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་བཅས་ཡིན།

ཆོས་སྐྱོང་སྲུང་མ་སོགས་མིའི་ཁོང་དུ་བརླམས་ཏེ་ལུང་བསྟན་བྱེད་པའི་སྲོལ་ཞིག་ཏེ་སློབ་དཔོན་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཀྱི་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་པའི་དུས་ནས་དར་བར་གྲགས་།

སྒེའུ་སྟེང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་ནི་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་བའི་ལྕགས་མོ་སྤྲུལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1881ལོར་མདོ་སྨད་རེབ་གོང་རོང་འབྲོག་ཚོ་ལྔའི་ནང་ཚན་ཚོ་འདུའི་ཡུལ་དུ་ཡབ་ཚོ་འདུའི་སྐུ་བོན་ཆོས་མཛད་དང་ཡུམ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའིོ་ཤིང་ཕོ་སྤྲེལ་ལོ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1944ལོར་སྐུ་གཤེགས། ཆུང་དུས་ཀྱི་མཚན་ལ་པདྨ་བཀྲ་ཤིས་སུ་གསོལ།
ཕན་ཚུན་མཛའ་བའི་གསེར་ཐག་མ་གློད་པར།། གཞུང་ལས་ཁང་ནས་གྱེས་མཇལ་དལ་གྱིས་ཞུས།། ཕེབས་བསྐྱེལ་དང་བཅས་སྒོ་ཡི་ཕྱི་ལ་ཐོན།། ཕྱིར་མིག་ཅེར་བཞིན་གྲོས་ཚོགས་གོང་མར་ཉུལ།།

བུད་མེད་འགའ་ཞིག་ཕྲུ་གུ་སྐྱེས་རྗེས་འོ་མ་མ་བབས་ན་ནུ་མ་ལ་སྨན་རྫས་འགའ་ཞིག་བྱུགས་ཏེ་འོ་མ་རང་བབས་སུ་འོང་བའི་བྱ་ཐབས་འགའ་ཞིག་བོད་ཀྱི་རྗས་སྦྱོར་རིག་པའི་གཞུང་ཁག་ཁ་ཤས་ནང་གསལ་བ་དེའི་རིགས་ཤིག་ཡིན།

གཞན་ཡང་དགོན་དེར་བཀའ་གཏེར་གྱི་སྒྲུབ་སྐོར་རྒྱུན་མཁོའི་རིགས་བཅས་དབང་ལུང་རྣམས་ཟླ་བ་གསུམ་ཙམ་གནང་ཞིང་། འབའ་རོམ་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུབ་གྲྭ་འཛུགས་རྒྱུའི་བཀོད་སྒྲིག་མཛད། སྒྲུབ་གྲྭར་མཆོད་ཆ་ཆ་ཚང་དང་། སྒྲུབ་བླ་བཅུ་གསུམ་ལ་སྒྲུབ་ཕོག་འབྲི་ཉི་ཤུ་ཐམས་པ་བཅས་གནང་། དེ་ནས་བཟུང་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་བརྩེ་གཟིགས་བཀའ་དྲིན་ཚད་མེད་པས་བསྐྱངས་སོ། །

བོད་མི་རིགས་ནི་རླབས་ཆེ་བའི་ཀྲུང་གོ་སྐྲུན་མཁན་གྱི་ནང་གསེས་གཅིག་སྟེ། ཀྲུང་གོའི་འདས་མ་ད་གསུམ་གྱི་ཆབ་སྲིད་དང་རིག་གནས། དཔལ་འབྱོར། སྤྱི་ཚོགས། ཚན་རྩལ། སློབ་གསོ། སྐྱེ་ཁམས། རྒྱལ་སྲུང་སྟེ་མེས་རྒྱལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་ཆ་ཚང་བ་དང་མཐའ་མཚམས་སུ་བདེ་འཇགས་སོགས་མདོར་ན་ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་སྲིད་འབྱོར་རིག་གསུམ་ལ་རིན་ཐང་བྲལ་བའི་མཛད་རྗེས་རླབས་པོ་ཆེ་བཞག་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་བོད་པའི་ཆོས་པ་དག་གིས་བོད་པ་ཙམ་མ་ཟད། རྒྱ་དང་སོག་པོ་ལ་སོགས་པའི་སེམས་ཅན་མང་པོར་དམ་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩི་མྱོང་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ། ཡོན་དང་མིང་ཆིང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་སུ་དབང་བསྒྱུར་གྲལ་རིམ་ལ་ངོ་སྲུང་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གྱུར་དང་མཐའ་མཚམས་བདེ་འཇགས་ལ་དྲག་པོའི་དམག་བཤམས་པ་ལས་ཀྱང་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད། དེར་བསྟུན་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཆོ་ག་དང་། རིག་གནས་སྣ་ཚོགས་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་སོགས་གྲོང་ཁྱེར་གཞན་དང་གཞན་དུ་སྤེལ་ཡོད་པ་ནི་ད་ལྟ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་བ་མ་ཟད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དྲན་ཤིང་དང་ཚབ་མཚོན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད།

དེ་ལྟར་གཉའ་ཁྲིའི་གོང་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་གཉིས་དང༌། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཅུ་བཞི་དང༌། རྒྱལ་ཕྲན་ཉེར་ལྔ། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་སོགས་བྱུང་ཞེས་དེབ་ཐེར་དང་ཆོས་འབྱུང་ཕལ་མོ་ཆེར་གསལ་ ཡང་ད་ཕན་བོད་ཁམས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་རྒྱལ་ཕྲན་མིང་བགྲང་ཐུབ་པ་གོང་གི་དེ་ཙམ་ལགས་ཤིང༌། རྒྱལ་ཕྲན་ཉེར་ལྔ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་མིང་དང་ལོ་རྒྱུས་གསལ་བ་མ་མཐོང་བས་ངག་རྒྱུན་ ཙམ་དུ་ཟད་དམ་སྙམ། རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་བཞི་བཅུ་ནི། ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན་དུ་རྒྱལ་བློན་གྱི་མིང་དང་ཡུལ་མིང་བཀོད་པའི་ཚིག་ གི་དུམ་བུ་རེ་དྲངས་པ་ཙམ་ལས་ཆ་ཚང་བཀོད་མེད་ལ། གཞན་དུའང་དེ་ལྟར་འཁོད་པ་མི་སྣང་ངོ༌།།

ཐེག་མཆོག་བསྟན་འཕེལ་དཀོན་རྒྱལ་མཚན་དཔལ། །ངག་དབང་གྲགས་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་དང་། །འགྱུར་མེད་ཡེ་ཤེས་རྣམས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །བསྟན་སྙིང་དུང་དཀར་བཀའ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་མཚན། །བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོ་གཏེར་སྲས་གསང་སྔགས་དང་། །ཕུར་བུ་རབ་འབྱོར་སྒྲུབ་སྤྲུལ་མངོན་སྤྲུལ་པ། །ཀརྨ་བཟོད་པ་རྣམས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །ཕྲིན་ལས་དབང་ཕྱུག་བསྟན་འཛིན་ཆོད་དར་དང་། །མི་ནུབ་རྒྱལ་མཚན་ཀརྨ་ཆོས་འཕེལ་ཞབས། །ཚེ་དབང་ཀུན་ཁྱབ་ཨོ་རྒྱན་རྣམ་མཁྱེན་དང་། །མི་འགྱུར་མཁའ་ཀློང་ཡང་པར་གསོལ་བ་འདེབས། །རྡོ་རྗེ་འཆང་དངོས་ཁྱུང་པོ་པད་འཕྲིན་རྗེ། །མན་ངག་དོན་སྟོན་འཆི་མེད་རྡོ་རྗེའི་ཞབས། །དྲིན་ཆེན་བླ་མ་འཇམ་མགོན་བློ་རབ་མཆོག །བཀའ་དྲིན་སུམ་ལྡན་གསུམ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །ཁྱད་པར་འབའ་རོམ་སྙིང་པོའི་བསྟན་སྲོག་འཛིན། །སྦས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཨིན་དྲའི་མཚན་འཛིན་པའི། །དྲན་པས་གདུང་སེལ་རྩ་བའི་བླ་མ་ལ། །རྩེ་གཅིག་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོའི་གསོལ་བ་འདེབས། །ཞལ་མཇལ་གསུང་ཐོས་དབང་དང་གདམས་པ་བསྩལ། །བསྟན་པ་ཡོངས་རྫོགས་དོན་རྒྱུད་མན་ངག་གཏད། །རྣམ་མང་སློབ་དཔོན་རྗེས་དྲན་གསོལ་བཏབ་མཐུས། །བདག་ཅན་སྐལ་ངན་འཇིགས་ལས་སྐྱོབ་པར་མཛོད། །མདོར་ན་སྐྱེ་དང་ཚེ་རབ་ཐམས་ཅད་དུ། །རྗེ་བཙུན་བླ་མ་རྣམས་དང་མི་འབྲལ་ཞིང་། །ནང་གི་ལམ་ནས་རྡོ་རྗེའི་ལམ་བགྲོད་ཏེ། །ཐུགས་ཡིད་ཅིག་འདྲེས་མངོན་སངས་རྒྱས་གྱུར་ཅིག །ཅེས་གསུངས་པས་མཚོན་མཚན་ལྡན་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལས། ཐུན་མོང་ཐུན་མིན་གྱི་གདམས་པ་གསན་བསམ་མཐའ་ཡས་པ་མཛད།
ལྷ་རི་གྱང་ཐོའི་འཇའ་སྐས་ལས་བབས་ཏེ་བཙན་ཐང་སྒོ་བཞིར་ཞབས་རྗེས་དཔར་དུས། གཏན་ནས་རིག་མ་མྱོང་བའི་རྫི་བོ་ཚིལ་དྲེག་འགས་ཁྱེད་རང་བོད་ཀ་གཡག་དྲུག་གི་རྗེ་བོར་བཀུར་བའི་དུས་རབས་ཀྱི་ཁྲི་སྟོན་བརྗིད་པོ་བོན་རྒན་ཚོའི་ཆོ་ག་ལྟར། གོང་པོ་རིའི་ལབ་རྩེའི་རླུང་རྟ་དང་མཉམ་དུ་བསྡེབས། ཉི་མར་སྔར་ལས་བཀྲག་མདངས་འཚེར་བའི་ཤམ་པོའི་གངས་འདབས་ནས་ཁྱིམ་གཞིས་དྲོན་མོ་ཞིག་གི་ཚེ་སྲོག་གསར་དུ་འབུས་པའི་སྐྱེ་སྐར་གྱི་བྲོ་གཞས་སྙན་མོ་ཡར་མོ་ཀླུང་ཐང་གི་པང་ནས་འཁྲོལ་ཞིང༌། ཤམ་ཆུའི་ཟེགས་མ་དང་ལྷན་དུ་མཁའ་ལ་འཐོར་སྐབས། མཐོ་སྒང་གི་བྱང་ཐང་གང་སར་འཇག་སྐྱའི་ཕོན་པོ་ལྟར་སིལ་བུར་གྱུར་བའི་རུས་རྒྱུད་ཀྱི་ཚོ་ཁག་དུ་མ་ལྷ་ཆེན་གང་ཞིག་གི་འཇིགས་ཟིལ་གྱི་ཁྲོ་སྐད་ལས་འདར་བའི་རྐང་ཆུང༌། ལས་དབང་གི་སྤང་ཁུག་གཅིག་ཏུ་འཛོམས། རེད་ཨང༌། ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་དུ་མར་ལྷ་སྒྲུང་གི་རྨི་ལམ་ལས་འཇམ་པའི་སྦྲ་ནག་ལེབ་མོའི་ཕ་ཁྱིམ་ལ་གསེར་རྩི་འབྱུག་དུས། ལྭ་བ་ཧྲུལ་པོ་གྱོན་པའི་འབྲོག་ཕྲུག་མང་པོས་ཁྱེད་ཀྱི་མཐའ་འཁོར་ན་རྫི་གཞས་དང་ལ་གླུ་གླིང་བུར་དཀྲོལ་ནས་མེ་ཏོག་དང་རྩམ་པ་གནམ་ལ་གཏོར། ད་དུང་སྐྲ་དཀར་གྱི་རལ་བ་འཛིང་པའི་རྒན་རབས་ཚོས་བྲག་རི་མཐོན་པོའི་དབུ་རྩེར་བསྐྲུན་པའི་ཡུམ་བུ་བླ་མཁར་ལ་རྒྱང་བལྟ་བྱེད་ཞོར་ལྷ་ཡུལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ས་ལ་ཟགས་པའི་ཨུ་ཚུགས་ལན་མང་བྱེད། གང་ལྟར། ཁྱེད་ཀྱི་ངོ་མཚར་བའི་བྱད་གཟུགས་དང་ཐུན་མིན་གྱི་རིག་སྟོབས། མང་བཀུར་གྱི་དབང་ཐང་དང་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལས་སྐལ་རེ་རེ་གནའ་བོའི་མི་ཚོགས་ཀྱི་དབུས་ན་ལུད་ཅིང་འཕྱུར་བས་ལ་ལས་ཁྱེད་ནི་གོང་མ་ལྷ་ལས་བབས་པའི་གཉན་བཙན་ཅིག་དང༌། འགའ་རེས་ཁྱེད་ནི་འཕགས་པའི་ཡུལ་ནས་ལྷགས་པའི་དམག་དཔོན་ཞིགགཞན་ཡང་རི་སྒང་མཐོ་སར་འཁྲུངས་པའི་རྫུས་སྐྱེས་ཤིག་སོགས་མག་མོག་གི་འདོད་ཚུལ་དུ་མའི་ཡོ་ལངས་གངས་སེང་དཀར་མོའི་གད་རྒྱངས་དང་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་ནས་ཡར་ཀླུང་གཙང་པོའི་རྦ་རླབས་དང་ལྷན་དུ་འཕྱུར། དུས་དེ་ནས་བཟུང༌། སྤུར་རྒྱལ་གོང་མའི་གདུང་རྒྱུད་ཀྱི་ཁྱེའུ་བཙས་ཤིང༌། ཡར་ལྷ་ཤམ་པོར་ལྷ་གསོལ་གྱི་དམར་མཆོད་ཕུལ་བས། ཀི་སྭོ་འདེབས་པའི་སྙན་ངག་གི་སྒྱུ་རྩལ་ཐོག་མར་སྦྲུམ་ལ། ལྷ་གཡག་དཀར་པོས་ས་ནག་བསློག་པའི་སྟ་གོན་བགྱིད་སྐབས་འབྲི་མོའི་འཇོ་འཇོ་ཡི་བཞོ་དབྱངས་འགུག་པའི་སྤྱང་གྲུང་རྙེད་ཟིན་པས། དངུལ་གྱི་བཞོ་ལུང་སྐེད་པར་འདོགས་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཡང་དར་ཡོད་ལས་ཆེ། འོན་ཀྱང༌། ཁྱེད་རང་སྐྱེ་སྐར་དང་སྐྱེས་ཚེས་མི་གསལ་བའི་རི་མགོ་དེ་ནས་ཐོལ་གྱིས་འབྱོན་ཞིང༌། སླར་ཡང་ཁྱེད་རང་བང་སོ་དང་དུར་བྱང་མེད་པའི་ཡུལ་གྲུ་དེ་ནས་ཡུད་ཀྱིས་བཞུད་སྟབས། བཙན་པོ་ན་རིམ་གྱི་ལོ་ཚིགས་འཆོལ་བའི་དཀར་ཆག་ཟད་དོ་དེའི་གཞིགས་རྩོད་ད་ལྟའི་བར་དུ་ཡང་ས་མཐོའི་རི་ཀླུང་ལ་བྲག་ཆ་འཁྱིལ།།

（旭烈兀）ཇིང་གེར་ཧན་གྱི་བུ་བཞི་པ་ཐོ་ལོས་（拖雷）ལ་བུ་བཞི་ཡོད་པའི་（མུང་ཁེ་ཧན། ཧུ་པི་ལི། ཧུ་ལའི་ཧུ། ཨ་རི་བྷོ་ག་）ནང་གི་གསུམ་པ། འབྲི་གུང་པའི་སྦྱིན་བདག་ས་སྐྱ་ལ་དམག་དྲངས་མཁན་དེ་ཡིན།

ཐང་དེབ་གསར་རྙིང་གི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གསལ་བའི་ས་ཆའི་མིང་ཞིག་སྟེ་རྒྱ་ཡིག་ཐོག(河州)ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཡིན། ས་ཁུལ་འདི་ནི་སྔར་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིསྐབས་སུ་ལུང་ཡུག་ཏའོ(陇右道)ཡི་སྲིད་འཛིན་མངའ་། ཁོངས་སུ་གཏོགས། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཀའོ་ཙུང་། གི་ཧྲང་ཡོན(上元)ཁྲི་ལོ་གཉིས་པར་(༦༧༥)བོད་ཀྱི་། བཙན་པོ་མང་སྲོང་མང་བཙན་གྱིས་བློན་ཆེན་ཞིག་། མངགས་ཏེ་འ་ཞ་དང་འདུམ་འགྲིགས་བྱེད་པར་བཏང་། ཡང་གོང་མས་མ་གསན་པར་བརྟེན། ལོ་དེའི་རྗེས་མར་བཙན་པོས་བོད་དམག་མངགས་ཏེ། ཀའོ་ཀྲའོ(廓州)ཧྲན་ཀྲའོ(鄯州)ཧི་ཀྲའོ(河州)སོགས་བཅོམ་པར་~བཤད་པ་དེ་ཡིན་ཅིང་། ས་ཆ་དེ་མང་སྲོང་མང་བཙན་གྱི་[དུས་ནས་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་རལ་པ་ཅན་གྱི་སྐུ་ཚེའི་སྟོད་ཀྱི་བར། བོད་ཀྱིས་བདག་བཟུང་བྱས་ཤིང་། ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་སྨད། ལ་ཐང་བོད་དབར་དམག་འཁྲུག་ཡང་ཡང་བྱུང་རིང་ཕན། ཚུན་ཐོབ་ཤོར་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་མྱོང་བ《ཐང་དེབ》lགསར་རྙིང་གཉིས་སུ་གསལ། ས་ཆ་དེ་དེང་སང་ཀན། སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལིན་ཞཱ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཡོད། །
གཞན་ཡང་་་་་་་ མཚན་རྒྱས་པར་བྱང་ཆུབ་གླིང་གི་གསང་སྔགས་ཚེ་སྨོན་གླིང་ཞེས་ཞུ། བཞི་སྡེ་དགོན་གྱི་ཤར་ངོས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། ལྷ་སའི་གླིང་ཁག་བཞིའི་ཡ་རྒྱལ་ཡིན། ཚེ་སྨོན་གླིང་ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་སྐུ་ཚེ་ཚེ་སྒྲུབ་གནང་ས་ཡིན་སྟབས་མཚན་དེ་ལྟར་ཐོགས། ཚེ་སྨོན་གླིང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོས་རྒྱུད་སྟོད་ཀྱི་བླ་མ་དབུ་མཛད་གནང་བ་དང་། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་ཕེབས་རྗེས་གང་ཉིད་གོང་མའི་དབུ་བླར་ཕེབས། དེ་ནས་ཡར་ཕེབས་རྗེས་གོང་མའི་ཡུམ་གྱི་དགོངས་རྫོགས་སུ་སེ་ར་གྲྭ་ཚང་སྨད་ཀྱི་ཇོ་བོ་བྱང་ཆུབ་ཆེན་མོ་བཞེངས། ཐོག་མར་འདུ་ཁང་ཤར་རམ་ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་ཞེས་པར་གོང་མའི་སྐུ་ཚེ་ཚེ་སྒྲུབ་གནང་ས་ཡིན་ཞེས་ཚེ་དཔག་མེད་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དང་ཚེ་སྨོན་གླིང་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པའི་གདུང་རྟེན། སྐུ་ཕྲེང་དང་པོའི་གདུང་རྟེན་སེ་ར་ཚེ་སྨོན་གླིང་དུ་བཞུགས། མགོན་ཁང་ནང་སྐུ་རྒྱུ་ལི་མའི་དམག་ཟོར་མ་དང་། ཙིའུ་དམར་པོའི་སྐུ་སོབ། འཇིམ་གྱི་ཐབ་འོག་བཅས་དང་། འདུ་ཁང་ཆེན་མོ་ཀ་རིང་བཞིའི་ནང་དབུས་སུ་ཚེ་སྨོན་གླིང་གི་བཞུགས་ཁྲི་དང་། གདོང་གྲམ་ཤར་གྱི་འགོར་ར་ས་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེར་དཔེ་བཞེས་ནས་བཞེངས་པའི་གསེར་ཟངས་ཀྱི་ཇོ་བོ་ཤཱཀྱ་མུ་ནེ། དེའི་གཡོན་དུ་དངུལ་གྱི་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པའི་འདྲ་སྐུ། དེའི་ཞོགས་སུ་གསེར་ཟངས་ཀྱི་སྨན་བླའི་བློས་བླངས་དཀྱིལ་འཁོར། ནུབ་ཀྱི་གདོང་བྲལ་གྱི་དབུར་གསེར་ཟངས་ཀྱི་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཁྲི་དྲུག་མགྱོགས་དང་བཅས་པ། དེའི་སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་གསེར་ཟངས་ཀྱི་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་ཆོས་འཁོར་མ། དེའི་ཞོགས་སུ་གསེར་ཟངས་ཀྱི་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པའི་སྐུ་བརྙན། ནུབ་ཀྱི་མཐའ་གྲལ་ནས་ཞལ་ཤར་དུ་གཟིགས་པ་དངུལ་གྱི་སྒྲོལ་ལྗང་མི་ཚད་མ། དེའི་གཡས་སུ་སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པའི་གདུང་རྟེན། བཀའ་འགྱུར་ནུབ་ལྷ་ཁང་དུ་གསེར་བྲིས་ཀྱི་བཀའ་འགྱུར་དང་། གསེར་དངུལ་འདྲེས་མའི་ཡུམ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ། འདུ་ཁང་ནང་བདེ་གསང་འཇིགས་གསུམ་གྱི་ལྡེབས་རིས། ཡང་ཐོག་བཞི་ཐོག་དང་བཅས་པ་ཡོད་ཅིང་དེ་དག་ལ་གཟིམས་ཆུང་ཁག་དང་། རྟ་མགྲིན་བསམ་འགྲུབ་ལྷ་ཁང་། ལྕོག་[page 36] བཅས་ལ་རྟེན་དང་བརྟེན་པར་བཅས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཡོད། སྔོན་དགེ་འདུན་བདུན་བཅུ་དོན་ལྔས་རི་བོ་དགེ་ལྡན་གྱི་གསང་བདེ་འཇིགས་གསུམ་གྱིས་གཙོས་སྔགས་ཆོག་ཁག་ཕྱག་བཞེད་མཛད་པ་ཡིན། སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་གི་ཁོངས་ཡིན། ད་ལྟ་ཐོག་སོ་ཉིས་ཐོག་ཉམས་གསོ་ཞུས་པའི་ནང་སྔོན་གྱི་སྐུ་བརྙན་དེ་དག་གི་སྐུ་ཚབ་གསར་བཞེངས་གནང་བ་དང་། ལྡེབས་རིས་རྙིང་མ་མང་པོ་བཞུགས་པ་ད་ལྟའང་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།

འབྱོར་བ་མེད་ན་མེད་དེ་དགའ། །བསྲུང་བྲལ་གྱི་བྱ་བྲེལ་དེ་ལ་མེད། །འཐབ་རྩོད་ཀྱི་ཁྲོ་འཁྲུག་ཇི་སྙེད་པ། །འཛིན་ཆགས་ཀྱི་ནོར་ལས་བྱུང་བར་ངེས། ། འབྱོར་པ་ཡོད་ན་ཡོད་དེ་དགའ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་དགེ་ཚོགས་སྤེལ་བས་ཆོག ། འཕྲལ་ཕུགས་ཀྱི་ཕན་བདེ་ཇི་སྙེད་པ། །བསོད་ནམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པར་ངེས། །
མཚོ་རྒྱལ་བླ་མཚོ་ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་གནས་དེར་ཆུ་མིག་གཅིག་ཡོད་པ་ལ། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པར་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གནས་དེར་འཁྲུངས་རྗེས། ཆུ་མིག་དེ་མཚོ་རུ་རྒྱས་སྟབས་“མཚོ་རྒྱལ་བླ་མཚོ་”ཞེས་པ་དེ་ནས་བྱུང་། ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་འཁྲུངས་ཁང་ཡང་མཚོ་རྒྱལ་བླ་མཚོའི་གྲོང་དབུས་སུ་ཡོད། དེའང་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་འཁྲུངས་ཚུལ་ནི་ཡབ་མཁར་ཆེན་དཔལ་གྱི་དབང་ཕྱུག་གི་ཡུམ་བཟའ་དགེ་བྱ་བའི་སྐུ་ལུས་ལ་ལྷུམས་སུ་བཞུགས་སྐབས་ཡུམ་ལ་གསེར་གྱི་བུང་བ་སྒྲ་སྙན་པ་ཞིག་ཡབ་ཀྱི་སྤྱི་བོར་ཐིམ་པའི་གཟིགས་སྣང་དང་། ཡབ་ཀྱི་གཟིགས་སྣང་ལ་ཡུམ་ལ་སྤྱན་གསུམ་མངའ་བ་སོགས་བྱུང་སྟེ་བྱ་ལོ་སྤྲེལ་ཟླའི་ཚེས་བཅུའི་ཉི་མ་ཤར་བ་དང་དུས་མཚུངས་ཨ་ལི་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་སྒྲོག་བཞིན་ཡུམ་ལ་གནོད་པ་མེད་པར་སྐུ་འཁྲུངས། དེའི་དུས་སུ་ས་གཡོ་བ་དང་། འབྲུག་ལྡིར་བ་། མེ་ཏོག་གི་ཆར་བབས་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ལྟས་བྱུང་བས། ཡབ་ཀྱིས་བུ་མོ་འདི་གཞན་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་ཞིག་འདུག་པས་ཡང་ན་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོར་འོང་བ་འདུག འདི་སྐྱེས་པ་དང་མཚོ་ཡང་རྒྱས་འདུག་པས་“མཚོ་རྒྱལ་”ཞེས་ཐོག་ཞེས་མཚན་མཚོ་རྒྱལ་དུ་གསོལ། སྐུ་ན་རིམ་སོན་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པས་བུ་མོ་འདོད་མི་མང་པོ་བྱུངཡང་ཡབ་ཀྱིས་བུ་མོ་འདི་རང་དགར་སྟེར་ན་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་གཞིར་གྱུར་པས་རྒྱལ་པོས་བཞེས་ན་ཕུལ་བ་ལས་གཞན་སུ་ལའང་མི་སྟེར་རྒྱུ་བྱས། འོན་ཀྱང་མཁར་ཆུ་དཔལ་གྱི་གཞོན་ནུ་དང་། ཟུར་མཁར་རྡོ་རྗེ་དབང་ཕྱུག་སོ་སོ་རྟ་ཁལ་དྲེའུ་ལ་སྐྱེས་གྱ་ནོམ་པ་བཀལ་ཏེ་བུ་མོ་སློང་བར་འོང་པས་ཡབ་གནང་དཀའ་ཐབས་ཟད་ཀྱིས་སུ་མགྱོགས་ཀྱང་དེར་གནང་རྒྱུ་ཐག་བཅད་པས་མཁར་ཆུ་བའི་བློན་པོ་མགྱོགས་ཏེ་དེ་ལ་ཐོབ། འོན་ཀྱང་བུ་མོ་འཇིག་རྟེན་གྱི་མདུན་མར་ཕེབས་འདོད་གཏན་ནས་མེད་སྟབས་མཁར་ཆུ་བའི་བློན་འབངས་དགའ་སྟོན་གྱི་ར་རོ་བའི་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་མཚན་མོར་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ནས་འོན་ཕུ་སྟག་ཚང་རོང་དུ་ཡུན་རིང་བཞུགས། ཟུར་མཁར་བས་མཚོ་རྒྱལ་སྟག་ཚང་རོང་དུ་ཡིབས་ནས་བཞུགས་པ་ཐོས་ཏེ་གཡོག་འཁོར་མང་པོ་བཏང་ནས་བུ་མོ་བཟུང་། དོན་དེ་མཁར་ཆུ་བས་ཤེས་ཏེ་ཟུར་མཁར་ལ་དམག་དྲངས་ཏེ་བུ་མོ་འཕྲོག་པའི་གྲབ་བྱས་པ་སོགས་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་གིས་མཁྱེན་ནས་མཁར་ཆེན་དཔལ་གྱི་དབང་ཕྱུག་ལ་བུ་མོ་མཚོ་རྒྱལ་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོར་དགོས་པའི་དཀའ་གནང་བ་བཞིན་རྒྱལ་པོར་ཕུལ། དེ་ནས་མི་རིང་བར་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་སློབ་དཔོན་རིན་པོ་ཆེ་བསམ་ཡས་སུ་སྤྱན་དྲངས། མཚོ་རྒྱལ་སོགས་དེ་དང་མཐུན་པའི་དམ་མཛད་ལྔ་དང་བཅས་སློབ་དཔོན་ལ་ཕུལ་བས་སློབ་དཔོན་དགྱེས་པར་གྱུར། མཚོ་རྒྱལ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཇོ་མོར་མངའ་གསོལ་ཞིང་དབང་བསྐུར། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཐོག་མར་མཆིམས་ཕུ་དགེའུ་རུ་གསང་སྤྱོད་ལ་གཤེགས་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་དྲུང་ནས་གཙང་མའི་དགེ་བ་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་། མདོ་སྡེ་འདུལ་བ་དང་མངོན་པ་སོགས་རྒྱུ་འབྲས་སྐོར་གྱི་ཆོས་མཐའ་ཡས་པ་གསན། ལྷ་མོ་དབྱངས་ཅན་མའི་ཞལ་གཟིགས། མི་བརྗེད་པའི་གཟུངས་ཐོབ། སྤྱན་དང་མངོན་པར་ཤེས་པ་མངའ་ཞིང་རྫུ་འཕྲུལ་ཡ་མ་བཟུང་སྟོན་ནུས་པར་གྱུར། དེ་ནས་སློབ་དཔོན་གྱི་བཀའ་བཞིན་བལ་ཡུལ་སོགས་ས་ཕྱོགས་མང་པོར་ཕེབས་ནས་རྫུ་འཕྲུལ་བསྟན། མཐར་སློབ་མ་རྣམས་ལ་“མྱ་ངན་མ་བྱེད་”ཅེས་པའི་གདམས་ངག་མགུར་དབྱངས་སུ་མཛད་དེ་མཁའ་འགྲོ་མ་རྣམས་ཀྱི་བསུ་མ་དང་བཅས་སྐུ་ལུས་མ་སྤངས་པར་དག་ཞིང་དུ་གཤེགས་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཡོད། མཚོ་རྒྱལ་ལྷ་ཁང་ནང་ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་སྐུ་བརྙན་དང་། གུ་རུའི་ཞབས་རྗེས། ལྗོན་ཤིང་གི་བསྐོར་བའི་བླ་མཚོ། མཚོ་རྒྱལ་འཁྲུངས་རྗེས་ལྟེ་ཁྲག་འཕོ་སར་ཙན་དན་དཀར་དམར་གཉིས་འཁྲུངས་པ་ལས་འོ་མ་བཞེས་པའི་ཙན་དན་གྱི་ཚལ་བུ་བཅས་སོགས་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།

རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་ལགས་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ཟླ་བ་ ༧ ཚེས་ ༧ ཉིན་ལྷ་སར་ཡབ་ཞྭ་སྒབ་པ་ལྷ་ཕྱགས་བཀྲིས་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ཡུམ་བསམ་འགྲུབ་སྒྲོལ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང༌། ནང་མིའི་གཟིགས་སྐྱོང་འོག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང༌། བརྡ་སྤྲོད། ཨང་རྩིས་སོགས་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་རྣམས་ལ་སློབ་གཉེར་གནང་བ་དང་ཆབས་ཅིག ཡབ་མེས་རྣམ་པའི་འགྲོ་སྲོལ་ལྟར་ཆུང་དུས་ནས་གྲགས་ཅན་མི་སྣའི་རྣམ་ཐར་དང་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་ཤུགས་ཆེ་གནང༌།
དེ་ཡང་མཐའ་བཞི་ཅན་ནམ་སྣ་ག་བཞི་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཕྱོགས་མི་འདྲ་བ་བཞི་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་ལུགས་ཤིག སྐྱེད་འགག རྟག་ཆད། ཡོད་མེད། སྣང་སྟོང་སྟེ་མུ་བཞི། ཡང་ན་མི་ཡིན་ལ་ཕོ་མིན་པ། ཕོ་ཡིན་ལ་མི་མིན་པ། དེ་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ། དེ་གཉིས་ཀ་མིན་པ་སྟེ་མུ་བཞི། ཡང་ན། ཡོད་པར་འཛིན་པ་དང་། མེད་པར་འཛིན་པ། བདག་ཏུ་འཛིན་པ། དངོས་པོ་མཚན་མ་ཅན་དུ་འཛིན་པ་བཞིའོ། །

དེ་ཡང་རང་རེའི་སྔོན་གྱི་རྒྱལ་རབས་སྨྲ་བའི་མཁས་པ་ཚོས། ལྷ་མོ་དྲི་མ་མེད་པའི་མདོར། ཁ་བ་ཅན་གྱི་མཚོ་བྲི་ནས། །ཞེས་པ་སོགས་དྲངས་ནས་བོད་འདི་གནའ་བོའི་བསྐལ་པ་ཡར་ཐོག་གི་སྐབས་སུ་ཆུས་ཁེངས་པའི་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ཞིང་། རིམ་གྱིས་མཚོ་འབྲི་ནས་གངས་ཅན་པའི་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་ཉིད་གྲུབ་པར་བཤད། དེ་ལ་ཞིབ་ཏུ་བརྟག་ན་ཁ་བ་ཅན་གྱི་མཚོ་ནི་ད་ལྟའིི་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་ལྟེ་གནས་འོ་ཐང་གི་མཚོ་ཁོ་ན་ལས་གཞན་བོད་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་ཡོངས་རྫོགས་མཚོའི་རང་བཞིན་དུ་བསྟན་པ་མིན་པར་ལྷ་སའི་ཇོ་བོའི་དཀར་ཆག་དང༌། དངོས་ཡོད་ཀྱི་རིགས་པ་གཉིས་ཀས་གྲུབ་པར་སེམས། དུས་རབས་རིག་གསར་གྱིས་དཔྱོད་པའི་སྒོ་འཕར་ཕྱེས་ནའང་ད་ལྟའི་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སའི་མཚོ་བྲི་བ། བོད་ཡུལ་ཡོངས་རྫོགས་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་བྱོན་པའི་སྐབས་སུ་མཚོའི་རང་བཞིན་དུ་མེད་པར་ནགས་ཀླུང་དང༌། སྤྲ་སྤྲེལ་རྒྱུ་བའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གནས་ཞིག་ཡིན་པར་ར་འཕྲོད་ཤིན་ཏུ་གསལ་པོར་བྱེད་ནུས་པ་ཞིག་ཡིན། དེས་ན་མི་མཇེད་འཛམ་བུ་གླིང་གི་འཇིག་རྟེན་ཧྲིལ་པོ་འདིའི་ཐོག་མར་གངས་ཅན་བོད་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་འདི་ཉིད་ཁོ་ན་ཆགས་པ་ནི། མདོ་སྔགས་ཀྱི་གསུང་རབ་དང་དེང་དུས་ཀྱི་རིག་གསར་གཉིས་ཀའི་ལམ་ནས་གྲུབ་པ་ཡིན་ཏེ། གླིང་འདི་ཐོག་མར་ཆུའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དང་། དེ་རིམ་གྱིས་བྲི་ནས་འགྲོ་བ་མི་དང་སྲོག་ཆགས་གཞན་རྣམས་གྲུབ་པར་ཡིན་ཞིང་། མཚོ་བྲི་བའི་ཤུུལ་དུ་ས་བབ་མཐོ་ཤོས་དེ་སྔོན་དུ་འབུར་ཞིང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ནང་བཅུད་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཀྱང་དེར་སྔོན་དུ་གྲུབ་པར་ཤིན་ཏུ་འཐད་པས་སོ། ། དེ་ལྟར་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོའི་ཡང་ཐོག་འཇིག་རྟེན་ཐོག་མར་ཆགས་པའི་ཡུལ་གྲུ་ཁ་བ་གངས་ཅན་ལྗོངས་ཀྱི་ཞིང་ཁམས་འདི་ཉིད། འཛམ་གླིང་དུམ་བུ་དྲུག་བགོས་པའི་དབུས་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་གདན་ནས་བརྩིས་པའི་བྱང་ཕྱོགས་ལྷུན་སྡུག་གངས་ཀྱི་རི་བོ་ཏི་སེ་དང་། གངས་མཐོན་མཐིང་རྒྱལ་མོ། གངས་དཀར་ཤ་མེད། ཤར་གྱི་ཡར་ལྷ་ཤམ་པོ། ལྷོའི་ཕག་རི་ཇོ་མོ། ནུབ་ཀྱི་གནོད་སྦྱིན་གངས་བཟང་། བྱང་གི་གཉན་ཆེན་ཐང་ལྷ། གནས་ཆེན་ཙ་རི་ཊ། རོང་བཙན་ཁ་བ་དཀར་པོ། མི་ཉག་གངས་དཀར་རི་བོ། ཤར་སྟོད་ཁ་བ་ལང་རི། ཨ་མྱེས་རྨ་ཆེན་སྤོམ་ར་སོགས། མཐོ་ཞིང་བརྗིད་ཆགས་ལྡན་པའི་གངས་རིའི་ར་བས་ཕྱོགས་མཚམས་ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ། ཆོས་མངོན་པར་མཛོད་ལས་མ་དྲོས་པ་ཞེས་བསྔགས་པར་བརྗོད་པ་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་དང་། ཡར་འབྲོག་གཡུ་མཚོ། ཁྲི་ཤོར་རྒྱ་མོ་བྱང་གི་གནམ་མཚོ་ཕྱུག་མོ་སོགས་ཆེ་ཆུང་གཅིག་ཏུ་མ་ངེས་པའི་མཚོ་དང་མཚེ་འུ་དུ་མ་ཕྱོགས་དང་མཚམས་རྣམས་སུ་གནམ་སྔོན་བཞུས་པའི་ཁུ་བ་ལྟར་འཁྱིལ་བ། སྟོད་མ་ཕམ་གཡུ་མཚོ་ལས་སི་ཏུ་དང་། གངྒ། སིདྡྷི། པཀྵི་སྟེ། ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་དལ་གྱིས་འབབ་ཅིང་། སྨད་དུ་གདང་ལ་རི་བརྒྱུད་ནས་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་དང་། འབྲི་རྒྱུ། རྫ་ཆུ་གསུམ། མཚོ་སྐྱ་རིང་སྔོ་རིང་གཉིས་ལས་རྨ་ཆུ་སྟེ། སྨད་ཀྱི་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་ཆུ་ཕྲན་དུ་མ་འདུས་ནས་འབབ་པ། གཞན་ཡང་སྤང་རི་དང་། རྫ་རི། བྲག་རི་རྣམས་སུ་རྩི་ཤིང་མེ་ཏོག་སྣ་ཚོགས་དང་། ལྗོན་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པའི་ནགས་ཀླུང་དང་། སྨན་སྣ། ས་འོག་གཏེར་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་མས་ཕྱུག་པ་དང༌། མཁའ་རླུང་གཙང་ཞིང་གནམ་གཤིས་བསིལ་བ། འབྱུང་བཞི་མཉམ་ཞིང་འཚེ་བ་ཉུང་བ་བག་ཕེབས་པའི་ཡུལ་ཏེ་འཛམ་གླིང་གི་ཡུལ་གྲུ་གཞན་ལས་ཤིན་ཏུའང་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཡིན་ཏེ། དཀོན་མཆོག་འབངས་ཀྱི་སྐྱེ་རབས་ལས། ཤར་རྡོ་རྗེ་གདན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་ན། ། གནས་པུར་རྒྱལ་བོད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད། ། རི་མཐོན་པོ་གནམ་གྱི་ཀ་བ་ཡོད། ། མཚོ་དམའ་པོ་གཡུ་ཡི་མབྲསྤྱལ་ཡོད། ། གངས་དཀར་པོ་ཤེལ་གྱི་མཆོད་རྟེན་ཡོད། ། སྤང་སེར་པོ་གསེར་གྱི་ལྷུན་པོ་ཡོད། ། དྲི་ཞིམ་པོ་སྨན་གྱི་བ་དུག་སྤོས་ཡོད། ། སྟོན་བཀྲ་བ་གསེར་གྱི་མེ་ཏོག་ཡོད། ། དབྱར་བཀྲ་བ་གཡུ་ཡི་མེ་ཏོག་ཡོད། །ཅེས་དང༌།
གླ་རྩི་ནི་གླ་བ་ཕོ་ཡི་ཕོ་མཚན་གྱི་སྔོན་དེར་ཁུག་མ་ཞིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པ་ཡིན། དེ་ནི་སེམས་ཅན་གཞན་གྱི་ལྟེ་ཐག་ཆད་པའི་ཐད་དེར་རེད། རྗེ་ས་པཎ་གྱིས། དྲི་ཞིམ་བྱུང་ན་རི་དྭགས་ཀྱི།། ལྟེ་བ་ལས་ཀྱང་གླ་རྩི་ལེན།། གསུངས་པ་ལྟར་ལྟེ་བ་རང་ལ་ཡོད་པ་ཡིན། སྤྱིར་གླ་བ་སྐྱེས་ནས་ལོ་ན་གསུམ་ཙམ་མ་ཟིན་གྱི་བར་དེ་གླ་རྩི་གསོག་ཐུབ་ཀྱིན་མེད་པར་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་རྩི་ཁུག་དེ་རྣག་གིས་གང་ནས་ཡོད། ཡང་གླ་ཕོ་ཁ་ཤས་གཏན་ནས་གླ་རྩི་གསོག་མི་ཐུབ་པར་ཡོད་པ་ལ་ཡུལ་མིས་བྱའགོང་པོ་རྩི་སྟོང་ཟེར། དབྱར་ཉི་ལོག་སྐབས་བྱཉི་མ་ལོག་རྩི་ཞེས་གླ་རྩི་ཁུག་མ་དེ་ཕལ་ཆེར་ཆུས་གང་ནས་ལྷུག་ལྷུག་གྱུར་ཅིང་ནང་ནས་གླ་རྩི་རྡོག་རྡོག་ཆེར་ལེན་རྒྱུ་མེད་པ་དེ་འདྲ་བ་ཡོང་བས་དབྱར་རྩི་ངན་པ་དང༌། དགུན་རྩི་བཟང་བ་ཡིན། གནའ་དུས་སུ་གླ་རྩི་ཆེ་ཆུང་འཇལ་ཐབས་ཤིག་ནི་ཁ་ཡི་ནང་དུ་བཅུག་པ་ཡིན། གླ་རྩི་ཆེ་ཤོས་ནི་ཁ་ཡི་ནང་དུ་མི་འགྲོ་བ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ་དེ་ལ་བྱཁ་རྩི་མི་འཕྲོད་པ་ཟེར་ཞིང་ཆེས་ཆེའི་མཐར་ཐུག་པར་བཤད། གླ་རྩི་ལེན་སྟངས་ནི་དབོ་འོག་པགས་པ་ཕལ་ཆེར་གོར་མོ་བྱེད་ནས་ལེན་དགོས་པ་མ་ཟད་གཅིན་རྒྱུད་ཀྱང་མཉམ་དུ་བཀོག་དགོས་ཀྱི་འདུག འོན་ཀྱང་རླིག་རིལ་མ་བཀོག་ཀྱང་ཆོག འདི་གླ་རྩི་མ་རེད། དེ་ནས་ཁབ་སྦོམ་པོ་ཞིག་གིས་གཅིན་རྒྱུད་སོགས་རྒྱུས་པའི་རིགས་རྣམས་རྩི་ཁུག་ནང་དུ་དྲངས་ན། དེས་སྲང་ལ་འཇལ་སྐབས་ལྗིད་ཚད་མཐོ་རུ་ཡོང་བ་ཡིན་ཟེར། རྔོན་པ་དང་གླ་རྩི་ཉོ་ཚོང་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་ལྕགས་ཐུར་སྣེ་མོ་གོར་གོར་ཅན་རྣ་ཅོག་གཤང་བྱེད་འདྲ་བ་ཡོད། འདི་ལ་རྩི་ཁབ་ཟེར། རྩི་ཁབ་ཀྱིས་གླ་རྩི་དག་མིན་ལྟ་སྐབས་ཀྱང་རྒྱུས་པའི་རིགས་རྣམས་ཕྱི་རུ་མཐེན་མི་ཐུབ་པས་རྫུས་མ་ཐོན་གྱིན་མེད་ཟེར། དེ་ནས་གླ་རྩི་དེའི་མཐའ་སྐོར་ནས་ཤིང་ཕྲན་གོར་མོ་ཞིག་གི་མཉམ་དུ་ཚེམས་དགོས། དེ་ལ་རྩི་ར་བཀུག་ཟེར། དེས་སྐམ་སླ་བ་དང༌། མིག་ལ་རྔམས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཆེད་ཡིན། གླ་ནག་གི་རྩི་བཟང་བ་དང༌། གླ་སྐྱའི་རྩི་ངན། ནང་དུ་རྩི་རིལ་གཅིག་རྡོག་ཡིན་པར་རབ་དང༌། རྩི་ཕྱེ་ཅན་ཐ་མ། མདོག་དམར་སེར་མཆོག་དང༌། ཁམ་ནག་ངན་པ་བཅས་སོ།། གླ་རྩིའི་ཕན་ཡོན་ནི། གླ་རྩི་མུལ་གྱི་གཤེད་མ་ཡིན་པ་མདོ་རྒྱུད་བསྟན་བཅོས་ཀུན་ལ་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་དང༌། སྨན་གཞུང་ལས། གླ་རྩིས་དུག་སྲིན་མཁལ་ནད་གཉན་ཚད་སེལ།། ཞེས་སོ།། ཅེས་པ་འདི་ནི་མི་རྐང་གླིང་བུ་ནས་བྲིས་པའི་གླ་བའི་གཟུངས་ལས་ཅུང་ཟད་བཅོས་དེ་འདིར་བཀོད་པ་ལགས་ཅེས་བསོད་ནམས་ཡེ་ཤེས་ནས།། །།

དེ་མིན་གྱི་གསུང་རྩོམ་དང་གསུང་བཤད་གནང་རིགས་གང་མང་ཡོད་པ་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དེབ་རིགས་ཁག་དང༌། དཔེ་མཛོད་སོགས་སུ་ཉར་ཚགས་བྱས་ཡོད། ཁོང་དགུང་ལོ་བགྲེས་བོར་ཕེབས་སྐབས་སུ་ཡང༌། ཨ་རི་དང་རྒྱ་གར་གྱིས་མཚོན་པའི་ཡུལ་ལུང་ཁག་ནས་བོད་དོན་ཆེད་སྐབས་བསྟུན་གྱི་གསུང་རྩོམ་འགྲེམས་སྤེལ་མུ་མཐུད་གནང་ཡོད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༠ ནང་རྒྱ་བོད་གཉིས་བར་འབྲེལ་ལམ་ཕྲན་བུ་བྱུང་སྐབས་ཞྭ་སྒབ་པས་མུ་མཐུད་རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་བྱེད་དགོས་པ་ནན་བཤད་གནང་སྟབས། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་གང་ཡང་བོད་དང་རྒྱ་ནག་ཁུལ་དུ་འགྲེམས་སྤེལ་མི་ཆོག་པ་བཟོས་ཡོད་པ་ནི་ཞྭ་སྒབ་པའི་གཟི་བརྗིད་དང༌། རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་ངོ་ཚ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཡོད།
དེ་ནས་ཁོས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་སྐྱེས་བུ་ཆུང་ངུའི་ཆོས་སྐོར་རྣམས་རྫོགས་པར་བློར་བཟུང་རྗེས་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཐེབས་སྟེ། ཁོང་ཨ་ཁུ་རིན་པོ་ཆེའི་མདུན་དུ་སོང་ནས་ད་ང་ཕུ་བོའི་དགྲ་ཤ་ལེན་དུ་མི་འགྲོ། དེར་མ་ཟད་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་རྫོགས་པར་བློར་འཛིན་རྒྱུ་ཞེས་ཞུས་སྟེ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་་ལྷག་པར་དཀའ་སྤྱད་འབད་བརྩོན་གྱིས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ་རྫོགས་པར་བློར་བཟུང་བར་མ་ཟད། མདོ་སྔགས་ཐམས་ཅད་ལ་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་བསླབས་པས་མཐར་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་དགེ་བཤེས་ཆེན་མོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་དང་། དབལ་མང་རིན་པོ་ཆེའི་ཡོངས་འཛིན་དུའང་གྱུར་པ་རེད།

གདོང་དམར་བོད་ཀྱི་རུས་པའི་མེ་ཏོག་ཁམས། ། འོད་གསལ་ལྷ་དང་འབྱུང་ལSའི་སྒོ་ང་དང༌། ། དཀར་ནག་རྒྱ་དང་འཕན་མྱི་ལས་མཆེད་པའི། ། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བའི་མཁས་པ་མང་ན་ཡང༌། ། གདོད་མའི་སྤྲ་དང་སྤྲེའུའི་གནས་འགྱུར་ཏེ། ། གདུང་དྲུག་མེས་པོའི་རིགས་རྒྱུད་འཕེལ་བའི་གཏམ། ། འདི་ཀོ་ལུང་དང་སྒྲུབ་བྱེད་རིགས་པའི་ཚུལ། ། བརྟགས་ན་བདེན་པའི་དཔང་པོ་རུང་ངོ་སྙམ། །ཞེས་ཀྱང་སྨྲས་སོ། །

སྤྱི་ལོ་༡༦༤༤ལོར། དུས་ཡུན་རིང་པོར་ཀྲུང་གོའི་བྱང་ཤར་གྱི་ཡུལ་གྲུར་ཕྱུགས་འཚོས་ཤིང་ཞིང་བཏབ་ནས་འཚོ་བ་རོལ་པའི་མན་ཇུའི་རིགས་ཀྱིས་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་བྱང་གི་འགག་སྒོ་གཏོར་ཏེ། ཁྲབ་རྨོག་འཁོར་གསུམ་གྱི་སིང་སྒྲ་དང་ཅང་ཤེས་རྟ་མཆོག་གི་རྨིག་སྒྲའི་ཁྲོད་ནས་པེ་ཅིན་མཁར་གྱི་མིས་ཧ་མི་གོ་བའི་སྐད་རིགས་བཤད་བཞིན་ཀྲུང་གོའི་འཛིན་མར་དབང་བསྒྱུར་བའི་སྲིད་དབང་བཙུགས། དེ་ནི་གནའ་མཁར་འདིའི་བདག་པོར་གྱུར་བའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཉིས་པ་སྟེ། མན་ཆིན་རྒྱལ་རབས་རེད། ༡༦༥༢ལོར། དགེ་ལུགས་པའི་བླ་ཆེན་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་མན་ཆིན་གོང་མའི་གདན་ཞུ་བཞིན་ལྷ་ས་ནས་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར། མན་ཆིན་གོང་མར་གུས་ཕྱག་ཕུལ། ད་ལྟ་ཡང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་ལྡེབས་བྲིས་སུ་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱི་བླ་དཔོན་འདི་གཉིས་པེ་ཅིན་ནས་ཞལ་མཇལ་བའི་རྣམ་པ་རི་མོར་བྲིས་ཡོད་དེ། རི་མོའི་ནང་དུ་སྐྱ་སེར་འདི་གཉིས་ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་སོ་སོའི་འཁོར་ཀྱི་གྲལ་མགོ་ན་བཞུགས་ཤིང་། བོད་པའི་ཕྱི་རབས་པ་དག་གིས་རི་མོ་འདིའི་ནང་གི་མི་སྣ་གཙོ་བོ་གཉིས་ཀྱི་ཁྲི་ལ་མཐོ་དམའ་ཨེན་ཙམ་ལས་ཤོར་མེད་པ་དེ་གཟི་བརྗིད་ཅིག་ཏུ་བརྩིས་ནས། མཐོ་སར་འཚོ་བའི་བོད་པའི་རང་བྱུང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་རང་མཐོ་རང་ཆེའི་ངོ་སོ་དེར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། ཡིན་ན་ཡང་། ངས་པེ་ཅིན་གྱི་གནའ་བོའི་མཁར་རྙིང་གི་ངུར་སྨིག་མདོག་གི་མཁར་གྱང་མཐུག་པོ་དེར་ལག་པས་རེག་རེག་བྱ་དུས། འཁྱག་གྲང་གྲང་གི་བདེན་ལུགས་ཤིག་ངའི་སྐྱི་ལྤགས་བརྟོལ་ནས་དབང་རྩར་སིམ་ཡོང་བ་དང་། ང་ལ་དབང་མེད་དུ་འཁྱག་འདར་ཕྲན་བུ་རེ་ཐེབས་ཡོང་། ཕྱིས་འབྱུང་གི་བོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་དེ་དག་ནི་ང་ཚོའི་མེས་པོ་དག་གི་ཉམས་ཆུང་ནུས་མེད་དང་། མིག་རྒྱང་ཐུང་ལ་ཕྱོགས་རིས་འཐེན་འཁྱེར་ཆེ་ཞིང་། སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་དཔུང་བ་ཕྲ་བའི་སྐྱོན་གྱི་རྐུབ་རལ་བ་དེ་འགེབས་པར་བྱེད་པའི་ལྷན་པ་ཙམ་རེད། ལྷན་པ་དེ་གསེར་སྐུད་ཀྱིས་བཙེམས་ཤིང་དངུལ་གྱི་ཕྲ་རྒྱན་གྱིས་སྤུད་ཡོད་པས། དེ་རིང་ང་པེ་ཅིན་དུ་བསྡད་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་དེ་དག་བཀླགས་དུས་ཀྱང་རང་སེམས་རང་གིས་མ་མནན་ན་གླེན་རྨོངས་ལས་བྱུང་བའི་ང་རྒྱལ་གྱི་ཚ་རླབས་ཤིག་སེམས་ཁོངས་སུ་མཆེད་ཡོང་། རེད་ཨང་། ང་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་དུས་ནམ་ཡང་འོད་སྟོང་འབར་བ་ཞིག་རེད། ལྷན་པ་ཞིག་མ་རེད། འོན་ཀྱང་པེ་ཅིན་གྱི་རྔམས་ཁ་མཐུག་པའི་མཁར་གྱང་གིས་ངའི་སེམས་ཀྱི་དྲོད་རླབས་འཁྱག་པོར་བསྒྱུར་སོང་། འོད་སྟོང་ཅི་འདྲ་ཆེ་རུང་། དེ་ནི་ཉི་མའི་འོད་མ་ཡིན། ཉི་ཟླ་ཁ་སྤྲོད་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་བཞུགས་ན་ཡང་། ཉི་མ་ནི་ཉི་མ་ཡིན་ཞིང་། ཟླ་བ་ནི་ཟླ་བ་རེད། ཉི་མའི་འོད་སྣང་གི་ཀློང་ནས་སུ་ཞིག་གིས་ཟླ་བ་མཐོང་མྱོང་ངམ། ཡིན་ན་ཡང་། ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་དུ་ང་ཚོའི་མེས་པོ་ཚོར་ཧ་ལས་དགོས་པའི་རང་རློམ་ཞིག་དང་ཁྱད་མཚར་བའི་ང་རྒྱལ་དོ་ཟླ་མེད་པ་ཞིག་འདུག རང་རློམ་དེས་ཅི་ཞིག་བརླགས་སོང་ངམ། ང་རྒྱལ་དེས་ཅི་ཞིག་བོར་སོང་ངམ།
Intel ཀུང་ཟི་ནི་འཛམ་གླིང་ཐོག་ཆེས་སྐད་གྲགས་མཐོ་བའི་བཟོ་གྲྭ་ཞིག་ཡིན་ཏེ 1968 ལོར་དབུ་བརྙེས། དོན་དུ་བཟོ་གྲྭ་འདིས་བཟོས་པའི་གློག་རྫས་ལ་ཚན་རིག་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པས་ཚོང་རྭ་སོ་སོས་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། 1971ལོར་འཛམ་གླིང་སྟེང་ཆེས་ཕྲ་བའིCPUགསར་གཏོད་བྱས་པ་དེས་ཀུང་ཟིའི་འབྱུང་འགྱུར་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་རྨང་གཞི་ཞིག་བསྐྲུན། དེར་བརྟེན1997ལོར། Intel ཀུང་ཟིས་སླར་ཡངPentium MMX CPU གསར་གཏོད་བྱས་པས་དེའི་བཟོ་རྩལ་ནི་སྔར་ལས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ལ། བྱེད་ནུས་སོགས་ལྡབ་འགྱུར་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བས་ཀུན་གྱིས་གདེང་འཇོག་ཚད་མེད་བྱོས། དེ་བཞིན་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཁྲོད།Intel ཀུང་ཟིས་སྔ་གཞུག་ཏུ Pentium 2 དང Pentium3 Pentium4 Pentium D སོགས་མང་པོ་བཏོན་ལ། མིག་སྔར་ཆེས་བཟང་པའི CPU ནི་སྲོག་གཉིས་རང་བཞིན་གྱི Core 2 སྐོར་ཡིན།

སྨུག་པའི་ཡོལ་བ་དལ་གྱིས་དལ་གྱིས་ཕྱེས།། སྤྲིན་པའི་་འོག་ནས་ཉི་འོད་ཅུང་ཟད་འཚེར།། གུང་ཚིགས་ལངས་ཟོས་བྱས་རྗེས་ཟ་ཁང་ནས།། པ་རེ་སི་ཡི་གྲོང་ཁྱེར་སླར་ཡང་གཤགས།།

དེ་ཡང་རབ་བྱུང་བཞི་པའི་ཤིང་འབྲུག་ཕྱི་ལོ་ ༡༢༤༤ ལོར་ས་པཎ་ས་སྐྱ་ནས་ཕེབས་ཐོན་གྱིས་ལྷ་ས་དང༌། བྱང་མི་ཉག་སོགས་བོད་ཀྱི་སྡེ་མང་པོ་བརྒྱུད་དེ་མེ་ལུག་སྤྱི་ལོ་ ༡༢༤༧ ལོར་ལང་ཇུ་ལ་ཞབས་སོར་འཁོད། རང་གི་ཚ་བོ་འཕགས་པ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་མཚན་ཕྱག་ཕྱིར་ཁྲིད། སྐབས་དེར་གོ་ཏན་ཁཱང་སོག་ཡུལ་ནས་ཚུར་བྱོན་པའི་ལམ་བར་སྐབས་དང་འཁེལ་ཏེ་དེར་མཇལ་འཕྲད་ཐོག་མར་བྱུང༌། དེ་གར་རྒྱལ་བློན་འབངས་དང་བཅས་པར་སྐྱབས་འགྲོ་དང༌། ལས་འབྲས། དགེ་སྡིག་བླང་དོར། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་སེམས་བསྐྱེད་སོགས་གསུངས་ནས་མི་དགེ་བ་བཅུ་སྤོང་གི་ལམ་དུ་འཇུག་པར་མཛད། ཕྱི་ལོ་ ༡༢༤༧ ནས་ ༡༢༥༡ བར་ས་པཎ་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་ཆོས་ཀྱི་མཛད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྐྱངས། དགུང་ལོ་ ༧༠ ཐོག་ལང་ཇུ་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ངོ་མཚར་བའི་ལྟས་དུ་མ་དང་བཅས་ཞི་བར་གཤེགས། དེ་ནས་རིང་པོར་མ་སོང་བར་རྒྱལ་པོ་གོ་དན་ཁཱང་ཡང་གྲོངས།

བོད་ལྗོངས་ཀྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་གྱི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི42ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་སྡོད་གནས་ནག་ཆུ་རྫོང་དུ་ཡོད། མངའ་ཁོངས་སུ་ནག་ཆུ་དང་། ཨ་མདོ། ལྷ་རི། ཉི་མ། སྙན་རོང་། འབྲི་རུ། ཤན་རྩ། སོག་རྫོང་། དཔལ་མགོན། སྦྱ་ཆེན་བཅས་རྫོང་ཁག10དང་། མཚོ་གཉིས་དམིགས་བསལ་སྲིད་འཛིན་ས་ཁུལ་གཅིག ཡུལ་ཚོ་དང་གྲོང་རྡལ114 གྲོང་མི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང14 སྡེ་མི་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང 1283བཅས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི39ཡི་ཁྲོད་བོད་རིགས་མི་གྲངས་ཁྲི32.69ཡོད་པ་དང་། དེས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི98.86%ཟིན་ཡོད་པ་རེད།

དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མའི་མིག་ཆུ་ཁོག་ཏུ་གཞིབས།། ངུ་དགོད་འདྲེས་མའི་གདོང་རིས་ཁད་ཀྱིས་འགྱུར།། སྐྱིད་སྡུག་འདྲེས་མའི་གཏམ་སྣེ་དལ་གྱིས་བསྡུས།། ཕྱི་མིག་ཅེར་བཞིན་མགྲོན་ཁང་ནང་དུ་ལོག
ཕྱི་ལོ་ 1787 ལོར་གོར་དམག་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་གཉའ་ནང་དང༌། རོང་ཤར། སྐྱིད་གྲོང་བཅས་ལ་གློར་འགེབས་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱས། བོད་གཞུང་གིས་དབུས་ཀོང་དང༌། ཁམས་བཅས་སུ་དམག་བསྐུལ་གྱིས་གོར་དམག་ལ་དཔའ་ངར་ཆེན་པོས་ཕར་རྒོལ་བྱས་པས། གོར་དམག་མདུན་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་ཁྱབ་ཆེན་པོ་མ་ཐུབ་ཀྱང༌། གཙང་སྟོད་ཡུལ་སྡེ་ཁག་ལ་གཏོར་བཅོམ་ཚད་མེད་ཕོག། གནས་ཚུལ་དེ་ལྷ་སྡོད་མན་ཇུའི་ཨམ་བན་གྱིས་རྒྱ་ནག་གོང་མར་ཞུ་བསྐུལ་ཕུལ་བས། ཟི་ཁྲོན་ནས་རྒྱའི་དཔུང་དམག་བོད་དུ་འབྱོར་ནའང༌། རྒྱ་དམག་རྣམས་ཀྱིས་དགྲ་འཐབ་བྱ་རྒྱུ་ཕར་ཞོག བོད་གཞུང་དམངས་གཉིས་ལ་སུན་གཙེར་ཟ་རྔམས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་བློས་བཏང་ཐོག་གོར་ཥ་དང་ཞི་ཆིངས་འབའ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་བྱས། ས་བྱ་སྤྱི་ལོ་ 1789 ལོར་བོད་ཕྱོགས་ནས་བཀའ་བློན་རྡོ་རིང་བསྟན་འཛིན་དཔལ་འབྱོར་གྱིས་གཙོས་པས་གོར་ཥའི་སྐུ་ཚབ་དང་ཆིངས་མོལ་བྱས་འབྲས་སུ། བོད་གཞུང་གིས་གོར་ཥའི་ཊམ་གསར་འགྲོ་རྒྱུགས་ཡོང་སླད་འཛའ་ཐང་ཁྱད་པར་བཟོ་རྒྱུ་དང༌། ས་ཤོར་རྫོང་གཞིས་ཁག་གི་བླུ་ཡོན་དངུལ་འབོར་གང་ཙམ་སྤྲོད་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ཆིངས་དོན་བསྒྲིགས་ནའང༌། དོན་དངོས་ཐོག་ཆིངས་དོན་དེ་དག་ལ་བོད་ཕྱོགས་ནས་བརྩི་བཀུར་མ་བྱས་པར་བརྟེན། ཕྱི་ལོ་ 1791 ལོར་གོར་དམག་ཕོན་ཆེ་གཙང་བར་དུ་སླེབས་ཏེ། གཞིས་རྩེ་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་སོགས་སུ་བཅོམ་འཕྲོག་ཚོད་མེད་བྱས།

མཚོ་ཐོག་གཡུལ་འཐབ་ཆེན་པོ་རྒྱག་པ་ནི་འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་དང་པོའི་ཁྱད་ཆོས་རེད། ༡༩༡༥ལོའི་ཟླ་༥བར། དང་ཐོག་མནའ་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཁུངས་སུ་གཏོགས་པའི་དབྱི་ཐ་ལི་མནའ་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ལས་ཕྱིར་བུད་དེ་ཆིངས་བཞག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གྲས་སུ་ཞུགས། དབྱི་ཐ་ལིའི་ཆུར་འཛུལ་དམག་གྲུ་གཏོར་བའི་དམག་དཔུང་དང་དམག་གྲུའི་སྟོབས་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེབས། དམག་འཁྲུག་གི་གནས་ཚུལ་འགྱུར་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཟོས། དེའི་ནང་གི་ཆེས་གལ་ཆེ་བའི་མཚོ་ཐོག་གཡུལ་འཐབ་ཐེངས་ཤིག་ནི་༡༩༡༦ལོའི་དབྱིན་ཇི་དང་འཇར་མན་བར་གྱི་ཇུ་ཐི་ལན་མཚོ་ཐོག་གཡུལ་འཁྲུག་ཆེན་པོ་རེད། སྐབས་དེར་དབྱིན་ཇི་ཕྱོགས་ཀྱིས་དམག་གྲུ་སྣ་ཚོགས་༡༥༡བཀོལ་པ་དང་། འཇར་མན་ཕྱོགས་ཀྱིས་༡༡༠བཀོལ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་མེ་སྒྱོགས་དང་ཆུ་མདེལ་འཕངས་ནས་དུས་ཚོད་༡༢ཀྱི་རིང་ལ་འཐབ་འཛིང་དྲག་པོ་བྱས་རྗེས་རྒྱལ་ཕམ་ཐག་གཅོད་མ་ཐུབ་པ་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་གྱོང་གུན་ཚབས་ཆེན་ཐེབས།

དུས་རབས་སྔོན་མའི་ལོ་རབས་བརྒྱད་ཅུ་ཙམ་ནས་བཟུང་བོད་མི་འབོར་ཆེན་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ལ་གཞིས་སྡོད་བྱེད་པ་མ་ཟད་ཉེ་བའི་ལོ་འདི་ག་ལ་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་མང་རེད། ཡིན་ནའང་འུ་ཚོས་རྒྱ་རིགས་བོད་ཡུལ་ན་ཡོད་པའི་བརྒྱ་ཆའི་ལྔ་ཙམ་ཡང་མི་ཟིན། གྲོང་ཁྱེར་དེ་དག་ལས་གཞིས་སྡོད་ཡོང་བ་ལ་དེ་ཙམ་གྱིས་དགའ་བསུ་མེད་པར་མ་ཟད་རྣམ་འགྱུར་ཅུང་ཙམ་སྡུག་པོ་བསྟན་པའི་གནས་ཚུལ་འདྲ་ཆགས་ཡོད། ཁོང་ཚོའི་རྒྱ་མི་རྣམས་བོད་ཡུལ་ནས་ལས་གཉེར་གང་བྱས་ཀྱང་དགའ་བསུ་དང་རང་དབང་ལྡན་པ་མ་ཟད་གང་ལ་གང་འཚམ་གྱིས་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་དང་སྦྱོར་བཞིན་པ་ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གིས་ཤེས་མཁན་དང་བསམ་བློ་གཏོང་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན་པ་དང་། རྒྱ་མི་དེ་དག་ལས་ཁོང་ཚོ་ནི་མེས་རྒྱལ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོ་འདི་ཡི་ཁྱིམ་བདག་ལྟ་བུར་ཡིན་པས་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་དག་ཚོགས་ལ་བདག་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་འདུ་ཤེས་ཡོད་མཁན་དེ་བས་ཀྱང་ཉུང་ཉུང་རེད། དེ་བཞིན་དུ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བོད་མི་གཞིས་སྡོད་དག་ལ་འབྲེལ་བ་མི་བྱེད་པ་དང་བདག་སྐྱོང་མི་བྱ་བ། ཁ་ཡ་མི་བྱེད་པ། ཐ་ན་མཐོང་ཆུང་དང་དམའ་འབེབས། བརྙས་བཅོས་སོགས་མྱངས་དང་མྱོང་བཞིན་ཡོད། དེ་དག་ལ་གཙོ་འཛིན་ཞིན་ཅིན་ཕིང་གིས་ཀྱང་༢༠༡༤ལོའི་ཟླ་༩པར་ཀྲུང་དབྱང་མི་རིགས་ལས་དོན་གྱི་ཚོགས་ཐོག་ནས་“གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་དག་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཡོང་སྐབས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་དགའ་བསུ་བྱ་དགོས་པ་ལས་ཡོང་མཁན་ཇི་ཙམ་ཉུང་ན་དེ་ཙམ་བཟང་བ་དང་འགྲོ་བ་ཇི་ཙམ་མགྱོགས་ན་དེ་ཙམ་ཕན་པའི་བསམ་བློ་སྐྱེ་མི་རིགས། འཛམ་གླིང་གི་ས་སྒང་རིལ་མོ་འདི་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་ཏུ་གྱུར་དང་འགྱུར་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མངའ་ཁོངས་ན་རང་ལ་ཁེར་འདུག་རྭ་བ་སྐོར་བའི་གནས་མ་མཆིས་སོ”ཞེས་གསུངས།
འབྲས་བུ་ལྔའི་་ནང་གསེས་（རྣམ་སྨིནགྱི་འབྲས་བུདང་། རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ། བདག་པོའི་འབྲས་བུ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་པའི་འབྲས་བུ། འབྲལ་བའི་འབྲས་བུ་བཅས་）ཏེ། ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་གང་རུང་གི་རྣམ་ པར་སྨིན་པའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་ས་པ་སྟེ་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྟ་བུ་ལ་ཟེར། དེའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་ཞེས་ པ་ནི་སྐབངས་རེ་རྣམ་སྨིན་ལ་གོ་བ་ཡང་ཡོད། དཔེར་ན། རྣམ་སྨིན་གྱི་ཡོན་ཏན་རིགས་མཐོ་བར་སྐྱེ་བ་སོགས་བརྒྱད་ ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར་བ་ལྟ་བུ། བརྒྱད་པོ་དེ་འབྲས་བུ་གསུམ་གྱི་ནང་གི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་རྣམ་ སྨིན་གྱི་་འབྲས་བུ་མིན། རྣམ་སྨིན་ཡོན་ཏན་བརྒྱད་ནི་རིགས་མཐོ་བར་སྐྱེས་པ། ཚེ་རིང་བ། སྐྱེ་པ་ཡིན་པ། སྟོབས་ དང་ལྡན་པ། དབང་ཆེ་བ། ནད་མེད་པ། ཚིག་བཙུན་པ། གཟུགས་བཟང་བ་བཅས་བརྒྱད་ཡིན།།

པེ་ཅིན་གྱི་མཚན་མོར། ངས་ཚུར་ཡོང་བའི་རླངས་འཁོར་གྱི་ཐོད་པ་རུ་གློག་འོད་དཀར་ལམ་ལམ་འཚེར་བ་དང་། ཕར་བསྐྱོད་པའི་རླངས་འཁོར་གྱི་རྐུབ་ཏུ་གློག་འོད་དམར་འཚུབ་འཚུབ་བྱེད་པ་མཐོང་། དེ་ནི་བཞུར་བཞིན་པའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་སྟེ། འོད་ཀྱི་གཙང་བོ་དཀར་དམར་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུན་རེད། ངས་རང་གི་བུ་ཆུང་ལ་ལག་གདང་སྦྲེལ་ནས་ལམ་འགྲམ་ནས་བསྐྱོད་དུས། གཙང་བོ་དམར་པོ་དེས་ངའི་ལང་ཚོ་དང་རྨི་ལམ་འཁུར་ནས་མི་ལྡོག་པའི་རྒྱང་དུ་འཕྱན་ནས་རིང་དུ་ཡལ་བ་དང་། གཙང་བོ་དཀར་བོ་དེས་ངའི་བུ་ཆུང་གི་མི་ཚེ་འཁྱེར་ཏེ་མདུན་ཐད་དུ་ལྷགས་ཡོང་། དེ་དུས་ངའི་བུ་ཆུང་གིས་ང་ལ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ཁོའི་མཚར་སྣང་གི་དྲི་བ་དྲིས་བྱུང་། ངས་ཁོའི་མགོར་ཐལ་ལྕག་གིས་ཡང་མོར་གཞུ་ཙམ་བྱས་པ་ན། ཁོས་དེ་མ་ཐག་སད་རྟོགས་ཅི་ཞིག་བྱུང་སོང་བ་ལྟར་ལུས་པོ་དྲང་མོར་བསྡད། རྣམ་འགྱུར་གཟབ་ནན་ཏུ་བཏང་ནས། མགོ་བོ་གཡས་སུ་གཅུ་ཙམ་བྱས་ཤིང་། དེ་ནས་ང་ལ་བོད་སྐད་བཤད་བྱུང་། འདི་ནི་ངས་རང་གི་བུ་ཆུང་ལ་བསླབས་པའི་གསལ་འདེབས་ཤིག་སྟེ། མགོ་བོ་གཡས་སུ་གཅུས་རྗེས་བོད་སྐད་རྐྱང་རྐྱང་བཤད། མགོ་བོ་གཡོན་ཏུ་གཅུས་ན་རྒྱ་སྐད་རྐྱང་རྐྱང་བཤད། གཡས་ནི་བོད་དང་གཡོན་ནི་རྒྱ། བོད་སྐད་རྒྱ་སྐད་མི་འདྲེས་སོ།། འདི་ནི་འུ་ཐུག་པའི་ཐབས་ཤེས་ཤིག་སྟེ། ངའི་ཐལ་ལྕག་ཡང་མོ་དེ་དང་བུ་ཆུང་གི་མགོ་བོ་གཡས་སུ་གཅུས་པའི་བྱ་སྤྱོད་འདིར་མི་རིགས་ཤིག་གི་མ་འོངས་པའི་རེ་བ་བཅོལ་ཡོད། གལ་ཏེ། ནམ་ཞིག་ལ། ང་པེ་ཅིན་དང་གྱེས་ནས་བོད་དུ་ལོག་པ་ཡིན་ན། དེ་ཡང་ངའི་ཐལ་ལྕག་གི་གསལ་འདེབས་ལ་གོ་ཆོད་མེད་པར་གྱུར་བ་དང་ངའི་བུ་ཆུང་གི་མགོ་གཡས་གཅུས་གཡོན་གཅུས་ཅི་བྱས་ཀྱང་བོད་སྐད་ཀྱི་སྐུད་ལམ་མེད་པ་དེ་ཡིན་སྲིད།
བོད་མིས་སྐྱེ་བོ་གང་ཞིག་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་དམ་པ་དེའི་བཀའ་དྲིན་དང་ཕྱག་རྗེས་ལ་དྲན་གསོ་བྱེད་པའི་ཆེད། འདས་མཆོད་ཞུ་སྒོའི་ཐོག་ནས་མྱ་ངན་གྱི་རྣམ་པ་མཚོན་པ་བྱེད་རྒྱུ་དེ། ཆོས་ལུགས་ནས་ཞུས་ན། འདས་པོས་སྔ་ཕྱིར་བསགས་པའི་སྡིག་སྒྲིབ་སྦྱོང་བའི་ཆེད། འཚོ་ཞུགས་ནང་མི་ཚོས་སྒྲུབ་དགོས་པའི་བྱ་བ་གལ་ཆེན་ཞིག་ལ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད། དེ་ཡང་གང་ཞིག་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས་དམ་པ་དེའི་དགའ་ཉེ་སྤུན་མཆེད་དང་། གྲོང་པ་ཁྱིམ་མཚེས་བཅས་ཀྱིས་འདས་པོའི་ཁྱིམ་དུ་སོང་ནས་སྡུག་ཆང་བླུགས་པ་ཞེས་ཇ་ཆང་དང་མཆོད་མེ་ཞལ་འདེབས་འཁུར་ནས་གཤིན་པོའི་ནང་མིར་སེམས་གསོ་གཏོང་བ་དང་། སྐུ་ཕུང་ཐོན་ཚར་རྗེས་བདུན་ཚིགས་བཞི་པ་མ་ཟིན་བར་དགེ་སྦྱོར་གྱི་ལས་བསྒྲུབས་ཏེ། དཀོན་མཆོག་ལ་མཆོད་པ་དང་། ངན་སློང་ལ་སྦྱིན་པ་བཏང་ནས། གཤིས་པོའི་འདས་མཆོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། བདུན་ཚིགས་དང་པོ་དང་། བཞི་པ་གཉིས་ལ་གལ་ཆེ་ཙམ་བྱས་ཏེ། དེའི་ཉིན་དགའ་ཉེ་བློ་དཀར་དང་། གྲོང་པ་ཁྱིམ་མཚེས་སོགས་ཀྱི་གཤིན་པོའི་ཁྱིམ་དུ་ཇ་ཆང་ཁ་བཏགས་དང་མཆོད་མེའི་ཞལ་འདེགས་སོགས་འབུལ་བར་འགྲོ་སྲོལ་ཡོད། དེའི་རིང་མྱ་ངན་འཁུར་ཏེ་སྡོད་དགོས་པ་དང་། བདུན་ཚིགས་བདུན་པ་སྟེ། གཤིན་པོ་འདས་ནས་ཞག་པོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་དགུ་སོང་བའི་ཉིན་དེར་ཞེ་དགུ་ཞེས་འབོད་དེ་གཤིན་པོའི་རྗེས་འཇུག་ལ་དམིགས་པའི་འདས་མཆོད་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་བྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ཉིན་ཡང་དགའ་ཉེ་བློ་དཀར་ཚོས་གོང་མཚུངས་ལྟར་ཇ་ཆང་དང་ཞལ་འདེབས་འབུལ་བར་བྱེད། ཞེ་དགུ་རྫོགས་མཚམས་སུ་འདས་པོའི་ཁྱིམ་ཚང་གི་བྱེད་སྒོ་ཐམས་ཅད་སྔར་རྒྱུན་བཞིན་སླར་གསོ་བྱེད་པ་ཡིན། དེ་ནས་ལོ་གཅིག་འཁོར་མཚམས་སུ་ལོ་མཆོད་ཅེས་མཆོད་པ་རྒྱ་ཆེར་བསྒྲུབས་པ་དང་སྦྲགས་དགའ་ཉེ་སྤུན་མཆེད་དང་གྲོང་པ་ཁྱིམ་མཚེས་སོགས་སྐུ་མགྲོན་དུ་བོས་ནས། གསོལ་ཚིགས་ཅུང་རྒྱ་ཆེ་བ་ཞིག་བཏང་སྟེ། དུས་ཚོད་དེ་ཁྱིམ་མིའི་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་སངས་པའི་མཚོན་རྟགས་དང་། ཕེབས་མཁན་ཚོར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་བའི་མཚོན་རྟགས་སུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད། བོད་མིའི་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་བར་ཕུང་པོ་བྱ་ལ་འགྲེམས་སྲོལ་ཡོད། སྲོལ་དེ་བོད་དུ་ཆགས་ནས་ད་བར་ལ་ཧ་ལམ་ལོ་ངོ་དགུ་བརྒྱ་ཡས་མས་ཙམ་སོང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་སྐད་འདུག དེ་ཡང་ཐོག་མར་བོད་ལ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དར་བའི་རྗེས་གཞི་ནས་རིམ་པས་དར་བ་ཞིག་ཡིན་པས་བརྗོད་མེད་ཡིན། གང་ལགས་ཤེ་ན། དེའི་གོང་ལ། མཐོ་བ་ཆོས་རྒྱལ་རྣམ་པ་ནས་དམའ་བ་མི་སེར་དཀྱུས་མའི་བར་གྱི་ཕུང་པོ་ཚང་མ་བང་སོ་བརྩིགས་ནས་ས་སྦས་གཏོང་བ་ལས། བྱ་གཏོར་བྱེད་པའི་སྲོལ་མེད། བོད་མིའི་ཁྲོད་ཕུང་པོ་བྱ་གཏོར་བྱེད་པའི་སྲོལ་དེ་དར་བའི་བསམ་པའི་རྨང་གཞི་ནི་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་འཁྲུངས་རབས་ལས། 《སྟག་མོ་ལུས་སྦྱིན་》ཞེས་གསལ་བའི་སྙན་སྒྲུང་ཇི་བཞིན་“སྦྱིན་པའི་”སྙིང་པོ་ཉམས་ལེན་ཡང་དག་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཚེ་ལས་འདས་པའི་རྗེས། རང་གི་ཤ་ཁྲག་གི་ཕུང་པོ་དེ་བྱ་ལ་སྦྱིན་ནས་སྦྱིན་པའི་སྤྱོད་ལམ་རླབས་པོ་ཆེ་མཚོན་གང་ཐུབ་ཞུས་པ་རེད། ཆོས་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་དུས་འགོར། ཕ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲོལ་གཏོད་གནང་བའི་“ཞི་བྱེད་”ཅེས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཞིག་བོད་ལ་དར་བས། དེ་ལས་མ་གཅིག་ལབ་སྒྲོན་གྱི་ཕུང་པོ་གཟན་བསྐྱུར་གྱི་གདམས་པ་ཕྱག་ལེན་མཛད་པ་དང་། གཅོད་གཏོང་བའི་སྲོལ་དེ་དར་ཁྱབ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ཕུང་པོ་གཟན་བསྐྱུར་གྱི་གདམས་ངག་དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་བོད་མིས་རང་ཉིད་ཚེ་ལས་འདས་རྗེས། ཕུང་པོ་སྦྱིན་པར་བཏང་སྟེ། སྦྱིན་པའི་འབྲས་བུ་བཟང་པོ་ཞིག་སྨིན་ནས། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་མཐོ་རིས་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཐོབ་པའི་རེ་བ་བཅོལ་བར་གྲགས། གཞན་ཡང་ཕུང་པོ་ངེས་པར་དུ་བྱ་རྒོད་ལ་འགྲེམས་དགོས་དོན་ནི་བཤད་སྲོལ་དུ། བྱ་རྒོད་ནི་ཞིང་སྐྱོང་གི་འཁོར་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་པ་མ་ཟད། བྱ་རིགས་ཀུན་གྱི་ནང་ནམ་འཕང་གཅོད་པའི་རྒྱལ་པོ་བྱ་རྒོད་ཡིན་པས། ཕུང་པོ་རྣམས་བྱ་དེར་སྦྱིན་ན། རང་གི་སྐྱེ་གནས་མཐོན་པོ་ཡོང་བའི་ངོས་འཛིན་གནང་སྲོལ་ཡོད།

བར་དུ་དགེ་བ་སྒྲུབ་བརྒྱུད་སྙིང་པོའི་ཐབས་གྲོལ་གྱི་གདམས་པ་ལ་གནད་དུ་བསྣུན་པས། ནང་སྤང་རྟོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་རྩལ་དུ་འབར་ཞིང་། གཞན་ཡང་ཟབ་གཏེར་གསང་བའི་གན་མཛོད་བདག་གིར་བཞེས་ནས། འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེའི་དགོངས་པའི་གཏད་རྒྱ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐབས།
༣ ཤེས་རབ་ཡོད་ན་ཕྱོགས་གང་ནས་ཀྱང་གནད་ཆེན་པོ་རེ་རྙེད་ནུས་པས། ཧྲིལ་གྱིས་འདོར་བ་དང་ཧྲིལ་གྱིས་ལེན་པ་འདི་གཉིས་ཀ་ཡང་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ལམ་མ་ཡིན་ནོ།། ---དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།

རྩོམ་པ་པོ་གྲགས་ཅན་ལྷ་བྱམས་རྒྱལ་གྱིས་བྲིས་པའི་ལྷུག་རྩོམ་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་ཞེས་པ་དེ་མཆོད་མེ་རྩོམ་རིག་དྲ་བའི་སྟེང་བཀོད་མ་ཐག་ཀློག་གྲངས་ཁྲི་གསུམ་ལ་ཉེ་བས། གངས་རིའི་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་པའི་སྡེ་དང་སྒྱུ་རྩལ་བའི་སྡེ། སློབ་གཉེར་བའི་སྡེ་སོགས་ལ་གྲགས་འགུལ་ཆེན་པོ་བཟོས། རྩོམ་འདི་ནི་ལྷུག་རྩོམ་གྱི་ལམ་ནས་བོད་པའི་ལོ་ངོ་སྟོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཕྱིར་རྟོག་བྱས་ཡོད་དེ། ད་ལྟའི་པེ་ཅིན་གྱི་བོད་པ་ཀུན་གྱི་མཐོང་ཆོས་མྱོངས་སུ་གྱུར་བའི་ལས་དབང་དེའི་གནས་བབ་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལམ་ནས་སྤྲོས་བརྗོད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། བོད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྤྱིའི་ཕམ་ཁ་ཞིག་ལ་མནོ་བསམ་བཏང་ཡོད་ཅིང་། དེ་ནས་རྒྱབ་ལོགས་སུ་ལུས་པའི་འདས་ཟིན་གྱི་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཡང་དོགས་སློང་དང་དེ་ལས་དགག་སྒྲུབ་ཀྱི་རིག་ལམ་ཞིག་སྐྱེས་དགོས་པའི་རེ་བ་ཡང་བྲིས་འདུག འདི་ནི་རིག་གནས་ཕྱིར་རྟོག་སྐོར་གྱི་ལྷུག་རྩོམ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཐད་ཀར་གནས་ལུགས་ཅི་ཞིག་སྟོན་པར་རྔམས་པའི་བོད་པའི་འབོལ་རྩོམ་དག་དང་བསྡུར་ན་རྩོམ་རིག་གི་ཡིད་འགུག་ནུས་པ་ལྡན་ལ། ཡང་བརྩེ་དུང་གི་ཡིད་འགྱུར་ཁོ་ན་དམར་རྗེན་དུ་སྟོན་མཁན་དག་དང་བསྡུར་ན་དཔྱོད་ཤེས་ཀྱི་རིག་སྟོབས་མངའ་བས། ལྷུག་རྩོམ་ཡག་ཤོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ལ། ཀློག་མཁན་དག་གིས་དགའ་མོས་ཚད་མེད་བྱེད་པ་ཡང་གནད་འདི་ལ་རག་ལས་བར་སྙམ།

བོད་རྗེ་ཉེར་གསུམ་པ་ལྡེ་སྤྲིན་བཙན་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་གཉིས་པའི་དུས་མགོ་ཙམ་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལྡེ་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཡུམ་སྨན་བཙུན་ལང་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་བོན་ཞང་ཞུང་མུ་ལ་མ་ཧོས་མཛད་ཅིང་གསས་ཁང་ཞིག་ཀྱང་བཞེངས། བཙུན་མོ་གཉན་བཙུན་མང་མོ་རྗེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་རྒྱལ་ཏོ་རི་ལོང་བཙན་སྐུ་འཁྲུངས། བང་སོ་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་བཏབ། འདི་ཉིད་ཆུ་ཡི་ལྡེ་བརྒྱད་ལས་ལྡེ་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ། ། རྒྱལ་པོ་འདི་དག་གཤེགས་རྗེས་སྐུ་ཕུང་ཆུ་ལ་བསྐྱུར་བ་དང་མཚན་ཟུར་ལ་ལྡེ་ཞེས་ཡོད་པས་ཆུ་ལ་ལྡེ་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་རབས་འདི་དག་གི་རིང་ལ་ཞང་ཞུང་ནས་གཤེན་རབ་བོན་གྱི་སྐུ་བོན་རེ་གདན་དྲངས་ནས་སྲིད་ཀྱི་བྱ་བ་ཆེ་ཕྲ་ཀུན་སྐུ་བོན་གྱི་ལུང་བརྟག་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་མཛད་ཅིང་། རྒྱལ་སྲིད་བོན་གྱིས་སྐྱོང་བའི་བོན་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་རྒྱུད་རིམ་གཏིང་ཟབ་ཏུ་ཕྱིན།

ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ་ནི་༢༠༠༠ལོར་ཐོག་མར་གསར་དུ་བཙུགས་པ་དང་། ད་ལྟ་རྒྱ་ཡིག་དང་། དབྱིན་ཡིག བོད་ཡིག འཇར་ཡིག ཧྥན་རན་སིའི་ཡིག་རིགས་བཅས་ཡིག་རིགས་ལྔ་ཡི་ལམ་ནས་བོད་ཀྱི་ཆ་འཕྲིན་སྤེལ་ནས་རྒྱལ་ཕྱི་རྒྱལ་ནང་གི་དྲ་གྲོགས་རྣམས་ལ་བོད་ལྗོངས་ངོ་སྤྲོད་བྱེད་པ་གཙོ་གནད་དུ་བཟུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་གསར་འགྱུར་དྲ་ཚིགས་ཞིག་དང་། བོད་དོན་ལ་ཆེད་དུ་བཙུགས་པའི་ཕྱོགས་བསྡུས་རང་བཞིན་གྱི་དྲ་བ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན། དེ་ཡང་གཙོ་བོ་བོད་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཞབས་ཞུ་དང་། བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་རིག་གནས་བརྒྱུད་སྒྲོག རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ལ་ཤེས་རྟོགས་གསལ་བོ་བྱེད་པར་སྐུལ་འདེད་བཅས་བྱེད་པ་དམིགས་སུ་བཟུང་ནས། བོད་འབྲེལ་གྱི་ཆ་འཕྲིན་ཐོན་ཁུངས་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་ཁར། སྤྱི་དང་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་དངོས་ཡོད་གསལ་པོར་སྟོན་རྒྱུ་དེ་ཡིན། རྒྱལ་ཕྱི་རྒྱལ་ནང་གི་ལས་རིགས་ཁག་གི་དྲ་དམངས་ཀྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་གང་ལེགས་གནང་འོག དྲ་ཚིགས་ཀྱིས་སྐད་རིགས་སྣ་མང་དང་། སྨྱན་བྱེད་སྣ་མང་། བྱེད་ནུས་སྣ་མང་བཅས་སུ་གཏོང་བར་ཤུགས་བསྣན་པའི་ཐོག ཆེད་སྒྲིག་ཆ་འཕྲིན་སྔར་བས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། བརྒྱུད་བསྒྲགས་བྱེད་སྟངས་སྔར་བས་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ། དྲ་རྒྱའི་ཞབས་ཞུ་སྔར་བས་སྣ་མང་ཡིན་པ་བཅས་དྲ་དམངས་འགུག་པའི་བྱེད་ཐབས་བཀོད་ནས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ནས་སྙན་གྲགས་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་བོད་འབྲེལ་དྲ་ཚིགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་བར་ཧུར་བརྩོན་བྱེད་རྒྱུ་དེའོ།
དཔའ་བོ་གཙུག་ཕྲེང་པས། མངའ་བདག་འོད་སྲུང་སྲས་པོ་དཔལ་འཁོར་བཙན། ། ལྷ་ཁང་འགའ་བཞེངས་སྟག་རྩེ་གཉགས་ཀྱིས་བཀྲོངས། ། དེ་སྲས་མཆེད་གཉིས་སྟོད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བྱོན། ། མངའ་རིས་བསྐོར་གསུམ་ལ་སོགས་མངའ་མཛད་དེ། ། སྟོད་དུ་རྒྱལ་ཁྲིམས་ཞྭ་ཙམ་ཆགས་ཞེས་གྲགས། ། དེ་ཡི་གདུང་རྒྱུད་འགའ་ཞིག་སྨད་དུ་ཆད། ། མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་ཆེན་མངའ་མཛད་པས། ། སྨད་དུ་རྒྱལ་ཁྲིམས་ལྷམ་ཙམ་ཆགས་སོ་སྐད། ། བར་དུ་དབུས་གཙང་རུ་བཞི་སིལ་བུར་གྱུར། ། ཡུུམ་བརྟན་འོད་སྲུང་ལས་གྱེས་རྗེ་ཕྲན་ནི། ། ཡུལ་གྲུ་རེར་ཡང་མང་དུ་གནས་པར་གྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།

པོ་ཏ་ལའི་ཞོལ་གྱི་རྡོ་རིང་ཕྱི་མ། སྟག་སྒྲ་ཀླུ་གོང་ནི་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་སྐབས་ཀྱི་བློན་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དུས་རབས་བརྒྱད་པར་ཐང་བོད་བར་འཁྲུག་རྩོད་མང་པོ་བྱུང་། ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་རིང་བློན་ཆེན་སྟག་སྒྲ་ཀླུ་གོང་གིས་༧༦༣ལོར་བོད་དམག་ཁྲང་ཨན་དུ་དྲངས། རྡོ་རིང་འདིར་སྐབས་དེའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་པར་བྲིས་ནས་སྟག་སྒྲ་ཀླུ་གོང་ལ་བསྟོད་བསྔགས་དུ་བཞེངས་པ་ཡིན། རྡོ་རིང་གི་ཡི་གེར་སྟག་སྒྲ་ཀླུ་གོང་གི་ཡོན་ཏན་དང་མཛད་རྗེས་བསྟོད་བསྔགས་དང་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ས་ཞིང་དང་ །གཞིས་ཀ་སོགས་གནང་བ་མ་ཟད། ཁོའི་དབོན་རབས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དབང་ཆ་མང་པོ་གནང་བ་བཀོད་ཡོད། རྡོ་རིང་འདི་བོད་ཆེན་པོའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་དང་ཐང་བོད་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན།

ད་ཕན་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་སླེབས་དུས་བོད་ཀྱི་གནའ་མིའི་རུས་ཚོ་རྣམས་དར་རྒུད་སྣ་ཚོགས་བྱུང་ནས་རུས་ཚོ་སྟོབས་ཤུགས་ཆེ་བ་རེ་རེས་རུས་ཚན་ཆུང་བ་འགའ་ཤས་དབང་དུ་བསྡུས་ནས་བོད་ཁམས་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་སྡེ་དཔོན་ནམ་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གྲངས་ཤིག་ཆགས་པ་དང་། ཐག་རིང་ས་བཙན་དུ་གནས་པའི་རུས་ཚན་དེ་བས་མང་བ་ཞིག་སྔར་བཞིན་གམ་ནས་སོ་སོར་སྡོད་པ་བཅས་ལ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཚང་ནང་རྒྱལ་ཕྲན་བཅུ་གཉིས་དང་། སིལ་མ་བཞི་བཅུ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས།
རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ཤིང་བྱ་སྤྱི་ལོ1705ལ་ཆོས་སྐྱོང་གི་ལུང་དང་རྒྱལ་དབང་མཆོག་གི་དགོངས་གཞི་ལྟར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་བ་ཆེན་པོའི་གསེར་གདུང་མདུན་དུ་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་གཙོས་སྐྱིད་ཤོད་སྡེ་པ་དང་ལ་མོ་ཆོས་རྗེ། གདན་སའི་མཁན་པོ། གཞུང་ཞབས་འབྲིང་གཙོ་གནད་ཁག་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་ཚབ། སོག་པོའི་སྦྱིན་བདག་བཅས་ལྷན་འཛོམས་ཀྱི་ཚོགས་ཐོག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་དང་སྡེ་སྲིད་ཕྱོགས་གཉི་གའི་བར་གྱི་འགལ་ཟླའི་སྐོར་ལ་མཐའ་མའི་གྲོས་ཆོད་གནང་དོན་ལ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གཞུང་གི་འགན་བཞེས་དགོངས་ཞུ་གནང་ཐོག་གསོལ་སྐལ་དུ་གོང་དཀར་རྫོང་འབུལ་རྒྱུ་དང་། ལྷ་བཟང་ཧན་གཞུང་སོག་རྒྱལ་པོའི་མཚན་གནས་རང་འཇགས་ཐོག་མཚོ་ཁ་སྟེ་མཚོ་སྔོན་དུ་ཕེབས་བཞུགས་གནང་སྟེ་ཐབ་རྟེན་སོགས་འབབ་ཡོང་རྣམས་བོད་ནས་ལོ་ཟླའི་དུས་ལྟར་འབུལ་རྒྱུ་བཅས་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ཐུབ་པ་ལྟ་བུས། བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཞུང་དོན་ཐམས་ཅད་རྒྱལ་དབང་དྲུག་པའི་ཕྱག་ཏུ་ཕུལ་བར་བརྟེན་མཆོད་ཡོན་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་གྲོས་དོན་ལྟར་གནང་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་ཞུས་ཐོག སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་རིགས་སྲས་བགྲས་པ་ངག་དབང་རིན་ཆེན་སྡེ་སྲིད་བསྐོ་བཞག་བྱས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ་ལྷ་སར་བཞུགས་ནས་སྲིད་ཀྱི་བློ་ཕུགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ལྷ་བཟང་ཧན་ཡང་མདོ་སྨད་དུ་བྱོན་ཁུང་གྱིས་འདམ་དང་ནག་ཆུའི་ཕྱོགས་ནས་སོག་དམག་རྣམས་བསྡུ་རུབ་ཀྱིས་དཔུང་གི་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཐོག སྡེ་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་གྲོས་དོན་མ་རྩིས་ནས་ལྷ་སར་བཞུགས་བཞིན་ཡོད་པར་ཁ་གཡར་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་གིས་སྡེ་སྲིད་ལ་འགྲན་ཟླ་བཙུགས།

རྒྱལ་རབས་སོ་བདུན་པ་ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེའུ་བཙན་སྐབས་བསམ་ཡས་མི་འགྱུར་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས། བོད་ནང་རབ་བྱུང་གི་སྡེ་བཙུགས། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཐང་དར་བའི་རྩེ་མོར་སོན་ཏེ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཕལ་ཆེར་ཤར་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཅིང༌། རྒྱལ་པོ་དེའི་དུས་ཤར་རྒྱ་ནག་ཁྲང་ཨན་གྱི་ཕོ་བྲང་ཀེང་ཤིར་དབང་བསྒྱུར་གནང་བ་ དང༌། རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་ལོ་ལྟར་དཔྱ་ཁྲལ་གོས་ཡུག་ཁྱོན་ཆེ་འབུལ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་ཞུས་པ་ སོགས་ཀྱི་སྐོར་བོད་ཀྱི་དམག་དཔོན་རྟ་ར་ཀླུ་གོང་གི་བྱས་རྗེས་སུ་ལྷ་ལྡན་རྩེ་ ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་མདུན་ཞོལ་རྡོ་རིངཕྱི་མར་བརྗོད་ཚིག་ཁ་གསལ་འཁོད་པ་དུས་ད་ ལྟའི་བར་ཡོད་མུས་རེད། དེ་འབྲེལ་བོད་དམག་གིས་ཨ་རབ་ཡུལ་གྱི་ཨོག་སོ་ གཙང་པོ་ཡང་བརྒལ་བའི་སྔ་རྟགས་སུ། ཨོག་སོ་གཙང་པོའི་(Oxus River)བྱང་ངོས་ཨ་རབ་ཡུལ་སྐད་ཨལ་ཏུ་སྦག་(Al-Tubbat)ཅེས་མིང་ཐོགས་པའི་མཚོ་ ཞིག་ཡོད་འདུག ཨལ་ཏུ་སྦག་ཅེས་པའི་དོན་ནི་བོད་ཀྱི་མཚོ་ཆུང་ཟེར།

སྨན་རྩིས་མཐོ་སློབ་ཁང་ནི་བོད་ཀྱི་སྨན་དང་རྩིས་ཀྱི་རིག་པ་གཉིས་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་དང༌མི་ཉམས་གོང་འཕེལ་གྱི་སྒོ་ནས་རིས་སུ་མ་ཆད་པའི་འཛམ་གླིང་སྐྱེ་འགྲོ་ཡོངས་ཀྱི་བདེ་ཐབས་ལ་དམིགས་ཏེ་རང་རིགས་གཙོས་ཧི་མ་ལ་ཡའི་མི་རིགས་དང༌། རུ་སོག་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ནས་སློབ་ཕྲུག་བསྡུ་བཞེས་གནང་སྟེ། འགྲོ་ལ་ཕན་པའི་བྱ་བཞག་སྨན་རྩིས་གཉིས་ཀྱི་རིགས་གཅིག་རྐང་འཛིན་ཚད་ལྡན་མི་སྣ་གང་མང་གསོ་སྐྱོང་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེས་ན་སྨན་རྩིས་མཐོ་རིམ་སློབ་གཉེར་ཁང་འདི་དངོས་སུ་དབུ་བརྙེས་ནས་ད་བར་མི་ལོ་ལྔ་བཅུ་སོང་བ་དང་། ལོ་ངོ་འདི་དག་གི་རིང་ལ་ཆེས་ཆེ་བའི་གྲུབ་འབྲས་སུ་རྩིས་ཆོག་པ་ནི་ཁྱོན་བསྡོམས་སྨན་སློབ་སྐབས་བཅུ་དྲུག་དང་རྩིས་སློབ་སྐབས་བརྒྱད་བྱུང་ཡོད་ལ། ཁྱོན་སྨན་པ་ཚད་ལྡན་གྲངས་༢༤༣དང་རྩིས་པ་གྲངས་༥༥བསྐྱེད་བསྲིངས་བྱས་ཡོད།

འདི་ནི་བཀའ་བརྒྱུད་ཀྱི་བླ་མ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་རྟོག་གང་སྐྱེས་གློད་ནས་བཞག་པས་རང་སར་ཡལ་འགྲོ་བ་དེ་ལ་ཤར་གྲོལ་དུས་མཉམ་པ་ཞེས་གསུང་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ཡིན།