Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Şol ýyl­lar­da “Volks­wa­gen”-iň önüm­çi­li­gi wagt­la­ýyn tog­ta­dy­lyp­dyr we kär­ha­na baş­ga mak­sat­ly önüm­le­ri ön­dür­mek üçin gaý­ta­dan tas­la­nyp­dyr. Ikin­ji ja­han ur­şun­dan soň iň­lis­ler kär­ha­na 20 müň aw­tou­lag sar­gyt edip­dir­ler we 1947-nji ýyl­da “Tom­zak” Gan­no­wer­de ser­gä goý­lup­dyr we ol gö­ren­le­riň ün­sü­ni özü­ne çe­kip­dir. Ba­sym kär­ha­na Ýew­ro­pa­nyň dür­li ýurt­la­ryn­dan aw­tou­lag üçin sar­gyt alyp­dyr.

Taryhy tapyndyly Jeýtun Türkmen topragy dünýade iň gadymy ekarançylyk medeniýetiniň dörän we ösen ýerleriniň biri hasaplanylýar. Munuň özi Türkmenistanyň taryh babatynda has gadymy köklere daýanandygyny görkezýär. Taryhçy alymlaryň gelen ylmy netijelerine görä, Jeýtunda ýaşan gadymy ata-babalarymyz hem yuwaş-yuwaşdan ekerançylyk medeniýetini özgeşdiripdirler. Jeýtun medeniýeti Köpetdag bilen Garagumuň aralygynda uzalyp gidýän düzlügiň çöllüge sepleşýän ýerinde dörän iň gadymy ekerançylyk medeniýeti bolup, ol diňe Orta Aziýada däl, eýsem bütin gadymy gündogarda ilkinji ekerançylyk medeniýetiniň ojaklarynyň biri hasaplanylýar. Onuň ady gadymy Jeýtun obajygynyň ady bilen baglydyr. Arheologlar şu ýerdäki gadymy kakyň ady bolan “Jeýtun” sözüni depäniň ady hökmünde kabul edipdirler. Ol Aşgabadyň 30 km demirgazygynda, häzirki Aşgabat-Daşoguz ýolunyň ugrunda ýerleşipdir. Jeýtun medeniýeti, takmynan, Baharly etrabyndan başlap, Mäne-Çäçä çenli Köpetdagyň etegini hem-de Demirgazyk Eýranyň çäklerini öz içine alypdyr. Köpetdagyň eteginde ýerleşen Jeýtun medeniýetine degişli Çagyllydepeden, Çopandepeden, Pessejikdepeden tapylan keramiki gap-gaçlar elde ýasalypdyr. Olar dürli görnüşde ýasalyp, ýönekeýje nagyşlar bilen bezelipdir. Jeýtunlylaryň öz guran jaýlarynyň diwarlaryna çekilen haýwan şekilleri tebigy reňkler bilen bezelipdir. Olar geçiniň, goýnuň we öküziň, ylaýta-da, dag keýikleriniň(geçileriniň) ösümlikleriň arasynda otlap ýören ýa-da dag arçasynyň kölegesinde dynç alýan şekilleriniň ilkinji nusgalaryny döredipdirler.

Geraldika – döwletiň, edara, kärhananyň gadymyỳetde taỳpa-tiräniň aỳratynlyk alamatyny görkezỳän tugralary (gerbleri) öwrenỳän ylymdyr. Ol tugralardaky aỳratyn nyşanlary olaryň gelip çykyşyny, olara girizilen üỳtgeşmeleri öwrenmek bilen meşgul bolỳar. Kömekçi taryh dersleriniň aỳratyn topary taryhy ỳazuw çeşmeleriň aỳry-aỳry görnüşleriniň ylmy tankydy bilen meşgul bolỳarlar. Muňa Diplomatika degişlidir. Diplomatika sözi «Diplom» diỳen sözden gelip çykypdyr. Gadymy wagtlarda ỳurudiki aktlary diplom diỳip atlandyrypdyrlar. Diplomatika taryhy resminamalary, aỳratyn-da taryhy aktlary öwrenỳän ylymdyr.

Men ýurdumyzyň täze taryhy döwürdäki kanunalaýyk ösüşi türkmen jemgyýetiniň durmuşyna innowasiýalary ornaşdyrmak üçin esas bolup durýar diýip hasap edýärin.

Polşanyň gerbli baýdagy ýokarky ak zolagyň ortarasynda gerb ýerleşdirilmek bilen Polşanyň milli baýdagynyň bir görnüşi bolup durýar. Ol daşary ýurtlardaky resmi alamatlandyryşlarda we deňizde ulanylmak bilen hukuk taýdan çäklendirilendir.
Welosporty ýagşy endige öwürmegi ýüregine düwen adamlara şulary maslahat berip bolar. Ilkibaşda ýönekeýje dag tigirini alsaňyz hem ýeterlik bolar. Ol berk hem ygtybarly bolýar. Ilkinji gezek ýola çykanyňda, 10-12 km aralygy tigiri rahat sürüp geçmek ýeterlikdir. Hepdäniň dowamynda iki ýola edilen gezelenç laýyk bolar. Dynç günüňde bolsa gezelenji 18-20 kilometre çenli uzaltsaň hem bolar.

Fransyz latyn dilleriniň täsirinde umumy iňlis dili ýüze çykýär. 1362 ýyldan mejlis sud işu dilde geçýär. Wiklidiniň inisiatiwasy bilen Bibliýa (Gurhan) iňlis diline geçirilýär.

2-nji to­par­ça­nyň il­kin­ji oýnun­da ýa­rym fi­na­la çyk­jak to­par kes­git­len­di di­ýip aýt­sa bo­lar. Şon­da Ýu­gos­la­wi­ýa Bra­zi­li­ýa­ny 2–1 ha­sa­byn­da ýeň­ýär. Soň­ra iki to­par hem Bo­li­wi­ýa­ny 4–0 ha­sa­byn­da ut­ýar. Şeý­le­lik­de 4 oç­ko top­lan Ýu­gos­la­wi­ýa ýa­ry­şy do­wam et­dir­mä­ge hu­kuk ga­zan­ýar.

Latyn Amerikasy diňe bir tebigy baýlyklaryň bol sebiti bolman, eýsem, arzan işçi güýjüniň hem köp ýeridi. Şonuň üçinem ABŞ we beýleki ösen döwletler ol ýere höwes bilen öz maýa goýumlaryny goýdular. Netijede, sebitiň ykdysadyýeti daşary ýurt maýadarlarynyň gol astyna düşdi. Ykdysady tarapdan baknalyk bolsa, syýasy özbaşdaklygy-da çäklendirýärdi.

ABŞ-da şuwagta çenli 45 gezek prezident çalyşdy. Ilkinji gezek prezidentlik wezipesi 1789-njy ýylyň 30-njy aprelinde dolduryldy, şuwagta çenli iň soňky gezek Barak Obama 2013-nji ýylda prezidentlik wezipesine geçdi we häzirem dowam edýär.

Soltan Abdulaziz bilen birlikde Ýewropa syýahata çykan wagtynda daş-töweregindäki ajaýyplyklara haýran galdy we bu onuň üçin örän täsindi. Syýahat wagtynda Angliýada tanyş bolan Galler şazadasy bilen ýakyndan dost boldy. Agasynyň saýasynda arkaýyn ýagdaýda Kurbagalydaky köşkündäki (häzirki Mermer uniwersiteti) maşgalasy bilen birlikde çagalygyny geçirdi.

2.Giçki poleolit döwründe , ýagny mundan 40000 ýyl ozal , adamlar häzirki zaman keşbine giripdirler. Häzirki zaman adamlarynyñ emele gelmegi dik ýöremeklige , sagellilige , pikirlenişiñ we sözleýşiñ ösmegine ýardam edýän zähmet işiniñ gitdigiçe çylşyrymlaşmagy, iýmitde etiñ agdyklyk etmegi süriniñ içinde jyns gatnaşyklarynyñ ilki çäklendirilmegi, soñra bolsa gadagan edilmegi, ýagny daşky nika gatnaşyklarynyñ girizilmegi bilen baglanyşyklydyr. Daşky nika gatnaşyklary (ekzogamiýa) bolanda bir toparyñ erkek adamlary başga bir toparyñ aýallary bilen nika gatnaşyklaryna giripdirler.

Raýat jemgyýetine mahsus bolan jemgyýetçilik guramalaryny döwlet gurluşynyň wezipelerini çözmekde, ilkinji nobatda bolsa, ýaşaýyş-durmuş syýasatyny amala aşyrmakda ygtybarly hyzmatdaş hasap edýändigimizi ýene-de bir gezek nygtamak isleýärin.

XVIII asyryň 40-njy ýyllarynda Merkezi Ỳewropa Mangol basyp alyşlarynyň öňisyrasyndady. Han Batynyň goşunlary 1237-1240 nji ýyllarda Rus ýerlerini tozduryp, 1241-nji ýylda Polşa, Wengriýa ugrapdyr. Olar Polşa we nemes goşunlary bilen Sisiliýada, tatar-mongol basybalyşlaryny togtatmak islediler. Emma 60 müňli wenger goşuny çym-pytrak edildi.
1949-njy ýyl­da Ita­li­ýa­nyň “To­ri­no” klu­bu­nyň oýun­çy­la­ry­ny gat­nad­ýan uçar he­läk­çi­li­ge uç­ra­ýar we klu­buň äh­li oýun­çy­la­ry ara­dan çyk­ýar. Ita­li­ýa­nyň mil­li ýy­gyn­dy­sy­nyň esa­sy oýun­çy­la­ry hem şol to­par­dan bo­lup, soň­ky 2 ýa­ry­şyň çem­pio­ny bu bäs­le­şik­de şow­ly çy­kyş edip bil­me­ýär. Italýanlar Bra­zi­li­ýa uçar däl-de gä­mi bi­len ge­lýär.

Mesopotamiýa medeniýeti b.e.öň IV müňýyllykda şäherler döräp başlanda emele gelip başlaýar.Şol wagtlar özboluşly ýazuw ýüze çykyp,soňra ol şina şekilli ýazga-klinopise öwrülýär.Klinopis derýaaralygynyň medeniýetiniň özeni bolupdyr.Ilkinji ýazuwyň döremegi Günorta Derýaaralygynda şumerler gelmezden öňki ýaşan ilat bilen baglanyşyklydyr.Şumerlileriň ýazuwy ilki piktografik-suratlar görnüşinde bolupdyr.Olaryň iň gadymylary b.e.öň 3200-nji ýyllar töweregine degişlidir.Şumer hatynda 600 belgi bolupdyr.Her belgi birnäçe many aňladypdyr.Şumer hatyny elamlylar,hurritler,hettler soňrak urartlar hem kabul edipdir. B.e.öň II müňýyllygyň ortalarynda bütin Alynky-Aziýa şumer-akkad ýazuwyndan peýdalanypdyr.Klinopisiň ýaýramagy bilen akkad dili halkara diline öwrülýär.

Haly dokamaklyk işi türkmen aýal-gyzlarynyň esasy hünäri we käri bolupdyr. ol inçe zähmeti, irginsizligi, tutanýerliligi, höwesi yhlasy talap edipdir. Halkyň “arasynda” bir okana ber, birem dokana” diýlip bu zähmete ylym bilen bir derejede sarpa goýlupdyr.

Günorta-Gündogar Aziýa — Hytaýyň, Hindistanyň we Awstraliýanyň arasyndaky kontinental we ada territoriýalaryny eýeleýän uly sebit. Oňa Hindihytaý ýarymadasy we Malaý arhipelagy hem girýär.

Ýöne Humaýuna garşy owganlaryň sur taýpalary uly gozgalaň turuzýar. Şerhan 2 ýörişde Humaýuny derbi-dagyn edýär. Humaýun Hindistandan gidenden soň Sur nebereligini esaslandyrýar. Ol jagirdarlygy girizipdir. Jagirdar atyna edil Haljilar döwründäki ýaly tagma basdyrmaly bolýar. Şerhar salgydy pul görnüşinde ýygnadýar. Ol ýerleri hasaba alyp ýetişmändir. Iri ýer eýeleri ýeriň tutuş eýesi bolupdyr.

1879-njy ýylda ABŞ hökümeti döwletiň resmi walýutasyny (pul birligini) ykrar etmeli wagtynda hiç ikilenmän hemmä mälim we meşhur bolan dollar adyny saýlaýarlar. 192-nji ýylda esasy meseleleriň biri bolup duran ABŞ pulunyň düzümindäki sap altynyň mukdary 1,6033 gr ýada 24,057 gr kümüşden ybaratdy. 80-nji ýyllardan soň ýagny 1876-njy ýylda altyn teňňeler döwletiň resmi pul birligi diýip hasaba alynandan soň onuň düzümindäki sap altynyň mukdary 1,50463 gr edip bellenipdi. Bu mukdar ABŞ-da ýene 30 ýyl, 1929-1933-nji ýyllardaky dünýä ykdysady krizisine çenli emelde boldy. Şu kanuna laýyklykda kabul edilen "altyn ambary" hakyndaky resminama laýyklykda, altynyň mukdary 0,88867 grama ýagny 41 protsenda çenli düşürildi.

Magtymguly şahyr dostluk, söýgi temasyndan hem birtopar goşgy ýazypdyr. Bu temadan onuň "Gözel sen", "Gülzardan aýryldym", "Uýat eýleýir", "Bu derdi", "Boýlaryňa", "Durasyň geler ýaly ençeme goşgulary bar. Magtymguly yşky-liriki temada ýazan goşgularynda öz söýgülisi Meňli bilen baglanyşykly prograssiw pikirleri öňe sürýär. Ol gelin-gyzlaryň durmuşda uly hormata, söýgä mynasyp bolmalydyklaryny nygtamak bilen, olaryň owadanlyklaryny "Gözel sen" şygrynda şeýle taryplaýar:
Penjap ýöne ýere iň soňunda basylyp alynmandy. Entek XVIII asyryň 60-njy ýyllaryndan başlap Penjabyň maýda hanlyklary birleşip, bütewi döwlet döredipdiler. Bu döwlet Ranjit Singhiň döwründe (1780-1839 ýý.) berk düzgün-tertibiň ýola goýulmagy we güýçli goşunyň döredilmegi bilen öňküsinden-de güýçlenipdi. Ranjit Singh 17 ýaşyndan başlap Penjapda han boldy. Penjabyň halky esasan sikhlerden ybaratdy. Guru Gowind Singh (1666-1708 ýý.) induizmiň sikhçilik atly dini sektasyny ösdürip, aýratyn bir dine öwrüpdi. Bu dine uýýanlar induizm ýaly takdyra ten bermegiň tarapdarlary däldi. Sikhçilik dini köpçüligine öz hak-hukuklary ugrunda işjeň göreşmegi ündeýärdi. Bu din haýsy kastadan çykandygyna seretmezden, adamlaryň ählisine deň göz bilen seredýärdi. Sikhçilik dinine uýýan ähli erkek adamlara „Singh“ (ýolbars) diýen birmeňzeş lakamyň berilmegi-de adamlaryň diniň öňünde deň hukuklygyny aňlatmaýarmy näme?! Sihkçilik adamlary ruhubelent watançy edip terbiýeleýardi. Ýolbars lakamly adam watanyň ar-namysyna gelende şir-peleň kimin topulmagy-da başarmalydy. Şeýle ýolbarslardan düzülen 40 müň adamly sikh goşuny iňlisleri uzak wagtlap eýmendiripdi.

1000 jan­kö­ýer­li, “Par­kue Sent­ral” – 20000, “Sen­te­na­rio” – 90000) oý­na­lyp, iň az san­ly sta­di­on­da ge­çi­ri­len çem­pio­nat hök­mün­de ta­ry­ha gir­di.

Oguznama Stambulda Topkanyň kitaphanasynda saklanýar. Onyň başlangyjy “Bismillahi ar-rahmani-r-rahim … ” diýip başlanyp, onda Nuh Pygamber öz ogullaryna ýer şarynyň adam ýaşaýan ýerlerini bölüp berende uly ogly Ifata (Ýagfasa) ol “Gündogar üstleriň Türkmenistan bilen bilelikde berýär “ diýilip aýdylýar.

Şu kitap name maksat bilen ýazyldy. Ýazuwa geçirmegiň iki maksady bardy: 1. Korol öz wassalynyň ýeriniň möçberine bilmek isledi, şeýdip ol kesgitli iş talap etjekdi. 2. Korol dogry maglumat alyp ylatdan alynýan salgydyň möçberini kesgitlejekdi. Xi asyrda Angliýada “Willon” – termini (oba ilaty ýaşaýjysy) ýene-de belli bolmadyk mazmuny bardy. XII asyrda Angliýada, Fransiýadan tapawutly garaşly diýmegi hem aňladypdyr. Norman çozuşlarynyň netijesinde Angliýada ýer eýeçilik duzgüni berkedi. XI asyryň ahyrynda XII asyryň başynda Angliýada “Aýylyganç sud” kitabyndan görnüşi ýäly 1,5 mln ilat ýaşapdyr. Garaýşly daýhanlar monor hojalygyny ýöredipdirler. Ol işläp bermek bilen baglanyşykly bolupdyr.
X asyrda Mary şahyry Masudi Merwezi halk eposynyň esasynda “Şah name” diýen kitaby ýazypdyr, emma ondan biziň günlerimize çenli diňe birnäçe frogment gelip ýetipdir. Soň – soňlar bu eser asly horasanly bolan beýik şahyr Ferdöwsi (934-1027-nji ýyllar) tarapyndan peýdalanypdyrlar; Ferdöwsi dünýäsi poeziýasynyň görnükli ýadygärligi bolan “Şah-nama” poemasynyň awtorydyr. Özünden öň öten şahyrlaryň arasynda Ferdöwsiniň özi Maryly Goja Azady – Serwin adyny tutýar, şu gojanyň “ýüregi paýhasdan doly bolupdyr, başy owadan pikirlerden doly bolupdyr, dilinden bolsa hemişe gadymy zamanlar hakyndaky gürrüňler bolupdyr. Ol özüni Narymanyň ogly Samyň nesli hasap ederdi we huşunda Rüstemiň görkezen edermençilikleri hakynda köp gürrüňleri saklaýardy ”. Azade – Serw Marynyň gürrüňçilerinden biri bolmaga çemeli. “Şah – namanyň” halk eposynyň rowaýatlaryny öz içine alýan köp motiwleri soň – soňlar türkmen halkynyň edebiýatyna hem geçipdir.

1938 ýylyň Gurbansoltan aýynda Angilýa bilen Ýaponýanyň arasynda ylalaşyk baglaşylyp, Hytaýdaky Ýaponiýa tarapyndan basylyp alnan Angliýanyň eýeçiligindäki ýerler Ýaponiýa berilýär. Bu hem Angilýanyň ýapon basybaljylaryny SSSR-e garşy maliýe kömegini bermäkdäki özboluşly ýoludy. ABŞ hem öz gezeginde Ýaponiýany metal, ýangyç bilen üpjün edýärdi. Şol bir wagtda ýapon-amerikan garşylygy hem saklanýardy. Ýagny ABŞ Hytaýdaky täsirini saklamak üçin Ýaponýany belli bir derejede özüne tabyn etmäge synanyşýar.

«Töňňe - Tunga» sózi aslynda ýolbars jynsyndan bolan ýyrtyjy bir haýwanyń adydyr. Alp Ár Tóńńe (Alp Er Tunga) gadymy túrki hanlarynyń biridir. Saklaryń hany[1]. Alp Ár Tóńńe uzyn saçly, gaýduwsyz adam bolupdyr. Bu şahsyýet tutuş Túrki dúnýásinde dál eýsem Eýran-parslarda hem belli tanalan adam bolupdyr. Seljuklylaryń 33-nji arkasyndan (atalaryndab) biri bolup tanalandyr. Ol óz dówrúnde Ýerzemindáki 100 sútúnli demir saraýda ýaşapdyr. Kábirleri ony Alpar diýip tanapdyrlar, eýran migologiýalarynda bolsa Afrasiýab ady bilen meşhurdyr. Ýaşan dówrúne degişli maglumatlar dińe bolupbilmejekliklere (fantastika) bagly bolan Alp Ár Tóńńe, Turançylaryń pikirine górá gadymy Túrkileriń ilkinji ata-babalarynyń neslinden gelip çykandygyny óńe súrúpdirler. Diwany Lugati-túrk eserinde Kutadgu Biligi [2], Eýran dessany Şanamanyń gahrymanlaryndan Afrasiýabyń hut Alp Ar Tóńńedigini açyk edipdir. Şanama eserine górá Eýran-Turan sóweşlerinde Zal ogly Rústem bilen bolan çaknyşykda helák bolupdyr. Orhon ýazgylarynda «Alp Ár» we «Tóńńe» atlary . ................. «Tunga tigin ýoghinda kiri ólùrtimiz»[3]. Alp Ár ady Altaý daglaryndan tapylan kóne runik ýazgylarynda-da açyklanypdyr[4]. Orhan ýazgylarynda Kúl Tegin 714-nji ýylda Oguzlara garşy 5-nji gezek eden ýórúşleri netijesinde bu kitaba şeýle ýazylypdyr.

XIX asyryň I ýarymynda ata-babalarymyzyň köp pudakly hojalygynda hünärmentçilik we senetçilik ýaly ugurlarda uly ähmiýete eýe bolupdyr. bu pudak ekerançylyk we maldarçylyk bilen aýrylmaz baglanşyklydyr.

Genrih Týuder Genrih VII ady bilen Angliýanyň koroly bolýär. Ol täze týudorlar dinastiýasyny esaslandyryjydyr. Bägülleriň göreşi netijesinde korol häkiniýetini güýçlendirmäge meýli bolan täze dworýän, ýüze çykýan buržuaz elementlerini janlandyrdy.
Geografiýa (gad.-grek. γεωγραφία "ýeriň beýany" (γῆ — Ýer we γράφειν — yazmak, beýan etmek)) — Ýeriň geografik gabygyny öwrenýän we giňişlik-wagt kanunalaýyklyklarynyň ýüze çykyşyny nygtaýan bitewi bir ylymlar kompleksi. Geografik ylymlaryň öwrenýän esasy obýektleri geosferalar (biosfera, atmosfera, litosfera, gidrosfera we toprak örtügi) hem-de geoulgamlar (landşaftlar, tebigy zonalar, biogeosenozlar…) bolup durýar.

B.e. I müňýyllykda wawilonlylar ýazgy ýazmak üçin toýundan ýasalan kerpiçjiklerden başga-da deri we daşary ýurtdan getirilen papirusy hem ulanyp başlapdyrlar.

Käbir senagat önümlerini öndürmek boýunça diňe bir merkezi däl günbatar Ýewropada-da birinji orna geçýär. Kümüş pullar öndürilýär. Praga ýurduň merkezi şäheri bolup Ýewropa bilen söwda edýän merkezi şähere öwrüldi. Bu ýere Angliýa, Flandriýadan, Wengriýa Wenesiýa, Polsadan söwdägärler gelipdirler. Aýratyn hem Gündogar Ýewropa ýurtlary bilen söwda ösüpdir. Çehiýadan mawut mata, metal önümleri, wino çykarylypdyr. Ýewropadan bu ýere ýarag, mal, sütükli deri, mis we beýleki önümleri getirilipdir.

Uly sary okunyñ uzynlygy — 10 dan 25 sm., massasy bolsa — 500g. çenli bolup bilýär. Bellenen dünýä rekordynyñ okuny agramy — 1,91 kg., 1865 ýylda tutulan derýasynda Delawer (ABŞ).. Uly urkaçylary adatça erkeklerinden ulurakdyr. Sary-ýaşyl reklere boýalan: arkasy goýy-ýaşyl, käbir gõrnüşlerinde altyn-goñur reñke geçyär; gapdallary sary, sary-ýaşyl ya-da med-ýaşylly, 6—9 sany goýy wertikal çyzykly. Garny ak ýa-da käte açyk-sary. Erkek osoblarynda reñkleri açykrak bolyar.
Gökleñler uly türkmen taypasy hökmúnde XVII-XVIII asyrlarda taryhyñ sahnasyna cykan bolsalar gerek,çünki shondan öñ yazylan ishlerde,hatda Abylgazynyñ Türkmenleriñ shejeresidiyen kitabynda-da gökleñ diyen at dush gelmeyár.Köp bolegi Eyrandaky Türkmensahrada galan goklenglering etnik adynyñ XI asyrda Syrderýanyñ boýlaryndan Balkan etrabyna gocup gelen gök diyen turkmen taypasy bilen baglanshyklydygyna shek bolup bilmez.XI asyrdan soñ Balkan töweregine sygmadyk turkmen taypalary,shol sanda gökleñ Etrek, Gürgen etraplarynda mesgen tutyarlar.Bu goklenglering etnik adynyñ yzyna -len goshulmasy hem hut shu yerde goshulyar. Pars dilinde leng (leñ)sozuniñ agsak diyen manyny angladyandygyndan ugur alyp,halk rowayatlary we ili suw bilen upjun etmegi basharan gök we agsak atly batyr yigit bilen baglanyshdyryarlar. Gökleñ sozuning manysy barada yorite makala yazan F.S.Faseýew bu ady gök-öleñ sozlerine syrykdyryar(gok olenglikde yashayanlar).Emma rowayatlaryng we Faseýewing dushundirishining hakykat bilen dahyly yok.cunki leng (leñ)sozi Demirgazyk Eýrandaky tire taypa atlarynda dush gelyan sozdur.Ynha shu etrapda yashayan bagtyyarlar diyen taypalar birleshiginde heftleng (yedi leñ) we ceharleng(dort leng)diyen urug atlarynda dush gelinyar.Hazirlikce bu termining hakyky manysyny anyklamak bashartmady,emma gok taypasynyng bir bolegine Gürgen etraplarynda XVII-XVIII asyrlarda gokleng adynyng dakylandygy bellemekcidiris.Gökleñlering wekillerine Türkiyede we Azerbeýjanda hem dush gelinyar. Eýranda bolsa olaryng sany has kopdur.Eýranly türkmenlering beren maglumatlaryna gora, Türkmensahradaky Aýderwiş, Güllüdag, Jergelan etraplarynda we yomut yaylalarynda jemi 90 mung cemesi gokleng yashayar.Olaryng ka biri gokleng sozuning yzyndaky leng sozuni mekan,yurtmanysyndaky lan diyen pars sozunden caklayarlar.Eger sheyle bolsa,onda bu adyng manysy goklenglering yurdy ,gok taypasynyng mekany diyen manyda yúze cykypdyr.Ceshme:$ejere (Soltanşa A)

Ýeroýlanduzuň akymsyz çöketliginiň enaýylygy diňe bular bilen çäklenmeýär. Goraghana üçin, bu ýerleri iň gymmatly gorag haýwanlary bolan gulan we keýikleriň esasy ýaşaýan ýeri bolmak bilen hem ähmiýetlidir.

Sözümiň ahyrynda men ýurdumyzyň teleýaýlymlarynda we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde maňa berlen wagty Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär beýleki adamlara bermegi Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topardan haýyş edýärin.

Keseliň başlangyç döwründe artbujakda ýakymsyz sanjylamalar, gijeme ýaly alamatlar ýüze çykýar. Şu alamatlar näsagy birnäçe ýyllaryň dowamynda biynjalyk edip biler. Wagtyň geçmegi bilen, täret etmeden soň, artbujakdan ganyň gelmegi yüze çykyp, bu ýagdaý gaytalanyp başlaýar. Wagtynda bejergi başlanylmadyk ýagdaýynda, babasyl düwünleri ulalyp, çişýändir. Täretlenme wagtynda olar atrbujakdan çykyp, ýene yzyna çekilip bilýärler.
Men şeýle hem, Türkmen döwletiniň demokratik ýol bilen ösüşiniň täze tapgyrynda saýlawly ýerli wekilçilikli häkimiýet edaralarynyň – welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň işiniň netijeliligini artdyrmagyň, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň – geňeşleriň jemgyýetçilik - syýasy ulgamdaky ornuny ýokarlandyrmagyň möhümdigini bellemek isleýärin.

2008-nji ýylda topar „Bagtyýarlyk“ ady bilen ýokary liga gaýdyp gelýär. Futbol kluby täzeden döredilip, ýaş oýunçylardan düzülýär. Tejribesi kän bolmadyk oýuçylar bilen bu ýyl şowly çykyş edip bilmeýär we 7 sany resmi duşuşygyny käbir sebäplere görä oýnamady. Türkmenistanyň ýokary ligasynda 4 utuk bilen 11-nji ýerde tamamlandy. 2009-njy ýylda hem 5 utuk bilen turnir tablisany 9-njy ýerde tamamlaýar. 2010-njy ýylda komanda-da kän özgerişikler geçirilýär. Şol ýyl komandanyň adyny “Lebap” futbol kluby diýip üýtgedilýär. 2010-njy ýylda Türkmenistanyň 18-nji Milli Çempionatynda Ýokary Liganyň 10 sany toparynyň gatnaşmagynda ýaz-güýz tertibi boýunça 2 aýlaw geçirildi. “Fk Lebap” kluby geçirilen 18 duşuşykda 10 ýeňiş, 4 deňlik we 4 utulyş bilen 34 utuk gazanyp turnir tablisada hormatly 3-nji ýere mynasyp boldy.

Gadymy Gündogarda Assiriýa patyşasy Aşşurbanapalyň Ninewiýadaky köşgünde döre- den kitaphanasy iň uly meşhurlyga eýe bolupdyr.Bu kitaphana üçin kitaplar Mesopotamiýanyň ähli ýerlerinden ýygnalypdyr ýa-da göçürilip ýazylyp getirilipdir.Onda kitaplary belli bir tertipde ýerleşdirip goýupdyrlar.Käbir tekstler 40-100 kerpiçjigiň ýüzüne ýazylypdyr.Köp ki- taplary birnäçe sany edip,köpeldip goýupdyr.Her kerpiçjigiň öz san belgisi bolupdyr.Aşşurbanapalyň kitaphanasy kitaplary ulgamlaşdyrylyp ýerleşdirilen dünýäde ilkinji kitaphana bolupdyr.

BABADURMAZ — Aşg. oblastynyň Kaka raýonyndaky d. ýol stansiýasy. Babadurmaz ilki çeşmäniň ady bolupdyr. G. Wamberi bu ady Durmaz baba (Durmaz adam ady) diýip düşündirýär.

Jemgyýetçilik ynamy, raýatlaryň işjeňligi, arkalaşykly işlemek, adam hukuklaryna we azatlyklaryna hormat goýmak diňe bir raýat jemgyýetiniň jebisleşmeginiň esasy şertleri bolmak bilen çäklenmän, eýsem hakyky halk häkimiýetiniň berkarar bolmagynyň hem zerur şertleri bolup durýar.

Babasylyň hirurgiki bejergisiniň iň ýaýran görnüşidir. Ýerine ýetirilişi az wagty talap edip, babasyl düwünlerini kesip aýyrma bejergisine garşy görkezme bolanda ulanylýandyr. Bu usulda göni içegäniň nemli bardasy düwnüň yokarsyndan dilinyändir.Longonyň operasiýasy babasyl keseliniň irki döwründe ulanylýar.

Gadymy Mesopotamiýada arhiwler hem köp bolupdyr.Olarda arhiw resminamalaryny belli bir tertipde ýörite ýerlerde goýupdyrlar. Arhiwleriň döwlet, ybadathana we hususy gör- nüşleri bolupdyr.

Şöl döwür binalary Durun harabaçylygyndaky Ak-Ymam (XVIII asyr) aramgähini, Bagyrdaky Babajan (XIX asyr) aramgähini, Paraw harabaçylygyndaky atsyzaramgähi (XVIII-XIX asyrlar) we başgalary bellämäk gerek.
Diňe VIII asyryň ikinji ýarymyndan başlap, ýagny arap halyfatynyň özi täze ösüş ýoluna pugta aýak basan mahalynda, basyp alan ülkelerinde (hususan-da Horasanda we Horezmde) arap han – begleri ýerli daýhanlar bilen aragatnaşyk edip başlan mahallarynda, halk hereketleri basylyp ýatyrylandan soň döwlet häkimýetiniň iri welaýatlarynyň çäklerinde merkezleşip başlandygy bildirip, halyfa tabynlygyň ýöne bir ady galan mahalynda, diňe şonda ýagdaý üýtgeyär. Ýerli medeniýetiň ösüşiniň täze etapy, daşary ylmynda “Arap täsiri” hakynda örän köp aýdylýan bolsa-da, hiç birhili “Arap täsirine” esaslanman, büs-bütin ýerli doredijilige esaslanýar; bu hem bärden gaydýar, araplaryň özleri-de basyp alan halklaryndan köp zatlary öwrenip, olary watnlarynda ornaşdyrpdyrlar.

Türkmen XIX asyryň I ýarymynda şahyrlarynyň döredijiligi köptaraplaýyn bolupdyr. Olar ynsanperwerlik, watançylyk, yşky-lirika, öwüt-nesihat, sossial-deňsizlik dini temalarda goşgular döredipdirler. Her şahyryň döredijiliginden aýratyn orun alan temalar bolupdyr.
1.Altyndag; Gókýúzúndedir. Dokuz asmanyń kesişýán ýerinden başlaýar(Bu bolsa Gadymy dówúrde Oguzlaryń Planetalary şeyle atlandyran bolaýmasyn diýen çaklamany ýúze çykarýar we bu gyzyklydyr). 2. Demirdag; Ýerýúzúndedir. Dokuz derýanyň birleşen ýerindedir. 3. Bakyrdag ýerastyndadyr. Dokuz gat deńiziń birleşen ýerindedir.

Ýöne bize halkymyzy jebisleşdirjek, adamlary berkarar Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda yhlas bilen, tutanýerli zähmet çekmäge ruhlandyrjak partiýalaryň zerurdygyny bellemek isleýärin.

Bathyzyň ösümlik örtügi örän baýdyr. Bu ýerde 1050 görnüşdäki damarly ösümlikler (442 urug, 76 maşgala), olaryň arasynda 75 görnüş (aşaky görnüş) endemikdir. Ösümlikleriň 13 görnüşi Türkmenistanyň Gyzyl Kitabyna (1999) girizildi. Olar Türkmenistanyň “Gyzyl kitabynyň” ösümlik görnüşleriniň umumy sanynyň 12%-ni tutýar. Olar Bathyz düýegyrany, Owgan injiri, Wasilçenkonyň astragaly we Guşgy astragaly, çägemik, Bathyz pissesi, trihostomopsis, Guşgy çigildemi we başgalar.

Milli-azat edijilik hereketi netijesinde, Boliwiýada, Ekwadorda, Gwatemalada, Salwadorda, Wenesuelada, Kolumbiýada diýdimzor düzgün dargadyldy. Argentinada, Meksikada, Çilide, Paragwaýda, Nikaraguada, Kubada we beýleki ýurtlarda hem halkyň öz azatlygy, özbaşdaklygy ugrundaky aýgytly göreş giň gerim aldy.

Magtymguly özüniň adalatsyzlygyň höküm sürýän jemgiýetinde ýaşaýandygyny, şeýle jemgyýetde zadyň, malyň, baýlygyň bolmasa aljak galaň ýokdugyny "Golda bary bolmasa" şygrynda görkszipdir:

Sary okun ekologiki ukyplydyr: ýokary akymly derýalarda hem, köldir ýaplarda hem ýaşap bilýärler; hemme ýerde hem suw otulara ýakyn ýaşaýar.

Magtymgulynyň döwründe türkmen topragy daşary ýurt basybalyjylary, içerki han-begler tarapyndan depelenipdir. Şu ýagdaýy şahyr "Gaça başlady" diýen şygrynda şeýle beýan edýär:

Bathyzyň haýwanat dünýäsi - toýnaklylaryň ýüzläp sürileri, ölän haýwanlaryň maslyklarynyň üstündäki gyrgydyr, gajar sürileri, çeşmeleriň ýanyndaky jeňňelliklerdäki alaja barslar we sähradaky möjek çagajyklarydyr. Bathyzyň ýyrtyjy wagşy haýwanlary hemme adamlaryň gözüne gönüden-göni görünmeýär. Bathyzda ýyrtyjylaryň şasy diýip, hiç bir şübhesiz uly owadan pişik - barsy görkezip bolar. Bathyzda toýnaklylardan -gulanlar, goçlar we keýikler ilkinji bolup göze ilýärler. Olar we maslyk iýiji guşlar bu ýerlere uzak ekzotiki döwletleriň gözelligini berýär.

Şahyryň döredijiliginde adamlarda oňat häsiýetleri terbiýelemekde uly orny owüt-nesihat häsiýetli şygyrlar tutýar. Bu temadan Maggymguly "Janyna degmez", "Durasyň geler", "Ýör biläni", "Il ýagşy", "Zor bolar", "Bolar sen"", "Aýrylma" ýaly onlarça şygyr ýazypdyr. Şahyr bu goşgularynda döwürdeşlerine asylly terbiýe bermek, olaryň mert, ar-namysly bolmaklaryny nesihat edip, binamys, namartlary ýaňsa alypdyr. Şahyr "Gerekdir" diýen şygrynda:
Blog, adatça döwrebapdan könä tarap hatarlanan ýazgy we teswirleriň neşir edilýän, ulgam düýpli neşirini gönükdirýär. Esasan her ugradylan ýazgynyň soňunda ýazaryň adyny we ugradylan wagtyny belleýär. Neşir edijiniň saýlaýşyna görä okaýjylar ýazgylara teswir galdyryp bilýärler. Teswirleriň bloglarda örän uly täsiri bardyr; bu saýada ýazar we okaýjylaryň arasynda aragatnaşyk üpjün edilýär. Mundan başga-da, yzy görme (trackback) guraly bilen, kesgitli bir ýazgy hakynda ýazylan beýleki ýazgylaryň kesgitlenmesi hem mümkindir.

Luis Alberto Suarez Diaz (d.24 Ýanvar 1987) Barselonanın' sheýle Urugvay milliy futbol komandasını oyunçisi. Suárez futbolda ilk oyinlarini Uruguayin klubı Nacional'da baçladı.

Eltip bermek hyzmatynyň bahasy, harydyň fiziki ölçeglerine we gymmatyna görä elýeterli nyrhlarda amala aşyrylýar. Bir söwdada 200$-dan artyk haryt satyn alan müşderä, eltip bermek hyzmaty mugt amala aşyrylýar. Eltip bermek hyzmatynyň bahasyny +993 62 500022, +993 69 500022 belgili telefona jaň edip anyklap bilersiňiz. Harydy kabul edeniňizde onuň daşky görnüşine, abatlygyna seredip, siziň talaplaryňyza gabat gelýändigini anyklap, kabul etmegiňizi haýyşt edýäris.

Soltan Myrat 21.09.1840-njy ýylda Stambulda Çyragan Saraýynda eneden doguldy. Patyşa Abdulmejit bilen Şewfeka hatynyň uly oglydy. Kakasy patyşa Abdulmejit ony örän gowy görüpdir. Şonuň üçinem ol Abdulmejit tarapyndan özünden soň tagt mirasdüşeri edip bellemekdi. Şahsy maglumat: Kakasynyň ilkinji erkek zürýady bolan Myrada, meşhur bolan gündogar medeniýetini öwredýärdi. Okuwda üstünlikli bilim almagy üçin elinden gelenini ederdi. Öň Ethem paşşadan soň Kemal paşşa bilen Gardet atly bir Fransuzdan sapak alyp 14 ýaşynda Fransuz dilini öwrenip başlady we fransuz dilini özleşdirdi. Myzykaýy Humaýun serkerdesi Guatelli paşşa we Awgusto Lobardi atly ýene bir Italýandan pianino sapaklaryny aldy. Ol saz çalmagy öwrendi. Pianino notalaryndan birnäçe sazlary özi düzdi.
XIV asyryň ortalarynda Robin Gud we onuň tarapdarlary tokaý gaçan çinownik, ruhanlar gaçanlar hem herekete goşulypdyr. XIV asyryň 2 ýarymynda şaherde masterler bilen podmasteriýlarynyň arasynda garşylyk ýitileşdi, iş haky artyrmak, iş wagtyny kemeltmegi talap edýärdiler. 100 ýylyk urşuň netijesinde halk garyplaşypdy. Angliýada katoliki buthany reforma geçirmegini talap edipdirler. XIV asyryň 70 ýyllarynda okstorf uniwersitetiniň professory Džon Wiklif (1320-1384) buthanany döwlete boýun egmeli diýip düşündirmäge çalyşýar. Pons Wiklifi sud etmekçi bolanda bütin Londonyň halky ony gorap çykyş edýär. Ol Bibliýanyň latyn dilinden iňlis diline tejrime etmegi talap edipdir. Ol rysarlar bilen şäherleriň islegino oňladyp çykyş etdi. Halkyň arasyndan Jon Boly saýlanyp. Ol buthananyň desýatinasyny ýatyrmagy talap edipdir. Ol Angliýada hemme zat oňat bolsun diýsiňiz, hemme zat umumy bolmalydyr, Wassalam lordam. Bolmaz diýip daýhanlaryň garyplaryň islegini beýan edipdir. XIV asyryň ahyrynda iňlis daýhanlarynyň ýagdaýy erbetleşipdir. Korol Riçard II (1377-1399) döwründe mejlis täze salgyt sistemasyny girizýär. Bu bolsa 1381 ýylda Angliýanyň g.o. g.d-da. 999 graflygynda 9999 döremegine sebäp bolupdyr. Kent daýhanlary Jon Boly tussalykdan çykarýar. Ýuliý Toýler hem hereketleriň birine ýolbaşçylyk edýär. Ol harby işden oňät baş çykarany üçin halkyň arasynda adraýdan peýdalanypdyr.

Praganyň arhiw spisogy Gusa wagyz-nesihat edip çykyş etmegi gadagan edipdir, soňra bolsa ony buthanadan aýyrypdyr. Gus 2 ýyllap Çehiýanyň günortasynda ýaşapdyr we göreşi dowam etdiripdir. Rim papasy Gusy ruhanylaryň gurultaýyna çagyrypdyr, we howpsyzlygyny üpjün etmäge wada beripdir. Emma Konstansda (ýygnak geçen şäher) Gusyň el-aýagyny zynjyrlap, ýarym ýyllap yzgarly we sowuk zyndanda saklapdyrlar. Soňra ony sud edip sobar Gusy eretdik diýip yglan edipdirler we öz garaýyşlaryndan dänmegi ondan talap edipdirler.Ol öz garaýyşlaryndan däneninden ölenini gowy görüpdir. 1430-njy ýylda Ýan Gus oda ýakylyp ölduilipdir.Gusyň jezalandyrylyp öldürilmegi çeh halkyny gahar-gazaba mündiripdir. Daýhanlar topar-topar bolup daglara gidipdirler we ol ýerde halkyň wagyz nesihatçylarynyň Gusyň tarapdarlarynyň gürrüňlerini diňläpdirler. Gusyň taglymatyndan batyrgaý netije çykarypdyrlar. Gusyň yzyna eýerijileriň hemmesi özlerine gusçylar diýip at beripdirler.

diýen setirlerinde bolsa ýurtdaky ýagdaýyň şeýle bulaşyklygyndan baş çykaryp bilmeýändigini aýdypdyr. Şahyryň goşgularynda pikiriň gysga we dogry berilmegi bu goşgularyň ýatda oňat galmagynyň ilkinji şerti bolup durýar.

Oba hojalyk pudagy durmuş gatnaşyklaryna hem-de ykdysadyýete örän uly we köptaraplaýyn täsir edýär. Şonuň üçin obany we oba hojalyk önümçiligini ösdürmek Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň strategik wezipesi bolup durýar. Türkmenistanyň agrosenagat toplumynyň işi oba hojalyk ekinlerini ösdürmegiň möçberini ýokarlandyryp, azyk howpsuzlygyny üpjün etmäge, senagatyň çig mala bolan islegini kanagatlandyrmaga, oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemeklige, şeýle-de bu ulgamda hususy bölegiň, şol sanda kiçi we orta telekeçiligiň mundan beýläk hem ösdürilmegine goldaw bermeklige gönükdiriler.
Sport karýerasyna 1967-nji ýylda Aşgabatda başlady. 17 ýaşynda SSSR-iň sport ussady, 22 ýaşynda bolsa halkara derejeli sport ussady derejeleriniň kadalaryny doldurmagy başardy.

Her hili kosmetika harytlary, kompýuter programmalary, prosessorlar, DVD, VCD, CD, kompýutere degişli kanselýar harytlar (toner, kagyz we ş.m) diňe gaby açylmadyk ýagdaýynda kabul ediler.

Kemine: Zähmetkeş halkyň beýik şahyry türkmen klassyk edebiýatynyň wekili şahalandyrypdyr. Keminäniň poeziýasynda feodal baý agalygyna süýthorçylyga we musulman ruhanylaryň nadanlygyna garşygaramaýak halkyň narazyçylygynyň ösüşi aýdyň, dogruçyl we sossial durmuşy çuň realistik ruhda paş etmeklige ugrukdyrylandyr.

Bathyz döwlet goraghanasy Türkmenistanyň Günortasynda Eýran we Owganystan bilen araçägiň golaýynda, Tejen we Murgap derýalarynyň aralygynda ýerleşýär. Bu ülkäniň gözel we gazaply tebigatynyň we Merkezi Aziýanyň çäginde diňe şu ýerde saklanyp galan bary-ýogy 150 sany gulan-onagranyň ýeke-täk populýasiýasynyň bolmagy, hem-de ösümlik we haýwanat dünýäsiniň baý we dürli görnüşlerini saklamak üçin gaýragoýulmasyz çäreleri kabul etmeklik tutanýerligi talap edipdi. Professor Rozanow gulanlary goramak üçin ylmy taýdan esaslandyrylan, Bathyzyň bütin tebigy toplumy hakynda goraghana döretmek barada maglumat taýýarlaýar we Türkmenistanyň hökümetine gowşurýar. 1941-nji ýylyň 3-nji dekabrynda agyr harby döwüre garamazdan Bathyz döwlet goraghanasy döredilýär.

Deli soltanlygynda zamindarlaram bolupdyr, ýöne olar goşunda gulluk etmän, hasylyň köp bölegini salgyt hökmünde tabşyrmaly bolupdyrlar. Deli soltanlygynda köp bolmasa-da ynam, mülk, wakuf ýerleri bolupdyr. Ynam ýerleri-sowgat edilipdir, nesle geçipdir. Mülk ýerleri-de nesle geçipdir. Mülkdar girdejiniň bir bölegini döwlete tabşyrypdyr. Wakuf ýerleri musulman metjitlerine berlip, Ilturmuş aradan çykandan soň, tagta geçmek ugrunda göreşler dowam edýär, şolaryň birisinde Ilturmuşyň gyzy Raziýada ölýär. 1246-njy ýylda Ulturmuşyň agtygyny häkimiýete geçirýärler. Ýurdy Tiýas ud-Din Balban dolandyrýar. Ol 1265-1287-nji ýyllarda ýurdy dolandyrýar. Ol mongollaryň howpundan saklamak üçin ýurdy merkezleşdirmäge uly üns berýär. Ol aradan çykandan soň XIII asyrda Deli soltanlygy pese gaçýar. Umuman XIII asyryň ahyryna çenli Hindistanda musulman döwleti pese gaçypdyr. Soltan Ala-ud-Din Hilji 1296-njy ýylda häkimiýete gelenden soň wajyp öwrülişikleri geçirýär, salgytlaryň hasabyna döwletiň girdejisini artdyrýar.

1921 ýylyň Sanjar 1922 ýylyň Baýdak aýlarynda Waşington maslahaty bolup, onda deňiz ýaraglanyşygyny çäklendirmek we Ýuwaş okean we uzak gündogar meselelerine seredilýär. Maslahatyň çözgüti netijesinde şandun Hytaýa gaýtarylyp berilýär. Ýöne Ýaponiýa Hytaýyň bu çäginde ykdysady ýagdaýyny we syýasy täsirini saklapdyr.

Gyssagly maslahatda Gowşut we Nurberdi han dagy belli-külli netijä gelýär. Gowşut hana bu ýerdäki urşuň ýetiren nogsanlyklaryny düzetmek tabşyrylýar. Ahally myhmanlar tiz ýola düşýärler. Ýolda duşmanlar barada, halka rahatlyk bermek, ogul-gyz ýetişdirip, olara hat-sowat öwretmegiň zerurlygy, baryp Görogly zamanlaryndan (8-9-njy asyrdan) bäri ata-babalarynyň başyndan geçiren agyr günleri barada söhbet açýarlar.
Gözastyna alynan Feriýe Saraýynda 1876-njy ýylyň 4-nji Iýunynda bilekleri kesilen ýagdaýda jesedi tapyldy. Ölümi çekeleşikli dawwaly ýagdaýda galmagyna getirdi. Resmi ýagdaýda özüni heläkländigi ýazylsa-da soňky ýyllarda öldürilendigine degişli pikirler orta çykyp başlady. Bahattin Öztunjaýyň taýýarlan we Aýgaz tarapyndan çap edilen Hatyraýy Uhuweet: Portret fotograflarynyň jazibesi 1846-1950-nji atly kitapda ilkinji gezek ýaýradylan bir suratlarda Abdulaziziň tagtdan indirilen soňra we ölmezinden öň düşürilen soňky suratlary bar. Bu suratda saraý hyzmatçylary laubali şekilde patyşaha tirsek çenäpdirler, patyşa bolsa köne küşil eşikde we daş-töweregine aljyraňly ýagdaýda seredip duran gözleri bilen duran ýagdaýda surata alynypdyr[1].

Ilki Litwa atlylary yza çekildi, nemes güýçleri polýak we çeh goşunlarynyň üstüne abandy. Russnolensk polky hüjüme güýçli gaýtawul berip bildi. Tewton ordeniniň gutarnykly derbi-dagyn edilmegi bilen gutardy, orden ýok edilmese-de, onuň öňki güýji gaçdy. 1411-nji ýyldaky 1-nji Paruk ýaraşyk şertnamasy netijesinde köp pul tölegini tölemeli boldy. 1466-njy ýyldaky Torun şertnamasy Tewton orden Polşanyň wassaly boldy. Gündogarda deňiz kenar ýakalaryny Gdanski bilen birlikde şeýle-de polşa ýerlerini gaýdyp bermeli bolýar. Grýunwald söweşi gündogara german çozuşlarynyň soňuna çykdy.

Türkmenistanyň Garaşsyzlygyny almagy Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Milli Galkynyş syýasatyny yglan etmegi bilen baglanyşykly halkyň geçmişdäki taryhy we edebi ýadygärliklerini kompleksleýin we etaplaýyn öwrenmeklige alymlar düýpli üns berip başlaýarlar.

Döwründe bolup geçen belläp geçerlikli wakalaryň biri Russiýa we Ýewropa döwletleriniň öjükdiren Balkan pitneleridir. 1861-64-nji ýyllar aralygyndaky Garadag pitnesi, ikinji Garadag hereketi bilen basylyp ýatyrylmagyna garamazdan, Garadag problemasy pitne odynyň tutaşmagyna getirdi. 1861-66-njy ýyllar aralygyndaky Eflak-Bogdan wakalary, Birleşen Ruminiýanyň janlanmagyny we garaşsyzlyk ugrundaky göreşleriň tutaşmagyna getirdi. 1862-67-nji ýyllardaky Serbiýadaky bolan wakalar bolsa Türk esgerleriniň Sirbiýadaky galalardan çekilmegi bilen soňlandy. 1866-68-nji ýyllar aralygynda Krit adasyndakylaryň aýaga galmagy, Sadrazam Mehmet Emin Aly paşşanyň taýyn eden Krit Nyzamnamasy bilen çözülmäge dyrjaşylsa-da Kritiň elden gitmegi bilen başlandy. Hidiwlik bilen dolandyrylan Müsüriň özygtyýarlylyk haklarynyň giňeldilmegi we bu ýerleriň 1882-nji ýylda elden gitmegine hem başlangyç boldy. Abdulaziziň hökümdarlygynyň soňky ýyllary 1875-76-njy ýyllardaky Gersek gozgalaňy bilen 1867-nji ýylda başlan we 1876-njy ýylda gowy ýitileşen Bolgar pitneleri bilen dowam edip geçdi. 1876-njy ýylyň 30-njy maýynda Zarba bilen tagtdan agdaryldy.

Ykdysadyýetimiziň binýatlyk pudagy bolan energetika pudagy barada aýdylanda bolsa, bu ugurda iri nebitgaz ýataklaryny gözlemek we işe girizmek, «mawy ýangyjy» dünýä bazarlaryna ibermek wezipesinden ugur alyp, biz gaz geçiriji ulgamlary mundan beýläk-de ösdürmegi, uglewodorod serişdelerini düýpli gaýtadan işlemegi we benzin, polipropilen, suwuklandyrylan gaz, nebit önümleri ýaly dünýäde köp isleg bildirilýän ýokary hilli dürli önümleri öndürmegi göz öňünde tutýarys.
1. «Kutadgu Biligde Alp Ar Tunga». Ýusup Ha:s Hajybyń Garahanly hókúmdary Tabgaç Bugra hana degişli bolan «Kutadgu Bilig» atly eserinde dúnýá hókúmdarlary içinde iń adalatly bolanlaryń Túrk hókúmdarlary içinde iń adalatly bolanlaryń Túrk hókúmdarlary bolandygyny we olaryń içinde meşhur bolan Tájikleriń (Eýranlylaryń) Efrasiýab diýmekligi Alp Ar Tóńńe diýmekligi ańladypdyr[6].

822-nji ýylda Horasanyň hökümdary bolan Tahyr wagtynda “Wapyk we Üzle” diýen köp romantiki dessan pehweli dilinde Horasanyň gepleşik diline goşgy bilen geçiripdir.

Tebigaty goramagyň halkara bileleşigi (fr. Union internationale pour la conservation de la nature, IUCN) — planetanyň bioköpdürlüligi goramagyň problemalaryny düşündirmek bilen meşgullanýan halkara täjirçilik däl gurama. Guramanyň BMG-nyň Baş Assembleýasynda gözegçi statusy bar.

1937-41 ýyllrda Ýaponiýanyň ykdysadyýeti agyr ýagdaýdy. Bu döwürde ykdysadyýetiň pese gaçmagy oba hojalygyňnyň,ýeňil senagatyň pese gaçmagy, orta we öwuuk işewürler synpynyň dargamagy, ykdysadyýetiň esasan harby ugra gönükdirilmegi bilen düşündirilýär.

Dünýäniň ilatynyň baý ýurtlarda ýaşaýan 20%-ti dünýäde öndürilýän kagyzyň 84%-ni peýdalanýar. Adamzat atom energiýasyny giňişleýin peýdalanyp başlady. Emma onuňam özüne ýetik hossarlary bar. Atom reaktorlarynyň ýarylmagy dünýä ummanyny we atmosferany zaýalaýar. 1986-njy ýylda Çernobyl AES-indäki heläkçilik tebigata uly zyýan ýetirdi.

Lipniskaýa 8-nji fewralda dowam edýän XXII gyşky olimpiýa oýunlarynda Rossiýanyň düzümindäki ilkinji çykyşynda (gysga programmada) hem birinji ýeri eýeläp, toparlaýyn ýaryşlarda öz ýygyndysyna 10 oçko getirdi we özüniň üýtgeşik talanty, ussatlygy, ýaşynyň kiçidigine garamazdan müňlerçe (ekranlarda seredip oturanlary hasaba alsaň millionlarça) adamyň öňünde ynamly çykyş etmegi bilen hemmeleriň ünsüni özüne çekdi. Şeýle hem ol gysga programmada öz şahsy rekordyny (72.90) goýdy.

Medisina barada bilimler döräp ugraýar. Uruşlar hirurgiýanyñ ähmiýetini artdyrýar.. Metal işläp bejermekligiñ ösmegi ony gurallar bilen baýlaşdyrypdyr.

Jeýtun obasy inedördül görnüşli bir otagly jaýlardan ybarat bolupdyr. Her jaýda 5-6 adam ýaşapdyr. Jaýlaryň diwarlary kerpije kän meňzemeýän, uzynlygy 60-70 santimetr böleklerden ybarat süýnmek görnüşli laýdan biri-biriniň üstünden örülipdir. Jaýlaryň käbiriniň ýanynda hojalyk üçin goşmaça jaýlar gurlup, käbiriniň daşyna palçykdan haýat aýlanypdyr. Howlynyň içinde däne saklamak üçin çukurlar gazylypdyr. Jeýtunlylaryň ekerançylyk bilen meşgul bolandyklaryna suwaga garylan samanyň arasyndaky arpa, bugdaý däneleri hem-de ulanylan iş gurallary şaýatlyk edýär. Jeýtundan tapylan tapyndylaryň arasynda pyçaklar, oraklar, gyrgyçlar hem-de agaç ýa-da süňk sapyň ujuna berkidilýän dürli görnüşli ýukajyk daş bölekleri agdyklyk edýär. Olardan başga-da däne owradylýan daşlar, sapana salnyp atylýan göjekler, süňkden ýasalan temenler, balykgulaklardan edilen monjuklar, dokmaçylykda ulanylýan ikbaşlar tapylypdyr.
1983 соналъул марталда, гьев вищана ТІадегІанаб Апелляциялъул Судалъул гІахьалчилъун. 1998 соналъул январалда, АхІмет Неждет Сезер вищула Конституциялъулаб Судалъул бетІерав къадилъун.

Ассалам гӀалайкум! Чан гӀемерал нуж ругель анил? РацӀуназ кье жаваб гьаб лъазабиялъ гъокь, лъазе букӀизе. Khiste (бахӀс) 13:52, 9 Январь 2017 (UTC)

Бану Ираилалъ ГӀиса авараглъун къабул гьавичӀо, тӀадежоялъе, гьел гьесда данде рахъана ва гьев чӀвазе хӀукму гьабуна. Ягьудиял ун руго Румалъул кесарихъ, гьез абун буго гьесда, ГӀисае нужер хӀукумат бокьун гьечӀин букӀизе ва гьев Ягьудиялда жиндирго ханлъи гӀуцӀизехъин вугин. Гьезул мацӀалдаги божун, гьес ГӀиса кквезеги ккун, таслиб гьабун, чӀвазе буюрухъ кьун буго. Гьеб гьесул амру тӀубазе цо ягьудиязул къокъа яргъилалгун уна ГӀисахъе. ЦӀар арав тарихчи ва къуръаналъул тафсирчи Ибн Касирица Ибн ГӀаббасил рагӀабаздаса хъвала буго:

Абубакар-хIажиясул вагIзаби руго магIарул мацIалда хъвай-хъвагIай байбихьулеб мехалъ, тIоцебе гьеб мацIалда хъварал динияб адабияталъул тIадегIанаб даражаялъул асарал. ВагIзабаз магIарулазул рухIияб дунялалде, литератураялде, халкъалъул гIакълу-пикру ва культура цебетIезабиялде гьабураб гучаб асар жеги нилъеца лъазабун гьечIо, амма гьеб букIана цIакъго кIудияб.

1774 соналъ гьезул рецIел босизе арав МухIамаднуцал рекIкI гьабун чIван вуго ФатагIали–ханасул чадпралда жанив. ГIумаханасда тIаса гьитIинго ун буго инсул кваркьи. Гьев гьитIииго кIудияв гIун вуго, 15 сон байдал. гьесне гьабун буго хвалчен бухьи – вас гIеялъул байрам. ГIумаханас дагьал чагIиги цадахъ рачун сверун (С.55) буго кинабго улка, щун вую киналго кIудиял ро – сабалъе. Гьев рещтIунев вукIун вуго мажгиталда. Гьес магIарулазул росабалъ абулеб букIун буго: «Дун вуго нужер росдал гьобол. Нужеда лъала дида тIад бугеб налъи, дица рецIел босизе ккола ФатагIалиханасдаса дир инсулги, имгIаласулги, вацгIаласулги, цойги гьезда цадахъ чIварал гIагаразулги. Нужеца кумек кьечIони, дида гьеб босизе кIоларо», – ян. ГIумаханас церехъабазе, гIалимзабазе кьолел рукIун руго сайгъатал. Гьес абулеб букIун буго: «ГIадамасе сайгъат къохьое нах гIадинаб жо буго. Инсан гьелъ тамах гьавулаян».

ГIумахан хун вуго 1801 соналъул апрелалда. Бицен букIуна гьесие загьру кьун бугилан. Гьеб хIалтIи гьабун бугин абула гьобол ХIалаж ГIабдулагьицаги гьесул рагьтIател АхIмадил ГIашибицаги. ГIумахан вукъун вуго ЧӀарахъ росдал мажгиталъул азбаралда.
Закатул фитІри кьола хIажатав, мискинав чиясе. Гьелъул цо чиясдаса кьезе тIадаб къадар буго цо сахІ, гьеб кьолеб ракьалда жиндалъун бетIербахъи гьабулеб тIагIамалдалъун. Масала, Европаялда ругел гIадамаз кьола ролъул яги пурчІинадул цо сахІ, Жанубиябгун-Бакъбаккул Азиялда ругел бусурбабаз кьола - гьула, ГIарабазул пачалихъазда ругеца кьола - чамасдак. СахІ (гІар. صاع) — ккола цIайидул роцен, 4-го огъохъаталда жаниб унеб жоялда жиб ращадаб, цIайиялдалъун борцани 3,300 граммалда бащадаб (хІанафил мазгьабалда рекъон), ялъуни 2,176 грамм (хутIарал сунниязул мазгьабазда рекъон). Закатул фитІри кьезе лъикIаб буго кванидалъун, аварагасул заманаялъ букIараб куцалда. Амма гьелъул къадар гIарцудеги сверизабун, гIарцудалъун закагIат бахизе бегьизабун гьечIо гIицIго Іханафил мазгьабалда гурого. ГIемерисел бусурбабазул кIвар гьечIолъиялда бан, закагIат кьезе кколел гIадамазухъе ккезабичIого хутIула гIидалъул какдаса рахъинегIан, гьединаб хIалалда гьеб закагIатлъун рикIкIунаро, гIадатияб садакъалъун гурони. Закатул фитІри кьезе мустахIикълъула гIадамазул микьго тайпа, Аллагьас Къуръаналда закагІат кьезе рихьизарурал.

Дагъистаналъул ва Чачанистаналъул лъабабилев имам — Имам Шамил — XIX гІасруяллъул тІоцебесеб бащалъиялда, Шималияб Кавказалъул имаматалъул цевехъан. Гьев асир гьавиялдаса хадуб, Шималияб Кавказалъул имамат лъугІана.

Швейца́рия (нем. Schweiz, фр. Suisse, итал. Svizzera, рето. Svizra), расмияб цIар — Швейцариялъул Конфедерация (нем. Schweizerische Eidgenossenschaft, фр. Confédération suisse, итал. Confederazione Svizzera, рето. Confederaziun svizra) - ккола БакътIерхьул Европаялда бугеб пачалихъ. Шималияб рахъалъан гIурхъи цояблъун ккола Алмания, жанубалда Италия, бакътIерхьуда Франсия ва бакъбаккуда Австрия ва Лихтенштейн.

Конституциялда рекъон, Россиялъул Федерация гІуцІун буго 85 икълимаздасан — жумгьуриятал, краял, областал, федералияб кІваралъул шагьарал, автономиял областал, автономиял округал.

XVII–XVIII гIасрабаз Дагъистаналда рахъана, Кавказалда гуребги, тIолалго бакъбаккул бусурбабазул улкабазда машгьурал исламиял гIалимзаби. Гьединаздасан кколаан Гъолодаса Малла-МухIаммад, Къудукьа Мусал МухІамад (Мусалав), Кьохъа Салман, ГІободаса ШагІбан къади, ГІаймакиса Абубакар, Усищиса Давуд, Убраялдаса МухІамад, МачІадаса ХІадис, ГІурадаса Ибрагьим-хІажи ва гьел гурел гIемерал цойгидалги. Гьезул щивас хъварал гIелмиял хIалтIабиги руго, бакIалда, гIадамазда рекъарал, мазгьабалда жанир рахъарал хIукмабиги руго. ХIасил, гьел цого-цо цере арал гIалимзабазул хIалтIабиги цIалун, гьелги малъун чIечIо, гьез жеги тIаде щибаб гIелму гIатIид гьабуна, гъварилъуде раккана.

Don't forget that if one objects, his account will be blocked ; Meta allows only approval, and trespassers will be prosecuted : Meta is and knows. Szkoda, że nie ma nikogo tutaj ; nie ma nic do czego. --Budelberger 03:53, 23 февраля 2009 (UTC) ().

2015 соналъул 23 январалъ, жиндирго вац, хан ГІабдуллагь хун хадуб, Салман вачІана СагІудиязул ГІарабиялъул ханлъун ва КІиябго хІарамалъул хъулухъчилъун.
Чехьалъе гьоркьохъеб буго, тIадагьаб буго, жинца лугби тамах гьарула, тIабигIат тамах гьабула, биин хехаб буго. Гьелъул карщ чакаргун цадахъ кванани унтабазе дару буго, ургьиб бугеб цIа-багIари свине гьабула. Лагьиб, вагьиж абун цIар бугел бухIиял черхалдаса, гьодорлъиялдаса инарула. Гьелъул беччичIеб жо кванани гIакдал рахьгун ва чакаргун цадахъ - черхалъул лугби къуват, гьарула, лъикIаб квенги бижула.

Султанов (Къапланов) Даниялил Камиль (1911-2002) - машгьурав адабиятчи, шагIир, хъвадарухъан ва гьединго таржамачиги. Аслу-кьибил Къапланилан абурал ханзабазул чагIаздасан ккола.

Гьанжесеб СагIудиязул ГIарабиялъул ракь ккола — гІарабазул къабилабазул тарихияб ватІанлъун, байбихьуда хьундабгун-бакъбаккуда жодоца гІумру гьабулел рукІарал, ва н.р. цебе II азарсоналъ жодоца ГІарабистаналъуд киналниги ракьазда кверщел гьабурал.

МагIарухъ (гІур. Аваристан) — Дагъистаналъул магIарул мацIалда кIиабелеб цIар. Аслияб къагIидаялъ цIоралъул ва цогидал ракьазул магIарулазда гьоркьоб тIобитIараб цIар буго гьеб, амма цо-цо Дагъистаналда ругел магIарулазцин хIалтIизабула гьеб жумгьурият тун къватIир рукIадго.

12-абилеб Октябр — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 285-абилеб къо (високоснияб соналъ — 286-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 80 къо.

Европаялда, гьеб гьесул цӀар гьечӀонаниги, гьев лъала гӀицӀго Саладин абун. СалахӀудин — ккола лакъаб — «диналъул ритӀухъли»-абун магӀна кьолеб цӀар. Кин бугонаниги, гьесул унго-унгояб цӀар буго — Юсуф ибн Айюб (Айюбил вас Юсуф).

Тарихалъул хъвай-хъвагIаялда рекъон ГIуриб росу гIуцIцIизе байбихьана ХVI гIасруялдаса нахъе. Росу гIуцIцIизеган росдалаз гIумру гьабун букIун буго росу сверун ругел ракьазда: «Чакуда», «ТIалакуриб», «Гъугъдузулъ», «Микилъ», «ЛъаргIариб», «ЦIантIа», «ХъадаратIа», «Кьвахда», «КьебтIариб», «ГантIутIа» ва гь. ц. кулабазда.

20-абилеб сентябр — грегорианияб календаралда рекъон лъагIалил 263-абилеб къо (високоснияб соналъ — 264-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 102 къо.

5-абилеб Май — григорианияб календаралда рекъон лъагIалил 125-абилеб къо (високоснияб соналъ — 126-абилеб). ЛъагIел сверизе хутIула 240 къо.

ТIадехун рехсаралдаса бихьулеб буго дунялалъул гIелмиябгун литературияб гIумруялъулъ хасаб бакI Дагъистаналъ кколеб букIараблъи. Гьез жидерго бутIа лъуна Кавказалда, Поволжьеялда ва Казаналда. Гьеб гIелмияб хIаракаталъулъ хасаб ва кIудияб бакI кколаан Сугъралъ росдаца. Гьединлъидалин Гъумекиса Жамалудин устарасул вас ГIабдурахIманица хъвараб: «Сугъралъ росу рикIкIуна гIелмуялъул иццлъун, Аллагьасукьаги хIинкъулел, иманги щулиял бахIарзазул, месед гIарацалъул ва маххул устарзабазул росулъун.

Абу́ ХӀафс ГӀумар ибн аль-ХатӀа́б ал-ГӀадавий ал-Къураши (гӀар. أبو حفص عمر بن الخطاب العدوي القرشي‎‎; гьавуна 585 соналъ, Маккаялде — хвана 3 ноябралъул 644 соналъ, Мадинаялда) — КӀиабилев халиф (634—644), цӀар рагӀарав пачалихъалъул хӀалтӀухъан ва МухӀамад аварагасул асхӀаб. Машгьурав вуго ГӀумар ибн ал-ХатӀа́б аль-Фарукъ ва ГӀумар-асхӀаб абурал цӀаразда (гӀар. عمر ابن الخطاب‎‎).