Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Meussteu digat waxi Baayam Sëñ Maame Mor anta Salli ak Sëriñam Sëriñe Touba ba nimou fiy jougé wouñou jii Boromam ci aatou 1940. watioum Ligeeyam Kémaan deug laa nax da Jougé Ndiarém dem séti Maagam jii Mame Seex Anta.bimou eeksé fék Maame Seex ci tawat gou méti ci la daldi wo taawam bi Sëñ Modou Mamoune Mbàaké ak jarbatam Sëriñe Mor Fatim Touré daldi léne waxi Seex Anta da nék ci sukuraat,mou daldi lén waxat né Sëriñe Touba waxone naniko Faatom moy jiitou bou Maame Seex Anta téyitt Worr nakonii Waxi Sëñ Touba dou raff mouk. ci laa Egg ci Jouma Jii ngi joulii bamou tolé ci taaya ñgi moujou mou daldi watieu liggey,Sën Mor Touré mo daldi pouss Jeeum Jii yégali Jouli gii. mou daldi Xibar Faatou Sëñ Afia Imam. ci aay niit ñou woorr wax naniou né Sëñ bii waxone nako né mou daldi wax beug beugeum,Sëñ Afia daldi néko "moussal maa ci Safara ak saméy Taalibé".

Dottub Bëj-saalum mooy gox bi gën a sedd, bi gën a wow, ëpp ngelaw. Di itam gox bi gën a yëkkatiku ci kawu tollulwaayu géej gi. Ñakkug taw ga fa am, lu dul ci tefes yi, moo tax ci biir gox la tàkk bi ëpp ci Suuf si nekk. Amul nit ñu fay dëkk lu yàgg, amul itam nit ñu fa baaxoo. Ay gañcax ak ay rab rekk a fa man a dëkk.

Boroom-xam-xam yi àgg nañ ci man a xam yenn xibaar yi ci dembi Suuf si. Suuf si ak yeneen àddunaay nosteg jant bi ñoo ngi juddu am na booba ak léegi 4,57 miliyaar ciy at, doore ciw niirub jant(nébuleuse solaire), di ab donjub pënd ak gil(gaz) gu bàyyeekoo ci juddug jant bi. Ci ndoorteel gi muy ruy, wàllu Suuf si féete woon biti tambalee sedd, dem ba doon ab donj bu dëgër bi ndox tambalee dajaloo ci jawwam. Yàggul dara weer wi dal di ciy tegu, boroom-xam-xam yi, ci lu wóor jàpp nañ ne mi ngi juddoo cib mbëkkante ci diggante Suuf si ak benn mbir bu réyaam matoon 10% gu Suuf si. Benn xaaj bi des ci Suuf si(yokk réyaayam), beneen bi nekk weer wi, dend ak moom.

Baraayu wëndeelu gi mi ngi aju ci baraayu dend bi koy dundal (ci misaal Senegaal 50 HZ), Diiwaan yu Bennoo yi 60 la). limu wër yi wëndeeluwaan bi di def benn simili bu nekk

Gott yu Yamoo yi: ñi ngi ci fu ёpp ci mbalkam Kongoo mi, ci tefesug Gana gi, ak cig wàll ci tefes gu penku gu gox bi. Tàngoor wa lu fa tar la, taw ya lu fay bari la ci at mi mépp, looloo tax ay gott yu fatt, yu am ay garab yu réy, yu kawe te yaatuy xob te jegee di fa am, seeni bànqaas di rabbaloo, bu ko defee ay gàncax di leen wёr fu nekk, di ñàpp nag ngir àgg ci leerug jant bi nga xam ne du àgg ci suufus gott sii fees dell aki taa-taa aki déeg aki tepp-tepp, fii nag ab judduwaay la ñeel ay gétti yo (barab bu bariy yo la)

Dëkk bu ndaw ci tundu Oliw ya, daanaka 3 kilomet diggam ak Yerusalem ci yoonu Yeriko. Tur bi moo tekki këru figg yi. Yaakaar nañu ne amoon na fa dëkk tàmbali ca 600 at yu jiitu jamono Kirist ba 1400 at gannaawam. Foofu la xariti Yeesu, di Màrt, Maryaama ak Lasaar, dëkkoon. Ca ayu-bésam bu mujj ba Yeesu doon na fanaan Betani, di xey dem Yerusalem bés bu nekk. Mc 21:17; 26:6; Mk 11:1,11,12; 14:3; Lu 19:29; 24:50; Yow 11:1,18; 12:1,9.
Magu yonent Yàlla Musaa la woon, ñu bokk ndey ak baay. Ñetti at la Aaroona mage Musaa. Baayam, Amram la tudd te yaayam Yokebedd (Ex 6:20). Amoon na ñeenti doom yu góor ci jabaram, Eliseba. Ñooy Nadab ak Abiyu ak Elasar ak Itamar (Ex 6:23). Aaroona amoona benn rakk bu jigeen, mingi tudd Mariyaama, doomu ndeyu Aaroona ak Musaa (Ex. 15:20). Mariyaam bii, bokkul ak yaayu Yeesu Krist.

Bokk na ci ñi nekk kër buur ku ñuy wooye Meet, moom moo di njiitu bëkk-néeg yi ak bëkk-néeg Njurbel moom miy wax ci turu buur ak kiy jiite ñi yor mbaxanaam buur. Baadi moom mooy njiitu doomi buur bi, ak yénn ci Jëwriñ yi.

(65) Mooy Boroom asamaan yi ak suuf si ak li ci séen diggante ; jaamu [léen] ko, te ngéen sax ca jaamu ga. Ndax xamal ngéen ko kenn ku Ko niru ?

Cig gàttal daal leeral mbiri Sëñ bi yepp ci ñaari tukki yii,aal topp aal (aal = tolluwaay yi nit di toll), xew-xew topp xew-xew,kenn ku dul moom manu ko,yal na Yàlla yokk ngërëmam ci moom.

Jamonoy waa-asiri ju bees(911-609): ci IXu xarnu bi, la waa-asiri yi jógaat, joxaat seen baat doole, tegaat fa tank. Taxawalaat imbratóot gu mag yilif Penku gu Jege gépp, Ci jamonoy Sargonid yi la àgg ci pujam, laataa ag daanoom ci VIIu xarnu ginnaaw ay cong yu jóge ci waa-babilon yeek Med yi.

Lu ëpp ci làkk i Afrik yi, du ñu ay làkku nguuru reew ya ñu leen di làkkee, maanaam duñ leen jngale ci daara yi, ngur gi du leen jëfëndikoo.

Mu bind ci loolu ag xasida di ci xamale darajay Sheex Ahmadu moomu, fa Yonnant ba,moo tax mu terale ko karaama googu,ne lii mooy payug Ahmadu Bun Buddin,tey payug ab xalifaam:

Jamono jooja Sëñ baa nga woon fa ñoñ sheex siidiya,nekk ca seen xayma ya,ci noonu mu digaloon taalube ya nu defaral ko ag kër ca bitib gàdd ga,ñu def ko ni mu ko bëgge woon,bi mu noppee mu wax ko sheex Baaba,sheex Baaba digal mbokkam ma sheex Siidiya Muxtaar mu gunge ko ca kër ga,mu defe ko noona.

Xiirtalu ag feeñte la gees di gis ci ag ndombo gu mbëj. su dawaan biy jàll ci ndombo gi di soppeeku, sunu sukkandikoo ci àtte Lorentz, dafay sabab jenn doole ju mbëjdoxalukaay juy bañ coppiteeg dawaan bi. Su ndëgërlu gi doonee liy bañ walug dawaan bi, xiirtalu gi mooy li bañ ag coppiteem ci jamono. Gii xeetu feeñte ci dawaan bu safaanu rekk lañu koy amee. Walug bijjaakon gees di am ci juddug ab toolu bijjaakon ci biir ndombo gi mooy tax nu man a xayma dayoo bu xiirtalu gi.

(64) Nun dey dunu wàcc lu dul ci sa ndigalul Boroom. Moo moom li ci sunu kanam ak la ca sunu ginnaaw ak li ci séen diggante, te sa Boroom du fàtte.
Bokk na ci karaamaam yi ci géej gi ba tay waxam jii mu ne: bi ma xoolee sama diggante ak noon yi ,nooni Yàlla yi,ma xam ne ñoom kat am nanu kàttan ci lor ma ak gaañ ma,ci dogalub Yàlla bi ak’ug nammeelam,ma xam it ne bu doonutoon kaaraangey Yàlla ji ak’ug fegam kon ba tay waxatunu ko,laa leen bàyyi ak seen bëgg-bëgg,jublu sunu boroom,mi yor mbir yi,ma déeyaale ak moom ci sama mbir: ma ne ko Yàlla yaw’ay ki nu bind ngir nu jaamu la,nga ne ((wa maa xalaqtul jinna wal insa illa liyahbudoonii)) muy bindu ma nit ak jinne ndare ngir ñu jaamu ma,nga neeti : (( yaa ayyuhan naasu uhbudoo ràbbakum)) muy yeen nit ñi jaamu leen seen boroom,bu ko defee tawfeex ñeel ki texe jiitu ci moom,mu dégg wax ji topp ko,naka noonu toroxte ñeel ki ag texeedi jiitu ci moom,mu lànk bañ a wuyyu,tëx, luu, ngir’ug weddi,man nga tawfeexal ma,def ma ci mbooloom ñi wuyyu,mbooloom Yonnant bi Muhammad (j.y.m) imaami anbiyaawu yi ak yonnant yi jàmm yal na nekk ci ñoom ñepp,nga dolleeti ma ngënéel,def ma may jëwrini Yonnat bi tey xalifaam ci diineem ak xeetam,am mbooloo ci sa noon yi, noonam yi,jug song ma ngir dox sama diggante ak jaamu la,te ligéeyal ko (moom Yonnant bi) . Ñoom dey ñi ngii di ñu caaxaanadi ci seeni jëf,di ñuy farlu ci seeni neen,te yaw yaay ki wax ci làmmiñu sa Yonnant bi,lol maanaa mi mooy:nit ku nekk daa am kër ca àjjana ak ca sawara,bu duggee àjjana ñu won ko këram ga woon ca sawara,ne ko fee de nga jëmoon boo jaamuwutoon sa boroom,leegi nga xam ne daa nara gént,ab yéefar a koy donn. Bu tàbbee sawara’at nu won ko barab ba mu doon am ca àjjana,bu jaamu woon Yàlla,ginaaw nag jaamuwul boroomam ba tàbbi sawara,leegi ab jullit lanu koy jox. Ginaaw mbir yi nii lanu deme,te noon yii - ni nga ko xame - ci tooñ ma lanu dëkk ak a def ci man lu leen soob,te du ma fayyu te du ma leen ñaanal aw ay,waaye maa ngi lay ñaan seen kër ya ca àjjana,Yàlla nangul ma ko,may ma leen,ba ma xamee ne maa leen moom,ma jox leen àddiya waa-Ahlu Badrin . Ci loolu mi ngi naan:

Rap xeetu woy la, bokk ci yëngu-yëngub caada bii di hip-hop tambali ci ndoorteelu ati 1970 ca Réew yi Bennoo yi, ci biir askanu waa-aamerig yu ñuul yi . Am na ñu ne aji-rap bii di Joe Tex moo sos baat bi. Ci njëlbeen MC yi,(masters of ceremony, njiitu xew mi)liggéeyam moo doonoon jàppale DJ bi, wàll wi ñu doon rap la ñu doon woowee MCing. break dancing, DJing, MCing ak graffiti yi, ñooy ñenti ponku yi caaday hip-hop dàttu.
Ñaareel bi mooy , gis gi ma gis téere bii,di bu jéggi dayo ba ci solo ak njariñ, di delluwaay ci delluwaayi téerey yoonu murit wi,di rootukaay ci yu xam-xam yi. Làmboo nag kem bu réy ci xam-xam, ci lu aju ci Sëñ bii, di kenn ci ñi ñu war a xam, bu ma waxul ki ëpp solo ci ñoom . Kon xam leen ne yii ak yeneen yu ma waxul, ngir bañ a guddal, ñoo sabab firi gi, nga rax ci dolli,nekkug aji taalif ji, di kenni jëlewaayi yoon wi,yu xam-xam yi. Ndax kat, boo yëree, da nga ko gis lu bari mu naan Sëñ bi nee na ma, te loolu du lu yomb . Kok bëkk-néeg la woon ci bëkk-néeg yi,bu ma waxul ngën ji bëkk-néeg , kon kooku maneesu koo gën di jëlewaay, mbaa delluwaay, rawati na muy ku ñépp xam ag sellam, akug dëggoom, yal na nu Yàlla taas ci barkeem te dolli ngërëmam ci Sëriñ sunu,Sëriñam,laafaale ko ci, ci barke ku nu ligéeyalam, ak ki muy ligéeyal moom mu mujj mi, Aamiin,yaw boroom mbindéef yi.

Ø Araab yi: ñi ngi nekk ci xaaj bu bёj-gànnaar bi ci gox bi, rawati na ci réewi naar yi, di : Isipt, Sudaan, Libi, Tinisi, Alséeri, Marog, Gànnaar ak Somaali. Séenub lim dees na ko nattale ci 100 milyoŋ ciy nit, maanaam luy tollook 2/7 ci way dёkki gox bi. Tàkk gu mag gi nag mooy aji tàqale ji tàqale diggante ñu ñuul ñi ci bёj-saalum ak naar yi bi bёёj-gànnaar

Ci 1 diggi-gamu 2002 la Larry Sanger tekki ndomboy-tànkam ci ñaari sémb yépp, ginnaaw bi Bomis tëyyee loxoom, fayatul Larry Sanger ci liggéey bi mu doon def ci Wikipedia ak ci Nupedia. Ci 26 weeru koor 2003 la Nupedia tëj ba fawwu, Wikipedia moom wéy di màgg.

Man de bile téere,njëkk ma koy tekki, nekkoon na di bob,dees na soxla as lëf ci waxtu,ngir yër ko,dégg ko,naan ko,waaye daa mel ni bi ma ko defee ci wolof,soxlaatunu lu dul lu néew, ngir jaar ci, jaarati ci, kon nanu fonku sunu bopp,ci fonkaat bu baax sunu làkk yii,te xam ne dug fonkadi ñeneen ñi.

ρ (arafu waa-geres: ro) dëgërluwiin gu wommatukaay bi, ohm * meetar mooy bennaanu nattam. Di maanaam man gi wommatukaay bi mane dëgërlu dawaanu mbëj buy jàll ci biiram. Ci yeneen kàddu Ndëgërlu gu ab wommatukaay dafay aju ci kemu man a ma dëgërlu. Ci lu ëpp Ohm x mm² / m lañ koy natte, lii moo lay jox Ndëgërlu, ci ohm, gu genn wëñ guy wommat dawaanu mbëj gu gudde 1 m te dijjee 1 mm².
Ku baax ki tudd na ba tay yeneen karaama yu ko yàlla defal ci gèej gi,mu ne da fa mas a dëkk ak benn doxalkat (goornoor) bu soxot,bu kenn dul jege te bagul dara ci lu baax,ma wax bis ne jiyaar jii may def ci yoonu Yàlla daal di naa ko seet tay ci mbirum àttekat bii,ma xool nu ma ko Yàlla di tàggatale, ci noonu ma juge sama néeg dal di dëgmal këram,ñu ne ko sëriñ ba dey a nga jemsi ci yaw, mu ne aah loolu de lu jomb la,ndax danu daa sàkku ci moom muy bañ,kon tay naka la fiy dikke ci coobareem,ñu ne ko amul benn sikk ci ne kee di dikk de moom la,mu dal di jug ci saa si daje ak man fu sori,bég ci man mbégte mu kawe,ci noonu mu ànd ak man ca barabub boppam ba,dal di ne ma loo bëgg, loo bëgg cig baamu ? Wax ko ay yoon, man itam ma ne patt, rekk di xool lu ma koy wax,ba yàgg ma ni ko,da maa bëgg as lëf ci daa, mu dal di may jox bitéel bu mag bu fees ak daa,ma daal di ne wëlbat won ko ginaaw,booba fekkoon na ma may bind ak xasida gu ñu tënke arafi a b t th j (mooy abajada rekk) ,ba ma àggee ca arafu faa,ma bind ca bayit wii ne: (( sama xalima texe na fa ab aat (mooy ku xaraful)bu weddi Yàlla,kok tàggat naa ko ci xul huwal laahu ahad)).

Gàncaxi doj yi: mi ngi ci Laamaaru Ecopi, ak Lamaaru ngéej yu Yamoo yi, fi jóori doj yu yékkatiku yi nekk, gàncax ya day toftaloo, dёppook ni tàngoor wi ak taw bi di toftaloo, bu ko defee gàncaxi diiwaan yu tàng yi di sax ci ron doj yi, di jàll ba ci gàncaxi diiwaan yu sedd yi, ba ci yuur (galaas) yi ci kaw njobbaxtal yu kawe yi.

Soo jallalee ab dawaan ci ag lëmës, gu nekk wëñu përëm, ci nimu waree, lëmës googu day mel ne bijjaakon gu weñ, day xëcc walla bëmëx yeneen lëmës yi mu yemal wëñ. lëmës gu mel noonu su fekkee danga koo defaree ak ag wëñu përëm goo wëndeel cib weñ, day gën a yokk toolu bijjaakon ba cay juddoo. Su fekkee dangaa am ay lëmës yu bari, yu ñu wëndeel wëñ ci weñ, yu man a wëndeelu, nga boole leen ak yeneeni lëmës yu dul wëndeelu, yu am toolu bijjaakon bu tar, yu dawaan jaar, day jur jenn dooley doolerandu. Doole joogu moy wëndeel lëmës yu man a wëndeelu yi, mu daal di man a def liggéeyu doolerandu. Mu nekk ab jumtukaay bi ñuy woowe doxalukaay bu mbëj. Tay jii, doxalukaay yu mbëj yi ñooy doxal bépp wuutuloxo, tambalee bi ci gën a ndaw ba ca ba gën a ngande. Doxalukaay yi dañoo bari te am ay melokaan yu wuute.

Jàppante bi wéy na ba ci XVu xarnu bi, ba killifay soose yi deewee la xare ba jeex. Ca la lebu yépp jóge Jolof mi doon waaj a xar, ndànk-ndànk ñu dem ba moom ndakaaru gépp. Ginnaaw bi yàggul dara dammeelu Kajoor di leen jéem a sanc loolu jur ay xare yu bari ci seen diggante.

Ci li topp tefes gi, ngelaw liy bàyyeekoo ci géej gi mooy tax muy gën a sedd, tangaay bi day nekk ci diggante 16°C ak 30°C, waaye ci digg bi ak penku bi day toll ci 41°C.

Laataa jamono jii, xeetu rapin bi fi nekkoo dafa dattu woon ci breaks ak Woyu mbëjfeppalwoyu mbëjfeppal. Ñëwug waa Run-DMC soppi lépp: seen feem kàttanu woon na te metti, ñoo ci tambaalee dugal ay jumtukaay yu bees, ay riff yu xalam, yàggul dara ñu nekk ay royuwaay. Waa Run-DMC ñoo ubbi buntu ati wurusu rap, mujj doon gangooru rap bi njëkka àgg ci collu àddunay woy, amoon ciiwte gu jéggi-dayoo te wéy di màgg. Ci nii rap bi tas ci àdduna yépp ni ab pënd
Xeeti wuutuloxo yi bari nañu te itam dañu leen defar ngir njariñ yu wuute: ci misaal, wuutuloxo bu mbëj, wuutuloxo bu mbay, wuutuloxo bu yóbbte ak yëkkati, ak yeneen.

Diggi-tabaski,( ci araab "sil-qihda" ذو القعد, moom nag ci weer yees wormaal la bokk: tuddees na ko noonu ci araab ngir ne "qahada" ci araab giy tekki jekki la baat bi juge, li ko waral nag di jekki gi ñu ci daan def wëlif xeex, wëlif it ñax, daawuñu ci laxas ngir sàmmi, daawuñu ci xeex, ngir wormaal ko, araamal ci xeex.

Mansa Musaa (1312-1332)Bokk na ci buuri Nguuru Mali gu mag ga, yi gën a siiw. Ci 1324 la aji makka. Ca ajam gu siiw ga, àndoon na ak 60 000 ci ay surga (su ñu ci degloo Taariix as-Sudaan). Jaar ci diggu tàkk ga, ca Walata ak ca Tuwat, ba mu àggee Xaayra la ñépp yéemu ndax alal ja mu fa indi. Nee nañu yoroon na ñaari ton ci wurus. Mbaaxam ak yéwénam, yéemoon na képp nit ku nekkoon Xaayra ca jamono jooju. Doonte déggoon na araab nangul woon a làkk lu dul làkkam, daa jëloon ay tekkikat. Mansa Musaa yóbb woon na turu Mali ci mépp réewu araab, dalee ko ca Andalusiya ba Xorasan, ba Tugal, lonkoyoon wu àdduna bi, bu Angelo Dulcert(1339), wone na aw yoon wu romb Atlas, jeggi Sahara ngir àgg Mali: "rex Melli". Lonkoyoon wu Abraham Cresques, bi ko buuru Faraas defloo woon Charles V, bindoon na fa turu péeyam "Ciuta de Malli".

Mbootaayi nasaraanal yi taxawal nañu lu limu ci ay cëslaayi faj , lu ci mel ne: fajuwaayu Marson ak bu Maryon Wilth, ca Bahrayni ak fajuwaayu Noks ca Masqat ak bu Harmal ca Isipt ak bu Maryohanna biy faj bët ca Quds, ak yeneen yu nasaraanal yi wisaaroo ci mbooleem réewi araab yi. (ginaaw ci réew yii lañu nekk nag, kon yu Afrig gu ñuul gii nga xam ne mooy seen mburu mu bees jarul ñu ciy wax).

Afrig, Afirig, moom la ñu jàppee ne mooy gox bi nit cosaanoo, su nu ko xoolee ci yaatuwaayam ak bariwaayu askanam (lu weesu gox bu Asi), mooy ñaareelu gox bi gënn a rëy ci àdduna bi. Yaatuwaayam tollu na ci 30.065.000 km², nekk 20,3% ci jéeri ji ci àdduna bi. Ay way dëkkam tollu ci lu ëpp 800.000.000, muy benn juroom ñaareel bu way dëkki àdduna bi. Afrik a ngi yem ci bëj-gànnaaram ci Géej gu Diggu gi, ci sowwu ci Mbàmbulaanug Atlas, ci bëj-saalum ci Mbàmbulaan gu Bëj-saalum gi, ci penku ci Mbàmbulaanug End. Asi rekk la taqalool ci yeneen gox yi. Yamoo gi jàll na ko. Ci jëmm doon na gox bu bari'y melokaan, te wuute teg ci.

Masin bi dafa am ñaari xaaj, benn bi ab xott la bu am am pax ñu koy wax tekkaaralaan, beneen bi di xaaj biy dugg ci bu njëkk bi, ñu koy wax wëndeeluwaan. Baatu demandoo mi ngi jóge ci li walug bijjaakon bi di demandoo ak wëndeeluwaan bi.
Ci bisub gàwwu,fukk ak juroom ñaar ci weeru gàmmu atum aksasin di junni ak ñatti téeméer ak ñaar fukk ak benn,la Sëñ bi génne ca këram ga ca Daarul Mannaan,ginaaw bi ko ay bataaxel dikkalee aki ndaw tukkee ca nguur ga,naan ko na leen fekk Ndar ginaaw tisbaar. Mu fanaan Ngaabu ak njiitul soldaar si,xëy dem Njaaréem ,juge fa dem Tool,juge fa jàll Tiwaawon,foofa la yéege saxaar dem Luga,ware fa gaal dem Dagana,loolu lépp ci ag ayu bis,sax fa juroomi guddi,jéggee fa dex ga juge Dagana ginaaw bi, ci ñaar fukklu fan ci weeru gàmmu ànd ak waayi Sheex Siidiya Baaba ji,mooy Sheexunaa Ibnu DAADA,man na’a am li waraloon loolu di woon li nu wax ne Sheex Siidiya’a ko wax muy ne leen sëriñ bii de amul lenn lu ñaaw lu deesi ragal ci moom. Ñu ne ko woon ndax man nga noo wóoral (gaaraantil) li nga wax? Mu ne leen warlul naa leen ko,ñu ne woon ko kon leegi danu koy boole ak yaw.

Sudan (jóge ci ab baatu araab bilâd as-sûdân "dëkkuwaayu ñu ñuul ñi", benn ci la diiwaani Afrik yi, tàmbalee ca penku Afrik ba ca sowwu Afrik, ci bëj-saalumu Sahel, tàmbalee ca Mali ba réewum Sudaan ci penku Afrik. Diiwaan bi mooy ëpp taw ci Sahel, mbay mi fa la gën a neexe. Ci bëj-saalumu Sudaan àllub Yemoo fa am.

Nee na itam,benn janqu ndar-ndar,dafa gént gis Waa-Badar,ci bis yooyu nu dugg dëkk ba, tàmblee ray waa dëkk ba,bi nu demee ba kenn ci ñoom jege ndaw si,jenn moroom ji ne ko soxna soosu de ab jullit la,mu dal di koy bàyyi. Sëriñ bi nee na xale bu jigéen boobu ku baax la woon,daan sonn ci moom ci li mu am,daan ko wax naan man dey lu ma la jox rekk xamal ne maa ko ñaq ci sama loxo,njëgug sàngara nekku ci du caagéenug gu poon,loolu da koo leeral foofu ndax kat foofa ci ñaar yooyu lañu daa jëflantee,te moom xam na ne man du ma leen jëfandikoo te du ma jëfandikoo seenug njëkk,ma laaj ko bis ne ko loo bëgg ci lii nga may defal?,mu ne ma bu dee ci àdduna ,sët yu baax,bu dee allaaxira àjjana, ma ne ko Yàlla man na lu nekk.

Mansa Waali Jonn Maane moo sos Amsell péeyub nguur ga, moo fa dëkkoon aki jambaaram. Daal di bàyyi ay way xaralaam ca Faajut, ay surgaan ca Jong Juwaal.

Taaylaand - Taaywaan - Tajikistaan - Tansani - Timor-Leste - Tiniisi - Tirinidaad ak Tobaago - Tirki - Togóo - Tokelau - Tonga - Turkumenistaan - Tuvalu

Musaa Keyta di ko wax itam Allakoy, siiwoon na ndax aji Makka yu bari yi mu defoon, loolu saxaloon na diiney Lislaam ci xoli Njabootu buur bi. Doom, di itam Ndono lu Musaa, Nare Famagan (1218-1230) siiwoo na loo ndax yaatalam jëm bëj-gànnaar, ak sowwu, ak pegg gu ndeyjooru Kaw-Niseer, nootoon Somono yi. Nare Famagan bari woon na ay jabar, kenn ci ñoom mooy ki ñu dàkkantale woon Kuduma (boroom góomi yaram yi). Jabar ju tawatoon jooju mooy yaayu Sunjata Keyta. Bi mu juddoo ba juroom ñaari at managul woon a dox.

Dendu mbëj, ci biir ab toolu mbëj, lañuy faramfacce niki liggéey bi mu laaj gir man a jële ab yanu mbëj (1 Coulomb) ci ab tomb yóbb ko ci beneen. Dendu mbëj dañu koy jaawale ak wuuteeg aj gu ñaari tombi ag ndombo gu mbëj, su fekkee toolu mbëj bi duy soppeeku (maanaam dayoom sax) dañuy wuute wante su fekkee dafay soppi dayoom ci benn diir bu nekk wuuteeg aj gi kenn dootu ko man a natt ba tax dañu koy yamale ak dend bi.
Afritugalasi, ci séwógaraafi ngandam gox la, mooy bi gën a ngande ci àdduna bi. Suuf Yépp yi làng doon ko, am na fenn fu ñu tàqaloowe. Moom la ñuy faral di woowee Àdduna ju yàgg ji.

(fr) Cheikh Anta Mbacké Babou, Touba, genèse et évolution d’une cité musulmane au Sénégal, Dakar, Université Cheikh Anta Diop, 1992, 39 p. (Mémoire de DEA)

Bijjaan aw yaram la wuy jur ab toolu bijjaakon. Man naa nekk ab mbëjbijjaan, moom dafay soxla ñu koy jox dawaanu mbëj ngir muy man di wéy di jur toolu bijjaakon. Man naa nekk itam bijjaan bu sax, ndax ngir jur tool bi du jële dara ci biti, Lépp ci biiram lay xewee, moo tax toolu bijjaakon bi di sax ba faww. Bii bijjaan man naa juddoo ci dénd ci yenn xeeti xeer walla it manees na koo sàkk.

Bi tubaab yi demee ba manatunoo ñàkk a xool mbirum Sëñ bi, ñu tàmbli fa’a yabali ndaw aki bataaxel,ay yooni yoon,di sàkku ci moom mu seetsi leen,moom muy xaar ndigalul boroomam rekk,ak lu yonnant bi,(j.y.m), ñu gise yeex a wuyyusi gi,ag bañ,bu ko defee ña daa jaxase di gën a am lu nu wax,naan,waxoon nanu leen ko,gis ngéen li nu leen waxoon am déet ? .

Nosukaay ab wuutuloxo bu mbëjfeppal la buy seggat ay xibaar yu ñu ko jox jaare ko ci ag noste gu xellu gu ñu tëral-jiital. Ci wàllu xibaarfeppal la ñu koy jëfandikoo.

Man nga jàng jalooreem ci Ex 4:14-16; 4:27-31; 5:1-4; 15-21; 6:28-7:13; 19-22; 8:5-12; 16-19; 9:8-12; 16:2-10; 19:23-24; 24:1-2,9-15; 28:1-12,29-30; 32:1-8,14-28,35; 34:29-33; Le 8:1-9:24; 10:1-4; Nu 3:1-4; 12:1-15; 14:2-5; 16:1-35; 41-50; 17:1-10; 18:1,8,20; 20:1-12; 23-29; 26:58-61.

Fatik, mi ngi yaatoo 7945km, am 475.970 ciy way-dëkk. Mooy péyu diwaan bi mu bokk (diwaanu Fatik) ak goxu Fatik. Mi ngi juddu niki diwaan ci 1984, ba ñu xaajee diwaanu Siin-Saalum ñaar: Fatik ak Kawlak. Mi ngi tëdd ci lu féete Mbàmbulaanug Atlas gi, ci sowwu senegaal, ci suufu Kawlak, feggok réewum Gaambi ci bëj-saalumam.

Wommat wu mbëj ab tur bees jox benn feeñteb jëmm bi la ngir mu teewal nangu gu ab wommatukaay dawaanu mbëj jàll ko. Wommat wi dafa aju ci wommatiin wi. Wommat wi G mooy safaanu ndëgërlu gi R.

Ñoñantal gu metti gi tubaab biy teg waa réew mi te Alburi manu koo faj moo taxoon mu génn rèew mi dem fekki Aamadu Taal doomu Sayxu Omar Taal ca Kolomina. Foofa la àndeek moom jàmmaarloo ak tubaab bi, ci luy dayob njàmbaar ba ci 1893 la Alburi daanu ci Doosu, baatam ni Poto!

Waaye ci lu ëpp da ñuy boole Diggu Tugal ak Bëj-gànnaaru Tugal ci Sowwu Tugal. Soo nee waa sowwu dafa mel tugal gépp ngay wax, ba mu des gu penku. Kon ay peggi Sowwu Tugal leerul

Sharle Degóol (ci Faraañse mooy Charles de Gaulle) mi ngi gane àdduna 22 nowambar 1890 ca Liil (Fraas), génn àdduna 9 nowambar 1970 ca Colombey-ñaari-Jàggu-yi. Nekkoon na nitu guur gu Fraas, moo sos juróomeelu gaw bu Fraas 1958, jiite na réewum Fraas li ko dale 1959 ba 1969.

Internacia Lingvo Kurso - volofa lingvo Lii ndimbal: (Helpo: www. esperanto-afriko. org. (kurso en araba lingvo); www. lernu.net kursoj (= kursoj) La internacia lingvo - ESPERANTO estas lingvo facila.

Bóomkat ak taskatu réew la woon. Nekkoon na ci kaso bi ñu jàppee Yeesu. Pilaat bàyyi na ko bi ñu àttee Yeesu. Man nga ko jàng ci Mc 27:16-26; Mk 15:7-15; Lu 23:18-25; Yow 18:39-40.
Ci bëj-saalum mi ngi feggook Mali, ak Gànnaar, ak Niseer, ci penku mi ngi taqalook Tiniisi, ci sowwu Nguuru Marook, ci bëj-gànnaar mi ngi yem ci Géej gu Diggu gi. Pegg gi mu amal ak yenee réew yi toll na ci 6 343 km.

Aji juram ju góor mooy Abdul laah, mi gënoon a doon gone ci doomi Abdul Mutalib mom Haasim mi nekkoon njiitul Quraysin tey sangub Màkka, maanaam njiitam. Moom nag (Abdul Mutalib) – bi Yonnant biy judd – mag la woon mu at yi xawoon a diisal. Abdul Laah nag moo nekkoon doom ji mu gënoon a sopp ngir yewwu gi mu defoon ak njub gi, rafetug jikko yi ak nangul baayam gi. Dencaloon nanu ko Aamina Bint Wahbin mom Abdul Manaaf mom Zuhra mom Kilaab, mu nekkoon di ku bokk ci giirug Xuraysin. Abdul Laah nag ab yaxantukat la [woon]], ci noonu la génne woon, ginaaw bi mu dencee soxna ba teg lu néew, ngir yaxantu-ji ca Shaam , booba Yonnant bi ganeegul àdduna.

Bahamas - Bahrayin - Banglaades - Barbados - Bareesil - Belaarus - Beliis - Beljik - Bene - Benesuwela - Bermuda - Boliibi - Bosni - Botswana - Brunaay Daarusalaam - Bulgaari - Burkinaa Faaso - Buruundi - Butaan - Dunu Buwet

1) Waa Portigaal, ñi ngi tàmbli woon di teg loxo ci tefesi Afrig yu sowwu yi, ci noonu njàppum jaam siiw, te tas ci Tugal gépp, di jaam yi ñu daa jàppe Afrig, te daan ci yaxantu.

Henri daa xalaatoon’a wesaare diine’y nasaraan ju katolig ji ci Afrig, ci noonu mu ne kon na jokkoo’k buuru nasaraan bu Ecopi bii di Prester John, ngir ñu ànd, xeex waa Marog yii di ay jullit cig wàll, ak ngir man’a àgg ca waaxi géej gu xonq ga ci geneen wàll. Ci noonu mu yabal ay mool yoy ci seen tukkiy wuññi yooyu, àggoon nanu ba ca duni Kanaari ya , ak Madira ak Osoras ci Mambulaanug Atlas , atum 1402 g, naka noonu ñu wëy ci seen tukki yooyu ba agsi Senegaal, atum 1445 g, ginnaaw bi Henri deewee tam teewul seen tukki yooyu wëyoon ba ci sottiwaayu dexug Kongoo gi ak Niser. Bu ko defee mool bii di Bartholmew Diaz, moom àgg ba ca wàllug bëj-saalumu Afrig, di fa ñuy wax Boppub Callmeer, atum 1486 g, moom la buurub Portigaal bi soppi tur wi tudde ko «Boppub Yaakaar Ju Baaxi Ji» ngir mool yooyu man cee ame yaakaar ba man’a wuññi yoonu yaxantu wi jëme End. Mool bu siw bii di Vasco De Gama moom, jug def tukkib wuññi, atum 1497 g, daal di àgg End, ginaaw bi mu wëree Afrig jaare ko ci yoonu tefesug Marog gi, romb Bopp Yaakaar Ju Baax Ji, ak Mosambig ak Mombasa ak Malandi, ba àgg (Jawa) ca tefesug sowwu gu daanaka-dun bu End.

Taariixu rap dafa séddaliku ci ay jamono: Rap Old school (1970-1985), di ndoorteel gi, ba ciRap Golden Age (1985-1993), di jamono ji rap tambalee am doole dëgg, ci la East-Coast (tefesu penku) ak West-coast (tefesu sowwu)juddu. Ci jamono jii la yeneen xeeti rap yii di gangsta rap ak G-funk juddu ca West Coast. Ci 1993 ba tay rap Hardcore, bling-bling, underground, añs, ñoo fi juddu.

William Gilber , ci téereem ba De Magnete (1600), la wone wuute gi nekk ci diggante aw yaram wu mbëj ak wu bijjaakon. Mu fésal àtte yi laqu ci bëmëxante ak xëccante yu bijjaakon yi jaare ci seeni dott ak njeexit li tàngoor am ci bijjaakon bu weñ.
Ab duus wala wanag mooy xeetu wanag wi nit ñi di bàyyi seeni ginaaw kër ci pax muñ gas ci suuf. Duus yooyu duñu soxla sotti ndox wala duñu soxla ludul benn ba ñatti liitaru ndox ngir jàllale neefere yi. Sudee niñu ko tabaxee baax na, ñu koy toppatoo bu baax, mën na tax ba yenn feebar yiy bawoo ci neeferey nit nefere yi ci mbedd mi wàññiku bu baax. Dina wàññi li weñ yi di jëlee ciy doomu-jàngoro yiy bawoo ci neefere di leen yóbbu ci lekk yi. Yooyu doomu-jàngoro ñooy gën a faral di indi feebaru biir bu daw ak feebaru saan. Feebaru biir bu daw faat na lu tollu ci 0.7 miliyoŋ ciy xale yu amagul juróomi at ci atum 2011 ak 250 miliyoŋ ciy fan yuñ jàngul. Xeetu duus yooyu ñoo gën a yomb ngir tàxale nit ñi ak seeni ginaaw kër.

Moo nga nekkoon ci diggante yii: Kees, Njaareem, réewum Gaambi, mbàmbulaanu Atlas, ci diggante bëj-saalum ak sowu Senegaal, ca dexu Saalum. Diwaan ba mu nekkoon bari woon na ndox lool, amoon tamit ag joor ak ab àll, amoon na suuf su nangoon mbay.

11% gu way-dëkk gi ci adduna bi, mi ngi ci Afrik gu bëj-saalumu-Sahara. yokkuteg nit ci Afrik doon na bi gën a gaaw ci adduna bi (21% ci ay way-dëkk yu ciy yokku at mu nekk).

program/o - ; (sistema programaro: Ilprogramoj de komputa sistemo necesaj por funkciigi aplikajn programojn; aplika programaro: Kolekto da aplikaj programoj por iu ekstera aplika tereno (kontraste al sistema programaro).)

Xeltu gu yees (ni ko waa Amerig gu bëj-gànnaar gi baaxoo seggate ak Nguur gu bennoo gi(u.k) day xaw a barastiku jëm ci wàll gu xarala, bu jàllee ay wax (ay sujets) doog a digg, moom day sukkandiku ci xellu ( logique) ak seggat, kon ay yitteem day sottiku ci gis-gis bu kojug maanaa ( conceptual analysis)ak jikko ak melokaanu làkk ak wu xel.)

Waaye Yàlla moom bu bëggee amal am mbir da koy wutal ay sabab, nee nanu bu Yàlla bëggee tàllal gënéel lu lemu,da koy wutal làmiñu ku iñaan. Bokk na ci xéewal yi Yàlla xéewale Sëñ bi , sóob gi mu ko sóob ci yoonu wàlliyu yi, { sunnatul laahil latii qad xalat min qablu,walan tajida lisunnatil laahi tabdiilan }} muy ci maanaa yoonu Yàlla wii di wu wéyoon bu yàgg,doo gis ag coppite ci yoonu Yàlla. Nit du jug mukk jëm ca Yàlla ndare bu danu koo natoo ay noon yu koy lor,loolu fiiraangeg Yàlla’a, ngir mu bañ a jàdd,bañ a wéeru ci ku dul moom,Yàlla da koy feeñu cig màgg ak cib taar,ci feeñu gog taar gi (attajalliil jamaalii) ,la ko Yàlla di ñoddile nit ñi, ñuy sottiku ci moom niki ay weñ yu tiimub puur,loolu nag ci tàggatug Yàlla lay ame, ñuy yërmaande juy texeel ku nar a texe. Ci feeñu gog màgg gi attajalliil jalaalii la leen Yàlla di dëddale ak yenn xol yi, ñu nekk seeni noon,dunu gis seen hurma,dunu leen gëm,di leen ayibal ci seen bopp,ak ci seeni taalibe,waayee ak loolu lépp,hifthul hinaaii du tàggoo’k ñoom,mooy wattu gi leen Yàlla di wattoo’k a aar,dara du leen dal lu dull lu Yàlla bëgg mu dal leen juge cib noon,di luy ñaaw ci saayir,diw yoon jëm cig fayantoom { Innaa minal mujrimiina muntaqimuuna } muy ci maanaa,da nanu fayyu ci ñiy tooñ. Ñi ngi ñaan Yàlla jàmm.

Yonnant baa ngi judd (j.m) ginaaw bi waajur wi làqoo, mu daal di màgg cig njirim, waaye maamam Abdul Mutalib beg ci moom lool, tudde ko Muhhamad, yar ko cig cofeel ak ñeewant
Amna góor gu dëkkoon yaraax (nëbbees na tur wa ngir ag njabootam ginnaaw tuub na) doon kilifa lool, waaye Yàlla nattoo ko muy naan sàngara su metti te diko nëbb, bëgg koo bàyyi mu të ko, bis mu dem Tuubaa siyaare ji Sëriñ Fàllu, beru ak moom jàmbat ko tawatam, Sëriñ Fàllu neko: "waxu mala sàngara waaye lépp lu deefi xelli ci bitéel rekk dootoo ko naan" ba ni fi góor gi jugee ci 1986 darra lu deefi xelli ci biteel rekk noppi na ci, ci lu dul coobareem, ngir loolu la bëggoon te man a lu ko boppam.

Yaayam soxna Jaaratul Laahi Maryama BUSO doomi Muhammad mom Muhammad mom Hammaad mom Alliyu Albusobiyu, ñooñii seenug cëriif lu wér la, ñi ngi cosaanoo ca Imaam Hasan mom Alliyu ibnu Abii Taalib karramal laahu wajhahuu, kon sëñ bi seriif la ci nday ak ci baay. Lenn ci samay doomi baay tëx nettali na ma te moom ku dañ kumpa la ci suufus Fuuta ,mu ne dox na bis juge ci dëkk bu ndaw bu nu naan Bukke, jëm fu nu naan Mbumbe, péeyub Filaaw,nee na mu romb ci ay gent yu ñu ne ko ñooy fi Mbàkke-Màkke yi dëkke woon.
Parina Quta (kastilla qillqaypi Parinacota) nisqaqa Buliwya suyupi juk nina urqum, Buliwyap Kunti Wallanpi, Uru Uru suyupi, Sajama pruwinsyapi, Karanka Kurawara munisipyupi, Sajama kantunpi, Chili mama llaqtapipas, Lawqa mama llaqta parkipi. Pikchunqa mama quchamanta 6.348 mitrum aswan hanaq.

Johann Christoph Friedrich Schiller icha Friedrich Schiller (* 10 ñiqin ayamarq'a killapi 1759 watapi paqarisqa Marbach am Neckar llaqtapi - † 9 ñiqin aymuray killapi 1805 watapi Weimar llaqtapi), huk Alimanya mama llaqtayuq qillqaq runam qarqan, aliman simipi qillqaqsi qarqan.

Enric Navarrapa (Enric kimsa ñiquin - Enric III occitan simipi - ) inkan karka ; Ransiyawanpa Henri tawa ñiquin - Henri IV ransis simipi - ) inkan karqa.

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 470 watakuna | 480 watakuna | 490 watakuna | 500 watakuna | 510 watakuna | 520 watakuna | 530 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 499 | 500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | ► | ►►

1601 wataqa Griguryanu kalindaryukama killachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | 860 watakuna | 870 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 837 | 838 | 839 | 840 | 841 | 842 | 843 | 844 | 845 | ► | ►►

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 790 watakuna | 800 watakuna | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 819 | 820 | 821 | 822 | 823 | 824 | 825 | 826 | 827 | ► | ►►

Antonio Guzmán Blanco sutiyuq runaqa (* 28 ñiqin hatun puquy killapi 1829 watapi paqarisqa Caracas llaqtapi - † 28 ñiqin anta situwa killapi 1899 watapi wañusqa París llaqtapi) huk Winisuylanu taripay amachaq wan awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.

Piluta hayt'aq: 1. Norberto Alonso - 2. Osvaldo Ardiles - 3. Héctor Baley - 4. Daniel Bertoni - 5. Ubaldo Fillol - 6. Américo Gallego - 7. Luis Galván - 8. Rubén Galván - 9. René Houseman - 10. Mario Kempes - 11. Daniel Killer - 12. Omar Larrosa - 13. Ricardo La Volpe - 14. Leopoldo Luque - 15. Jorge Olguín - 16. Oscar Alberto Ortiz - 17. Miguel Oviedo - 18. Rubén Pagnanini - 19. Daniel Passarella - 20. Alberto Tarantini - 21. José Daniel Valencia - 22. Ricardo Villa

Chuqiyapu munisipyu (kastilla simipi: Municipio La Paz) nisqaqa uma llaqta munisipyu Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chuqiyapu llaqtam.

Ismael Montes Jatun Yachay Wasi Yachachiqkunaq Wakichikunankupaq nisqaqa (kastilla simipi: Escuela Superior de Formación de Maestros Ismael Montes) Buliwyapi hatun yachay wasim, Quchapampa suyupi, Jarani pruwinsyapi, Wak'as munisipyupi.

Muy urgente es, por ejemplo una sección de ayuda en el idioma quechua, para que el "surfeador" quechua-hablante pueda consultar esta sección para saber como editar páginas, escribir artículos nuevos, etc. Aunque sea al principio solamente una lista de recomendaciones... ¡adelante!
Rakikuq rimay nisqakunaqa (kastilla simipi: lengua analítica) rimankunata mana hukchaykuq rimaykunam, mana rimana yapaqniyuq. Rimankunaqa rimana saphillam. Rimakunap ñiqinchayllanmantam rimasqap sut'inta hap'inchik.

Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2006 FIFA Fussball-Weltmeisterschaft Deutschland 2006; FIFA Fussball-Weltmeisterschaft Deutschland 2006 (inlish simipi: 2006 FIFA World Cup, kastilla simipi: Copa Mundial de Fútbol de 2006; nisqaqa 2006 watapi Alimanya mama llaqtapi XVIII ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.

Diego de Almagro sutiyuq runaqa (1475 watapi paqarisqa Almagro llaqtapi, Ispañapi; 8 ñiqin anta situwa killapi 1538 watapi wañusqa Qusqu llaqtapi) ispañul awqaq pusaqsi, atipaqsi karqan.

◄ | 4 ñiqin pachakwata kñ | 3 ñiqin pachakwata kñ | 2 ñiqin pachakwata kñ | ►◄ | 280 watakuna kñ | 270 watakuna kñ | 260 watakuna kñ | 250 watakuna kñ | 240 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 268 kñ | 267 kñ | 266 kñ | 265 kñ | 264 kñ | 263 kñ | 262 kñ | ► | ►►

Alexander von Humboldt distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Alexander von Humboldt ) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Padre Abad pruwinsyapi, Ukayali suyupi. Uma llaqtanqa Alexander von Humboldt llaqtam.

Qillqas distritu (kastilla simipi: Distrito de Quilcas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi , Wankayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Qillqas llaqtam.

Ñaqch'a raya, kichwapi Ñakcha raya (Achirus achirus) nisqaqa huk p'anqaraya challwam, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi mayukunap ukhunpi kawsaq. Manam chiqap rayachu, aswantaq wach'i wayt'ana challwam.

Tinku distritu; (kastilla simipi: distrito de Tinco) nisqaqa huk distritum Qarwa pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tinku llaqtam.

◄ | 3 ñiqin pachakwata | 4 ñiqin pachakwata | 5 ñiqin pachakwata | ►◄ | 270 watakuna | 280 watakuna | 290 watakuna | 300 watakuna | 310 watakuna | 320 watakuna | 330 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 305 | 306 | 307 | 308 | 309 | 310 | 311 | 312 | 313 | ► | ►►

Jiangxi pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Jiangxi, chun simipi: 江西, phinyimpi: Jiāngxī, machu: Kiangsi , nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Nanchang llaqtam.

Wari llaqtaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Ayakuchu suyupi, Wamanqa pruwinsyapi, Pakayqasa distritupi. Ayakuchu llaqtamantaqa 22 km karum.

◄ | 18 ñiqin pachakwata | 19 ñiqin pachakwata | 20 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1790 watakuna | 1800 watakuna | 1810 watakuna | 1820 watakuna | 1830 watakuna | 1840 watakuna | 1850 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1820 | 1821 | 1822 | 1823 | 1824 | 1825 | 1826 | 1827 | 1828 | ► | ►►

Kalalit simi (Kalaallisut) nisqaqa Kalalit Suyupi Inuyt runakunap rimayninmi, inuit k'iti rimaymi. Kalalit Nunatpi tukri simim, pichqa chunka waranqachá rimaqninkuna kachkan.

Ángel Javier Velásquez Quesquén (* 12 ñiqin pawqar waray killapi 1960 watapi paqarisqa Lampalliqi llaqtapi - ) piruwanu kamachiy amachaqmi runa pulitika nisqapas. Piruw mama llaqtayuw Taripay amachaqmi.

Chanka kantun (kastilla simipi: Cantón Chanka) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi, Miqapaka munisipyupi. Uma llaqtanqa Chanka llaqtam.
Hatun Chimu pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Gran Chimú) nisqaqa Qispi kay suyupi, Piruw mama llaqtapi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Kaskas llaqtam.

Pululawa (kastilla simipi: Pululahua / Pululagua) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk nina urqum. Pikchunqa mama quchamanta 3.356 mitrum aswan hanaq.

Warina munisipyu (kastilla simipi: Municipio Huarina) nisqaqa Umasuyu pruwinsyapi huk munisipyum, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi, 15 ñiqin anta situwa killapi 2005 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Warina llaqtam.

Minneapolis nisqa llaqtaqa, Seattle suyup, Hukllachasqa Amirika Suyukunapi huk hatun llaqtam. Minneapolis llaqtapiqa 390.131 runakuna (2009) tiyachkan.

1746 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).

Luis Adolfo Siles Salinas sutiyuqqa (21 ñiqin inti raymi killapi 1925 watapi paqarisqa Chuqiyapu llaqtapi, Buliwyapi, 19 ñiqin kantaray killapi 2005 watapi wañusqa Chuqiyapu llaqtapi) Buliwya suyup umalliqninmi karqan (27 ñiqin ayriway killapi 1969 watamanta 26 ñiqin tarpuy killapi 1969 watakama).

Tran Duc Lương sutiyuq runaqa, witnam simipi Trần Đức Lương, chinu simipi: 陳德良, (5 ñiqin aymuray killapi 1937 watapi paqarisqa Quảng Ngãi pruwinsyapi - ) Witnam mama llaqtap awqaq pusaq wan pulitikum, kumunista pusaqmi karqan.

Pallasqa pruwinsyapi (Anqash suyupi) 12 ñiqin ayamarq'a killapi 1954 p'unchawpi paqarirqan. Ñawpaq yachaytaqa paqarisqanpa llaqtanpis yachakurqan, tawañiqin chawpi yachaykama, chaymantataqsi Truhillupi. Limapiñá, Cooperativismo Ciencias Administrativastapas "Villarreal" "Garcilaso de la Vega" Hatun yachaywasikunapas yachakurqan.

Chayawita, Chawi icha Shawi (Chayahuita) nisqakunaqa, Campo Piyapi nikuq Piruwpi, Luritu suyupi, San Martin suyupipas, tiyaq runa llaqtam, kawapana rimaykunaman chayawita simita rimaq.

◄ | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1160 watakuna | 1170 watakuna | 1180 watakuna | 1190 watakuna | 1200 watakuna | 1210 watakuna | 1220 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 | 1200 | 1201 | ► | ►►

Chimaltenango suyu (kastilla simipi: Departamento de Chimaltenango) nisqaqa huk suyum Watimala mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chimaltenango llaqtam.

Sillaq Wayu (Sillaj Huayo) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Sawaya kantunpi.

Paratiya distritu (kastilla simipi: Distrito de Paratía / Paratia) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Lampa pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Paratiya (Paratía / Paratia) llaqtam.

◄ | 15 ñiqin pachakwata | 16 ñiqin pachakwata | 17 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1510 watakuna | 1520 watakuna | 1530 watakuna | 1540 watakuna | 1550 watakuna | 1560 watakuna | 1570 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | ► | ►►

Antikuna atuq icha Piruwanu atuq (Lycalopex culpaeus = Pseudalopex culpaeus = Dusicyon culpaeus) nisqaqa huk aycha uquq ñuñuq uywam, Abya Yalapi kawsaq.
Eusebio Alfredo Acasuzo Colán sutiyuq runaqa, icha Chevo Acasuzo (* 8 ñiqin ayriway killapi 1952 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ), huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Wawakuna: 4 (Prince Hussein (* 28 Inti raymi killa 1994), Princess Iman (27 Tarpuy killa 1996), Princess Salma (* 26 Tarpuy killa 2000) wan Prince Hashem (30 Qhulla puquy killa 2005)

Chimangocha Qawana llaqtapi paqarirqaspa huklla watachayuq kachkaptin maman wañurqan. Naska llaqtapi mamanpa mamanpa wasinpi wiñarqan, awilanwan qhichwa simita rimaspa. Awilanpas wañurqaptin qanchis wawallayuq kaspa taytanwan Lima llatatas astakurqan. Chimangoqa qhichwa ayllunta anchata muchuptinsi taytansi nirqan, iskuylapi allinta yachaqaspaylkiqa, ruphay mit'akunapi Qawana llaqtaman kutimuy, nispa. Chayhinas tukurqan.

Tikllus distritu; (kastilla simipi: distrito de Ticllos) nisqaqa huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Tikllus llaqtam.

Juan Almeida Bosque sutiyuq runaqa (* 17 ñiqin hatun puquy killapi 1927 paqarisqa La Habana llaqtapi - 11 ñiqin tarpuy killapi 2009 wañusqa La Habana llaqtapi) huk Kuba mama llaqtap takichaq wan pulitiku runam. 1961 watapi susyalista kubanu pachakutiywan kunankamapas kachkanmi. Kumunistam.

Chaparru (Quercus suber; kastilla simimanta: chaparro) nisqaqa huk uralan Iwrupapi wiñaq sacham. Qaranmanta puturata kuchuspa butilla kirpanakunatam ruranku.

Nak'aq, anqash rimaypi Pishtaq ( uta pishtakuq) nisqaqa saqra runas, huk runakunata sipiqsi, wirantas hurquq. Kay hinatam willakunku Antikunapi.

Kanchas (kastilla simipi: Nevado Canchas / Camchas) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Asunsyun pruwinsyapi, Aquchaka distritupi, Chakas distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 6.049 mitrum aswan hanaq.

◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1220 watakuna | 1230 watakuna | 1240 watakuna | 1250 watakuna | 1260 watakuna | 1270 watakuna | 1280 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1253 | 1254 | 1255 | 1256 | 1257 | 1258 | 1259 | 1260 | 1261 | ► | ►►

Samuel Richardson (19 ñiqin chakra yapuy killapi 1689 watapi paqarisqa Derbyshire llaqtapi, - 4 ñiqin anta situwa killapi 1761 watapi wañusqa London llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq inlish simipi qillqaq runam karqan.

2005 Sarmiento Suñay ("Honorable Senado de la Nación Argentina") reconocimiento a su trayectoria artística, su compromiso social y su constante lucha por Runa hayñi.

Iti distritu (kastilla simipi: Distrito de Ite) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Taqna suyupi, Jorge Basadre pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Iti llaqtam.

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 480 watakuna | 490 watakuna | 500 watakuna | 510 watakuna | 520 watakuna | 530 watakuna | 540 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 515 | 516 | 517 | 518 | 519 | 520 | 521 | 522 | 523 | ► | ►►

José Uriel García sutiyuq runaqa (8 ñiqin tarpuy killapi 1884 paqarisqa Qusqu llaqtapi - 27 ñiqin anta situwa killapi 1965 wañusqa Lima llaqtapi) huk piruw mama llaqtap qillqaq, pulitiku, yachay wayllukuqpas karqan.
920 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 920 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 929 watapi puchukarqan.

Rapa Nui mama llaqta parki (kastilla simipi: Parque Nacional Rapa Nui) nisqaqa Chili mama llaqtaman (Valparaíso suyuman) kapuq Rapanuy wat'api huk mama llaqta parkim, amachasqa suyum.

Asghar Farhadi (pharsi simipi: اصغر فرهادی) sutiyuq runaqa ( 7 ñiqin aymuray killapi 1972 watapi paqarisqa Khomeyni Shahr - ), huk Iran mama llaqtayuq kuyu walltay pusaq runam.

Tianjin (chun simi: 天津, pinyin: Tiānjìn, macchu: Tientsin) llaqtaqa Chunwa mama llaqtapi huk hatun llaqtam. Tianjin llaqtapiqa runakunam kawsachkanku.

Miguel Delibes sutiyuqqa (* 17 ñiqin kantaray killapi 1920 watapi paqarisqa Valladolid llaqtapi - 12 ñiqin pawqar waray killapi 2010 watapi Valladolid wañusqa llaqta ñiqpi), Ispaña mama llaqtamanta qillqaqmi filusufupas karqan.

Huwan XI, Huwan XI chunka huk ñiqin (latin simipi: Ioannes PP. XI, Italya simipi: Giovanni XI) sutiyuq runaqa (* 911 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † ? ñiqin qhapaq raymi killapi 935 watapi wañusqa Roma llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.

14 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawqa (14.02., 14-II, 14ñ phiwrirupi) Griguryanu kalindaryupi ñawpaq kaq (45ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 320 p'unchaw (wakllanwatapi 321 p'unchaw) kanayuq.

Iskinkachi kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Eskencachi) Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi , P'utuqsi suyupi, Charkas pruwinsyapi, San Pedro de Buena Vista munisipyupi. Uma llaqtanqa Iskinkachi llaqtam.

◄ | 16 ñiqin pachakwata | 17 ñiqin pachakwata | 18 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1650 watakuna | 1660 watakuna | 1670 watakuna | 1680 watakuna | 1690 watakuna | 1700 watakuna | 1710 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | ► | ►►

Wreck-It Ralph (inlish simipi: Wreck-It Ralph, kastilla simipi: ¡Rompe Ralph!, Ralph el Demoledor) nisqaqa 2012 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Kuyu walltay pusaqninqa Rich Mooremi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.

1614 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).

San Fernando de Apure (kastilla simipi: San Fernando de Apure) nisqaqa Winisuylapi huk hatun llaqtam. Apure suyu wan San Fernando munisipyu uma llaqtapmi. 5 982 km²

Takana icha Martillu nisqaqa takanapaq irraminta nisqa llamk'anam, khillay k'ulluwan q'iru k'aspim. Takanawanqa kilampu icha klawu nisqa takarpuchakunatam q'iruman takanchik. Irrirutaq takanawan irramintakunatam ruran.

◄ | 3 ñiqin pachakwata | 4 ñiqin pachakwata | 5 ñiqin pachakwata | ►◄ | 360 watakuna | 370 watakuna | 380 watakuna | 390 watakuna | 400 watakuna | 410 watakuna | 420 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 389 | 390 | 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | ► | ►►

José María Montealegre Fernández sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin pawqar waray killapi 1815 paqarisqa San José llaqtapi - 26 ñiqin tarpuy killapi 1887 wañusqa San José llaqtapi ). Kustarika mama llaqtap hampikamayuq wan pulitiku karqan.
Soltsy nisqaqa Novgorod suyupi llaqtam Sheloñ mayup lluq'e patanpi. Soltsy llaqtaqa ancha mawk'a llaqtam. Ñawpaq pacha kaypi qhatuqkuna tiyarqanku.

Moysespa tawa ñiqin qillqasqan, Yupaykuna (Qosqo simipi) Yupakuna ( Ankash qallupi); (kastilla simipi: Números) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Ñawpa Rimanakuyninpi huk liwrum.

◄ | 4 ñiqin pachakwata | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | ►◄ | 420 watakuna | 430 watakuna | 440 watakuna | 450 watakuna | 460 watakuna | 470 watakuna | 480 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 | ► | ►►

"Ayllus del Imperio de los Inkas y lenguas aborígenes y dialectos" (Inkapa Harushqa llaqta ayllunkuna. Patsan shimikunapis aswan Ichik shimikuna)

Rikuchikurqa, kaycorticoesteroideskaqkunaqa, kay dexametasona kayjinaqa chaymanta kay budesónidakaqqa, sumaqllachinku lluqsiykunata kay crup kaqwan wawakunata, mayqinllapas kachun unquypa ñiqinqa. Kay suqta phani kamachiyninmantapacha huk allin saniyay rikurikunña. Ichapas munasqa llamk’ayninta ruwanku sichus siminta, parenteral, upyakunku chay, utaq muskhispa, aswanta munakun kay upyaspa. Huk dosisllata munakun chaywanqa sanillakunqapuni. Kay Dexametasona kaq dosisqa kay 0.15, 0.3 chaymanta kay 0.6 mg/kg kaqkunamanta kikin sanillachiyniyuq rich’akun.

Gerard Pieter Keizer sutiyuq runaqa, icha Gerrit Keizer (* 18 ñiqin chakra yapuy killapi 1910 watapi paqarisqa Amsterdam llaqtapi - 5 ñiqin qhapaq raymi killapi 1980 watapi wañusqa Amsterdam llaqtapi) mama llaqtayuq Urasuyu piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.

Karunchi, Karuntsi, Puka pawa icha Pukakunka (Penelope jacquacu) nisqaqa huk pisqum, Umawapi, Amarumayu sach'a-sach'a suyupi kawsaq, Buliwyapi, Brasilpi, Kulumbyapi, Ikwadurpi, Wayanapi, Piruwpi, Winisuylapi.

Trupiku nisqa wat'aqa 365,2422 p'unchawniyuqmi, chayqa yaqa 365 p'unchaw 6 urayuqmi. Chayrayku llapa tawa ñiqin wataqa 366 p'unchawniyuq wakllanwatam, wakin watakunataq 365 p'unchawniyuqmi. Griguryanu kalindaryupiqa wakllanwatallam 29 ñiqin hatun puquy killapi p'unchawniyuq.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 860 watakuna | 870 watakuna | 880 watakuna | 890 watakuna | 900 watakuna | 910 watakuna | 920 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 894 | 895 | 896 | 897 | 898 | 899 | 900 | 901 | 902 | ► | ►►

◄ | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | 15 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1360 watakuna | 1370 watakuna | 1380 watakuna | 1390 watakuna | 1400 watakuna | 1410 watakuna | 1420 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1388 | 1389 | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | ► | ►►

Asqupi distritu (kastilla simipi: Distrito de Ascope) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi , Asqupi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Asqupi llaqtam.

Pukaurqu (Cerro Colorado) nisqaqa Chili mamallaqtapi huk nina urqum, Sayrikapur qutu ñiqpi, saywapi Chili-Buliwya (P'utuqsi suyu, Urin Lipis pruwinsya, San Pawlu Lipis munisipyu, Hatun Qitina kantun). Pikchunqa mama quchamanta 5.728 mitrum aswan hanaq.

Sankawiri (Sancaviri) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi, Qawana kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 4.782 mitrum aswan hanaq.