Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Il Ecuador è in pajais en l'America dal sid. Sia chapitala è Quito, la pli gronda citad è Guayaquil. La surfatscha dal stadi munta a 256,370 km². La populaziun dumbra 13,755,680. Ël president a l'é Rafael Correa (dal 2007).

Il Congress da Vienna aveva tuttavia er prendì conclusiuns ch’eran progressivas per las relaziuns dal temp (almain a nivel internaziunal). Sut squitsch da la Gronda Britannia è per exempel vegnida bandegiada la sclavaria (artitgel 118 da las Actas dal Congress). Ultra da quai è vegnida fatga ina cunvegna concernent la libertad da la navigaziun fluviala internaziunala ed installà in comité central per la navigaziun sin il Rain. Ina reglamentaziun lianta areguard il dretg d’ambassada ha plinavant mess ina fin a las dispitas da rang ch’eran fin lura usitadas tranter ils diplomats. La precedenza n’aveva betg pli quel che represchentava apparentamain il stadi il pli bainvis ed impurtant (quai che deva adina puspè chaschun a divergenzas d’opiniuns). Enstagl ha il Congress da Vienna definì la successiun lianta ambassadur – delegà diplomatic – incaricà da fatschentas; entaifer questa successiun è vegnì statuì il princip da l’anzianitad locala che vala fin oz.

Tenor l'Institut naziunal da statistica (ISTAT) cumpiglia il territori communal il lieu principal Caselle Landi, la fracziun Gerrone e las culegnas Bruzzelle, Cascina Oratorio, Isola e Piardello.

Sco reacziun sin quest svilup e sin quest’emancipaziun è l’aristocrazia sa serrada envers las novas furmas e tendenzas socialas. I dat en egl ch’ins na chatta en il 19avel tschientaner strusch pli aristocrats tranter ils scripturs e filosofs, entant che quels avevan dominà questa domena en il 18avel tschientaner.

La decisiun per u cunter ina da questas definiziuns pussaivlas s’effectuescha sin il dumber da las linguas che vegnan intercuridas. Surtut la definiziun antropologic-culturala interrumpa andetgamain il continuum dialectal, per exempel a l’ost da la Pologna u en l’anteriura Jugoslavia. Malgrà quai s’orientescha la gronda part da las publicaziuns eurolinguisticas a la definiziun antropologic-culturala, uschia che quella furma er la basa per las expectoraziuns en quest artitgel.

L’onn 1830 hai dà en divers chantuns moviments ch’han manà a constitiziuns revedidas tenor ils princips dal liberalissem. Ils dus decennis che suondan vegnan numnads en l’istorgia da la Svizra ‹regeneraziun› e duevan manar – suenter la Guerra da la Lia separatista dal 1847 – a la fundaziun dal stadi federal dal 1848.

Radund 60 % dal territori dal stadi èn d’attribuir a la zona muntagnarda. Be 32 % da la surfatscha è situada sut 500 meters. Ils pli auts culms da l’Austria èn pizs da passa 3000 m s.m. che sa chattan en las Alps da l’Ost. Il pli aut culm è cun 3798 meters il Grossglockner en las Hohe Tauern. En tut datti en l’Austria var 1000 pizs da passa 3000 m s.m.

«Da la cultivaziun dal terren è resultada necessariamain sia repartiziun e da la proprietad, suenter che quella è stada renconuschida, las emprimas reglas davart la gistadad. Per dar a mintgin il ses, sto numnadamain mintgin pudair avair insatge.»
Da l’entira surfatscha da l’Austria da radund 83 879 km² furma radund in quart regiuns da planiras e collinas. En pli èn radund 43 % da la surfatscha dal pajais cuverts da guaud.

Las Autostradas svizras, cun l'emprim avertura en 1955, èn ina raid da 1638 km da autostradas a pedagi che se pajan cun ina vignetta collada sin il paravent e da cuoz da in on entschaivent il 1° da schaner ed cumplenir il 31 december. I sistem exist davent 1985. Il cust anual è 40.00 francs svizzers.

La gronda part da l’Austria odierna è vegnida conquistada 15 a.C. tras l’Imperi roman. L’imperatur roman Claudius ha stgaffì enturn 50 s.C. la provinza Regnum Noricum che cumpigliava ina gronda part da l’Austria dad oz. La pli gronda citad romana da questa provinza, Carnuntum, era situada a l’ost da Vindobona che correspunda a la citad da Vienna. Ulteriuras impurtantas citads eran Virunum (al nord da Klagenfurt) e Teurnia (en la vischinanza da Spittal an der Drau).

Si’emprima incumbensa è stada quella d’observar suenter il 1990 las elecziuns en ils stadis da l’anteriur bloc da l’ost. Ultra da quai sustegna il Biro ils stadis en lur lavur d’etablir e mantegnair structuras democraticas.

La gronda part da l’energia electrica – numnadamain radund 60 % – furneschan implants idraulics (ovras idroelectricas ad aua currenta sco er ovras d’accumulaziun). Per curclar il basegn maximal èn en pli en funcziun divers implants da turbinas da gas. Ils davos onns è er s’augmentada en l’Austria la cumpart da las novas energias. Il 2011 vegniva per exempel producida radund 3,3 % da l’energia electrica tras implants eroelectrics. Quels sa chattan per gronda part en las planiras cun bler vent en l’ost dal pajais.

L'Eroport Internaziunal da Berna-Belp (IATA BRN, ICAO LSZB; en tudestg: Flughafen Bern-Belp) è in eroport svizzer en il chantun Berna che sa chatta en la vischnanca da Belp en il Berna 10 km en il sid da Berna. L'eroport giascha sin 510 meters sur mar ed ha ina pista cun il numer 14/32 che ha ina surfatscha da 1730 sin 40 meters.

Era sche la pli gronda part dal Surmeir era oriundamain rumantscha, dominescha ozendi il tudestg. La suandanta tabella da la dumbraziun federala da l’onn 2000 demussa quai. (Sco remartga: La dumbraziun federala ha dumandà suenter la lingua ch’ins discurra ‹il pli bler› respectivamain ch’ins chatta ‹la pli impurtanta›. Quai ha per consequenza che bleras persunas che san rumantsch ma discurran dapli tudestg, sa quintan sco persunas da lingua tudestga.)
En ils emprims decennis dal 20avel tschientaner ha enconuschì l’Austria ina fluriziun sin differents champs da la scienza. Da numnar èn ils fundaturs da la fisica dals quantums Wolfgang Pauli ed Erwin Schrödinger, il matematicher Kurt Gödel, il fundatur da la psicoanalisa Sigmund Freud, ils filosofs dal circul viennais e Ludwig Wittgenstein, il sociolog empiric Paul Felix Lazarsfeld, il bab da la psicologia d’animals Konrad Lorenz, il filosof Karl Popper u er il constructur d’automobils Ferdinand Porsche. La fisicra Lise Meitner ha sviluppà ensemen cun Otto Frisch l’emprima explicaziun teoretica da la fissiun nucleara. Ina part considerabla dals artists e scienziads numnads è emigrada dal temp dal naziunalsocialissem.

Lià al circul cultural èn er ils temas da conversaziun usitads (en l’Europa: l’aura, viagiar, hobis etc.) u il far cumpliments (en l’Europa: per la vestgadira, la cumparsa, il mobigliar u il da mangiar).

Schegie che Maria Madleina ei vegnida educada fetg religius ha ella in grond odi encunter la baselgia catolica dapi ch'ella ha schau sparter da siu emprem um Paolo. Quella era numnadamein encunter ch'els dus laschien sesparter e Maria Madleina ha stuiu ir tochen a Roma per pagar al Papa ina gronda summa daners per che la separaziun funcziuneschi. Perviada tut quels problems vul ella buca pli maridar en baselgia la secunda gada. Aschia numna ella paders adina "Pfaffa" e fa era adina legher da Remi perquei che lez leva inagada vegnir augsegner ed ha schizun empruau da converter la pucconta Maria Madleina e far “in meglier carstgaun” dad ella. En quei connex vegn Maria Madleina era cumparegliada cun la Maria Madleina dalla Bibla.

Gia il 1859 aveva l’Austria pers suenter la Guerra da Solferino la predominanza en l’Italia dal Nord. E suenter la fin da la Guerra tudestga ha ella er stuì surdar il Veneto a l’Italia ch’era s’alliada cun la Prussia.

Statuas da Dante èn avant maun sin la Piazza Dante a Napoli ed a Mantua, sin la Piazza Santa Croce a Firenza, sin la Piazza dei Signori a Verona ed en il Cortile degli Spiriti Magni da la Biblioteca Ambrosiana a Milaun. Ultra da quai exista a Trent il monument da Dante ch’è vegnì tschentà si il 1896 sco reacziun sin l’erecziun dal monument da Walter von der Vogelweide a Bulsaun (1889).

Il lungatg ei fetg sempels e da mintga di. La translatura ha scret en in stil fetg giuvenil. Il raquintader ha in lungatg pli ault che las figuras, lezzas tschontschan ualti giuvenil, tgei ch'ei fatg fetg bien dall'autura. Las construcziuns ein plitost cuortas e semplas. Els discuors sent'ins gia fetg neu dil lungatg tgei sentiments che els han. Per exempel en spital, cu Milo ei fetg vilaus. Lu tschontscha el tut auter che cura ch'el ha tema ni ei trests. Ei dat unicamein discuors direct.

Impurtants picturs u grafichers furman Ferdinand Georg Waldmüller, Gustav Klimt, Koloman Moser, Oskar Kokoschka, Egon Schiele, Alfred Kubin, Raoul Hausmann, Arnulf Rainer, Gottfried Helnwein e Franz West. Tranter ils impurtants sculpturs èn da menziunar Niclas Gerhaert van Leyden, Franz Xaver Messerschmidt, Fritz Wotruba, Alfred Hrdlicka e Bruno Gironcoli.
Per l’istorgia da la poetica e da l’estetica è d’impurtanza la nova chapientscha da la productivitad da l’artist, la quala surtut Novalis e Friedrich Schlegel han sviluppà. Novalis ha transferì l’idea da la productivitad dal spiert da la filosofia da Kant e da Fichte sin il champ da l’estetica e scriva: «Nus savain be insatge che nus essan buns d’exprimer, vul dir da far. Pli finì e multifar che nus essan buns da producir insatge, e meglier che nus savain quai...» En quest senn definescha Novalis er curt e bun il term ‹art›: «Art – l’abilitad da producir insatge a moda decidida e libra (...).» Quai munta la naschientscha d’ina nova estetica dal producir che remplazza quella da l’imitar. «Tenor Novalis èsi ‹be il spiert› che ‹poetisescha› ils objects. L’artist sez, betg la natira producescha quai che vegn resentì sco bel.»

Guglielm Gadola, naschius ils 6 da november 1902 a Mustér. D'affonza passenta el bia temps ella Val Tujetsch, danunder ch’il bi lungatg Tujetschin cun entginas da sias expressiuns deriva. Silsuenter ha el frequentau la scola primara a Mustér. El ha continuau cun siat onns scola claustrala ed ha fatg sia matura 1924 ad Engelberg. A Friburg, pli tard a Turitg, ha el studegiau historia, historia litterara e studis da filosofia. El ei enconschents entras sias ovras humoristicas e burlescas. Entras lur texts e lur luntatg vegn mussau ch'el era envolvaus ferm ella historia Romontscha, usits e tradiziuns. Gadola ei cunfundatur dil calender „Il Glogn" e redactur. Dapi 1945 entochen sia mort eis el redactur dalla gassetta „igl Ischi". El miera ils 12 da fendadur 1961 a Cuera.

Otto Hansmann: Jean-Jacques Rousseau (1712–1778). Retscha Basiswissen Pädagogik. Historische Pädagogik, tom 1, ed. da C. Lost / C. Ritzi. Schneider Verlag Hohengehren GmbH, Baltmannsweiler, 2002.

Ils 11 d’avrigl 2008 èn 12 000 persunas sa participadas a Berna ad ina demonstraziun da simpatia per Eveline Widmer-Schlumpf. Questa manifestaziun per dapli respect envers instituziuns politicas è vegnida lantschada da diversas associaziuns da dunnas, manadas da l’Alliance F.

Sut il num ‹Rime› (‹Rimas›) vegnan subsummadas las poesias liricas da Dante ch’el ha creà ca. a partir dal 1283. I sa tracta da radund 90 poesias davart differentas tematicas (surtut poesias d’amur). Vitiers vegnan anc 30 ulteriuras poesias (rime dubbie) che na sa laschan betg attribuir cun tutta segirezza a Dante. Singulas poesias u gruppas da poesias ha Dante integrà ed explitgà en la ‹Vita nova› ed en il ‹Convivio›; abstrahà da quai na para el sez betg d’avair mess ensemen ina collecziun da sias poesias. Areguard la furma sa tracti tar la gronda part da las poesias da sonets e canzone, ultra da quai da balladas e sestinas.

Las poesias da Gian Pitschen Balastèr èn cumparidas da ses temp en il Fögl d'Engiadina ed il 1905 las ha Johann Ulrich Campell publitgadas en las Annalas da la Societad Retorumantscha, accumpagnadas d'ina curta biografia.
La teoria da la voluntad generala furma in’emprova originala ed effizienta da retrair al domini feudalistic da quel temp sia legitimaziun. Ella dueva influenzar blers auters teoretichers da la politica e filosofs dal 18avel e 19avel tschientaner. Uschia ha per exempel er Kant accentuà – malgrà las cuntradicziuns apparentas – l’unitad dal pensar da Rousseau:

Las duas vischnancas da la Val d’Alvra Dadens, Filisur e Bravuogn, èn sa participads a la refurmaziun entras la grond’influenza da l’Engiadin’Ota. La vischnanca gualsra Mut è medemamain refurmada.

Degersheim ha 3867 (30 da zercladur 2008) abitants, dals quals 643 esters. 42% da la populaziun èn catolics e 32% èn protestants. 1990 aveva Degersheim 4065 abitants, però la populaziun sa diminuiva fin 3791 en 2004. Dapi lura la populaziun creschiva puspè in pau.

Scappaus eis el. Da Savognin, naven dil spital, el sco miedi superiur. Scappaus a Turitg. Leu ha el priu ina combra en in hotel ha mirau en il spieghel ed ha buca enconuschiu pli sesez. Quei po buc esser el en quei spieghel! Quei sto esser ina sgnocca. Pertgei, siu visavi ha entschiet a permalar el entochen ch’el ha sfraccau il spieghel en melli toccs.

L’ovra la pli enconuschenta è segiramain la ‹Divina Commedia›, vi da la quala Dante ha lavurà da ca. 1307 fin il 1320. Il titel oriund, ‹Commedia›, sa referescha a la fin fortunada dal raquint, a la lingua taliana sco er al stil alternant da l’ovra. Suenter la mort da Dante ha ses admiratur Giovanni Boccaccio cumplettà quel a ‹La divina commedia›; il term ‹divin› na sa referescha betg al cuntegn, mabain duai suttastritgar las qualitads artisticas da l’ovra.

Las persunas principalas ein Flurina e sia mumma. Flurina ei ina giuvna da circa 16 onns che teidla bugen musica. Cura che sia mumma tschontscha cun ella emprova ella da capir ella, mo ella vul era che la mumma emprova da capir ella. Ella ei in tec in tgau dir. Ella ei e fetg generusa e sia generusadad vegn recum-pensada. La mumma da Flurina sa all’entschatta buca capir sia feglia ed emprova da scappar. Ella manegia ch’ella hagi disgiu cun l’educaziun. Pér cura ch’ella vesa tgei che Flurina ha mane-giau cun ses plaids sa ella acceptar sia feglia. Ella fa forsa era in tec quitaus per Flurina. La mumma sa semplamein aunc buca capir la nova moda da musica e da sevestgir, e che quel-la sa plascher ad enzatgi. La dunna dall’italia ha grond plascher ch’ella astga star sur notg el letg da Flurina, perquei vul era ella far in plascher alla giuvna.

Da la fin dal 15avel tschientaner fin il 1690 èn ils territoris habsburgais er vegnids smanatschads cuntinuadamain d’attatgas nà da l’Imperi osmanic. Suenter avair rebattì l’onn 1683 il segund assedi da la citad da Vienna, han ils dus imperis definì en la Pasch da Karlowitz ed en la Pasch da Passarowitz ils cunfins che duevan valair fin il 1908.
La Segunda Guerra mundiala ha custà en tut il mund la vita a bundant 62 milliuns umans. En ses decurs han ils naziunalsocialists e lur gidanters mazzà radund in terz da tut ils gidieus europeics (shoah), radund 3,5 milliuns burgais sovietics e polacs betg gidieus, almain 100 000, eventualmain fin a 500 000 Sinti e Roma (Porajmos), radund 200 000 impedids, in dumber nunenconuschent dad ‹asocials› tudestgs e radund 5000 omosexuals.

Tar la dumbraziun dal pievel dal 2002 en la Russia entira dumbrava Paltoga 295 abitants (135 umens, 160 dunnas), dals quals 99 % eran Russ. La vischnanca rurala da Kasakowo, a la quala appartegnan anc nov auters vitg, ha en tut 524 abitants (14 d'october 2010).

Ma en vardad sa dumonda Rousseau co ch’i saja pussaivel entaifer societads collectivas dominadas da la concurrenza d’agir a basa d’instincts morals. En quest connex na sa fatschenta el betg be cun l’art d’educar il singul individi, la pedagogia, mabain er cun la constituziun giavischabla d’in stadi che s’orientescha a la natira perfectibla, vul dir ambigua, da l’uman. En omadus cas vul Rousseau mussar co che la transiziun da l’emprima natira a la segunda pudess sa splegar senza dischavantagiusadads evitablas. Il model dal contract social da Rousseau na cuntegna nagin chapitel davart l’educaziun al burgais che tematisass la relaziun tranter l’agir civil per segirar il bainstar individual, la reflexiun areguard la morala sociala e la politica morala che fiss necessaria per constituir il bainstar general. Ma er l’educaziun dad Émile e sia relaziun cun Sophie fan naufragi, uschia che la colliaziun tranter pedagogia e politica è construida a moda paradoxa. Quai sa reflectescha er en la vasta litteratura secundara davart las ovras ed il pensar da Rousseau.

Suenter che la Gelgia e l’Alvra èn s’unidas, cuntinua il flum sia via vers Seglias en la Tumleastga. En la Chavorgia da Meir sa chatta alura il cunfin tranter il Surmeir e la Tumleastga. Aut sur la chavorgia giascha il plateau da Lai che fa medemamain part dal Surmeir. Lai è bain il lieu surmiran cun ils pli blers abitants, però na furma quest center turistic nagina vischnanca politica per sasezza, mabain appartegna a la vischnanca da Vaz. Per rumantsch da Vaz ha Lai num ‹Planoiras›. Quest num deriva dal temp cura che Lai n’era nagut dapli che in’acla da Vaz. Ma entaifer 100 onns è daventà or da quest’acla ina destinaziun turistica da renum internaziunal.

En questa situaziun politica a l’intern dal pajais è sa furmada la NSDAP. Ella n’era ni la suletta ni l’emprima partida d’extrema dretga che refusava e cumbattiva la republica. Questa tenuta ha ella partì cun in’entira retscha da partidas naziunalconservativas e naziunalisticas, las qualas èn sa constituidas da nov ils onns 1918/1919. D’impurtanza era da quel temp surtut la DNVP (Deutschnationale Volkspartei) che represchentava la tenuta anitdemocratica da vastas parts da la burgaisia conservativa, vul dir da tenuta monarchistica e fidaivla a l’imperatur.
Sur Gualino in pader giuven cun in grond cor ei vegnius si dall'Italia entuorn 1860 el Grischun per retscheiver ina plazza sco plevon en ina pleiv. El era enconuschents lontan entuorn ella regiun. Ils da Medel ha el caschunau ad in bien sedepurtar ed ha gidau nua ch'el mo pudeva e saveva.

Sco emprim è quai stà il roman en furma da brevs ‹Julie ou la nouvelle Héloïse› (1756–1758, cumparì il 1761) che descriva l’amur nunpussaivla tranter l’intellectual burgais Saint-Preux e l’aristocrata Julie d’Étanges. Per part è quest’ovra vegnida inspirada da la passiun da Rousseau per Madame d’Houdetot, la quinada da Madame d’Épinay.

Gia l’onn 1935 ha gì lieu en Svizra in congress da muslims europeans ch’era vegnì intimà d’Egipzians. Il 1946 èn lura missiunars dal moviment refurmistic d’Ahmadiyya vegnids en Svizra ed ha construì il 1963 l’emprima moschea, numnadamain la Moschea da mamut a Turitg. L’onn 1978 è vegnida construida la Moschee Petit–Saconnex a Genevra.

Agl ur ost dalla vischnaunca, sin Bregl da Heida, steva el 7. tschentaner ina baselgia-sala carolingica dil temps medieval tempriv cun ina apsida en fuorma d'in fier-caval. Ei setracta dalla el testament dagl uestg Tello dil onn 765 s.Chr. menziunada baselgia dil Sogn Columban. Igl ei da supponer, che la baselgia da Sogn Columban era ina baselgia privata dalla famiglia retica da Cuera dils victorids, che habitavan ella vischinonza da Bregl e possesevan ina gronda curt signiurila, che ei vegnida descretta el testament detagliadamein. La curt cumpigliava speras ina scauldabla casa ed edifezi d'economia cun in conduct d'aua era vegnas, orts da fretgs e verduras. Ruinas da mir sutteranas, che sebasan alla baselgia da Sogn Columban, indicheschan las dimensiuns dalla curt signiurila. Igl areal ei en posses dil cantun Grischun e stattan sut schurmetg dalla Confederaziun Svizra.

Dante Alighieri (talian [ˈdante aliˈɡi̯ɛːri]; * matg u zercladur 1265 a Firenza; † 14 da settember 1321 a Ravenna) è stà in poet e filosof da lingua taliana. Cun la ‹Divina Commedia› ha el surmuntà il latin che dominava fin là ed ha introducì il talian sco lingua litterara. Dante è in dals pli enconuschents poets dal talian e dal temp medieval europeic insumma.

Tranter il 1855 ed il 1857 era el landamma, dal 1857 enfin il 1859 deputà dal Cussegl grond dal Grischun e derschader da pasch. Il 1859 ha el bandunà il servetsch public ed è sa deditgà exclusivamain a ses studis filologics, en particular dal rumantsch ladin. Pallioppi è mort ils 3 da matg 1873 ed è vegnì sepulì ils 5 da matg sin il santeri da la baselgia San Gian sper Schlarigna.
La Svizra ha stuì sistir definitivamain tuttas pretensiuns areguard la Vuclina, Clavenna e Buorm (las anteriuras terras subditas da las Trais Lias) sco er areguard la citad da Mulhouse en l’Alsazia. Sco recumpensa èn però vegnids attribuids a la Svizra il prinzi-uvestgieu da Basilea, il Fricktal, ils signuradis da Razén e Tarasp sco er intginas vischnancas en il conturn da Genevra. Il Congress da Vienna ha renconuschì ils cunfins interns ed externs da la Svizra e da ses chantuns sco er l’appartegnientscha dal Vallais, dal Principadi da Neuchatel (en possess dals Hohenzollern) e da Genevra sco novs chantuns da la Confederaziun. La Savoia dal Nord è vegnida neutralisada e dueva vegnir occupada en cas da guerra da truppas svizras, è però restada tar il Reginavel da Sardegna. Il giavisch da tscherts politichers svizzers da pudair arrundar il cunfin svizzer vers il Gronducadi da Baden en il conturn da Schaffusa, da pudair acquistar la citad da Constanza e da puspè attribuir al Grischun las anteriuras terras subditas na dueva betg s’accumplir. Da muntada decisiva per l’ulteriur svilup istoric da la Svizra è stada la renconuschientscha da la neutralitad armada sempiterna sco er da l’independenza da tutta influenza da vart da las pussanzas grondas europeicas. Questa renconuschientscha resp. obligaziun da la Svizra a la neutralitad furma fin oz la basa essenziala per la politica da l’exteriur dal pajais.

La vita da Dante è stada segnada da las dispitas politicas da ses temp. El è sez sa participà al cumbat da la defensiun burgaisa dals Guelfs en la Battaglia da Campaldino (1289–1290). En quella han ils Guelfs da Firenza chaschunà ina greva sconfitta als Ghibellins ch’eran vegnids a la pussanza ils onns precedents ad Arezza e Pisa. Sia participaziun per propi als conflicts politics da sia citad nativa è però pir documentada in pèr onns pli tard. Il 1295 s’inscriva Dante en la mastergnanza dals apotechers e medis e stgaffescha uschia ina premissa formala per pudair surpigliar in uffizi politic. Dal prim da november 1295 fin ils 30 d’avrigl 1296 è el commember en il cussegl dal Capitano del Popolo (ina sort cussegl dal ‹burgamester›), dal matg fin il settember 1296 è el commember en il Cussegl dals tschient, il 1297 commember en in ulteriur cussegl che na sa lascha betg eruir precisamain. Il matg 1300 è Dante en missiun diplomatica a San Gimignano e dals 15 da zercladur fin ils 15 d’avust 1300 è el en funcziun sco in da sis commembers dal Priorat, il pli aut gremi da la citad. Dal prim d’avrigl fin ils 30 da settember 1301 è el puspè commember dal Cussegl dals tschient e l’october/november 1301 sa chatta el probablamain a Roma sco commember d’ina delegaziun che maina tractativas cun papa Bonifatius VIII.

Ils proxims onns è la NSDAP daventada adina pli impurtanta. Il motiv central ha furmà la crisa economica mundiala; quella è anc vegnida rinforzada en Germania tras il fatg ch’ils pajaments da reparaziun eran entretschads fitg ferm cun la circulaziun da finanzas.

En la vischnanca datti er ina sala da kino che la vischnanca ha acquistà e restructurà cumplettamain. Ella vegn duvrada per eveniments, cunferenzas e represchentaziuns.
Il Piemont cumpiglia ina surfatscha da bundant 25 000 kilometers quadrat e dumbra radund 4,4 milliuns abitants (situaziun dal 2010). Istoricamain e geograficamain appartegna er la Val d’Aosta, situada en il nordvest, al Piemont. Sco regiun autonoma cun statut spezial furma questa vallada dentant in’atgna unitad administrativa. En il nord cunfinescha il Piemont cun la Svizra (Vallais e Tessin) ed en il vest cun la Frantscha (Rhône-Alpes / Provence-Alpes-Côte d’Azur). Las regiuns talianas cunfinantas èn – sper la Val d’Aosta – la Liguria situada en il sid, l’Emilia-Romagna en il sidost e la Lumbardia che furma il cunfin vers l’ost.

Gian Pitschen Balastèr è naschì l'onn 1833 a Zuoz, nua ch'el ha passentà sia giuventetgna e frequentà la scola. Ses magister Gian Tumesch Gredig l'ha probablamain dà ils emprims impuls poetics. Cun sedesch onns è el partì per l'Italia sco ‹giuven d'buttia›. Cun pitschnas interrupziuns è el stà là fin il 1879, l'emprim a Capri, suenter a Reggio Emilia e Modena, nua ch'el ha surpiglià la direcziun d'in affar. Il 1868 ha el maridà Margerita Bernhard cun la quala el aveva tschintg uffants. Pliras da sias poesias ha el scrit en Italia, tranter auter «O mia chera Engiadina», ina chanzun da grond'encreschadetgna per sia patria.

La fin da l’onn 1797 è Tieck sa scuntrà l’emprima giada cun Schlegel. Ils onns 1799–1800 è el sa trategnì a Jena, nua ch’el ha gì contact cun ils dus frars Schlegel, Novalis, Clemens Brentano, Johann Gottlieb Fichte e Friedrich Wilhelm Joseph Schelling. Per las teorias da Schlegel dueva Tieck furnir ils exempels litterars (e viceversa).

La Partida populara Svizra Grischun (tudestg: Schweizerische Volkspartei Graubünden ; talian: Unione democratica di Centro Grigioni) è ina partida politica grischuna.

Guerras da coaliziun vegnan numnads ils eveniments da guerra dal 1792 fin il 1815 ch’han gì lieu tranter la Frantscha e ses rivals da pussanza europeics. Per ils eveniments a partir da la Segunda Coaliziun (1798/99) vegn savens er duvrà il term ‹Guerras napoleonicas›. Punct da partenza per quests conflicts ha furmà la Revoluziun franzosa dal 1789. Il 1814/1815 èn las Guerras da coaliziun idas a fin cun la sconfitta da Napoleun. Il Congress da Vienna ha instradà la restauraziun che dueva restabilir en l’Europa l’urden politic d’avant la Revoluziun. Cun las Guerras da coaliziun han cumenzà las uschenumnadas ‹guerras dal pievel› ch’èn succedidas a las guerras da cabinet da l’absolutissem. Sco ulteriura caracteristica è da numnar il fatg che truppas franzosas han occupà tschertas regiuns sur pli lung temp (occupaziun napoleonica, popular ‹temp dals Franzos›).
Il 1926 èsi reussì a Hitler a chaschun dal segund di da partida da la NSDAP da sa far valair envers ils frars Gregor ed Otto Strasser; sco commembers da l’ala da la partida sanestra aspiravan quels in socialissem naziunal e la collavuraziun cun l’Uniun sovietica en dumondas da la politica da l’exteriur. Il december 1926 è cumparì il segund tom da ‹Mein Kampf›, en il qual Hitler ha manà definitivamain il moviment naziunalsocialistic en ina direcziun antisovietica: el ha definì il cumbat cunter il bolschevissem giudaic e la conquista da spazi da viver en l’ost sco finamiras centralas. Da qua davent ha Hitler mess sias speranzas surtut sin electurs da la classa mesauna e da la populaziun rurala ch’eran spezialmain malcuntents cun la politica actuala, damai ch’els pativan da grondas grevezzas economicas.

Da l'existenza da la Gazetta ordinaria da Scuol san ins da la suandanta communicaziun ch'il redactur advocat Martin Maloth da Martina ha publitgà en la secziun «Engiadina» en il nr. 4 dal 1843 da la gasetta rumantscha Il Republicano:

Il 1935 ha la lescha dals burgais da l’imperi retratg a tut ils gidieus tudestgs lur dretgs da burgais. Malgrà quai n’èn strusch emigrads silsuenter dumbers che fissan stads marcantamain pli auts. Ils blers eran s’arranschads cun las discriminaziuns e speravan ch’il reschim vegnia bainbaud remplazzà; en il decurs dals proxims onns dueva quai sa mussar sco errur mortala. Il 1938 ha cumenzà la privaziun dals dretgs sistematica dals gidieus tudestgs cun l’arisaziun, l’ordinaziun areguard l’eliminaziun dals gidieus or da la vita economica tudestga e l’ordinaziun davart il diever da la facultad gidieua. Cun agid da mesiras administrativas, sco per exempel in prenum supplementar, in ‹J› en il passaport, cartas d’identitad e glistas d’annunzia èn vegnids registrads tut ils gidieus. Ils pogroms da november dal 1938 han destruì en l’entir pajais la cultura gidieua tudestga. Immediat suenter ils pogroms dals 9 da november 1938 (Reichskristallnacht) è vegnì scumandà als gidieus tut il possess dad armas. Per l’emprima giada èn dieschmillis gidieus vegnids mess a ferm en champs da concentraziun. En il decurs da las proximas emnas èn tschients dad els vegnids torturads, assassinads u sfurzads da sa prender la vita.
Suenter scola fa Maria Madleina in emprendissadi sco cuschiniera ella Bassa, a Wahlbach. Leu vegn ella en speronza igl onn 1926. Il bab digl affon vul denton saver nuot da siu affon e perquei pagan ils geniturs da quel ina summa a Maria Madleina per ch'ella ditgi buc tgi che seigi il bab da siu affon illegitim, Gion. La mumma da Maria Madleina intervegn pér suenter dus onns d'in vischin a Planezzas ch'ella seigi vegnida tatta e va sinaquei immediat ella Bassa nua che Maria Madleina lavura en ina cantina da militar. Silsuenter pren ella a casa il buob e sia feglia Maria Madleina. Lezza va lu a luvrar ferton che siu fegl stat a casa tier sia tatta. Maria Madleina marida in Talian che senumna Paolo Steffani. Cuort suenter vulan els denton puspei schar sparter, perquei che Paolo haveva aunc autras dunnas sper Maria Madleina e schizun affons. Quei reussescha denton mo cun gronds problems, perquei che la baselgia leva buc annullar lur lètg. Suenter marida ella Giovanni, medemamein in Talian. Cun el stat ella ensemen tochen ch'el miera. Maria Madleina ha luvrau fetg dir duront si'entira veta sco lavunza. Cura ch'ella vegn pensiunada vegn ella denton pli e pli malsauna e la finfinala sto ella ceder ed ir ella casa da vegls, nua ch'ella miera lu era.

La ‹Quaestio de situ et forma aquae et terrae› (‹Retschertga davart la posiziun e furma da l’aua sin la terra›) è in referat che Dante ha tegnì ils 20 da schaner 1320 en la chaplutta da sontga Helena a Verona davart ina cuntraversa ch’era naschida pli baud a Mantua. En quest tractat, che sa chapescha sco ovra filosofica orientada a las scienzas natiralas, vegn dilucidada la dumonda daco che la terra, sco pli bass dals quatter elements, na saja betg cuverta dal tuttafatg cun aua.

Il Monte Ceneri divida il Tessin in duas parts, il Sopraceneri en il nord ed il Sottoceneri en il sid, e porscha a medem temp la suletta colliaziun a l'intern da la Svizra tranter ellas, quai che da al pass ina rolla impurtanta per il traffic.
La finamira principala durant la giuventetgna dad Émile – la quala Rousseau numna per mancanza d’in term adattà ‹segunda uffanza› – è la furmaziun dal giudizi moral. Rousseau accentuescha bain adina puspè l’impurtanza da l’atgna activitad dal discipel, il qual duaja s’appropriar tut il nizzaivel tras emprova ed errur; ma l’art d’educar per propi giascha en quai d’influenzar Émile cun al manar a moda betg directiva en tala moda che sia voluntad sa cuvra a la fin cun quella da l’educatur. Questa paradoxia è caracteristica per la pedagogia da Rousseau. La lavur pedagogia ha quasi lieu ‹davos il dies› dal discipel. Ella sa concentrescha sin inscenar situaziuns d’emprender ed accumpagnar ils pass correspundents cun animar e tschentar dumondas sco er cun laschar empruvar ed experimentar l’uffant pazientamain. Rousseau scriva latiers: «Persequitai cun voss discipel la via cuntraria. Al laschai adina crair ch’el saja il maister, ma al sajas en vardad vus sezs. I na dat nagina sutmissiun pli perfetga che quella, a la quala ins conceda l’apparientscha da la libertad. Uschia superesch’ins schizunt sia voluntad.» Paucas paginas pli baud metta Rousseau en scrit sia regla fundamentala pedagogica: «Duai jau ristgar da preschentar qua la pli gronda, pli impurtanta e pli nizzaivla regla da tutta educaziun? Ella sa numna: perder temp e betg gudagnar.» Immediat declera el al lectur surstà la funcziun da questa cuntradicziun apparenta: «L’uman ordinari ma duaja perdunar mias sentenzas paradoxas – ins las dovra sch’ins reflectescha. E tuttina tge ch’ins vul ma reproschar – jau sun pli gugent l’um dals paradox che quel dals pregiudizis.» L’uman ch’è vegnì educà tenor ils princips d’in liber svilup da sasez e ch’è a medem temp in burgais socialisà furma per Rousseau la basa per il legislatur ch’el alleghescha en il contract social.

Suenter dispitas politicas ha il chancelier cristiansocial Engelbert Dollfuss declerà il mars 1933 la dissoluziun dal parlament naziunal. Ina petiziun segnada da varga 1 milliun persunas e drizzada al president dal stadi Miklas n’è betg vegnida da revocar questa decisiun, cumbain che Miklas era conscient ch’il proceder da Dollfuss cuntrafetschia a la constituziun vertenta.

Falera (entochen igl onn 1969 aunc official en tudestg Fellers, ni pli baul era Falaria e Valers) ei ina vischnaunca politica svizra en la regiun Surselva dal cantun Grischun.

Ultra da quai datti in santeri cun duas baselgias ortodoxas: la baselgia da l'Epifania (Церковь Богоявления Господня) en lain, ch'è vegnida eregida il 1733, e la baselgia da l'icona da Nossadunna dal segn (Церковь Иконы Божьей Матери Знамение da crap or da l'onn 1810. Damai ch'ella n'è betg vegnida restaurada, è la baselgia da l'Epifania dada ensemen il 2009.

Uss furmava la Gronda Britannia, cun si’armada sin la Peninsla Iberica, il davos inimi da Napoleun sin il continent europeic. Las vias maritimas vegnivan dominadas da la flotta britannica, entant che la Frantscha empruvava da realisar la bloccada economica cunter l’Engalterra tras controllar tut ils ports da la terra franca europeica.
Sut las regenzas da coaliziun dal 1918 al 1920 èn vegnidas stgaffidas impurtantas leschas socialas. Suenter il 1920 han dentant ils cristiansocials furmà la regenza ensemen cun l’ala dretga. Ils socialdemocrats furmavan la partida maioritara a Vienna, sin plaun naziunal percunter èn els vegnids stuschads pli e pli en l’opposiziun.

L’onn 976 ha l’imperatur Otto II surdà la Marcha Orientalis ad in duca da la famiglia dals Babenberger. En in document dal 996 vegn il territori numnà l’emprima giada Ostarrichi. En autras funtaunas vegn discurrì da Ostland (latin Austria) u Osterland. Ils 8 da settember 1156 ha l’imperatur Fadri I (Barbarossa) declerà l’Austria sco agen ducadi, independent da la Baviera. Cun questa data cumenza pia l’istorgia da l’Austria sco territori independent entaifer il Sontg Imperi roman.

Ils ospitants, l’imperatur Franz I da l’Austria e ses minister da l’exteriur Metternich, èn sa stentads da porscher a las persunalitads en auta posiziun in segiurn uschè empernaivel sco pussaivel. Pervi dals numerus divertiments socials, bals ed autras occurrenzas da festa ha Charles Joseph von Ligne creà il term dal ‹Congress che sauta›. D’ina vart han divers diplomats bain crititgà che las negoziaziuns n’avanzian betg propi, ma da l’autra vart èn tuts stads impressiunads dal rom festiv e da la pumpa da l’entira occurrenza. Il secretari general dal Congress, Friedrich von Gentz, ha scrit en ina brev dals 27 da settember 1814: «La citad da Vienna porscha da preschent in aspect surprendent; tut la prominenza da l’Europa è represchentada qua a moda extraordinaria.» El enumerescha tut ils imperaturs, retgs, prinzis, ducas ed ulteriurs mandataris e cuntinuescha: «Tut quai creescha in moviment ed ina varietad da maletgs ed interess che be l’epoca extraordinaria, en la quala nus vivain, po porscher insatge sumegliant.» Ma a medem temp constatescha el: «Las fatschentas politicas che furman la culissa da quest maletg n’èn percunter betg propi anc s’avanzadas.» Sch’ins po vairamain reproschar a las delegaziuns d’avair negligì lur incumbensa sco tala – numnadamain da stgaffir in rom per in urden da pasch europeic – è grev da dir. In dals participants, marschal Blücher, en mintga cas caracterisescha il tun da las tractativas sezzas sco suonda: «Il Congress sumeglia ina fiera en ina citadina, sin la quala mintgin chatscha ses muvel per al vender e barattar.»

Il Surmeir ha ina populaziun da 8573 abitantas ed abitants (december 2008). La pli gronda vischnanca furma Vaz cun 2599 abitants (incl. las fracziuns Lai e Valbella). La vischnanca la pli pitschna è Mulegns cun be 26 abitants.

L’ovra da Dante sa serva a moda suverana da la teologia, da la filosofia e da las ulteriuras scienzas (artes liberales) da ses temp. El sa referescha cun inschign a models cuntegnids en la poesia taliana, provenzala, franzosa e latina. A Dante reusseschi da cumbinar savida e furmaziun litterara cun in aut grad d’originalitad tant en l’appropriaziun intellectuala sco er en l’expressiun linguistica e poetica.
Suenter ina pausa da 11 onns ha gì lieu il december 2010 in inscunter dals schefs da stadi ad Astana (Kasachstan). Tranter stadis commembers dal vest e da l’ost èn sa mussadas divergenzas areguard l’orientaziun futura da l’OSCE e dumondas strategicas e da cuntegn. Il plan d’acziun ch’era previs n’ha betg pudì entrar en vigur.

En consequenza dal princip da «l’unitad da partida e stadi» èn ordinaziuns da la NSDAP savens sa cruschadas cun il dretg administrativ; quai ha manà a la marginalisaziun da quest ultim. Da nov dueva l’administraziun en emprima lingia servir ad accumplir las finamiras collectivas statalas. Uschia èn vegnids sminuids ils dretgs da defensiun dal singul burgais cunter ils acts statals ed er la giurisdicziun administrativa ha pers cumpetenzas.

La lirica tempriva da Dante sa basa sin las poesias da trubadurs occitanas sco er sin ils imitaders talians da quellas en la Scuola Siciliana; tranter ses contemporans sa senta Dante surtut obligà a Guittone d’Arezzo. Ensemen cun collegas pli giuvens sco Guido Cavalcanti, Dino Frescobaldi e Cino da Pistoia ha Dante sviluppà in stil che vegn numnà – tenor il term creà dad el sez – dolce stil novo. Caracteristic per quel è il fatg che la tematica da l’amur – en il senn da la pussanza divina dad Amor e da la dama che maina l’amant vers il divin – vegn surelevada filosoficamain. Cun meds linguistics e retorics vegn la tematica enzugliada en engiavins e preschentada ad ina pitschna elita da persunas da medema savida. Da quest ideal da la mina curtaisa divergeschan las tenzone cun Forese Donati (Rime 73–78) da caracter obscen sco er las uschenumnadas rime petrose (Rime 100–103) che dechantan ina brama nunexaudida e ch’escaleschan en la fantasia d’ina satisfacziun sexuala violenta.

Responsabels per l’Emprima Guerra mundiala èn surtut stadas las regenzas da Berlin e da Vienna e lur stabs generals. La sconfitta da la Germania è en emprima lingia stada la consequenza da finamiras da guerra exageradas e d’ina strategia da guerra sbagliada tras la terza generalitad superiura sut Erich Ludendorff e Paul von Hindenburg. Lur ambiziun da vulair cuntanscher ina «pasch victoriusa» e conquistas a gronda dimensiun sco er la refusa d’activitads en favur da la pasch a l’intern e d’offertas da negoziaziun nà da l’exteriur han la finala manà a la sconfitta militara cumpletta e provocà a l’intern la revoluziun sociala.
A chaschun da las novas elecziuns dal november 1932 ha la NSDAP pers in pau vuschs. La gronda part dals observaturs ha interpretà quai sco entschatta da la fin dals naziunalsocialists. Danovamain n’hai dà nagina maioritad che fiss stada abla da furmar ina regenza. Papen, ch’aveva lantschà en il fratemp programs da conjunctura, è sa retratg suenter ch’el ha stuì renconuscher ch’igl al manchia il sustegn da l’armada per segirar ina regenza dictatorica. Pervi d’in sbagl da procedura da vart da Papen eri ultra da quai reussì al parlament d’exprimer sia disfidanza envers el; quest votum è bain stà senza effect legal, ma è vegnì percepì vastamain en la populaziun. Hindenburg da sia vart ha refusà da schliar il Reichstag senza fixar novas elecziuns; d’eliminar il parlament sa basond sin l’argument dal stadi d’urgenza statal avess muntà ina violaziun evidenta da la constituziun. Ed en rom d’ina simulaziun militara aveva Hindenburg stuì constatar ch’i mancava il sustegn dal minister da defensiun general Kurt von Schleicher che fiss stà necessari en cas d’ina sullevaziun pussaivla.

Il viadi dil pur meina da Patschadauns, manegiau ei in vitget ella Val Medel, sur Stagias, vi encunter Mustér, dalla Val Sumvitg giuadora entochen si S.Benedetg. Il temps ei buca menziunaus. Sogn Benedetg ei in liug da pelegrins sur Sumvitg.

Il Chalender Ladin (CL) es ün almanac rumauntsch ladin, publicho davent da l'an 1911 per incumbenza da l'Uniun dals Grischs scu organ da publicaziun ufficiel da la quela i'ls idioms vallader e puter. El es gnieu fundo dal filolog e perscruteder linguistic Peider Lansel e'l ravarenda Otto Gaudenz.

Otto Hansmann: Vom Menschen. Über Erziehung. Zum Bürger. Vorlesungen zu Rousseaus Anthropologie, Pädagogik und Staatsphilosophie. Verlag Königshausen & Neumann, Würzburg, 2012.

Zaccaria Pallioppi (* 2 da matg 1820 a Schlarigna; † 3 da matg 1873 en il medem lieu) è stà in giurist e perscrutader dal rumantsch dal Grischun. Pallioppi ha era scrit e traductà poesias ed aforissems.

Il Congress da Vienna ha elavurà ses resultats en cumissiuns, quai ch’ha furmà ina novaziun areguard la moda da contractar. Tranter auter hai dà ina giunta per ils Tudestgs, ina per dumondas europeicas, ina per dumondas da territori, ina per la navigaziun ed ina per il commerzi da sclavs. Ina radunanza plenara formala n’ha mai gì lieu. L’Acta dal Congress (Acte final) è be munida cun las suttascripziuns da las otg pussanzas principalas Austria, Spagna, Frantscha, Gronda Britannia, Portugal, Prussia, Russia e Svezia (en questa roda che correspunda a la successiun alfabetica franzosa). L’Acta federala tudestga, da la quala las determinaziuns generalas èn vegnidas integradas en l’Acta dal Congress, è vegnida suttascritta separadamain dals plenipotenziaris dals stadis tudestgs.

Embrugls politics, confessiunals e militars en il Grischun en ils onns ca. 1607/18-1639 resortids dals conflicts tranter la Frantscha e la Chasa da Habsburg (Austria e Spagna) per la supremazia en Europa e per la controlla dals pass alpins.
Aguascalientes è in dals 31 stadis federativs che furman las 32 entitads federativas dal Mexico. Il num signifitga auas chaudas en spagnol e sa referescha a las funtaunas chaudas ch'existan en abundanza en il stadi. Da quel num deriva era la denominaziun curiusa hidrocálido per ils abitants. La chapitala dal stadi ha era num Aguascalientes.

Il Surmeir è l’unica regiun grischuna nua che tuttas trais linguas chantunalas vegnan duvradas uffizialmain, numnadamain il tudestg, il rumantsch ed il talian.

Las linguas da cuminanzas che vivan en in sulet stadi e che na furman là betg la maioritad (p.ex. il sorb en Germania u il valisic en il Reginavel Unì).

Casti-Vargistagn (tudestg Casti-Wergenstein) è ina vischnanca politica svizra en il chantun Grischun. Ella è situada en il circul Schons dal district dal Rain Posteriur.

Igl spazi da veiver digl panda grond, ainten chel tgi veivan angal ple 2500–3000 animals, è angal 5900 kilometers quadrats grond. Igl teritori digl panda sa metta ansemen dallas provinzas Sichuan, Gansu e Shanxi. Lis preferias digl panda grond èn muntognas cun bleras plantas sen ottezas da 2700–4000 m s.m, d'anviern ottezas da 800 m s.m.

Il num Surmeir deriva d’in spelm situà ordador la vischnanca da Vaz. Quest’imposanta paraid-crap sa chatta en la chavorgia dal Schyn (tranter Tusaun e Casti) da vart dretga da l’Alvra. Quest spelm vegn numnà da vegl ennà ‹Igl Meir› u sco quels da Vaz dian ‹Igl Moir›. El furma in cunfin geografic tranter la Val d’Alvra e la Tumleastga. Perquai han noss antenats rumantschs definì il Grischun Central sco la ‹regiun sur igl Meir› – pia Surmeir. La chavorgia dal Schyn vegn era numnada per rumantsch ‹la chavorgia da Meir› (en surmiran: ‹la tgavorgia da Meir›).

En il decurs dal temp medieval tardiv èn sa furmadas pliras lias cun la finamira da sa dustar cunter influenzas externas: l’onn 1367 è vegnida fundada la Lia da la Chadé en il center e sidost, l’onn 1395 la Lia sura u Lia Grischa en il nordvest e l’onn 1436 la Lia da las Diesch dretgiras en il nordost dal Grischun odiern. Questas trais lias èn s’unidas l’onn 1524 a la Republica da las Trais Lias. Las Trais Lias furmavan in stadi federativ, en il qual la pussanza e suveranitad politica e giudiziala era situada tar ils cumins.
Schleicher na pudeva betg savair che el, il maister da las intrigas, era uss sez daventà l’unfrenda d’ina intriga: gia ils 4 da schaner 1933 era ses anteriur protegì Franz von Papen sa scuntrà cun Hitler en la chasa privata dal banchier da Cologna Kurt von Schröder per far negoziaziuns secretas. A quest discurs èn suandads ulteriurs, als ultims dals quals er il secretari da stadi dal president da l’imperi Otto Meissner è stà preschent sco er il figl dal president da l’imperi Oskar von Hindenburg ch’eran omadus cussegliaders influents dal vegl Paul von Hindenburg. Ins è sa cunvegnì sin ina regenza da coaliziun tranter la DNVP e la NSDAP; a quella duevan appartegnair sper Hitler be dus ulteriurs naziunalsocialists, numnadamain Wilhelm Frick sco minister da l’exteriur e Hermann Göring sco minister senza portafegl e – sco cumissari guvernativ – minister da l’intern prussian. Von Papen sez era previs sco vicechancelier e cumissari imperial per la Prussia.

Il Surmeir s’extenda da Mut en il vest fin Bravuogn en l’ost e da Valbella (vischnanca da Vaz) en il nord fin Beiva en il sid. Il territori ha ina surfatscha da 723 km². Quai è radund in dieschavel da la surfatscha dal chantun Grischun. La regiun vegn percurrida dals trais flums principals Alvra, Gelgia e Landwasser. La pli aut’elevaziun en il Surmeir è il Piz Kesch sin il territori da Bravuogn cun in’autezza da 3418 m s.m. Ulteriuras elevaziuns èn il Piz Calderas sin 3397 m s.m. (Sur e Bever), il Piz Platta sin 3392 m s.m. (Mulegns), il Piz d’Err sin 3378 m s.m. (Tinizong-Rona e Bever) ed il Piz Ela sin 3338 m s.m. (Bravuogn e Tinizong-Rona). Il punct il pli bass sa chatta sin radund 745 m s.m. en il fund da la chavorgia da Meir sin il territori da Vaz.

L’onn 1980 è Vienna daventà la terza sedia uffiziala da las Naziuns unidas (suenter New York e Genevra). Dal 1972 al 1981 è plinavant stà en uffizi l’anteriur minister da l’exteriur Kurt Waldheim sco secretari general da las Naziuns unidas. Gia pli baud eran ulteriuras organisaziuns internaziunalas sa domiciliadas a Vienna sco per exempel l’Organisaziun internaziunala d’energia atomara (IAEO), l’Organisaziun per la segirezza e la cooperaziun en l’Europa (OSCE) u l’Organisaziun dals pajais exportaders da petroli (OPEC).

L’Austria ha ina scena da teater ordvart ritga e viva che vegn er promovida vastamain tras il maun public. La Wiener Staatsoper furma in dals teaters da musica ils pli enconuschents dal mund ed il Burgtheater vala sco ina da las tribunas las pli impurtantas da l’entir territori tudestg. Ma er il teater popular, il cabaret, l’art da tribuna pitschna e la cultura alternativa flureschan.

In’emprima cesura han alura furmà las revoluziuns dal 1830 ch’han dà nov schlantsch als moviments liberals en praticamain tut ils stadis da l’Europa. Quels duevan chattar in’ulteriura culminaziun en ils onns da revoluziun 1848/49.

Volker Ladenthin: Sprachkritische Pädagogik. Beispiele in systematischer Absicht. Tom 1: Rousseau – mit Ausblick auf Thomasius, Sailer und Humboldt. Weinheim 1996.