Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Steen waas uk skjou foar uur Themen: hie moalde historiske, mythologiske un religiööse Szenen, Porträts, Stilllieuwende un natüürelke Szenen. Sien Porträts fon Bäidene sunt berüümd. Hie is uk bekoand foar sien Behärskenge fon dät Lucht un ju Ljoowe foar Eenpeldhaide, foarallen in Perserteppiche un uur Textilien.

Ju Formel 1 is ju hoochste Klasse foar Auto-Wädfierdere. Deer wäd jierelk een Waareldmästerskup foar do Fierdere un een foar de Teams uutfierd. Ju Formel 1 bestoant siet 1950. Ju hoochste Gauegaid fon 'n Formule 1-Auto is uungefeer 350 km in de Uure. Deertruch is ju Formel 1 besunners gefoarelk. In do eerste Jiere fon de Formel 1 roate dät fuul Dooden, aal touhoope 37 Monljuude. De lääste doode Fierdere wieren Ayrton Senna un Roland Ratzenberger in dät Jier 1994. In do lääste 15 Jiere is ju Formel 1 truch techniske Ferbeeterengen fuul sicherer wuuden.

Aal do tjo Jiere organisiert die Fräisenräid, bit dän Eend fon n Räidfoarsitperiode, dän Fräisenkongres in een fon do tjo fräiske Lounde. Een Jier leeter wäd dät Fräisenmäiten of Fräisen-Droapen ap Hälgelound organisierd, wier in n Truchsleek sowät 500 Ljuude kuume. Wichtige reguläre Aktivitäten fon dän Fräiske Räid sunt do Beroupsgruppenträffen, wier unnerskeedelke Gruppen so as Buuren, Loundwieuwe, Studente, Koastere un Lokoalpolitikere an deelnieme.

2015: N islamistisken Terrorist skjut in Paris eerste ne Dreguunerske dood. Ap dän 9. Januoar skuul hie in n juudsken Supermäärket noch moor Ljuude uumebrange.

Moorkultuur Roomelse, waas fröier diräkt ieuwenske dän oolde Boanhof fon Roomelse, do sünt nu buppe in dän Wäästfoan bie dän Marineseender, un deertou heert däälich uk dät

Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Vaalserbierich (323 m). Do grootste Äie fon do Niederlounde sunt do Maas, Rhien, Schelde, Waal un Ijssel.

Dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum is ne Non-Profit-Organisation. Owwol et ju Iengjuchtenge nit deeruum gungt, muugelkst fuul Besäikere antoulokjen, hied dät Museumstäärp Kloppenbuurich 2009 moor Besäikere as älk uur Museum in Läichsaksen (250.000). 2004 wieren unner do Besäikere ca. 60.000 Bäidene un Jungfoulk, do in dän Roome fon dän Skoulunnergjucht do Anboode fon dät Museum bekiekeden.

Hanekamp 1749b H1674 S1630a S1630b S1630b S1630b S1665a S1674a S1674b S1674b S1674b S1699 S1749a S1749a S1749a S1749a S1749a S1749a S1749a S1749a S1749b S1749b S1749b S1749b S1749c S1749c S1812b S1812c S1812c S1829e S1829e S182 9d S1840a S1860a S1860d S1860d

Do Beende wäide ätter ju Woogenlaangte fon do Frequenze benaamd. Ju Woogenlaangte kricht me uut ju Division fon ju Luchtgauegaid (299.792.458 m/s) truch ju Frequenz (in Hertz).

Nikosia (Griechisk: Λευκωσία / Lefkosía, tursk: Lefkoşa) is ju Haudstääd fon Zypern. Dät is ju lääste ferdeelde Stääd in Europa mäd do Turken in dät Noude un do Griechen in dät Suude. Deer woonje sowät 116.000 Ljuude (2011), wierfon 55.014 in dän Suuddeel (griechisk-zypriotisk) fon ju Stääd woonje un 61.378 in dän Nouddeel (tursk-zypriotisk).

2014: Ju islamistiske Organisatsjoon ISIS, kuut leeter uumebenaamd as IS (Islamisken Stoat), nimt in ne groote Offensive ju Grootstääd Mossul in't Noude fon dän Irak ien.
Uumdät deer älken Dai Skiepe fon allerweegense truchfiere, lieuwje in dän fiskrieke See Fiske uut aal ju Waareld. Unner Woater läite sik buute ju Skipfoart-Sträkke uk noch do doode Boome fon dän uurfloudede Rienwoold ärkanne. Ap wäkke Höäwele, do däälich as Ailounde uur't Woater kiekje, rakt dät däälich noch Rienwoold, toun Biespil ap Barro Colorado Island, n Ailound fon 15 km² wier dät buute Foarskengs-Statsjoon un n Dräguuner-Boantje neen Ienwoonere rakt.

Nils Århammar: Die Amringer Sprache. Die Amringer Literatur in: Margot an Nico Hansen: Amrum – Geschichte und Gestalt einer Insel, Hansen & Hansen, Itzehoe 1964

Ju Samtmeente Hesel (düütsk: Samtgemeinde Hesel) is een fon do two Samtmeenten in dän Loundkring Lier, do deer bie ju kommunale Gebietrefom 1973 gruunded wuuden. Ju häd uungefeer 10.000 Ienwoonere un ne Fläche fon 84,31 km². Sit fon ju Samtmeente is Hesel.

Lubbert R1535 R1568 R1606 R1606 R1630b H1780b H1824a# S1535a S1604 S1606b S1606b S1606b S1665b S1749b S1829b# S1840a# S1860b# U1568# U1606 St1568

Dät Eerste Triumviroat waas n informellen Buund twiske do träi Politikere in't Roomske Riek, näämelk Gaius Iulius Caesar, Marcus Licinius Crassus un Gnaeus Pompeius Magnus. Dät waas in ju Tied fon ju leete Roomske Republik.

Dät Kanienken (Oryctolagus cuniculus) is ju eensige Oard fon dän Sleek Oryctolagus, die also monotypisk is. Die Wietenskupler Lazell hiede oaber ätter Angoawen fon Walkers Mammals of the World in ju Skrift "A new Marsh rabbit (Sylvilagus palustris) from Florida's lower keys" fon 1984 uurs ne Meenenge, näämelk dät Oryctolagus un Sylvilagus eegentelk nit twäin, man aan Sleek wieren.

Die ooldste seelter Täkst, ne Uursättenge, is "Die ferläddene Suun" fon dän Strukeljer Koaster Sixtus Ahlrichs fon 1812.. Die eerste seelter Fertäller waas Hermann Griep (1800-1871), uk wäil Fokke Hämken naamd. Hie skreeuw ferskeedene Dööntjene un Soagen. Sien Oarbaid wuude 1846 fon Johann Friedrich Minssen (1823-1901) apskreeuwen un eerst in 1970 hääruutroat. Minssen häd uk ferskeedene seelter Spräkwoude touhoopesoacht. In sien Wierk uut dät Jier 1846 stound ju seelter Spräkwoudesamlenge mäd aal touhoope 897 Spräkwoude in ju seelterske Sproake. Theodor Siebs (1862-1941) publisierde 1893 een Bouk wieroun Dööntjene fon anonime Fertällere stounde.

Do Aastfräiske Ailounde sunt aan Ailoundkoppel, die riegenfoarmich foar juu aastfräiske Kuste lait. Soogen deerfon sunt bewoond (Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog, Spiekerooch un Wangerooge) un fieuw sunt uunbewoond (Kachelotplate, Lütje Hörn, Memmert, Minsener Oog un Mellum).

It Hearrenfean (Meente) (nl. Heerenveen) is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 140,15 km² un deer woonje 42,754 Moanskene (2007).
J.R.R. Tolkien, Die Heer fon do Ringe (The Lord of the Rings, 1954/55). In dät Auenlound woonje do freedelke litje Hobbits. Man ap n Dai fiert die oolde Bilbo sin Gebuursdai, wier hie sik ap eenmoal uunsichtboar moaket truch n oolden Ring an n Finger tou steeten. Man dät määrkt die grausoame Härsker Sauron in dät Lound Mordor, die der weet dät me mäd dän Ring ju Waareld behärskje kon. Dan kumt die goude Töäwender Gandalf, die Bilbo bewääget, dän Ring outoureeken an sien Bruursbäiden Frodo. Intwisken sunt Sauron sien Riedere ap de Säike ätter dän Ring un Frodo raiset mäd träi uur Hobbits ätter do Elfen in Rivendell. Man deer konnen jo uk nit blieuwe un dan foulgje fuul Ääwentüüre mäd Orcs, Riedere un Äänte (wonnerjende baalende Boome) bit bloot do bee Frodo un Sam ätter Mordor kuume un dän Ring in dän groote Fjuurbierich fernichtje. Ferbiendenge.

Ljuude uut sien Sibbe hääbe al sänt dän Twäiden Punisken Kriech politiske Boantjene häiwed, buppedät waas Crassus uuremäite riek. Deer kumt uk sin Bienoome "Crassus" fon, dät hat uursät "fat" of "die Fatte". Masse in Room hieden Skäilden bie him, so uk Caesar. Crassus hiede also bääste Foaruutsättengen, in ne machtige Steede tou kuumen.

Aastriek (de. Österreich) is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Wien un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2017 Alexander Van der Bellen.

28. Februoar: Een Mainzer Foulksfersammelenge formulierd fräiegaidelke Aaskengen juunuur ju grootheertoachelke hessiske Regierenge in Darmstadt. Heinrich von Gagern stoalt n Oundraach ap "Ienberoupenge fon een Nasjonoalrepräsentatsjoon" un ap "Ärnäierenge fon dän Buundesfoarsit".

Do Resultoate fon ju uumfangrieke Museumsoarbaid wäide dät Publikum anhound fon uutwäälde Biespiele in ounhooldend wikseljende Sunneruutstaalengen in ju Buurich Arkenstede un dät Münchhausenskäin museumsdidaktisk apberat präsentierd.

Hendrik-Ido-Ambacht is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Hendrik-Ido-Ambacht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 11,99 km² un deer woonje 26.800 Moanskene (2012).

Nederweert is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Nederweert is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 101,79 km² un deer woonje 16.612 Moanskene (2012).

Hollen hied fröier ne oaine katoolske Skoule. Al in dät Jier 1814 wüülden do Hollener ne oaine Skoule hääbe. Dät wüülden do Roomelster Koastere oawers nit, wäil se dan blood n hoolich Deel fon dät Skouljield kriegen hieden. Där truch duurde dät noch bit 1859, bit truch ju näie "Schulacht Hollen" ne Skoule foar do Bäidene uut Hollen un Hollenbround iengjucht wuude. Ju eerste Hollener Skoule wuud dan 1895 truch Gerd Vogt un Johannes Schmidts uut Skäddel baud. 1910 wuud ne näie Skoule mäd aan Klasse baud, un 1937 ap two Klassen un 1951 ap tjo Klassen fergrattert.

Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $39.000 in 2007. In 2007 waas 2% fon ju ganse Wirtschaft Loundwirtschaft, 24,4% Industrie un 73,6% Tjoonste.
Noch in ju Midde fon't 18. Jierhunnert moaste Friedrich II. fon Prüüsen Befeele uutreeke, uum do Buuren in sien Lound dät Tuffelkenplontjen bietoubrangen. Dät wäd fertäld, dät hie n Tuffelkefäild fon Suldoaten bewoakje liet, deermäd do Buuren sjo, wo wäidful do Plonten sunt, uum jo tou't Steelen tou ferfieren.

Lombok is een fon doo litje Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel, Suudaast-Asien un heert tou Indonesien. Lombok häd ne Flakte fon 4.725 km² un 2400000 Ienwoonere.

Propan (C3H8) is n Alkan. Dät wäd bie dän Oubau fon Äidgas of bie ju Feroarbaidenge fon Äidoulje wonnen un dan toun Biespil as Fjuurenge benutsed.

Herm. R1606 R1606 R1606 R1749a R1780 R1780 R1780 R1780 R1780 R1820b R1820b R1820b R1820b R1820b R1820c R1860a R1860a R1860b R1860b R1860b R1860b R1860b 1860c 1860c H1606 H1780a H1780a H1780a H1780b H1780b H1824a H1824a H1824d H1824d H1840 S1535a S1535a S1535b S1568a S1568a S1568b S1568b S1606a S1606b S 1606b S1630b S1749a S1749a S1749a S1749b S1749b S1749b S1749b S1749c S1812a S1812b S1812b S1812b S1812b S1812b S1812c S1812c S1829a S1829b S1829b S1829c S1829c S1829c S1829e S1829e S1829e S1840a S1840b S1840b S1860a S1860a S1860 b S1860b S1860b S1860b S1860b S1860b S1860d S1860d S1860d S1860e S1860f S1860f S1860# U1535 U1535 U1535 U1568 U1568 U1606 U1630a U1820b St1840 B1606 B17 49 R1713b U1860c

Juist is aan fon do Aastfräiske Ailounde un ne Meente mäd ne Flakte fon 16,43 km² un 1.700 Ienwoonere (2010). Dät rakt two Täärpe ap Juist, nämmelk dät gliek noomde Täärp "Juist", uk "Aasttäärp" af eenfach "Täärp" naamd, un dät Loog. In't Wääste fon Juist lait ju Kacheloplate un fääre wäästelk uk dät bewoonde Ailound Borkum, in't Suudwääste dät Fuugelailound Memmert un in't Aaste dät Ailound Norderney.

Juu Oder (dät is die düütske Noome, ap Polnisk "Odra" un ap Sorbisk "Wodra") is ne Äi, juu in Tschechien truch Polen, un dan ap juu Gränse twiske Polen un Düütsklound fääre in juu Aastsee fljut. Juu is, ätter ferscheedene Definitione, wäkken Deel fon juu Mündenge tou juu Oder un wäkken tou juu Aastsee heert, 866 - 898 km loange.

Dän Stich wint (moaket) dän Spieler, die der ju hoochste Koarte spield häd; hie kricht do uutspielde Koarten, lait do ferdäkt foar sik ou un spielt toun naisten Stich uut.

Digitoale Radiosignoale kricht me truch Hoochfrequente Signoale mäd Digitoale Signoale tou modulierjen. Eerste wäide do dan mäd Analog-Digitoal-Uumsättere (A/V-Wondeler) uut dät analoge Audiosignoal leeken un mäd een fon do gongboare MPEG-Ferfoaren komprimierd. Foar dät Fääreseenden uur Satellit un/of Koabel of DAB-T wäide do oankelde Signoale mäd Hälpe fon sonaamde Multiplexer mäd uur Signoale (Fiersjoon, Radio, Doatentjoonste) tou aan eenhaidelken Transportstroom kombinierd. Disse Wiese fon uutseenden ärfoulget bie do maaste ARD-Programme un moorere Privitradio's direkt uur dän Satellit.
Uur dät Leeuwe wierfon fuule Fertälstere woarskienelk häärkuume, rakt et nit fuul Information. Fon do oolde Fräisen weet me bloot dät do de Gode eeret hääbe in Buske un moonige Buske sunt do as Hillich ferklooret. De Fräisen hääbe uk hiere Doode eeret. Do moakeden wälleoffer foar do Gode, soangen begüüchelliedere un diede kultiske honnelenge ap Steene. Do hääbe uk süüwerenge truch Fjuur moaked. Do Fräisen hääbe uk Moanskeoffer häiwed. Uum dät Jier 785 häd Karel die Groote een strom Gesäts moaked wiertruch doode Moanskene nit loanger moor truch do Fräisen ferbaanet wäide kuude. Man dät Gesäts waas uk juun Moanskeoffer un dät eerjen fon Wällen, Boome un Buske.

Die Eschenheimer Touden is ne origionoal ärheeldene Stäädpoute fon ju leet-middeloalerske Befäästigenge fon Frankfurt an 'n Main. Die Touden wuude tou Begin fon't füüftienste Jierhunnert baud un is dät ooldste Bauwierk in ju Binnestääd fon Frankfurt, ju sänt ju Fernäilenge in dän Twäiden Waareldkriech maast fon näiere Architektuur, so as Hoochhuuse, bestimd is.

Die Släieboom (Prunus spinosa, dt. Schlehdorn) woakst jädden an n sunnigen Wooldraant un is in do Alpen in bit tou so'wät 1000 m. Hööchte tou fienden.

5. un 6. Juli: Die Düütske Kaiser Wilhelm II. un sin Riekskansler Theobald von Bethmann Hollweg ferseekerje dät ferbuundede Aastriek-Ungarn fulle Stöän juun Serbien.

2. Januoar: Een britisk Kriechs-Skip kumt in Puerto Louis ap do Falklound-Ailounde oun. Die Kaptain aasket fon ju argentinske Ailoundbesättenge, ou tou luuken, wät träin Deege leeter uk skjucht. Man fon do oun wol Argentinien noch aaltied n Ounspröäk ap do Ailounde hääbe.

Ju Munte is dät stoatelke Jäildweesen fon n Lound. Maasttieds häd n Lound uk ne Munte, so as mäd dän oolde D-Maak in Düütsklound. Man dät kon uk weese dät n Lound ju Munte fon n uur Lound benutset, as toun Biespiel dän amerikoanske Dollar in Aast-Timor.

In Roomelse is deer n näie Brääch uur ju Seelter Äi mäd n Wai ätter dät Inkoopssäntrum un ju Säärke fon Roomelse. Dät Paad wuud in 2010 anläid un häd mäd do Brääge 338.000 Euro kosted.

Uurigens is ju Foarm fon ju Äide bie do Poole licht ouflakked. Dät betjut, dät do Poole tichter an ju Midde fon de Äide sunt un deermäd ju Sweerkraft an sik deer uk al wät gratter is.

Wan man betoankt, dät dät Säid bit 30 Jier kienfähig is, mout et uk wuudelk so joop in de Gruund, dät et bie dät Greeuwen af Foolgjen nit wier ätter buppen kumt. Dät Lound mout fluks uumegreeuwen af foolged wäide, dät do noch in de Gruund ferblieuwene Plonten nit wier toun blöien kuume konnen. Touken Jier mout alles in Riege plonted aw säided wäide, um dät Lound gans skeen tou hoolden fon alles Jood. Däd man dät alle Jiere so, dan mäd de Tied is alles Säid kiend un vernäild. Wan man it uk gjucht drok häd, so duurt man daach nit een Jier ju Galinsoga-plonte wier blöie läite, dan ju Fermeerenge kumt bloot truch Säid.

Ju Fräisensäärke is siet 1990 ju eepentelke Säärke fon do holloundske un wäästfräiske Katoolske in Room. Fräisen aastelk fon ju Oamse skällen deer fröier uk waileeken weese. Deerap wiest uk wai, dät ju foar ne bestimde Tied in dät Middeloaler dän Noome hiede fon San Michele in Sassia, dät is Sänt Michael in Sachsen.
Borneo is n asiatisk Ailound, wierfon groote Deele tou doo Stoaten Indonesien un Malaysia heere. N litjen Deel fon dät Ailound wäd uk fon dän Stoat Brunei bedäkt. Borneo is een fon doo Groote Sunda-Ailounde in n Indonesisken Archipel.

Die Juundeel fon Isolator. In Laitere konnen do Elektrone sik fräi bewäagje. Wan do Elektrone in dän Laiter, toun Biespil n koopernen Träid, truchnunner nuumen in ne bestimde Gjuchte gunge, spräkt me fon elektrisken Stroom in dän Laiter.

N Neutron is n subatomär litje Paat sunner elektriske Leedenge dät foarkumt in Atomkäädene. Dät is apbaud uut 2 down-Quarke un 1 up-Quark. Aal Atomkäädene bit ap aan änthoolde ieuwenske een of moor Protone uk een of moor Neutrone. Ju eensichste Uutnoame is 1H (ju maast foarkuumende Foarm fon Woaterstof), wierfon die Kääden uut bloot een Proton bestoant. Ju Masse fon n Neutron is bolde gliek an ju fon n Proton (n Neutron is n bitje swarre), man n Neutron failt ju positive Leedenge fon n Proton.

Jusälge wällige Struktur fint sik in dän mäd Foan bewoaksene Unnergruund fon ju Hunte-Leedoa-Läichte, wan deer do Hööchten uk man sun een bit uurel Meeter buppe do flakke Läichten utkiekje. Die fuul litjere Hööchte-Unnerskeed wäd ärkläärd truch ne tjoon bit twintich Meeter tjukke Loage fon Doalsound (Talsand) ju in de Hunte-Leedoa-Läichte ju eegentelke Gruundmoräne oudäkt. Do Doalsounde änthoolde fereenpeld fiene Kiesloagen fon noudiske Häärkumst. Uk fint me ap ferskeedene Djüpten Loagen mäd Plontenräste, do toun Deel sogoar fon twiske do Iestiede stamme (interglazial) un hier un deer uk Ouleegerengen fon stilstounden Woater. In Seelterlound fint me uk Leem, dät ap Aastersiede djapper sit as ap Wäästersiede. An n Geestraant, also in t Suude fon Seelterlound, is dät Doalsound fon ouspäild Geestmaterioal uurleegerd; deer rakt et soogoar Nute-groote Steene, do me uurs in dät oolde Doalsound nit fint.

Aal doo Plonten, doo me as Boome beteekent, sunt holterch, groot woaksen, hääbe n Boomstom, Boomwuttele un n Krop mäd Bleedere. N Blääd fon n Boom kon gans ferskeeden uutsjo: Mongs as n normoal Blääd, so as dät fuul uur Plonten uk hääbe, man mongs uk gans smäl un spits, wät me uut dissen Gruund as Näddele beteekent. So wäide doo Boome uunwietenskuppelk in Näddelboome un Loofboome apdeeld. Bloot doo Näddelboome (Pinales) sunt n Taxon, dät betjut, dät älke Näddelboomoard mäd aal doo uur Näddelboome naier früünd is as mäd ne Oard, juu nit tou doo Näddelboome heert.

Die Gatúnsee (spoansk: Lago Gatún) is n kunstelken See in Panama, die twiske 1907 un 1913 in dät Bauprojekt foar dän Panamakanoal truch Apstauenge fon dän Río Chagres tougjuchtemoaked wuude. Ieuwenske sien Betjuudenge as Deel fon dän Panamakanoal tjoont die Stausee uk tou ju Stroom-Äärtjuugenge.

Häd me dan n Aantje Linnen kloor, dan häd me n Tämpel, die kumt der dan ap, dät dät Linnen ap sien gjuchte Bratte kumt. Dan mout alle tjo Äälne wier uutläid un fon näien wier stäärkd (stieuwed) wäide, un so gungt dät soloange, dät do tweelich Smitte fon dän foarnste Boom ou sunt.
Sweerkraft of Gravitatonskraft is n Anluukengskraft ju two Massen apnunner uutäiwe. Sweerkraft is ju Uurseeke fon ju ätter unnern gjuchte Kraft, ju aal Köärpere ap ju Äide unnerfiende. Sweerkraft kon oawers uk uur groote Oustande uutäiwed wäide, as toun Biespil twiske ju Äide un ju Moune un soogoar twiske Stiernsysteme. Jusälge Sweerkraft ju deerfoar feroantwoudelk is dät n Appel ap de Gruunde faalt, ju suurget uk deerfoar, dät ju Moune af n Satellit in hiere Boanen blieuwe uum de Äide tou un ju Äide in hiere Boane uum de Sunne tou.

Johann Friedrich Minssen, Mittheilungen aus dem Saterlande. Im Jahre 1846 gesammelt. 3. Beend, Anhang: Ljouwert 1970 (Fryske Akademy Nr. 372). Dät sunt Märchen (Anhang 1), Räätsel (2), uut ju Geskichte (3), Gebruuke (4) un Spräkwoude (5).

Aan Glieuwen-Ounsluut (düütsk: Zell-Zell-Kanal, oafter mäd dän ängelsken Bigriep Gap junction af Gap cell junction, af mäd dän latienske Begriep nexus, dät hat "Ferbiendenge", beteekend) is een Ferbiendenge twiske two Sällen truch aan Ferbiendengs-Kanoal uut Oaiwiet.

Laarbeek is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Beek en Donk is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 56,17 km² un deer woonje 21.601 Moanskene (2012).

Nu oainde ju seelter Sproake sik truch hiere besunnere Äärf-Woude un -Luudenge al as stilkene Sproake, wan me hier fergliekt mäd do Noabersproaken:

Ne stilkene Sproake of Geheemsproake (dt. Geheimsprache) is ne Sproake ju bloot fon Ienwäiden fersteen wäd. Wan dät uungunstich meend is, kwäd me fon Gaunersproake. Sowät is Rootwälsk. Uk foar Koopljuude is sun Sproake nutselk.

7. September: Ätter dän Bokser-Apstound Unnerteekenge fon dät sonaamde "Bokser-Protokoll" twikse China (Qing-Dynastie) un do wäästelke Kolonioalmachte juust so as Japan un Ruslound.

Ne tjalk is smäl, loang, un lait nit so djoop in et Woater. Deertruch kon me mäd ne tjalk goud foare ap do Binnenwoatere so as Kanoale un Meere, un ap ju Wäädsee. Dät Skip wuude fröier oafte bruukt in Hollound un do fräiske Lounde. Däälich wäide do maaste Tjalke bloot noch bruukt foar Touristen.

Haye R1549a R1549a R1568 R1568 R1606 R1630a R1630a R1630a R1630b R1665 R1665 R1675 R1675 R1713a R1713a R1713a R1780 R1780 H1403 H1535 H1568 H1606 H1606 H1665 H1665 H1674 H1674 H1674 H1780a Hm1780 Hm1780 S1459 S1473a S1473a S1473a S1473a S1473b S1549a S1568a S1606a S1665b S1665b S1674b S1749c U1473 U1473 U1473 U1473 U1473 U1473 U1606 U1630a U1630b U1630b U1630b U1630b St1665 St1674 St1674 B1359 B1568 B1568 B1606 B1665 B1674 R1713b R1713b

Un dan n Stukje de Äi häärunner in e Äkke in Baalenje, wier ju Sträite ätter Elisabethfeen un Bäärsel gungt, deer hieden Lassen hiere Hällenge. Do hääbe de Hällenge al uum 1910 aproat.

Die Himalaya is ne Riege fon hooge Bierge, do der truch Apfooldjen äntstuuden, as ju Indiske Ploate sik juun Eurasien bewääged häd un deermäd touhoopewoaksen is. Die 8.848 Meeter hooge Mount Everest, dät is die grootste Bierich fon ju Äide, heert uk tou dän Himalaya.

8. Juli: Die Amerikoanske Admiroal Matthew C. Perry kumt mäd sien Swotte Skiepe in n Hoawen fon Uraga in Japan un ferloanget ne Eepenenge fon dät sänt 200 Jiere isolierd lieuwjende Lound.
Dingos hääbe oafter ne touminst twofaawige Fäl-Teekenge, wierbie ju dominierjende Faawe maasttieds roodelk bit soundfaawich is. Dät rakt oaber uk säildenere Faaw-Sleeke, so as swotte Dingos (dan oafter mäd jeele Teekenge) un wiete Dingos.

20. Juni: Ju britiske Regierenge ferkloort dät Eende fon dän Falkloundkriech, ätterdät do argentiniske Troppen ap do Falklound-Ailounde kapitulierd häbe un Suudgeorgien juust so as do Suudelke Sandwich-Ailounde wier in britiske Hounde sunt.

Dät Mikroklima in dät Elbe Doal ferskielt fon dät appe Ouhonge in do haagere Gebiete. In Klotzsche, ap 227 m buppe NN, lait n Weederstation. Dät Weeder in Klotzsche is 1-2 Groad koolder as in ju Binnenstääd.

Ätter aan loangen wietenskuppelken Stried kuude Alfred Wegener Bewiese foar ju Kontinentoal-Drift foarlääse. Nit bloot, dät do Kusten t.B. in't Aaste fon Suudamerikoa un in't Wääste fon Afrikoa gjucht niep touhoope paasje, uk ju Ferdeelenge fon Steene un Fossilien fon bestimde Oarde spräkt deer foar, dät aleer Waarelddeele touhoope hongeden, do däälich fier uutnuur lääse.

Föhring, noudfräisk: Fering, is een fon do tjoon Dialekte fon ju noudfräiske Sproake un is een fon do noudfräiske Ailounddialekte. Die Dialekt wäd ap dät Ailound Föhr fon uungefäär 3.000 Ljuude boald. Fon dät Föhring rakt dät tjoo Dialekfarianten. Föhring un Amring bilde touhoope een fon do noudfräisken Dialekte.

In dät leete 14. un dät äddere 15. Jierhunnert wuude die Ienfloud fon dät aastfräiske Haudlinggeslächt Kenesna tom Brok longsom gratter. Dät was striedich mäd dät Prinzip fon ju Fräiske Fräiegaid. Do Fräisen sätten sik juun do tom Broke un Focko Ukena wuud die Uppermon fon do lälke Aastfräisen. In n September 1426 wuude Ocko II. tom Brok in ju Slacht fon Tjootern fon Ukena sloain.

Ju Skierstins wuud uum dät Jier 1300 in Feanwâlden (nl: Veenwouden) in ju Meente Dantumadiel in ju Provinz Fryslân baud. Dät ooldste Dokument uur ju Skierstins is uut dät Jier 1439. Deer wuud uur dät Schira Monnika huse skrieuwen. Ju Skierstins is ju lääsde uurblieuwne Stins in Fryslân, ju nit oubreeken af tou ne uur Steede ferbaud wuude.

Ju Kieler Förde is ne sowät 17 Kilomeetere loange, smälle Förde oun ju Aastseekuste fon Släswiek-Holsten, ju in ju Weichsel-Iestied truch Glitsker-Röögenge äntsteen is. Groote Deele fon ju Förde wäide truch Kiel uumesleeten, ju Loundes-Haudstääd fon Släswiek-Holsten. Ju Kieler Förde heert tou ju Kieler Bucht.

Koos Tiemersma (*10. Meerte 1952 in Frjentsjer) waas twiske 1999 un 2009 n fräisken Skrieuwer. Tiemersma is in ne Buurenfamilie in Frjentsjer (Wääst-Fräislound) apwoaksen. Hie moakede sien Koasteruutbildenge un oarbaidet siet 1975 in ju Gruundskoule in Kollumersweach, deer woont hie uk.

In dissen Sleek rakt dät ätter Walker's Mammals of the World 14 rezente Unnersleeke, doo apdeeld wäide in 65 rezente Oarde. Dät is oawers striedich.

Binnenmaas is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Maasdam is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 75,59 km² un deer woonje 28.952 Moanskene (2012).
Die Dingo (Canis lupus dingo) is n uurspröängelken Huushuund, die al foar Jierduusende wier ferwüülderd is un in groote Deele fon sien Uutspreedengs-Rebät fulkeemen sunner Hälpe fon Moanskene tougjuchtekumt. Besunners Australien is foar sien wüülde Dingos bekoand, man me kuude genetisk ätterwiese, dät uk in Thailound äächte Dingos foarkuume, wier do oaber noch tichte bie Moanskene lieuwje. Ieuwenske do eepenbeere Dingos rakt dät uk äänelke Huundepopulatsjoone, tou n Biespil dän Näiguinea-Dingo, die phänotypisk so uutsjucht, man noch nit truch genetisken Bewies tou ju sälge Lienje reekend wäide kon.

Uk Lasere mäd läige Intensität konnen gefoorelk weese foar n Moanske sien Oogene. Ju Kohärenz un läige Luchtspreedenge betjuude, dät dät Lucht truch dät Ooge tou n gans litjen Tuddelk ap ju Näthäid fokussierd wäide kon, wät in Sekunden lokoal Baadenjen un duurhaften Skoade as Foulge hääbe kon.

Telex is ne Oard automatiske Telegrafie. Ju Text wäd skrieuwen as bie ne Skrieuwmaskiene ap n Fierskrieuwer, die ju dan as Goate uurbrangt ap n Goatestriemel. Die wäd dan ätters mäd groote Gauegaid truch dän Seender troald, so dät fuul Signoale in kuute Tied fersoand wäide konnen. Uur Radio heert me dät je so: “prr.., prr.., prr..” Ätter 1980 wuud dät oulöösed fon billigere un gauere Technike as Telefax un Email. Mäd do Goatestriemele wuuden uk wäil Komputere bedrieuwen.

Dät Museumstäärp is uk ne Foarskengsiengjuchtenge. Sweerpunkte fon ju Foarskengsoarbaid sunt deerbie Foulkskunde, Regionoalgeskichte un Huusfoarskenge. N Team fon träi Wietenskuppere, ounhooldend unnerstöänd truch Volontäre un Projektpartnere, foarsket t.B. an historiske Wällen, beglat dän Apbau fon näie Huuse, ploant Uutstaalengen etc. Dokumentierd wäd disse Oarbaid nit bloot in wietenskuppelke Tiedskrifte un Beende, dät Museumsdorf publiziert uk oaine Bouke un Skrifte. Unnerstutsed wäd dät wietenskuppelke Personoal truch Hondwierkere, do dät Museumstäärp instandhoolde un do Besäikere traditionelle Oarbaidswiesen demonstrierje.

Patrick V. Stiles, Johann Friedrich Minssen: Frisian Scholar, Neighbour of Bismarck, and Host of the Young Churchill. In: Kees Dekker e.a., eds, Northern Voices. Essays on Old Germanic and Related Topics, Offered to Professor Tette Hofstra, Peeters, Leuven, 2008, S. 229-240.

Buute ju algemeene Sproake rakt dät in do Niederlounde fuul Dialekte, do in dät Aaste (Läichsaksisk) ätter dät Läichdüütske wai gunge, in dät Suude (Läichfrankisk) ätter Belgien un Düütsklound. Do Dialekte krige immer moor Anärkannenge. Uk do groote Stääde hääbe düütelk hiere oaine Uutsproake, so dät me do fluks kanne kon.
Rembrandt Harmenszoon van Rijn (* 15. Juli 1606 in Leiden; † 4. Oktober 1669 in Amsterdam; bekoand unner sin Foarnoome Rembrandt) waas aan wichtigen Fertreeder fon ju holloundske Moalerkunst in dän Barock. Ieuwenske dät Moaljen teekende un präntede hie uk. Ruum kricht hie foarallen foar sin määsterhoaftige Uumgong mäd Ljoacht un Tjuustergaid. Rembrandt häd ful Skoulkere häiwed, do in sien Wierksteede meemoaked häbe, sodät me bloot sowät 350 Skilleroatsjen seeker dän Määster touoardenje kon, wilst moor as ju sälge Toal fon Bielden uut sien Wierksteede wildääge fon Skoulkere moaked wude.

Groote Deele fon Antonius sien Suldoaten stoorwen truch Fjuur un Smook, uurswäkke jumpeden in't Woater un ferdroanken. Uk wan Antonius un Kleopatra äntkuume kuuden, waas ju Slacht foar hiere Troppen un deermäd foar hiere Seeke n hädden Sleek.

Die Gewoaksstroom wäd twiske dän Täärsktrummel un dän Moantel fierd, wier truch Wrieuwenge dät Säid (do eenpelde Koarele) fon dät Sträi skat wäd. Ätters kumt dät Sträi ap do Skäddere un do mäd dät Sträi noch meefierde Koarele faale truch Goate ätter unneren ap ju buppeste Sieuwe.

Wan dät Photon n uur Atom träft in dänsälge ärreegede Toustand, dan wol dät Elektron in dät Atom uk touräächfaale ätter dän läigere Energie-Toustand un uk n Photon uutstroalje, dät der in Phase is mäd dät eerste Photon usw. Wan dät n Atom träft mäd dät Elektron al in dän läigere Boan, dan kon dät Photon absorbierd wäide un dät Eleketron apstat ätter dän haagere Boane un also haagere Energietoustand. Me kon also ne Samlenge Elektrone hääbe, wieroun ju Meerhaid Elektrone in dän haagere Energietoustand is, wät dan muugelk moaket, do Elektrone touglieketied touräächfaale tou läiten ätter dän Gruundtoustand, wiertruch dan n stäärken Luchtpuls uutstroald wäd. Do so ärreegede Photone sunt dan in Phase un ju Woogelaangte, ju der ju Energiedifferenz äntspräkt twiske do Eleketroneboane, is jusälge. Dät Lucht is also monochromatisk.

Ju Taal Neutrone in dän Kääden wäd nit bestimd fon ju Atomtaal. Pro Atom kon ju Taal Neutrone in dän Kääden uurs weese. Atome mäd ne “ouwiekende” Taal Neutrone wäide Isotope naamd. Ju Taal Neutrone is foarallen ferskeeden bie swarrere Elemente, do dan also moor Isotope apwiese.

Moai: In Irlound begint mäd aan Angriep fon Aodh Mór Ó Néill, Iarla Thír Eoghain (ängelsk: Earl of Tyrone) ap een ängelske Fäästenge die Njuugenjierige Kriech.

Een fon do wichtichste Argumänte bie ju Ienfierenge fon ju Suumertied waas dät bespoarjen fon Energie. Äiwends loanger Dailjoacht betjuudet dät me äiwends neen elektrisk Ljoacht moor bruukt un äiwends is et loanger woorm, so dät me dät Huus uk nit woormje mout. Man dät kon uk weese dät me deertruch juust moor Energie bruukt, toun Biespiel foar Klimoaanloagen, do uk loanger bruukt wäide uum tou keelen. Uk do Buure hääbe Kritik, da do Bäiste sik nit so gau anpaasje an ju Tiedsferskuuwenge. Do Plonte paasje sik uk nit an, also Tiedskoaltere foar toun Biespiel do Woateranloagen in Glääshuuse, wäide oafte nit uumesät foar ju Suumertied. Uk do Moanskene hääbe Probleme mäd ju Tiedsuumstaalenge. Foarallen Moanskene mäd Släipstöörengen hääbe grattere Probleme mäd ju Uumstaalenge.
Dublin is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Irlound. In 842 woonden deer Wikinger, do hiere Täärp 'Dubh Linn' naamden, wät me mäd 'swot Woater' uursätte kon. Dublin lait an ju Aastsiede fon dät iriske Ailound bie ju Liffey Äi. Däälich is ju Stääd een fon do gaust woaksende Stääde in Europa. Dublin is gjucht bekoand uum sien Guinness Bjoor un uk die waareldbekoande Band U2 kumt uut Dublin.

Wymbritseradiel is ne fröiere Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 162,74 km² un deer woonje 16,137 Moanskene (2006).

Een Haudriege-Stiern rakt Energie truch ju Käädenfusion fon Woaterstof tou Helium in dän Kääden truch ju Proton-Proton-Zyklus af ju Koolenstof-Stikstof-Zyklus. In dän Ferloop fon ju Tied wäd die Woaterstof in dän Kääden aal moor apbaadend, wiertruch dät Fusionprozess mäd ju Tied minner wäd. Deertruch köilt die Stiern wät ou un nimt die Stroalengsdruk in dän Kääden ou. Hiertruch lukt die Kääden unner Ienfloud fon sien oain Gewicht wät moor touhoope, wiertruch ju Temperatur sticht. Disse Temperaturstiegenge häd as Foulge, dät ne Woaterstoffusion in n Schil buute dän Kääden tougoang kumt.

Ju Klarinätte is een Musikinstrumänt uut ju Foamielje fon do Holtbleesinstrumänte. Ju häd een tou groote Deele zylindriske Boorenge. Hier Muulestuk häd - juust as dät fon't Saxophon uk - een eenpeld Reeitblääd. Die Noome fon ju Klarinätte ("littik Clarino" tjudt wäil deer ap wai, dät ju so äänelk klingt as ju hooge Clarin-Trumpäite, deerfon ju Klarinätte ju Funktsjoon in't 18. Jierhunnert deelwiese uurnoom.

Un do wuuden uk nit spiekerd, do Breede deerap, man do wuuden aal ferbolted. Sukke loange iersene Bolten wieren dät, sun 10 cm loang. Do koomen deer twäärs truch boord, as dät Bolten waas. Un dan wuuden do deeroun hauen un ap bee Eende fertimmerd. Also do wuuden ap Eende plat hauen, dät jo der nit uut kuuden. Dät wuud aal ferbolted, nit spiekerd. Deer koom naan Spieker oun, buute in do Apbauten, ju litje Kajüüte un Wierk un do Skipsluuken, dät wuud je mäd Spiekere moaked. Oawers dät tjukke Holt un die tjukke Stäit un alles deroun - do Kruumholte - dät wuud aal ferbolted.

Uum ju politiske Isolatsjoon tou äntgungen, sloot hie in 60 f. Kr. mäd Crassus un Caesar n informellen Buund, die leeter as dät eerste Triumviroat beteekend wuude. Düt skuul ne Ärfoulchrieke Ferbiendenge wäide, uumdät Pompeius militärisk stäärk waas, Crassus uuremäite riek un Caesar politisk bekoand un truchsättengsstäärk.

Wûnseradiel is ne fröiere Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 317,68 km² un deer woonje 11,886 Moanskene (2007).

In Hollen roate dät ju "Libby" Molkeräi. Ju stuud ieuwenske dät Skeed twiske Roomelse un Hollen, juust ieuwen uur dän Iersenboan ap Noune Tuun, an ju Hauptsträite ap ju Steede wier so'n 20 Jiere die "Combi-Markt" stuud. Där is nu ju Firma "Heizungsbau Drees". Dät Gelände heerd däälich tou dät Täärp Roomelse.
Antonius koom truch ju See-Äängte uut dän Ambrakisken Gulf un liet sien Skiepe in n Hoolichkring äänge Apstaalenge iennieme. Hie wiste, dät do Skiepe ääng bienuur blieuwe moasten, uumdät do litje Liburnen fon Octavianus sien Paatäi deer nit truch kuume. Hie wüül in düsse goadelke Staalenge blieuwe un outäiwe, bit ju uur siede mäd dän Oungriep begint. Dan wüül hie ap ju Juunsiede skjoote, bit ju läip meenuumen is un ätters ju Blokoade truchbreeke un mäd dän deegelk smiddegees apkuumenden Noudwäästwiend ätter Suude sailje.

Doo bleeke Oaiere fon n Boars wäide in bit tou aan Meeter loange Beende oulaid. Ätter füüftien bit twintich Deege sluupje doo litje Boarse. Soloange hie jung is, frät sun Boars wirbelloose Dierte as litje Krääpse un Moaden fon Insekten. Ätter two bit tjo Jiere kon die Boars sik säärm moorje. Wan hie aller is, kon hie uk Fiske frätte, dan frät hie toun Deel sogoar litjere Boarse. Die Boars kon, wan't hooch kumt, tjoon Jiere oold wäide.

Phosphor is n multivalent Nit-Metal fon ju Stikstofgruppe un wäd oafte fuunen in organiske Phosphoatfälsen, as uk in organiske Sällen. Weegen sien hooge Reaktivität wäd däty sieläärge nit in ju fräie uunferbuunene Foarm in ju Natuur fuunen. Dät stroaletn lichten Gloud uut, wan dät an Suurstof blootstoald wäd un kumt foar in ferskeedene allotropiske Foarme. Phophor is n noodweendich Element foar aal lieuwende Organismen. Ju wichtichste kommerzielle Ferweendenge is foar dät Moakjen fon Kunstmjuks. Dät wäd uk ferwoand foar dät Moakjen fon Explosive, Fjuurwierk, Pestizide, Tuskpasta un Waaskmiddele.

Die Oachteboom, (uk Oachtjeboom af Aastjeboom; wietenskuppelke Noome: Prunus domestica domestica) is een Unneroard, nieper kweeden, ju Nominatfoarm fon ju Pluume. Do Oachtjene af Aastjene sunt litjer as ächte Pluumen mäd moor spitte Eenden, ne moor dunkelblauuwe Faawe un n minner düütelke Näid. Dät Fruchtflaask lät sik uk lichter fon dän Kääden loosmoakje.

Die Aconcagua of Cerro Aconcagua in do Anden is mäd 6962 Meetere die hoochste Bierich fon Suudamerikoa un dän Amerikoansken Dubbelkontinent juust so as die hoochste Bierich buute fon Asien un ap ju suudelke Hemisphäre. Hie lait in't Wääste fon Argentinien in ju Provins Mendoza, tichte bie dät Skeed ätter Chile. Oun dän Bierich rakt dät masse Glitskere. Aleer wuude hie foar n Vulkoan heelden, in Chile naamde me him foar loange Tied el volcano. Dät waas, uumdät deer oafter Wulken uum sien Top hongje, in Wuddelkhaid is hie naan Vulkoan.

Hollebierich (düütsk: Holleberg) is n grooten Gestrich in Hollenerfoan. Dät sünt Soundhövele, do mäd hooge Boome un Struuke bewoaksen sünt. Där is fuul Sound wächfiert wuuden, moan suudelk un noudelk fon dän Hollener See, die in dät Gebied lait, sünt noch n poar groote Fläächen uurich blieuwen. Dät is n fluggen Woold- un Loundskupsgebied. Truch Hollebierich gungt ju Sträite Hollebierich (düütsk: Holleberg).

Die etymologiske Uursproang fon dät Woud lait in ju Tamiliske Sproake, ju foar'aaln in Suud-Indien, Singapur un Sri Lanka boald wäd. Uus Uutdruk "Katamaroan" kumt fon dät Woud கட்டுமரம் (kaṭṭumaram), touhoope sät uut kaṭṭu (Beend, Pak) un maram (Boom) in n Sin fon "Boot uut touhoope pakkede Boomstomme".
Bombogen in Rhienlound-Palts häd 1400 Ienwoonere (2010). Dät is däälich neen oainständige Meente moor, dät heert däälich as twäidgrootsten Stääddeel tou Wittlich.

N Proton häd ne Rauemasse fon 1,6726231x10-27 kg, wät n bitje minner is as ju Masse fon een Neutron. Deermäd is dät sowät 1800 moal swarre as n Elektron. Ju Leedenge fon een Proton is uungefäär gliek an 1,6x10-19 Coulomb.

Do Deele fon n Weeuwerstäl sunt: do bee Treede, do bee Knäppele of do Päärtjene, wier do Treede an hongje. Do Kurrele of do Skieuwen sunt do Rullen, wier do Taue uur gunge, wier do Knäppele an hongje un do deertruch ap un deel bewääged wäide konnen, dät dät Tau uur do Rullen gungt.

Sänt dät oachte Jierhunnert lieuwden deer eerste Venda un Sotho, in 1817 koomen deer Stomme bietou, do fon dän Zulu-Köönich Shaka uut hiere Heemat ferdrieuwen wuuden sunt. Twiske 1830 un 1850 wonnerden deer do Buuren of "Voortrekker" uut ju britiske Kap-Kolonie ien, do dät Rebät sunner fuul Juunweer kolonisierden. Jo gruundeden in dät Noude eerste two litjere Stoaten, do ätter do Steede Winburg un Potchefstroom benaamd wieren. Jo fereenden sik in 1844. Dät sik leeter wier apdeelde in dän Oranje-Fräistoat twiske do Äie Oranje un Vaal un appe uur Siede ju Suudafrikoanske Republik ap dät Rebät fon Transvaal, ju nit tou ferwikseljen is mäd ju Republik Suudafrikoa fon däälich. In 1852 ärkoanden do Briten ju Uunouhongegaid fon do Rebätte noudelk fon ju Äi Vaal oun.

5. Do Paatäie ferplichtje sik, bie ju Ferhonnelenge sik nit annunner tou fergriepen, nit mäd Woude un nit mäd dän Doat. Item wan nhun cleger vund beclagter ire clage vund antwordt zu Rameslohe vffm kirckhaue vorgeben, sollen se dasselb ohne ienichs puchent vund vngestuemicheit vorgeben vund der eine jegen den anderen sich mitt worden oder der daat nicht vergreiffen so iemandt dar uber wurde dohne, sall den lande verfallen sein mitt viff goltgl. jdoch hoger obricheit vorbeholden, vund wen nuhn einer in solchem broecke worde vallen, sollen alle Erbesessenen des landes zu gleicherhandt (so ferne he sich wegeren wurde dem lande dem broeke ausszugeben) pande auss dem hause zu nemen, de helffte des broeckes dem lande de ander helffte den zwoluen vund bij der selben ijuer de parteien tho utdracht saecke ingehen en andere vor de twolven stelle tho sein.

Ju moderne Laangtemäite gungt ätter Meter, wierfon ju Laangte ätter n Standoart un ätter physiske Definitione fäästlaid is. Fon die Meter (m) läite sik uur Mäiten ouleede.

Dät Limbuurchske dät in Do Niederlounde spreeken wäd, is ientoudeelen in uungefeer füftien Gruppen. Fon Noud ätter Suud: Kleverloundsk - Zentroal-Limbuurchsk - Belgisk Limbuurchsk - Etsbergisk - Montfortisk - Sint-Joostisk - Putbroeksk - Deelgoardisk - Koningsbosch - Heerenstraat - Ripuariske Uurgongssproake - Höäwelloundsk - Eijsdensk - Epensk - Ripuarisk. Eenige Ljuude fiende dät Maastrichtiske uk n apart Dialekt, oaber do maaste fiende dät et tou dät Zentroal-Limbuurchske, Belgisk Limbuurchske af dät Höäwelloundske heert. Die Dialekt fon Venlo wäd betrachted as ne Uurgongssproake twiske dät Zentroal-Limbuurchske un dät Kleverloundske.
Muslime, do tou't Kristendum konvertierd sunt, rakt dät uk (ätter een Taksierenge fon 2015 sunt dät säkstichduusend) man wan do ferwisked wäide, truuet ju Doodes-Stroafe. Wan Buutloundere sik eepentelk tou't Kristendum bekanne of sogoar missionierje, kumt dät deer ap oun, wier jo häärkuume. Wan do uut geopolitsk betjuudende wäästelke Lounde kuume, wäide jo maasttieds buute dät Lound soand, man wan jo uut minner betjuudende Lounde kuume, wäide jo uk toumäts waigjucht.

Die oolde flieloundske Dialekt, dät Flieloundsk, is siet 1993 uutstuurwen. Däälich wäid ap Flielound allinich Niederloundsk boald, wierin oawers noch litje Rääste fon dän oolden flieloundsken Dialekt änthoolde sünt. Flielound is ju insichste Meente in gans Wäästfräislound, wier allinich Niederloundsk boald wäid.

In Fryslân rakt dät fon disse Bloume noch ju besünnere wüülde Oard Saxifraga Granulata 'plena' , ap Fräisk: Harlimmer Klokkespul, ju der as Stinzebloume bie ju Skierstins in Feanwâlden un uur Steeden in Fryslân siet oolde Tieden wüüld woaksed.

In 1891 wuude in ju Ferfoatenge fäästlaid dät deer ne näie Haudstääd kuume moaste. In ju Tied waas Rio de Janeiro noch ju Haudstääd. Insteede fon n Haudstääd an ju Kuste wüül ju Regierenge ne Haudstääd ätter dät Binnenlound, ap ne moor neutrale Steede. Präsident Juscelino Kubitschek (1902–1976) häd dän Bau ap n 22. Oktober 1956 anoardend. Ap n 21. April 1960 wuude Brasilia ju Haudstääd fon Brasilien.

Roomelse-Aast lait aastelk dät Täärp Roomelse un ju Seelter Äi, suudelk Baalenje, wäästelk Elisabethfeen un noudelk Hollenerfoan. Dät Skeed twiske Hollenerfoan un Roomelse-Aast is uungefäär juust suudelk dät Koabelwierk bie dän Koppelwai (Koppelweg). Ju Siedlenge Akaziensträite juunuur dät Koabelwierk an ju Elisabethfeener Sträite heert al tou Roomelse-Aast.

Eerste noch as britiske Provins, bestuude Transvaal fon 1910 oun as Provins fon ju Suudafrikoanske Union fääre, ju wuude in 1931 juust as do uur Dominions uunouhongich un deer äntstuude in 1961 ju Republik Suudafrikoa uut.

Hollen lait suudelk fon Roomelse un aastelk Hollenbround. In dät Noudaaste un Aaste lait ju Buurskup Hollenerfoan, in dät Suudaaste lait ju Hollener See aastelk fon ju Seelter Äi in dän Gestrich Hollebierich fon Hollenerfoan.

Do Roomske wieren n Foulk dät lieuwde in Italien, sowät in dät Jierduusend uum Kristus tou. An n Ounfang fon uus Jiertällenge hääbe jo n Kaiserriek apbau, wät dät ganse Middelmeer un groote Paate fon Europa uumfoated häd.

Ju Fräiske Mythologie beskrieuwt do Dööntjene fon do oolde Fräisen. Dät sunt foarallen foar-kristelke Fertälstere un ju Uursproang un Geskichte fon Gode, ju Waareld un do Moanskene.

Truch ju ‘Germanisierenge’ un ju relative Wäilhääbendhaid fon do Koloniste äntstuud in Ruslound ne düütskfäindelke Stämmenge, ju al siet 1914 tou anti-Düütske Mäiträägele fierden. Ju Sproake wuud unnerdrukt un moonige Ljuude wuud dät Lound ounuumen un wuuden ferdrieuwen of ätter Sibirien deportierd.
1896: Utah, bit do dät Utah-Territorium, wäd die 45. Buundesstoat fon ju USA. Deertou hiede sik ju Buundesregierenge eenich wäide moast mäd do junner foarheerskjende Ounhongere fon ju Mormonen-Bewäägenge Säärke Jesu Christi fon do Hillige fon do Lääste Deege.

Die BSV Kickers Emden (Seelterfräisk: BSB Kickers Oamde) is n Sportbuund uut Oamde. Die BSV is in 1946 änstounde un spielje in dät Embdena-Stadion.

Un deer wuud die Boudem moaked, die Skipsboudem. Die koom an do Kruumholte, dät do Siedstukke hoochkoomen. Un wan dät nu so wied waas, dan wuud ju Wonnerge iensät, wier me buppe oun loopen däd, twiske de Luuke un Buutenwant. Un dan ju Luukentännenge (ndl. Denneboom) un deerap koomen do Luukendäksele. Dät waas tou tichtmoakjen dan.

Dät Ooldfräiske (dt. Altfriesisch) is n aller Stadium fon ju Fräiske Sproake (bit 1550). Dät is siet sowät 1300 uurlääwerd, foarallen in Gjuchtshondschrifte.

Wassenaar is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Wassenaar is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 62,50 km² un deer woonje 25.773 Moanskene (2012).

Essen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 575.027 Ienwoonere (2010). Essen is siet 1896 ne düütske Groβstadt.

8-9 Uutblieuwen fon n Gjuchter af n Paatäi bie ju Ferhonnelenge is stroafboar; insteede fon n failjenden Gjuchter kon uut dät beträffende Säspel n Ärsatsmon wääld wäide.

Ju Sowjetunion (Oukuutenge: USSR) waas apgjucht 1922, ätter ju Ruske Revolution, fon Wladimir Lenin. Bit tou 1991 häd et ju kommunistiske Sowjetunion roat. Deerätter sunt do 15 Stoaten fon ju Sowjetunion uunouhongich wuuden.

Doo Gnauedierte sunt wäil mäd 29 rezente Familien, 468 Sleeke un 2052 Oarde juu grootste Oardenge fon doo Suugedierte. Traditionell häd me joo, foarallen mäd doo Määrkmoale fon juu Keeuwenmuskulatuur un dän Schäädel, in 3 Unneroardengen ienoardend. Doo Sciuromorpha (t.B.: die Kateeker), doo Myomorpha (t.B.:alles, wät me so as Rotten un Muuse beteekend) un doo Hystricomorpha (t.B.: Hystrix cristata, düütsk: Gewöhnliches/Westafrikanisches Stachelschwein). Owwol disse Systematik bit däälich noch mongs in Gebruuk is, kweede moonige Ljuude, dät dät komplisierder is: Dät rakt n näier System, wät innerdoat bloot 2 Unneroardengen häd, doo mäd Hälpe fon dän Unnerkeeuwenapbau apdeeld wäide, man deel wäd dät komplisierder mäd Deeloardengen, Uurfamilien un Familien, doo foarallen mäd Hälpe fon Keeuwen-Anatomie un doo Tusk-Määrkmoale oardend wuuden:

Dresden (sorbisk: Drježdźany; oulat uut dät ooldsorbiske Drežďany foar Sump- of Auwoold-Bewoonere) is ju Loundeshaudstääd fon dän Fräistoat Saksen. Ju lait in ju Dresdner Elbetoalwiedenge an do Uurgonge fon dän Buppe- tou dän Middelloop fon ju Elbe un fon dän Middelgebiergedräppel tou dät Nouddüütske Läichlound in dät Suude fon Aastdüütsklound. Dresden is dät politiske un kulturelle Säntrum fon n Deelstoat Saksen.
Uumdät jo al so loange ferwüülderd sunt, hääbe jo wäkke Määrkmoale fon n Wüülddiert touräächkreegen, man jo hääbe noch aaltied trüütich Prosänt minner Brainge-Volumen as n äächten Wulf. Dät is stuur, dän Dingo ien tou oardenjen. Wäkke behonnelje him eenfach as Huunderasse, wäkke (so as hier uurnuumen) behonnelje him apgruunde fon ju loange Separatsjoon as oaine Wulfs-Unneroard (Canis lupus dingo) ieuwenske dän Huund (Canis lupus familiaris).

Ap n 1. Januoar 2008 geen dät Amt mäd ju Stääd Niebüll, ju Meente Leck, dät Amt Bökingharde, dät Amt Süderlügum un dät Amt Karrharde touhoope tou dät naie Amt Südtondern mäd Sit in Niebüll.

Uum ju Theorie tou unnerstutsjen, ferbroachte Sapir n Skoft bie do Hopi un uurdeelde dät, deer die Stam n gans uur Wiese häd uum Tieden uuttoudrukken, ju Waareldbielde fon do Hopi uk gans uurs is as ju indogermaniske. Dät jo ju Tied as wät ‘ruundgungends’ betrachteden, häd ätter Sapir alles tou dwoon mäd hiere Sproake. Leeter geen Sapir aal fääre fon ju klassiske Sproakkunde oawe un koom bie ju Theosophie tougjuchte. Fersäike, ju Sapir-Whorf Hypothese tou pröiwjen, tjutten deerap wai, dät Sapir bie dät Beskrieuwen fon ju Hopi-Sproake oarich uutwäälend tougong weesen waas. So hied hie t.B. wäkke Adverben do der Tied uutdrukke nit ärwäänd.

Dät chemiske Element wier n Atom tou heert, wäd bestimd fon ju Taal Protone in dän Kääden. Foar ne bestimde Taal Protone kon deer ieuwenske ju Taal Neutrone in dän Kääden ferskeeden weese. Me boalt dan fon ferskeedene Isotope fon dätsälge Element.

Jules Verne, ju Raise ätter de Moune in 28 Deege un 12 Uuren (frants. De la Terre à la Lune, 1865). Foarsitsende Barbicane fon dän amerikoanske Gun-Club brangt n Ploan, ätter ju Moune tou raisjen. Do Meegliedere sunt gans deerfoar un so wäd die Ploan fääre äntwikkeld. Jäild wäd sammeld un n Oard Sood wäd greeuwen, wieroun dan ne groote Kanone geeten wäd. Dan wäd dän Projektil ouskeeten, wieroun do träi Raisere mäd twäin Huunde kemoudich sitte konnen. An friske Luft un alles wuud toacht un toulääst konnen jo ju Moune fon tichtebie bekiekje. Jo moakje oawers bloot ne Boane deeruumetou un faale dan ap ju Äide tourääch, wier jo in n Ozeoan deelkuume. Ferbiendenge.

1982: In Gräinlound rakt dät een Foulksoustämmenge uur ju Lidskup in ju Europäiske Union, deerbie stämje twounfüüftich Prosänt foar't Uuttreeden. Gruund deer foar is foaraaln ju uurmäitige Fiskeräi truch wäästdüütske Fiskere in Gräinloundsk Woater. Ap dän 1. Januoar 1985 trät Gräinlound uut uut ju Europäiske Union.

Wan dät nu soowied waas, dan wuud dät Skip kalfaaterd. Twiske alle Plonken do der an t Skip keemen wieren, wuud Wäirk twiske moaked. Un Wäirk dät waas Floaks, dät kaard waas, eegentelk Häide. Un ju wuud mäd n bitje Taar truchmisked un dan wuud dät in loange Striepen troald un mäd n Drieuwiersen mäd n Hoomer twiske do bee Plonken ounhauen. Un wan dät fiks un färtich waas, dan wuud dät Skip eenmoal ap e gjuchter Siede, eenmoal ap e linker Siede kipt, un dan wuud dät mäd Pik uutjeeten, do Näide.