Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
LavkaLavka, ЛавкаЛавка – фермерты кооператив, социалон амалхъомады сферйы проект, кæцы æвæры йæ разы ахæм хæслæвæрдтæ, куыд хъæууон хæдзарады райрæзт æмæ Уæрæсейы æмæ æндæр бæстæты сæфт гастрономикон æгъдæуттæ. Ис сын онлайн-сервис социалон хызы хуызы, цæмæй дзы фермертæ фæлахсгæнæгтимæ кæрæдайон агайд кæной, æмæ ма ресторанты æмæ магазинты хыз æмбæлгæ фермерон продукциимæ.

Историон аххосæгтæм гæсгæ растуырнæг дин тынгдæр ахæлиу ис балкайнаг адæмты ’хсæн: болгайрæгтæ, грекъæгтæ, сербæгтæ, черногорæгтæ, румынæгтæ æмæ албайнаг адæмы хай сты растуырнæгтæ. Скæсæйнаг Европæйы бирæ адæмтæ уырнынц растуырнæг амындтытæм гæсгæ, уыдоны ’хсæн абхазæгтæ, белоруссæгтæ, гуырдзы, ирæттæ, уырыс, украинæгтæ æмæ æндæртæ.

Бæстæйы сæйраг сахар у Манагуæ. Никарагуæ у Центрон Америкæйы тæккæ гæзæмæдзæрæгджын бæстæтæй иу æмæ ацы æууæлмæ гæсгæ уæлдай уадзы æрмæст Белизæн. Никарагуæйы ис бирæ алыхуызон ланшафттæ.

Ассоциацийы сæрглæууæгтæ сты сылгоймæгтæ. Сæйраг куысты бынæттæ дих сты афтæ: Эла Бхатт (кадджын бындурæвæрæг), президент - Бханубен Данабхаи Соланки, президенты хæдивæг - Маналибен Шах; президенты хæдивæг - Манибен Харибхаи Патани; президенты хæдивæг - Гаурибен Рамабхаи Брахман; генералон секретарь - Джиотибен Макван; секретарь — Матталбен Шах; къазнадар - Намрата Бали.

Вахушти Багратионимæ гæсгæ уый уыди Гиуæрги Фыццаджы фырты Деметрейы байзæддаг, ома уыди Багратионтæй. Гиуæрги Фыццагмæ (1014-1027) уыди дыууæ фырты фæйнæ усæй — Баграт IV æмæ Деметре. Фæстæдæр Гиуæрги æрцарди Константинополы. Ацы факттæ раст зынынц «Гуырдзыстоны хроникæйы» (Матиане Картлиса). Деметремæ баззади æнахъом фырт Дауыт æмæ йæ фыды мад йæ ахаста Ирыстонмæ. Уым Дауыты йæхимæ райста Цæразонты аллон паддзах æмæ уый радта йын йæ чызг. Дауыты фырт Атон сси аллон паддзахæй, æмæ Сослан-Дауыт уыди Атоны фыртыфырт.

Калойы-фырты зонадон биографийы ахсджиагдæр рæстæг схонæн ис 50-æм азты райдиан. Уæд Абайты Васо Ленинградæй æрцыдис Мæскуымæ æмæ Барисимæ ССР Цæдисы зонæдты Академийы куыстой иумæ. Нæ нацийы сæрыстырдзинад Абайты Васойы æххуысæй Калойы-фырт ныллæууыдис ирон адæмы равзæрды фарстатæ, Нарты кадджытæ, ирон мифологи æмæ венгриаг ясты цардыуаг иртасыны фæндагыл.

Сиенæ (итал. Siena; [ˈsjɛːna]) у сахар Италийы, регион Тосканæйы. Уый у паддзахады туристон центртæй иу. Сиенæйы астæузаманы хай у ЮНЕСКО-йы Дунеон хæзнайы объект.

Экономикæ — кондадон ахасты æмдзыгуыр, кæцы у ацы къæпхæны æхсæнады кондадон хъомысы тынгады аккаг, æхсæнады кондады амалæн æлдариуæг чи кæны.
Адæмон хосгæнджытæ насы æххуыс раджы базыдтой. Пайда дзы кодтой æмæ ныр дæр кæнынц рынчынтæн æмæ сывæллæттæн, цæмæй сæ буар низты ныхмæ фидардæр уа, уый тыххæй. Нас хорз ахъаз у хæлц тагъддæр æмæ бæстондæр атайыны хъуыддаджы, тъæнгты сæтцъар куы фехæлы, уæд уый ногæй йæ гаччы сбадын кæны, масты дзæкъул цыдæр низы аххосæй куы слæмæгъ вæййы, уæд æй фæхъæддыхдæр кæны. Йæ зæрдæ æмæ тугдадзинтæ кæмæн фæсахъат вæййынц, уымæн йæ зæнгтæ куы барæсийынц, уæд сын сæ рæсыд æрбадын кæны. Пайдайаг хæринаг у, йæ игæр æмæ йæ уыргтæ кæмæн фæриссынц, ахæм рынчынтæн, уæззау згъæртæй кæй буар фæхъæстæ вæййы, радиоактивон тынты азар кæй баййафы, уыдонæн. Чи йæ базыдта, уыдон насы донæй фæдзæбæх кæнынц сæ нервыты системæ. Уыцы доны агуывзæйыл ма иу лимоны æрдæг балæмар, бануаз æй æмæ дзы дæ хуыссæг фæарфдæр, фæдæргъвæтиндæр уыдзæн. Нас хорзырдæм фæзыны, æгæр хæрзхуыз чи у, йæ туджы æлхъывдад бæрзонд кæмæн у æмæ йæ гуыбын кæмæн фæхус вæййы, ахæм рынчынты хæрдыл æй куы бафтауай, уæд.

Созырыхъойы уацтæ фыццаг хатт рухс федтой 1916 азы. Йæ уацхъуыдтæ Хетæгкаты Къостайы тыххæй, ирон адæмы хъизæмар царды тыххæй мыхуыргонд цыдысты газет «Терек»-ы.

Алыксандр ирон æвзаджы проблемæтыл цы бирæ уацхъуыдтæ ныффыста, уыдонæн сæ ахадгæдæртæ сты: «Ирон æвзаг», «Цы ’взагыл ахуыр кæнын хъæуы ног скъолаты?», «Ноджы нæ ног графикæйы тыххæй», «Дæсгæйттæй нымад», «Раст фыссыны хъуыддаг», «Ирон пунктуацийы тыххæй», «Ирон орфографийы фарстатæ», «Терминологийы тыххæй», «Иумæйаг литературон æвзаджы тыххæй», «Об осетинской письменности», «Хуссар Ирыстоны диалекттæ» æмæ æндæртæ. Ацы чысыл уацхъуыдты номхыгъд дæр дзурæг у, Алыксандры сгуыхт хъуыддæггæ кæй уыдысты йæ адæмы сæраппонд æмæ уымæн фарнхæссæн. Алыксандры сфæлдыстад æмткæй у ирон зонады райдайæн, æмæ йын уый тыххæй ис стыр нысаниуæг нæ культурон царды историйы.

Йæ хъаджджыныл нымад сты æндæр ’мæ ’ндæр верситы кæрæдзимæ æмбаиу кæныны проблемæтæ. Ацы зындзинæдтæ уый аххос сты фылдæр, æмæ программæйы код здæхдæуы функционалон фæрæзтæм, кæдон фæзындысты программон продукты нæуæг версийы, фæлæ кæдон не сты зæронды. Ноджы ма йын йæ хъуагыл нымайдæуы йе ’гæр гомад æнæнхъæлæджы ивдтытæн, фæлæ уæддæр, бирæ программон продукттæ (Microsoft Office æмæ IBM Lotus Symphony) дæттынц бар архайæгæн райдайæн код сшифр кæнын æмæ йæ бакæсынмæ пароль сæвæрын.

Ацы регионæн йæ бæзнаг зæххытæ æмæ сæгъзæрины гуырæнтæ никуы сцымыдис кодтой испайнаг конкистадорты, æмæ уымæн ацы ран ма æнæвнæлдæй баззадысты Колумбы размæйы Америкæйæн характерон чи уыди, флорæ æмæ фаунæйы ахæм фадгуытæ .

Месхидзе Д. И. Г. Ф. Чурсин — кавказовед (1874–1930) // Краткое содержание докладов Лавровских (Среднеазиатско-Кавказских) чтений, 1992 г. — СПб., 1993. — С. 77–79.
1881-æм азы Къоста бацыд Бетъырбухы Аивадон Академимæ. Уый йæ фыды фæндтæм нæ хауд, уымæн æмæ йæ фыды фæндыд цæмæй Къоста куыстаит Уæрæсейы хицауады. 1883-æм азы йын йæ стипенди æрлæууын кодтой, æмæ уый тыххæй цæрыны фæзæзтæ фесафгæйæ фæстæмæ Дзæуджыхъæумæ рыздæхт. Дзæуджыхъæуы Къоста æхсæнадон царды активон хайад иста æмæ куыста цалдæр газетимæ. Сæрды-иу хæхтæм ацыд, æмæ иу ирон царды тыххæй фылдæр базыдта. Уæды рæстæджы Къоста ныффыста бирæ ирон æмдзæвгæтæ, кæдон тагъд апарахат сты ирон адæмы ’хсæн, уæлдайдæр ахуыргæнинæгты æмæ интеллигенцийы.

Никарагуæйæн ис хъæздыг флорæ æмæ фаунæ. Бæлæстæй тæккæ арæхдæр æмбæлынц тулдз, нæзы (бæстæйы ныгуылæйнаг æмæ центрон районтæ), сырх бæлас æмæ каучукдартæ. Тæккæ æмбæлагдæр цæрæгойтæ сты пумæ, оцелот, саг, маймулитæ (цалдæр хуызы), аллигатор, бирæхуызон колибри æмæ тутитæ. Паддзахады æмæ æгас Централон Америкæйы стырдæр цад Никарагуæйы æмбæлынц æдзæхх доны чи цæры, ахæм акулæ (2—3 метры дæргъæн) æмæ кардгæсаг (уырыс. меч-рыба). Ацы факт æвдисы, раздæр уыцы цад, стæй Никарагуæйы æндæр цадтæ денджызы бакæлæнтæ кæй уыдысты, цалынмæ тектоникон архайд нæ сарæзта, цад фурдæй чи фæхицæн кодта, уыцы Сабырфурдаг быдыр (уырыс. Тихоокеанская равнина).

6 февралы — Сулхан Орбелиани (йæ моладзаны ном Саба), гуырдзиаг фыссæг, ахуыргонд, политикон архайæг, рухсадон абсолютизмы фарсхæцæг (райгуырд 1658 азы).

Гæды, дыгуронау тикис (лат. Felis silvestris catus) у хæдзарон цæрæгой. Фыццаг чи сæрмахуыр кодта гæдыйы, уый уыдысты рагон Мысыры цæрджытæ; Мысыры гæдытæ хордæттæ æхсынæгтæй хъахъхъæдтой.

Фыссæгæн куыд æхсæнадон архайæгæн уыдис авторитет — иу æмæ дыууæ хатты нæ радзырдта чысылнымæц адæмты сæрыл. 1989 азы оппозицийы тыхты номæй æвзæрст æрцыдис Советон Цæдисы Уæлдæр Советы 12-æм æрсидты депутатæй (Абхазы АССР-æй).

Цыдæриддæр рацыд Хуссар Ирыстоны фольклорæй 1929 азæй 1936 азмæ, уыдонæн раздзырдтæ æмæ комментаритæ ныффыста Тыбылты Алыксандр. Алыксандр æмæ йе ’мбæлттæ, стæй зонад-иртасæг институты сфæлдыстадон фæсивæд цы стыр æмæ бындурон куыст бакодтой ирон дзыхæйдзургæ сфæлдыстад æмбырд кæныны хъуыддаджы, уымæн йæ фæстиуæг — чиныг «Хуссар Ирыстоны фольклор», кæцы мыхуыры фæзынд 1936 азы. Ацы чиныгæн йæ нысаниуæг бонæй-бонмæ кæны уæрæхдæр æмæ ахадгæдæр.

Хуымæллæджы дон у республикæйы æппæты чъизидæр доны объект, уæлдайдæр Черменыхъæуæй дæлдæр цы донисæн ис, уым. Цæххы аммоний дзы нормативæй 14,8 хатты фылдæр у, фосфаттæ — 2,2 хатты фылдæр, уæззау згъæртæ — 9 хатты.

Æрвыстæй рыздæхгæйæ Къоста байдыдта кусын Стъараполы «Цæгат Кавказы», фæлæ йæ низы тыххæй йæ тыхæтæ фæуд кодтой, æмæ 1901 рыздæхт Дзæуджыхъæумæ. Дзæуджыхъæуы Къоста хайад иста культурон цауты, ныв кодта, фæндыд æй ныв кæныны скъола бакæнын æмæ газет «Хъазыбеджы» редактор суын. Фæлæ уыцы фæндтæ низы тыххæй нæ сыххæст сты.

Хидыхъус зындгонд у Миро-хæссæг устыты номыл аргъуанæй (1858-æм аз) æмæ нырыккон нæлгоймæгты Алайнаг моладзандонæй. Моладзандоны цæуы ног аргъуаны арæзтад.

Мæскуы у Уæрæсейы æхсызгон туристон центр. Мæскуыйы кремль, Сырх фæзуат, æмæ бирæ æндæр культурæ æмæ архитектурæйы цырттæ сты ЮНЕСКО-йы Дунеон хæзнайы номхыгъды.
Йæ фæстæ цы хицауæдтæ уыд Никарагуæйы, уыдонæй дæр адæм райгон нæ уыдысты, æмæ 2006-æм азы ноябры президентæй ногæй равзæрстæуыд Даниэль Ортегæ. Уый æвзæрстыты райста æппæт хъæлæсты 38,07%.

Эль-Мисти — хуыст вулкан, фæстаг æдых вулканы сирвæзт регистрацигонд æрцыдис 1985-æм азы. Вулканон конусмæ гæсгæ Мисти у типикон стратовулкан, уыдонæн характерон у лавæйы лæбырдтыты æмæ хæлæн сирвæзтыты æртхутæгимæ радыгай ивд. Вулканæн ис æртæ концентрикон кратеры. Мидæггаджы ис кæсын фумаролон активондзинадмæ. XV æнусы вулканы тыхджын сирвæзт Арекипойы цæрджыты ассырда сахарæй.

XX æнусы кæронмæ Нью-Джерси сси Нью-Йорчы сахары егъау агломерацийы хай. Штаты цалдæр зылды бацыдысты АИШ-ы хъæздыгдæр зылдты номхыгъдмæ: Сомерсет (7-æм), Моррис (10-æм), Хантердон (13-æм), Берген (21-æм), Монмаут (42-æм).

1938 азы ацы институтæн лæвæрд æрцыд зонад-иртасæг институты статус, æмæ абон дæр æнтыстджынæй кусы æмæ хæссы Уанеты Захары (Шакройы) кадджын ном.

Чермены сфæлдыстад бирæвæрсыг у. Ирон литературæйы зынгæ бынат æрцахстой йæ уацаутæ «Бирæгътæ» æмæ «Мæсгуытæ дзурынц», драмæтæ «Чи кæй» æмæ «Октябры тырысайы бын», йæ боныг «Ссыгъди цард», радзырдтæ «Æртæ фæкасты» æмæ «Уад асаста гæды бæлас», очерктæ «Колхæдзарад», «Ихдзагъд» æмæ æндæртæ. Ирон поэзийы аккаг бынат æрцахстой Чермены фыст поэтикон уацмыстæ дæр.

Æрдæгсакъадахы фæзуат у 212 км², йæ дæргъ у 50 км, уæрх та — 8 км. Денджызы æмвæзадæй у 20 метрæй бæрзонддæр. Ныгуылæнырдыгæй йæ æхсы Аграханы бакæлæн. Цæгатырдыгæй йæм хæстæг ис сакъадах Чечень — кæрæдзийæ хицæн сты нарæг донкъубалæй.

1742-æм азы æртындæсаздзыд Александр Суворовы райстой мушкетёрæй Семёновы полчъы лейб-гвардимæ. Уыцы полчъы райдыдта йе ’цæг æфсæддон службæ 1748-æм азы. Баслужбæ дзы кодта æхсæз азæй фылдæр. Куыста йæхиуыл, цыдис ахуыртæм Сурзæххон шляхтæйон кадетон корпусмæ (уырыс. Сухопутный шляхетский кадетский корпус), сахуыр кодта цалдæр фæсарæйнаг æвзаджы. 1754-æм азы райста афицеры фыццаг чин — поручик — æмæ йæ снысан кодтой Ингерманладийы фистæгæфсæддон полкъмæ (Ингерманладский пехотный полк). 1756–1758 азты службæ кодта Æфсæддон коллегийы. Уый фæстæ йæ раивтой хæцæг æфсадмæ æмæ йæ снысан кодтой Мемелы комендантæй.

Дзæуджыхъæуы гуырдзиаг диаспорæйы бирæ мыггæгтæ хиуаг равзæрдæй сты. Суанг 2006-æм азы Уæллаг Ларсы арæнгæсты пост Мамсыраты Таймуразы курдиатмæ гæсгæ æртæ боны æмгъуыдмæ байгом кодтой, цæмæй, Хъазыбеджы районы йæ фæллæд чи уагъта, уыцы сæвæллæттæн æнцонæй фæстæмæ раздæхæн уа.

Сарди́ни (итал. Sardegna, [sarˈdeɲɲa]; сард. Sardigna) у Зæххастæуы денджызы дыккаг стырдæр сакъадах, Италийы автономон регион уыцы паддзахады конституцимæ гæсгæ. Сардинийы фæзуат у 24 090 км². Цæрджыты нымæц — 1,6 милуаны бæрц.
Финикийæгтæ, кæцытæ цардысты Астæузæххон денджызы скæсæйнаг былгæрон, рагон заманæй райдайгæйæ уыдысты зынгæ денджыздзаутæ. Уыдон парахат кодтой Астæузæххы падзахæдтимæ базарад. Финикийаг алфавитæй равзæрдысты грекъаг æмæ арамейаг алфавиттæ, кæцытæй фæзындис нырыккон фыссынады системæты фылдæр хай æмæ, уыдон дарддæр, фыссынады райрæзты бирæ «къуыммæдзыд хаххытæ»: чысылазиаг алфавиттæ, ибераг фыссынад, нумидиаг фыссынад æмæ а. д. Финикийаг алфавиты дамгъæты рæнхъæвæрд ныронг зыны йæ байзæддаг алфавиттæн; дзырд «алфавит» йæхæдæг арæзтæуы дыууæ фыццаг дамгъæйы нæмттæй — альфæ ἄλφα/алеф æмæ бетæ βῆτα/бет.)

Фазиль Абдулы фырт Искандер (абх. Фазиль Абдул-иҧа Искандер; райгуырдис 1929-æм азы 6 мартъийы) — у Абхазы зындгонддæр фысджытæй иу, советон æмæ уæрæсейаг прозаик æмæ поэт. Фыссы уырыссаг æвзагыл.

Боккаччо у антикон сюжеттыл фыст поэмæты автор. Уыдонæй æддæ ма ныффыста психологион уацау «Фьямметта» (1343, мыхуыры рацыди 1472-æм азы), пасторальтæ, сонеттæ, биографион чиныг «Данте Алигьерийы цард» (фыст æрцыд 1360-æм азмæ æввахс, мыхуыры рацыди 1477-æм азы).

2012-æм азы журнал «Сноб» равзæрста «Либерти»-йы 5 æнтыстджын уæрæсейаг компанийы нымæцы социалон бизнесы сферæйы, а рауагъды бæрæггæнæнтæй гæсгæ компанийы афæдзы æрзылд 4 млн ₽ сыстади.

Габеты Слангерийы фырт Юрий (Юрий Габеев; райгуырдис 1938-æм азы, Мустыздæхы — амардис 1985-æм азы) уыдис ирон поэт (фыста ирон æмæ дыгурон диалекттыл).

Ибрагим-Бек Саракаев (райгуырдис 1883-æм азы 21 сентябры — амардис 1934-æм азы) уыдис фыццаг цæцæйнаг фысджытæй æмæ публицисттæй иу; цæцæйнаг адæмы традицитæ æмæ фольклоры тыххæй куыстыты автор.

Абовяны роман «Сомихы цæфтæ» литературæмæ бауагъта нырыккон сомихаг æвзаг, уый агъоммæ сомихагау чи фыста, уыдон пайда кодтой æвзаджы рагон формæйæ, грабарæй.

Уолтер Элайас «Уолт» Дисней (англ. Walter Elias «Walt» Disney, [ˈwɔlt ˈdɪzni], 1901-æм азы 5 декабры(19011205) — 1966-æм азы 15 декабры) уыд америкаг нывгæнæг-мультипликатор, кинорежиссёр, актёр, сценарист æмæ продюсер, компани «Walt Disney Productions»-ы бындурæвæрæг.

Дмитрий Медведев активонæй пайда кæны интернетæй. Ис ын видеоблог. Кæд йæхæдæг комментаритæм дзуапп нæ дæтты, йæ администрацийы кусджытæ комментаритæ кæсынц æмæ интернеты пайдагæнджытæ ныридæгæн иуæй-иу хатт Медведевы блогмæ бахæссынц сæ хъæстытæ.

1899-æм азы та йæ йæ бынатæй арвыстой. Ацы хатт Херсонмæ. Уым Къостайы зæрдæмæ нæ цыд, уымæн æмæ йæм рыг бынат фæкаст æмæ адæмы тыххæй та дзырдта ома дам зондджынты бæсты æрмæст уæйгæнджытыл фæмбæлдзынæ. Уый тыххæй Къоста загъта цæмæй йæ Одессæмæ арвитой, фæлæ йæ уый бæсты Очаковмæ арвыстой.

Абайы-фырты камерон репертуармæ куы кæсай, уæд ма дзы бирæ зындгонд зарджытæ, романстæ, оперæтæй аритæ ис: «Дон-Жуан»-ы оперæ (Соло) Лепореллойы ари, Варягаг уазæджы зарæг оперæ «Садко»-йæ, Гунойы оперæ «Фауст»-æй, Мефистофелы куплеттæ, оперæ «Фатимæ»-йæ Наибы ари, ирон адæмон зарæг «Хъуыбады», «Садойнаг шахтерты зарæг» æмæ бирæ æндæртæ.

Иуæй-иу гуырдзиаг хроникæтæм гæсгæ, Сослан уыди Багратионты ирон къабазæй. Иннæ таурæгътæ дзурынц, йæ мыггаг Цæразонтæ рагон аллон паддзахон мыггаг кæй уыди. У аллон паддзах Джадароны фырт.
Банюмасайнаг диалект иуæй-иу лингвисттæ нымайынц хицæн æвзагыл, уымæн æмæ куыдфæстæмæ йæм фæзынди дзæвгар хицæндзинæдтæ лексикæйы æмæ фонологийы.

Мустафа Исмет райгуырдис 1884-æм азы 24 сентябры Измиры, паддзахадон службæгæнæджы бинонты ’хсæн. Каст фæци артиллерийы училище. Рагæй ссис Ататюрчы хæстæг æмтохгæнæг. Фыццаг дунеон хæсты рæстæг уыдис Месопотамийы фронты булкъон.

1934-æм азы 19 майы æфсæддон фæфæлдæхты фæрцы паддзах Борис сси Болгарийы иунæгон хицауиуæггæнæг. Райдианæй паддзах нæ къуылымпы кодта, йæ министртæ Гитлеры министртимæ хæстæгдæр кæнын куы байдыдтой, уæд. 1940-æм азы Болгарийæн бахауд Румынийы Добруджæйы иу хай, 1941-æм азы та — 1919-æм азы Болгари кæй фесæфта, уыцы историон Македонийы хай (уыимæ Эгейы денджызмæ бацæуæн дæр).

Ремарк райгуырдис 1898-æм азы 22 июны, Оснабрюкы, Германы католикон кусæг хæдзары. Дардта францаг бындурыхъæд. Йæ фыд Петер Франц Ремарк куыста хъæбæрцъаргæнæгæй. Ремарк зæрдæ лæвæрдта Цвейджы, Томас Манны, Достоевскийы, Прусты æмæ Гётейы сфæлдыстадмæ.

Хангылы бон (한글날) у сæрмагонд бæрæгбон, кæцы цыт кæны корейаг алфавитæн. Корейаг фыссынад кæддæр уыдис китайаг иероглифты бындурыл, фæлæ 1446-æм азы паддзах Седжон байхъусын кодта ног фыссынады проект — «Хунмин джæным» («Раст мыртæ адæмы ахуыр кæнынæн»).

2012-æм азы кæсгон æхсæнадон архайæг Булат Халиловы архайды фæрцы Кавказы регионмæ ссыд зындгонд францаг режиссер Винсент Мун. Ирыстоны уазæгуаты фæци цыппар боны, æмæ ирон ансамблтыл зилгæйæ, кино систа «Къонайы» тыххæй дæр: «Petites Planètes. Paganisme en Ossétie du Nord». Джеоргуыбайы мæйы «Къона» ногæй ацыд концертимæ Мæскуымæ, стæй та фыццаг хатт Бетъырбухы радта иумæйаг концерт бынæттон ансамбль «Ирыстон-СПб»-имæ.

Мангровæ у, дæлвæз ламиджын тропикты чи зайы, стæй денджызы æрбаивылды афон доны бын чи фæвæййы æмæ сæ уидæгтæ уæлзæхх кæмæн сты, ахæм æнусонцъæх бæлæстæ æмæ къудзиты пъазбын.

Мамсыраты Дæбейы курдиат уыдис бирæвæрсыг æмæ рæдау. Ирон фысджытæй уый бæрц чингуытæ ничи рауагъта. Куыста алы жанрты: поэзи, прозæ, драмæ. Кодта тæлмац. Фыста нывæджытæ, критикон уацтæ.

Андиæгтæ дзурынц нахаг-дагъистайнаг къорды андиаг-цезаг дæлкъорды андиаг æвзагыл. Андиæгты æхсæн пайда чындæуы солиаг æвзаг — хъуыддагкæнынад æмæ ахуырады мидæг, уырыссаг æвзаг — куыд æхсæнадæмон ныхасгæныны фæрæз (солиаг æвзаджы «зонæйы» æдде), ахуырад æмæ хъуыддагкæнынады дæр. Андиаг æвзагæн фыссынад нæма сфæлдыстæуыд, фæлæ ис се 'взагыл тексттæ: Ног фæдзæхст æмæ æндæртæ.

Абана (ирон æвзагмæ æрбафтыдис гуырдзиаг «абано»-йæ; ацы культурон термины сæрысуадон у кæнæ латинаг balneum, кæнæ гр. βαλανέιον; æндæр нæмттæ банæ, бани) у, дон æмæ тæвдгонд уæлдæфæй (туркаг æмæ ромаг абанаты) кæнæ дондæфæй (уырыссаг æмæ финнаг абанаты) хи буар æхсынæн арæзт чи у, ахæм агъуыст.

Абхазийы цæрджытæ нымæц — 320 мин адæймагæй фылдæр (2001 азы зонæнтæм гæсгæ). Цæрынц дзы абхазæгтæ, сомихæгтæ, уырыссæгтæ, гуырдзиæгтæ (сæ фылдæр мегрелтæ), грекъæгтæ, эстойнæгтæ, немыцæгтæ, польшæйæгтæ æмæ æндæр нациты минæвæрттæ. Сахарты цæрджыты нымæц хизы 50 процентæй фылдæрмæ. Сæ динмæ гæсгæ 60% сты чырыстæттæ, 16% пысылмæттæ.
Аууондархуыз кæнæ аууондаргъуыз, аууонгæрдæг (лат. Centaurium erythraea, уырыс. Золототысячник обыкновенный, Золототысячник зонтичный) у кæрдæг зайæгой, ризæджыгæрдæджы хуыз.

Секъайы диссаджы курдиат, сæйраджыдæр, разындис прозæйы. Йе сфæлдыстады сæйраг бынат ахсынц йæ радзырдтæ-таурæгътæ «Мад æмæ фырт», «Арагуийы Ерыстауы æлдар», «Айссæ», «Азау» æмæ æндæртæ.

Балканы Фыццаг хæст куы фæци, цæдисонтæн сæ бон нæ разынд кæрæдзийы ’хсæн ног зæххытæ байуарын æмæ та райдыдта ног хæст, Балканы Дыккаг хæст, Болгарийы йæ хонынц Цæдисонты ’хсæн хæст дæр (болг. Междусъюзническа война). Уый куы фæци (1913), уæд 1914-æм азы райдыдта Фыццаг дунеон хæст.

Тæккæ рагондæр алфавитты нысантæ, уыйхыгъд угаритаг, пайдагонд нæ цыдысты нымæцты нысанкæнынæн. Фæстæдæр мах дуджы агъоммæ 1-æм миназоны ныгуылæнсемитаг алфавиттæ æмæ рагонгрекъаг алфавиты фыццаг райдайæн дамгъæ [цæв., грекъ. α (альфæ)] нысан кæнын райдыдта нулæй фæстейаг натуралон рæнхъы фыццаг æнæхъæн нымæц (ома «α» нысан кодта нымæц иу), дыккаг та — дыккагæн («β» нысан кодта нымæц дыууæ) æмæ а. д. Ацы принцип уагъд цыди бирæ системæтæн, кæцытæн бындур уыд грекъаг модель, уыйхыгъд, зæрондславяйнаг æмæ рагонуырыссаг. Дамгъæйы формæйы ивды фæстæ, йæ рæнхъæвæрæн бынат алфавиты мидæг æмæ йæ нымæцон нысаниуæг арæхдæр баззайынц æнæивдæй, уый тыххæй алфавитты историйы ахуыркæнынадæн нымæцты нысанкæныны мадзалтæ сты тынг ахадгæ.

1922 азы 1 февралы Цхинвалы фæзынд «Литературон æхсæнад». Фæстæдæр, 1925 азы ацы «Æхсæнад»-æн лæвæрд æрцыд «Бæстæзонад æхсæнад»-ы ном, 1927 азы та — Бæстæзонæн институты ном. Алыксандр уыд раззагдæр кусæг, куыста æмæ иртæста бирæ æнæлыг фарстатæ, йæ зонд æмæ йæ хъаруйыл нæ ауæрдгæйæ.

Дарданеллтæ (раздæры ном: Геллеспонт; тур. Çanakkale boğazi) у донкъубал Европæйы æрдæгсакъадах Галлиполи (Турк) æмæ Чысыл Азийы цæгат-ныгуылæны ’хсæн.

Свердсловчы облæст у Уæрæсейы Федерацийы субъект Астæуккаг Уралы. Цæрынц дзы 4,3 млн адæймаджы. Облæсты административон центр у Екатеринбург (раздæры ном — Свердловск).

16 июлы — Хъаджарты династийы сах Мохаммад Али йæ бынатæй ацух кодта, Ираны цы революци æрцыд, уый фæстиуæгæн. Йæ бæсты сахы бынатмæ бацыд йæ фырт Ахмад сах; раздæры сах та ацыд Уæрæсемæ.

Тур Хейерда́л (норв. Thor Heyerdahl [tuːr hæiːərdɑːl], 1914-æм азы 6 октябры, Ларвик, Норвеги — 2002-æм азы 18 апрелы, Алассио, Итали) — норвегиаг бæлццон æмæ антрополог. Бирæ чингуыты автор.

Бынæттон цæрджытæн сæвзæрди хигъæдон культурæ; дзурынц, испайнаг æвзаджы йедтæмæ, англисаг æвзаджы здæхтытыл, мискитойаг, сумойаг æмæ æндæр æвзæгтыл.

Вазыгджын буаргъæдтæн ис ма æндæр ном: химион баиугæндтæ, уымæн æмæ ацы буаргъæдтæ фæзынынц хуымæтæг буаргъæдтæ химион реакцийы фæрцы куы баиу вæййынц, уæд.

Калоты Барис уыциу рæстæг йæ хъус дардта æрыгон ахуыргæндты хъомыл кæнынмæ. Йæ аспиранттæй бирæтæ кусынц Цæгат Кавказы академион институттæ æмæ уæлдæр ахуыргæнæндæтты. Барис уыдис ССР Цæдисы зонæдты Академийы Этнографийы институты зонадон къæпхæнтæ дæттыны сæрмагонд советы уæнг.
Серго райгуырдис Цхинвалы районы Сарабучъы хъæуы. 1958 азы каст фæци Уанаты астæуккаг скъола, 1963 азы та — Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институт. Уый фæстæ ахуыр кодта афицерты скъолайы, советон æфсæдтæн ГДР-йы цы къорд уыд, уым. Куыста Хуссар Ирыстоны радиойы, Знауыры районы газеты, СЦКП-йы обкомы культурæйы хайады хистæр методистæй, чиныгуадзæн «Ирыстон»-ы редакторæй.

Ус ракуырдта 1960 азы. Йæ бинойнаг у поэтессæ Антонинæ Хлебникова. Ис сын фырт æмæ чызг. 2011 азы уалдзæджы сбæрæг кодтой сыгъзæрин чындзæхсæв, æмæ уый фæдыл мыхуыры рауагътой се ’мдзæвгæты иумæйаг чиныг «Мит æмæ сæнæфсир».

Композитор, ахуыргонд æмæ æхсæнадон кусæг, Уæрæсейы композиторты цæдисы уæнг, Цæгат Ирыстон, Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны аивады сгуыхт архайæг, лæвæрд ын æрцыд Г. Свиридовы номыл майдан - Æлборты Феликс ма уыимæ куыста адæмон аивады фарстатыл.

Аарон (ивр. אַהֲרֹן‎ [ахарон], этимологи бæрæг нæу) у Библийы пероснажтæй иу, Моисейы хистæр æфсымæр. Библимæ гæсгæ, Моисейы фæрцы Хуыцау дзуттæгтæн рагзаманы Æгъдау куы радта, уæд сауджынæй фыццаг сæвæрдæуыд Аароны. Æппæт сауджынтæ дæр Æгъдаумæ гæсгæ хъуамæ уыдаиккой æрмæстдæр Аароны байзæддæгтæй.

Хицæн фонемæтæн алыхуызон нысантæ пайдакæнынадæн лæгъстиаг у фыссынады дзæвгар хуымæтæгдзинад æмæ æнцонæмбарынад, уый тыххæй æмæ афтæмæй фыссæн системæйы пайдагонд цæуы нысанты къаддæр бæрц. Уыййеддæмæ дамгъæты рæнхъæвæрд у алфавитон сорткæнæны бындур.

Уæртджын хæфсыты цад (гуырдз. კუს ტბა) у, Тбилисæй хуссар-ныгуылæнырдыгæй æртæ километры дæрддзæгæн, Мтацминдæйы хохы цæгатвахс чи ис, уыцы цад. Ахæм номæй йæ схуындæуыд, раздæр дзы уæртджын хæфсытæ бирæ кæй уыди, уымæ гæсгæ.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

1787–1792-æм азты 58-аздзыд Суворовы ногæй бахъуыдис Турчы æфсæдтимæ хæцыны сæр. Кинбурны фидары, цæугæдон Рымникы цур, Измаилы фидары хæстæмбæлдтыты фæуæлахиз сты Уæрæсейы æфсæдтæ. Рымникы цур уæлахизы тыххæй Екатеринæ II Суворовæн радта графы ном, йæ мыггагмæ æфтыд æрцыдис «Рымникский». Кинбурны фидар бахъахъхъæныны тыххæй та йæ схорзæхджын кодта Андрей Первозванныйы орденæй. Тохы быдыры дыууæ хатты фæцæф ис.

Сомосæйы аластой Панамæйы каналы госпиталмæ, фæлæ уым дæр не сдзæбæх и æмæ аст боны фæстæ 29 сентябры амард. Никарагуæйы ног президент сси йæ фырт, Луис.

Мах эрæйы размæ 2-æм—1-æм миназонты ’хсæн (æвæццæгæн, цасдæр раджы) финикиаг 22-дамгъæйон алфавит ист æрцыд бердзенæй, кæцытæ йæ бæстонæй фендæрхуызон кодтой æмæ дзы сфæлдыстой æххæстæй систематизацигонд рагонгрекъаг алфавит. Алфавиты дамгъæтæ æмæ фонемæты ’хсæн æмбæрдзинад сси æмиунысанон: алфавиты иууыл нысантæ пайдагонд цыдысты æмаккаг фонемæты ныффыссынæн, æмæ алы фонемæйы аккаг сси кæцыдæр дамгъæ. Иухуызон миниуæгимæ уыд грекъагмæ хæстæг этрускаг алфавит æмæ йемæ иуæй-иу хæйтты æмхуызон чысылазиаг алфавиттæ антикон рæстæг. 2-1-æм миназонтæ нæ эрæйы размæ кæцытæ фæзындысты, уыцы алфавиттæн сæ фылдæрты сфæлдисыны æмæ райрæзты истори ныронг у дискуссигæнгæ.
1965-æм азы Соня Майно æрбацыд Кембриджмæ англисаг æвзаг ахуыр кæнынмæ. Уым базонгæ кодта йæ суинаг лæгимæ — уый ахуыр кодта Кембриджы университеты. 1968-æм азы уыдон скодтой чындзæхсæв Нью-Делийы, уый фæстæ Соня æрцарди йæ лæджы мад Индирæ Гандийы хæдзары. Индирæ Ганди уыд Индийы премьер-министр 1966—1977 æмæ 1980—1984 азты.

Елисейы галуан (фр. Palais de l'Élysée) у Францы Республикæйы президенты резиденци Парижы (VIII-æм зылд, Фобур Сент-Оноре, 55-æм хæдзар, Елисейы быдыртæм хæстæг). Елисейы галуаны ма вæййы Францы министрты уынаффæдоны рабæдтытæ. Æрвылаз 14 июлы изæры галуаны дыргъдæтты арæзт цæуы бæрæгбонтæ Францы республикæйы боны кадæн.

Уый зайы сисы хæлдтыты, чъырынтыл. У хиталæг, йæ бæрзæнд у æрдæг метрæй фылдæр, йæ зæнг — лыстєг, лæгъз, йæ уæлæ лыстæг даргъ сыфтæ, йæ цъуппыл æфсиры хуызæн. Иуран дзы вæййы иугæйттæ кæнæ фылдæртæ, йæ зæнгыл фæзыны сау сæджы хуызæттæ. Куы йæм февналай, уæд дыууæ æнгуылдзы ’хсæн базгъæлы, ахоры сатæгсау. Уыцы сау сæггонд зæрстой лыгыл.

Зындгонд куыд у, афтæмæй Мысыры, суанг нæ эрæйы агъоммæ 3000-æм азы, зыдтой кæнын æрхуы æмæ йæ баиугæндтæ (æндидзынгæнæгæн, ома «восстановителæн» пайда кодтой æвзалыйæ), стæй æвзист æмæ зды. Куыдфæстæмæ Мысыр æмæ Месопотамийы рапарахат ис бронзæйы кондад, цæгатаг бæстæты та — æфсайнаджы кондад. Уыцы заманы ахуыргæндтæн æнтысти теоретикон ссарæггæгтæ дæр. Зæгъæм, Китайы, нæ эрæйы агъоммæ XXII-æм æнусæй фæстæмæ, зындгонд уыди бындурон элементты теори (дон, зынг, хъæдвыд, сызгъæрин, сыджыт). Месопотамийы та фæзынди ахæм идейæ, зæгъгæ, дуне арæзт у ныхмæлæуддзинæдтæй: зынг — дон, хъарм — уазал, хус — уымæл æмæ афтæ дарддæр.

Къоста райгуырдис Нарыхъæуы. Сывæллонæй фæахуыр кодта Нары, Дзæуджыхъæуы æмæ Стъараполы, æмæ 1881-æм азы бацыд Бетъырбухы Аивадон Академимæ. 1883-æм азы йын йæ стипенди кæй æрлæууын кодтой, уый тыххæй рыздæхт Дзæуджыхъæумæ. Уым Къоста ныффыста йæ æмдзæвгæты фылдæр хай, æмæ йæ ном тынг ахъæр ис. Йæ æмдзæвгæтæ та Ирыстоны сахарты æмæ хъæуты апырх сты.

Буаргъæдты сконд раиртасынæн тынг сахадыдтой XIX-æм æнусы зонадон ссардтытæй. Ахуыргæндтæ иртæстой эмиссион спектрты тæнæг структурæ æмæ ныхъуырыны спектртæ (тонкая структура эмиссионных спектров и спектры поглощения) æмæ æрцыдысты ахæм хъуыдымæ, зæгъгæ, уæлдæрранымад спектртæ æмæ буаргъæдты атомты сконды ’хсæн ис бастдзинад. Радиоактивондзинад раргомы руаджы рабæрæг и, иуæй-иу атомтæ стабилон кæй не сты, стæй сын изотоптæ кæй ис æмæ æндæр атомтæй фестынхъом кæй сты.

Хады ком (гуырдз. მთიულეთი, [мтиулети]) у историон æмæ географион регион Гуырдзыстоны цæгаты. Цæрынц дзы хад (гуырдзиаг адæмы субэтникон къорд).

1963-æм азы онг сылгоймæгтæн нæ уыди хъæлæс кæныны бар. 1979-æм азы революцийы фæстæ парламенты уæллаг палатæ суагъдæуыд, Националон уынаффæгæнæн æмбырдæн та раивдæуыд йæ ном — ссис Пысылмон уынаффæгæнæн æмбырд.

Скифтæ (рагон грекъ. Σκύθαι) — ирон адæмы рагон фыдæлтæ, кæрæдзимæ хæстæг адæмты къорд. Дзырдтой ирайнаг скифаг æвзагыл. Сæ фылдæр цæугæ цард кодтой.

Багъæраты Хъуырманы фырт Созыр, дыгуронау Багъæрати Созур (райгуырдис 1888–æм азы 18 июны Чырыстонхъæуы — амардис 1928–æм азы 9 июлы) у дыгурон поэт.
Чысыл Леуахи (гуырдз. პატარა ლიახვი, [патъара лиахви], уырыс. Малая Лиахва) у цæугæдон Хуссар Ирыстоны æмæ Гуырдзыстоны, Стыр Леуахийы фæрсагдон.

Хосы сæраппонд ын пайда кæнынц йæ сыфтæй дæр æмæ йæ гагатæй дæр. Хос дзы кæнынц уыргтæн æмæ тугдадзинтæн, уæлдайдæр та, къæхты тугдадзинтæ куы ныннæрсынц, уæд. Хос ма дзы кæнынц дондзонæн дæр.

Ирон æвзаджы номдар хицæн кæнынæн ис æрмæст семантикон æмæ синтаксикон бындур — грамматикæты фыссынц номы категорийы тыххæй. Иу дзырдæн, йæ хъуыдыйады ролмæ гæсгæ, ирон æвзаджы уавæн и миногон æмæ номдар:

Кувæггаг — кæстæртæн, цардыуаг — хистæртæн. Цардæй дæр æмæ кæстæрæй дæр цух цы нæ уæм, уый нын дæ цæст бауарзæд, Стыр Хуыцау! Табу дын кæнæм, табу дын кæндзыстæм, æмæ нын хорздзинад дæ цæст бауарзæд, дæ кувæг адæм æнæниз цы уой, уый сæ уæд, табу дæхицæн, Стыр Хуыцау.

Курилы сакъадæхтæ (уырыс. Курильские острова) сты вулканы сакъадæхты къорд Камчаткæ æмæ Японы ’хсæн. Сты æхсызгон хæстон-стратегикон æмæ экономикон нысаниуæг. Япон претензи хæссы архипеладжы хуссар сакъадахтæмæ.

Нæ эрæйы агъоммæ IV—III-æм æнусты Азийы равзæрди, йæ дуджы философон зонæнтæ æмæ æрмгуысты фæлтæрддзинад, стæй магион æмæ мистикон теоритæ кæм баиу сты, ахæм зонад — алхими. Ссардæуыди ахæм ног элементтæ, куыд джынасу, сондон, фосфор, сбæрæг и цæххы бирæ типтæ; уæдмæ зындгонд уыдысты туагад HNO3 æмæ щёлочь NaOH. Уыцы заманы зындгонддæр алхимиктæ уыдысты Джабир ибн Хайян (Гебер), Ибн Сина (Авиценна) æмæ Абу-ар-Рази.

Бирæ ахуыргæндтæ куыд рахатыдтой, афтæмæй сау хъæлæрдзы цавæр мæрон-климæтон уавæрты зайы, уымæ гæсгæ дзы вæййы 4-12% сæкæр, 2,9-3,8% уæгъдибар туагæдтæ, 4 проценты бæрц пектины буаргъæдтæ, 0,39-1,4% азоты буаргъæдтæ, 0,33-0,49% æлдыгъон буаргъæдтæ, 0,60-0,95% фæнык.

Лаборатори бындурæвæрд æрцыд 2002-аг азы политикон зонæдты кандидат Гюзеллæ Николайшвилийæ Экономикæйы уæлдæр скъолайы публикон политикæйы кафедрæйы базæйыл.

Дæттынц æй æлдæр ахуыргæнæндæтты, сывæллæтты рæвдауæндæтты, сидзæрдæтты, æппæт хуызты скъолаты, сывæллæтты æмæ фæсивæды скьолаты, æвзонг натуралистты æмæ техникты станцæты, стæй ахуырады кусджыты дæсныйады къæпхæн уæлдæр кæныны институтты æппынкъаддæр 15 азы чи бакуыста, стæй рæзгæ фæлтæр хъомыл æмаз ахуыр кæныны куысты æнтыстдзинæдтæ кæй къухы бафтыд, амынд кусæндæтты уыцы ахуыргæнджытæн, хъомылгæнджытæн, специаписттæ æмæ кусджытæн.

Чингисхан кæнæ Чынгысхан (æцæг ном Темуджин) (райгуырд 1155 азмæ ’ввæхс, амард 25 августы 1227) — мангойлаг хан, егъау мангойлаг паддзахады бындурæвæрæг.

Евпатори (уырыс. Евпатория, хъырым. Kezlev, укр. Євпаторія) у сахар Хъырымы Сау денджызы былыл. Цæрынц дзы 119 мин адæймаджы. Æрбынат кодта Хъырымы хуссар-ныгуылæны.

Голоты Владимир бæрнон бынæтты архайгæйæ уый æмрæстæджы кодта ахадæн сфæлдыстадон куыст дæр. Фыста радзырдтæ, уацаутæ, аивадон очерктæ, публицистикон уацтæ. Активонæй архайдта куыд Хуссар Ирыстоны, афтæ Цæгат Ирыстоны дæр.

Сæйраг денджызон порттæ æрбынат сты Сабыр фурды былгæрон: Коринто (Corinto), Пуэрто-Сандино (Puerto Sandino) æмæ Сан-Хуан-дель-Сур (San Juan del Sur).
1935 азы журналистты уæлдæр скъола каст куы фæцис, уæд æрыздæхтис йæ райгуырæн Ирыстонмæ. Уæдæй йæ амæлæты бонмæ куыста прессæйы. Къорд азты дæргъы уыдис газет «Коммунист»-ы бæрнон редактор. Рауагъдады директор. Радиоралæвæрды хистæр. Журнал «Фидиуæджы» редколлегийы уæнг. Голойы-фырт уыдис йе схъомылгæнæг партийы æнувыд салдат 1939 азæй фæстæмæ. Æвæстиатæй кусынмæ цыдис, парти йæ кæдæм æрвыста, уырдæм. Цалдæр азы фæкуыста Дзауы районон газет «Дзау»-ы редакторæй.

Ирыстоны бирæ таурæгъгæнджытæ уыди. Фыст дæр гыццыл не ’рцыдис сæ таурæгътæй. Фæлæ Азæмæты таурæгътæ бæрæг дарынц се ’хсæн сæ аив нывæфтыдæй æмæ сæ фидар композицион арæзтæй. Бæрæг дарынц уымæй, æмæ Азæмæт рагон таурæгъы бындурыл хорз кæй арæхсы нырыккон аивадон уацмыс снывæндынмæ. Уымæ гæсгæ Азæмæт хуымæтæг таурæгъгæнæг нæу, нæдæр таурæгъфыссæг у. Азæмæт у фыссæг, сыгъдæг ирон адæмон æвзагæй æцæг адæмон уацмыстæ чи нывæнды, ахæм фыссæг.

Ферит Орхан Памук (тур. Ferit Orhan Pamuk; 1952-æм азы 7 июны, Стамбул, Турк) у нырыккон Турчы фыссæг-романист, цалдæр национ æмæ æхсæнадæмон премиты лауреат, уыдоны ’хсæн — Нобелы преми литературæйы къабазы (2006). Памучы романтæ тæлмацгонд æрцыдысты цыппор æвзагæй фылдæрмæ.

Царды æцæг хабæртты бындурыл фыст сты, Хъайтыхъты Азæмæт йæ ног чиныгмæ («Азæмæты таурæгътæ», 2005) цы рагон таурæгътæ бахаста, уыдон — «Уæгъуыллæйы мæлæт», «Доны къусы аргъ», «Фыдус», «Туджы пырхæнтæ», «Фыдохы арт», «Уазал фæлварæн», «Дзæхы фæстаг балц», «Хетæг», «Черчесты уæйыг», «Ус богал», «Аслæнбеджы мæлæт» æмæ æндæртæ.

Голоты Владимирæн мыхуыры рацыд радзырдтæ, уацаутæ æмæ очеркты бирæ æмбырдгæндтæ. Уыимæ хайад иста фысджыты уацмысты иумæйаг æмбырдгæндты. Фыссæг-публицист æппæт йæ цард, йе сфæлдыстадæй æнувыдæй лæггад кодта адæмæн. Йе ’нувыд куысты тыххæй хорзæхджын æрцыдис бирæ кады грамотæтæй æмæ падзахадон хорзæхтæй.

Сæ заказгæнджытæ сты паддзахадон структурæтæ æмæ хицæн хæрзгæнæг фондтæ. Уыдоны ’хсæн сты ЮНИСЕФ, Роспотребнадзор, инвалидты регионалон æхсæнадон организаци «Перспективæ», ветеранты ассоциаци «Альфæ», Æхсæнадæмон медицинæйы корпус, социалон парахаткæнын æмæ æнæниздзинады хъахъхъæдады фонд «Фокус-Медиа», хæрзгæнæг проект «Гом театр» æ.æ..

1800-æм азы 6 майы йæ куыстæй банцадис генералиссимус Александр Суворовы зæрдæ. Баныгæдтой йæ Александр Невскийы лаврæйы Дæллаг Благовещенсчы аргъуаны. Йæ ингæны къæйыл ис цыбыр фыст: «Ам хуыссы Суворов».

Ион у, протонтæ æмæ электронты бæрц æмхуызон кæмæн не сты, уыцы ифтыгъд хайыг (атом кæнæ молекулæ). Кæд ионы сконды электронты нымæц протонты нымæцæй фылдæр у, уæд йын ис æппæрццæг ифтыгъдæг æмæ йæ хонынц анион (дæнцæг: Cl-.). Кæд электронтæ протонтæй къаддæр сты (бæрцæй), уæд ионæн ис æвæрццæг ифтыгъдæг æмæ йæ хонынц катион (дæнцæг: Na+).

Радиостанцæты нысан у алы бæстæты интернетæй чи пайда кæны, уыдон базонгæ кæнын Уæрæсейы дзыллæты хигъæдон музыкалон æгъдауимæ æмæ фадат раттын байхъусын уыцы дзыллæты адæмон музыкалон аивадмæ, кæцытæ сты дард сæ райгуырæн зæххытæй, кæнæ та бынтондæр нæ цæрынц Уæрæсейы.

Чувашийы сæйраг сахар у Волгæйы рахиз фарсыл лæууæг Чебоксар, цæрынц дзы 441,6 мин адæймаджы. Республикæйы дыккаг стырдæр сахар у Чебоксары сахар-спутник Новочебоксарск (126,3 мин адæймаджы).
Лузофонтæ (грекъаг дзырд «лузос»-æй, «лузитайнаг», ома Ромы провинци Лузитанимæ чи хауы, ахæм; Лузитани у Португалийы антикон ном) сты, португайлаг æвзаг официалон кæм у, уыцы бæстæты (Бразили, Португали, Анголæ, Мозамбик, Скæсæн Тимор æмæ иннæтæ) цæрджыты ном. Лузофони у фондзсæдæазыкон Португалийы колониалон империйы фæстиуæг.

1891-æм азы июны Къоста йæ æмдзæвгæты тыххæй æрвыст æрцыд Терчы облæстæй. Къоста ацыд Лабæмæ, йæ фыды хæдзармæ, æмæ дзы фæцис дыууæ азы. 1893-æм азы Къоста ацыд Стъараполмæ æмæ дзы газет «Цæгат Кавказы» кусын байдыдта. Уым фæкуыста 1897-æм азы онг, æмæ уыцы рæстæджы йæ ном тынг ахъæр ис. 1895-æм азы «Цæгат Кавказы» рацыд йæ уырыссаг æмдзæвгæты æмбырд. Стъараполы уæвгæйæ Къоста туберкулезæй фæрынчын ис. Уый тыххæй йын сарæзтой дыууæ операцы, фæлæ йæ низ не ’рлæууыд. Дыггаг операц æрцыд Бетъырбухы, æмæ уый фæстæ æхсæз мæй уатæй нæ сыстад. 1898-æм азы рыздæхт Ирыстонмæ æмæ йæ низæн хос кæнын уым адардтæр кодта.

1795-æм азы Суворов нысангонд æрцыдис Уæрæсейы æппæт æфсæдты командæгæнæгæй Польшæйы, стæй та Брацлавы, Вознесенскы, Харьковы æмæ Екатеринославы губернæты цы 80-минон æфсад уыдис, уымæн, йæ штаб-фатер уыдис Тульчины. Уыцы рæстæг уый ныффыста чиныг «Наука побеждать» — У æфсæддон (хæстон) хъуыдыйы егъау æвдисæн.

Шиитæгтæй хъауджыдæр суннитæтæм гæсгæ Али ибн Абу Талибы æмæ йæ фæдонтæн нæй пехуымпар Мæхæмæты бындар уæвыны айдагъон бар (уырыс. исключительное право). Уымæй уæлдай ма ацы дыууæ пысылмон здæхты фарсхæцджыты ’хсæн ис æндæр хъауджыдзинæдтæ (юридикон тæрхæттæ хæссыны принципты, бæрæгбонты, æндæрдинонтæм ахастдзинадмæ гæсгæ, ракуывдтыты æмæ æнд.).

1778-æм азы Суворов ракодта хъырымаг сомихæгты æмæ сæ æрцæрын кодта Доны былгæрон Ростовы æмæ сахармæ хæстæг зæххытыл. Афтæ фæзындис сахар Нор-Нахичеван, ныры Ростов-Донылы Пролетарон район. Ростовы облæсты Мясниковсчы районы дæр цæрынц хъырымаг сомихæгтæ.

Агностицизм фæзынди XIX æнусы кæрон, куыд антитеза метафизикон философийæн, кæцы активон архайд кодта дунейы иртасыныл метафизикон идейæты субективон æдхъуыдадыуылтыл, æмæ куыд арæхдæр, уыд æнæ обективон равдыст, кæнæ сбæлвырдæй.

Москитон былгæрон (англ. Mosquito Coast) у мискитойаг адæмы номæн хуынд æрдзон бæстæ Централон Америкæйы Карибы денджызы былгæрон. Бирæ рæстæг (1655—1860) æм бритайнаг интерестæ хъахъхъæнæг хицæн паддзахад уыди, фæлæ йæ 1894 азы байста Никарагуæйы хицауад. 1960 азы Æхæснадæмон юстицийы тæрхондон Москитон былгæроны цæгатаг хай радих кодта Гондурасæн. Москитон былгæроны фылдæр хай баззæд Никарагуæйы. Регионы стырдæр сахар у Блуфилдс, Атлантикон Цæгаты автономон регионы центр.

Ирон адæмæн сæ рагон фыдæлтæ уыдысты, æппæт фыццаг Чырыстийы фæстæ чи ацыди, уыдонимæ. Фыццаг анусы аланты хсæн удис чырыстон сыгъдæджытæ — Сукиас, Риммæ, Пиннæ, Иннæ, Андрей æмæ иннæтæ. Ныр дæр Ирыстоны цæрджыты фылдæр хай 'сты чырыстæттæ.

Чегем (хъæр.-балхъ. Чегем, кæсгон-черкес. Шэджэм, уырыс. Чегем) у цæугæдон Кæсæг-Балхъары. Йæ дæргъ у 130 километры. Цæрæк у Баксаны фæрсагдон.

Никарагуæйы къуырматæн ис сæхи жестты æвзаг. Уыцы æвзагæн дунейы лингвисттæ стыр цымыдис дарынц, уый тыххæй æмæ 1980-æмты уыцы æвзаг къуырма сывæлæтты ’хсæн йæхæдæг сæвзæрд, æрдзон æгъдауæй. Кæс: Никарагуæйы жестты æвзаг.
Бынаты уæрхад рабæрæг кæнæн ис ахæм астрономион кусæнгарзты æххуысæй — секстант кæнæ гномон, ис ма спайдагæнæн системæтæй GPS æмæ ГЛОНАСС. Уæрхадимæ æмæ азы афонимæ йæ дæргъ баст у бонæн.

Бабызвындз (уырыссагау хуыйны утконос, латинаг классификацимæ гæсгæ — Ornithorhynchus anatinus) у чысыл цæрæгой, йæ царды стыр хай доны чи ’рвиты.

Нырыккон хими у æрдззонæны уыйас уæрæх къабаз æмæ йын йæ бирæ хæйттæ сты нымад, кæд кæрæдзиимæ æнгом баст, фæлæ уæддæр, хæдбар зонадон дисциплинæтыл.

Алфави́т (гр. ἀλφάβητος), уыййеддæмæ — абетæ, — нысанты стандартон æмбырдмæ гæсгæ арæзт фыссынады формæ. Алфавиты хицæн нысантæ хуыйнынц дамгъæтæ æмæ нысан кæнынц æвзаджы фонемæтæ, фæлæ иунысаниуæгон æмбарынæдты æмбæрдзинад мыр ↔ дамгъæ вæййы стæмхатт æмæ фылдæрхатт сæфт цæуы дзыхон æвзаджы райрæзты дæргъы.

Калоты Барис удуæлдай фыдæбон бакодта ирæтты равзæрды уидæгтæ сбæлвырд кæныны хъуыддагыл дæр. Докторы ном райсыны фæдыk, диссертаци ныффыста ацы фарстатыл.

Константин Гамсахурдиа (гуырдз. კონსტანტინე გამსახურდია; 1893-1975) уыдис гуырдзиаг фыссæг, академик, хæдбар Гуырдзыстоны фыццаг президент Звиад Гамсахурдиайы фыд.

Хуычъы, хуычъыйы сæр (лат. Campanula rapunculoides, уырыс. Колокольчик рапунцелевидный, Колокольчик репчатовидный, Белокоренник) у кæрдæг зайæгой, дзæнгæрæгойы хуыз.

Бурдидин, бурдидинæг кæнæ хæфсыкъах, баййа, хурхæтæны бур дидинæг (лат. Ranunculus, уырыс. Лютик) у кæрдæг зайæгойты мыггаг. Зайæгойы ис маргджын тæнгъæд.

Нью-Брансуик (англ. New Brunswick, фр. Nouveau-Brunswick) у провинци Канадæйы скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Фредериктон, йæ стырдæр сахар у Сент-Джон.

Актёрты студи (англ. Actors Studio) у профессионалон актёртæ, театралон режиссёртæ æмæ драматургты организаци. Æрбынат кодта Нью-Йорчы сахары, мæнæ ацы адрисыл: 432 West 44th Street, Манхэттен. Йæ бындур æрæвæрдтой 1947-æм азы 5 октябры Элиа Казан, Шерил Кроуфорд, Роберт Льюис æмæ Аннæ Соколова. 1951-æм азы студийы сæргъы æрлæууыдис Ли Страсберг. Уый йын разамынд лæвæрдта суанг йæ амæлæтмæ 1982-æм азы.

Нас адæймаг базыдта тынг раджы, суанг нæ дуджы агъоммæ. Зайы Зæххы къорийы бирæ континентты. Уый хъæздыг у алыхуызон сæкæртæй, урсаджы элементтæй — пектинтæй, бирæ дзы ис хъæугæ витаминтæ: А, С, Е, В1, В2, В3, урсæгтæ, ферменттæ. Микроэлементтæ: кальций, магний, æфсæйнаг, фосфор, æрхуы, кобальт. Ахсджиаг хæринаг сты насы æппытæ дæр. Сæ мидæг дзæвгар ис урсæгтæ, витаминтæ С, Е, А, В.

Бæстæйы территори адихгæнæн ис цыппар дынджыр æрдзон облæстыл. Никарагуæйы фылдæр хай ахсы, хуссарырдæм фæнарæгдæр чи вæййы æмæ картæйы морæхуыз æртæкъуымæджы ’нгæс чи у, уыцы облæст — Никарагуæйаг уæлвæз (уырыс. Никарагуанское нагорье).
1800-æм азы 14 январы æфсад рацыдис Уæрæсемæ. Фæндагыл Суворов фæрынчын ис æмæ æрлæууыдис йæ зæхмулкдон Кобрины. Император æм арвыста лейбмедик И.И. Вейпарты. Рынчыны уавæр куы фæхуыздæр, уæд рацыдис Бетъырбухмæ. Хъуамæ йыл кадджын уавæры сæмбæлдаиккой, фæлæ та уый бæсты фæцис дам-думты амæттаг. Бетъырбухы Суворов æрлæууыдис йе ’фсымæры чызджы лæг Д. Хвостовтæм. Павел I йæ нæ райста. Фæсарæнты йæ архайды тыххæй, дам, дзы дзуапп куы агуырдтой, уæд, дам, граф Кутайсовæн загъта: «Я готовлюсь отдать отчёт Богу, а о государе я теперь и думать не хочу...». Граф Хвостовæн та, дам, афтæ зæгъы: «Митя, ведь ты хороший человек, не пиши стихов. А уж коли не можешь не писать, то, ради Бога, не печатай».

Кокойты Эдуарды чызг Амандæ (англ. Amanda Kokoeva) у Сан-Францискойы цур цæрæг АИШ-ы æмбæстаг. Чызг зындгонд сси видеороликы фæрцы, «12-азыккон чызг дзуры рæстдзинад Гуырдзыстоны тыххæй» (англ. The 12 Year Old Girl That Tells the Truth about Georgia).

Зонад (наукæ дæр) у ахæм архайд, кæцы тымбыл кæны зонынад æмæ йын уаг æвæры. Уыцы архайды бындуры ис факттæ æмбырдкæнын, систематизаци, критикон анализ æмæ ног зонæнты синтез. Зонады фæрцы адæймагæн фадат фæзыны прогнозтæ кæнын.

Гусалы-фырт сарæзта æмæ бæрнон редактор уыди Абайты Вассойы «Æвзæрст куыстытæн» — мыхуыры дзы рацыди дыууæ томы — 1990 æмæ 1995 азты Дзæуджыхъæуы. Виталийæн æнгом бастдзинæдтæ уыди, фæсарæнты ирон æвзаг, эпос æмæ аланты истори чи иртасы, уыцы ахуыргæндтимæ, æмбæлди семæ, уыдон æххуысæй уадзын райдыдта сæрмагонд журнал «Nartamongæ». Ацы фарны хъуыддаг ма дарддæр бæргæ ахæццæ кодтаид, фæлæ йæ мæлæт нал бауагъта — æнæнхъæлæджы цардæй ахицæн 2004 азы 27 июлы.

2013-æм азы компани рамбылдта регионалон социалон программæты фонд «Нæ фидæн»-ы социалон амалиуæгдарты æппæтуæрæсеон конкурс æмæ райста æнæпроцентон æфстау 6,2 млн ₽ 7 азы æмгъуыдмæ. Уымæй уæлдай, организацийæн хорзæх раттой грантæй 300 тыс. ₽ бæрцы Дæллаг Новгороды облæсты чысыл амалхъомады æххуыс æмæ парахаткæнынады министрадæй. Ацы æхцæйæ дыккаг уазæгдзæрæнæн баконд уыд, 2014-æм азы Кожевенный фæрсуынджыл кæй фехст æрцыд æмæ райста концептуалон ном «Адджын Хостел» (уырыс. Сладкий Хостел).

Советон Цæдисы Коммунистон парти (СЦКП; уырыссагау КПСС) — бирæ азты дæргъы уыд Советон Цæдисы иунæг политикон парти, дынджырдæр коммунистон организацитæй иу.

Явæйаг æвзаг зындгонд у нæ эрæйы I миназонæй фæстæмæ. Райдианы фыссынæн пайда кодтой, йæ бындуры индиаг, фæстæдæр араббаг, фæстагмæ та латинаг дамгъæтæ кæмæн уыди, ахæм уæнгон (силлабикон) фыссынадæй. Ныртæккæ, стæм хаттæй фæстæмæ, пайда кæнынц латинаг алфавитæй.

Эдзойы Республикæ кæнæ Республикæ Эдзо (яп. 蝦夷共和国, транскрипцийы æндæр вариант: Эцуйы Республикæ), зæгъгæ, афтæ хуындæуыд, 1868–1869-æм азты сакъадах Хоккайдойыл (уæд хуындис Эдзо) чи уыдис, уыцы паддзахад. Арæх æй фæхуындæуы Азийы фыццаг республикæ.

Кæфхъуындар — ирон аргъæутты персонаж, æвирхъау æрдæгкалмхуыз цæрæгой. Кæфхъуындар хъахъхъæны дæттæ æмæ цадты, у се ’лдар. Адæмы донмæ уадзы æрмæстдæр уæд, æмæ йын æрвылаз бæрæг рæстæджы нывондæн куы дæдтой æрыгон рæсугъд чызг кæнæ рæсугъд лæппу, уæдмæ фæзыны аргъауы хъайтар, лæгæй-лæгмæ тохы амары Кæфхъуындары æмæ адæмы фервæзын кæны уæззау хъалонæй.
Хæсты дæргъы Советон Цæдисы Хъайтары нæмтты аккаг систы 2000 хæдтæхæгскъæрæгæй фылдæр æмæ 65 хæдтæхæгскъæрæгæн та уыцы ном радтой дыккаг хатт. Дыууæйæн та сæ риутæй æрттивынц Хъайтары фæйнæ æртæ Сыгъзæрин Стъалыйы. Уыцы нæмттæ зындгонд сты æнæхъæн дунейæн — Покрышкин А. И. æмæ Кожедуб И.Н.

Институт каст куы фæцис, уæд ма Æрнигон иуцасдæр акуыста Бархи флоты управленийы къанторы. 1919-æм азы йæм фæсидтысты Колчакы æфсадмæ. Йæ цæст сахъат кæй у æмæ йæ æфсадæй цæрæнбонтæм кæй суæгъд кодтой, уый тыххæй йæм æвдисæндар дæр уыд (радтой йын æй 1910 азы Дзæуджыхъæуы), фæлæ йын æй мурмæ дæр не ’рдардтой. Уæд Газакк алыгъдис фæстæмæ Харбинмæ, уырдыгæй та 1920-æм азы афтыди Цицикары сахармæ. Ам æрхæджы æндыснæгæй афæдзы бæрц фæсадис, кусыны бон æй нал уыдис. Куы сдзæбæх ис, уæд та Харбинмæ ’рбаздæхтис. Цæмæй цардаид, уый нæ уыд æмæ æртæ туманы мыздыл дыууæ китайагæн уырыссаг æвзаг амонын байдыдта. Стæй Цаганы станцæнæ ацыдис æмæ дзы афæдзы бæрц ахуыргæнæгæй бакуста: Китайы Скæсæйнаг æфсæнвæндаджы скъолатæн сæ иу хай сæхгæдтой, уыдонимæ — Æрнигон цы скъолайы куыста, уый дæр. Поэт та фæхауæггаг, къæбæры фаг æхца дæр æм нæ уыд. Афæдз æмæ æрдæджы бæрц фæцардис æфстæуттæй.

Сæна (гуырдз. სტეფანწმინდა, [стъепанцъминда]; 2007-æм азы онг гуырдз. ყაზბეგი — [хъазбеги]) сахарæнгæс посёлок Гуырдзыстоны цæгаты. Йæ уылты цæуы Арвыкомы фæндаг, 2009-æм азы ноябрæй ногæй дзы ласынц уæргътæ Фæскавказ æмæ Уæрæсейы ’хсæн. Сæна у Хъазыбеджы (Сæнайы) районы административон центр.

2015-æм азмæ Хи куыстыл архайæг сылгоймæгты ассоциацийы структурæмæ хауд бирæ саудæджерон æмæ æнæсаудæджерон организацитæ. Сæрмагондæй банчы дæлхайад SEWA Bank æмæ фæдзæхстадон компани Vimco SEWA.

Овидийы диссаджы «Метаморфозтæ» сты поэтикон æвзагмæ ивд адæмы мифтæ. Фольклоры бындурыл арæзт сты Вергилийы «Енеидæ» æмæ Апулейы «Сызгъæрин хæрæг» (уæлдайдæр «Амур æмæ Психейы» эпизод). Боккаччойы «Декамеронæн» йæ фылдæр хай у адæмон æмбисæндтыл арæзт. Æнæвгъау истой фольклорæй иннæ италиаг поэттæ дæр: Бойардо æмæ Ариосто («Роданды кадæг»), Тассо («Риналдо» æмæ «Сæрибаргонд Иерусалим») æмæ æндæртæ.

«Къостаоба» (гуырдз. კოსტაობა) у Хетæгкаты Къостайы бæрæгбон Къахеты (Гуырдзыстоны). Бæрæгбоны раздæр хуыдтой «Къостаоба», фæлæ йæ фæстаг азты хонын райдыдтой Къостайы бонтæ.

Чертхъотæ кæнæ Чертыхъотæ (уырыс. Черткоевы, Кердигоевы, Чертикоевы, Кердикоевы, гуырдз. ქერდიგაშვილი, ქერდუყაშვილი, ქერდიყაშვილი, ქერდიყოშვილი, ქერდუხაშვილი, ქერდიხაშვილი, ქერდიხოშვილი) сты ирон мыггаг.

Фыдыбæстæйы Стыр хæсты агъоммæ Цоциты Уасил ацыдис Мæскуымæ, Æфсæддон-Уæлдæфон Академимæ ахуыр кæнынмæ. Фæлæ йæ уым хæст æрыййæфта æмæ йæхи фæндонмæ гæсгæ ацыдис фронтмæ. Цоциты фырт йæ штурмгæнæгыл ацыд хæстон фæндаг Сталинградæй суанг Берлинмæ. 1942 азы 12 декабры Цоцийы фырт райста йæ фыццаг хæстон хорзæх — Сырх Тырысайы орден. Уый фæстæ йæ хæстон сгуыхтдзинæдты тыххæй хорзæхджын æрцыд Александр Невскийы, Фыдыбæстæйы хæсты фыццаг къæпхæны, Сырх Тырысайы дыууæ орденæй, «Сталинград бахъахъхъæныны тыххæй», «1941-1945 азты Германы фæуæлахизы тыххæй» майдантæй æмæ æндæр хорзæхтæй.
Калифорни кæддæр уыдис Испайнаг империйы цæгат-ныгуылæн хай. 1847-æм азы, тохы фæстæ, ацы регион ныддих кодтой АИШ æмæ Мексикæ. Уæд нырыккон америкаг хай, «Уæллаг Калифорни» сси хæдбар республикæ, фæлæ дыууæ азы фæстæ (1850) АИШ-мæ бацыд куыд йæ 31-æм штат.

Гаглойты Роберт (райгуырдис 1946 азы 3 августы) у Хуссар Ирыстоны ахуыргонд, кусы Хуссар Ирыстоны Уанеты Захары номыл зонад-иртасæн институты директорæй, у Хуссар Ирыстоны парламенты депутат æмæ Æмхæццæ контролон къамисы уæнг.

Номдар у, предмет чи нысан кæны æмæ фарстатæн «чи? цы?» чи дзуапп дæтты, ахæм дзырдты хуыз (ныхасы хай). Номдар у сæйраг лексикæйы категоритæй иу. Хъуыдыйады мидæг номдар фылдæр хатт вæййы сæйрат кæнæ æххæстæгæнæны ролы.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том

Липовайнæгтæ (уырыс. Липоване, рум. Lipoveni) сты рагон дины фæдонтæ (уырыс. староверы) мыггагæй уырыссаг. Уыдон цæрынц Румыни (сæ фылдæр хай уым), Болгари æмæ Украинæйы. Нымæцæй сты 30-100 мин адæймаджы.

Æрвылаз цæрджыты нымæцыл бафты 1,8%, иу рæстæмбис сылгоймагæн хауы 2,69 сывæллоны (2007). Миграци негативон у (ома, бæстæмæ цас æрбалидзынц, уымæй фылдæр алидзынц): -1,15 мигранты цæрджыты алы минмæ дæр (2007 азы бæрæггæнæнтæм гæсгæ).

Номенклатурæ у химион баиугæндтæн ном æвæрыны æгъдæутты æмбырдгонд. Ахургæндтæн цы химион баиугæндтæ зындгонд сты, уыдоны нымæц ныридæгæн у 20 милуанæй фылдæр, уыимæ ма сæ нымæцы рæзт бауромæн нæй æмæ уымæн, цæмæй сæ номмæ гæсгæ æнцон уа ногæй бавдисын сæ структурæ, æнæмæнг хъæуы сын ном æвæрын бæлвырд æгъдæуттæм гæсгæ. Органикон æмæ æнæорганикон баиугæндтæн ном æвæрынæн ис цалдæр номенклатурæйы. Уыдонæй стандартыл нымад у номенклатурæ IUPAC.

Номдарæн ис грамматикон категоритæ, æвзагæй-æвзагмæ иухуызон не сты. Зæгъæм, ирон æвзаджы номдартæн ис нымæц æмæ хауæны категоритæ. Уырыссаг æвзаджы уыцы категориты йеддæмæ ис ма æрды категори дæр. Китайаг æвзаджы та нæдæр нымæцы категори, нæдæр хауæнтæ ис.

Лос-Анджелес (англ. Los Angeles, исп. Los Ángeles; кæнæ L.A. æмæ Зæдты Сахар) у АИШ-ы сахар, Калифорнийы хуссары Сабыр океаны донбылы. Уый у Калифорнийы стырдæр сахар æмæ паддзахады дыккæгæм стырдæр сахар.

Фыццагæй дæр мæргъты буар уыди тæхынхъом арызт, фæлæ ныр ис бирæ æнæтæхæг мæргътæ. Ноджы ма иу хицæнгæнæн миниуæг у — бырынкъ (цъиубырынкъ).

Хистæртæм гæсгæ, мыггаджы бындурæвæрæг Тандел (Тандил) йæхæдæг уыдис Магкаты фырт. Йæ райгурæн хъæу у Туалгомы Зæрæмæг. Иу ахæмы Тандел куывд рахыл ис Коцты (Кошты) лæппуимæ æмæ йæ кардæй барæхоста. Уый адыл лидзæг фæци Къуыдаргоммæ æмæ уым æрбынæттон кодта. Уый тыххæй Танделатæ нымад сты куыд Къуыдаргомæй рацæугæ ирæттæ.

Никарагуæйы бæстыхъæд у тропикон æмæ пассатон. Хус периоды (мартъийæ маймæ) боны рæстæмбис температурæ у +24 ... +32°С. Къæвдатæ фылдæр уарынц июнæй октябры онг. Уыцы периоды боны рæстæмбис температурæ у + 26 … +28°С. Сабыр фурды быгæрон æмæ бæстæйы центрон районтæм абалц кæнынæн тæккæ хуыздæр афон у хус æмæ сатæг рагзымæг. Атлантикæйы былгæронмæ цæуæн ис афæдзы дæргъы цыфæнды афон, рыгджын апрель æмæ майæ фæстæмæ.