Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
مەترسی ژینگەیی رەحمان خانی مەترسی پیسبوونی بەنداوەکەو کاریگەری بۆ سەر ژینگە ئاشکراکردو رایگەیاند: جۆری ئاوی دەربەندیخان بەھۆی زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان و چالاکی مرۆیی و شارەوانی پاشەڕۆی کارگەکان و پەینی کیمیایی و لە ناوچە کشتوکاڵییەکانی سلێمانی و شارەزوور کە دەڕژێنەناو تانجەرۆ لەوێشەوە بۆ دەریاچەی دەربەندیخان، ھەروەھا چەندبارە بوونەوەی وشکەساڵی لە ناوچەکەدا کاریگەری زۆری ھەیە لەسەر خراپبوونی جۆری ئاوی دەریاچەی دەربەندیخان کە پێویستە لەڕووی ژینگەیەوە ئەم لایەنە بەشێوەیەکی زانستی چارەسەر بکرێت بەر بە کارەساتی ژینگەیی بگیرێت.

ئاسمان بێ‌مەرزە ناوی کۆمەڵە هۆنراوەی «ئیسماعیل حوسێن‌ پوور»ە کە بریتییە لە ١٠٠ سێ‌خشتی کرمانجی، ساڵی ١٣٨٩ لە بوژنوورد، لە لایەن «بڵاوکەرەوەی جیهانی»یەوە لە تیراژی ٣٠٠٠ دانەدا، بە گەڵاڵە و دیزاینی «مەرزیەی شادکام» چاپ و بڵاوکراوەتەوە.

سانت ئێگزوپێری ئەم چیرۆکەی کاتێک نووسی کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەژیا. شازادە بچکۆڵە وەرگێڕدراوەتە سەر زیاتر لە ٢٢٠ زمان و دیالێکت و زیاتر لە ١٣٠ میلیۆن دانەشی لێ فرۆشراوە، کە ئەمە وای کردووە وەکوو یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان بێتە ئەژمار.

یەکێک لەو بەڵگە کۆنانەی کە ڕەسەنایەتی کورد بوونی شاری کفری دەسەلمێنێ شێوەی بینا کردنی چوار تاقی سەر گۆڕستانەکەی باوەشاسوارە کە بەشێوەی چوار تاقی پەرستگاکانی ئاینی زردەشتی دروست کراون. زۆربەی بینا و خانوەکانی کفری کۆن بەشێوەی کەمەر ( کەوانە )ی دروست کراون ئەم جۆرە بیناسازیە لە دێر زەمانەوە لە ناوچە کوردیەکاندا باو بووە.

زیرەکی و زەین ڕۆشنی و توانای لەبەرکردنی هێندە کەم وێنە و لە ڕادەبەدەر بووە کە توانیویەتی نزیکەی "نەوەد" کتێبی مەتنە سەرەکیەکان لەبەر بکات ، لە بابەتەکانی ( نەحو ، صەرف ، تەفسیر ، حەدیث ، فیقهی ئیسلامی..هتد) . جگە لەمانەش هەر لە سەرەتای فەرهەنگی بەناوبانگی "قاموس المحیط"وە تا دەگاتە "باب السین"ی ئەو فەرهەنگەی لەبەر کردووە و ئینجا بە ماوەی یەک هەفتەش کتێبی "جمع الجوامع"ی سەر بە زانستی ئوصوڵی فیقهی خوێندووە و لەبەریشی کردووە!

لە ساڵی ١٩٥٢ بە ھۆی نووسینی کتێببی "ڕابەری گەنجان" بانگ کرا بۆ ئەستەمبوڵ و ئەم جارەش بە بێ تاوان دەرچوو. لە ١٩٥٣ گەڕایەوە بۆ "ئەمیرداغ". بۆ جاری دووەم ھاتەوە بۆ ئەستەمبوڵ و بۆ ماوەی دوو مانگ و نیو لەوێ مایەوە. وە لە دوای ئەمە ژیانی بە زۆری لە "ئەمیرداغ" و "ئیسپارتا" بەسەربرد. وە دوای ئەم ماوەیە ئەو پەیامانەی نوور کە نووسرابوون بڵاو بوەوە بەناو خەڵکیدا و سەرنجی ڕادەکێشان. بەم ئامانجەوە لە زۆربەی شار و گوندەکان دا بە نووسینی دەست و یاخود وتنەوەی لە ئەستەمبوڵ و ئەنقەرەو بەشەکانی ڕۆژھەلات دا بڵاو بوویەوە. وە لەم ماوەیەدا چەندین دەعواو و شکاتیان لە خۆی و تەلەبەکانی کراو زۆربەشیان لە دادگاکاندا بوو. لە ساڵی ١٩٥٠ کە پاتی دیموکرات ھاتە سەر حوکم ھیچ ڕێگرییەکی لە بەردەم کۆمەڵەی نوور و پەیامەکانی نووردا دانەنا و لەم ماوەیەدا پەیامەکانی نوور چاپکران و لە تورکیا و پاکستان و ئەمریکا و ئیتاڵیا بڵاو بویەوە.
تا ئێستا لە تورکیادا هەشت کۆنگرەی جیهانی و دەیان کۆڕ و سیمیناری ناوخۆیی لەسەر ژیان و بیری مامۆستا نوورسی گیراوە. هەروەک لە چەندین شوێنی تری جیهاندا چەشنی ( میسر و مەغریب و جەزائیر و ئەردەن و مالیزیا و ئوسترالیا و ئەندۆنیسیا و یەمەن و چاد و ئەڵمانیا و بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا و فلیپین و شوێنانی تریش ) کۆنگرەی جیهانی و کۆڕ و سیمیناری زانستیی لە ئاستە ئەکادیمیەکاندا لەسەر پێشکەش کراوە. جگە لەو دەیان لێکۆڵینەوە و باس و کتێبانەی کە بە زمانە جیاجیاکان بۆ ئەم مەبەستە نووسراون و جگە لەو نامە زانکۆیی و ئەکادیمیانەش کە بۆ وەرگرتنی بڕوانامەی باڵا (ماستەر و دکتۆرا) لە جەندەها زانکۆی ناوخۆ و جیهاندا ( هەر لە مالیزیاوە تا دەگاتە فەڕەنسا ) لەسەر ژیانی "مامۆستا نوورسی" خۆی و لەسەر پەیامەکانی نووسراون و ئامادە کراون.

ئەو شوێنەوارانەی کە تاکو ئێستا ماون کە لە شێوەی دەست کردن لە چاخ و سەردەمە جیاوازەکاندا دروست کراون وەک ئاسکی کفری و ئاشتۆکان و( تلیشان )و (دوانزە ئیمام) و (سەرقەڵا) و (گردەگۆزینە) و چەندان شوێنی تر لە ناوچەی کفری . لە نزیک شاری کفری ژمارەیەک کەلاوەی شوێنەواری فراوان ھەیە وەک ( قەرە ئۆغڵان ) کە پاشماوەی خانووەکان لە بەرد و گەچ و نەخش و نیگاری گەچ کاری دەبینرێت وە بە دووری (٥)کم لە باکوری کفریەوە گردێکی شوێنەوار ھەیە کە پێی دەگوترێت قەڵای کچان( قز قلعەسی ). شارەکە لای خۆرھەڵاتیەوە ، لە ژێر ئەو زۆرگانەدا کە لەرۆخی چەمەکە بوون ( دیوی لای خۆرئاوایان ھەڵوەریبوو)گردێکی بەرز و تەخت و زۆریان ھەیە، کە شێوەی چوارگۆشەی ھەبوو دیوی ناوەوەیان کوت و مت لەو رەنگە رەشە ئەچوو کەلە (سلوقیە و بابل ) دۆزرابوونەوە.

گۆڕەپانەکانی زانست پۆلەکانی فرەوان ناسراو و بە شێوەی بەربڵاو دانپێنراوی شارەزایی لە زانستدان کە ھەر کامەیان کۆمەڵە زاراوەکانی تایبەتیی خۆیان ھەیە. ھەر گۆڕەپانێک یان ھەر لقێک لە زانست لەلایەن ژمارەیەک گۆڤاری زانستییەوە نوێنەرایەتی دەکرێت کە ئەنجامی کۆڵینەوەکان لەو لقە یان ئەو گۆڕەپانە بڵاودەکەنەوە.

لە شیعری ئینگلیزیدا شێکسپیر هەندێ لە شانۆنامەکانی بە پێی شیعری مورسەل نووسیوە، هەروەها جۆن میلتۆن بەهەشتی ونی بەو ستایلە نووسیوە. هەر لە ئەدەبی عەرەبیدا چەشنە شیعرێک هەبوو پێی دەوترا (الشعر المنثور) واتە شیعری پەخشانئامێز یان شیعری پەخشاندار، ئەم فۆرمە لە شیعر لە لای ئەو شاعیرانە سەری هەڵدا کە کاریگەریی شاعیرە هاوچەخەکانی خۆرئاوایان لەسەر بوو، لە سەرەتادا ئەمین ڕەیحانی و جوبران خەلیل جوبران بەو فۆرمە دەیاننووسی. ئەم جۆرە شیعرە جۆرە هۆنینەوەیەکی جیاواز بوو و پشتی بە کێش و سەروای تەقلیدی نەدەبەست، چونکە لایەنگەرانی ئەم جۆرە شیعرە پێیان وابوو کێشی شیعری، بیری شیعرەکە دەکوژێت، سەرواش شاعیر ناچار دەکات بە دوای وشەدا بگەڕێت و هەندێجار وشەی ناشیعری و ناچیزەی تێبئاخنێت، ئەمانە خەیاڵی شاعیر لاواز داکەن.

بە فەرمانی مەلیکی ژمارە أ/٦٥ لە ڕێکەوتی ١٣/٤/١٤٣٢ی کۆچی دەستەی نیشتمانی بۆ ڕێگری لەگەندەڵی دامەزرا، ڕاستەوخۆ کارەکانی لەژێر چاودێری مەلیکی وڵات دەبێت و سەرۆکی دەستەکەش مامۆستا محمد عەبدوڵڵا شەریفە

رمسکی-کۆرساکۆڤ لەگەل میلی بالاکیرەڤ و رەخنەگر ڤلادیمیر ستاسۆڤدا ھاوبەش بون لە پێکھێنانی ئەو کۆمەلەیە کە کاریان بۆ مۆزیکی نەتەوەیی روسیا دەکرد، کە ھەندێک لەو مۆزیکانە لە شێوەی مۆزیکی فۆلکلۆری روسییەوە وەرگیراون. پاشان دەبێتە مامۆستای ھارمۆنی لە کۆنسەرڤاتواری ست. پەتەرسبورگدا لە سالی ١٨٧١.
لە شاری مەھاباد کەم نین ئەو بلیمەتانەی کە لە بوارە جۆراوجۆرەکانی زانستی، فەرھەنگی و ھونەری دا، بوون بە چرایەکی پڕشنگدار و ڕێگای خزمەت بە گەلیان ڕووناک کردووەتەوە. جێگای خۆی بوو لە شوێنێکی تایبەت و شیاودا ئاسەوار و کەل و پەلی بەجێ ماوی ئەو مەزنانە کۆ بکرێنەوە و ئەویندارانی ئەوان بیانبینن و سوکنایی یان بێتێ و بەرەی داھاتوو بیانناسن، قەدریان بزانن، دەرسیان لێوەرگرن و ڕێیان کوێر نەکەنەوە. جا چ جێیەک پیرۆزتر و بەنرخ تر لە ماڵی مام ھێمن بۆ ئەو کارە؟

بەرنامەی کارایی درێژخایەنی ڕێگەکان ھەموو ساڵێک بە ھاوکاریی کۆمەڵگەی ئەندازیارانی شارستانیی ئەمریکا کێبەرکێیەکی شیکاریی دراوە بەڕێوە دەبات. کێبەرکێی شیکاریی دراوەی ئێڵ تی پی پی لە ساڵی ١٩٩٨ەوە بەڕێوە دەستی بە کار کردووە.

دانیشتوانی ئەم گوندە لە کوردە زاخۆرانی و سرابیانی و موسلیانلیەکان پێکھاتووە. لە سەرژمێری ئاماری ئێران لە ساڵی ١٣٨٥، (٢٠١)کەس بوون، لە (٤٢)خانەوادە پێکھاتبوون.

ستۆدیۆکانی کۆردا لەدەرەوەی بوداپێست،هەنگاریا هەڵبژێدران تاکو دیمەنە نێوخۆییەکانی فیلمەکە لەوێدا بەکۆتا بێنن.فیلمەکە لە ٢٤ ی نۆڤەمبەری ٢٠١٤ لەوڵاتی هەنگاریا دەست کرا بە وێنەگرتنی.دەرهێنەر ڕیدلی سکۆت کامێرای 3D بەکارهێناوە بۆ کاری وێنەگرتنەکە.هەروەها ٢٠ ستەیجی تایبەت بۆ فیلمەکە درووستکرابوون.دیمەنی چاندی پەتاتەکان لەشوێنی نزیک لە ستۆدیۆکان گیرابوو ، کەتیایدا چەندین جار و بەشێوەی جیاواز چێنرابوون بۆ فیلمەکە. تیمێکی ناسا کە لەشەش کەس پێکهاتبوون هەستان بەدروستکردنی جلوبەرگێکی تایبەتی ئاسمانەوانی بۆ ئەکتەرانی فیلمەکە.

ئاڵای کوردستان پێکھاتووە لە سێ ڕەنگ، دروشمێک لە ناوەندی. لە لاکێشەی ئاسۆیی پێکھاتووە، لاکێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە، ئەوەی ناوەند ڕەنگی سپییە، و لاکێشەی خوارەوە ڕەنگی سەوزە. بەرینایی ئاڵا دوو لەسەر سێی درێژاییەکەیەتی. دروشمی نەتەوەیی ئاڵای کوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە ٢١ پەڕ (تیشک) ی یەکسان و ھاوشێوەی ھەیە. خۆرەکە دەبێ ڕێک لە چەق (ناوەندی) ئاڵای کورستان جێگیر بێت.

ھێمن کوڕی سەید حەسەنی موکری و لە بنەماڵەی مەلا جامی چۆڕی بووە. دایکی ناوی زێنەب و کچی شێخی بورھان بووە کە ئێستا بنەماڵەیەکی گەورەی موکریانن. ھێمن بەھاری ساڵی ١٣٠٠ی کۆچی ھەتاوی بە شەوی جێژنی بەرات لە گوندی لاچینی سەر بە شاری مەھاباد چاوی بە گەردوون ھەڵێنا. بە بوونی ھێمن شیری دایکی وشک دەبێ و بە شیری ژنێکی دیکە فڕچک (گۆج) دەکرێ و دوای بوونی ئەو، دایکی لەشی ساغ بە خۆیەوە نابینێ.

و بە پێی ئەو نھێنیانەی کە ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولی داپۆشیوە و کەمی شایەتەکان لەسەر خۆکێشانی فڕۆکەی مەدنی بە دیوارە بەردینە بە ھیزاکانی بینای پنتاگۆن کە بە چیمەنتۆ کۆنکرێت کرابوون، و ئەو وێنانەی کە لە لێکۆڵینەوەکانی فیدڕاڵی گیرابوون لە شوێنی پێکدادانی فڕۆکەکە لەگەڵ پنتاگۆنداپارچەی بچوکی توربینی دەرئەکەون، ھەندێک لەو باوەڕەدان کە پنتاگۆن تێکنەدراوە بە فڕۆکەی مەدەنی بوینج ٧٥٧ و باوەڕداران بە بیردۆزی پیلانگێڕی بە فڕۆکەی جەنگی دادەنێن.

ئانتوان چیگور (خاڤیەر باردم) کە مرۆڤکوژێکی لێھاتو و نا میھرەبانە دانراوە تا پارەکان بگەڕێنێتەوە و شوێنی لیۆلن ماس ھەڵدەگرێت و بە تێپەڕبونی کات چەندین کەس دەکوژێت لە لایەکی دیکەشەوە ئەفسەرێک دیاریکراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کەیسەکە و بریکارێکیش دانراوە بۆ گرتنی ئانتوان

هێزی زێرەڤانی وەکوو بەشێک لە هێزەکانی سەربە، هەرێمی کورستان و وەکوو زۆۆربەی هێزەکانی تر، بە شێوەی گشتی چەکدارن بە چەکی(AKM - کڵاشینکۆف) و (RPK). وە چەکەکانی تریش بریتین لە؛
بڕیارنامەی ٨٨٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٣دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی مۆزامبیک. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٠٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

پارێزگای حەسیچە یان پارێزگای حەسەکە (بە کوردیی باکووری: Parêzgeha Hesîçeyê)، (بە عەرەبی: مُحافظة الحسكة) یەکێک لە پارێزگاکانی سووریایە کە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەم وڵاتە ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١،٤٧٧،٠٠٠ کەس بووە. ناوەندی پارێزگای حەسکە شاری حەسیچەیە. پارێزگای حەسکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی سوریا زۆرینەی دانیشتووان کورد و عەرەبن. کوردی موسڵمان و ئێزیدی. ئەم پارێزگایە کراوە بە چوار بەش: قەزای حەسکە کە بریتیە لە ناحیەکانی: تەلتەمر - شەدادا‌- مەرقەدا - بیر حلو قەزای قامشلو کە دەبێتە ناحیەکانی: تەلحمیس ، عامودا و تربەسپی (قەحتانیە) قەزای سەرێکانی (رأس العین) و ناحیەی: دەرباسیە قەزای دێرک (مالکیە) کە بریتیە لە دوو ناحیە: جل ئاغا (جەوادیھ)‌ و تەلکۆچک (یەعربیە)

بەفەرمانی مەلیکی ڕێکەوتی ٨ی زی لعوقدەی ١٩٧٠ی زاینی ئاژانی ھەواڵی سعودیە دامەزرا، ئامانجی سەرەکی لەدامەزراندنی بریتی بوو لە کردنی بە ناوەندێک بۆ بڵاوکردنەوەی تەواوی ھەواڵە ناوخۆیی و جیھانییەکان لەناو شانشین و دەرەوەیدا و گەیاندنی زانیاری ڕاست و دروست. ئاژانسەکە بەھاوکاری دەزگاکانی ڕاگەیاندن کارەکانی بەڕێکوپێکی ئەنجام دەدات.

٢٠١٦ – کۆتایی ھێنان بە کودەتاکەی سوپای تورکیا کە ویستی ئەنجامی بدات بەسەر حکومەتدا، کە بە ھۆیەوە نزیکەی ٩٠ کەس کوژران و ١٤٤٠ کەس برینداربوون و سەرجەم گەشتە ئاسمانیەکان ڕاگیران و قەدەغەی ھاتوچۆ ڕاگەیەنرا و باری نائاسایی لە وڵاتدا سەری ھەڵدا، بەڵام لە پاش تێپەڕبوونی چەند کاتژمێرێک کۆتایی بە کودەتاکە ھێنرا و سەرانی ئەنجامدەرانی کودەتا و ٥ ژەنەراڵ و ٢٩ ئەفسەری پلە باڵا دەستگیرکران و نزیکەی ٣٠٠٠ ئەندامی سوپا دەستگیرکران.

مەڵکەتێن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی توتکان و لە باشوور لەگەڵ گوندی دێگەڵەی شارباژێڕ و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زاخێ و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی ڕەشک.

ماکسیمیلیان دو رۆبێسپیێر (١٧٥٨-١٧٩٤) سیاسەتوانی سەردەمی شۆڕشی فەڕەنسا بوو و یەکێک بوو لە پێشەوا گەورەکانی ئەم شۆڕشە، ڕۆبێسپیێر بە ھۆی بناغەدانانی یاسای توندوتیژ و دڵڕەقی سەبارەت بە خەڵک بەناوبانگ بووە و لە دواییدا بە ھۆی کردەوەکانیەوە سەری بە ئامێری گیووتین قرتاوە.

پاشایەتی دەستووری جۆرێکە لە حوکمی پاشایەتی کە تێیدا (بە پێچەوانەی پاشایەتی بێپایان) ھێزی شا بێجڵەو نیە (بەڵکوو «دەستووریە»). حکوومەتی پاشایەتی دەستووری خاوەنی یاسای فەرمیە و بۆ بەڕێوەبردنی وڵات چەند دەزگایەکی وەکوو ئەنجوومەنی گەورەکان و و تایبەتی ھەیە.
‌کفری شارێکی دێرینەوپێگەیەکی گرنگ وپڕبایەخی لەمێژووی گەرمیانداھەیە،کفری مەڵبەندێکی دێرینی رۆشنبیریو ئەدەبی بووەبەڵام وەکو پێویست ئاوڕ لەمێژووەکەی نەدراوەتەوە، کەمترین کتێب بە شێوەی تێروتەسەل لەسەر شاری کفری و مێژووەکەی نوسراوەتەوە ئەوەی کە ھەبووە خۆی لە باسی کورت و بابەتە پەیوەستەکانی بە ناوچەکانی ترەوە دەنواند، تاکو کۆتای سەدەی بیست تەنھا دوو کتێب تەرخان کراوە کە باس لە تێکڕای بوارەکانی ژیان دەکات لە شاری کفریدا ئەویش کتێبەکانی ( ابراھیم خان پائر من کردستان-مکرم الگالبانی)و( شۆڕشی ئیبراھیم خانی دەلۆ ١٩٢٠-مستەفا نەریمان ). کۆمەڵێک سەرچاوەی مێژووی دیکە ھە یە کەبەزمانەکانی کوردی و عەرەبی نوسراونەتەوە کە گرنگترینیان کتێبەکانی (د.کەمال مەزھەر ئەحمەد - گەشتی ریچ)کەلەساڵی ١٨٢٠ بەشاری کفریدا تێپەڕیوە. ( گە باقر)و(فۆاد سفر )کەدوو مێژوونوسی دیاری عەرەبن سەردانی ناوچەکەیان کردووەولە سەریان نوسیوە.باسی دانیشتوانی دەوروبەرو ناو شاری کفری و باسی تورکمانەکانی کفری و بەشێک لە ھۆزە کوردییەکانی ناوچەکە کە باس لە سێ ھۆزی سەرەکی لە ھۆزە کوردیەکانی کوردی ناوچەکە وەک ( ھۆزی داودە – دەلۆ- زەنگەنە ) ھەروەھا کفری (١٥٨) گوندی ھەبووە بە گوێرەی قاموس ئیعلامی عوسمانی چاپی ساڵی ١٨٩٨ لە لاپەڕەی ٢٩٦ باس لە سەرژمێری کفری دەکات کە ٤٠٠٠ کەس بووە.

ئەگەر (بە ئینگلیزی: probability) هەلی ڕوودانی ڕووداوێک دیار دەکات بە دەستەواژەیەکی تر ئەگەری ڕووداوێک بریتییە لە پێوانی هەلەکانی هاتنەدی ڕووداوەکە. ئەگەری ڕوودانی ڕووداوێک ژمارەیەکە لە نێوان سفر و یەک.

چەند رۆژێک لەمەوبەر پۆلیسی دارستانی گەرمیان ھەواڵی ئەوەی بڵاوکردەوە کە ھاووڵاتییەک ئاگاداری کردوونەتەوە لە ناوچەی شێخ لەنگەر لەسەر رووباری سیروان لە نزیک شاری کەلار، چوار تیسماحی لە ناو رووبارەکە بینیوە، دواتریش ھەر بە قسەی ھاوڵاتییەک کە دیسانەوە پۆلیسی دارستانی ئاگادارکردبووە، لە ناوچەی پێبازی سەر رووبارەکە، لە کاتی ڕاوکردنی ماسی تیمساحێک ھەڵیکوتاوەتە سەری و بە زۆر توانیویەتی خۆی ڕزگار بکات. بۆ ئەم مەبەستەش پۆلیسی دارستانی گەرمیان بەداوداچوونیان بۆ رووداوەکە دەست پێکرد.

کەیڵ لە ووشەی (kail) دەچێت کە گۆڕاوە لە ووشەی (crawl) ەوە کە کاتی خۆی لە سکۆتلەنداو باکووری ئینگلتەراوە ئەم ووشەیە وەرگیراوە کە بەکارھێنراوە بۆ جۆرە جیاوازەکانی کەلەرم.

ئەمڕۆ لە شاری سلێمانی گەڕیدە و مێژوونووسی ناسراوی کورد کەریم زەند کۆچی دوایی کرد.‏ (کوردی). ماڵپەڕی ئێن ئاڕ تی (لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧). سەردان لە ڕێکەوتی ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.

بەڕێوبەرایەتی ئاسمانەوانی چین(CNSA) هەڵدەستێ بە پێشکەشکردنی ئۆفەریک بە ناسا: مووشەکێکی تایبەت کە توانای هەیە کەلوپەلەکان بگەیێنیتە مەریخ. بەمشێوەیەش ناسا دوو هەڵبژاردەی دەبێ یاخود موشەکەکە بەکاردێنێ بۆ ناردنی خواردەمەنی و شتومەک بۆ واتنی، و واتنی تا کاتی دیارکریکراوی ئەرکی ئارێس ٤ لەژیاندا بمێنیتەوە دواتر ڕزگار بکرێ، یاخود بیکاتە هاوکاری تیمی ئارێس ٣ کە بەوهۆیەوە ئەو تیمە دەتوانن ڕاستەوخۆ بچن بۆ ڕزگارکردنی واتنی. دوای گفتوگۆ ناسا بڕیاردەدات کە تیمی ئارێس ٣ بنێرێ بۆ ڕزگارکردنی ڕاستەوخۆی واتنی، کە ئەگەر شسکتیشی زیاترە لەسەرکەوتن. بۆیە داوا لە واتنی دەکرێ بەڕێبکەوێ بەرەو شوێنی ئارێس ٤.

لە دوای ھاتنی زانستە مۆدێرنەکان بۆ وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین، چەندین زانکۆ لە جێ جۆر بە جۆرەکانی کوردستاندا کرایەوە. بەڵام ھەتا ئێستاش ھیچکام لەم زانکۆگەلە جگە لە کۆرسی زمانی کوردی، ھیچ وانەیەک بە زمانی کوردی ناڵێنەوە. ئەم زانکۆگەلە بە پێی ئەوە کە کەوتوونەتە کام وڵاتەوە، وانەکانیان بە زمانی فەرمی ئەو وڵاتە (وەکوو: فارسی، عەرەبی و تورکی) یان زمانی ئینگلیزی دەڵێنەوە.
ئەشرەف دەرچووی کۆلێژی بازرگانییە لە زانکۆی عەین شەمس و دەرچووی پەیمانگای بەرزە بۆ ھونەری شانۆگەرییە. و زۆر شانۆگەری لەگەڵ تیپی کۆلێژی بازرگانی لە نێوان ساڵانی ١٩٧٩ تاکو ١٩٨٤ بەشداریکردووە لە ٨٠ شانۆگەری، لە ڕێگەی شانۆگەرییەوە ناوبانگێکی گەورەی پەیدا کردووە لە میسر، جگە لە شانۆگەری لەساڵی ١٩٩١ەوە تاکو ئێستا لە ژمارەیەکی زۆر فیلم و زنجیرە بەژداری کردووە.

یەکەمین وەرگێڕانی ئەم چیرۆکە بۆ فارسی، ساڵی ١٣٣٣ی کۆچیی ھەتاوی، لەلایەن وەرگێڕی کورد موحەمەد قازییەوە ئەنجام دراوە کە زۆرجاری تریش لە چاپ دراوەتەوە.

بە پێی تەورات، شەیس سێیەم کووڕی ئادەم و حەوا دوای ھابیل و قابیل ە و تەنیا مناڵی تری ئادەم و حەوا کە ناوی لە کتێبی خوڵقانی تەورات ھاتوە. بە سەرنج دان لە تەورات شەیس دوای کووژرانی ھابیل بە دەستی قابیل، لە دایک بووە و دایکە حەوا ئەوی وەکوو جێگرێ بۆ ھابیل دەزانی. ناوی مناڵی شەیس لە تەورات، ئەنوش ە. لە تەورات تەمەنی شەیس ٩١٢ ساڵ نوسراوە. ئەو مناڵی زۆری پەیدا بوون.

خولی ئنگلیزی 20 جار لەساڵەکانی 1908 - 1911 - 1952 - 1956 - 1957 - 1965 - 1967 - 1993 - 1996 - 1997 - 1999 - 2000 - 2001 - 2003 - 2007 - 2008 - 2009 - 2011_2013

گوانگگیتۆ، داگیرکەرە مەزنەکە ھەروەھا ناسراوو بە پاشا گوانگگیتۆی مەزن، درامایەکی مێژووییە لەسەر ژیانی نۆزدەیەمین پاشاکەی گۆگۆریۆ گوانگگیتۆی مەزن دەرھێنراووە. دراماکە لەسەر بنەمای دوو سەرچاوەوە دەرھێنراوە (گوانگگیتۆی مەزن؛ لەلایەن جیۆنگ جیپ)، (داگیرکارییە مەزنەکانی گوانگگیتۆ؛ لەلایەن ھیۆنگ مینو).

ھیویتاون (بە ئینگلیزی: Hueytown، گۆکردنی ئینگلیزی: /ˈhyu iˌtaʊn or, often,/) شارێکە لە کەرتی جێفەرسۆن، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ١٦٬١٠٥ کەس بووە. ڕووبەری ٥١٫٠٢ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ٣١٥٫٦٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

ھێنری ھەشتەم (١٤٩١-١٥٤٧) پاوشای ئینگلستان و دواتر ئیرلەند بوو. ھێنری شەش جار ھاوسەرگیری کرد و دووان لە ژنەکانی لە دوای تەڵاق ئێعدام کرد. ھێنری ئایینی فەرمیی ئینگلستانی لە کاتۆلیکەوە بۆ پڕۆتێستانت گۆڕی و لەوە بەدوا کڵێسەی ئانگلیکان بوو بە ھێزی یەکەمی ئایینیی ئینگلستان. کە ئەم کارە بەھرەی زۆری بۆ وڵاتی ئینگلستان ھەبوو، چونکوو ئیتر دەسەڵاتی کڵێسای کاتۆلیک لە سەر وڵات لاچوو و ئەو پارە زۆرە کە ھەموو ساڵیک لە سەر بوودجەی وڵات ڕوانەی واتیکان دەکرا بۆ وڵات و کاروباری ناوخۆ گەڕاوە. ھێنری لە ژێر کاریگەری چاندی ڕێنێسانسدا بوو و ھەر ئەمە ببوو بە ھۆکاری پێشکەوتنی چاندی ئینگلستان لە سەردەمی ئەودا.

ئۆنۆرێ گابریێل ریکتی، کۆمت دو میرابۆ (بە فەڕەنسی: Honoré Gabriel Riqueti, comte de Mirabeau ) نووسەر، ڕۆژنامەوان و سیاسیی سەدەی ھەژدەیەمی خەڵکی فەڕەنسایە.

محەمەد ئەمین شێخولئیسلامی موکری ناسراو بە ھێمن یان ھێمن موکریانی (بەھاری ١٩٢١ لە مەھاباد – ١٦ی نیسانی ١٩٨٦ لە ورمێ) شاعیر، نووسەر و وەرگێڕی گەورەی کورد بوو.

فیلمەکە لەنواندنی ئەکتەران ماڕتن فریمان ، ئیان مکلێن،ڕیچارد ئارمتیاج،ئڤانجلین لیلی ، لی پەیس ، لوک ئیڤانس و نواندنی دەنگی بێنێدیکت کەمبەرباچە.هەروەها فیلمەکە ئەکتەرانی کەیت بلانچێت،ئیان هۆڵم،کریستۆفەر لی،هوگۆ ویڤینگ و ئۆرلاندۆ بلوومی تیایە.

پێکھاتنی بورجەکانی ناوەندی بازرگانی جیھانی لە ڕووی بیناوە لە پێکھاتنی بینا نویکانی ئێستا بوو، و لەسەر شێوەیان دروستکرابوویەوە لە زۆر شوێنی جیاواز لە جیھاندا، و بەرزی تاوەرەکان ئەگەیشتنە ٤١٥ و ٤١٧ مەتر، و بەرزترین بینا بوون لە کاتی دروستکردنیاندا لە ساڵی ١٩٧٠، و ئەندازەی تاوەرەکان ھۆکاربوو بۆ ئەوەی کە بورجەکان بۆ ماوەی سەعاتێک خۆیان بگرن لە دوای پێکدادانەکە و ئەمەش بوو بە ھۆی ڕزگارکردنی ھەزاران کەس لە ڕووداوەکەدا.
لە دوای خۆی ، قوتابیە دڵسۆزەکانی بەوپەڕی چوست و چالاکی پەیامەکانی نووریان بە خەڵکی گەیاند و بە ئاستە زانستی و فیکریەکانی ناوخۆ و جیهانیان ناساندن و گەورە بیریاران (مفکرین)ی ئیسلامی و جیهانیان پێ ئاشنا کردن.

باتی ھێرست: یەکێکە لە بەناوبانگترین نموونەکانی کۆنیشان لە ١٩٧٤ بەسەر خێزانی باتی ھێرست ھات، دوای ئەوەی ئەندامێکی خێزانەکەیان لەلایەن گرووپێکەوە دەڕفێندرێت، کەسەکە دەبێت بە یەکێک لە ئەندامانی گرووپەکە.

دەرهێنەر ڕیدلی سکۆت ڕۆڵەکەی مات دەیمنی (واتنی) بە ڕۆبنسن کروس وەسف دەکرد ، بەڵام بەشێوەیەکی جیاواز لەبەرئەوەی واتنی لەنێو فیلمەکەدا لەزۆربەی ئەرکەکانی پشت بە کامێرای سەردەم دەبەستێ.

زانی دەم بریتیە لەزامێک کە زیاتر لە لینجەپەردەکاندا ڕوودەدا لە دەمی مرۆڤدا ، ئەم حاڵەتە بەچەندەها جۆر ڕوودەدا و چەندەها شێواز ، بەڵام هیچ هۆکارێکی دیاریکراویشی نییە.

ناوی مستەفا بەگی کوڕی عەبدوڵڵا بەگی کوڕی محەممەد کوڕی ئێزدین شێرە، ناسناوی «پرتەوی ھەکاری» یان «شاپرتەوی ھەکاری» بۆ خۆی داناوە. لە ساڵی ١٧٥٦ لە ناوچەی ھەکاری لەدایکبووە. زانیاریی تەواو لە بارەی ژیان و مردنی نەزانراوە بەڵام دەرکەوتووە کە لە ساڵی ١٨٢٥ کۆچی دوایی کردووە. ناوچەی ھەکاری وەک ناوەندێکی ڕۆشنبیریی دەوڵەمەند کاریگەری ھەبووە بۆ خەمڵاندنی چێژ و خەیاڵی پرتەو. پرتەو شیعرەکانی بە شێوەزاری کرمانجی سەروو نووسیون.

ئەم ماوەیەش گەورەترین ڕاپەڕینی جیھانی لێکەوتەوە دژی ئەو کوشتارگەیە و دەزگاکانی ڕاگەیاندن وێنە ئازاراوییەکانی شارەکەیان بڵاوئەکردەوە، سەدان ھەزار کەس لە نەتەوە جیاوازەکان ئەھاتنە سەر شەقامەکان و داوای وەستاندنی ھێرشەکانی ئیسرائیلیان ئەکرد، و غەززە بەمە بوو بە شارێکی جیھانی و ھێمای گەورەی فەلەستینی، و زۆربەی ھونەرمەندە جیھانیی و عەرەبەکان ھەستان بە پاڵپشتیکردنی خەڵکی غەززە و دڵدانەوەیان لەو کارەساتە، لەوانە گۆرانیبێژی ئەمریکی مایکل ھارت بوو کە گۆرانی بۆ غەززە ووت.

لە سەدەی ١٦ی زایینی، دوای شەڕە خاچپەرستییەکان، ناوچە کوردنشینەکان، لە نێوان سەفەوییەکان و عوسمانییەکان بەشکرا. زۆربەی پرۆسەی دابەشکردنی کوردستان، دوابەدوای شەڕی چاڵدێران لە ١٥١٤ی زایینیدا ڕوویدا کە دواتر تەنھا بە ڕواڵەت، لە گرێبەستی زوھاب (زەھاب، قەسرشیرین) لە ساڵی ١٦٣٩دا بە فەرمی کرا. لەکاتی شەڕی جیھانی یەکەم، زۆربەی کوردەکان لە پارێزگای کوردستان و لەسەر سنووری عوسمانییەکان بوون. دوای لەیەکبوونەوەی ئیمپراتوری عوسمانییەکان، ھێزە یەکگرتووکان (واتە وڵاتانی: فەڕانسا، بەریتانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئیتالیا و ژاپۆن)، بڕیاریاندا لە سەر سنووری پێشووی عوسمانی، چەند وڵاتێکی نوێ دامەزرێنن. بە پێی پەیمانی سێڤر، کوردستان و ئەرمەنیاش یەکێک بوون لەم وڵاتانە. بەھەر شێوە، دوای داگیرکردنەوەی ناوچەکە لە لایەن ھێزەکانی ئاتاتورک، ھێزە یەکگرتووکان لەگەڵ پەیمانی لۆزان ڕێککەوتن و سنوورە نوێکانی کۆماری تورکیا دیاریکرا و کوردەکان بێ ناوچەیەکی سەربەخۆ مانەوە. بەشێکی لە ناوچە کوردنشینەکان کەوتە ناو سنووری نوێی تورکیاوە و بەشێکی دیکەی لکێندرا بە سووریا و عێراق کە لە ژێر دەسەڵاتی فەڕانسا و بەریتانیا بوون.

بڕیارنامەی ٢٥١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٢ی ئایاری ١٩٦٨دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٤٢٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.
ڕووباری دانووب یەکێکە لە درێژترین ڕووبارەکانی ئەورووپا، کە لە وڵاتی ئاڵمانیا سەرچاوە دەگرێت و بە نێوان زۆربەی وڵاتەکانی ئەورووپادا تێپەڕ دەبێت و لە ھەر وڵاتێکیشدا ناوێکی جیای ھەیە وەک: بە ئاڵمانی: Donau؛ بە سلۆڤاکی: Dunaj؛ بە ھەنگاری: Duna؛ بە کرواتی: Dunav؛ بە سربی: Дунав/Dunav؛ بە بولگاری: Дунав؛ بە ڕۆمانی: Dunăre؛ بە ئوکراینی: Дунай/Dunay؛ بە لاتینی: Danuvius.

سەرۆکی ئەو وڵاتە "شاژن ئیلیزابێتی دووھەمە" و سەر فەرمانداری گشتی لە لایەن پەڕلەمانی وڵاتەوە ھەڵدەبژێردرێت و وبەرپرسیارەتی واژۆکردنی یاساکانی لە ئەستۆیە. دەسەڵاتی شاژن و سەرفەرماندار رەمزیە و پەرلەمان کە لە لایەن خەڵکەوە ھەڵبژێردراوە دەسەڵاتی سەرەکیە. سەرۆکی حکومەت واتە سەرۆکی دەزگای بەرێوەبەر لە لایەن پەڕلەمانەوە ھەڵدەبژێردرێت.

لە بیناکانی ئەم سەردەمە مزگەوتی سامەرایە کە لە زۆرتریین بینا دیارەکانە منارەیەکی گەورەی نایابی هەیە کەزۆر لە زەیجوراتی ئاشوریەکان دەچێت لەساڵی ٢٥٤هیجری کاتێک ئەحمەدی کوڕی تۆڵۆن هاتەمیسڕ وبووبە والی هەستا بەگواستنەوەی بیناسازی عەباسیەکان لە عێراقەوە بۆ میسڕ ئەویش بە دروست کردنی مزگەوتێک کە بەناوی خۆیەوەیەتی کە بە منارە بێ هاوتاکەی دەناسرێتەوە کەپەیژەیەکی دەرەکی هەیە وەسێیەم و چوارەم لوتکەی منارەکەیە کە چەند دەرچەیەکی لاکێشەیی هەیە .

کیڤانچ تاتلیتوگ (بەتورکی: Kıvanç Tatlıtuğ) (ماناکەی بەکوردی: شانازی) لەدایک بووی ۲۷ تشرینی یەکەمی ۱۹٨۳ لە شاری ئادانا لە تورکیا، ئەو نمایشکارێکی جل و بەرگ و ئەکتەرێکی تورکی و یاریزانێکی پێشووی تۆپی سەبەتەیە، کە بنەماڵەکەی دەگەڕێتەوە سەر ڕەچەڵەکی بوسنییە، لە ساڵی ۲۰۰۲ خەڵاتی باشترین مۆدیلی وەرگرتووە لە تورکیا.

زانایانی جوگرافیا و نەخشەی زەوی لەسەدەی بیستەمدا لەسەر کتێب و نەخشەکەی (پیری ڕەئیس) وتیان ھەندێ شتی تێدایە ھەڵەی تێدا کردووە بەڵام ئەو نەخشانەی زەوی کە دەزگای ئاسمانی ئەمەریکی NASA بە مانگە دەسکردەکان لە ڕێکی ھەڕەمەکانی میصر وێنەی گرتن پشت ڕاستی وردی نەخشەکەی ئەم گەورە زانایەی کردەوە ئەوە نەبێت (١ پلە) جیاوازیان ھەبوو ئەویش ھیچ نییە چونکە بە دەست ئەم خەریتە کێشراوە بەتایبەتی خەریتە کۆنەکان کە وەک سەرچاوە سوودی لێ وەرگرتووە نەقڵی کردووە و لەگەڵ ئەو خەریتانەی خۆیدا لێکی داون و لە یەک نەخشەی کۆیکردوونەوەتەنانەت نەخشەکانی ئەم زانایە ھەندێ زانیاری وردی تێدایە کە لەسەردەمی نوێشدا نەزانراو بوو بۆ نموونە لەسەر نەخشەی ئەمریکا ناوی ئەو جێگایانەی نوسیوە کە چ جۆرە ڕووەک و چ جۆرە ئاژەڵ و چ جۆرە گەل و ھۆزێکی تێدایە ھەروەھا چ جۆرە ماسی و خواردنێکی ئاوی لێیە ھەروەھا جۆری خاکەکەی چییە وە بۆ چ کشتوکاڵێک شیاوە

کاتێک دەسەڵاتی سەربازی پلانەکانی خۆیان بە نھێنی ناو دەبەن ئەوسا بەرچاوڕوونی بوونی نامێنێ. ئەم کارەش بە دوو دیوی پۆزەتیڤ و نیکەتیڤ سەیر دەکرێت. بەدیوی یەکەم چونکە ئاسایشی نەتەوەیی بە ھێز دەکات و، بە دیوی نیگەتیڤیش چونکە دەبێتە ھۆی نھێنیەتی و تەنانەت ھاتنە کایەوەی رژێمێکی سەربازی و دیکتاتۆری.

یا لە «فرمێسکی گەش»دا کە بە قسەی خۆی لەو پەڕی تەنگانە و لێقەوماندا گوتوویە، دەڵێ: کوشتمی و شەش‌خانی ئومێدی لە من گرتن حەریف مۆرە ھەڵداوێم و بێھوودە بە تەمای دوو شەشم

قەزای مەخموور یەکێکە لە قەزاکانی پارێزگای ھەولێر لە عێراق. ناوەندەکەی شاری مەخموورە. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ١٧٨٬٣١٩ کەس بووە. قەزاکە لە پێنج ناحیە پێکھاتووە:

کۆردۆڤا (بە ئینگلیزی: Cordova، گۆکردنی ئینگلیزی: /ˈkɔr də və/) شارێکە لە کەرتی وۆکەر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٢٬٠٩٥ کەس بووە. ڕووبەری ١٥٫٣٨ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٣٦٫٢٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.
لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠، پنتاگۆن دەستی کرد بە ڕاھێنانێکی گەورە ناونرا بە ماسکال، و ڕاھێنانی خۆکێشانی فڕۆکەی بوینج ٧٥٧ی بە بینای پنتاگۆن لە خۆ دەگرت.

بەرچاوڕوونی (شەفافیەت) وەک لە کلتوری ئادەمیزادا بەکاردەھێنرێت مانای کرانەوەیی و پەیوەندیکردن و لێپێچینەوە لەخۆوەدەگرێت. بەرچاوڕوونی بە مانا خوازەییەکەی ماناکەی لە زانستی فیزیادا ئەوەیە: مادەی "دیوەدەر" مادەی روون و شوشەییە کە دیوەکەی تری لێیەوە دیارە.

پرۆسەی وەرگێڕان ڕۆلێکی کاریگەری هەبوو لە شکاندنی کێش و سەروای شیعری و بایەخدان بە ئیقاع، چونکە کاتێک شعریان وەردەگێڕا، ناچار دەبوون کێش و سەروا فەرامۆش بکەن بۆ ئەوەی ڕۆح و فۆرمی شێعرەکە بپارێزن، دواتر بۆیان دەرکەوت کە ئەم پرۆسەی وەرگێڕانە جۆرێکی جیاواز لە شیعر بەرهەم دەهێنێت کە شیعرێکی جوانە و لە ئەدەبیاتی پێشکەوتوودا برەوی هەیە و ئازادییەکی پتریش بە شاعیر دەبەخشێت.

پردی دەلال پردێکی کۆن و مێژوویییە دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی شارۆچکەی زاخۆ ، درێژی پردەکە ١١٤ مەترە وە ١٥.٥ مەتر بەرزە ، ئەوانەی سەردانی پردەکە دەکەن زۆرینەیان گەشتیارن و بەمەبەستی وێنەگرتن لەپاڵی سەردانی دەکەن.

ئەلفوبێی ئارامی سیستەمێکی نووسینی ئەبجەدییە (واتە ھێماکانی تەنیا نیشاندەری بێدەنگەکانن) و لە ئەلفوبێی فینیقی وەرگیراوە. زۆربەی ئەو خەت و ئەلفوبێیانە ئێستا لە ڕۆژھەڵاتی ناویندا بەکاردێن بە جۆرێک لەم ئەلفوبێیە وەرگیراون.

بۆشەڵەکانی دەوری لووت (Paranasal Sinuses) چوار جووتە بۆشایین، بە هەوا پڕ بوونەتەوە و دەوری بۆشایی لووت دەدەن، بە گوێرەی ئەو ئێسکانەی دەکەونە ناویانەوە ناو نراون.

قوربانیی شیرین (ئینگلیزی: Sweet Sacrifice) گۆرانییەکی گرووپی ڕۆک و مێتاڵی ئەمریکی ئێڤەنێسنسە کە سینگڵی سێیەمی ئەلبومی دەرگا کراوەکەیە و لە ٢٥ی مەی ٢٠٠٧ خرایە بازاڕاوە بۆ فرۆشتن. ئەم گۆرانییە لەلایەن ئەیمی لی و تێری باڵسامۆ نوسراوەتەوە و لەلایەن دەرھێنەر دەیڤ فۆرتمانەوە بڵاوکراوەتەوە، ھەمان دەرھێنەر کە لە ئەلبومی فۆڵێنی ٢٠٠٣ دەستی ھەبووە.

ماری ماکلڕۆی: لە ١٩٣٣ ڕفێندرا لەلایەن چوار کەسەوە بۆ ماوەی ٣٤ کاژێر، پاشان ماری دەبێت بە دۆستیان و چەکدارەکانیش دەستگیر دەکرێن، لە ماوەی زیندانییەکانیان ماری بە بەردەوامی سەردانی دەکردن.

ئەلفبێیی بیری مرۆڤ (ئینگلیزی: The alphabet of human thought) بابەتێکە لە بنەمادا پێشنیارکرا لەلایەن گۆتفرید لایبنیتزەوە کە ڕێگایەکی گەردوونی دابین ئەکات بۆ وێناکردن و شیکارکردنی بیرۆکە و پەیوەندیەکانیان بە جیاکردنەوەی پارچە پێکهێنەرەکانیان. ئەو بڕوای وابوە هەموو بیرۆکەکان پێکهاتوون لە ژمارەیەکی بچووک لە بیرۆکەی سادەتر کەوا ئەکرێ بە پیتێکی بێهاوتا هێما بکرێت.

شەریعەت(مافە ئایینییەکان) ڕێکارە ئایینیەکانە کە وەکوو یاسایەکی گشتی وان و وەکوو قانوونی فەرمی و نافەرمی بەرچاو دەکرێن. شەریعەتی ئیسلامی لە قورئان و سوننەت، عەقڵ و بە پێی ھەر مەزھەبێکی ئیسلامی لە شتگەلێکی تایبەت وەردەگیرێت.

بڕیارنامەی ٩٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لە ڕێکەوتی ٨ی تەمموزی ١٩٩٤دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ یووگسلاڤیای پێشوو. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.

کڵاشکەرانی بچوک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی کوپەڵە و لە باشوور لەگەڵ گوندی کڵاشکەرانی گەورە و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی زایر و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی بەردەقارەمان.

لە جەستەی مرۆڤدا تەوێڵ (ناوچاوان) بەشێکی ئێسکییە لە سەرووی چاو و برۆوە کە لە دواوە لەگەڵ ئێسکەکانی پاشەسەردا یەک ئەگرنەوە، لە بواری توێکاریەوە دابەش ئەکرێ بەسەر دوو بەشی ئاسۆیی (Horizontal) و کۆڵەکەیی (Vertical) چرچگەلێک لەسەر تەوێڵ بوونینان هەیە کە کەم و زیابوونەکەیان لە مرۆڤێکەوە بۆ مرۆڤێکی تر جیاوازە.
بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ڤیێتنام ٩٢,٥٤٧,٩٥٩ کەس بووە کە دەکاتە ١.٢٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠.٣ ساڵە. ھەروەھا ٣٣ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.

خواردنەوەی لە ڕادە بەدەری ئەلکھوول کارتێکردنێکی خراپی لە سەر ژیانی دەیان میلیۆن کەس لە دونیادا ھەیە. ھۆی ڕووخانی بنەرەتی ژیانی ھاوبەشی، کەم بوونەوەی ژیانی ئەو کەسانە بە ١٥ ساڵ، چوونە سەری خەرجی چارەسەری پزشکی و خەرجی گرانی بیمە، ھاتنە خواری بەرھەمی کار، چوونە سەری ڕادەی ڕووداوەکانی ھاتوچۆ و زیادبوونی نەخۆشییەکانی پەیوەندیدار لەگەڵ ئەلکھوول و ھەروەھا زۆربەی تاوان و دەستدرێژیکردن بۆ سەر منداڵ و ژنان، ئاکامی خواردنەوەی لە ڕادە بەدری ئەلکھوولە. بەکارھینانی ئەلکھوول لە ساڵانی ڕابردوودا نە تەنیا کەم نەبووە بەڵکو دەیان جار (بەتایبەتی لە وڵاتانی دواکوتوودا) چووەتە سەرێ، بۆ نموونە لە ١٥ ساڵی ڕابردوودا خواردنەوەی ئەلکھوول لە ھیند ٪١٧١ و لە ئیندۆنیزیا تا ٪٥٠٠ چووەتە سەرێ. ئەلکھوول ساڵانە دەبێتە ھۆی مردنی پتر لە ٢ ملێیۆ کەس لە دونیادا، کە نزیکەی لە ٪١٠ ـی تەواوی نەخۆشییەکان و ئازارەکان پەیوەندیان بە ئەلکھوولەوە ھەیە. تەنیا لە ئەمریکا ساڵانە ٢٠٠٠٠٠ کەس بەو نەخۆشیانە دەمرن کە ئەلکھوول زیانی لێداون. ٢٥٠٠٠ کەسیش ساڵانە لەبەر خواردنەوەی لە ڕادە بەدەری ئەلکھوول تووشی چەپبوون و ڕووداوی ھاتوچۆ دەبن. تەنھا لە ئەمریکا ساڵانە ٥٠٠٠٠ کەس بە ھۆی ڕووداوی ھاتوچۆوە گیانی خۆیان لەدەست دەدەن. پێویستە بوترێ خەرجی ساڵانەی ئەو کێشانەی بە ھۆی سەرخۆشییەوە ڕوو دەدەن لە وڵاتی ئەمریکا زیاتر لە ٣٠٠ بلیۆن دۆلارە

تاکو ئێستا بەتەواوی نەزانراوە ناوی شاری کفری لە چیەوە سەرچاوەی گرتووە و ئەو ناوەی بەباڵادا بڕاوە، وشە ی کفری لە عەرەبیدا گەلێک مانا دەبەخشێت وەک ( کفرـ کفرا ) داپۆشینی شتێک، (کفر ـ کفرانا) دژی ئیمان ھێنان بە خوا، ( کفر ) ئەرزیکی دوور لە خەڵکە، ‌( الکفر ) شەوەزەنگ، (کفر)لادێ. سەبارەت بە ناوی ( کفری) ھەندێک بیروبوجون ھە یە ١- لە ووشەی ( کفر)ی عەرەبیەوە ھاتووە کە بەکوردی مانای دار (گەز) دەبەخشێت، چونکە کاتی خۆی ئەم جۆرە دارانە لە ناوچەکەدا زۆر بوون، ٢- کفر بەمانای قیر یان بەردە خەڵوز دێت کە لەدێر زەمانەوە کانزاکانیان لەدەورو پشتی کفریی ئێستادا دۆزراوەتەوە. ٣-وە رایەک ھەیە کە ووشەی کفری لە( قار –قیر –کار)ی سۆمەریەوە وەرگیراوە، بەتێپەڕ بوونی کات لە سەردەمە جیاوازەکاندا ئاڵوگۆڕ بە سەر ئەو ووشەدا ھاتووە . لە دەقە بزماریە ئەکەدیەکان و پاشتر بابلیەکان و ئاشوریەکاندا پێی وتراوە ( کبرو ) لە ئارامیەکاندا بە( کبرا ) ھاتووە وە لە عبرانیەکاندا بە ( کوبیر ) یان کوفیر ھاتووە. لە سەردەمی(سوڵتان عبدالحمید) حوکمراِنیەتی عوسمانیشدا ناوی کفری گۆڕی بۆ ( ێلاحیە ). رایەک ھەیە سەبارەت بەناوی کفری کە دەگەڕیتەوە بۆ ووشەی ( کفر) کە ووشەیەکە لەزمانی تۆرانیەدا کە بەرامبەر بە ( تەروو)* لە زاروەی سۆرانی کوردیدا دێت. ئەوا ھەموو ئەو ناوو دەسنیشان کردنە مێژوویانەی لە ھەر سەردەمێکدا بەسەر ناوەکەیدا بڕاوە و تائێستاش ماوەتەوە لەگەڵ ئەوەشدا بۆخۆیان دەلالەت لەو یادەوەریانە دەکەن کەبەسەر شار و ناوچەکەدا ھاتوون وەک ناوە دێرینەکانی ( کیماش ، لاخیرۆ ، کیرۆ ، فرجیا ).

سەندیباد بەدوای کەسێک دادەگەڕێت تا چیرۆکێکی بۆ بخوێنێتەوە و توڕەیی دێوی بیابان کەم بکاتەوەو ئاگری دووەمیش دابمرکێتەوە ،چاوی بە پیرێکی تر دەکەوێت کە دوو سەگی لەلایە چیرۆکی ئەم دوو سەگەش دەبێتە ھۆی ئارام بونەوەی دێوەکەو کوژاندنەوەی دوکەڵی دووەم بۆ دوکەڵی سێ ھەمیش بە چیرۆکێکی خۆی ،خۆی ڕزگاردەکات .
بەشار ئەسەد، لە ٢٧ حوزەیرانی ٢٠٠٠ دا، کرا بە بەرپرس و ئاسایشی حیزبی بەعسی سوریا و لەتەموزی ھەمان ساڵدا، بۆ سەرۆکی سوریا، لەلایەن ھەمان حیزبەوە بەبەشداربوونی جەماوەرێکی زۆر، لەدیمەشق، ھەڵبژێردرا.

ھاویشتنی ئەلکترۆنی بارگاوی بەھۆی فۆتۆنێکەوە کە وزەکەی (١m ev) بێت لە ناوکەوە بەئایۆن بوونێکی تاک دادەنرێت، ئەلکترۆنەکان لە کاتی ھێواش بوونەوەیاندا دەیان ھەزار لە بەئایۆن بوون و وروژاندن بەرھەم دێنن، ئەو تێکچوونەی پەیدا دەبێت لەسەر ژمارە و جۆری دابەش بوونی فەزایی (distribution Spstial) ئەو بەئایۆن بوون و وروژاندنانە لە جیاتی بەئایۆن بوونی تاک کە لە فۆتۆنی گاماوە پەیدا دەبێت.تیشکی ئێکس جۆرێکی دیکەیە لە تیشکی کارۆموگناتیسی کە لە زۆر خەسڵەتیدا لە تیشکی گاما دەچێت، جیاوازی بنەڕەتی نێوانیان پەیوەندی بەپەیدابوونییانەوە ھەیە، کە تیشکی گاما لە ئەنجامی ئەو گۆڕانکارییانەوە پەیدا دەبێت کە بەسەر ناوکدا دێن، بەڵام تیشکی ئێکس کاتێک دەردەچێت کە گۆڕان بەسەر خولگەی ئەلکترۆنەکانی گەردیلەدا دێت.

دواتر و پاش تێپەڕاندنی دووساڵی تەمەنی لە كاركردندا لەگەڵ تۆرەكاندا وازی لەو كارە هێناوەو بۆماوەی دوو ساڵی تر ئیشی جۆراو جۆری كردوە بەسەربەخۆ و هەموو ئیشەكانی لە دوای ساڵی 1978 تا سەرەتای ساڵی هەشتا بریتی بوو لە دروستكردنی بەرنامە بۆ ئیشێكی تایبەت ، بە دیاریكراوەی دروستكردنی بەرنامەیەك بۆ بەگەرخستنی پرێنتەرە زیرەكەكان یەكێك بوو لە كارە سەرەكیەكانی .

لە نەخشەکەدا ئاوی ئەتڵەنتیکی تێدایە کە پێی وتراوە (زەریای تاریک)‌ کەس نەیتوانیوە ڕێی تێبچێت لەبەر فراوانییەکەی ، لەو گرنگتر و گەورەتر جەمسەری بەستەڵەکی باکووری تیایە ھەروەھا بەستەڵەکی باشوور لە نەخشەکەیدا داناوە زۆر بە وردی بە ٣٠٠ ساڵ پێش دۆزینەوەی !! بەڵام ئەوەی زۆر مایەی زیاتر سەرسوڕمانە لە نەخشەکەدا بەستەڵەکی باشوور ھیچ سەھۆڵبەندان نییە بەڵو وشکانییە ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە ئەم زانایە خۆی نەچۆتە ئەو شوێنە وە لە مێژوویەکی زۆر کۆندا مرۆڤ لەوێ ھەبوون وە ئەو شوێنەیان لەسەر نەخشە تۆمار کردووە نزیکەی ٦٠٠٠ بۆ ٤٠٠٠ ساڵ لە پێش لەدایک بوونی پێغەمبەر عیسا ھەربۆیە مێشک تەقەبولی ئەوە ناکات کە چۆن ئەم کارە کراوە ؟! مەگەر ئەو نەخشەیە بە تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو وەک بەکارھێنای فڕۆکە لەو زەمەنە دێرینە کێشرا بێت ! دووبارە ئەمەش قورسە مێشک تەقەبولی بکات !

چەند زنجیرە چیایەکی چەماوە کیشوەری ئاسیا لە گرێی چیاکان جیادەکەنەوەو بانەچەماوەییەکان چەماوەی نوێ دەکەنە نێوان خۆیانەوە، گرێی ئەرمینيا لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا وە زنجیرە چیای (بۆنتسی) لێ جیادەبێتەوە بەرەو ڕۆژئاوا درێژ دەبێتەوە بە درێژایی دەریای ڕەش لە باکووری تورکیا، وە زنجیرە چیاکانی (گورۆس) بە درێژایی کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست درێژ دەبنەوە لە باشووری تورکیا چیاکانی عێراق و شامی لێ جیا دەبنەوە.

یەکەم وەشانی ئەو بەرهەمە (درووستکرا بۆ بەرەو پێش بەر) کە بڵاۆ کرا لە ٣٠-ئادار-٢٠١٦ بۆ گەشەپێدەران لە وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا بە بڕی ٣ هەزار دۆلار ئەمریکی . هەروەها کۆمپانیاکانی سامسۆنگ و ئەیسووس پيشکەشێکیان کرد بۆ کۆمپانیای مایکرۆسۆفت تا مایکرۆسۆفت یارمەتیان بدا لە بابەتی درووستکردنی هەمە چاوێلکە بۆ ئەو دوو کۆمپانیایە لە سەر هەمان بیرۆکە وە کەلوپەلی هۆڵۆلێنس .

تۆڕی ئاسمانی مەجد یەکە لە تۆڕە ئاسمانییەکانی سعودیەیە، پەیوەستە بە شەریعەتی ئیسلامەوە، لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢ی زاینی - ١ی ڕەمەزانی ١٤٢٣ی کۆچی دەستی بە پەخشکرد. کەناڵەکانی مەجدی ئاسمانی و مەجدی قورئان و مەجدی فەرموودەی پێغەمبەر کراوەن. بەڵام ئەوانی تر دەبێت بەشداری بکەیت و پارە بدەیت. کەناڵە داخراوەکانی مەجد تەنھا لەسەر ئامێری تایبەتی مەجد ((ھیوماکس)) دەکرێتەوە.
دوای مردنی پێشەوای جنۆکەی شین (ژنە سێبەر چێڵەکە) جادووی سەر دایک و باوکی یاسەمینە نامینێن و دەگەڕێنەوە سەر شێوەی ئاسایی خۆیان، کەلەبنەڕەتدا شا و شاژنی شانشینێکن وە یاسەمینەش دەبێتەوە شازادەیان

زانایەکی مسوڵمانی کوردە و شارەزا بووە لە جیۆگرافیا و ئەندازیاری نەخشەکێشی بەتایبەتی زۆر شارەزا و تێگەیشتوو بووە لە نەخشە دێرینەکاندا ھۆکاری ناسرانی بە (پیری ڕەئیس) ئەوەیە وشەی (پیری) بۆ ئەو شوێنە دەگەڕێتەوە کە لێی لەدایک بووە کەواتە ئەم زانایە خەڵکی ناوچەی پیران لە کوردستانی باکوور ئەو شوێنەی کە {شێخ سەعیدی پیران}ی پێ ناسراوە نووسەر (ماکوان کەریم) دەڵێ : لە تورکیا تورکەکان بردیانم بۆ سەر گۆڕی ئەم زانایە پێیان وتم ئەمە زانایەکی گەورەی کوردە و ئەدمیراڵ بووە لە سووپای گەلە کەشتی عوسمانییەکان و نەخشەی ھەموو زەوی کێشاوە ! ھەروەھا وشەی (ڕەئیس) دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی سەرۆک بووە لە سوپای گەلە کەشتی عوسمانییەکان و سەرکردایەتی زۆربەی شەڕەکانی کردووە دژ بە ھێرشی پرتوگالییەکان بۆسەر خاکی مسوڵمانان ئەم زانایە لەگەڵ گەلە کەشتی عوسمانییەکاندا زۆر شوێنی جیھان گەڕاوە تا زانیاری لەسەر جوگرافیای زەوی کۆ بکاتەوە لەگەڵ ھەموو ئەو نەخشە کۆنانەی ھەبوون و دەستی کەوتووە تا بیانکاتە نەخشەیەکی تەواو ھەربۆیە سووپای دەریایی عوسمانی ڕێیان پێدابوو سوود لە کتێبخانەی (قوسطەنطەنییە) وەربگرێت وەک سەرچاوەیەک بۆ کارەکەی لە کۆشکی (تۆپکای) لە شاری (ئەستەنبوڵ) لە ساڵی ١٩٢٩ نەخشەکانی ئەم زانایە دۆزرا‌یەوە لەگەڵ کتێبەکەیدا بە ناوی (الکتاب البحریة) کە باسی وردەکاری نەخشەکەی تێدایە وەک وردەکاری سەبارەت بە دەریای ناوەڕاست و دەریای سوور و دەریای ڕەش و زەریای ئەتڵەنتیک و قاڕەکان و کەنداوەکان ڕووبارەکان و کەش و ھەوا و بەرز و نزمی ڕووی زەوی و زنجیرە شاخەکان ... ھتد ئەم زانایە توانیوییەتی ھەموو نەخشەی جیھان زۆر بە وردی لەسەر پێستی ئاسک بکێشێت بەسوود بینین لە توانای خۆی و نەخشە دێرینەکان کە دەستی کەوتوون کە شارەزاییەکی زۆری پێویستە تێگەیشتن لەو نەخشانە کە ھەندێکیان ھی (ئەلیکسەندەری گەورە) و زۆر پێش ئەویشە وەک لە کتێبەکەیدا ئاماژەی پێداوە

ئەو تابڵۆیەی کە لە «بیرم مەکە»دا لە ژنی دەکێشێ، بە ڕاستی جوان و نایابە، ھەروەھا لە «پەری شێعر» و «لە شەنگەبێری» و زۆر شێعری‌تردا ھێمن مامۆستایی خۆی لە ھۆنراوەدانان بۆ ژندا دەسەلمێنێ. بەڵام ژن، بۆ ھێمن تەنیا سەرچاوەی ئیلھام نییە. ھێمن بۆ ڕزگاری ژنی کوردی خەبات دەکا. لە «یادگاری شیرن»دا دەڵێ:

و لە رۆمانیا زاراوەی "پەیوەندی" بەربڵاوە بۆ ناونانی خزمگەریەتی کە رێگە بە مرۆڤدەدات کارێک بەدەستبھێنێت بە ھۆیەوە. ھەرچی وشەی (Nepot) ە لە زمانی رۆمانیدا مانای کوڕی برا یان کوڕی خوشک دەگەیەنێت. و لەماوەی فەرمانڕەوایی کۆمۆنیستی خزمگەریەتی تاکە رێگە بوو بۆ بەدەستھێنانی کارێکی باش بە مووچەیەکی سەرنجراکێش.

مارساسکالا (بە ماڵتی: Marsaskala) شارێکی ناوچەی ماڵتای باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی ماڵتایە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ١٩٩٥دا ٤٫٧٧٠ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا گەییشتووەتە بە ٩٫٢٩٨ کەس.

ئیبن خەلدون ناوی تەواوی ئەبو زەید عەبدولڕەحمان کوڕی محەمەد کوڕی خەلدونی حەزرەمییە (بە عەرەبی: أبو زید عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمی). یەکێکە لە زانا ھەمەلایەنەکانی باکووری ئەفەریقا.

زەوی لە دەور خۆر و مانگ لە دەور زەوی، لە سەر خولگەی ھێلکەیی ھەڵدەسووڕێن. نیوتیرەی خولگەی ھەڵسووڕانی زەوی بە دەور خۆر( ١٥٠ ملوێن کم) چوارسەد ھێندەی نیوتیرەی ھەڵسووڕانی مانگ بە دەور خۆرە. خودی خۆریش ٤٠٠ ئەوەندەی مانگە. ئەم دۆخە بۆتە ھۆی ھاوئەندازە دیار بوونی خۆر و مانگ لە سەر گۆی زەوی.
لە شیعری عەرەبیدا ئەم جۆرە شیعره لە پەنجاکانی سەدەی بیستەمدا بە تەواوی شێوەی گرت، دیارترینی ئەو شاعیرانەی کۆتەکانی شیعری کلاسیکیان شکاند و شیعری ئازادیان داهێنا بریتین لە نازک مەلائیکە، بەدر شاکر سەییاب، بڵند حەیدەری، سەلاح عەبدولسەبور، عەبدلموعتی ئەلحیجازی، ئەدۆنیس، یوسف ئەلخال و عەبدولوەهاب بەییاتی. بەر لە شیعری ئازاد، لە شیعری عەرەبیدا هەندێ فۆرمی دیکەی شیعری هەبوون کە ڕێگەخۆشکەر بوون بۆ دەرکەوتنی شیعری ئازاد، لەوانە (الشعر المرسل) ئەم جۆرە شێعرە خۆی لە سەروا ڕزگار کردبوو بەڵام پابەند بوو بە تاکە بەحرێک، هەر دوو شاعیر جەمیل سدقی ئەلزەهاوی و زەکی ئەحمەد ئەبوشادی لەم شیعرەیان دەنووسی، ئەمانە پێیان وابوو سەروا ڕێگرێکی گەورەیە لەبەردەم ئازادی خەیاڵی شاعیر و گوزارشتکردن لە توانا زەینییەکانی، بۆیە لابردنی سەروا بوار بۆ داهێنانێکی زیاتر دەکاتەوە. شیعری مورسەل ڕێخۆشکەر بوو بۆ دەرکەوتنی شیعری ئازاد، شیعری ئازادیش ڕێخۆشکەر بوو بۆ سەرهەڵدانی پەخشانە شیعر.

دەسەڵاتی شارەزوور، لە سەدەی ١١ تاوەکوو سەدەی ١٦، بە دەستی میرنشینی ئەردەڵانەوە بووە. شوێنەوارەکانی ئەو سەردەمە لە «یاسین تەپە»دا بە جێ ماوە.

روانگەکاری باشوری ئەورووپا (بە ئینگلیزی : European Southern Observatory ESO) ئەو ناوە ناوێکی زیندووی گەرانی بۆشایی ١٤ وڵاتی ئەورووپایە لە ساڵی ١٩٦٢ بە ئامانجی زانیاری و ئاشکراکردنی زانیاری دەربارەی گەردوون دایانمەزراند، ئەو روانگەیەش دەکەوێتە وڵاتی چیلی ، ئەو روانگەیە بەنێوبانگە بە ژمارەیەک تەلیسکۆبی گەورە وە پێکدێت لە ٤ تەلیسکۆبی گەورە بە پانتای ٨ مەتر جێگیرکراینە

پێڕەوی زانستی بناخەی زانستی نوێیە و ھەندێک کەسان - بەتایبەت فەیلەسوووفانی زانست و زانستیاران - تۆژینەوەگەلێک کە پێشتر بۆ سروشت کراوە بە پێش-زانستی ناودەبەن.

ڕەوا ڕۆکستار (بە ئینگلیزی: Rawa Rockstar)، (ناوی تەواو: ڕەوا غەفوور) و لەشاری سلێمانی لە دایکبووە.ڕەوا سەرەتای کارەکانی لەساڵی ٢٠١٣ دەستپێکردووە و وەک یەکەم هونەرمەندی ڕۆکی کوردی کاردەکات.کارەکانی ڕەوا لەچوارچێوەی میوزیکی کلاسیکیەکانی ئەمەریکان ، و تاکو ئێستا هەڵساوە بە بڵاوکردنەوەی چەندین گۆرانی سینگڵ و گوتنەوەی گۆرانی هونەرمەندە مەزنەکانی وەک فڕانک سیناترا،جۆنی کاش و ئێلڤیس پرێسلی.لەساڵی ٢٠١٦ ڕەوا بەشداربوو لەکۆنستێرێکی خێرخوازی نەخۆشخانەی هیوا کەوا داهاتی کۆنسێرتەکەش پێشکەش کرا بە توشبووانی شێرپەنجە.

نەخۆشی گورچیلەی درێژخایەن دیاری دەکرێت بە نزیکی بە پێوانی ڕێژەی پاڵاوتنی گورچیلۆکە کە ئەویش بۆ ٥ قۆناغ پۆلێن دەکرێت. ڕێژەی پاڵاوتنی گورچیلۆکەش جیاوازە بە پێی تەمەن، ڕەگەز، قەبارەی لەش.

ئیستوود لە سان فڕانسیسکۆ،کالیفۆڕنیا لەدایکبووە ، ئیستوود بە ڕەگەز ئێرلەندیە،هەروەها کاتێ لەدایکبووە بە سامسۆن بانگ کراوە وەک ئاماژەیەک بۆ کێشی کاتی لەدایکبوونی کە ١١ پاوەند بوو.

یەکەم تێزی لەسەر عەشیرەتێکی کۆچەری کوردی بە ناوی "عەلیکان" پێشکەش بە زانکۆی ئەنقەرە ئەکات کە دوای چەندین ساڵ لە زیندانی لەلایەن زانکۆی بۆغازئیچی ئەستەنبوڵەوە لە ساڵی ۲٠۱۳دا دکتۆرای فەخری لەسەر وەر ئەگرێت.

ساڵەکانی ١٣٤٧-١٣٤٦ کە ڕاپەڕینی چەکداری لە کوردستانی ئێران بەرپا دەبێ، ھێمن خۆی تێیدا بەشدار نیە، بەڵام لەگەڵ ئەو ڕاپەڕینە دەژی. ھیوای بە خەباتی گەل زۆرە، باوەڕی بەھێزترە. بۆ شەھیدانی ئەو ڕاپەڕینە دەگری، بەڵام شێعرەکانی پڕە لە ھیوا و ئاوات بۆ سەرکەوتن و نیشتمانپەروەران و تێکۆشان ھان دەدا. ھێمن بیەوێ و نەیەوێ، دیسان و ئەو جارە بۆ ھەمیشە لە ناو مەیدانی خەباتدایە: بۆ‌شەھیدێکی کە گەوزیوە لە نێو خوێن دەگریم بۆ ھەڤاڵێکی کە چوو بێ سەروبێ‌شوێن دەگریم تا بە دەستی پەری ئازادی لە سەر گۆڕی شەھید گوڵە شللێرە لە گشت لایەکی نەڕوێن دەگریم
یوسف بن ئیسماعیل بن ئیلیاس بن ئەحمەد، ئەبولموحاسن، نەسیڕەددین خۆیی شافعی بەغدادی ناسراو بە ئیبن کوتوبی، لە خۆی لەدایک بووە، لە بەغداد نیشتەجێ بووە، لە پاشماوەکانی: (مالا يسع الطبيب جهله) کە بە (جامع البغدادي)یش ناسراوە.

لە ئاژەڵانی ھێلکەزێ دا (واتە ھەموو پەلەوەرەکان، زۆربەی ماسییەکان، دووژینیەکان ((amphibia و خشۆکەکان) ھەندێک لایەی پارێزەر بە دەوری ھێلکۆکە دروست دەبێت وە پاشان لە ڕێگەی لوولەی ھێلکەوە دەچێتە دەرۆی جەستە. ئەم ھێلکۆکە (ھێلکە) یان لە نێو جەستەی گیانەوەری مێ دا بە سپێرمی نێر بەبەر دەکرێت (بەو شێوەی کە لە پەلەوەر ڕوو ئەدات) یان لە دەرۆی جەستەی گیانەوەری مێ دا بە سپێرمی نێر بەبەر دەکرێت (وەکوو ئەوەی کە لە زۆرێک لە ماسیەکان دا دەبینرێت). دوای بەبەربوون، ئاوڵەمەیەک دروست دەبێت، کە لە خۆراکی نێو ھێلکۆکەکە یان ھێلکەکە دەخوات. پاشان لە ھێلکە دێتە دەرەوە، کە ئەمەش لە دەرۆی جەستەی دایک ڕوو ئەدات. بۆ زانیاری زیاتر دەربارەی ھێلکەکانی ئاژەڵە ھێلکەزێکان وتاری ھێلکە (بیۆلۆژی) بخوێنەوە.

ئۆدنڤیل (بە ئینگلیزی: Odenville) شارۆچکەیەکە لە کەرتی سەینت کلێر، ویلایەتی ئەلاباما، لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٠دا ٣٬٥٨٥ کەس بووە. ڕووبەری ٣٥٫٣ کیلۆمەتری دووجایە و چڕیی دانیشتووانی ١٠١٫٥٦ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە.

کاتێک کە رابیعە لە تەمەنی دە ساڵاندا بووە باوکی وەفاتی کردوە بۆیە ھەژاری و بێ نازی رووی لە بنەماڵەکەی رابیعە کردوە، بۆیە رابیعە و خوشکەکانی لە ژیانێکی پر لە ناحۆشی و تەنگ و چەڵەمەدا ژیاون، باوکی رابیعە لەدوای وەفاتی تەنھا "بەلەم"ێکی لەدوای خۆی بەجێھێشتبوو کە تاکە سەرچاوەی داھاتی ئەو خێزانە بووە بۆیە رابیعەی کچی ناچار بووە لە دوای باوکی بەردەوامی بەو کارە بدات و نان و بژێوی بۆ خوشکەکانی پەیدا بکات، ئەو گێرانەوەیە لەلایەن مێژوونوسی گەورەی سۆفی [[عەتتار]] ەوە دەگێردرێنەوە لە کتێبی (تەزکیرەتولئەولیا) دا.

٤- بە کیشوەری ئاسیا دەڵێن کیشوەری پێچەوانەکان لە ڕووی بارودۆخی سروشتی و ئادەمی یەوە. بەرزترین لوتکە چیای جیھان لەسەر زنجیرە چیاکانی ھیمالایەیە کە لوتکەی (ئەڤەرێست)ە وە تەخترین ناوچەی کیشوەرەکەش وەک چاڵاییەکانی ئوردن. لە بارەی ئاووھەواشەوە ساردترین ناوچەکانی جیھان کەوتۆتە باکووری کیشوەرەکە لەگەڵ دەرکەوتنی ناوچەیەکی گەرم و باراناوی بە درێژایی چوار وەرزی ساڵ وەکو ناوچەکانی ھێڵی یەکسانی، ھەروەھا لە ڕووی ڕووەکی سروشتیەوە لە دارستانە چڕوپڕەکان بۆ ناوچەی وشک و بێ ڕووەک.

لە ئابووردا، بەرخۆر (بەر "بەرھەم، داھاتی زەوی" + خۆر "ڕەگی ئێستای چاوگی خواردن، ئەوەی کە ئەخوا") دوایین بەکاربەری بەرھەمە. دوایین بەو مانایە کە بەرخۆر بەرھەمی بۆ ئەوە ناوێ کە شتی تری لێ ساز کا و بیفرۆشێتەوە، بەڵکوو بۆ کاری تایبەتیی خۆی کەڵکی لێ وەرئەگرێ.

ئایفۆن ٤ئێس یەکێکە لە زنجیرە مۆبایلە ھۆشمەندەکانی کۆمپانیای ئەپڵ کە پێنجەمین ئامێری بەرھەم ھاتووی زنجیرەی مۆبایلە ھۆشمەندی ئایفۆن کە گۆڕانکاریەکی زۆری تیاکرا لەلایەن ئەپڵ ەوە لە ڕووی شێوەوە ئایفۆن ٤ئێس لە ئایفۆن ٤ دەچێت ، ئایفۆن ٤ئێس لە ١٤ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠١١ لەبازاڕەکانی ئەمریکا بڵاوکرایەوە لە کۆگاکانی ئەپڵ لە ووڵاتەکە ئینجا دوایی پەلی بۆ ووڵاتانی ئوستڕالیا چین و ژاپۆن و کۆریا و ووڵاتانی ئەورووپا ھاوێشت

لەبنەڕەتدا چیرۆکێکی جیاوازی ھەیە بەناوی (عەلی بابا و چل دزەکە) بەڵام لکێندرایە بەچیرۆکەکەی سەندیباد بەھەندێک گوڕانکاری، کە تیایدا عەلی بابا یەکێکە لەدزەکان پاشان لێیان ھەڵدەگەڕێتەوە و دێتە پاڵ سەندیباد ،عەلی بابا گەنجێکی سەرکێش و سەرە ڕۆیە و بەجوانی دەتوانێ پەت بەکاربێنێ.
ئەو تووڕەیی و ڕەشی چارەنووسی شاعیر لە شێعرەکانی تریشیدا ھەر بەرچاو دەکەوێ و ھەتا ساڵی ١٣٤٠ (١٩٥٩) ھەر بەردەوامە. لە «گلێنەی شاعیر»دا دەڵێ: ئەگەر خەرمانی عومرم ئێستەکانێ پاکی با بیبا بە مەرگی تۆ مچوڕکیشم بە دڵدا نایە با بیبا ھەموو عومری ئەبەد تێیدا نیە خۆشی دەمێک مەستی خدر ئاوی حەیاتی بۆ چبوو؟ فێری شەرابی با

لەو ساڵەدا هایدگەر خوێندنی ئامادەیی تەواو کرد و بڕوانامەی بەکەلۆریایی بە دەست هێنا. لە ساڵی ١٩٠٧ز بە ڕاڤەکردنێک بۆ خوێندنەوەی لێکۆڵینەوەکەی ( فرانز برانتینو ) ( دەربارەی فرە چەمکی بۆ کائین لای ئەرستۆ تالیس ) دەستی پێکرد. ئەم خوێندنەوەیە سەرەتای پرسیارگەلێک بوو دەربارەی چەمکی بوون کە بە درێژای ژیانی ، هایدگەر توشی پچڕان نەبوو .

چوارەم, ناردی بۆ لای ھەموو ئەمەویەکان لە ھەموو جێگەیەک وپێی ڕاگەیاندن کە ئەچێتە ئەندەلوسەوە ودەوڵەتی ئەمەوی دائەمەزرێنێت, بەم شێوەیە ھەموو ئەمەویەکانی شام وناوچەکانی تر دوای کەوتن.

زمانی ھێمن زمانی کوردی پەتی و جوانە. نە پڕە لە وشەی بێگانە و نە وشەی دەستکردی تێدایە. زمانەکەی زمانی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانە. بەڵام ھێمن کە خۆی خەڵکی موکریانە، تەعەسوبی بەکار نەھێناوە، بە زاراوەی موکریانی شێعر ناڵێ. بە تایبەتی لەم چەند ساڵەی دواییدا زمانی ھێمن نموونەی بەرزی زمانی ئەدەبی کوردییە و بێگومان لە پێکھێنانی زمانی پەسندکراو (ستاندارد) ی کوردیدا تەئسیری ھەبووە. زمانی ھێمن سادە و پەتی و ڕەوانە، ھەم ئەدیب و نووسەری کورد پێی خۆشە و ھەم نەخوێندەواری کورد لێی حاڵی دەبێ:

خڕۆکەی سوور (بە ئینگلیزی: Red blood cell) . ئە‌م جۆرە‌ خانەیە‌ لە‌ نێو خوێندایە‌ لە‌ بڕبڕە‌دارە‌کان، فرمانی سە‌رە‌کی گواستنە‌وە‌ی ئۆکسجین(o2) لە‌ سیە‌کانە‌وە‌ بۆ شانە‌کانی لە‌ش. خڕۆکە‌ سوورە‌کان وە‌کو سکە‌ وایە‌ لە‌ ھە‌ردوودیوە‌ چوونە‌تە‌ناوە‌ ،ناوکیان نیە‌،لە‌باری ئاسایە‌ قةبارةیان (٧٫٥)مایکرۆنە‌.ئە‌گە‌ر قە‌بارە‌ی لە‌(٦)مایکرون بچووکتربێت ئە‌واپێ دە‌ڵێن microcyte ئە‌گە‌ر گە‌ورە‌تر بوون لە‌ ۹ مایکرۆن ئە‌وا پێ یان دە‌ڵێن macrocyte .ئە‌گە‌ر خرۆکە‌ سوورە‌کان بە‌ئە‌ندازە‌ی جیاواز لە‌ خوێندا بوون ئە‌وا پێ یان دە‌ڵێن (Anisicytosis) وە‌ ئە‌گە‌ر بە‌شێوە‌ی جیاواز لە‌ خوێندا ھە‌بوون ئە‌وا پێیان دە‌ڵێن (Poikilocytosis) کە‌لە‌کاتی نە‌خۆشیدا دە‌بینرێت.ژمارە‌ی خرۆکە‌سوورە‌کان لە‌خوێندا لە‌باری ئاسایدا لە‌ خوێنی ئافرە‌تدا٣،٤ تا ٥،٥ ملێونە‌ لە‌ پیاودا ٤،١ تا ٦ ملێونە‌لە‌ھە‌ر میکرولیترێکدا. سیتۆپلاسمی خڕۆکە‌ سورە‌کان ئسفە‌نجیە‌و بە‌پە‌ردە‌ی پلاسما دە‌ورە‌دراوە‌ ۆێگە‌ ئە‌دات کە‌ خانە‌کە‌ شێوە‌ی خۆی بگۆری لە‌شوێنە‌ باریککە‌کان تە‌سکە‌کاندا بچێتە‌ ژوورە‌وە‌.لە‌ناو سایتۆپلاسمی دا ھیمۆگڵۆبین ھە‌یە‌ کە‌لە‌ پرۆتین و ئاسن پێک ھاتووە‌. خرۆکە‌ سوورە‌کان بە‌ ھۆی ھیمۆگڵۆبینە‌وە‌ لە‌وشوێنە‌ی کە‌ ئۆکسجین زۆرە‌ ئاسنە‌کە‌ی لە‌گە‌ڵ ئۆکسجین یە‌ک دە‌گرێت ئۆکسی ھیمۆگڵبین پیک دە‌ھینن لە‌ شوێنێک کە‌ ئۆکسجین کە‌م بێت لیک ھە‌ڵدە‌وە‌شێ و ئۆکسجین ئازاد دە‌کات. ئە‌م سیفە‌تی ھیمۆگلوبین لە‌ گواستنە‌وە‌ ئۆکسجین لە‌ سیە‌کانە‌وە‌ بۆ شانە‌کان زۆر سوود مە‌ندە‌. تە‌مە‌نی ھە‌ر خڕۆکە‌یە‌کی سوور نزیکە‌ی چوار مانگە‌ .
لە دوای ڕووداوی ٣١ی مارت لەلایەن حکومەتی ئەو کاتەی تورکیاوە گیرا و فەرمانی بەسەردا درا، بەڵام پاشان کە زانرا بێ تاوانە ئازاد کرا. لەسەر داوای مستەفا کەمال پاشا هات بۆ ئەنقەرە و چاوی پێکەوت و ماوەیەک لەوێ مایەوە. پاشان چوو بۆ شاری وان . لە پاش ماوەیەک دوورخرایەوە بۆ بارلا ، وە پاشانیش بەهۆی نووسینی چەند کتێبێکەوە دوورخرایەوە بۆ بوردور ، ئیسپارتا ، کاستامۆنو لە پاشانیش بۆ ئەمیرداغ. وە بەهۆی کتێبەکانیەوە فەرمانی بەسەردا درا و لەو سەردەمانەدا بە چەندەها مانگ لە بەندیخانەکانی ئێسکی شەهر، دەنیزلی، ئافیۆن گیراو وە پاشانیش خۆیی و کتێبەکانیشی خاوێن و بێ تاوان دەرچوون.

دڵی ئازا (بە ئینگلیزی: Braveheart)، دەرچووی ساڵی ١٩٩٥ـە، لەدەرهێنانی مێل گیبسۆنـە، مێڵ گیبسۆن ڕۆڵی ویلیام واڵاس ئەبینێ، شۆڕشگێڕێکی سەدەی ١٣ـیەمی سکۆتلاندایە کە ڕابەرایەتی بۆ یەکەم جەنگی سەربەخۆیی سکۆتلاندا ئەکات لە دژی پاشا ئێدواردی یەکەمی ئینگلتەرا. ئەم فیلە پاڵێورا بۆ خەڵاتی ئۆسکار لە ٦٨مینخەڵاتی ئۆسکار، ٥ جار خەڵاتی ئۆسکارـی بردۆتەوە.

سێڤدیناڤا (Sêvdînava، بە فارسی: سودین‌آباد) دێیەکە لە ناوچەی سیلوانای شارستانی ورمێ. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ٤٢ کەس لە ١٠ بنەماڵەدا بووە.

کاترین دێ مێدیچی یان کاترینی مێدیچی (بە ئیتالیایی: Caterina de' Medici) (١٥١٩-١٥٨٩) ژنێکی تانوپۆ ئاوریشمینی ئیتالیایی بوو لە بنەماڵەی مێدیچیی ئیتالیا کە لە ماوەی ساڵانی ١٥٤٧ تا ١٥٥٩دا شاژنی فەڕەنسا بوو. ئەو ژنی ھێنڕیی دووھەمی فەڕەنسا بوو و لە دوای مردنی مێردەکەی وەکوو شاژنی دایک ڕۆڵێکی زۆر گرنگی لە سیاسەتی فەڕەنسادا هەبوو. ئەو یەکێ لە ئەو کەسانەی بوو کە کوشتارەکەی سەنت بارسۆلۆمووی دروست کرد و ژمارەیەکی زۆر لە پرۆتێستانتەکانی فەڕەنسای بە کوشتدا دا.

ھەرسێ دامەزرێنەری کۆمپاک، بەڕێوبەری کۆمپانیای بەرھەمھێنی نیمچەگەیەنەری Texas Instruments بوون و، یەکی بە بڕی ھەزار دۆلار سەرمایە،‌ بەشداری بنیاتنانی کۆمپاکیان کرد. سەرمایەی دەستپێک لەلایەن دوو ھاوەڵ Ben بێن و سەڤین رۆسن Sevin Rosen ـەوە پێشکەش کرا.

وشەی شەیس (شیث) سُریانی و بە مانای بەخشین یا ھەدیەیە؛ لەبەروەی خوا دوای کووژرانی ھابیل، شەیسی لە ١٣٠ ساڵەیی تەمەنیا پێ بەخشی، ھەندێ لە فەیلەسۆفەکان شەیس بە ھەمان آغاثاذیمونی یۆنانی دا دەنێن. دەڵێن شەیس یێکەم کەسە کە دوای باوکە ئادەم ھەستابێ بە فێرکاری و ئامۆژگاری حیکمەت و پێویستیەکانی ئایین، و پەنجا نووسراو یان بە گێڕانەوەیەکی تر بیست و نۆ بابەتی لەبارەی حیکمەتی خواوەندیەوە بەسەردا ھاتۆتە خوار. ئەڵێن گۆڕی ئەو لە شاری قەدری جان لە پارێزگای ئیسفەھانی وڵاتی ئێرانە. ھەڵبەت گۆڕێک ھەیە لە گوندی شەیس لە شاری بعلبەکی وڵاتی لوبنان وشوێنی زیارەتی شێعەکانە. ئەو گۆڕە زۆر درێژە. ھەندێ مێژوو ناس باڵای بەرزی و ھەندێکیش دیار نەبوونی شوێنی ناشتنی دەکەنە ھۆی دڕێژ بوونی گۆڕەکەی.

فێردیناند یووستی (بە ئاڵمانی: Ferdinand Justi، ١٨٣٧-١٩٠٧) زمانناس و ڕۆژھەڵاتناسی ئاڵمانی بوو. یووستی لەسەر زمانی کوردی کتێبی «ڕێزمانی کوردی» (Kurdische Grammatik) و «فەرھەنگی کوردی-فەڕەنسی» (Dictionnaire kurde-francaise) نووسیوە.

مسوڵمانان بە ٥٠٠ ساڵ پێش ئەوەی کریستۆڤەر کۆڵۆمبۆسی دز و چەتە ڕێگەی لێ ون بێت و بەڕێکەوت ڕێی بکەوێتە قاڕەی ئەمەریکا کە خۆی لە ئەسڵدا گەشتەکەی کۆڵۆمبۆس بۆ ئاسیا بوو .. مسوڵمانان چوو بوونە ھەردوو قاڕەی ئەمەریکا بۆ نموونە زانا (أبو ریحان البارونی) ئۆزبەکستانی باسی بوونی قاڕەی ئەمەریکای کردووە لە نێوان ئاسیا و ئەوروپا کە زەریا لێی دابڕاندووین وە دواتر مسوڵمانان گەیشتوونەتە ئەو قاڕە نوێیە کە ناسراوە بە جیھانی نوێ