Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
پکين ۽ ڪجهه ٻين جانورن جا بيضا يا آنا، جدا جدا ماپ، وزن ۽ رنگ جا ٿين ٿا. ننڍڙا پکي آنا گهڻا لاهيندا آهن. مادي باز فقط ٻه آنا لاهيندي آهي. زمين تي آنا ڏيندڙ اڪثر پکين جا آنا چِٽ چِٽ هوندا آهن. مٿي وڻن تي آکيرن ۾ آنا ڏيندڙ پکي اڇا يا ماحول مطابق رنگين آنا ڏين ٿا. آني جي ٻاهرين کل چُن جي جُزن مان جڙيل آهي، جو اُن مان هوا لنگهي سگهي ٿي. اندرين کل تمام سنهي آهي. انهيءَ جي اندر پهرين اَڇاڻ آهي، اڇاڻ جي اندر وري پيلاڻ آهي ۽ پيلاڻ وارو گولو آني جو ضروري ڀاڱو آهي. آني جي موڪري ڇيڙي ۾ هوا بند رهندي آهي. پيلاڻ واري گولي جي وچ ۾ هڪڙو ننڍو ٻج ٿئي ٿو، جنهن مان پکي پيدا ٿيندا آهن. پيلاڻ ۽ اڇاڻ اُن ٻچي جو کاڌو آهي. خشڪيءَ توڙي پاڻيءَ جا پکي، ڪرڙيون ۽ نانگ آنا ڏيندا آهن. ڪُڪڙ جو آنو، جنهن کي فارسيءَ ۾ ’تخم مرغ‘ چوندا آهن، تري يا اوٻاري کائبو آهي. آنو طبي لحاظ سان گرم خشڪ اثر رکندڙ آهي. آني جي هئڊاڻ دل ۽ دماغ کي طاقت ڏئي ٿي. مثاني جي بيمارين کي هٽائيندي آهي. حڪيم چون ٿا ته آني جي اڇاڻ سُرڪي يا بابوني جي تيل ۾ گڏي، سور يا سوڄ واري هنڌ تي لائڻ سان، فائدو ٿيندو.

جارج اسٽئڪ کي سنڌي انگريزي لغت جي تياريءَ ۾ حيدرآباد سنڌ جي ٻن برهمڻن، سچانند ۽ ڄيٺانند وڏي مدد ڪئي هئي. جارج اسٽئڪ عيسائين جي هڪ مذهبي ڪتاب ’گوسپل آف سينٽ ميٿيو‘ جو به ترجمو ڪيو هو، جيڪو ان وقت اسڪولن ۾ پڙهايو ويندو هو. هن لساني ماهر ڊسمبر 1855ع ۾ وفات ڪئي. سندس ديوناگري- انگريزي- سنڌي لغت، تازو سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ پاران 2010ع ۾ ڇپائي وئي آهي.

(ب) مغلن جي صاحبيءَ ۾ اڪبر بادشاهه جي عدل ۽انصاف جون ساکون ٻڌي،ڪٿان ڪٿان جامسلمان دهليءَ ۾ آيا ۽ اتي جي هنديءَ ۾ سندن ڪيترا عربي ۽ فارسي وغيره لفظ گڏجي ويا. اها گاڏڙ ٻولي پوءِ مغلن جي اُڙدَ يعني لشڪر جي ڇانوڻيءَ ۾ عام طرح ڳالهائڻ ۾ ايندي هئي، تنهنڪري ’اڙدو‘ يعني لشڪر جي ڇانوڻيءَ جي بولي نالو پيس- اڙدوءَ ۾ لکيل شعر جي ٻوليءَ کي عام طرح ’ريختہ‘سڏين ٿا، جنهن جي معنيٰ آهي ذرا يا ڪريل ٽُڪر. ان ۾ ڪي جزا هنديءَ جا ته ڪي عربي ۽ فارسي وغيره جا آهن، تنهنڪري اهو نالو پيس. مغلن جي لشڪر اها ٻولي پوءِ هندستان جي ڳچ ڀاڱي ۾ ڦهلائي، تنهنڪري ’هندستاني‘ سڏجڻ ۾ آئي. هاڻ تفاوت هي آهي ته ’هندي‘اها چئجي، جنهن ۾ سنسڪرت بنياد جا لفظ گهڻا هجن ۽ اڙدو يا هندستاني اها آهي جنهن ۾ عربي، فارسي لفظ گهڻا مليل هجن- پر اڙدو به شوُرسيني پراڪرت مان پيدا ٿي آهي.

محمد سومار شيخ هڪ غريب استاد هو، پنهنجي ڪمزور مالي حالت سبب پنهنجي لائبريري مان ست مڻ ڪتاب چوڏهن سئو روپين ۾ وڪيائين. رٽائر ڪرڻ کانپوءِ روزگار جي لاءِ بدين ۾ هڪ پريس قائم ڪيائين. ان ۾ سادي ۽ ٽٽل ٽائپ سان ڪتاب ڇاپيندو رهيو، پريس به نيٺ وڪيائين ۽ پوءِ هو هڪ مڪمل ورڪر بڻجي پيو ۽ ثقافت، تاريخ ۽ ادب سان لاڳاپيل هر شيءَ گڏ ڪندو ويو ۽ سندس ذهن ۾ هڪ ميوزم ڪر کڻڻ لڳو. نيٺ ضلع ڪائونسل جي همت افزائي سان هڪ ميوزم قائم ٿيو. ڪيترائي نوادرات اڳ ۾ ئي گڏ ڪيا هئائين ۽ ميونسپل ڪميٽي جي ڏنل هڪ ڪمري کي ميوزم بڻائي سڀ ڪجهه اچي اتي رکيائين ۽ ميوزم کي وڌائڻ لاءِ جاکوڙ ڪرڻ لڳو. ٻئي مرحلي ۾ بدين جي نئين شهر ”اگروول“ ۾ ميوزم لاءِ رٿيل عمارت جا ٻه ڪمرا ٺهي مليا ته اهو سامان کڻي انهن ڪمرن ۾ منتقل ڪيائين. هينئر انهيءَ ميوزم جو نالو’محمد سومار شيخ لاڙ ميوزم‘ آهي. محمد سومار شيخ جي ادبي، تحقيقي ۽ ثقافتي ڪم جو هنن ڪجهه صفحن ۾ جائزو وٺڻ ممڪن ڪونهي.البت جنهن کي وڌيڪ ڄاڻڻ جو شوق هجي ته لاڙ ادبي سوسائٽي بدين پاران ڊاڪٽر عبدالجبار جوڻيجو جو ڪتاب ”محمد سومار شيخ، هڪ مطالعو“ پڙهي.
سَتُو ھڪ قسم جو اٽو آھي، جنھن کي مختلف ڪڻڪ، جوَ وغيره کي باھ تي پچائي ڪري حاصل ڪيو ويندو آھي. ان کي پوءِ مشروبن ۾ وجھي ڪري شربت ٺاھيو ويندو آھي ۽ ڪيترن ئي قسمن جي ٻين کاڌن ۾ به انکي استعمال ڪيو ويندو آھي. ھي پاڪستان ۽ ھندستان ۾ استعمال ڪيو وڃي ٿو پر ڪيترن ئي عرب علائقن ۾ به ستو استعمال ڪيو وڃي ٿو جتي انکي سويق چوندا آھن.

بابا گوري پٿر جو هڪ قسم، جنهن کي ترڪيءَ ۾ بابا قُوري چوندا آهن. هيڊي رنگ جو ٿيندو آهي ۽ دوائن ۾ ڪم ايندو آهي. هيءُ پٿر ڊيڄڙي کان ٻارن جي ڳچيءَ ۾ ٻڌندا آهن. هن کي ”سنگ زرد“ به چوندا آهن.

ويهين جمادالثاني جمعي جي ڏينهن بعثت جي پنجين سال وحي جي گهراڻي ۾ رسول الله جي عالي قدر نياڻي سائڻ فاطمہ زهراجن جنم ورتو. سندن ماءُ خديجه بنت خويلد هئي.

حفيظ شيخ جي ڪهاڻين جو هڪ مجموعو ’ساگر جي لهرن تي‘ 1976ع ۾ ڇپيو هو، جنهن جو ٻيو ڇاپو پڻ شايع ٿيو. ان کان سواءِ سندس زندگيءَ، ڪهاڻين، ٻين تحريرن ۽ سندس موت تي همعصرن ۽ دوستن جي تاثراتن ۽ مضمونن تي تفصيلي ڪتاب ’اڇو پکي واءُ ۾‘ جي عنوان سان ناليواري اديب نصير مرزا ترتيب ڏئي، نئون نياپو، سنڌ پبلشنگ هائوس، ڪراچيءَ مان 1997ع ۾ ڇپائي پڌرو ڪيو. هن جي زندگيءَ تي ناز سنائيءَ جو پڻ هڪ ڪتاب شايع ٿيل آهي.

الک اخبار، سنڌ جي منفرد اخبار هئي ۽ تيزيءَ سان صحافت جي ميدان ۾ آئي ۽ جلد ”پسنديده“ اخبار بنجي وئي. 1998ع جي شروعاتي ڏينهن ۾ سنڌ دوست ڪاموري بشير احمد انصاريءَ الک گروپ آف پبليڪيشن جو قيام عمل ۾ آندو، جنهن پاران پهريون ڀيرو هڪ ئي وقت سنڌ جي ٽن شهرن ڪراچي، سکر ۽ حيدرآباد مان سنڌي اخبار ”الک“ جي شروعات ڪئي وئي، جنهن جو حيدرآباد ۾ ايڊيشن جو چيف ايڊيٽر ظهور انصاري ۽ ايڊيٽر منظور سولنگي هو، جڏهن ته سکر ايڊيشن جو ايڊيٽر محمد خان سولنگي ۽ ڪراچي ايڊيشن جو انچارج تاج مريءَ کي بنايو ويو. اٺن صفحن تي مشتمل هن اخبار جلد ئي پنهنجن ڪالمن ۽ مختلف سلسلن خاص ڪري ”سچ وڏو ڏوهاري“ پڙهندڙن ۾ مقبوليت حاصل ڪري ورتي. هن اخبار ۾ خبرن جي حوالي سان اها ڳالهه ٻين سنڌي اخبارن کان الڳ رهي ته هن اخبار ساڳئي صفحي تي خبرن جي بقايا ختم ڪئي، مڪمل خبر صفحي تي ڏني وئي، اخبار جي هيڊ آفيس حيدرآباد جي نسيم نگر واري علائقي ۾ الفريد اسڪوائر ۾ قائم ڪئي وئي. اخبار کان سواءِ هن اداري پاران مئي 1998ع کان هڪ ادبي مخزن ”سنڌ لائين“ شروع ڪئي وئي، جنهن جو اعزازي ايڊيٽر ادريس جتوئي هو. هن اداري پاران نڪرندڙ هن مخزن به سٺي مقبوليت ماڻي، ان کان سواءِ ٻارڙن جو رسالو ”شُشُر“ به جاري ڪيو ويو، جنهن جو ايڊيٽر اندرجيت لُوهاڻي کي مقرر ڪيو ويو.

هي دماغ، پل مغز ۽ ان سان لاڳو سڀني تنتي نسن تي مشتمل آهي، تنتي سرشتي جا گهرڙا خاص قسم جا هوندا آهن، جن کي نيوران (Neuron) چئبو آهي، انهن ۾ تنتي تحريڪ پيدا ڪرڻ جي صلاحيت هوندي آهي، جنهن جي وسيلي اهي هڪ جاءِ کان ٻيءَ جاءِ تائين نياپا پهچائيندا يا حاصل ڪندا آهن.
هن ساز جو اصل وطن يمن آهي. اتان جا هاري ۽ تهاما Tihama لوڪ هي ساز گهڻو وڄائين. هي نڙ سان مشابهت آهي. هڪ ميٽر ڊيگهه وارو ڦوڪ جو ساز آهي. فقط ٻه سوراخ، سي به پڇاڙي ۾ ٿين. چيو وڃي ٿو ته هي ساز اٽڪل 3000 سال اڳ حضرت دائود عليه السلام پيغمبر به استعمال ڪيو. هن ساز جي سنگت ڪري ڪيترائي ناچ اسريا آهن. سڄي سڄي رات جي تفريحي محفلن ۾ هي ساز وڄائبو آهي. ٿلهي ۽ غمگين صدا وارو هي ساز شعر کان الڳ نٿو ڪري. هي به نڙ وانگر ساز آهي، جنهن تي شعر ڏنا وڃن ٿا. هن تي ماضي جا داستان ۽ يادگيريون، -تاريخ- جو احساس گهڻو اڀري ٿو. تهامي ماڻهو ڪوشش ڪري هن مان هڪ آواز ڪڍن ٿا، جنهن مان هو محسوس ڪندا آهن، جو ڄڻ دائود اچاري ٿو (نڙ). اتان جا -جت- پنهنجي سفر دوران گڏ کڻن. هنن ماڻهن جو خيال آهي ته -اٺ- جو ناچ هن ساز جي آواز تي اسريو. ساز پيڙهين جي حوالي سان هلندو پيو اچي. هي ساز پنهنجي جوڙجڪ سبب اڄ به نمايان حيثيت رکي ٿو. ٻن سوراخن جي وچ ۾ اٽڪل 15 کان 20 س. م وٿي آهي. چوٽي کليل ۽ پڇاڙي -بند- اٿس. هن مان ڪو سرگم ڪو نه نڪري. هن ۾ ساهه يڪو هلي، -ان- ڪري سگهارا ڦڦڙ گهرجن. هن ۾ صرف هڪ آڱر استعمال ٿئي. هن جي اڻپورائي ۽ اوکاڻ جي ڪري اتي نيون بانسريون عام ٿيڻ لڳيون آهن.

چرچ هنن ڏند ڪٿائن جي سدائين نندا ڪئي ۽ انکي جنسي بي راھہ روي جي تبليغ تي ٻڌل قرار اڏنو. اهو ئي ڪارڻ آهي تہ هن سال بہ عيسائي پادرين هن ڏينهن جي نندا ۾ سخت بيان ڏنا۔ بينڪاڪ ۾ تہ هڪ عيسائي پادريءَ ڪجھہ ماڻهن کي ساڻ وٺي هڪ اهڙي دوڪان کي نذرآتش ڪري ڇڏيو. جنهن تي ويلنٽائن ڪارڊ وڪرو ٿي رهيا هئا۔

حفيظ شيخ هڪ عام ماڻهوءَ واري زندگي گذاري، بوٽ پالش ڪيائين، کٽمٺڙن جو دڪان کوليائين، فوج ۾ ڀرتي ٿيو، اخبار ۾ نيوز ايڊيٽر طور ڪم ڪيائين. خانبهادر محمد ايوب کهڙي جو پي. اي ٿيو. اي. پي. پي جو نمائندو ٿيو. فيملي پلاننگ کاتي ۾ ڊويزنل انچارج رهيو.

جهاز تي سامان لاهڻ يا چاڙهڻ لاءِ بندرگاهه تي ڪرينون (Cranes) ٿين. ڪن بندرگاهن ۾ اهي نه ٿين ۽ جهاز تي لڳل ڪرينن ذريعي سامان لاٿو وڃي ٿو. جهاز جي Cranes کي ڊيرڪ Derrick سڏجي ٿو.

آرائين، لوڪ ثقافتي ڪردار. آڳاٽي زماني ۾ خصوصاً سنڌ جي ٻھراڙين ۾، بسنت جي ڏڻ اچڻ تي مڱڻھار فقير موتئي جي گُلن ۽ سرنھن جي پيلن گلن جون جھوليون ڀري، دھلن دمامن سان گھر گھر بھار جي آمد جون واڌايون ڏيندا ھئا. اھڙيءَ طرح بھار جي آمد جو اعلان ٿي ويندو ھو. موٽ ۾ ماڻھو فقيرن کي ان، اٽو، يا روڪڙا پئسا، گھور طور ڏيندا ھئا. انھن مڱڻھار فقيرن کي آرائين چيو ويندو ھو. ھن وقت اھا رسم ختم ٿي چڪي آھي.

غلام محمد ڀرڳڙي جي وفات جو قائد اعظم محمد علي جناح ٻڌي پنهنجا ڳوڙها روڪي نه سگهيو ۽ چيائين ته کوٽا سڪا ته کيسي ۾ گهڻا آهن پر هڪ سچو ۽ محبتي همدرد اسان کان تمام گهڻو پري هليو ويو. قائم اعظم محمد علي جناح تعزيتي ميڙاڪو پڻ ڪوٺايو جنهن ۾ چيائين اها رڪارڊ جي ڳالهه آهي مون زندگي ۾ تمام ٿورا دوست ٺاهيا پر انهن مان وڌيڪ دوست مون کي غلام محمد ڀرڳڙي هو ۽ هاڻي هر اجلاس ۾ صدارت بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي جي خالي ڪرسي ڪندي. ان بعد ۾ ٿيندڙ هر اجلاس ۾ غلام محمد ڀرڳڙي جي ڪرسي خالي هئي.

حڪيمن جو چوڻ آهي ته آفيم طبي لحاظ کان ظاھري ۽ باطني حَسُن کي سست ڪندڙ آھي، -ان- جي کائڻ سان ننڊ ايندي آھي ۽ گھڻي سور جي حالت ۾ آرام ڏيندو آھي. رت جي دستن کي -بند- ڪندو آھي. کنگھه، زڪام، پگھر جي گھڻائيءَ، معدي ۽ سيني جي رطوبت کي خشڪ ڪندو آھي. يوناني دوائن ۾ پڻ استعمال ڪيو ويندو آهي. آفيم کي سنڌ ۾ ”-امل-“ پڻ چوندا آھن. آفيم جو وڏي ۾ وڏو مرڪز افعانستان ۽ -پاڪستان- جا -اتر اولهه وارا علائقا- آهن.
2021 ماڻهن جي مرڻ جي تصديق ٿي چڪي آهي، 6400 کان وڌيڪ زخمي ٿيا، مرڻ وارن ۾ 700 ماڻهو صرف کٽمنڊو ۾ مريا، سي اين اين جي مطابق عمارتون ڪري پيون ۽ شاهراهون تباھ ٿي ويون۔ زلزلي سان مائونٽ ايوريسٽ تي برف جو طوفان آيو جنهن سان 17 ماڻهو فوت ٿيا۔ايوريسٽ کان زلزلي جو مرڪز صرف 220 ڪلوميٽر (140 ميل) پري هيو۔ انکي مائونٽ ايوريسٽ جي تاريخ جو بدترين سانحو چيو پئي ويو۔يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو کٽمنڊو جي مطابق کٽمنڊو دربار چوڪ مبينا طور تي ڪري پيو۔زلزلي کان متاثر هزارين ماڻهن پوري رات سخت سرد موسم ۾ کليل آسمان هيٺ بسر ڪئي۔ سوين ماڻهو ملبي هيٺ دٻجي ويا. زلزلي سان بنگلاديش، ڀارت ۽ چين ۾ تبت جي علائقي جا ماڻهو بہ متاثر ٿيا. ڀارت جي شمالي رياستن ۾ 62 ماڻهو فوت ٿيا۔

فُٽبال جنگ يا فوٽ بال وار (Football War) آمريڪي کنڊ ۾ موجود ٻن ملڪن ايل ’سلواڊور‘ ۽ ’هونڊوراس‘ جي وچ ۾ گهڻي وقت کان ملڪي حدن جي معاملي ۾ جهيڙو هلندڙ هو. 1969ع جي جون ۾ جڏهن هونڊراس، ايل سلواڊور کان ورلڊ ڪپ جي ڪواليفائنگ ميچ ۾ کٽيو، ته 1970ع ۾ ٻنهي ملڪن جي وچ ۾ وڏي ويڙهاند لڳي. هن جنگ ۾ ڌرين جا لڳ ڀڳ 3000 ماڻهو مارجي ويا. هن ويڙهه کي ”سؤ ڪلاڪن واري لڙائي“ (چئن ڏينهن کان وڌيڪ هلندڙ) به چوندا آهن. هن جنگ ٻنهي مُلڪن کي تمام گهڻو هاڃو رسايو، نيٺ آمريڪي رياستن جي تنظيم (OAS)جي مداخلت تي ايليسلواڊور جي فوج هونڊوراس جي حدن کان موٽي وئي ۽ ويڙهه ختم ٿي.

ڪن پارسي لفظن وري پنهنجي ٿوري گهڻي صورت بدلائي ڇڏي آهي. جهڙوڪ پارسيءَ جي پيرهن لفظ کي اسين پهراڻ چئون، لته کي لٽو، مزدور کي مزور ۽ مزدوريءَ کي مزوري، پالان کي پالاڻ، ڪنج کي ڪنڊ، ڪرته کي ڪڙتو، مرهم کي ملم چئون.

عيد ولادت مسيح يا وڏي ڏڻ، کي ڪرسمس به چوندا آهن. جيڪو يسوع مسيح (اسلامي نالو: حضرت عيسا) جي ڄمڻ جي حوالي سان سُرهائي ۽ جشن جو ڏينهن آهي. ڪرسمس عام طور تي هر سال 25 ڊسمبر تي ملهائي ويندي آهي. جيتوڻيڪ تاريخ جا عالم اها ڳالهه مڃين ٿا ته اهو ڏڻ، حضرت عيسا جو اصلي ڄمڻ جو ڏينهن ناهي. اهو جش روم ۾ عيسائيت جي پکڙجڻ کان پهرين به ان ئي تاريخ تي ملهايو ويندو هيو.

ٽنڊي قيصر ۾ اڪثريت مسلمانن جي آهي. هندو اقليت شهر ۽ ڀرپاسي ۾ رهي ٿي، جن ۾ ڪولهي ۽ مينگهواڙ شامل آهن. مسلمانن ۾ سُني اڪثريت ۾ آهن، پر اڪثر مسجدن ۾ وهابي فرقي جو تسلط آهي ۽ تبليغي جماعت جا وفد ملڪ جي ڏورانهن علائقن کان هتي تبليغ لاءِ اچن ٿا. اهل تشيع جي ڪجھ تعداد رهي ٿي، جڏهن ته سلفي يا اهل حديث جي (چند افراد کان سواءِ) موجودگي نه آهي.
اسان جنهن ڌرتي تي رهون ٿا، اها ننڍڙي به آهي ته وڏڙي به آهي. اها ڳالهه ٻڌي گھڻن کي تپرس وٺي ويندو ته اهو وري ڪيئن؟ دنيا جي هر شئي جي قد بت، ٿولهه، ويڪر ۽ ڊيگھه وغيره جي اسان کي سُڌ تڏهن پوي ٿي، جڏهن اسين ان جي ڪنهن ٻيءَ شئي سان ڀيٽ ڪيون ٿا. جيڪڏهن ڀيٽ نه ڪبي ته ڪنهن به شئي جي وڏي يا ننڍي هجڻ، ڊگھي يا بندري هجڻ، ٿلهي يا سنهي هجڻ، پراڻي يا نئين هجڻ، آڳاٽي يا هاڻوڪي هجڻ، سهڻي يا ڪوجھي هجڻ، سوادي يا بي سواد هجڻ، وڻندڙ يا اڻوَڻندڙ هجڻ، سياڻي يا اياڻي هجڻ، سڌريل يا اڻسڌريل هجڻ، ڊولائتي يا بيڊولي هجڻ ۽ اهڙن ٻين ڪيترن ئي گُڻن يا اَوگڻن جي ڪا به صحيح سُڌ نه پوندي. هڪ شئي جي ٻي شئي سان ڀيٽ جو اهو اصول اسان جي سِجَ، ڌرتيءَ ۽ ٻين تارن ۽ سيارن تي به لاڳو ٿئي ٿو. ڌرتي به ڪيترين ئي شين جي ڀيٽ ۾ ڏاڍي وڏي آهي، پر ساڳيءَ ئي مهل اها ڪيترين ئي ٻين شين جي ڀيٽ ۾ ڏاڍي ننڍي به آهي. سمجھو ته ڌرتيءَ کي زور ڏئي، دٻائي، سُسائي، سوڙهو ڪري، هڪ مَٽر جي داڻي جيترو ڪيون ٿا ۽ سج تي به اوترو ئي داٻ وڌو وڃي ته سج جو قدبت سمجھڻ لاءِ اسان کي مٽر جا 13 لک داڻا گڏ ڪرڻا پوندا. ان جو مطلب ته سج ڌرتيءَ کان 13 لک ڀيرا وڌيڪ وڏو آهي. ڀيٽ ڪرڻ کانپوءِ هاڻي اسين سوچي سگهون ٿا ته ڌرتي، سج جي ڀيٽ ۾ ڪيتري ننڍڙي آهي. يعني 13 لک ڌرتيون گڏبيون ته اسان جي سج جيڏو گولو ٺهندو پر سج ۾ اسان جي ڌرتيءَ جيان نهراڻ ۽ پاڻياٺ ڪانهي، سج رڳو گئسن جو مجموعو آهي.

محمد خان مور ساگر جوڻيجو،1 جنوري 1979ع تي ڳوٺ ميون ملوڪ، تعلقو تلھار، ضلع بدين، سان تعلق رکندڙ محمد رمضان جوڻيجو جي گهر ۾ جنم ورتو. جنھن پرائمري تعليم پنھنجي ڳوٺ ميون ملوڪ ورتي جڏهن ته مئٽرڪ هاءِ اسڪول رپ، انٽر اسلاميه ڊگري ڪاليج بدين حاصل ڪئي. بيچلر ۽ ماسٽر سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو مان ڪئي.

سيد امتياز خان اصفهاني ’خالص‘ پنهنجي دور جو وڏو عالم، فاضل ۽ شاعر هو. هن کي ميان يار محمد (خدا يار خان) ڪلهوڙي شهيد ڪرائي، سندس مال و اسباب پاڻ کنيو. امتياز خان جو اصل نالو سيد حسين شاهه هو ۽ هو اصفهان جو رهاڪو هو. -اورنگزيب عالمگير- جي زماني ۾ هندستان ۾ آيو ۽ گهڻو وقت دکن ۾ گذاريائين. هن کي امتياز خان جو خطاب عالمگير طرفان عطا ٿيو. عالمگير -بادشاهه- هن کي عظيم -آباد- صوفيءَ جي عدالت تي مقرر ڪيو هو. شاهه عالم -بهادر- شاهه -اول- جي دور ۾ پنهنجي لکين رپين جي مال سان گڏ -ايران- روانو ٿيو.هن جي علمي قابليت کان متاثر ٿي گجرات جي نواب پنهنجي نياڻيءَ جي شادي امتياز خان سان ڪرائي. ’مفتاح التواريخ‘ ۽ ’عماد السعادت‘ ۾ ڄاڻايل آهي ته: ”سيد حسين مير بوعلي نالي مشهد جي عالم جو فرزند هو، جيڪو هندستان آيو.“ -بنگال- جو نواب سيد قاسم علي خان (مير قاسم) امتياز خان جو پوٽو هو. امتياز خان جي شهادت بابت ”مثرالڪرام“ ۾ مير غلام علي -آزاد بلگرامي- ڄاڻائي ٿو ته: ”سيد حسين امتياز خان اصفهاني جو تخلص ’خالص‘ هو، هو هندستان کان -ايران- وڃي رهيو هو، جڏهن سيوستان پهتو ته سنڌ جي زميندار ميان خدايار خان 1122هه / 1710ع ۾ -ان- کي شهيد ڪرائي -ان- جي لکن جي مال تي قبضو ڪيو، -ان- کان پوءِ خدايار خان علامه عبدالجليل بلگراميءَ کي پيغام موڪليو ته هي واقعو جهڙي طرح پيش آيو آهي، تهڙيءَ طرح سوانح ۾ بيان نه ڪيو وڃي. -ان- لاءِ ٻه هزار سونيون اشرفيون علامه جي خدمت ۾ پيش ڪيائين، جيڪي چوڏهن هزار رپين جي برابر ٿين ٿيون. علامه عبدالجليل ميان يار محمد خان جي هن پيشڪش کي رد ڪري ڇڏيو ۽ جيڪا حقيقت هئي -ان- کي قلمبند ڪيائين.“ مير عبدالجليل امتياز خان جي شهادت جي ماده -تاريخ- هينئن ڪڍي آهي:
ڪﺴﺮﺕ ﺷﺎﻻﺋﻦ ﺟﻮ ﺭﻭﺍﺝ ﭘﺌﺠﻲ ﭼڪﻮ ﻫﻮ. ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﻫﻨﺪﻭ ﺻﺒﺢ ﻭﻳﻠﻲ ﺍﺕ ﻭﭸﻲ ﺗﻴﻞ ﻣﺎﻟﺶ ڪﺮﺍﺋﻲ ﺑﺪﻥ ﮐﻲ ﭔﻠﻮﺍﻥ ٿيڻ ﺟﻲ ڪﻮﺷﺶ ڪﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ ۽ ﻟﭡﻴﻦ، ﮔـٰـُﻬﻮﺷﻦ ۽ ﮔﻬﻮﭔﺎٽن ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ ڪﺮﮠ ﺟﻲ ﺳﮑﻴﺎ ﺑﻪ ﻭﭠﻨﺪﺍ ﻫﺌﺎ . ڪﻮﭞ ﻭﻳﻦ ﺗﻪ ﻫﻮ ﺟﺎﺗﻲﺀَ ﺧﺎﻃﺮ ﺍﻭﻡ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺗﻲ ﺣﻤﻠﻮ ڪﺮﻱ ﺍﻥ ﭼﻨڊﺍﻝ ﭼﻮڪڙﻱﺀَ ﮐﻲ ﺯﻭﺭ ﺳﺎﻥ ﺑﻨﺪ ڪﺮﺍﺋﻴﻦ. ﺍﻫﺎ ﺧﺒﺮ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﻭﺍﺭﻥ ﺗﺎﺋﻴﻦ ﺑﻪ ﻭﭸﻲ ﭘﻬﺘﻲ ﺗﻪ ﺣﻤﻠﻲ ﺟﻲ ﺗﻴﺎﺭﻱ ﭤﻲ ﺭﻫﻲ ﺁﻫﻲ. ﺍﻧﻬﻦ ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ﺩﻓﺎﻋﻲ ﺣڪﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﺍﮘﻮﺍٽ ﺳﻮﭼﻲ ﻭﺭﺗﻲ، ﺟﻴڪﺎ ﻫﻦ ﻃﺮﺡ ﻫﺌﻲ: ﺩﺍﺩﺍ ﺻﺎﺣﺐ، ﻓﻮﺟﻲ ﺟﻨﺮﻝ ﻭﺍﻧﮕﺮ، ﭘﻨﻬﻨﺠﻲ ڪﺌﻤﭗ، ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺟﻨﮓ ﮐﺎﻥ ﭘﺮﻱ، ڪﻨﻬﻦ ﺑﻨﺪ ڪﻤﺮﻱ ۾ ﺭﮐﻲ ﺍﺗﺎﻥ ﻭﻳﻬﻲ ﺭﻫﻨﻤﺎﺋﻲ ڪﻨﺪﻭ. ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺟﻨﮓ ۾ ﻣﻨڊﻟﻲ ۾ ﺭﻫﻨﺪڙ ﻋﻮﺭﺗﻮﻥ پاڻ ﻭﭸﻲ ڪاهه ڪندڙن ﺟﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻮ ڪﻨﺪﻳﻮﻥ. ﻫﭥﻴﺎﺭ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ۾ ﺍﮖ ۾ ﺋﻲ ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻫﺌﺎ، ﻳﻌﻨﻲ : ﭔﻮﻫﺎﺭﺍ، ﮔﻨﺪ ﺳﺎﻥ ﭜﺮﻳﻞ ﮀﭳ، ﺑﻮﺗﻠﻦ ۾ ﺑﻨﺪ ﺑﺪﺑﻮﺩﺍﺭ ﭘﺎﮢﻲ، ڪﺎﻏﺬﻱ ﭘـُـڙﻥ ۾ ﻭﻳڙﻫﻴﻞ ڪﻦ ڪﭽﺮﻭ، ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺭﻧﮕﻦ ﺳﺎﻥ ﭘـُـﺮ ﭘﭽڪﺎﺭﻳﻮﻥ، ﺭﻧﮅﮢﻦ ﺟﺎ ﭼﻤﭽﺎ ۽ ﭔﻴﺎ ﭤﺎﻧﻮ، ﭘﺮﺍﮢﻴﻦ ﺟـُـﺘﻴﻦ ﺟﺎ ﭘﺎﺩﺭ، ﻭﻏﻴﺮﻩ ﻭﻏﻴﺮﻩ . ﺷڪﺮ ﭤﻴﻮ ﺟﻮ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺟﻮ ﺭَﺕُ ﺍﭸﺎ ﻣﻬﺎﻧﮕﻮ ﻫﻮ، ﮀﺮﺍ ۽ ﭼﺎﻗﻮ ﻣﻘﺒﻮﻝ ﻋﺎﻡ ڪﻮ ﻧﻪ ﭤﻴﺎ ﻫﺌﺎ. ﻗﺎﻧﻮﻥ جيئرو ﻫﻮ، ڪورٽ سڳورين ﺟﻲ عزت ﻫﺌﻲ. تنهنڪري اهنسا يا ﻋﺪﻡ ﺗﺸﺪﺩ ﺟﻲ ﺍﺻﻮﻝ ﮐﻲ آڏو ﺭﮐﮣﻮ ﭘﺌﻲ ﭘﻴﻮ.

پنهنجي والد جي نوڪريءَ سانگي ڪراچيءَ ۾ اچي رهيو. تعليم انٽر آرٽس هئس. ڪجهه وقت هڪ غيرسرڪاري دوائن جي ڪمپنيءَ ۾ ملازمت ڪيائين. ڪجه عرصو انگريزيءَ ۾ صحافت به ڪيائين.

اسماعيلين، حضرت اسماعيل کان پوءِ سندس فرزند حضرت محمد بن اسماعيل کي پنهنجو امام مڃيو. اهڙيءَ طرح اڳتي هلي اسماعيلي پنهنجي ارڙهين امام، حضرت امام مستنصر بالله تائين متحد رهندا ۽ فاطمي خلافت جي حيثيت ۾ حڪومت ڪندا آيا. اُن کان پوءِ مصر جي فاطمي خليفي ۽ حضرت امام مستنصر باالله جي وفات کان پوءِ اسماعيلي اڳتي ٻن گروهن ۾ ورهائجي ويا، هڪڙا اُهي، جن حضرت امام مستنصر بالله جي وڏي فرزند، حضرت شاهه نظار کي پنهنجو امام مڃيو، سي ٿيا اسماعيلي نظاري، ۽ اُهو گروهه جنهن امام مستنصر بالله جي ٻئي فرزند حضرت مستعليءَ کي پنهنجو امام مڃيو، سي ٿيا اسماعيلي بوهره.

آڳاٽي زماني ۾ انسان هڪ اهڙي عام جنسي ميلاپ ڪرڻ جي هڪ اهڙي دور مان گذري چڪو آهي، جنهن سريت بازي (Hataerism) جو نالو ڏنو وڃي ٿو. جنهن ۾ جنسي ميلاپ ڪرڻ جو نتيجو اهو هوندو هو ته ڪنهن به شخص کي پيءُ جي سڱ جي گهڻو ڪري خبر نه هوندي هئي. ان ڪري نسلي شجرو مادراڻي طور تي ياد ڪيو ويندو هو. اهو مادراڻو شجري جو رواج گهڻو ڪري آڳاڻي دور جي انسانن ۾ عام طور تي رائج هوندو هو. ان جو نتيجو هي نڪتو هو ته عورتون مادراڻي حق واري حيثيت ۾ نسل جون مورث سمجهيون وينديون هيون. ان ڪري پنهنجي نوجوان نسل وٽ وڏو احترام حاصل ڪنديون هيون. انهيءَ احترام جو نتيجو هي نڪرندو هو ته ملڪي انتظاميا (حڪومت) هلائڻ به وٽن مادراڻو نظام Gynecocracy هلندو هو.

وڪيميڊيا فائونڊيشن (انگريزي ٻولي: Wikimedia Foundation) هڪ اڻ لاڀ ماڻيندڙ ادارو آهي، جنهن جو مقصد علم ۽ ڄاڻ ۾ واڌارو آهي. اداري جي باني جيمي ويلز 20 جون 2003 ۾ هن جو بنياد رکيو ۽ آمريڪا جي شهر سان فرانسسڪو کي هن جو مرڪز قرار ڏنو ويو. هن اداري جا گهٽا منصوبا وڪي تي آهن. هن اداري جو اهم ترين ۽ قابل فخر منصوبو وڪيپيڊيا هڪ،کليل ڄاڻ انسائيڪلوپيڊيا آهي.

ڳوٺ ٻانڀڻ ٽوٻو، تعلقي ننگرپارڪر ضلعي ٿرپارڪر ۾ واقع آھي. ھي ڳوٺ ٿرپارڪر جي تعليمي مرڪز طور سڃاتو وڃي ٿو. تعليم جي شروعات انگريزن جي دور ۾ جمادار امر سنگھ ڀيل ڪئي، جنھن کي حڪومت ھٿي وٺرائي ۽ اسڪولن کي ترقي وٺرائي. ھن وقت ڳوٺ ڇوڪرن ۽ ڇوڪرن لاءِ الڳ الڳ اسڪول آھن. امر سنگھ جي ڪم کي ھن جي پٽ ڊاڪٽر تيجمل سنگھ مرحوم اڳتي وڌايو.

جارج برنارڊشا مشهور ڊرامه نگار، اديب ۽ سوشلزم جي پرچارڪ، 26 جولاءِ 1856ع ۾ آئرلينڊ جي شهر ڊبلن ۾ جنم ورتو. جارج برنارڊشا، جارج ڪيرشا ۽ لوسـنڊا ايـلـزبٿ جو اڪيلو پٽ هو.
11 جولاءِ کان 13 جولاءِ 1963ع تائين سيوهڻ ۾ لال شهباز قلندر جي مزار تي قيام ڪيائين. ائين سفر ۽ حضر ۾ زندگيءَ جا ڏهاڙا گذاريندي 20 صفر 1383هه/ مطابق 13 جولاءِ 1963ع تي قلندر شهباز جي مزار تي وفات ڪيائين. سندس مزار ڪوٽڙي ۾ ريلوي ورڪشاپ ويجهو قومي شاهراهه جي ڀر ۾ موجود آهي، جتي عقيدتمند هر سال سندس عرس ملهائيندا آهن

هي مندر نيو وشواناٿ مندر جي نالي سان به سڏجي ٿو، اصل ۾ هي بنارس شهر جي هڪ اهم مندر ڪاشي وشواناٿ مندر جي رپليڪا (replica) آهي جيڪو بنارس هندو يونيورسٽي جي باني پنڊت مدن موهن مالويا جي خواهش تي انڊيا جي امير ۽ مشهور واپاري ۽ ڪارخانيدار ڪٽنب برلا وارن 1966ع ۾ ٺهرايو. ان ڪري هن مندر کي بِرلا مندر به سڏيو وڃي ٿو. هن مندر جو ٽاور ويهه ماڙ آهي ۽ دهلي جي قطب مينار کان پوءِ ٻئي نمبر تي اتاهون آهي. مندر جا ٻه حصا آهن: گرائونڊ فلور ۽ فرسٽ فلور. جيڪي يونيورسٽيءَ جي رنگن مان هڪ گلابي رنگ سان پينٽ ٿيل آهن. مندر جي در وٽ ڪجهه دڪان پڻ آهن، جن مان ڪي گل وڪڻڻ وارن جا، ڪي ڌرمي ڪِتابن جا ته، ڪي چانهه بسڪيٽن جا. مندر جي در وٽ جِتي بوٽ لاهي اندر گهڙجي ٿو، اصل هي مندر شِو ديوتا جو ئي سمجھڻ کپي جو هندو ڌرم ۾ وشواناٿ شِو ديوتا جو ٻيو نالو آهي. وشواناٿ به عام نالو آهي.

امرناڻي: نک (ٻوڌيجا ):هي پرمار سوڍن راجپوتن مان آهن، سندن نکڙيات سوٽ نوشهري فيروز تعلقي ۾ آهن، -جن- مان ”ڦلواڻي“ -آڪهه- وارا مکيه آهن. هي ڳوٺ ڀان تعلقي ڪوٽڙيءَ ۾ رهندا هئا، پر هاڻ ٽڙي پکڙي ويا آهن. سيٺ امر ڏنومل تنومل جنهن جي نالي پٺيان هي سڏجن ٿا، سوڀڳت هوندو هو. سندس اولاد مان ڪي سيٺ وشنداس مانجهوءَ واري وٽ گماشتا هوندا هئا ۽ اڄ تائين منجهائن ڪي سيٺ وشنداس جي -آڪهه- وارن سان اڳيون ناتو هلائيندا اچن. هن -آڪهه- وارن مان ڪي جدا جدا نوڪرين ۾ آهن ۽ ڪي دڪانداري ڪندا آهن.

عيدي امين، عجيب و غريب ڳالهين جي ڪري سدائين ميڊيا جي ڌيان جو مرڪز رهندو هو. 1974ع ۾ هن گڏيل قومن کي صلاح ڏني هئي ته ”گڏيل قومن“ کي سندس ملڪ جي گاڌي واري هنڌ ’ڪمپالا‘ منتقل ڪيو وڃي، جيڪو نه رڳو سڄي ڌرتيءَ جو مرڪز آهي، پر انهيءَ سان گڏ هڪ اڻ ڌريو ملڪ به آهي. هڪ ڀيري هن تنزانيا جي صدر جوليس نائريري جي وارن جي واکاڻ ڪندي چيو ته ”جيڪڏهن هو عورت هجي ها ته ڪر هو ساڻس شادي ڪري ها.“

اسان کي هنن تاريخي مقامن ۽ هنڌن تي جيڪا سنگتراشي (Sangtaraashi) نظر اچي ٿي اها پنهنجي زماني جي حالتن، واقعن، حقيقتن ۽ ڪيفيتن جي مظهر آهي ۽ اهو ئي مرڪزي نقطو آهي، جيڪو اسان کي ٻڌائي ٿو ته هي سڀ تواريخي مقام پنهنجي الڳ الڳ حيثيت رکن ٿا. ان ڪري سنگ تراشي جي هن دنيا کي اسان کي ٽن بنيادي مختلف تواريخي تناظرن ۾ ڏسڻ جي ضرورت پوي ٿي. ڇو جو انهن کي، انهن جي حقيقي پسمنطر ۾ ڏسڻ سان اسان کي انهن جي سونهن اڃان وڌيڪ نظر اچي.

اولاڪ/ اولاق: آڳاٽي وقت ۾ سنڌ ۾ -ٽپال- پهچائيندڙ گهوڙو يا اُٺ اولاڪ سڏبو هو. اصل ۾ ”الاغ“ عربي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جيڪو -ٽپال- پهچائڻ واري خاص گهوڙي لاءِ استعمال ٿيندو آهي. سنڌي ٻوليءَ ۾ انهيءَ لفظ جو اچار ’اولاڪ‘ يا ’اولاق‘ ڪري ڪم آڻيندا آهن. -ترڪي- ٻوليءَ ۾ ’اُلاغ‘ جي معنيٰ آهي ”-ٽپال- جي چوڪي“. اُن زماني ۾ -ٽپال- پهچائڻ لاءِ سرڪاري گهوڙا مقرر هئا، جيڪي چئن ڪوهن تي بدلبا هئا.
عدل انصاف ۽ سماجي خدمتن کان سواءِ هن سياست ۾ به دلچسپي رکي. 2003ع کان 2006ع تائين سينيٽ جو ميمبر (سينيٽر) به منتخب ٿيو ۽ سيپٽمبر 2004ع کان مارچ 2007ع تائين بلديات ۽ ڳوٺاڻي ترقياتي کاتي جو وفاقي وزير مقرر ٿيو. هڪ دفعو ٻيهر فنڪشنل ليگ جي پليٽ فارم تان 2006ع کان 2012ع تائين سينيٽر منتخب ٿيو ۽ کيس ساڳي وزارت جو قلمدان ڏنو ويو. جڏهن مڪاني حڪومتن وارو نظام ٽوڙي ، ان ۾ ترميمن ذريعي سڌارا آڻي ٻيهر اليڪشن تائين ضلعي ۽ تعلقي سطح تي ائڊمنسٽريٽر مقرر ڪيا ويا. ان ڏس ۾ جسٽس (ر) عبدالرزاق ٿهيم کي پيشوراڻا صلاحيتن سبب بلديات جي وزارت تي برقرار رکيو ويو.

”ويلنٽائن ڊي جي باري ۾ يقين ڪيو ويندو آهي تہ هن جو آغاز هڪ رومي ڏڻ لوپر ڪاليا (Luper Calia) جي صورت ۾ ٿيو۔ قديم رومي مرد هن ڏڻ جي موقعي تي پنهنجي دوست ڇوڪرين جا نالا پنهنجي قميصن جي ٻانهن تي لڳائي هلندا هيا۔ ڪڏهن ڪڏهن هي جوڙا تحفن جو تبادلو بہ ڪندا هيا۔ بعد ۾ جڏهن هن ڏڻ کي سينٽ ’ويلن ٽائن‘ جي نالي سان ملهايو وڃڻ لڳو تہ ان جي ڪجهہ روايتن کي برقرار رکيو ويو. انکي هر اب فرد جي لاء اهم ڏينهن سمجھيو وڃڻ لڳو جيڪو رفيق يا رفيقہ حيات جي تلاش ۾ هجي۔ سترهين صدي جي هڪ پراُميد دوشيزه سان هي ڳالهہ منسوب آهي تہ هن ويلنٽائن ڊي واري شام تي سمهڻ کان پهرين پنهنجي وهاڻي سان پنج پتا ٽاڪي ڇڏيا هن جو خيال هو تہ ايئن ڪرڻ سان هو خواب ۾ پنهنجي ٿيڻ واري مڙس کي ڏسي سگهندي۔ بعد ۾ ماڻهن تحفن جي جڳهہ ويلنٽائن ڪارڊز جو سلسلو شروع ڪري ڇڏيو۔“ ۔

عبدالواحد جي والد جو نالو عبدالوارث عرف وارث ڏنو هو. عبدالواحد اڃا ننڍو ئي هو، جو سندس والد گذاري ويو. پهرين عبدالواحد ”مدرسته قاسم العلوم“ گهوٽڪي ۾ پڙهيو. اُتي کيس انگريزي پڙهڻ جي شوق پيدا ٿيو. پاڻ مولانا دين محمد وفائي جي مدد سان سر عبدالله هارون کان اسڪالرشپ حاصل ڪري، 1922ع ۾ جامعه مليه دهلي ۾ وڃي داخل ٿيا، جتي عبدالواحد کي مولانا محمد علي جوهر، ڊاڪٽر محمد علي بجنوري، خواجا عبدالحئي جهڙا استاد مليا. عبدالواحد محنتي ته اصل کان هئو، تنهنڪري نوڪري به ڪندا هئو ته تعليم به پرائيندو هئو. اڳتي هلي کيس ”بورڊنگ هائوس جي هر منزل“ جو انچارج بڻايو ويو.

هن پنهنجي والد قلب علي جتوئيءَ کان ملهه جي راند جي تربيت وٺي ميدان ۾ لٿو. هن جو والد پڻ وقت جو ناميارو ملهه هو. غلام سرور جتوئي 1971ع ۾ ملهه وڙهڻ شروع ڪئي ۽ جلد ئي 1972ع ۾ ٻئي جوڙ جي پهلوانن ۾ شمار ٿيڻ لڳو. هن ڪئين انعام، گولڊ ميڊل ۽ ٽرافيون پڻ کٽيون ۽ آخر ۾ هي پهرئين جوڙ جو ملهه بڻجي ويو. هن کي فقط سيد سمن شاهه شڪست ڏني، غلام سرور هڪ تعليم يافته پهلوان هو، ان ڪري سڀني ملهن گڏجي کيس ايسوسيئيشن جو جنرل سيڪريٽري چونڊيو ۽ هن باقاعدي ملهه برادريءَ جي سڌاري جا ڪارناما انجام ڏنا. غلام سرور جتوئي جنرل سيڪريٽريءَ جي حيثيت سان حڪومت کي ملهن کي درپيش مسئلن کان آگاهه ڪندو رهيو آهي، جنهن ۾ ملهن کي ٻين رانديگرن وانگر سرڪاري توڙي بئنڪن ۾ نوڪري ڏيڻ وارو مطالبو به شامل آهي.

هيءُ ڪتابڙو ڄيٺانند هيمنداس جو لکيل آهي، جيڪو ڪرائون سائيز ۾ 16 صفحن تي مشتمل آهي ۽ قيمت هڪ آنو ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٽيون، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان شايع ٿيو. هن ڪتابڙي جو ستون ڇاپو به ساڳيءَ پريس مان 1947ع ۾ ڇپيو.

اداڪار طور ”ناٽڪ ۾ ناٽڪ“، ”گستاخي معاف“، ”نمي ڏس“، ”پئسي جا رنگ“ ۽ ”رات جو يارهين بجي“ ۽ هدايتڪار طور ”پيار ڪري ڏس“، ”ضرورت آهي جوءِ جي“، ”پلئهُ پلي“ ۽ ٻين انيڪ ناٽڪن جهڙوڪ: ”ڏس پئسي جا رنگ“، ”طلاق“، ”هڪ ٻه ٽي“، ”ماءُ ته منهنجي“، ”واهه ڙي زمانا“ ۽ ”هيءَ يا هوءَ“ وغيره ۾ لائيٽنگ ڏنل. سنڌي رنگ منچ کان سواءِ هندي، مرهٽي ۽ گجراتي ناٽڪن ۾ پڻ لائيٽنگ ڏني اٿس. گجراتي سنسٿا آءِ. اين. ٽيءَ جي گهڻو ڪري سڀني ناٽڪن ۾ لائيٽنگ ڏنائين.
آرڊيننس 20' ھڪ قانوني آرڊيننس آھي جيڪو اڳوڻي پاڪستاني صدر جنرل محمد ضياء الحق جي سربراھيء ۾ حڪومتِ پاڪستان پاڪستان جي قومي اسيمبلي ۾ پيش ڪيو۔ ھن قانون جو مقصد احمديه جماعت جي پيروڪارن تي ڪجھ پابنديون مڙھڻ ھو۔ ھن قانون سان احمديہ جماعت جي پيروڪارن جي پنھنجو پاڻ کي مسلمان ظاھر ڪرڻ ڏوھ قرار ڏنو ويو۔ ھنن جي لاءِ پنھنجو پاڻ کي مسلمان چوڻ، اسلامي طريقي سان سلام ڪرڻ، ۽ ٻين ڪيترن ئي اسلامي اصطلاحن جو استعمال منع قرار ڏنو ويو۔

ان زماني ۾ مانوي مذهب ڏاڍي مشهوري ماڻي ۽ تمام گهڻو پکڙيو. هي مذهب نه رڳو ترڪستان، اتر آفريڪا، يورپ ۽ ايران ۽ عراق ۾ پکڙيو پر اوڀر واري پاسي افغانستان، ترڪستان ۽ چين تائين به پکڙيو. جڏهن اولهه واري پاسي شام ۽ مصر کان ٿيندو قرطاجنه ۽ مراڪش پهتو، اتان پوءِ اسپين، اطاليا ۽ فرانس تائين پهتو ۽ پنهنجي بنيادي فلسفي نور ۽ ظلمت يا خير ۽ شر سان دنيا کي متاثر ڪيو.

مهاراشٽر راجيه ناٽڪ چٽاڀيٽيءَ ۾ بهترين لائيٽنگ لاءِ انعام حاصل ڪيا اٿس. دهليءَ جي نئشنل اسڪول آف ڊراما مان ٽن سالن جو ڊراما ڪورس پاس ڪري، پهرئين سنڌي هجڻ جو شرف حاصل ڪيائين.

ضلعو واشڪ بلوچستان جي پاڪ-ايران سرحد جي ويجھو واقعو ضلع آھي۔ ان کان پھرين ھي ضلعي خاران جو حصو شمار ٿيندو ھو۔ 2006ع ۾ ھن کي ضلعي جو درجو ڏن ويو۔ ضلعي واشڪ جي اوڀر ۾ ضلعو خضدار، اولھ ۾ ايراني سرحد، اتر ۾ ضلعو چاغي ۽ ڏکڻ ۾ ضلعو پنجگور ملن ٿا ۔ ھتان جي آبادي جي اڪثريت بلوچن تي مشتمل آھي، وڏن قبيلن ۾ محمد حسني، ريڪ ۽ ٻيا شامل آھن۔

ڊاڪٽر ذاڪر عبد الڪريم نائيڪ 18 آڪٽوبر1965ع ڀارت ۾ پيدا ٿيو، پاڻ مذاهب عالم ۾ مناظرن جي حوالي سان سڃاتا وڃن ٿا، عيسائي، يهودي، هندو، بدهمت، سک مت، سان گڏوگڏ پاڻ ڪيترن ئي مذهبن تي عبور رکن ٿا، پاڻ دين جي تبليغ جو ڪم 1991ع کان شروع ڪيائين، سندس مشهور تقريرن ۾ ڊاڪٽر وليم ڪيمبل سان ٿيل تقرير شهر آفاق آهي. هُوءُ شيخ احمد ديدات جو سڌو سنئون شاگرد آهن. هن وقت اسلامڪ پريچنگ سينٽر ممبئي جو صدر آهي.

روبي رومن (Ruby Roman) انگورن جو هڪ قسم آهي، جيڪو اشيڪاوا پريفيڪچر، جاپان (Japan) ۾ پوکيو ۽ وڪڻيو ويندو آهي. ڳاڙهي رنگ جي هنن انگورن جو هر داڻو پنگ پانگ بال جي ماپ جو ٿيندو آهي. جاپان ۾ انگورن جي هن نئين قسم کي 2008ع آندو ويو هو.۔

حبيب ابراهيم پاڪستان قائم ٿيڻ کان اڳ محمد علي جناح جي هدايت تي مسلمانن لاءِ ‘ايوان تجارت ۽ صنعت’ قائم ڪيو. ان کانسواءِ بئنڪاري، جهاز راني ۽ هوائي ڪمپنيءَ جي شعبن ۾ MCB، محمدي ۽NET جو بنياد وڌو. مسلم اسٽوڊنٽس فيڊريشن جو صدر رهيو. راندين جي شعبي ۾ به خدمتون سر انجام ڏنائين. 53-1952ع ۾ فرانس ۾ پاڪستان جو سفير مقرر ٿيو. 1954ع ۾ پهريائين سنڌ ۽ پوءِ پنجاب جو گورنر رهيو. 1955ع ۾ واپار جو وفاقي وزير ٿيو، 1958ع ۾ جنرل ايوب خان کيس ڪراچيءَ جي مسئلن حل ڪرڻ جي ذميواري سونپي. ڪراچي ڊيولپمينٽ اٿارٽيءَ جو چيئرمئن پڻ رهيو، کيس 1969ع ۾ ريڊ ڪراس جو سربراهه بڻايو ويو ۽ 1972ع ۾ استعيفا ڏنائين. اڳوڻي وزيراعظم محمد خان جوڻيجي 1987ع ۾ کيس پاڪستان لاءِ ڪيل جدوجهد طور تمغو ڏنو. هن واپار ۽ صنعت کانسواءِ مختلف سماجي ۽ فلاحي ادارن جي قيام لاءِ ڀرپور ڪردار ادا ڪيو.

آئي پي ايل جي ڪاميابي کان پوءِ 2012 ۾ بي سي بي جي صدر مصطفي ڪمال هن ليگ جي باقائده پهرين سيسزن جي ابتداءَ ڪئي.ليگ ۾ ڪل ڇه وڏن شهرن جي فرنچائزن حصو ورتو.هن ٽورنامنٽ جو پهريون ميچ 18 جنوري 2012 تي ڪڏيو ويو.
ٻارھين صدي هه جي وچ جي هيءَ مسجد مخدوم ابوالحسن جو مقام- ديهه اين- 69، تعلقي نواب شاهه ۾ واقع آهي. ھن جي -اوڀر- ۾ حاجي عمر سيٺار ڳوٺ، -اتر- ۾ 300 ميٽرن تي غلام حسين ڏاھري ڳوٺ، اولهه ۾ 11 ڪلو ميٽرن تي دوست محمد ڀنڀرو ڳوٺ، نوابشاهه جو شھر ھن جي -اتر- ۾، 35 ڪلو ميٽرن تي ڏکڻ ۾ ابوالحسن مائيز آھي. ھي ماڳ -اتر- ويڪرائي ڦاڪ 26◦ 30′20″ ڊگريون، -اوڀر- ڊگھائي ڦاڪ 68◦16′50′′ ڊگرين تي آھي. ھن جي ڊيگهه 7.40 ميٽر، ويڪر 6.10 ميٽر ۽ اوچائي 8 ميٽر آھي. ھن جي اڏاوت ۾ پڪيون سرون، ڪچيون سرون ۽ گارو استعمال ٿيل آھن. مسجد سڳوري مستطيل آھي. مسجد کي -اوڀر- ۾ ھڪ نوڪدار ونگ سان ھڪ مستطيل چوڪاٺ ذريعي لنگهه ڏنو ويو آھي. مھاڙي وٽ ٽي کڻ ونگاوان مستطيل ۽ ٽي سڌا -پانيل- ٺھيل آھن. ھر -پاسو- سادو ۽ درين سان آھي. ٻيڙ -ٻني- تي برجيون ٺھيل آھن. اڌ پيالي جھڙو ننڍو گنبذ، ڳچ (Drum) جي مٿان ٺھيل آھي. ھن قسم جو گنبذ -امير- محمود خان مسجد -ٺٽي- ۾ ٺھيل آھي؛ جيڪو 1629ع ۾ ٺاھيو ويو ھو. مسجد ٻاھران گاري سان لنبي وئي آھي. حجرو اندر مستطيل آھي. ھن کي اتر- ڏکڻ وارين ڀتين تي اونھا کڻ ونگا (Recessed arch) -پانيل- ڏنل آھن. جڏھن ته -اوڀر- ۽ اولهه وارين ڀتين تي خصي ونگن (Blind arched) سان -پانيل- ٺاھيا ويا آھن. ڪنڊن تي ڪنڊ- جوڙ (squinches) ٺاھي مقبري کي اٺڪنڊو ڪري مٿس ڳچ (Drum) ٺاھيو ويو آھي. اندر به مسجد گاري سان لنبيل آھي. مسجد ٻارھين صدي ھجريءَ جي وچ ڌاري جي ٺھيل آھي، جو ابوالحسن جو مقبرو به انھي دور سال 1165هه ۾ ٺاھيو ويو ھو. ھن وقت مسجد زبون حاليءَ جو شڪار آھي.

الف - اداري جي ھڪ اڳواڻ ڪميٽي ھوندي، جنھن کي اختيار حاصل ھوندو ته اداري جي ميمبرن جي گڏجاڻي نه ٿيڻ جي صورت ۾ اداري طرفان انتظامي ۽ مالي فيصلا ڪري، پر آخري منظوريءَ لاءِ اھي فيصلا اداري جي آئينده گڏجاڻيءَ ۾ رکيا ويندا.

هيءَ ٻولي پروٽو بنگالي لپيءَ ۾ لکي وڃي ٿي، جيڪا برهمي لپيءَ مان ورتل آهي. آسامي اوريائي، مني پوري ۽ ميٿلي واسطيدار لکتون اٿس. لکت جو نمونو ديوناگريءَ وانگر آهي، جيڪا کاٻي کان ساڄي (ابوگدا) طرف لکي وڃي ٿي. ديوناگري پڻ برهميءَ تان ورتل آهي.

1965ع واري جنگ کان پوءِ سوويت يونين جي ميزباني هيٺ ٻنهي ملڪن جي سربراهن، صدر ايوب خان ۽ هندستان جي وزير اعظم لال بهادر شاستري وچ ۾ 10 جنوري 1966ع تي ٿيل تاشقند معاهدي جي اعلان ٿيڻ سان هندستان ۾ سخت ردعمل سامهون آيو، عوام پاران معاهدي خلاف سموري ملڪ ۾ سخت احتجاج ڪندي مطالبو ڪيو ويو ته اهو جنگي معاهدو هڪدم رد ڪيو وڃي ڇاڪاڻ ته ان ۾ پاڪستان جو فائدو ۽ هندستان جو نقصان ٿيو آهي، لال بهادر شاستري تي ٿيل سخت تنقيد سبب کيس دل جو دورو پيو ۽ هو معاهدي جي ٻئي ڏينهن 11 جنوري تي تاشقند ۾ ئي لاڏاڻو ڪري ويو، اڳ ئي هڪ وڏي عوامي دٻاءُ جو شڪار سرڪار لاءِ شاستري جي ڪُمهلي موت سبب ٻيو وڏو حڪومتي بحران به پئدا ٿي ويو هو, جنهن سبب ڇت ڪتائي جو شڪار ٿيل سرڪار عوامي ڪاوڙ لاهڻ لاءِ پنهنجي ئي ملڪ جي هڪ وڏي آبادي خلاف بي رحم رياستي طاقت استعمال ڪندي يعقوب سنگراسي صاحب جي بيان ڪيل ماڻهن کي پنهنجي اباڻن ڳوٺن مان تڙي پاڪستان ڏانهن وڃڻ تي مجبور ڪيو ويو هو،

هي آبادي جي لحاظ سان دنيا جي ملڪن جي فهرست آهي۔ هن فهرست ۾ دنيا جي آزاد ملڪن ۽ ٻين ملڪن جي زير انتظام اهي علائقا شامل آهن جنکي داخلي خودمختياري حاصل آهي۔ جتي به ممڪن ٿيو، انگ اکر ملڪن جي پنهنجي مردم شماري جي ادارن جي تازه ترين تخمينن مان حاصل ڪيا ويا آهن ۔ ٻي صورت ۾، گڏيل قومن جي 2007ء جي آبادي جو تخمينو درج ڪيو ويو آهي۔
امرتسر هندستان جي رياست پنجاب جو هڪ مشهور شهر آهي. هن شهر ۾ سک مت وارن جو مقدس ۽ مذهبي مرڪز ”گولڊن ٽيمپل“ موجود آهي. هن شهر جو بنياد سکن جي چوٿين گرو رامداس (-اڪبر بادشاهه- جي دور ۾) طرفان ڏنل زمين جي -ٽڪر- تي رکيو ويو. -ان- کان پوءِ رامداس جي جاءِ نشين گرو -ارجن-، هتي هڪ عاليشان گرد وارو/ درٻار صاحب (Golden Temple) ٺهرايو، جنهن کي سکن جي وڏي عبادتگاهه جو درجو حاصل آهي. هن گولڊن ٽيمپل جو سنگ بنياد مشهور صوفي بزرگ ميان مير سنڌي سيوهاڻي وڌو، جنهن جي مزار لاهور ۾ آهي. امرتسر ۾هڪ پَوِتر -تلاءُ- به ٺهيل آهي. هن شهر تي ’امرتسر‘ نالو به هن تلاءَ جي نسبت سان پيو.گرو گوبند سنگهه، سکن جي سڀني فرقن کي ذات -پات- جي امتياز کانسواءِ انهيءَ تلاءَ ۾ وهنجڻ جو حق ڏنو هو. 1762ع ۾ گرد وارو ۽ تلاءَ، تباهه ڪيا ويا هئا، پر ڪجهه عرصي کان پوءِ سکن -تلاءُ- ۽ مندر ٻيهر تعمير ڪرائي، مذهبي رسمون ادا ڪرڻ شروع ڪيون. راجا رنجيت سنگهه جي دور ۾ هن گردواري ۾ ڪافي سڌارا آندا ويا، جنهن کان پوءِ نه رڳو هن شهر جي اهميت وڌي وئي، پر هي شهر ’-اڪالي- تحريڪ‘ جو مرڪز بڻجي ويو. هندستان جي آزاديءَ واري تحريڪ دوران جليان والا -باغ- ۾ جنرل اوڊائر جي ڪرايل فائرنگ واري خوني واقعي کان پوءِ هن شهر کي سڄيءَ دنيا ۾ وڏي شهرت حاصل ٿي. 1983ع ڌاري ڀارت جي وزيراعظم اندرا گانڌيءَ سکن جي سورش ختم ڪرڻ لاءِ گولڊن ٽيمپل تي فوجي چڙهائيءَ جي اجازت ڏني هئي، جنهن ۾ ڪيترا سک مارجي ويا ۽ گولڊن ٽيمپل کي به وڏو نقصان پهتو، انهيءَ واقعي کان پوءِ -اندرا گانڌي- تڪراري بڻجي وئي، هن واقعي بعد گردواري جي مرمت ڪرائي وئي. امرتسر شهر جي -آدمشماري- 22 لک کان وڌيڪ آهي.

ان کان سواءِ زرتشت مذهب وارا پنهنجي آڳياري ۾ سدائين باهه کي ٻريل رکندا آهن. هابيل جي قربانيءَ جو واري واقعي ۾ پڻ باهه جو ذڪر ملي ٿو. قديم يوناني هڪ جاءِ کان ٻي جاءِ ڏانهن يا هڪ ملڪ کان ٻئي ملڪ ڏانهن ويندا هئا، ته پاڻ سان باهه به ضرور کڻندا هئا. اولمپڪ راندين ۾، اولمپڪ مشعل کي روشن رکڻ جي پويان به، اصل ۾ باهه جي تقدس کي برقرار رکڻ جي معنيٰ سمايل آهي. ايران ۾ زرتشتين، باهه جي پوڄا کي باقاعدي مذهب جي شڪل ڏئي ڇڏي هئي. هنن وڏيو آڳياري تيار ڪييون، جن ۾ باهه کي سدائين روشن رکيو ويندو هو. هاڻي وري ايران ۾ پراڻيون آڳياريون آباد ٿي رهيو آهن. پارسي مذهب ايران ۾ ٻيهر ڪر موڙي رهيو آهي. دنيا ۾ جتي به پارسي آباد آهن، اهي باهه جي پوڄا ڪندا آهن. پارسي مذهب ۾ باهه کي مذهب جو روح ۽ مقدس ترين قوت سمجهيو وڃي ٿو. قديم اسرائيلي پڻ باهه جي پوڄا ڪندا هئا، پر حضرت ابراهيم عليه السلام پنهنجي پيغمبريءَ واري دور ۾ يهودين کي باهه جي پوڄا کان جهليو ۽ رڳو ”يهودا“ يعني خدا جي عبادت جي تعليم ۽ ترغيب ڏني. قديم يوناني فيلسوفن ارسطو ۽ افلاطون هن دنيا جي هر شيءِ کي چئن عنصرن جي پيداوار قرار ڏنو آهي. انهن ۾ پاڻي، مٽي، هوا ۽ باهه اچي ٿا وڃن پر ڪيترا فيلسوف باهه کي تخليق جي سڀ کان وڏي قوت ٿا سمجهن. هن وقت انساني ذهن، مذهبي خيالن ۽ رسمن کان باغي ٿي رهيو آهي. ماديت پنهنجي عروج تي آهي. تڏهن به ايران ۽ ٻين ملڪن ۾ زرتشتي پنهنجي مندرن ۾ باهه جا آڙاهه قائم ڪري ان کي سدائين ٻريل رکندا آهن ۽ ان جي باقاعدي پوڄا ڪندا رهندا آهن. سنڌ ۾ ٻهراڙين ۾ چلهه ۾ ٽاندو وسامڻ نه ڏيندا آهن، رات جو ٽانڊو پوري ڇڏبو آهي ۽ صبح جو ڪک ڪهڄر وجهي ٽانڊي کي هوا هڻي يا ڦوڪ ڏئي باهه ٻاربي آهي. اهو به لاشعوري طور باهه جي تصور جي باقيات آهي.
نامور صحافي -امداد علي اوڍو-، 10 -آگسٽ- 1947ع تي جيڪب آباد ۾ ڄائو سياسي ۽ سماجي ڪيريئر جي شروعات. 1968ع ۾ جنرل -ايوب خان- جي دور ۾ ڪيائين. ون يونٽ ٽوڙڻ، ووٽر لسٽون سنڌيءَ ۾ شايع ڪرائڻ ۽ -جمهوريت- ۽ انساني حقن جي بحاليءَ لاءِ هلندڙ جدوجهدن ۾ ڀرپور حصو ورتائين. اسٽوڊنٽ ليڊر جي حيثيت ۾ جيل به ويو. 15 نومبر 1969ع تي ووٽر لسٽ سنڌيءَ ۾ شايع ڪرائڻ لاءِ هڪ سؤ ڪلاڪ جي -بک- هڙتال به ڪيائين، جنهنڪري کيس -ان- وقت جي قانون ڊي پي -آر- هيٺ گرفتار ڪري سکر جيل ۾ وڌو ويو. امداد علي اوڍي، شهيد ذوالفقار علي -ڀٽي-، باباءِ سنڌ -حيدر بخش جتوئي- ۽ سائين جي. ايم. سيد سان تحريڪن ۾ ساٿ ڏنو. 1973ع ۾ سنڌ نيشنل اسٽوڊنٽ فيڊريشن جو مرڪزي صدر رهيو ۽ 1979ع ۾ سيڪريٽري سنڌي ادبي سنگت جيڪب -آباد- ٿيو. 1979ع ۾ ڊسٽرڪٽ يونين آف جرنلٽس ۽ پريس ڪلب جيڪب -آباد- جو صدر رهيو. بهارين خلاف تحريڪ هلائڻ جي ڏوهه ۾ کيس 5 ورهين لاءِ سنڌ يونيورسٽيءَ مان ريسٽيڪيٽ ڪيو ويو. -آگسٽ- 1979ع کان ڊسمبر 1998ع تائين ادبي، سماجي ۽ ثقافتي مئگزين ماهوار ”سنڌ سجاڳ“ جيڪب -آباد- مان ۽ پوءِ ڪراچيءَ مان ڪڍيائين. جنوري 1990ع ۾ ڪراچيءَ مان -ترقي- پسند روزاني ”عوامي آواز“ ڪڍيائين، جيڪا سنڌي ڪمپيوٽر تي پهرين مڪمل -اخبار- هئي. 30 سيپٽمبر 2003ع تي پارٽنرن سان پاليسي معاملن تي اختلاف سبب اها -اخبار- ڇڏي ڏنائين. ”سنڌ سجاڳ“ کي روزاني -اخبار- ڪري، -ان- جو ڊسمبر 1998ع تائين -ايڊيٽر- رهيو. -جنوري- 2008ع کان روزاني ”سوڀ“ -اخبار- ڪڍيائين ۽ 31 -آگسٽ- 2008ع تائين -ان- جو -ايڊيٽر- رهيو. 1997ع ۾ هن اڳوڻي وزيراعظم نواز شريف جي وفد سان گڏ -ترڪي- ۽ -ايران- جو دورو ڪيو. هن سال 2000ع ۾ ٻارن جي حقن بابت -بين- الاقوامي ڪانفرنس لنڊن ۾ شرڪت ڪيائين ۽ 16 سيپٽمبر 2000ع تي ورلڊ سنڌي ڪانگريس جي عالمي ڪانفرنس ۾ شرڪت ڪيائين. سندس -تعليم- ايم. اي پوليٽيڪل سائنس، ايم. اي جنرلزم ۽ ايل. ايل. بي آهي ۽ هن وقت مانچسٽر (-برطانيا-) ۾ رهي ٿو.

ويلنٽائن ڊي جي باري ۾ سيڪيولر ۽ آزاد خيال دانشور طبقي جي راءِ هي آهي تہ ويلنٽائن ڊي خوشيون ۽ محبتون ورهائڻ جو ڏينهن۔ ورلنٽائن ڊي جي حوالي سان هن طبقہ فڪر جي راءِ هي آهي :

ڪجه ماڻهو ڪائنات جي خلقت کي مقصد،منصوبو ء هن جي بنائڻ واري تي يقين رکهن ٿا ء سمجهن ٿا ته دنيا کي وجود ڏيڻ وارو بي نياز خدا آهي اهڙي نظري جي ماڻهن کي الله جو تصور ڪائنات چيبو آهي.
عاصمه جهانگير پنجاب جي هڪ خوشحال خاندان جي چشم و چراغ آهي. هن جو پيءُ ملڪ جيلاني پاڪستاني فوج ۾ عملدار رهيو ۽ رٽائرمينٽ کان پوءِ سياست ۾ داخل ٿيو. آمريت خلاف تقريرون ڪرڻ تي کيس ڪيترو عرصو جيل ۾ به رکيو ويو. عاصمه جهانگير ننڍي عمر ۾ ئي فوجي حڪومت خلاف احتجاج ڪيو، 2004ع ۾ هوءَ اقوام متحده جي خاص رپورٽر رهي، شروع ۾ هن اقوام متحده جي هڪ خاص رپورٽر جي حيثيت سان Extra Judicial Arbitary & Summary Executions تي ڪم ڪيو.

هي آثار تعلقي ڳڙهي ياسين ۾ ”رڪ“ ڳوٺ جي ويجهو آهن. ماڙيءَ شهر جي ڦٽڻ کانپوءِ -ان- جي ويجهوئي واڻين جي لڏي اچڻ ڪري هڪڙو نئون شهر ”بانبڙو“ -آباد- ٿيو. ”بانبڙو“ لڏي آيل واڻين جي چڱي مڙس جو نالو هو. انهيءَ وقت ۾ سنڌو درياهه جو وهڪرو ’بانبڙي‘ جي ڀرسان ئي هوندو هو. نيٺ هڪ ڏينهن اهو شهر به درياءُ جي پائڻ ڪري پنهنجو وجود وڃائي ويٺو ۽ اڄ ’-بانبڙي جو دڙو-‘ سڏجي ٿو. ’بانبڙو‘ لفظ ممڪن آهي ”باڀڙو“ جو ڦريل اُچار هجي، جيئن پهاڪو آهي ته ”هڪ ڍؤ جهلي مينهن، ٻيو باڀڙو“. هالا شهر ۾ ”باڀڙا“ -بازار- آهي، -جتي- رهندڙ ”باڀڙا“ جين ڌرم جا واسطيدار آهن. اتي اڄ اهڙا آثار موجود آهن.

باهه جي پوڄا ڪندڙ ماڻهو. قديم دور ۾، خاص طرح وچ مشرق ۾ باهه (آتش) جي پوڄا ڪئي ويندي هئي. قديم ايرانين باهه کي طاقت جو مظهر تصور ڪندي، ان جي پوڄا ڪرڻ شروع ڪئي. زرتشت جي مذهب جو بنياد به باهه جي پوڄا تي ٻڌل هو. ايران جو ”برامڪه“ يا ”برمڪي“ گهراڻو باهه جو پوڄاري هو. ڪي آريا قبيلا به جوت جا پوڄاري هئا، هندستان ۾ باهه جي ديوتا جو نالو ”اگني“ آهي. اڄ به آتش پرستن جي ٽڪاڻن ۾ جوت هميشه ٻرندي رهندي آهي. اسلام جي آمد کان پوءِ ايران مان لڏپلاڻ دوران ڪئين آتش پرست سنڌ ۾ سڪونت پذير ٿيا ۽ پنهنجا عبادت گهر قائم ڪيائون.

منهنجا سڻا سائين پهرين سنڌي اپگرهي ٽي وي چينل جو هڪ وڊيو گيت آهي. گيت جا ٻول عبدالغفار تبسم لکيا آهن ۽ گيت ديبا سحر ڳايو آهي. ان وڊيو گيت ۾ ماڊلڱ سميره پنهور ڪئي. اهو گيت يُو ٽيوب تي به ڏسي سگھي جي ٿو.

ڃامت نج سنڌي ٻوليءَ جو لفظ آھي. سنڌي الفابيٽ الف، ب جي چوڏھين اکر کي بہ ھن نالي سان اچارجي ٿو. ڪن علائقن ۾ جنھن عورت جو نالو نيامت ھوندو آھي تنھن کي ڃامت ڪري سڏيندا آھن.

ويد هندومت جي قديم الهامي صحيفن جي مجموعي جو نالو آهي جيڪو لڳ ڀڳ پندرهين يا پنجين قبل مسيح جي دوران ظابطئه تحرير ۾ آندو ويو. هندن جي مقدس ڪتابن جا ٻه بنيادي قسم آهن يعني، شروتي ۽ سمرتي ۾ ويدن کي سڀ کان پهريون داخل سمجھيو وڃي ٿو. اپنيشدن جي توحيدي ۽ فليسوفياڻي جي برخلاف ويدن جو مرڪزي خيال منتر، هون، مذهبي رسمون باهه ۽ برهمڻن جي تقديس ۽ قرباني جي اهميت آهي.

اسان سنڌي زبان ۾ ڪيتريون پارسيءَ جون اڳياڙيون ۽ پارسي اڳياڙين وارا لفظ استعمال ڪندا آهيون، جن مان ڪي آهن: هر، در، بر، با، بد، بي، با. اسان سنڌيءَ ۾ چئون ’بي ڍنگو‘. هاڻي ان جي اڳياڙي ’بي‘ جنهن جي معنيٰ آهي کان سواءِ، سنڌي لفظ ’ڍنگو‘ سان استعمال ڪيل آهي ۽ لفظ جي معنيٰ ٿي بي ترتيب. ساڳيءَ طرح چئون بي لڄو، بي پتو، بي ڌڙڪ.

رچرڊ برٽن هڪ برجستو سپاهي، نامور شمشيرباز، قابل مترجم، شاعر، لسانيات جو عالم، دنيا جي عجائبات جي جستجو ڪندڙ، چڱو طبيب، ٻوٽن ۽ وڻن جو ماهر، حيوانن جي حياتيءَ جي علم جو مڃيل استاد، آثار قديمه ۽ علم الارض جو ماهر ۽ ڪامياب جاسوس هو. کيس 25 زبانون اينديون هيون، ۽ اُنهن مان هر هڪ جي مختلف لهجن کان به چڱيءَ طرح واقف هو. هن پنهنجي سير ۽ سفر تي مشتمل 43 ڪتاب لکيا. انهيءَ کان سواءِ ٻه جلد شعر جا لکيائين. سؤ کان مٿي مختلف موضوعن تي مضمون لکيائين ۽ 341 صفحا پنهنجي آتم ڪهاڻيءَ جا به لکيائين. الف ليليٰ جا 14 جلد ۽ پورچوگيز ادب جا ڇهه جلد انگريزيءَ ۾ ترجمو ڪيائين. لاطيني شعر جا ٻه جلد لکيائين ۽ چار جلد لوڪ ادب جا به لکيائين. سنڌ تي هيٺيان چار ڪتاب لکيائين:
مسلمان الله کي سڄي ڪائنات جو خالق ۽ مالڪ سمجهن ٿا ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته قرآن محمد جو نه پر الله جو لکيل ڪتاب آهي. قرآن جي پهرين سورت سورت الفاتحه ۾ بيان آهي ته؛

غدودن (Endocrine Glands) تي دارومدار رکي ٿو. انهن غدودن جي رس کي هارمون چئبو آهي. اهي ڪيميائي قاصدن جو ڪم ڪن ٿيون، غدود ۾ پيدا ٿيندڙ رس وار نلين وسيلي رت ۾ شامل ٿي ويندي آهي. اهڙِءَ طرح پوري جسم جو دورو ڪندي آهي، هارمونس حياتيءَ جي سڀني ڪمن ۽ روز مرهه جي ڪمن، ذهني نشونما ۽ ڄم، مطلب ته هر شيءِ کي متاثر ڪن ٿا ۽ مخصوص ڪيميائي عملن کي تيز يا سست ڪن ٿا. اهڙيءَ طرح اهي مختلف عضون ۽ تاندورن جي سرگرمين کي گهٽائيندا يا وڌائيندا آهن. هارمون جو پنهنجو پنهنجو هدف هوندو آهي، جنهن جي دائري ۾ رهي، اهي مخصوص گهرڙن تي اثرانداز ٿين ٿا ۽ جسم جي عملن تي ضابطو رکن ٿا.

ڊسٽرڪٽ پبلڪ پراسيڪيوٽر جي عهدي تي فائز ٿيو. سنڌي زبان ۽ ادب سان گهري دلچسپي رکندو هو. هڪ سٺو مضمون نگار ۽ افسانه نويس پڻ هو. سندس ڪيترائي مضمون ”نئين ۽ نرالي دنيا“ جي نالي سان 53 1952ع ڌاري روزنامه ”نواءِ سنڌ“ ۾ ڇپيا. مهراڻ آرٽس ڪاليج مورو، جنهن سوسائٽيءَ طرفان هلندو هو، قاضي صاحب ان جو صدر هو. 1960ع ۾ ”تعارف نفسيات“ جي نالي سان نفسيات جي موضوع تي سنڌيءَ ۾ هڪ ڪتاب ڇپيل اٿس.

ڪوٽ جا ڀڙڀانگ کنڊر توڙي آسپاس جي زمين ڪينجهر ڍنڍ پاڻيءَ جي سطح کان چاليهه کن فوٽ اوچائيءَ تي آهن، جهم ڪوٽ ايڏي بلنديءَ ۽ پاڻيءَ جي ڪناري تي هئڻ ڪري دفاعي نقطه نگاهه کان به اهم جاءِ والاري ٿو. ڪوتليه چاڻڪيه اهڙي ڪوٽ جي باري ۾ ذڪر ڪيو آهي ته: ”راجا پنهنجو تخت جو پايو رياستن جي وچ ۾ ڪنهن موزون جڳهه تي تعمير ڪري، جهڙوڪ درياهن جو سنگم، قدرتي ڍنڍ يا تلائن جا ذخيرا. قلعو- گول، مستطيل يا چوڪور هجي، جنهن جي آسپاس ندي هجي ۽ ان تي خشڪي ۽ آبي ٻنهي رستن سان داخل ٿي سگهجي.“ چاڻيڪه جي لکڻ مطابق ڏسجي ٿو ته هيم ڪوٽ جي شڪل به چوڪور آهي ۽ هن قلعي ۾ خشڪي توڙي آبي رستي پهچي سگهجي ٿو.

اھڙي طرح جي ڪيترن ئي گروھن جي پنجاب ۾ متحرڪ ھجڻ جون خبرون آھن چيو ويندو آھي تہ ھي ماڻھو ڏورانھن علائقن ۾ موجود ڇڙوڇڙ گھرن کي نشانو بڻائيندا آھن ان گھرن جي فردن کي لٽڻ کان اڳ خوب زد ڪوب ڪندا آھن۔ 2014ع ۾ موھالي پوليس ھڪ اھڙي ئي گروھ جي رڪنن کي گرفتار ڪيو جيڪي انھن وارداتن ۾ ملوث ھيا ۽ انھن جي ٻارنھن ساٿين کي ھڪ خالي فيڪٽري مان گرفتار ڪيو ويو جتي ھو ڦر جو منصوبو تيار ڪري رھيا ھئا۔

اٿارٽيءَ جي انتظام جي ذميداري خود سنڌي لئنگويج اٿارٽيءَ تي ئي ھوندي (ھن بعد اٿارٽيءَ کي ”ادارو“ ڪري ڄاڻائبو). اداري جي جوڙجڪ ھيٺين ريت ھوندي
پنهنجي اقتدار جي شروعاتي دور ۾ عيدي امين برطانيا جو حامي رهيو. پر پوءِ سندس برطانوي حڪومت سان ڇڪتاڻ ٿي پئي. 1972ع ۾ هن يوگنڊا ۾ رهندڙ ايشيائي رهاڪن کي ملڪ مان نيڪالي ڏيئي ڇڏي. سندس چوڻ هو ته ”يوگنڊا ۾ رهندڙ ايشيائي ماڻهن، ملڪ جي معيشيت تي قبضو ڪري ورتو آهي“. هو رڳو ايشيائي ماڻهن کي نيڪالي ڏيڻ تائين محدود نه رهيو، پر هن برطانيا سان به واپاري ناتا گهٽائي ڇڏيا، هن پنهنجو پاڻ کي وڪٽوريا ڪراس ايوارڊ پڻ ڏنو. 1975ع جي اونهاري ۾ برطانيا ۽ يوگنڊا جا لاڳاپا ان وقت گهڻو خراب ٿي ويا، جڏهن برطانيا جي هڪ يونيورسٽيءَ جي ليڪچرار ڊينس هلز کي يوگنڊا جي هڪ ڪورٽ سڳوريءِ بغاوت جي الزام ۾ موت جي سزا ٻڌائي، جيڪا پوءِ برطانيا جي پرڏيهي وزير جيمز ڪاليهان (جيڪو پوءِ برطانيا جو وزيراعظم به ٿيو) جي عيدي امين سان ملاقات کانپوءِ تبديل ٿي. عيدي امين جو اٺن سالن جو دور بحرانن جو دور رهيو. جون 1976ع ۾ فلسطيني فدائين اسرائيل جو هڪ جهاز اغوا ڪري يوگنڊا جي انتيبي ايئرپورٽ تي لاٿو. اغوا ڪندڙن سان ڳالهين جون ذميداريون عيدي امين سنڀاليون، اڃا اهي ڳالهيون جاري هيو ته اسرائيلي فورسز حملو ڪري يرغمالين ۽ جهاز جي عملي کي ڇڏائي ورتو. ان حملي کان هڪ ڏينهن پوءِ 75 سالن جي هڪ يرغمالي عورت ڊورا بلوش جيڪا اسرائيل ۽ برطانيا جي گڏيل شهرت رکندڙ هئي، گم ٿي ويئي، جنهن جو الزام يوگنڊا جي فورسز تي لڳو ته اهي ان عورت کي گهلي کڻي ويا ۽ قتل ڪري ڇڏيائونس. ان ڇڪتاڻ ايترو ته خطرناڪ موڙ اختيار ڪيو، جو برطانيا، يوگنڊا سان سفارتي لاڳاپا ختم ڪري ڇڏيا.

اُن هميشه مينهن جي موسم ختم ٿيڻ کان پوءِ ڪترجي، ڇوته خشڪ موسم ۽ اُس وارن ڏينهن ۾ اُن خشڪ حالت ۾ هوندي آهي. گرم ڏينهن ۾ رڍن جي جسم مان ڇڊو ۽ نرم چرٻيءَ وارو مادو نڪرندو آهي، جنهنڪري ڪترڻ ۾ آساني ٿيندي آهي.

استاد بخشڻ 1967ع ۾ وفات ڪئي. کيس شڪارپور ۾ دفنايو ويو. هن پنهنجي اولاد جي بهترين تربيت ڪئي. سندس ٽيئي پٽ اعليٰ تعليم يافته آهن. جيئن ته وڏو پٽ ڊاڪٽر عطامحمد سومرو، شروع ۾ آرمي ۾ ڊاڪٽر ٿيو ۽ پوءِ سعودي عرب (رياض) ۾ 30 سالن کان ملازم آهي. ٻيو پٽ ڊاڪٽر سعيد احمد سومرو، تنهن ڊاڪٽريٽ جي ڊگري انگلينڊ مان حاصل ڪئي. سنڌ يونيورسٽيءَ جي جيالاجي ڊپارٽمينٽ مان پروفيسر طور رٽائر ٿيو.

1851ع ۾ سورٺ راء ڏياچ، شھزادي مانڪ جي ڪھاڻي، ڀنڀي زميندار جي ڪھاڻي وغيرھ جي نالن سان ڪھاڻيون لکيون ويون، پر ان کي باقائده افساني جي ابتداء نٿو چئي سگھجي۔

هيءُ ڪتاب نند لعل پرڀو لعل ”نندن“ جو لکيل آهي. جنهن ۾ ٻارڙن بابت گيت ڏنل آهن. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ 44 صفحا آهن ۽ قيمت 8 -آنا- ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، نند لعل، زميندار پريس، ميرپورخاص مان سال 1955ع ۾ ڇپائي، ”نئين ڇور“ مان پڌرو ڪيو.

سيد احمد سلطان عرف سخي سرور، 12ھين صدي جو ھڪ صوفي بزرگ ھو جن جو تعلق پنجاب سان ھو.ھن جا ٻيا ڪيترائي لقب ۽ نالا آھن، جن سان ھو سڃاتو وڃي ٿو. جيئن سلطان، لک داتا، نگھيا پير ۽ روھياوالا. ھن جا پيروڪار پاڻ کي سلطاني ۽ سروري چون ٿا. ھن جي مزار ڀارتي پنجاب جي علائقي، جالنڌر ضلعي ۾ آھي.

بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي 9 مارچ 1924ع ۾ نمونيا هئڻ سبب حيدرآباد ۾ لاڏاڻو ڪري ويو. جڏهن سندس مڙهه جهلوري اسٽيشن تي پهتو ته ڊينگاڻ کان جهلوري اسٽيشن تائين 15 ڪلوميٽر جي فاصلي اندر رڳو ماڻهو ئي ماڻهو هئا. هند سنڌ جي سورهيه اڳواڻ مرحوم بئريسٽر غلام محمد ڀرڳڙي جي قيمتي ٻن بنگلن اباڻي قبرستان جي سارسنڀال ڪرڻ لاءِ ۽ ڊينگاڻ واسين جي غريب شاگردن جي رهائش ،ماني، ءتعليم ۽ سڌارو آڻڻ لاءِ غلام محمد ڀرڳڙي جي فرزند 377 ايڪڙ زرعي زمين اوقاف کاتي کي ڏني جيڪا اڄ به اوقاف کاتي وٽ آهي.پر افسوس سان چوڻو پوي ٿو ته اوقاف کاتو ڪجھ به تحرڪ ڪون ٿو وٺي نه اسڪول،نه بنگلا ء نه مقبري جي سار سنڀال لهي ٿي جيڪي تقريبا ڊهي رهيا آهن .
هي ڪتاب سنڌيءَ ۾ لکيل پهريون مذاقي ناٽڪ آهي، جنهن جو رچيندڙ ايڇ. سي بُلي وڪيل آهي. هي ڪتاب 1942ء ۾ ڪي. ايم ڪرپلاڻيءَ ”سيڪريٽري، ٻوڏ سهائتا ڪميٽي“ ڊي. جي نئشنل ڪاليج حيدرآباد پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو. هن ڪتاب جو مهاڳ لکندي نامور شاعر ۽ فنڪار پروفيسر رام پنجواڻيءَ لکيو آهي ته مسٽر ايڇ. سي. بُلي هن قسم جو شعر لکي اسان اڳيان مثال پيش ڪيو آهي ۽ مذاق جو شعر شانائتي ڍنگ ۾ لکي، سڄو ناٽڪ انهيءَ طرز ۾ رچي هن سنڌي ساهتيه جي عظيم سيوا ڪئي آهي. ”آڌيءَ جو انصاف“ سنڌي ساهتيه ۾ پهريون مذاقي ناٽڪ آهي. هن ڪتاب لکڻ ۾ ليکڪ کي مرزا اجمل بيگ پڻ ڪافي همٿايو هو ۽ هي ڪتاب ڊي. جي نئشنل ڪاليج جي 1942ء واري ٻوڏ سهائتا ڪميٽيءَ پاران ڇپائي پڌرو ڪيو ويو، جنهن جا ميمبر پرنسپال ايڇ. ايس. ڀارواڻي پروفيسر. بي. ملڪاڻي، مس ڪملا ڊي ڪرپلاڻي، مس سروج ڊي، هيراننداڻي خود ليکڪ ۽ ٻيا هئا ۽ ليکڪ ٻوڏ سهائتا ڪميٽيءَ کي اهو اختيار ڏنو هو ته هن ڪتاب جي سڄي ڪهاڻي ٻوڏ سهائتا فنڊ ۾ ڏني وڃي. هي ناٽڪ اسٽيج ڪيو ويو ۽ ڏاڍو پسند ڪيو ويو. ”آڌيءَ جو انصاف“ ناٽڪ هڪ تصوراتي عدالت جو نقشو پيش ڪري ٿو، جنهن ۾ ٽمبڪٽو حڪومت جي حڪم سان هر ڪارروائي شاعريءَ ۾ هلائڻي آهي. ان کان سواءِ اها ڪارروائي آڌي رات جو عمل ۾ اچڻي آهي، ڇو ته شاعري ڪومل ٿڌي هئڻ سبب تيز ۽ تتل ڏينهن ۾ ننڊ جو ڪارڻ بڻجي ٿي. هن ناٽڪ ۾ عدالت جو آنريبل جسٽس توائي سراپا آفريڪي شان ۽ ڀڀڪيءَ سان عدالت ۾ گهڙي ٿو، سندس هٿ ۾ مڇيءَ جو ڪنڊيدار لڪڻ آهي ۽ کيس گائون بدران شاندار آفريڪي غاليچو پهريل آهي! هيءُ مذاقي ناٽڪ اشتهار وٺي ڇپايو ويو هو ۽ ڪرائون سائيز جي 76 صفحن تي ڇپيل هي ڪتاب ٻوڏ ساهتيه ڪميٽيءَ پاران ٻاپا پرنٽنگ ورڪس، تلڪ چاڙهي حيدرآباد جو ڇپيل آهي.

وارن ڌاون(ڄم 24 اپريل 1987) هڪ هندستاني ناٽڪي (اداڪار) آهي ، جيڪو هندي فلمن ۾ ظاهر ٿيو. هي فلمي هدايتڪار ڊيوڊ ڌاون جو پٽ آهي،هن ڪاروباري سنڀار جي تعليم ناٽنگهم ٽرينٽ يونيورسٽي مان حاصل ڪرڻ کانپوءِ ڪرن جوهر جي 2010 واري ناٽڪ پروگرام My Name is Khan ۾ معاون(ننڍو) هدايتڪار طور ڪم ڪيو.

ومن المعروف باسكن روبنز أيضا باسم 'واحد وثلاثون النكهات. على الرغم من أن مكتبة نكهته تتكون من 1000 النكهات، وتتوفر في متجر سوى 31 النكهات في وقت معين، واحد لكل يوم من أيام الشهر.

چنڊ جي مهيني جو پويون ڏينهن، جنهن ڏينهن تي چنڊ بلڪل لڪي ويندو آهي ۽ نظر نه ايندو آهي. وري پهرين -تاريخ- تي الهندي طرف کان سنهڙيءَ ليڪ جي روپ ۾ ظاهر ٿيندو آهي، جيڪو روزانو 50 منٽ دير سان اُڀرندو ۽ لهندو آهي، -تان- جو 14 -تاريخ- تي سڄو روشن ڏسبو آهي. چوڏهينءَ -تاريخ- کان پوءِ چنڊ -اوڀر- کان 50 منٽ دير سان اُڀرندو ڏسبو، پر 28 -تاريخ- تي رات جي ڪنهن به وقت بلڪل نظر نه ايندو. اها -تاريخ- اونداهي رات ٿيندي آهي. تنهنڪري -ان- کي اُماوس يا ”اماس“ چئبو، اها رات ڪاري ٿيندي آهي.

چولستان ريگستان جيڪو مقامی طور تي روهي جي نالي سان به مشهور آهي، بهاولپور، پنجاب، پاڪستان کان ٽيهه ڪلوميٽرن جي فاصلي تي واقع هڪ ريگستان آهي۔ هي ريگستان ٿر ريگستان سان وڃي ملي ٿو جيڪو سنڌ ا۽ ڀارت تائين پکڙيل آهي۔
درياهه جو جهول وارو -پاسو-، -جتي- جو وهڪرو ۽ -پاڻي- اونهو هوندو آهي. ڪڏهن ڪڏهن -اجهور- اهڙي ڏکي ٿي پوندي آهي، جو -ان- ۾ ڦاٿل -ٻيڙي- وغيره به ٻاهر نڪري نه سگهندي آهي ۽ اُن جي ٻڏي وڃڻ جو خطرو هوندو آهي. درياهه جي ڪنهن وَر وڪڙ يا گهُنڊيءَ جي ڪري، ڪڏهن ڪڏهن درياهه جي پاڻيءَ جي سير، وچ درياهه جي بدران هڪڙي ڪپر سان لڳي ويندي آهي، انهيءَ ڪري اُتي درياهه جو -پاڻي- ايڏو اونهو ٿي پوندو آهي، جنهن ۾ ونجهه يا اولي هڻڻ ممڪن نه ٿيندي آهي. اهڙيءَ حالت ۾ هوا درياهه جي ٻئي ڪپ يا مخالف ڪنڌيءَ کان لڳڻ شروع ٿيندي آهي ته درياءَ جو سير ۽ تيز وهڪرو ٻيڙيءَ يا ڪنهن به ٻيءَ ترندڙ شيءِ کي ڌڪي وڃي زور سان ڪپر سان ٽڪرائيندو آهي. جنهن طرف کان هوا ايندڙ هوندي اُنهيءَ طرف کي مٿار چئبو ۽ درياءَ جي ڪپر واري سير کي ’جهول‘ يا ’-اجهور-‘ چئبو.

برسات ڪراچيءَ مان سنڌي ٻوليءَ ۾ نڪرندڙ هڪ روزاني اخبار، جيڪا اڳوڻو سينيٽر يوسف شاهين ڪڍندو رهيو آهي. هيءَ اخبار ستر جي ڏهاڪي کان پندرهن وار اخبار جي صورت ۾ جهازي سائيز ۾ نڪرندي هئي، جيڪا 1993 کان باقاعدي روزانو شايع ٿيڻ لڳي. اخبار شرعاتي چار سال تمام زور شور سان نڪتي، جنهن ۾ ان وقت جا اهم ترين ڪالم نگار ۽ دانشور لکندا هئا. اخبار ۾ شيخ اياز ۽ بدر ابڙي به ايڊيٽر طور ڪم ڪيو. انور پيرزادو، نصير اعجاز به اخبار جا اهم ڪارڪن هئا. اخبار جا شيخ اياز، قمر شهباز، آغا سليم، غلام نبي مغل، عبدالواحد آريسر ۽ ناز سهتو مستقل ڪالم نگار هئا. ان ئي اخبار ۾ انور پيرزادي جو ڪالم ’متان وساريو‘ ۽ بدر ابڙي جو ڪالم ’وتايو فقير سوچي ٿو‘ دلچسپيءَ سان پڙهيا ويندا هئا. هي اخبار اڄ به روزانو شايع ٿئي ٿي، پر اُن جي مشتهري وسيع نه آهي.

ويلنٽائن ڏينهن (انگريزي ٻولي: Saint Valentine's Day) جنهن کي ويلنٽائن ڊي (Valentine's Day) ۽ سينٽ ويلنٽائن جي دعوت (Feast of Saint Valentine) پڻ چيو وڃي ٿو هڪ خاص عالمي ڏينهن آهي جيڪو هر سال 14 فيبروري تي ڪجهه اولهه ۽ سيڪيولر ملڪن ۾ سرڪاري ۽ غير سرڪاري طور تي ملهايو ويندو آهي۔ هِن ڏينهن نوجوان ڇوڪرا ڇوڪريون پنهنجي محبت جو اظهار ڪندا آهن۔

مشهور عالم ۽ شاعر مولانا غلام عمر ولد محمد عثمان آريجو ڳوٺ خير محمد آريجا، تعلقي ڏوڪريءَ ۾ 1850ع ڌاري جنم ورتو. سندس تعلق عالم گهراڻي سان هو. هي اعليٰ درجي جو حڪيم، عالم ۽ شاعر ٿي گذريو آهي. کيس ’قطعه تاريخ‘ لکڻ ۾ خاص مهارت حاصل هئي. هن ڪيترن ئي عالمن جون ’قطعه تاريخون‘ لکيون آهن. ان کانسواءِ هن ڪيترن رسالن ۽ ڪتابن جون به ’قطعه تاريخون‘ لکيون آهن. مولانا غلام عمر آريجي کي ڳوٺ ۾ ديني مدرسو به هو، جنهن ۾ عربي، فارسي ۽ قرآن حڪيم ناظره جي تعليم ڏيندو هو. هن شاعريءَ ۾ مداحون، مناجاتون ۽ نعتون لکيون آهن، جيڪي ماهوار الڪاشف، الوحيد ۽ ٻين رسالن ۾ ڇپيل آهن.