Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Huák-dìng sīng-puáng giék-sók lāu. Mò̤ nè̤ng nêng chók Pŏ̤-să̤-ā gâe̤ng Nà̤-lé-să. Ôi lāu gāng-siâ cī ciáh "huák-lŭk báuk-sê̤ṳ", Bă-să-nà̤-ó̤ giók-é sáe̤ng ĭ siŏh iông lā̤-ŭk có̤ gé-niêng. Pŏ̤-să̤-ā ngâing dĭh Bă-să-nà̤-ó̤ gì chiū-cī, Bă-să-nà̤-ó̤ sĭk-câi mò̤ bâing-huák, cêu dák-éng lāu. Ciā chiū-cī sê Bă-să-nà̤-ó̤ gâe̤ng Pŏ̤-să̤-ā gì diâng-cìng-ŭk, Bă-să-nà̤-ó̤ báik-cèng có-chói gōng, gáu sī dŭ mò̤ táung lâi ciā chiū-cī. Dīng Bă-să-nà̤-ó̤ gâe̤ng Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ diōng gáu Pŏ̤-să̤-ā gì chió, ciáh báik-diòng cĭng-sióng. Cī buô cáuk-pīng ī huăng-lŏk gì ké-hŭng sák-muōi.

Gēng Cĭng-dṳ̆ng sê dâ̤ 2 dâi Cêng-nàng-uòng Gēng Gié-mâiu gì giāng, 1649 nièng ĭ nòng-bâ sī lō̤ ī-hâiu hŭng uòng. 1673 nièng, găk Hók-ciŭ kī-bĭng huāng-káung Muāng-chĭng. Dài-uăng Dŭng-nìng-guók gì Dâng Gĭng iâ puái bĭng lì Hók-gióng ciĕ-uông, bók-guó ĭ gâe̤ng Dâng Gĭng có̤ siŏng-ciăng kó̤, Dâng Gĭng puái bĭng ciŏng Ciòng-ciŭ gâe̤ng Ciŏng-ciŭ ciéng kó̤. Muāng-chĭng gì bĭng téng Ciék-gŏng páh gáu Hók-gióng, ĭ mò̤-niĕ-ài dàu-hòng, ké̤ṳk Muāng-chĭng niăh kó̤ Báe̤k-gĭng. 1681 nièng, Kŏng-hĭ bìng-dêng Săng-huăng cĭ lâung ī-hâiu, ciŏng ĭ lìng-dì tài sī, gó̤-lòng chió nè̤ng dŭ ké̤ṳk Muāng-chĭng tài ták.

Ciá (漈), iâ hô̤ lō̤ ciá-tàu (漈頭) hĕ̤k-chiā bŭk-buó (瀑布), sê ò̤ hĕ̤k-ciā kă̤ gĭng-guó ò̤-sùng duâng-méng gì sèng-âu dĭk-dĭk-sék téng gà̤-dēng dâung giâ lì gì cūi-làu. Mìng-dĕ̤ng dê-kṳ̆ ô cêng sâ̤ sāi ciá có̤ miàng-cê gì dê-miàng, chiông Īng-tái gì Băh-ciá-gău (百漈沟), Bìng-nàng gì Ciá-tàu-chŏng (漈頭村), Ciŭ-nìng gì Gāu-lṳ̀ng-ciá (九龍漈) gâe̤ng Gèng-ciá-tàu (高漈頭), dēng-dēng.

«È̤ng-làu-máe̤ng»(紅樓夢) sê Dṳ̆ng-guók Muāng-chĭng sèng-âu gì siŏh buô Ciŏng-huòi-tā̤ (章回體) siēu-siók(小說). Cī bô cṳ̆ bô hô̤ lā̤ «Siŏh-tàu-gé»(石頭記), gó̤-lòng buô cṳ̆ ô 120 huòi, cáuk-ciā(作者) gì miàng-cê hô̤ lā̤ Cò̤ Siók-kè̤ṳng(曹雪芹), dáng-sê hiêng-câi iā sâ̤ ciŏng-gă(專家) huái-ngì(懷疑) có̤i-muōi 40 huòi gì cáuk-ciā ng-sê ĭ.

遘2012年為止，元素週期表包含其118萆經過証實其化學元素，臺中有114萆受遘國際純粹與應用化學聯合會（IUPAC）承認固加起名。臺中98萆元素存在敆自然𡅏：84萆是原生核素，另外有14萆元素囇出現敆原生元素其衰變鏈裡。趁鎄遘鎶其所有元素即然伓是敆宇宙𡅏自然產生，但是因為經過人工合成，現在已經全部乞IUPAC承認。趁Uut遘Uuo其元素敆實驗室中乞合成，現在根據其原子序系統性其起名。所有鎄（原子序99）以後其元素都未經過敆宏觀尺度下底其觀察。遘2012年為止，人類固𡅏未成功合成原子序118以後其任何蜀萆元素。

Séng séng-chuăng: Diŏh séng séng-chuăng sê ôi gé-niêng Ciō gì bê déng sêu sī, cà̤ liāng Ciō gì nṳ̆k, Ciō gì háik, gâe̤ng Ciō lièng-hăk, ciáh â̤ dáik īng-sĕng, găh sié-gái muak nih â̤ hó uăk gì lā̤-ngì. Séng-chuăng diŏh sèu-sèu có̤, diŏh sāi siŏh léng muôi gĭng huák háiu gì biāng gâe̤ng buò-dò̤-ciū lì có̤.
1989 nièng gì Lĕ̤k-sé Sê̤ṳ-giông (六四事件) gāng chĭng Lĕ̤k-sé, bô chĭng Báik-gāu Mìng-ông (八九民運), Báik-gāu Hŏk-ông (八九學運), Lĕ̤k-sé Hŭng-pŏ̤ (六四風波), Lĕ̤k-sé Tiĕng-ăng-muòng Sê̤ṳ-giông (六四天安門事件), sê 1989 nièng 4 nguŏk 15 hô̤ gáu 1989 nièng 6 nguŏk 4 hô̤ huák-sĕng diŏh Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók guók-nô̤i gì, iù gĕ̤ng-ìng, hŏk-sĕng, dĭ-sék hông-cṳ̄ dēng siâ-huôi ìng-sê̤ṳ cū-cék gì siŏh hiê-liĕk káung-ngiê sê-ŭi ông-dông. Chŭi-iòng kuók-huăk tūng-ék gì dông-gĭ, chăng-gă ông-dông gì gùng-cé̤ṳng dŭ sê huāng-dó̤i Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng gì gĭk-guòng tūng-dê gì, hĭ-uông céng-hū kăi-diēng mìng-cuō gāi-gáik. Káung-ngiê sê-ŭi ī Báe̤k-gĭng Tiĕng-ăng-muòng Guōng-diòng có̤ dṳ̆ng-sĭng, bók-guó Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k gì-tă siàng-chê iâ ô huák-sĕng huò-bìng gì duâi-giĕ-muò gì ông-dông. Găk Báe̤k-gĭng, céng-hū diêu-dông gŭng-dôi lì dàng-ák, ô sêng sâ̤ báh-sáng gâe̤ng hŏk-sĕng sī-uòng hĕ̤k-chiā sêu-siŏng. Sī-uòng ìng-só gáuk-gă bó̤-dô̤ mâ̤ siŏh-iông, Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng gōng 200-300, «Niū-iók Sì-bó̤» (The New York Times) bó̤-dô̤ 300-800, hŏk-ông gì ūi-uòng-huôi gâe̤ng È̤ng Sĕk-cê Huôi gū-gié sê 2,000-3,000.

Hièng-hŭng nguòng nièng (1851 nièng) hâ-tiĕng, Séng-ìng-miêu huōi-siĕu-chuó, iù-sê dŏng-nièng sĕk-nê-nguŏk kăi-sṳ̄ tṳ̀ng-sĭng siŭ-gióng, dâ̤ nê nièng lĕ̤k-nguŏk gióng siàng gĭng-dáng gì duâi-dâing. 1949 nièng Dṳ̆ng-gê̤ṳng cék-céng hâiu, báik-cèng ké̤ṳk iéng có̤ hăk-hâu, siéu-nièng-gṳ̆ng dēng diòng-sū. 21 sié-gī chĕ̤ siéu-nièng-gṳ̆ng buăng chók Séng-ìng-miêu, ùng-ŭk buô-muòng dó̤i ĭ céng-hèng siŭ-gióng.

Zürich (Dáik-ngṳ̄: Zürich [ˈt͡syːrɪç]) sê Sôi-sê̤ṳ gì siū-dŭ. Zürich sê Sôi-sê̤ṳ gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Sôi-sê̤ṳ gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄

Huò-sĭng (和珅, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ᡥᡝᡧᡝᠨ = Hešen, 1750 n. 7 ng. 1 h. - 1799 n. 2 ng. 22 h.) sê Muāng-chĭng sèng-âu gì siŏh ciáh dâi-sìng. Ĭ sê Muāng-ciŭ Ciáng-è̤ng-gì nè̤ng, sáng Niohuru.

Ó̤-ciŭ Siū-dŭ Dĕk-kṳ̆ (澳洲首都特區, Ĭng-ngṳ̄: Australian Capital Territory) sê Ó̤-ciŭ gì siŏh ciáh gâe̤ng ciŭ dùng-duâi gì hèng-céng-kṳ̆, diŏh siū-dŭ Canberra gâe̤ng ĭ gì hô-gê̤ṳng.

Tiéu-ngṳ̀ (跳魚) sê siŏh cṳ̄ng liōng-chă̤ ngṳ̀-lôi, găh hāi-gièng tăng-dù sĕng-uăk. Dṳ̀-kŭi kó̤ chĭ hŭ-ngék, tiéu-ngṳ̀ gô ô-niĕ-ài kó̤ pùi-hŭ hŭ-ngék, â̤ diŏh lṳ̆k-dê sĕng-còng iā dòng sì-găng, iâ â̤ kók ciă uă gì dâe̤ng-dâe̤ng diē-sié lì bō̤-tì sĭng-tā̤ dièu-sék.

Berlin (Dáik-ngṳ̄: Berlin) sê Dáik-guók gì siū-dŭ. Berlin sê Dáik-guók gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Dáik-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄

Gièng-lṳ̀ng sê siŏh ciáh iā chók-miàng gì huòng-dá̤, mò̤ gūi ciáh Dṳ̆ng-guók nè̤ng mâ̤ báik ĭ. Iā sâ̤ ùng-hŏk cáuk-pīng, diêng-sê-kiŏk gâe̤ng diêng-īng diē-sié ô gōng ĭ gì gô-sê̤ṳ.

Bó̤-cāi(報紙) iâ hô̤ lā̤ sĭng-ùng-cāi(新聞紙), sê siŏh cṳ̄ng kĕk gá-cék bī-gáu dă̤ gì cāi éng gì siŏh cṳ̄ng chók-bēng-ŭk, ék-buăng sê dò̤ lā̤ niông nè̤ng â̤ hiēu có̤i gê̤ṳng gì sĭng-ùng sāi.

Buô-hông kuóh-dà̤ gì cŭk-puō gōng sê téng Săng-să̤ buăng guó lì gì. Gū-dâi gì cṳ̆ dŭ nêng-ùi kuóh-dà̤ sṳ̆k "siè cṳ̄ng" (蛇種), sê Mìng-uŏk nè̤ng gì hâiu-dâi. Gōng kuóh-dà̤ sê sáik-mŭk-nè̤ng (色目人, Nguòng-dièu sèng-âu téng Dṳ̆ng-ā lì gì huăng-giāng) gì hâiu-dâi dŭ mò̤ sié-nó̤h gŏng-gé̤ṳ.
Ngṳ̄-ngiòng (語言) sê ìng-lôi dò̤ lì gău-liù gì siŏh tó̤ hiê-tūng. Chŭi-iòng mūi ciáh ciáng-siòng gì duâi-nè̤ng dŭ â̤ gōng uâ, dáng-sê nè̤ng nâ ô tŭng-guó có̤-sá̤ sèng-âu gì hŏk-sĭk ciáh â̤ dáik diŏh ngṳ̄-ngiòng nèng-lĭk. Ngiēng-géu ngṳ̄-ngiòng gì kuŏ-hŏk giéu lō̤ ngṳ̄-ngiòng-hŏk.

Vaticano (É-dâi-lé-ngṳ̄: Stato della Città del Vaticano , ĭng-ĭk: Huàng-dé-gŏng 梵蒂岡) sê Nàng-ĕu gì guók-gă. Ciā guók-gă sê sié-gái có̤i nâung gì siŏh ciáh guók-gă, biĕng-dău dŭ ké̤ṳk É-dâi-lé‎ bău-ùi.

Găk Pŏ̤-să̤-ā hē̤-nē̤, Pŏ̤-să̤-ā gâe̤ng Bă-să-nà̤-ó̤ ī-gĭng giék-huŏng lāu; Bă-să-nà̤-ó̤ gì bèng-iū Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ gâe̤ng Pŏ̤-să̤-ā gì sṳ̀-nṳ̄ Nà̤-lé-să (Nerissa) iâ giék-huŏng lāu. Tiăng-giéng diŏh Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ gì siĕu-sék, Bă-să-nà̤-ó̤ gâe̤ng Gáh-lá-să̤-ā-nò̤ chṳ̄-káik dái lā̤ cièng diōng kó̤ Ŭi-nà̤-sṳ̆. Pŏ̤-să̤-ā gâe̤ng Nà̤-lé-să iâ mò̤-có̤-siăng cŏng-dā siàng nàng-gái lì gáu Ŭi-nà̤-sṳ̆, hūng-nè̤ng dŭ mâ̤ báik ĭ lâng ciáh gì cĭng-sĭk sĭng-hông.

Liù-giù gì ĭ-hŏk sêu gáu Hók-gióng gì īng-hiōng. Gô-dā̤ iā sâ̤ Nĭk-buōng gì ĭ-sĕng gĭng-guó Liù-giù kó̤ Hók-gióng hŏk-sĭk, ô gì ĭ-sĕng ĭng-ôi hŭng-tăi mò̤-niĕ-ài kó̤ Hók-gióng, cêu làu diŏh Liù-giù. Bī-gáu chók-miàng gì sê ciŏng-muòng ké̤ṳk Siông Nìng káng-bâng gì ĭ-sĕng Yamazaki Nikyū (山崎 二休).

Paul Allen ìng-gĕ̤ng dê-nèng ngiēng-géu-sū, Gordon gâe̤ng Betty Moore gĭ-gĭng-huôi gâe̤ng Google gŭng-sĭ góng-hióng 130 uâng Ĕu-nguòng lì dó̤i-chiū ĭ.

Gê̤ṳng-huò-dōng (共和黨, Ĭng-ngṳ̄: Republican Party) sê Mī-guók gì siŏh ciáh céng-dōng, iâ sê Mī-guók có̤i duâi gì 2 ciáh céng-dōng cĭ ék (gó ô siŏh ciáh sê Mìng-ciō-dōng). 1854 nièng sìng-lĭk.

Roh Moo-hyun (Dièu-siēng-ngṳ̄: 노무현/盧武鉉 Lù Ū-hièng, 1946 n. 9 ng. 1 h. - 2009 n. 5 ng. 23 h.) sê Dâi-hàng Mìng-guók(Nàng-hàng) dê 16 êng gì cūng-tūng, 2003 nièng gáu 2008 nièng câi-êng.

Cê̤ṳ-iù (自由), gāng-dăng gōng, cêu sê nè̤ng kó̤ siōng, kó̤ gōng, hĕ̤k-ciā kó̤ có̤ siŏh giông dâi-gié gì giók-é. Cê̤ṳ-iù sê nè̤ng dék gĭ-buōng gì guòng-lê, bĕk-nè̤ng mâ̤-sāi chák iâ mâ̤-sāi dŏk kó̤.

Victor Marie Hugo (1802 n 2 ng 26 h - 1885 n 5 ng 22 h) sê Huák-guók sĭ-ìng, siēu-siók-gă, kiŏk-cáuk-gă, căl-ùng-gă, ìng-guòng ông-dông-gă, iâ sê Huák-guók gì Lò̤-mâng ciō-ngiê ông-dông gì dâi-biēu-nè̤ng cĭ ék. Hugo dék chók-miàng gì cáuk-pīng sê «Bă-là̤ Séng-mū-iêng» (Notre-Dame de Paris) gâe̤ng «Pĭ-chāng Sié-gái» (Les Misérables).

Să̤-guă(háng-cê: 西瓜, hŏk-miàng: Citrullus lanatus) sê siŏh cṳ̄ng cūi-guō, sṳ̆k gì sèng-hâiu nṳ̆k sê è̤ng gì, muôi sṳ̆k gì sèng-hâiu sê băh gì. Sṳ̆k gì să̤-guă cáik iā sâ̤, nṳ̆k iā diĕng.

Sṳ̀ng-chéu Uòng (榕樹王): găh Hók-ciŭ-chê Guók-gă Sĕng-lìng Gŭng-huòng diē-sié. Huói-só chă-bók-dŏ̤ 930 nièng, chéu-dău ciŭ-dòng niék-gūi mī, ciéng dê 2 muō, chéu-muōi 1,300 bìng-huŏng-mī, sê Hók-ciŭ có̤i duâi, gó giéu „sṳ̀ng-chéu-uòng“.
Câung-kṳ̆ (藏區; Câung-ùng: བོད; Câung-ùng Lò̤-mā-cê: Bod; Ĭng-ùng: Tibet), gū-cā iâ hô̤ lō̤ Tū-bŏ̤ (吐蕃), gé̤ṳ Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sŏng-chĭng sê "Dṳ̆ng-guók bók-kō̤ hŭng-gák gì liāng-tū". 1950 nièng Dṳ̆ng-guók puái gŭng-dôi ciéng-liāng Să̤-câung, siék-lĭk Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆. Guōng-ngiê gì Să̤-câung sê găk Chĭng-Câung Gŏ̤-nguòng gà̤-dēng, gâe̤ng Nà̤-báik-ī, Bók-dăng, Éng-dô dēng dê-huŏng gì kṳ̆-mĭk. Să̤-câung Liù-uòng Céng-hū dêng-ngiê gì Să̤-câung bô chĭng "Duâi Să̤-câung Dê-kṳ̆", huòng-ùi bău-guák gĭng-dáng gì Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆, Chĭng-hāi duâi buô-hông gâe̤ng siēu buô-hông Găng-sé̤ṳk, Sé-chuŏng, Hùng-nàng, miêng-cék chă-bók-dŏ̤ sê Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì lâng buôi.

Bī-suói sèng-hâiu, Gertrude mâ̤ hiēu dó̤h lā̤ gì ciū ô dŭk, siăh uòng cêu táu sī ·gó̤. Laertes gâe̤ng Hamlet lâng ciáh dŭ ké̤ṳk dŭk-giéng táe̤k diŏh ·gó̤. Sī cĭ sèng, Hamlet iâ tài sī lāu Claudius. Hié-kiŏk diē-sié sū-iū ciō-iéu ìng-ŭk găk sák-muōi dŭ sī ·gó̤.

Warren G. Harding (1865 nièng 11 nguŏk 2 hô̤ – 1923 nièng 8 nguŏk 2 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 29 êng cūng-tūng, 1921 nièng gáu 1923 nièng câi-êng.

Dù-cṳ̆-guāng (圖書館) sê ciŏng-muòng siŭ-cĭk dù-cṳ̆ gâe̤ng nguòng-sṳ̄ cṳ̆-lâiu gì dê-huŏng, iù céng-hū, tuàng-tā̤ cŭ-cék hĕ̤k-ciā gáuk-ìng kăi-siék.

Gŏng-gé̤ṳ Ethnologue gì tūng-gié, gáu 2007 nièng sèng buáng nièng, ciòng sié-gái dŭ-liāng ô 6,912 cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Áng ngṳ̄-ngiòng-hŏk-gă gâe̤ng ìng-lôi-hŏk-gă gì é-giéng, sié-gái gì ngṳ̄-ngiòng ciō-iéu â̤ buŏng có̤ â-dā̤ gūi lôi.

Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden (1957 nièng 3 nguŏk 10 hô̤ – 2011 nièng 5 nguŏk 2 hô̤) sê Ĭ-sṳ̆-làng-gáu cŭ-cék al-Qaeda gì gióng-lĭk-ciā.

Hâiu-sié nè̤ng guăng-cé̤ṳ Lìng Hŭi-ĭng ng-dăng-dăng ĭng-ôi ĭ săng-dék-cóng, ô cài-huà, iâ ĭng-ôi ĭ gì ái-cìng sĕng-uăk. Pī-ṳ̀-gōng ĭ gâe̤ng Sṳ̀ Cé-mò̤ (徐志摩) gì diòng-gì gū-sê̤ṳ ké̤ṳk kiák siàng diêng-sê «Ìng-găng Sé-nguŏk-tiĕng» (人間四月天). Dáng-sê, Lìng Hŭi-ĭng gì hâiu-iô nêng-ùi hī kuŏk "diòng-gì" gâe̤ng cĭng-sĭk lĭk-sṳ̄ uòng-ciòng mò̤ siŏng-găng. Ĭ-gáuk-nè̤ng nêng-ùi sê Sṳ̀ Cé-mò̤ dé̤ṳng-é Lìng Hŭi-ĭng, Lìng Hŭi-ĭng táu-dā̤ cêu mò̤ dé̤ṳng-é guó Sṳ̀ Cé-mò̤.

Bók-guó, gáu 1609 nièng Nĭk-buōng chĭng-liŏk Liù-giù ī-hâiu, géng-cīng Liù-giù gâe̤ng Dièu-siēng, Dĕ̤ng-nàng-ā dēng dēng guók-gă có̤-sĕng-é. Liù-giù hióng Dṳ̆ng-guók céng-góng dáik gáu gì nó̤h duâi-buô-hông ké̤ṳk Nĭk-buōng dŏk kó̤, Liù-giù muōng biéng muōng bék. Gĭng-guó Hióng Chiông-hièng (Haneji Chōshū) gâe̤ng Chái Ŭng lâng ciáh nè̤ng gì nū-lĭk, gĭng-cá̤ ciáh kăi-sṳ̄ ô nék-giāng hō̤. Bók-guó, gáu 19 sié-gī, bók kăi-sṳ̄ biéng bék, ngô̤ sī iā sâ̤ nè̤ng, Liù-giù guók-uòng siōng iā sâ̤ huŏng-sék kó̤ giú, dŭ mò̤-niĕ-ài gāi-giók.

Dâng Gĭng (鄭經, 1642 n. 10 ng. 25 h. - 1681 n. 3 ng. 17 h.), cê Hièng-cĭ (賢之), sê Dài-uăng Dŭng-nìng-guók gì dâ̤ 3 ciáh gŭng-ciō, 1662 nièng gáu 1681 nièng câi-ôi.

俄羅斯化學教授德米特里·門捷列夫共德國化學家尤利烏斯·洛塔爾·邁耶爾分別在1869和1870年獨立發表了伊茲兩隻儂其週期表。伊茲兩隻儂其週期表雅接近：以原子量橫向或直向排列元素，固加敆元素特性重復時另開一行或一列。門捷列夫其列表其成功是因為兩點：首先伊敆在表臺中留下空白，對應固未發現其元素。門捷列夫伓是頭蜀隻這款樣做其化學家，但是伊是頭蜀隻通過週期表臺中其趨勢預測未知元素（如鎵和鍺）其特性其儂。第二，伊決定有時無按原子量排序，共相鄰其元素交換，譬如講鈷共鎳，以這將元素依照化學族分類。隨著原子結構理論其發展，各儂發現原來門捷列夫其元素是按照原子序排列其。
Huòng Tái-gĭk (皇太極, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ᡥᠣᠩ ᡨᠠᡳᠵᡳ, 1592 n. 11 ng. 28 h. - 1643 n. 9 ng. 21 h.) sê Hâiu-gĭng gì dâ̤ 2 ciáh Khan, iâ sê Chĭng-dièu gì gióng-lĭk-ciā. 1626 nièng gáu 1643 nièng câi-ôi.

Elizabeth 2-sié (Ĭng-ngṳ̄: H.M. Elizabeth II, 1926 n. 4 ng. 21 h. - ), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Elizabeth Alexandra Mary Windsor, sê gĭng-dáng Ĭng-guók gì nṳ̄-uòng. Ĭ găk 1952 nièng 2 nguŏk 6 hô̤ dĕng-gĭ.

Ĭ nguòng-lài sê Gŏ̤-là̤ gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng, găk 1392 nièng chuâng-ôi, gióng-lĭk Dièu-siēng Uòng-dièu. 1398 nièng niông-ôi ké̤ṳk ĭ gì giāng Lī Huŏng-guō (Dièu-siēng Dêng-cŭng).

EAN：European Article Number（歐洲商品號），國際標準書號中心敆2004年決定敆國際標準書號其基礎上再添加蜀組三位數字敆最前，即將現有的10位書號前面加上前綴號"978"或"979"共重新計算稽核號，來轉換為新其13位格式，共 13位歐洲商品編碼 蜀様。茲蜀萆計劃趁2007年1月1號開始實施。

Siĕ-puō Gĭ-dók-gáu-dòng (施埔基督教堂), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Cĭng-hŏk-dòng (真學堂), sê Ĭng-guók Séng-gŭng-huôi (英國聖公會) gì Bău Ī-dèng (包爾騰) mŭk-sṳ̆ găk 1883 nièng gì sèng-âu diŏh Hók-ciŭ kī gì siŏh ciáh dâe̤ng-iéu gì gáu-dòng. Ciā gáu-dòng diŏh gĭng-dáng Chŏng-săng-kṳ̆ Hók-gióng Sṳ̆-huâng Dâi-hŏk biĕng-dău gì Hŏk-sĕng-gă̤.

Giū-mī-chŏng (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 久米村 (クニンラ)), ciáng-sê miàng-cê hô̤ lā̤ Dòng-ìng (唐榮 hĕ̤k-ciā 唐營), sê gô-dā̤ Liù-giù-guók gì siŏh ciáh chŏng, diŏh gĭng-dáng Nā-bá-chê gì Giū-mī.

«Harry Potter» sê Ĭng-guók cáuk-gă J. K. Rowling siā gì chék buōng hiê-liĕk siēu-siók, guăng-ṳ̀ siŏh ciáh dòng-buŏ-giāng ŭ-sṳ̆ Harry Potter gâe̤ng ĭ bèng-iū Ron Weasley gâe̤ng Hermione Granger. Gū-sê̤ṳ siék-diâng diŏh mò̤-huák hŏk-hâu Hogwarts Hŏk-iêng diē-sié, cuō-iéu cìng-ciék dŭ sê Harry Potter gâe̤ng buóh-āi tūng-dê mò̤-huák sié-gái gì ngài-áuk ŭ-sṳ̆ Voldemort cĭ-găng gì cĕng-dáu.

Nā-sák-lĕk-nè̤ng Ià-sŭ (耶穌), iâ hô̤ lā̤ Ià-sŭ Gĭ-dók (耶穌基督), sê Gĭ-dók-gáu gì cháung-gióng-ciā gâe̤ng Gi-dók Gáu séng-iōng gì dṳ̆ng-sĭng ìng-ŭk. "Ià-sŭ" sê Hĭ-báik-lài-ngṳ̄ gì "ישוע", é-sé̤ṳ sê "Siông-dá̤ cīng-géu"; "Gĭ-dók" sê Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ gì "Χριστός", é-sé̤ṳ sê "ciék-sêu muák-iù-lā̤ gì nè̤ng".

Tiĕng-ò̤ (天河), iâ hô̤ lō̤ Ngṳ̀ng-háng (銀漢) hĕ̤k Ngṳ̀ng-ò̤ (銀河), hŏk-miàng giéu lō̤ Ngṳ̀ng-ò̤-hiê (銀河系), sê nē̤ng-gă tái-iòng-hiê găk gì siŏh ciáh sĭng-hiê. Tiĕng-ò̤ diē-sié chă-bók-dŏ̤ ô 1,000 é gáu 4,000 é lăk hèng-sĭng, gūi chiĕng ciáh sĭng-tuàng gâe̤ng sĭng-hùng cŭ-siàng gì hiê-tūng, gó ô iā sâ̤ cṳ̄ng sĭng-cié ké-tā̤ gâe̤ng sĭng-cié ŭ-dìng.

Dài-báe̤k (Háng-cê: 臺北, Mìng-nàng-ngṳ̄: Tâi-pak) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siū-dŭ. Dài-báe̤k bău-guák Dài-báe̤k-chê gâe̤ng ciŭ-ùi gì Dài-báe̤k-gâing.

Siŏh piĕ hŏk-sĕng gâe̤ng dĭ-sék hông-cṳ̄ nêng-ùi gāi-gáik tiàng-dô mò̤ gáu, puâng lā̤ gĭng-cá̤ gì kăi-huóng Dṳ̆ng-guók sṳ̆-iéu céng-dê gì mìng-cuō. Cī piĕ nè̤ng káng-giéng Sŭ-lièng liāng-dô̤ Mī-ká-ī Gŏ̤-ī-bă-gièu-hŭ (Mikhail Gorbachev) sū có̤ gì gāi-gáik, hĭ-uông Dṳ̆ng-guók iâ ô cūng-kuāng gì gāi-gáik.

Gōng nièng 50%~60% gì gáung-cūi-liông dŭ cĭk-dṳ̆ng găh tiĕng iĕk sèng-hâiu. Dĕ̤ng-gié téng 11 nguŏk â-uāng gáu 3 nguŏk siông-uāng cī siŏh dâung sì-găng dŭ mò̤ dâung-ṳ̄, tiĕng dŭ sê sàng gi.
17 sié-gī gì sèng-âu, huăng-giāng diòng-gáu-sê̤ṳ gáu Hók-ciŭ lì uăk-dông, sìng-lĭk gáu-kṳ̆ (教區), kăi-sṳ̄ ô kuóh-dà̤ sáng Tiĕng-ciō-gáu. Téng 19 sié-gī dṳ̆ng-gĭ kī, cī siŏh dêng diòng-gáu-sê̤ṳ ciŏng kuóh-dà̤ dóng có̤ sê dâe̤ng-iéu diòng-gáu dó̤i-chiông, gó ĭng-ôi cuòi dĕk-lìng-é kó̤ ŏ̤k Hók-ciŭ-uâ. Tiĕng-ciō-gáu gáu-huôi dó̤i-chiū hông-gáu gì kuóh-dà̤ siông-ngiâng diâng-gṳ̆, bié-miēng ĭ-gáuk-nè̤ng sêu gáu Háng-nè̤ng gì kiĕ-hô, bô kŭi hŏk-hâu gáu-ṳ̆k kuóh-dà̤, gó-chṳ̄ hông-gáu gì kuóh-dà̤ muōng biéng muōng sâ̤. Gáu gĭng-dáng, duâi-buô-hông gì Kuóh-dà̤ dŭ sáng Tiĕng-ciō-gáu lāu. Kuóh-dà̤ gâe̤ng kuóh-dà̤ gì hâiu-dâi ciéng Hók-ciŭ Tiĕng-ciō-gáu gáu-dù gì ìng-kēu iā duâi.

《月光光》其劇情靈感起源是趁埃里康·卡薩羅薩其童年經歷來其，伊其公公嘢稠共伊倛郎罢發生爭執；再加工自安托萬·德聖埃克絮佩里共伊塔羅·卡爾維諾其故事。電影風格參考宮崎駿其動畫共意大利動畫家奧斯瓦爾多·卡維多利（英語：Osvaldo Cavandoli）其《線條先生（英語：La Linea (TV series)）》。

Cĭng-hŏk sĕng-ŭk (真核生物) sê dó̤i sá̤-bàu lā̤ ô sá̤-bàu-hŏk gì dăng-sá̤-bàu sĕng-ŭk gâe̤ng dŏ̤-sá̤-bàu sĕng-ŭk gì tūng-chĭng, bău-guák sū-iū gì dông-ŭk, sĭk-ŭk, cĭng-kṳ̄ng gâe̤ng gì-tă ô mŏk-mŏk bău lā̤ gì hók-căk ā-sá̤-bàu giék-gáiu gì sĕng-ŭk.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-sé cháung-cáuk chók nĭk-tàu, nguŏk gâe̤ng tiĕng gà̤-lēng gì gáuk cṳ̄ng sĭng-sĭng. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

Mìng-dê Mì-sĭng cĭ-hâiu, Nĭk-buōng sìng-ùi sié-gái có̤i giòng gì guók-gă cĭ ék, páh bâi Dṳ̆ng-guók (1894 - 1895 nièng gì Gák-ngū Hāi-ciéng) gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆ (1904 - 1905 nièng gì Nĭk-Ngò̤ ciéng-cĕng). Gáu Nê Ciéng sèng-hâiu, Nĭk-buōng gióng-lĭk "Dâi Dĕ̤ng-ā Gê̤ṳng-ìng-kuŏng" (大東亞共榮圈), liāng-tū bău-guák Nĭk-buōng buōng-tū, Kó-hiĕk Dō̤ nàng buô, Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-buô, Dièu-siēng, Dài-uàng, Nàng-iòng gâe̤ng Tái-bìng-iòng gì cĭng sâ̤ dê-kṳ̆.

Siông Tái (尚泰, 1843 n. 8 ng. 3 h. - 1901 n. 8 ng. 19 h.) sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 28 dâi guók-uòng, iâ sê có̤i hâiu siŏh ciáh Liù-giù-guók Dṳ̆ng-săng-uòng. 1848 nièng gáu 1879 nièng câi-ôi.

Siông Géng (尚敬, 1700 n. 8 ng. 3 h. - 1752 n. 3 ng. 14 h.), cê Ūng-dṳ̆ng (允中), sê Liù-giù-guók gì dâ̤ 22 dâi guók-uòng, 1713 nièng gáu 1752 nièng câi-ôi.

Sŭ-lièng diŏh Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì sèng-âu có̤i cā gâe̤ng Năk-sói Dáik-guók guăng-hiê mâ̤ ngài, gáu-muōi-lāu gâe̤ng Dáik-guók có̤ mâ̤ huò, bô gâe̤ng Ĭng-guók, Mī-guók dēng dēng guók-gă siŏh-dŏi páh Dáik-guók. 2 ciéng ciék-sók ī-hâiu, liāng-dô̤ siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă gâe̤ng să̤-huŏng gì cṳ̆-buōng-ciō-ngiê guók-gă gêng-cĕng, ciā gêng-cĕng diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-lēng hô̤ lā̤ „Lēng-ciéng”. Sŭ-lièng có̤ mâ̤ guó Mī-guók, tì-lāu huák-diēng gŭng-sê̤ṳ, có̤i cṳ̄ng gĭng-cá̤ có̤ bŭng-huôi gò̤, diŏh 1991 nièng ciáng-sék gāi-tā̤.

Bô-uăk-cáik chiông-cĭng Ià-sŭ iù sī diē bô-uăk. Dâ̤ ék, ĭ kēng-diâng Ià-sŭ gì sĭng-hông sê bô-uăk gì Géu-cuō. Găk Dĕ̤ng-céng-gáu gì duòng-tūng diē-sié, cuòi sê ciâ gáu-dòng diē gì séng-chiông biēu-hiêng chók gì, ĭ biēu-hiêng chók sŏ̤h ciáh dáik-séng gì, bô-uăk gì Gĭ-dók. Dâ̤ nê, ĭ bô sŏ̤h huòi kēng-diâng Gĭ-dók-dù gì āi-uông, cêu sê Gĭ-dók-dù iâ ciŏng iù sī diē bô-uăk, gó-chṳ̄ ng-sāi gái giăng sī-uòng. Cī lâng huŏng-miêng gì cuō-dà̤ cuō-dô̤ lāu Bô-uăk-cáik gì séng-gŏ̤ gâe̤ng lā̤-ngì.
1661 nièng, Sông-dê diŏh buáng-màng-săng-găng săng-mŭk-siŏh-sì bâng-sī, hī sèng-âu ĭ nâ 24 huói, miêu-hô̤ Sié-cū (世祖), ié-hô̤ Ciŏng-huòng-dá̤ (章皇帝). Ĭ gì giāng Hièng-iék dĕng-gĭ. Áng guăng-huŏng gì gōng-huák, Sông-dê sê chók-dâu sī gì, bók-guó mìng-găng ô Sông-dê cāu kó̤ Ngū-dài-săng chók-gă có̤ hù-siông gì gōng-huák, gáu gĭng-dáng gó mâ̤ hiēu cuòi sê-ng-sê cĭng gì.

1622 nièng, tàu ciáh Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ lì Liù-giù gì Yaeyama diòng-gáu. 1844 nièng, Huák-guók diòng-gáu-sê̤ṳ Théodore-Augustin Forcade lì Liù-giù, ĭ sê tàu ciáh gáu Okinawa-dō̤ diòng-gáu gì nè̤ng. 1846 nièng, Ĭng-guók nè̤ng Bernard Jean Bettelheim lì Okinawa diòng-gáu, diŏh cŭ-uái hŏk-sĭk Okinawa-ngṳ̄, ĭ sê sié-gái gà̤-dēng tàu ciáh kĕk Okinawa-ngṳ̄ huăng-ĭk «Séng-gĭng» gì nè̤ng.

Bìng-tàng găh báe̤k-ūi 25 dô 16 hŭng gáu 25 dô 44 hŭng, dĕ̤ng-gĭng 119 dô 32 hŭng gáu 120 dô 10 hŭng cĭ găng gì Dṳ̆ng-guók Hók-gióng Sēng dĕ̤ng buô, Dài-hāi hāi-méng gà̤-dēng. Bìng-tàng-gâing tū-dê miêng-cék sê 371.1 bìng-huŏng chiĕng-mī. Ciō-tā̤ gì Hāi-tàng dō̤ (海壇島) sê Hók-gióng dék duâi gì dō̤-sê̤ṳ, iâ sê Dṳ̆ng-guók dâ̤ 5 duâi dō̤-sê̤ṳ. Bìng-tàng gâe̤ng dâi-lṳ̆k gì gău-tŭng uòng-ciòng diŏh āi hāi-ông. Bìng-tàng sê Hók-ciŭ-chê 8 gâing diē-sié mì-ék gì dō̤-sê̤ṳ gâing, ciòng-buô liāng-tū dŭ mò̤ diŏh Ĕu-ā Dâi-lṳ̆k gà̤-dēng.

Kobe Bryant (1978 nièng 8 nguŏk 23 hô̤ – ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh làng-giù ông-dông-uòng. Ĭ sê diŏh NBA lĭk-sṳ̄ diē-sié gâe̤ng Michael Jordan siŏh-iông chók-miàng, iâ sê ké̤ṳk nè̤ng káng có̤ sê "Los Angeles Lakers" giù-dô̤i lĭk-sṳ̄ diē-sié có̤i hō̤ gì siŏh ciáh ông-dông-uòng.

福清使其是平話（閩東語福州語福清腔），復號福清話，福清話通行於福清市大部共平潭，並跟移民流播遘海外。敆海外唐人街（或稱中華街）等福清移民価其地方固是同鄉之間溝通其重要語言。福清話保留不少中古乃至上古其漢字讀音共詞彙，古漢語其活化石。音韻系統有豐富其變化，福清話內部有仂囝差別，差別比較大其是漁溪鎮，當地村落雅大蜀部分人口講其是下南話，是蜀種敆福清話共閩南語之間其方言，隻方言雅像以閩南語為基礎但乞福清話部分同化。但是學界均以福清城區其融城話作為福清話其代表。雖然福清話在聽感上共福州語閩縣腔（福州市區、閩侯蜀帶）有明顯不同，但是兩者敆音韻、詞彙共文法等方面無什乇區別，兩者同屬福州語範疇。同時福清共莆田交界其新厝鎮居民主要使莆仙話。後生囝講福清話其日漸減少，年長者大部只會講而不會寫或使近音字代替。

Măk Dŭ-sṳ̆ (麥都思, Ĭng-ngṳ̄: Walter Henry Medhurst, 1796 n. - 1857 n.) sê Ĭng-guók gì siŏh ciáh diòng-gáu-sê̤ṳ. Ĭ sê Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê gì huák-mìng-ciā.

Gièng-lṳ̀ng câi-ôi gì sèng-âu Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ huák-diēng iā ká̤. Ĭ bô ciéng-liāng Să̤-câung gâe̤ng Sĭng-giŏng, páh Miēng-diêng, Dài-uăng, Uŏk-nàng, Nà̤-bŏ̤h-ī dēng dēng gì dê-huŏng, cī gūi ciáh ciéng-cĕng ké̤ṳk ĭ cê-gă hô̤ lā̤ „Sĕk-ciòng Ū-gŭng“ (十全武功). Chók-miàng gì «Sé-kó Ciòng-cṳ̆» iâ sê diŏh hī sèng-âu siā gì. Bók-guó, ĭ câi-ôi gì sèng-âu ciòng-guók iā sâ̤ guăng-nguòng tăng-ŭ, cêu lièng ĭ có̤i káng-dâe̤ng gì dâi-sìng Huò-sĭng dŭ sê siŏh ciáh tăng-guăng. ĭ mò̤-niĕ-ài géng-cī.

1844 nièng, Ĭng-guók huák-dông chĭng-liŏh Dṳ̆ng-guók gì Ă-piéng Ciéng-cĕng, Muāng-chĭng páh suŏ, ciŏng Hiŏng-gē̤ng gák ké̤ṳk Ĭng-guók. 1850 nièng diŏh Ièng-mìng-huòng bâng-sī, iù Hièng-hŭng ciék-băng. Miêu-hô̤ Sŏng-cŭng (宣宗), ié-hô̤ Sìng-huòng-dá̤ (成皇帝).
Hók-ciŭ-uâ cĭng-sâ̤ gì Háng-cê ô lâng săng cṳ̄ng tĕ̤k-ĭng. Cuòi cêu sê bàng-siòng gōng gì „băh-uâ“ (白話) gâe̤ng „cṳ̆-ngṳ̄“ (書語). „Băh-uâ“ sê gū-cā Háng-ngṳ̄ làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, „cṳ̆-ngṳ̄“ sê ciŏng-muŏ-muŏ dò̤ la̤ tĕ̤k cṳ̆ sāi. Ĭng-ôi băh-uâ sê lĭk-sṳ̄ mì-làu giâ gì Háng-cê tĕ̤k-ĭng, ô gì tĕ̤k-ĭng cêng-go̤ gū-lō̤, iù cī â̤ huāng-ióng chók Hók-ciŭ-uâ sê cêng-go̤ còng-gū gì ngṳ̄-ngiòng.

Lṳ̄-bī-ā (Ā-lá-báik-ngṳ̄: ليبيا‎‎ Lībiyā) sê Hĭ-ciŭ báe̤k-buô gì siŏh ciáh guók-gă, guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng sê Ā-lá-báik-ngṳ̄, dâi buô-hông nè̤ng (97%) séng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu.

化學元素週期表是根據原子序趁嫩遘大排其化學元素其表格。者表格是長方形其樣式，有其元素週期臺中有空其地方。將特性接近其元素廮着蜀族裡勢，譬如講鹵素共惰性氣體就是總款廮蜀族裡勢。總款其做法會敆者表裡勢做出元素分區來。者元素週期表會使準確其預測各種元素其特性共之間其關係，故此敆化學共其他科學裡勢野稠使遘，特別是敆研究化學行為其辰候野有乇使。

Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ ô ĭk-siăng (入聲), gĭng-dáng Huà-ngṳ̄, Siông-diô gì Mìng-báe̤k-uâ ī-gĭng mò̤ ĭk-siăng gó̤ lāu, bók-guó Hók-ciŭ-uâ gó lā̤ uòng-chīng bō̤-làu dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié gì ĭk-siăng.

Guòng-lĭk(權力) sê siŏh cṳ̄ng siâ-huôi hiêng-chiông, iâ sê céng-dê-hŏk, guók-cié guăng-hiê gâe̤ng guók-cié céng-dê-hŏk diē-sié ngiēng-géu gì hŏk-sĭng gái-niêng. Diŏh céng-dê-hŏk, guók-cié guăng-hiê diē-sié, dó̤i guòng-lĭk dêng-ngiê ék-buăng ô sé cṳ̄ng:

Kī-tàu gì sê-ŭi giĕ-muò mâ̤ duâi. Găk 4 nguŏk 16 hô̤ gâe̤ng 17 hô̤, sê-ŭi-ciā cuō-iéu sê gé-niêng Hù Iêu-băng, iĕu-giù céng-hū siŭ duōng dó̤i ĭ gì hūi-báung. 4 nguŏk 18 hô̤, siŏh uâng ciéh hŏk-sĕng sô̤i diŏh Tiĕng-ăng-muòng guōng-diòng, Ìng-mìng Dâi Huôi-dòng sèng-dāu. Hṳ̄ siŏh nĭk màng-buŏ, gūi chiĕng ciéh hŏk-sĕng cê̤ṳ diŏh Dṳ̆ng-nàng-hāi sèng-dāu, iĕu-giù giéng céng-hū liāng-dô̤-ìng, dáng-sê ké̤ṳk géng-chák dṳ̆k sáng.

Hà-puō-uâ (霞浦話) sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh cṳ̄ng huŏng-ngiòng, sṳ̆k Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Báe̤k-piéng. Sāi ciā uâ gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Nìng-dáik-chê gì Hà-puō.

Săng-ôi-ék-tā̤ (三位一體) sê Gĭ-dók-gáu gì gĭ-buōng gáu-ngiê, sŏng-chĭng Siông-dá̤ ô săng ciéh ôi-gáh: Séng-hô, Séng-cṳ̄ (dô̤-sìng-nṳ̆k-sĭng có̤ Ià-sŭ Gĭ-dók), gâe̤ng Séng-sìng. Gāng-dăng gōng, cêu sê nâ ô mì-ék siŏh ciéh Siông-dá̤; Séng-hô uòng-cuòng sê Siông-dá̤, Séng-cṳ̄ uòng-cuòng sê Siông-dá̤, Séng-sìng uòng-cuòng sê Siông-dá̤; Séng-hô ng-sê Séng-cṳ̄, Séng-cṳ̄ ng-sê Séng-sìng, Séng-sìng ng-sê Séng-hô.

Hĭ-iū ké-tā̤ (稀有氣體) sê cī nguòng-só ciŭ-gĭ-biēu diē-sié dâ̤ 18 cŭk gì nguòng-só, bău-guák Hâi (Helium), Neon, Ā (Argon), Káik (Krypton), Să̤ (Xenon), Radon gâe̤ng Ununoctium.

Ĭ kī-bĭng dó̤i-chiū miĕk Cìng-dièu. Gáu-muōi-lāu bô dó̤i-chiū Làu Băng páh Hâung Ṳ̄, Làu Băng gióng-lĭk Háng-dièu ī-hâiu, hŭng ĭ có̤ Dĕ̤ng-ĕu guók-uòng.

Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ī (lìng-siăng-mō̤)“ gâe̤ng „Sià“ lâng bĭh siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k lìng-siang-mō̤ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /s/. Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭh dĕk-diēng.

Bìng-nàng nè̤ng gōng gì Bìng-nàng-uâ gâe̤ng Hók-chiăng-uâ chă-mâ̤-kó̤-huông. Lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Bìng-nàng sê sṳ̆k Kŭ-chèng guāng gì, gó-chṳ̄ ô gì nè̤ng ciŏng Bìng-nàng-uâ gâe̤ng Kŭ-chèng-uâ hông-siŏh-dŏi cà̤ hô̤ lā̤ „Kŭ-chèng-uâ“.
Céng-hū có̤ ĭ gì mŭk-dék sê niông ĭ gì báh-sáng káng mâ̤ diŏh céng-hū mâ̤ ūng-hṳ̄ káng gì hô-lièng-uōng (uōng-cié-uōng-lô) gì nô̤i-ṳ̀ng. Ciā nô̤i-ṳ̀ng duâi buô-hông sê gâe̤ng céng-dê, cŭng-gáu ô găng-guó gì. Chiông guók-ngôi chók-miàng gì sáik-cìng uōng-câng, chók-miàng gì sĭng-ùng uōng-câng, gó ô Google, Youtube, Facebook, Twitter cī siŏh lôi gì siâ-gău uōng-câng, dŭ ké̤ṳk ĭ hŭng-sō̤. Wikipedia găk gô-dā̤ ô iā sâ̤ huòi dŭ ké̤ṳk Huòng-huō Diòng-siàng hŭng-sō̤, hiêng-câi ī-gĭng gāi-hŭng, bók-guó gó ô iā sâ̤ dèu-mĕ̤k dĭk-ciék káng mâ̤ lì.

Lù-cṳ̀ (鸕鶿, Ĭng-ngṳ̄ : Little Owl, Hŏk-miàng: Athene noctua), hŭng-buó diŏh Ĕu-ciŭ , Hĭ-ciŭ dĕ̤ng-báe̤k-buô , Ā-ciŭ să̤-buô gâe̤ng dṳ̆ng-buô, Ngò̤-lò̤-sṳ̆ , Ĭ-lōng, Ĭ-lăk-káik , Ŏ̤-hô-gâng , Bă-gĭ-sṳ̆-tāng , Éng-dô báe̤k-buô , Sék-gĭng (Sikkim), Bók-dăng, Mūng-gū gâe̤ng Dièu-siēng gĭk Dṳ̆ng-guók báe̤k-buô. Sĭng-tā̤ dòng-dô 20-27.5 liè-mī. buô siĕh Kŏng-tṳ̀ng, Gàu-ūng, ī-gĭk siēu-hìng gì cēu-lôi gâe̤ng Buô-ṳ̄ dông-ŭk. Huàng-sĭk-gĭ ék-buŏng ôi 5—7 nguŏk.

德國化學家奧古斯特·凱庫勒敆1858年觀察到碳一般共其他元素按1比4其比例結合，譬如有1萆碳原子共4萆氫原子其甲烷。茲萆概念最後乞叫做化合價。1864年，德國化學家尤利烏斯·洛塔爾·邁耶爾發表蜀張以化合價排列其元素表，包括了49個當時已經會別其元素。趁茲萆表𡅏會看出，有相似特性其元素一般都有相同其化合價。

Liù-giù sìng-dô̤ sê Liù-giù nè̤ng buōng-dā̤ cê-gă gì cŭng-gáu, bău-guák bái cū-cŭng, sáng Utaki (御嶽), sáng Niraikanai (ニライカナイ), sáng Onarigami (おなり神) dēng dēng. Áng Liù-giù sìng-dô̤ gì gōng-huák, nè̤ng sī kó̤ ī-hâiu â̤ kó̤ Niraikanai diē-sié kó̤, biéng siàng siŏh ciáh bō̤-bé gă-dìng gì sìng. Ciā sìng â̤ diâng-gĭ diōng cê-gă chió lā̤ kó̤ ché̤ṳ siŏh ché̤ṳ, bō̤-bé gă-dìng bìng-ăng. Gó-chṳ̄ Liù-giù nè̤ng gâe̤ng Dṳ̆ng-guók nè̤ng siŏh iông, â̤ gṳ̆ng sī gì cū-cŭng. Liù-giù nè̤ng dĕk-biék sáng săng-cūi gâe̤ng sĕng-lìng gì sìng, cuòi cêu sê Utaki séng-iōng. Liù-giù nè̤ng iâ gâe̤ng Hók-gióng siŏh iông sáng tū-dê-gŭng (土地公), Liù-giù nè̤ng gó̤ ĭ „Tudiikuu“ (トゥティークー).

Holopedia gă diē Wikipedia cĭ hâiu, Dṳ̆ng-ùng ī-ngôi gì Háng-ngṳ̄-cŭk gáuk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng bēng-buōng kăi-sṳ̄ chók-hiêng, bău-guák Ùng-ngiòng-ùng Wikipedia (Mì-gĭ-dâi-diēng), Uŏk-ngṳ̄ Wikipedia, Ngù-ngṳ̄ Wikipedia, Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Wikipedia (Bànguâpedia), Káh-gă-ngṳ̄ Wikipedia (Hakkâpedia), Gáng-ngṳ̄ Wikipedia dēng dēng. Siŏng-ngṳ̄ gâe̤ng Buò-siĕng-ngṳ̄ dēng dēng gì bēng-buōng iâ găk Wiki Bô-lâung-diòng diē-sié lā̤ có̤. Gó-chṳ̄ gōng Holopedia gì sìng-lĭk dó̤i Háng-ngṳ̄-cŭk gáuk cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng bēng-buōng gì sìng-lĭk īng-hiōng cêng duâi.

Hitler tūng-dê gì sèng-âu, Dáik-guók diŏh gĭng-cá̤, gŭng-sê̤ṳ dēng dēng gáuk huŏng-miêng dŭ huák-diēng cêng-gò̤ ká̤, báh-sáng dŭ iâ huăng-ngìng ĭ. Bók-guó găk ĭ chiū dā̤ Dáik-guók céng-hū páuk-hâi Iù-tái-nè̤ng, bô gă lā̤ mò̤ sĭng-ùng cê̤ṳ-iù, mâ̤ ūng-hṳ̄ng nè̤ng sáng gê̤ṳng-sāng-ciō-ngiê dēng dēng sṳ̆-siōng, ô gì nè̤ng dó̤i ĭ bók-muāng.

Iĕk Hióng-gŏ̤ (葉向高, 1559 nièng－1627 nièng), Mìng-dièu Hók-gióng Hók-ciŭ-hū Hók-chiăng-gâing nè̤ng. Ĭ găh Mìng-dièu Uâng-lĭk (萬曆), Tiĕng-kī (天啟) nièng-găng lâng huòi (1607-1614, 1621-1624) dăng-êng nô̤i-gó̤h siū-hū, sê ô-miàng gì Dŭng-lìng-dōng ìng. Hâiu ĭng gâe̤ng duâi tái-găng Ngôi Dṳ̆ng-hièng (魏忠賢) màu-dōng, sṳ̀-cék huàng-hiŏng. Hók-ciŭ Cuŏ-ciē-huŏng ô ĭ gì gó-gṳ̆.
1813 nièng: Tiĕng-lī-gáu gì liāng-dô̤-ìng Lìng Chĭng dái bĭng kó̤ páh Báe̤k-gĭng gì huòng-gṳ̆ng, Muāng-chĭng gì huòng-cṳ̄ Mièng-nìng dái bĭng huăng-káung, có̤i-cṳ̆ng ciŏng Lìng Chĭng siŏh dêng nè̤ng niăh kī lì.

«Ciĕ-lò̤-làng Īng-hèng Huă-huòng» (紫羅蘭永恆花園, Nĭk-ngṳ̄: ヴァイオレット・エヴァーガーデン), sê Nĭk-buōng gì kĭng-siēu-siók (輕小說), Hiēu Gă-nâi (曉佳奈) siā gì. Gĭng-dŭ Dông-uâ (京都動畫) ciŏng cī buô siēu-siók gāi siàng dông-uâ, 2018 nièng 1 nguŏk siông-ióng. Găk gó-sê̤ṳ gì sié-gái diē-sié, ô siŏh cṳ̄ng gĭ-ké-nè̤ng, â̤ ciŏng nè̤ng gōng gì uâ gé cāi lā̤, cuòi cêu-sê cê̤ṳ-dông chiū-gé ìng-hìng (自動手記人形). Mì-ī-lê-dĕk Ĭ-hù-gă-dĕng (薇爾莉特 伊芙加登, Violet Evergarden) cêu-sê siŏh cê̤ṳ-dông chiū-gé ìng-hìng, săng iā cóng, sŏng-páh iâ mâ̤ ngài. Ī-sèng có̤ bĭng, ciéng-iū (戰友) lìng-sṳ̄ (臨死) dó̤i ĭ gōng „dṳ̆ng-é nṳ̄“, dáng-sê ĭ mâ̤ huòi-é sié-nó̤h sê ái (愛). Ī-hâiu lā̤ găk iù-guŏh gĕ̤ng-cáuk, iâ dĭk-dĭk nū-lĭk siōng tăng-giù ái gì é-sé̤ṳ.

Gĭng-dáng gì kuóh-dà̤ dŭ sāi Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì Hók-ciŭ-uâ có̤ cê-gă gì mū-ngṳ̄. Buăng kó̤ Mìng-báe̤k gì kuóh-dà̤ iâ sê gōng Hók-ciŭ-uâ. Ô gì dê-huŏng gì kuóh-dà̤ gó ô cê-gă dĕk-sṳ̀ gì sṳ̀. Kuóh-dà̤ diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng ô cê-gă gì ngṳ̄-ngiòng, bók-guó gáu-muōi-lāu kăi-sṳ̄ uâng kó̤ sāi Háng-nè̤ng gì Hók-ciŭ-uâ. Gáu Mìng-dièu gì sèng-âu, duâi buô-hông gì kuóh-dà̤ ī-gĭng â̤ gōng Hók-ciŭ-uâ lāu, bók-guó gó ô bō̤-liù iā sâ̤ cê-gă ngṳ̄-ngiòng gì ngṳ̄-huák gâe̤ng dăng-sṳ̀. Gê̤ṳng-sāng-dōng siông-dài ī-hâiu duâi có̤ tŭi-guōng Pū-tŭng-uâ, gó-chṳ̄ gĭng-dáng iā sâ̤ kuóh-dà̤ iâ â̤ gōng Pū-tŭng-uâ.

Chŭi-iòng Ĭ-ó̤-nà̤-ā Có̤-huāng ké̤ṳk áik giâ go̤ lāu, bók-guó Ngā-diēng-nè̤ng ciĕ-tì Ĭ-ó̤-nà̤-ā ciā dâi-gié niông Dâi-liù-sê̤ṳ duâi sāi-sáng, buóh-ái bó̤-siù. Sèng 490 nièng, Dâi-liù-sê̤ṳ giók-é hióng Ngā-diēng huák-dông ciéng-cĕng. Ĭ puái lâng-uâng ciáh sê̤ṳ-bĭng găk Mā-lá-sŏng (Marathon) bàng-nguòng dĕng-lṳ̆k, có-chói buóh miĕk-uòng Ngā-diēng, bêng-chiā céng siŏh buô sāi Sṳ̆-bă-dăk hŭk ĭ tūng-dê. Hiā sèng-âu Ngā-diēng giêng-giêng ô siŏh-uâng siông sê̤ṳ-bĭng. Ôi lāu giù géu-bĭng, Ngā-diēng puái bié dék ká̤ gì séng-sé̤ṳ Hié-dĭ-pì-dā̤-sṳ̆ (Pheidippides) săng-sĕk-lĕ̤k dēng-cṳ̆ng diē bié gáu Sṳ̆-bă-dăk. Dáng-sê Sṳ̆-bă-dăk ĭng cŭng-gáu nguòng-ĭng, muôi gáu muāng nguŏk cêu mâ̤-sāi chók bĭng.

Găk iā sâ̤ gì ùng-huá diē-sié, nè̤ng dŭ mâ̤ é̤ṳ tì gáu ciā sṳ̀. Chiông Hók-ciŭ-uâ diē-sié, ciŏng sī dĕk-lìng-é kĕk siŏng-huāng é-séu gì sṳ̀ „sĕng“ (生) lì tá̤. Gó ô, „táung-kuàng“ (褪環) ciā sṳ̀ iâ ô sī gì é-séu, ciā sṳ̀ ô nék-giāng dái ché̤ṳ-kă̤ nè̤ng gì séng-cék.

1922 nièng: Ĭng-guók kō̤-gū-hŏk-gă Howard Carter găk Ăi-gĭk gì Dá̤-uòng-gók huák-hiêng Gū Ăi-gĭk Pharaoh (guók-uòng) Tutankhamun gì muó KV-62.

Dṳ̆ng-guók Ták-ṳ̀ng (中國塔榕): găh Hók-ciŭ Mā-muōi Lò̤-sìng-ták (羅星塔) bòng-biĕng. Chéu-dău ciŭ-dòng 4.14 mī, gèng 7 mī, chéu-muōi dĭk-géng 19 mī.

George Orwell (1903 nièng 6 nguŏk 25 hô̤ – 1950 nièng 1 nguŏk 21 hô̤), nguòng-lài miàng-cê hô̤ lā̤ Eric Arthur Blair, sê Ĭng-guók gì siŏh ciáh cáuk-gă.

Ĭ sê Siông Hô̤ gì giāng. 1828 nièng, ĭ nòng-bâ huāng-káung Nĭk-buōng, ké̤ṳk guŏng kī lì, iù ĭ lì ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1834 nièng Siông Hô̤ sī lō̤ ī-hâiu ciáng-sék ciék-băng.
1946年2月，蘇聯卜想將韓半島變做伊其衛星國，讓敆蘇聯其金日成轉去，着北邊另立“北朝鮮臨時人民委員會”，伓接受美國提出其“囫圇半島統一選舉”其要求。1948年8月15號，南方成立大韓民國。按選舉其結果，李承晚當選總統。差不多半個月日以後，金日成敆北方成立朝鮮民主主義人民共和國。韓半島就總款分裂成兩隻國家了，遘今旦固未統一。

Bĭng-dê̤ṳ (冰箸) sê siŏh cṳ̄ng iĕk-tiĕng siăh gì iā bĭng gì nó̤h, kék tòng, dièu-lâiu, sáik-só gă gáu cūi, guō-cáik hĕ̤k-ciā ngṳ̀-nèng diē-sié, gái ĕng bĭng-siŏng dâi-dŏng có̤ siàng gâe̤ng bĭng siŏh iông.

Sṳ̆-bă-dăk-nè̤ng găk Ŭng-cuòng-guăng gì sék-bâi niông Hĭ-lé-nà̤-nè̤ng duâi giăng kī lì, ô sâ̤ siàng-băng dŭ páh-sáung tó̤i liê Să-lá-mī-sṳ̆ (Salamis) hāi-uăng. Bók-guó Ngā-diēng ciŏng-gŭng Tì-mī-sṳ̆-dŏ̤-káik-sṳ̆ (Themistocles) giĕng-tì cuō-diŏng, găk Să-lá-mī-sṳ̆ Hāi-uăng gâe̤ng Pŏ̤-sṳ̆ giók-ciéng. Ĭ gì lī-iù ô lâng ciéh: 1, Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi diòng-dù lì gáu cuāi-nē̤, buō-chṳ̆ng káung-nàng, diŏh kó̤ hāi-gŭng ciáh ô nièng-ngài sié lì páh. Gó-chṳ̄, iŏk-sṳ̄ â̤-sāi pó̤-huâi Pŏ̤-sṳ̆ hāi-gŭng, Pŏ̤-sṳ̆ gŭng-dôi cêu â̤ cāu kó̤. 2, Să-lá-mī-sṳ̆ dê-sié cáh, Pŏ̤-sṳ̆ dâi-gŭng mò̤ bâing-huák diēng kŭi. Kŭi páh hâiu, Tì-mī-sṳ̆-dŏ̤-káik-sṳ̆ cô īng-iū Pŏ̤-sṳ̆ hāi-gŭng gáu Să-lá-mī-sṳ̆, sāi ĭ găk hāi-uăng diē-sié mâ̤ dêng-dâe̤ng, ké̤ṳk Hĭ-lé-nà̤ hāi-gŭng páh iàng. Téng dāng kī, Hĭ-Pŏ̤ Ciéng-cĕng gì giék-guŏh cô chă-bók-dŏ̤ káuk-diâng go̤.

2005年12月24號，福建省人民政府《關於同意福清市中心城區行政區劃調整的批覆》（閩政文[2005]586號）：同意撤銷音西、陽下、宏路、融城3個鎮、1個街道，析出海口鎮其祥豐、塘頭、北店、柏渡、隆中、坊里、南宅、先強8個村委會，整合設立玉屏、龍山、龍江、音西、宏路、石竹、陽下7個街道辦事處。贅是福清市中心城區行政區劃作出其蜀回重大調整，涉及5個鎮街100個村（社區），調整後其市區面積擴大10倍，達244.5平方千米，人口45.8萬。

1591 nièng, Nĭk-buōng Satsuma gì dâi-mìng Shimazu Yoshihiro siā piĕ ké̤ṳk Liù-giù guók-uòng Siông Nìng, diē-sié gōng Nĭk-buōng gì Toyotomi Hideyoshi buóh siōng chók-bĭng páh Dièu-siēng, gó̤ Liù-giù huák-bĭng lì dó̤i-chiū ĭ. Dâng Dùng dó̤i Nĭk-buōng nè̤ng ciŏng-uâng có̤-huák iā huāng-găng, gó-chṳ̄ gióng-ngiê guók-uòng ng-sāi chák ĭ, bô ciŏng ciā dâi-gié gó̤-só Mìng-dièu. 1598 nièng, Liù-giù gì sùng ké̤ṳk hŭng-tăi chŭi gáu Nĭk-buōng hŭ-uái, Tokugawa Ieyasu ciŏng sùng dèng ké̤ṳk Liù-giù, bô cióh ciā dâi-gié gó̤ Liù-giù lì dièu-góng. Dâng Dùng găng-huō iā cĕ̤ng, duâi báuk sṳ̄-cāi. Có̤i cṳ̄ng īng-kī Satsuma diŏh 1609 nièng chĭng-liŏh Liù-giù. Dâng Dùng dái bĭng huāng-káung, ciéng-bâi ké̤ṳk niăh kó̤.

Giéng-gáe̤k cê-gă sê gô-dā̤ iù tiĕng gà̤-dēng dâung giâ lì gì sáu-chiū, dâung dê-dău gì biéng siàng Háng-nè̤ng, dâung cūi lā̤ gì biéng siàng kuóh-dà̤.

Cĭng Ià-sŭ Gáu-huôi (真耶穌教會) sê Ià-sŭ-gáu Ngô-sùng-cáik gáu-puái gì siŏh ciĕ gáu-huôi, 1917 nièng găk Dṳ̆ng-guók Báe̤k-gĭng iù Diŏng Lìng-sĕng (張靈生) siék-lĭk. Ciā gáu-huôi gì mŭk-biĕu sê "gāi-céng gáuk gáu-pái dó̤i Séng-gĭng gāi-sék ô dâng gì dê-huŏng", ciŏng cīng-géu cé̤ṳng-mìng gì hók-ĭng duòng gáu cuòng sié-gái. Hiêng-hâ-sì cuō-iéu hŭng-buó diŏh Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, Dài-uàng, Hiŏng-gē̤ng gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤. Cĭng Ià-sŭ Gáu-huôi bău-guák 20 sié-gī chĕ̤ iù Mī-guók duòng diē gì Ăng-sék-nĭk-huôi, Séng-sĭng-huôi, Sé̤ṳ-dù Sìng-diéu-huôi dēng gáu-pái gì siŏh piĕ gáu-ngiê. Ĭ-gáuk-nè̤ng iâ giòng-diêu dṳ̆k-ék cĭng-sìng, huāng-dó̤i Săng-ôi-ék-tā̤, āi-kó̤ dṳ̆k-gūi dō̤-gó̤ dê-bâng, mâ̤ iòng ĭ siĕh iŏh. Có̤ lā̤-bái sèng-hâiu, séng-dù diŏh gôi diê-dău dùng-siăng dō̤-gó̤, hĕ̤k-ciā chióng lìng-gŏ̤, tiéu lìng-ū.
Dòng Tái-cŭng (唐太宗, 598 n. 1 ng. 28 h. - 649 n. 7 ng. 10 h.), miàng Lī Sié-mìng (李世民), sê Dṳ̆ng-guók Dòng-dièu gì dâ̤ 2 ciáh huòng-dá̤, 626 nièng gáu 649 nièng câi-ôi.

Hióng Dáik-hèng (向德宏, 1843 n. - 1891 n.), Nĭk-buōng miàng-cê hô̤ lā̤ Dièu-siòng (朝常), hŭng-hô̤ Kōchi Ueekata (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 幸地 親方 (コーチ ウェーカタ)), sê Liù-giù-guók gì siŏh ciáh guăng-lièu. Ĭ sê Siông Ṳ̆k gì niè-sái, iâ sê Siông Tái gì ciā-hŭ.

Tăng-dù (灘塗) sê hāi-gièng tù-muòi-ciŏng ṳ̆-cék gì siŏh cṳ̄ng sék-dê, gĭng-siòng găh hāi-uăng, gē̤ng gâe̤ng siá-ù cūng-kuāng dê-huŏng. Tăng-dù găh cūi-dōng gì sèng-hâu ké̤ṳk cūi ĭng kī, cūi-puóng sèng-hâu hiêng chók-lì, sê iā sâ̤ dông-ŭk gì chă̤-sék dê.

Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng (Chṳ̆ng-sìng-ngṳ̄: 閩人三十六姓 (ミンニン サンジュウルクシイ)), iâ hô̤ lā̤ Giū-mī Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng (久米三十六姓 (クミ サンジュウルクシイ)), sê Mìng-dièu puái kó̤ Liù-giù kó̤ diêu gì Hók-gióng-nè̤ng 36 sáng gì tūng-chĭng.

Dṳ̆ng-nĭk Ciéng-cĕng sèng-hâiu, Hók-gióng sēng-céng-hū nô̤i-tó̤i gáu Īng-ăng, ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ nè̤ng iâ cāu gáu Siông-diô gâe̤ng Īng-ăng biê-nâng. Gĭng-dáng Īng-tái (dù diē-sié biĕu 15 gì ôi-dé) gâe̤ng Sông-chiŏng (dù diē-sié biĕu 16 gì ôi-dé) dēng dê-huŏng dŭ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng.

Háik-mī-ā gâe̤ng ĭ nàng-bèng-iū Lài-săng-dăk (Lysander) gó-chṳ̄ giók-é téng màng-buŏ sṳ̆-buŏng kó̤ chéu-lìng diē-sié. Háik-mī-ā gâe̤ng ciā gié-hĕk gó̤-só ĭ dék găng-dāng gì bèng-iū Hāi-lé-ná (Helena). Cĭ ciáh Hāi-léng-ná sê Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ gì dŭi-giù-ciā, ĭ ciáh-ciáh ké̤ṳk Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ gê̤ṳ-cuŏk, sĭng lā̤ iā mâ̤ găng-nguông, buóh ó̤i táu-ló ciā gié-hĕk ké̤ṳk Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆, ŏ̤h-ciŏng-uâng lì dŏk duōng ĭ gì ái. Gó-chṳ̄ Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ táu-màng dṳ̆k gáu chéu-lìng diē kó̤ tō̤ Háik-mī-ā, Hāi-lé-ná iâ gīng-gīng gṳ̆ng lā̤. Háik-mī-ā gâe̤ng Lài-săng-dăk bié gáu chéu-lìng diē-sié, cêu kó̤ káung lāu.

Wikispecies (Wiki Ŭk-cṳ̄ng) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ ék, sāi lì gé-liŏh sié-gái sū-iū sĕng-miâng, ké̤ṳk hŏk-sĕng, hŏk-ciā hŏk-sĭk ngiēng-géu. Wikispecies bău-guák lāu dông-ŭk, sĭk-ŭk, cĭng-kṳ̄ng, sá̤-kṳ̄ng, nguòng-sĕng dông-ŭk, dēng-dēng, ciòng-buô dŭ sāi ciáng-giĕ Lá-dĭng-ngṳ̄ hô̤-miàng.

Nguòng-só (element) sê siŏh cṳ̄ng nguòng-só cêu sê dái ô dè̤ng-iông sâ̤ gì cék-cṳ̄ gì siŏh lôi nguòng-cṳ̄ gì tūng-chĭng. Pī-ṳ̀-gòng, ô 6 bĭk cék-cṳ̄ gì nguòng-só cêu sê táng, ô 92 bĭk cék-cṳ̄ gì nguòng-só cêu sê iù.

Iù 4 nguŏk 21 hô̤ gáu 23 hô̤, Báe̤k-gĭng gì dâi-hŏk-sĕng hô̤-diêu bâ-kuó. 4 nguŏk 26 hô̤, Gê̤ṳng-sāng-dōng gì guăng-huŏng bó̤-cāi «Ìng-mìng Nĭk-bó̤» tàu-hiĕk huák-biēu céng-lâung «Sé-nê-lĕ̤k Siâ-lâung» (四二六社論), ciŏng hŏk-sĕng gì káung-ngiê ông-dông dêng-séng có̤ "huāng gáik-mêng dông-luâng". Ciā céng̤-lâung gék-nô hŏk-sĕng, găk 4 nguŏk 27 hô̤ 5 uâng ciéh hŏk-sĕng cê̤ṳ diŏh Báe̤k-gĭng gă̤-dŏng, mò̤ sê̤ṳ céng-hū dàng-ák gì gīng-gó̤, káung-ngiê iĕu-giù céng-hū siŭ duōng «Sé-nê-lĕ̤k Siâ-lâung».

Siông-gū Háng-ngṳ̄ mò̤ siĕk-siông-ĭng (舌上音) /ʂ/. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sié tĕ̤k kiéu-siék-ĭng „zh“, „ch“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ ék-buăng dŭ tĕ̤k /t/ hĕ̤k /tʰ/. Hók-ciŭ-uâ gó bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭh dĕk-diēng.
Sèng 550 nièng, Pŏ̤-sṳ̆ sié-lĭk kuóng-diŏng gáu Siēu Ā-sá̤-ā ièng-ngiâng, iâ cô sê Ĭ-ó̤-nà̤-ā (Ionia) dê-kṳ̆. Ĭ-ó̤-nà̤-ā gì Mī-lé-dŭ (Miletus) giăng cê-gă gì dê-ôi sêu ŭi-hiĕk, cêu kuóng-suók gì-tă Ĭ-ó̤-nà̤-ā siàng-băng dŭ kiê kī-lì có̤-huāng. Mī-lé-dŭ hióng Sṳ̆-bă-dăk giù bŏng-cô, dáng-sê Sṳ̆-bă-dăk mâ̤ kīng, nâ ô Ngā-diēng niék dèu ciéng-sùng ciĕ-tì. Chŭi-iòng bĭng mâ̤ sâ̤, ciéng-cĕng kī-tàu Ĭ-ó̤-nà̤-ā gó sê iā sìng-gŭng. Sèng 498 nièng, Ĭ-ó̤-nà̤-ā cuòng-buô kī-lì có̤-huāng, bók-guó mò̤ dŏng nuâi òng cêu ké̤ṳk ák-cié giâ, tiék-dā̤ sék-bâi go̤.

Gĭng-dáng gì kuóh-dà̤ sĕng-uăk gâe̤ng gáu-ṳ̆k cūi-bìng dŭ ô iā duâi gì tì-gŏ̤. Duâi buô-hông gì kuóh-dà̤ dŭ có̤ gâe̤ng páh-ngṳ̀, cūi siông ông-sók, uă săi ciŏng-uâng gì cék-ngiĕk, bêng-chiă dáik gáu céng-hū gì ék-dêng gĭng-cá̤ ciĕ-tì. Iā sâ̤ kuóh-dà̤ ciŏng sùng gāi siàng duâi mŭk huăng-sùng (帆船), ô gì gó sāi â̤ hâ gūi báh dóng gì gáung sùng (鋼船). Ô gì kuóh-dà̤ ké̤ṳk céng-hū chiāng kó̤ có̤ nô̤i-ò̤ gì ôi-sĕng.

Pèng (硼) iâ hô̤ lā̤ iù-chék (油漆) hĕ̤k-ciā dù-lâiu (塗料), sê siŏh cṳ̄ng ôi-lāu bō̤-hô hĕ̤k-ciā mī-huá nó̤h diŏh hiā nó̤h biēu-méng dù gì siŏh cṳ̄ng cài-lâiu.

1985 nièng 8 nguŏk 11 hô̤, Hók-ciŭ Gĭ-dók-dòng gāi-miàng Chŏng-hà-dòng tṳ̀ng-sĭng kăi-huóng. Gĭng-dáng, Chŏng-hà-dòng sê Hók-ciŭ dék dê̤ṳng-iéu gì siŏh cô̤ gáu-dòng cĭ-ék.

Dā-mā-cê (打馬字, Ĭng-ngṳ̄: John Van Nest Talmage, 1819 n. - 1892 n.) sê siŏh ciáh Mī-guók gì diòng-gáu-sê̤ṳ. Ĭ sê tàu ciáh kĕk Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê lì diòng-gáu gì nè̤ng.

Siĕng-dĭ (先知) sê cŭng-gáu diē-sié cêng sèu sāi-ê̤ṳng gì kái-niêng, sê cī ô-nièng-ngài gâe̤ng sìng hĕ̤k-chiā chiĕu-cê̤ṳ-iòng gău-liù bêng-chiā ê̤ṳ-giéng ê-lài gì nè̤ng. Siĕng-dĭ sê sìng gâe̤ng nè̤ng dài-dŏng gì dṳ̆ng-ìng (中人), ciŏng ĭ báik-duòng gì lài-cê̤ṳ sìng gì dĭ-sék gōng ké̤ṳk báh-sáng tiăng. Siĕng-dĭ gōng gì uâ hô̤ ê̤ṳ-ngiòng (預言).

2010 nièng 12 nguŏk 25 hô̤, Dài-báe̤k, Dài-dṳ̆ng, Dài-nàng ciáng-sék téng sēng diē-sié dŭk-lĭk chók lì, biéng siàng gĭng-dáng ciŏng-uâng iông-sék.

Pàng-hù Gùng-dō̤ (澎湖群島) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gì siŏh ciáh gùng-dō̤, diŏh Dài-uăng Hāi-hiĕk dâi-dŏng, dĕ̤ng-hióng dó̤i-méng sê Dài-uăng-dō̤, să̤-hióng dó̤i-méng sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì Hók-gióng-sēng.

1875 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù hióng Muāng-chĭng dièu-góng, ĭ gâe̤ng Lìng Sié-gŭng, Chái Dâi-tīng kó̤ Muāng-chĭng káung-ngiê. 1879 nièng, Nĭk-buōng miĕk lâi Liù-giù, ciŏng guók-uòng Siông Tái siŏh chió niăh kó̤ Dĕ̤ng-gĭng. Ĭ kó̤ Báe̤k-gĭng, iéu-giù Muāng-chĭng chók-bĭng kó̤ páh Nĭk-buōng. Mò̤-niĕ-ài Muāng-chĭng céng-hū mò̤ chák ĭ. Ĭ huák-siê ng-có̤ Nĭk-buōng nè̤ng, nâ sê Liù-giù guók-uòng mò̤ diōng lì ĭ cêu ng-diōng kó̤. Có̤i cṳ̄ng ĭ mò̤ diōng chió, diŏh Hók-ciŭ gì Iù-uōng-ĭk bâng-sī.

Giŏng Tái-gŭng (姜太公), iâ hô̤ lā̤ Cà̤ Tái-gŭng (齊太公), miàng Giŏng Cṳ̄-ngà (姜子牙), sê Ciŭ-dièu gì siŏh ciáh dâi-sìng. Ĭ dó̤i-chiū Ciŭ Ū-uòng miĕk lâi Siŏng-dièu, gáu-muōi-lāu ké̤ṳk hŭng kó̤ Cà̤-guók kó̤ có̤ guók-gŭng.

Dòng Hièng-cŭng (唐玄宗, 685 n. - 762 n.), iâ hô̤ lā̤ Dòng Mìng-huòng (唐明皇), miàng Lī Lè̤ng-gĭ (李隆基), sê Dòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 712 nièng gáu 756 nièng câi-ôi.
Cié-cáu (祭灶) sê Dĕ̤ng-ā gì siŏh ciáh diòng-tūng cáik-nĭk, ék-buăng diŏh nùng-lĭk gì sĕk-nê-nguŏk niék-săng gáu niék-sé cĭ găng. Muōi siŏh nièng gì nièng-dā̤, muōi siŏh chió gì cáu-gŭng cáu-mā â̤ siông-tiĕng hióng ngṳ̆k-huòng-dâi-dá̤ huói-bó̤ siŏh hâ cī siŏh chió nè̤ng cī siŏh nièng có̤ gì hō̤ dâi gâe̤ng ngài dâi, gó-chṳ̄ cáu-gŭng cáu-mā siông-tiĕng gì sèng-âu dŭ diŏh gṳ̆ng siŏh gṳ̆ng, niông ĭ dō̤ gōng nék-giāng hō̤ uâ.

1939 nièng: Nazi Dáik-guók săng-mŭk-siŏh-sì puái buô-dôi kó̤ páh Pŏ̤-làng, ciā sê̤ṳ-giông â̤ dé̤ṳng sáung Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng kăi-sṳ̄ gì biĕu-cé.

Hók-ciŭ Să̤-hù (福州西湖) diŏh Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì să̤-báe̤k-buô, sê Să̤-céng Tái-kŏng (太康) 3 nièng (282 nièng) gì sèng-âu Céng-ăng-gông Gông-siū (晉安郡郡守) Ngièng Gŏ̤ (嚴高) gó̤ nè̤ng cáuk chók lì gì, dŏng-sì dò̤ lì uók chèng sāi. Nguòng-lài nâ sê siŏh ciáh cūi-káuk, gáu-muōi-lāu Mìng-guók huòng-dá̤ Uòng Iòng-gĭng diŏh cŭ-uái kī Cūi-gĭng-gṳ̆ng (水晶宮) dò̤ lì ké̤ṳk cê-gă káh-dièu, ciŏng ciā hù uă duâi, kī siàng siŏh ciáh iā cóng gì huă-huòng.

Diŏh Gū Lò̤-mā gì sèng-âu, chiū-cī táu-dā̤ mò̤ sié-nó̤h ái-cìng gì é-sé̤ṳ; găk hī sèng-âu, nâ ô ô guòng-lĭk gì nè̤ng cá â̤ dé̤ṳng dái ciā nó̤h.

Áng diòng-tūng gì hŭng-sṳ̆k, kuóh-dà̤ gì giék-huŏng ék-buăng iù bâ-nā̤ có̤ ciō, iâ ô gó̤ nè̤ng có̤ muòi gì. Ék-buăng tiàng-sê̤ṳ sê sáe̤ng lā̤, có̤ chók-dông (做出動), chiăng nā̤ (請奶, chiăng Lìng-cūi-nā̤) gâe̤ng guó guăng (過關). Cṳ̆-niòng-giāng 18 huói chók-gá, giék-huŏng ī-hâiu kó̤ dòng-buŏ chió lā̤ diêu, hī siŏh buŏ ô tiè-gá (啼嫁), má-gá (罵嫁) gì hŭng-sṳ̆k. gĕ̤ng-muói-giāng â̤ gá siông ngiâng, kuóh-dà̤-giāng mò̤ tō̤ lṳ̆k-dê gì nṳ̄-gái có̤ lâu-mā. Giék-huŏng hī siŏh nĭk, cūi méng gì sùng nâ sê káng-giéng kó̤ ciék sĭng-bô gì sùng, mò̤ guāng â̤ nêng-sék mâ̤, dŭ â̤ sāi giàng guó kó̤ tō̤ mī-ciū lì chiók. Mī-ciū sê nṳ̄-huŏng buòi-gá gì nó̤h, hô̤ lā̤ „sĭng-bô-niêu“ (新婦尿). Gĕ̤ng-muói-giāng diŏh dòng-buŏ sī lō̤ ī-hâiu ék-buăng â̤ gái gá siŏh ciáh, giék-huŏng ī-sèng nâ sê ô gâe̤ng bék-ciáh nàng-gái sá, biék-nè̤ng iâ mâ̤ kó̤ gōng ĭ, cuòi dŭ mò̤ Háng-nè̤ng hī māng gōng-gé̤ṳ. Chió bó gì nàng-gái gó â̤ kó̤ tō̤ sá̤-bò̤.

Lá-hô-cŭk (拉祜族, Lá-hô-ngṳ̄: lad hull) sê Dĕ̤ng-nàng-ā gì siŏh ciáh mìng-cŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Hùng-nàng, diŏh Uŏk-nàng, Miēng-diêng, Lō̤-uŏ gâe̤ng Tái-guók iâ ô. Lá-hô-cŭk iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

唐朝蘇敬等等儂合編其《新修本草》講了：「蜆殼陳久者止痢。車螯、蚶蠣、之屬，亦可為食，無損益，不見所主。雉入大水變為蜃。蜃者，腎，云是大蛤，乃是蚌爾，煮食諸蜊蝸與菜，皆不利人也。〔謹案〕蜆，冷，無毒。主時氣開胃，壓丹石藥，及疔瘡，下濕氣，下乳，糟煮服良。生浸取汁，洗疔瘡。多食發嗽，並冷氣，消腎。陳殼，療陰瘡，止痢。蜆肉，寒，去暴熱，明目，利小便，下熱氣，腳氣，濕毒，解酒毒，目黃。浸取汁服，主消渴。爛殼，溫，燒為白灰飲下，主反胃，吐食，除心胸痰水。殼陳久，療胃反及失精。」

Mìng Sṳ̆-cŭng (明思宗, 1611 n. - 1644 n.), miàng Ciŏ Iù-giēng (朱由檢), sê Mìng-dièu gì có̤i hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤, 1627 nièng gáu 1644 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Sùng-dĭng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Sùng-dĭng Huòng-dá̤ (崇禎皇帝). Ĭ sê Tái-chiŏng Huòng-dá̤ gì giāng.

Diêng-īng (電影), iâ hô̤ lā̤ éng-uâ (映畫), sê siŏh cṳ̄ng kĕk gă-guóng, liŏh-chiông-dái hĕ̤k-ciā sók-cê muòi-tā̤ ciŏng īng-chiông gâe̤ng siăng-ĭng hăk-siŏh-dŏi, gái gă siông âu-gĭ cié-cáuk có̤ siàng gì siŏng-ngiĕk-huá ngiê-sŭk.
Cṳ̆ng-chói sê lâng ciáh nè̤ng chói-puòi pâung diŏh chói-puòi gì dâe̤ng-cáuk. Găk sié-gái duâi-buô-hông dê-kṳ̆ gì hiêng-dâi ùng-huá diē-sié, cṳ̆ng-chói sê biēu-dăk ái-cìng gì huŏng-sék. Bók-guó găk siŏh piĕ dê-huŏng, cṳ̆ng-chói iâ kō̤-nèng biēu-dăk iū-ngiê gâe̤ng géng-ái.

1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, Nĭk-buōng céng-hū giòng-páuk Liù-giù nè̤ng gōng Nĭk-buōng-ngṳ̄, bêng-chiă dó̤i gōng Liù-giù-ngṳ̄ gì hŏk-sĕng tā̤-huák. Gó-chṳ̄ â̤ báik gōng Okinawa-ngṳ̄ gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu, gáu hiêng-câi Liù-giù nè̤ng ciáh kăi-sṳ̄ bō̤-hô Okinawa-ngṳ̄. Bók-guó, chŭi-iòng-gōng guók-cié gà̤-dēng ī-gĭng sìng-nêng sū-iū Liù-giù-ngṳ̄ dŭ ng-sê Nĭk-buōng-ngṳ̄ gì huŏng-ngiòng, gĭng-dáng Nĭk-buōng guăng-huŏng ĭng-ôi céng-dê gì sṳ̆-iéu, gó sê gó̤ ĭ Okinawa Huŏng-ngiòng.

Ĭng-ngṳ̄ gâe̤ng Dáik-ngṳ̄ gì miàng-chĭng "Easter" gâe̤ng "Ostern" sê téng siŏh ciáh Ăng-gáh-lò̤ Sák-sŏng nṳ̄-sìng gì miàng "Eostre" lì gì. Gŏng-gé̤ṳ 8 sié-gī Ĭng-guók gì Gĭ-dók siŭ-dô̤-sê̤ṳ gâe̤ng lĭk-sṳ̄ hŏk-gă Bī-dáik (Bede) sāi Lá-dĭng-ngṳ̄ sū gé-cái gì:

«Uōng-dâi Cièng-tiàng» (遠大前程, Ĭng-ùng: Great Expectations) sê Charles Dickens gì siēu-siók. Ciòng cṳ̆ sê buáng cê̤ṳ-diông gì hŭng-gáik, gōng-sŭk siŏh ciáh miàng Pip gì gŭ-ì sìng-diōng gì gū-sê̤ṳ. Chiông Dickens gì-tă siēu-siók sŏ̤h-iông, cī buô cáuk-pīng diē-sié iâ ô cêng sâ̤ cáuk-ciā cê-gă gì sĕng-uăk gĭng-lĭk.

Cê̤ṳ-iù iâ biēu-sê nô̤i-sĭng cê̤ṳ-dê (inner autonomy), hĕ̤k-ciā kóng-cié cê-gă gì nô̤i-buô sié-huóng. Cuòi bău-guák â-dā̤ gūi bĭk kō̤-nèng gì dê̤ṳng-iéu-séng:

1980年，朴正熙乞儂暗殺，無箬恒，軍官全斗煥上臺。這儂也是做獨裁其，不過共朴正熙𣍐蜀樣，百姓都對伊印象𣍐好。1980年，光州有儂抗議，伊派部隊去鎮壓，刣死嘢価儂，嚽就是光州民主運動。不過嚽事件發生以後，韓國其民主運動有眞大其發展。1987年，復發生抗議，最尾，全斗煥敆1988年允許自由選舉總統。總款，韓國就完全變成蜀隻民主其國家了。

George Clinton (1739 nièng 7 nguŏk 26 hô̤ – 1812 nièng 4 nguŏk 20 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1805 nièng gáu 1812 nièng câi-êng.

Hŭng-tăi (風颱) ciáng-sék miàng-chĭng hô̤ lō̤ "iĕk-dái ké-siòng" (熱帶氣旋, tropical cyclone), sê 1 cṳ̄ng nōng hŭng-bó̤ hiê-tūng (warm storm system), diŏh iĕk-dái hĕ̤k-ciā ā-iĕk-dái hāi-iòng gà̤-lēng hìng-siàng. Hŭng-tăi gì hŭng-lĭk sèu-sèu dăk gáu 10 gék ī-gèng, gó puâng lā̤ hŭng-bó̤-ṳ̄, gó-chṳ̄ pó̤-huâi-lĭk cêng duâi.

William A. Wheeler (1819 nièng 6 nguŏk 30 hô̤ – 1887 nièng 6 nguŏk 4 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1877 nièng gáu 1881 nièng câi-êng.

Hók-ciŭ sê gū-cā Mìng-uŏk-guók dŭ-siàng, có̤i cā gì gṳ̆-mìng gōng gì sê Mìng-uŏk-ngṳ̄ (閩越語). Háng-ū-dá̤ miĕk-uòng Mìng-uŏk-guók ī-hâiu, báe̤k-huŏng giòng-sié gì Háng-ùng-huá giàng diē Hók-gióng, Mìng-uŏk-ngṳ̄ iù-sê sṳ̀-dék-dék biéng có̤ Háng-ngṳ̄ gì 1 ciĕ. Hŏk-ciā gōng, có̤i-cā gì Mìng-ngṳ̄ éng-găi sê nguòng-sṳ̄ Ngù-ngṳ̄ (吳語), Chū-ngṳ̄ (楚語) gâe̤ng Mìng-uŏk-ngṳ̄ gì ṳ̀ng-hăk (chăng-kō̤ "Hók-gióng lĭk-sṳ̄").

«Săng-guók Iēng-ngiê» (三國演義), ciòng-miàng hô̤ lā̤ «Săng-guók-cé Tŭng-sṳ̆k Iēng-ngiê» (三國志通俗演義), sê Dṳ̆ng-guók gū-diēng gì siŏh buô siēu-siók, chă-bók-dŏ̤ sê găk Nguòng-dièu muăk-gĭ gáu Mìng-dièu chĕ̤-gĭ gì sèng-âu chók-hiêng gì. Ciā cṳ̆ mò̤ siā cáuk-ciā, gó-chṳ̄ mâ̤ hiēu dó̤-dā̤ sê diê-nè̤ng siā gì, bók-guó gĭng-dáng duâi-buô-hông gì hŏk-ciā giéng-gáe̤k ciā nè̤ng sê Lò̤ Guáng-dṳ̆ng.
Liù-giù ô có̤ guó gūi cṳ̄ng cê-gă gì dè̤ng-cièng, bău-guák Siông Tái-giū có̤ gì Dâi-sié Tŭng-bō̤ (大世通寶), Siông Dáik gì Sié-gŏ̤ Tŭng-bō̤ (世高通寶), Siông Ièng gì Gĭng-ièng Sié-bō̤ (金圓世寶) gâe̤ng Siông Cĭng gì Dṳ̆ng-săng Tŭng-bō̤ (中山通寶). Téng 1656 nièng kăi-sṳ̄, Liù-giù kĕk kiŭ-mĕ̤k-cièng (鳩目錢) có̤ huó-bê. Ciā kiŭ-mĕ̤k-cièng cék-liông iā ngiák, nâ diŏh ĭ cê-gă guók-gă lā̤ sāi.

Hubert Humphrey (1911 nièng 5 nguŏk 27 hô̤ – 1978 nièng 1 nguŏk 13 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1965 nièng gáu 1969 nièng câi-êng.

Cièng(錢) iâ hô̤ lā̤ huó-bê(貨幣), sê găk siŏh ciáh dĕk-biék gì guók-gă hĕ̤k-ciā gĭng-cá̤-tā̤ diē-sié â̤ dé̤ṳng có̤ ŭk-cṳ̆ hĕ̤k-ciā dēng-gá gău-uâng gì siŏh cṳ̄ng dĕk-sṳ̀ siŏng-pīng.

Buó-ĭ-cŭk (布依族, Buó-ĭ-ngṳ̄: Buxqyaix) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh mìng-cŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Gói-ciŭ. Buó-ĭ-cŭk iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

John C. Calhoun (1782 nièng 3 nguŏk 18 hô̤ – 1850 nièng 3 nguŏk 31 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1825 nièng gáu 1832 nièng câi-êng.

Ĭ nòng-bâ Huòng Tái-gĭk sī lō̤ ī-hâiu dĕng-gĭ, hī sèng-âu ĭ nâ 6 huói, iù ĭ gă-gă Dŏ̤-ī-gūng ché̤ṳ-lī dâi-gié. 1644 nièng, Mìng-dièu duâi luâng, Ngù Săng-gié bóng Muāng-chĭng bĭng diē Săng-hāi-guăng. Sông-dê ciŏng siū-dŭ buăng gáu Sông-tiĕng-hū (gĭng-dáng gì Báe̤k-gĭng). 1650 nièng, Dŏ̤-ī-gūng sī diŏh Muāng-ciŭ, ĭ kăi-sṳ̄ chĭng-céng.

Â-gāu-cáik (拗九節) sê Hók-ciŭ buōng-iòng gì cáik-nĭk, nĭk-cī sê gô-lĭk Ciăng-nguŏk nĭk-gāu. Găk cī gĕ̤ng, gáuk-gă-gáuk-ciō dŭ diŏh cṳ̄ Â-gāu-cé̤ṳk (拗九粥) cié-ciō hĕ̤k-ciā sáe̤ng ké̤ṳk chĭng-chék bèng-iū, ī-gĭng chók-gá gì cṳ̆-nè̤ng-giāng iâ diŏh sáe̤ng Â-gāu-cé̤ṳk diōng ngiê-gă hâu-géng bâ-nā̤.

Cĭ-hâiu Ā-sĭ-nā, Lê-cṳ̆-buói-dĕk, Să̤-lê-kă páh mò̤-tàu sì, bô ché̤ṳ gáu Iù-nā gâe̤ng Ĭng-nê. Găk mò̤-tàu sèng-dāu, Să̤-lê-kă ké̤ṳk Ĭng-nê páh dō̤ kó̤, Ā-sĭ-nā bié siông kó̤ bō̤-hô ĭ, gó-chṳ̄ cê-gă ké̤ṳk páh, mò̤ háik kó̤ lāu, mò̤ bâing-huák gái sōng-páh, gó céng lāu ĭ-iêng. Ā-sĭ-nā găk ĭ-iêng buóh huòi-siông (回想) «Dŏ̤-giéng» sì gì dâi-gé, dáng-sê huák-hiêng siōng-guăng gé-é (記憶) kăi-sṳ̄ mâing-mâing mâ̤ gé. Dùng-ìng lì káng Ā-sĭ-nā, â̤-báik cī giông dâi-gé, cêu huák-hiêng Augma â̤ suā-mièu nè̤ng-nō̤, gó â̤ duăk kó̤ dĕk-diâng (特定) gé-é. Gì-tă SAO-sê̤ṳ-giông gì hâing-còng-ciā, nâ káh-dièu lāu «Sê̤ṳ-liĕk», iâ ô kō̤-nèng huák-sĕng dùng-iông gì dâi-gé. Dùng-ìng gâe̤ng Sĭ-ĭng lê-ê̤ṳng gâe̤ng mò̤-tàu sōng-páh gì gĭ-huôi diêu-că, cé̤ṳ-é gáu nâ ô SAO-sê̤ṳ-giông hâing-còng-ciā ké̤ṳk páh gáu mò̤ háik, cêu ô nó̤h téng ĭ tàu dēng buŏi chók kó̤. nó̤h cĭng chiông giù, â̤ huák guŏng, buŏi iā gà̤, dĭk-dĭk gáu tiĕng dēng gì ù-ìng-gĭ, ké̤ṳk sĕu-cĭk (蒐集) kó̤. Ù-ìng-gĭ gé̤ṳ gōng sê dò̤ lì hô-cô (輔助) iù-hié ông-hèng (運行) gì. Giék-ĭ gṳ̆ng giù kó̤, ké̤ṳk iù-hié hiê-tūng dâung kó̤, gāng mâ̤ siông. Cĭ-hâiu, dùng-ìng bô ché̤ṳ gáu sê̤ṳng băh-sáik ĭ-siòng gì cṳ̆-niòng-giāng, dùng-iông gì dông-cáuk dáe̤ng-hók mò̤-dìng. Dùng-ìng gâe̤ng Giék-ĭ nêng-cĭng tăng-giú, huák-hiêng cṳ̆-niòng-giāng cī gì sê „Dǔng-dŭ Gĕ̤ng-ngiĕk Dâi-hŏk“ (東都工業大學).