Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ائوده راحاتلیق نسنه¬لری لازیم¬دیر. بۇ نسنه¬لر یورقان – دؤشک¬دن توتوب، بالیش – متکا، قالی، پرده، حوله، آینا، چراق، ائو بزه¬ک¬لری و باشقا نسنه¬لردن عبارتدیر. بالیش اوستو، پرده¬لر گؤزل نقش و نگارلارلا دولو اوْلموش، یئره سالینان پالاز و قالیلار ان اسکی زامانلاردان ساکالی لارین هنرلرینی دونیایا تانیتدیرمیشدیر. پازیریک قالی¬سی دونیانین ان شهرتلی قالیسی اولاراق، ساکالی لارا باغلی دیر. اوندا ایشه گئده¬ن بویالار، شکیللر و ایشه آپاریلان یون و پانبوق، هابئله ایپک دونیا شهرتینه مالیک¬دیر. قالیلاری نقش¬لری بوگون ده هامینی حیران قویمادادیر. الیمیزه چاتان حوله¬لر، پرده¬لر و بزه¬کلی پارچالار ساکالی¬لارین توخوجولوقدا هنرمند اوْلدوقلارینی بیلدیریر. پرده¬لرین دوزولمه¬سی و اوستلرینده اوْلان شکیللر هر گؤره-نین گؤزونو بوگون ده قاماشدیریر. بونلار هامیسی ساکالارین آغیر بیر مدنیت صاحیبی اوْلدوقلارینی گؤسته¬ریر.

بونونلا بئله، ساکالار یونان کولتورونه ماراق بسله ییرلر. یونانلی لار کیمی گؤزل شهرلر دوزلدیب و اونلارا تای یاشاییشی سئویرلر. البتده هرودوت ساکالارین یاغی بیر گروهونا دا اشاره ائدیر و اونلاری اصیل قبیله¬دن آیریلیب بالخاش Balkhash گؤلونون باتی قوزئیینه کؤچوب و اؤزلرینی ساکای Sacae آدلاماقلارینی دا اونوتمور. بالکاندا بیر چوخلو یئرلر اؤزلری مسکونلاشماق اوچون یارادیرلار و بوگونه دک مجارستان، پروس، رومانیا و باشقا اورپا اؤلکه لرینده ساکمالارین یوردلاری تانینماقدادیر. 346 ایل میلاددان اؤنجه سارماتلار دون چاییندان کئچمیشدیلر و امن بیر یئر دالیجا گزیردیلر. بۇ زامان آیرتس Aertes ساکالارین شاهی دانوبدان کئچدی و کیچیک سکائیه دئییلن یئری اله آلدی. 339 ایلینه قده¬ر بالچیک Balchic توْرپاقلارینا چاتیب و ایکینجی فیلیپ – مقدونیه شاعی نین غضبینه سبب اوْلدو. فیلیپ ساکالاردان قورخویا دوشوب و دانوب ساحیلینده ساکالارلا ساواشا گلدی. بۇ ساواشدا آیرتس اؤلدو. ساکالار باریشا اوز گتیردیلر. آما اونا وفالی قالمادیلار. اوچ ایل سوْنرا اسکندر ساکالارا حمله گتیردی. اسکندرین سرداری بۇ ساواشدا اؤلدورولسه ده، اسکندر سیناغا باش اگمه دی و ساکالار دا دال قاییتمادیلار. بلکه بالکانا گئدیب خراج و باج وئرمکله راضیلاشدیلار.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 392 نفر اهالیسی و 69 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 204 نفری کیشی و 188 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 235 نفری ساوادلی و 110 نفری ساوادسیزدیرلار.

لاوجوی، جورجیا (اینگیلیسجه: Lovejoy, Georgia‎) آمریکانین جورجیا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۶٫۷۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۴۲۲ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۹۵۵٫۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر. لاوجوی دنیز سئوییه‌سیندن ۲۹۰ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

لبنان جانکشن، کنتاکی (اینگیلیسجه: Lebanon Junction, Kentucky‎) آمریکانین کنتاکی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۴٫۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۸۱۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۲۴٫۱ اینسان کیلومتر موربّع دیر. لبنان جانکشن دنیز سئوییه‌سیندن ۱۴۰ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر. کنتاکی ایالتی، آت یاریشی، داش کؤمور و اوتومومبیل تولیدی کیمی (تویوتا کمری،شورلت و فورد) تانینیر. غنی توْرپاغا گؤره چوْخلو یئرلری چمن‌لی‌دیر. ایقتیصادیسی اکینچی‌لییه وابسته‌دیر. ائو آتی، اینک، تۆتون، سۆت، دوموز و سویا تیجارت‌ده بؤیوک نقش اوْیناییر. داش کؤمور، دمیر و نفت چیخاریلیر.
ایراندا باشقا قازینتیلار اوْلموش، او جمله دن قیز قاپان تپه سی، توپراق قالا و زیوه تپه سی. گیرشمن یئنه اینانیر کی بونلاردان تاپیلان نسنه لر ده ساکالارین هنرینه باغلی دیر. اما نه یازیق کی بونلاردان تاپیلان خزینه لر ایراندا دئییل، بریتانیا، روسیه و آمریکا موزه لرینده ساخلانیلیر. عالیم لر قبیر داشلاری اوستونده چکیلن حیوانلاری شکسلسنی و یا حیوانلار مجسمه لرینی ده ساکالاردان قالما بیر دب بیلیرلر.

اووکدیل، لوئیزیانا (اینگیلیسجه: Oakdale, Louisiana‎) آمریکانین لوئیزیانا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۳٫۶۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۷۷۸۰ نفر دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

آندریاس ماندل (اینگیلیسجه: Andreas Mandelis‎) یونانلی بیلیم اینسانی. ۲۲ ژوئن ۱۹۵۲ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. آندریاس ماندل ییل بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

ساکالار هخامنیشلر ایرانا گلمه‌میشدن قاباق بۇ یوردلاردا یاشاییبلار. ساکالار بوتون تاریخ آراشدیرانلارین نظریله اوْرتا آسیادان، اورال دنیزی‌نین کناریندان اوروپانین دون و دانوب ساحیللرینه قده‌ر یئریمیشلر. ساکالار بیر اوزون مدت ده آذربایجاندا قالمیش و مدنیت قورموشلار. اونلار حتا سیبری‌ده یاشایان کیمری لری اورادان قووب، اؤزولری اوتورموشلار. مارتونوشا و ماگونوهدان اله گلن اشیالار گؤسته‌ریر کی ساکالار اوکراین‌ین قوزئیینی ده الده ائدیب و میلاددان ۴۵۰ الی ۵۵۰ ایل اؤنجه بورالاردا یاشاییرمیشلار. تالگران، روس عالیمی ساکالارین مدنیتلری‌نین یوکسه‌لیش زامانینی ۲۵۰ ایللری میلاددان اؤنجه‌یه باغلیر. بۇ زامانلار وولگا چایی‌نین اطرافیندا بؤیوک بیر مدنیت صاحبی اوْلموشلاردیر. سوْنرالار اؤز یئرلرینی خزرلره وئریرلر و بۇ یوردلار خزر امپراتورونون یوردو اولور.

و. توماشک‌ده ۱۸۸۸ ایلینده وین شهرینده اثرینی یازیر. ج. فرسل ده اؤز اثرینی ۱۸۸۶ دا مونیخ شهرینده نشر ائتدیریر. یئنه ل. ویلسر ایلینده پترزبورگ شهرینده اثرینی سایا بیله‌ریک. بونلارین چوخو اسکیت یا ساکالارلا ایران ایلگی‌لری اوزه رینده تحقیق آپارمیشلار.

سایین قالا افشار شهری باتی آذربایجانین گونئی شهرلریندن بیری دیر. بۇ شهر اوستانین گونئی دوغوسوندا یئرلشیب قوزئی دن میاندوآب (قوشاچای) بولگه سی باتی آذربایجان اوستانینده گونئی دن سقز بولگه سی کوردوستان اوستان دن دوغو دان تکاب (تیکان تپه) باتی آذربایجان دا و باتی دان بوکان (بی کند) بولگه سی باتی آذربایجان اوستانین آراسیندا یئرلشیب و قونشو دور. بوُ شهرین اکثریتی تورک دورلر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار. سایین‌قالانین اصلی اهالی‌سی افشارلاردیر. سایین قالا ایله تکاب (تیکان‌تپه)، افشار محالی آدلانیر.

5 یاشیندا آناسی و 9 یاشیندا آتاسی دونیادن گئتدی و اونون قارداشی علامه الهی اونی دینی مکتبه یوللادی .علامه طباطبائی تبریزین طالبیه مدرسه سینده درس اوخودی و سوندا قارداشینان نجفه گئدیب و اوردا درسین باشا وئردی و فسلفه وعرفاندا مرحوم ایت الله سیدعلی قاضی طباطبائی فلسفه ده اونون دیرلی اوستادی اولدی و ایت الله بادکوبه ای علامه نین درسین تکیمل ائتدی.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paul William Brosman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 416 نفر اهالیسی و 74 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 229 نفری کیشی و 187 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 264 نفری ساوادلی و 104 نفری ساوادسیزدیرلار.

۲۰آلفا-دی‌هیدروپروژسترون (اینگیلیسجه: 20-Dihydroprogesterone‎) بیر اورقانیک بیلشیک.۲۰آلفا-دی‌هیدروپروژسترون هیدروژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
مونیکا 1987-جی ایلده مودئل کیمی کاريئراسی‌نین ان يوکسک زیروه‌سینه چاتیب. او، میلانداکی ان نفوذلو مودئل آگئنتلیگی اوْلان "ائلیت"ه دعوت ائدیلیب. تصادف نتیجه‌سینده همین دؤورده مودا ائوینین مئنئجئرلری فیرمانین سیموولو اولاجاق مودئل آختاریرلارمیش. مونیکانین بختی بورادا دا گتیریب. محض اونو "دولجئ آند گاببانا"نین رسمی سیماسی سئچیبلر. مشهور مودئليئرلرله ایش تئزلیکله اؤز بحره‌سینی وئریب – مونیکا بئلوچچی تئز-تئز مودا ژورناللاری‌نین اوز قابیغیندا پئيدا اولماغا باشلايیب.

مونرو (آرژانتین) ((ایسپانجا:Munro, Buenos Aires ‎)) آرژانتین اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و 26 متر دنیز سئویه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 35,844 نفر دیر.

دیجیتال رادیو و tvدن بهره‌لنمک، سایین قالا بؤلگه‌سینین خالقی‌نین قدیم ایستک‌لریندن دیر. ائله کی بوُ فرهنگی ایش سونو باتی آذربایجان اوستانینین صیدا سیما مرکزی طریقی ایله یولا سالیندی. ایندیلیکده سایین‌قالا اهالی‌سی ۲۰ tv کانالی و ۱۵ رادیو کانالی‌نی ان گؤزل کئیفیت ایله توُتا بیلیرلر.

قوش قیرخ بوغومو (اینگیلیسجه: Polygonum aviculare‎، (فارسجا:علف هفت‌بند (گیاه)‎)، (تورکجه:Quş qırxbuğumu‎)، (عربجه:عصا الراعي‎)، (فرانسه‌جه:Vogelknöterich‎)، (آلمانجا:Vogelknöterich‎)) بیر نؤع بیتکی.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Peroxynitrous acid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

سایین‌قالانین ورزیشی یئرلری بوُنلار دیر: شهید بهشتی مجموعه‌سی، کشاورز، محمودآباد (خانیملار)، هاچاسو (تمرینی تورپاق مئیدان، هاچاسو کندی)، هولاسو (تمرینی تورپاق مئیدان، هولاسو کندی)، سوربن کشاورز کندی (ایدمان سالونو)، صفاخانا کندی (ایدمان سالونو)، هولاسو کندی (ایدمان سالونو)، شهید شهرتی۲، شهید شهرتی۱، جهاد کشاورزی ایدمان سالونو.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pierre Louis Maupertuis»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John R. Klauder»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

ساکالار بوزقیر تورکلریندن سوْنرا بیرینجی تورک امپریاسی دیر. بوزقیر تورکلری کونفدراسیون شکلینده یاراتمیشدیلار و اؤلکه لری آشسانین دوغوسوندان اوروپانین اورتالارینا قده ر اوزانیردی.

پارتاتوآ بۇ شاه آذربایجان توپراقلاریندا حکومت ائتمیش و مادوئس ایله آرخاداشلیق ائتمیشدیر. اونون حکومت ایللری 630 ایل میلاددان اؤنجه باشلاییب و اوزون مدت حکومت سورموشدور. بۇ شاه آشورلارلا دا ساواشمیش و ماننالارلا بیرلشمیشدیر.

ساکو، ناقانو (اینگیلیسجه: Saku, Nagano‎ ; (ژاپونجا:佐久市‎)) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و ناقانو اوستانینده یئرلشیب. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 99,056 نفر دیر.

۱۳۳۱-جی ایل‌لرده «حسیعنلی رزم آرا» نین یازدیغینا گؤره، سایین‌قالانین ۳۱۷۰ نفرنۆفوس و اولاراق دیللری بوتونلوکده تورکجه و مذهبلری شیعه موسلمانی دیر. سایین‌قالا اهالی‌سی‌نین اصلی دیللری تورکجه دیر. ایندیلیکده ده چوخلو خالقی تورکجه دانیشیرلار.
سائولیوس قارداشی آناخارسیس ایله 589 ایل میلاددان قاباق حکومت ائمیش و اونون زمانیندا ساکالار یاخشی گوجلنمیشلر. آناخارسیس ساکالارین ایلک فیلسوفو دا آدلانیر. او، 589 ایلینده بیر ائلچی کیمی یونانا گئتدی و آتن شهرینه وارد اوْلدو و اورادا فیلسوفلار درنه یینه داخیل اوْلوب، یونان فیلسوفلاریلا مباحثه لره گیریشدی و آز بیر زاماندا سیاستدن اوزاقلاشیب فلسفه یه اوز گتیردی. بیر آز زماندا یونانلی لار دا اونا محبت بسله ییب و سئویرلر.، حتا اونا ساکا فصاحتی کیمی ده لقب وئریرلر. اونون یاشاییشی گؤسته ریر کی ساکالار هنره بسله دیکلری ذوقو دوشونجه یه ده وارلاریمیش. آنارخاسیس شاهزاده اولاراق، خالقا داها یاخینلاشیر و خالق عنعنه – بدلرینه ماراق گؤسته ریر و یوناندا بیر نئچه مراسیملرده اشتراک ائده رک کوریکوس تانریچاسینا علاقه تاپیر. اؤز وطنینه قاییتدیقدا تکلیکده بۇ مراسیمی اجرا ائتمک اوچون شهردن چؤله چیخیر. آنجاق جاسوسلار اونو بۇ مراسیمی اجرا ائتمه ده گؤروب خبرینی یاییرلار. همین ایش آناخارسیسین اؤلومونه سبب اولور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sarah Douglas (actress)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

داریوش ائلچی گؤنده¬ریر و ساکالارین حکمداریندان ساواشماغا چاغیریر. اونلار دا اؤز ساواش یوللاری¬نین اوْلدوغوندان دانیشیرلار. ائلچی یه دئییرلر کی داریوشدان قورخمورلار و قارشیسیندا قاچمیرلار، بلکه اونلار ساواش تاکتیک¬لری و استراتژیسی هماندیر. اونلاری بئله سیندیرماق و اؤلدورمک بیزیم یولوموزدور. آنجاق داریوش غضبله نیر و قوْشونو داها آرتیق قیرقینا وئریر. سوْنرا بئله بیر ساواشا حاضسزلیغی-نین اولمادیغینی دویاراق دال قاییدیر. آما قاییدیش یولو دا خطرلی اوْلموش و ساکالارین یوروشلاری کسیلمه میشدیر. ساکالارین تاکتیک و استراتژیک حرکتلری قارشیندا اؤز باجاراقسیزلیغینی بیلدیرمیشدیر. بونو دا آرتیرماق لازیمدیر کی چؤللر قبیله¬لریندن ساییلان بیر چوخ قبیله¬لر تاریخه آیاق قورموشلار و روللارینی تاریخده اوینامیشلار. بۇ قبیله¬لردن سرمت¬لر، ماساژت¬لر و باشقا لارینی آد آپاراراق دئمه¬لی¬ییک کی بونلار هامیسی بیر دیللی و بیر کؤکنلی اوْلموشلار. گاهدان بیر ه بیریله دوست اوْلموش، بیرگه یاشامیشلار و گاهدان بیر – بیرینی قوووب قاچیر میشلار. تاریخی قایناقلار اونلارین وحشیجه داورانیشلاریندان یازماغی دا اونوتمورلار. بونلارلا ساکالار آراسیندا بیر چوخلو باریشیقلی و ساواشلی ایلگی¬لر اوْلموشدور.

ساکالار تجارتده فعال نقش‌لری اوْلدوغو کیمی ساواشلاردا دا اؤنملی رول اویناییردیلار. همین دوروم سبب اوْلموشدور هرودوت اؤز بؤیوک کتابی‌نین بیر بؤلومونو اونلارا باغلاسین. هرودوت ساکالار حاققیندا معلومات الده ائتمک اوچون اولبیا یونانین سینیریندا اوْلان یوردا سفر ائدیر و 645 ایل میلاددان اؤنجه بوگ Bug و دنیستر چایلاری‌نین یاپیشان یئرلرینده قورولان بیر یوردا سفر ائدیر. اولبیا اؤز وارلیغی اوچون ساکالارین حیمایه سینه محتاج ایدی و اونا گؤره اونلارا باج وئریردی. هرودوت او شهری گؤزل و مترقی بیلیب و کتابی¬نین دؤردونجو بؤلومونو اورادا یازاراق ائشیتدیکلری ایله گؤردوکلرینی بیر – بیرینه قاتدی. آنجاق یازیلی قایناق الده ائتمه سه ده اؤزو شاهید اوْلدوغو اولای‌لاری یازیر. میلاددان 400 ایل سوْنرا، ساکالاریدان بیر سؤز سؤی قالمامیشدی. آنجاق ۱۵ یوز ایل سوْنرا، ۱۹جو یوزایلده بۇ قایناقلار اورتایا گلیر و ساکالار تانینماغا باشلانیر.

واهو، نبراسکا (اینگیلیسجه: Wahoo, Nebraska‎) آمریکانین نبراسکا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۶٫۸۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۵۰۸ نفر دیر. بۇ شهر ۳۶۹ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ایدانتورسیس ...Idanthysus 5 ایل میلاددان اؤنجه حکومت سوره رک هخامنش شاهی ایله ساواشلار آپارمیش و بۇ ساواشلاری لیدئرلیک ائتمیشدیر. اونون ایکی سرداری اوْلان اسکوپاکیس و تاکساکیس ده شهرتلی سردارلار اوْلموشلار. بۇ زمان ساکالار آراسیندا یونان و روم آدلاری و اونلارین آدلارینا بنزر آدلار چوخالیر و یا یونان قایناقلاری اونلاری بئله آدلارلا یازیرلار.

بلینتسکی ساکالارین دونیا اوزونه یاییلمالاری حاققیندا دیرلی آراشدیرمالار آپارمیش و مادلارین حکومتلری¬نین یارانماسیندا اونلارین رولونو اونوتمامیشدیر. اونلاردان میلاددان 200 ایل اؤkجه¬یه قده¬ر آد اولسا دا، اوندان سوْنرا یئرلرینی خزرلره وئریرلر.

میکی رز (اینگیلیسجه: Mickey Rose‎، دوْغوم تاریخ:۲۰ مئی ۱۹۳۵(1935-05-20)، اؤلوم تاریخ: ۷ آوریل ۲۰۱۳ میلادی (۷۷ یاش)) آمریکالی یازیچیکومدی یازیچی سناریست

داپسون (آیوپاک آدی: 4-[(4-aminobenzene)sulfonyl]aniline, اینگیلیسجه: Dapsone‎, چینجه: 達普頌‎، (عربجه:دابسون‎)، (روسجا:Дапсон‎)) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۲۴۸٫۳۰۲ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۲۰- ۳۰ ساعات زامان آپاریر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر. داپسون آنتی‌بیوتیک‌ اۆچون ایستیفاده اوْلونور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2-Difluorobenzene»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

مورخ¬لرین و بوگونکو تاریخچیلرین آراشدیرمالارینا آرخالاناراق ساکالار 1700 ایل میلاددان اؤنجه¬یه قده¬ر بورالاردا یئرلشمیشلر. آما سوْنرالار آخین لارا توش گلیب باتیا ساری یولا دوشورلر. مین ایل سوْنرا روسیانین گونئیینده ساکالار و ایتالیادا ائتروسک¬لارین یئرلشمه¬سی، بلکی ده ایکی تورک طایفاسی نین بیرگه طالعی اوْلموشدور.

استادفورد کاید (اینگیلیسجه: Stanford Cade‎) بیلیم اینسان. ۲۲ مارس ۱۸۹۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸ ایل عومر ائله‌ییب و ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

" اوْ زامان الله سیزه ایکی دسته‌دن بیری‌نین (شام‌دان قایی‌دان کاروانین و یا مکّه ‌دن چیخیب اوْنلارین کمکینه گلن قورئیش عسگرلری‌نین) سیزین اوْلماسینی و’د ائدیردی. سیز سیلاح‌سیز (قوت‌سیز) کاروانین سیزین اوْلماسینی آرزو ائدیردینیز. الله ایسه اؤز سؤزلری (بۇ باره‌ده نازیل ائتدیی آیه) ایله حاقی (ایسلامی) برقرار ائتمک و کافیرلرین کؤکونو کسمک ایستییردی."

قوجوسان سولا‌له‌سی (اینگیلیسجه: Gojoseon‎، (فارسجا:دودمان گوجوسان‎)، (عربجه:غوجوسون‎)، (فرانسه‌جه:Période Gojoseon‎)، (آلمانجا:Go-Joseon‎)، (روسجا:Кочосон‎)) آسیادا بیر اسکی دؤولت. قوجوسان سولا‌له‌سی میلادی ایلینده قۇرولدو و 108 میلاددان اؤنجه داغیلدی.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mohammad Iranpourian»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (‏۱ آقوست ۲۰۱۵‏ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

یوهانس تیله (اینگیلیسجه: Friedrich Karl Johannes Thiele) (دؤغوم گونی: ۱۳ مئی ۱۸۶۵(1865-05-13) و اؤلوم گونی: ۱۷ آوریل ۱۹۱۸ میلادی (۵۲ یاش)) آلمانلی شیمی بیلیم آدامی‌دیر.

باغ‌یری کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین ماراغا بؤلگه‌سی نین سراجوبولومو نده اوْلان قوری‌چای قصبه سی نده یئرلشیب. ۱۳۸۵ اینجی ایلیننۆفوس ساییسی اساسیندا بۇ کندین ۴۰نفر اهالیسی وارایمیش.

تریبرومید آرسنیک (اینگیلیسجه: Arsenic tribromide‎، (روسجا:Бромид мышьяка(III)‎)، (عربجه:بروميد الزرنيخ الثلاثي‎)) بیر شیمیایی ماده. آغ، ساریٛ رنگ‌لی کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار.تریبرومید آرسنیک بروم بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
کن تامسون (اینگیلیسجه: Ken Thompson‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۴ فوریه ۱۹۴۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. کن تامسون کالیفورنیا، برکلی بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Benzo(e)pyrene»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

ساکالار سیبری نین گونئی طرفینده و خزر و آرال دنیزی قیراغیندا یاشاییردیلار. آشورلار اونا ایشکوزاو یونانلیلار سکوتای دئییب، هخامنشیلر ساکا دئییردیلر و بوگون اوروپادا اونلارا scythe یازیلیر. بونلار اوروپانین دوغو طرفلرینده مسکون‌لاشمیش‌لار. تورکلر اؤزلرینی اوغوز دئییردیلر. اونلارین دیللری تورکو اوْلموش و بوگون بیر چوخ کلمه‌لر الده‌دیر:

ب. دولایی(بيلواسيته) تؤمله جه (تامامليق): (وبيئکت) يوکلمين آنلامسيني يئر/يئير، ايستيقامت، قالما، چيخما، باخيميندان تاماملايان تامامليقلاردير

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Polygonum aviculare»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قلن پی. رابینسون (اینگیلیسجه: Glen P. Robinson‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۰ سپتامبر ۱۹۲۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۹ ایل عومر ائله‌ییب و ۱۶ ژانویه ۲۰۱۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

رادلوف بوندان خبرسیز، دستور ائدیر بوزلاری اریتسینلر. یوزایللر بویو اریمه میش قالان بوزلار اریدیلیرو حیرتله بیر اؤلولرله اوز – اوزه گلیرلر کی سانکی بوگون اؤلموشلر. اونلارین پالتارلاری و بزه¬ک¬لری ال دگمه میش قالمیشدیر. قبیرلرین نسنه¬لریندن بیر سیراسی آرادان گئتمه میشسه ده، رادلوف بیر چوخلو پالتار و ائو وسیله¬لرینی تاپیر. بۇ تاپینتی¬لارین ده¬یه¬ری 80 ایل سوْنرا بیلینیر. روسیادا بۇ تاپینتیلار چوخالدیقجا، چوخلو اؤرنک¬لر الده ائدیلیر و بیلینیر کی اورآسیانین چؤللرینده ساکالار کیمی بؤیوک بیر قبیله و اینجه صنعته ماراقلی بیر مدنیت صاحیبی یاشاییرمیش. سوْنرالار ساکالارین هنری وایکینگ و سلت و مروونژین هنرلریله قاریشماسی بۇ آراشدیرمالاری داها چتین¬لشدیردی. بۇ چتین لیک لر، چوخلو بیلگین لری ماراقلاندیردی و بیر چوخلو عالیم¬لر بۇ آراشدیرمالارا قاتیلدیلار. اونلار چالیشیرلار بلکه بۇ اسکی هنرین قایناغی و کؤکو، هائله باشقا خالقلارین مدنیتی ایله قاتیشماسی¬نین نه¬دن¬لرینی ایضاح ائتسینلر. تولستوی ، کنداکوف ایکی روس عتیقه چی ایلک آراشدیریجیلار اوْلدولار. اونلار بۇ تاپیلان نسنه¬لری کُد قویماغا باشلادیلار. بیر آز کئچمه¬دن روستوتسف روسیه¬ده، مینز و دالتون اینگیلتره¬ده، رایناک فرانسادا، تالگرن فنلاندیادا و بیر چوخلو بیلگین¬لر بۇ تاپینتی¬لار اوزه¬رینده چالیشماغا داوام ائتدیلر و الده ائدیلن معلوماتی اسکی مورخ-لرین سازدیقلاری ایله – هرودوت و هیپوکرات یازیلاریلا توتوشدوردولار و ساکالار حاققیندا بیر آنلاشمایا یاخینلاشدیلار. ایش ماراغی اونلاری داها آرتیق هیجانا گتیردی. بۇ هیجان او قده¬ر ایدی کی هر بیری بیر قبیرین سؤکمه¬گینه باشقا بیر ماراق گؤسته¬ریرلر. روستوتسف و مینز و باشقالاری بۇ قولباق و قاییشلاردا اوْلان بزه¬ک¬لردن ائله ذوق آلیرلار کی تامام سورغولارا جواب وئره بیلیرلر. رودنکو نظری آلتیندا آراشدیرمالار ساکالارین آلتایلاردان اوْلدوغونو ثبوتا چاتدیردی و هرودوت یازیلاری تصدیقلندی. پازیریک قبیرلریندن تاپیلان نسنه¬لر رادلوفون 80 ایل اؤنجه ماتاندا دا تاپدیقلارینی تصدیق ائتدی.

هوهنلویبن ((آلمانجا:Hohenleuben‎)) آلمانین تورینقن ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۳۹۵ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۷۸۴ نفر دیر. بۇ شهرین ۹٫۵۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
مکلنبورق-فورپومرن (اینگیلیسجه: en:Mecklenburg-Vorpommern‎) آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۶۳۹۰۰۰ و ۲۳۱۸۰ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۶ -جی، اها‌لییه گؤره ۱۴ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۷۱ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی شورین شهری دیر.

راینلاند-فالتس (اینگیلیسجه: en:Rheinland-Pfalz‎) آلماندا یئر آلان بیر ایالت دیر. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۳۹۹۹۰۰۰ و ۱۹۸۵۳ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۹ -جی، اها‌لییه گؤره ۷ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اها‌لی سیخلیغی ۲۰۲ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. بۇ ایالتین باشکندی ماینتس شهری دیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Roussin's black salt»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

محمد ایرانپوریان فوتبال اویون‌چو سو دور و شیراز شهرینده دوغولوب دور.بو اویون‌چونون اصلی پستی ساغ مودافیعه‌چی دیر آمّا یاریم‌مودافیعه‌چی پستینده‌ده اوینیابیلر.او ایندی تراختور فوتبول کلوبونده توپ وورور و تراختورون کاپیتانی دیر.

صحبتدن قاباق سا واش نین موختلیف خبرلری وئریلیر و دئیلیرکی بو گونلر هیتلر چوخ__ هونر گؤستریب ، بیر چوخ جبهه لرده ایرَلی گئدیب و آلمانا بؤیوک نایلیتلر قازانیبدیر .

رادنی رابرت پورتر - (اینگیلیسجه: Rodney R. Porter‎) بریتانیالی بیولوژیست (یاشام بیلیم آدامی) و بیلیمجی دیر. 1972 -جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیولوژی و طیب نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Sutherland (biologist)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

نوکیا ۲۰۱۰ (اینگیلیسجه: Nokia 2010) فنلاندلی نوکیا شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل تلفون. نوکیا ۱۰۱۱-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز نوکیا ۲۱۱۰ موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور.

لقوو (اینگیلیسجه: Lgov ‎) ((روسجا:Льгов ‎)) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و کورسک اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 21453 نفر دیر.

دوس پالوس (اینگیلیسجه: Dos Palos‎) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر . ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۹۵۰ نفر دیر. بۇ شهرین ۳٫۴۹۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار.

پاورز لیک، قوزئی داکوتا (اینگیلیسجه: Powers Lake, North Dakota‎) آمریکانین قوزئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 1.42 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 280 نفر دیر.

حسین کوشکی (مرودشت ۲۲ مئی ۱۹۸۴(1984-05-22) ‏(۳۳ یاش)) ایرانلی فۇتبولچو. اوْ مرودشت شهرینده آنادان اوْلوب و فۇتبولو ایستیقلال فوتبول کولوبوندا باشلاییب و مۆدافیه‌چی کیمی چیخیش ائدیب. اوْ راه آهن فوتبول کولوبونا گلندن اؤنجه پیام مشهد فوتبول کلوبوندا اوْینامیش‌دیر

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Park City, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قارغیدالی (بیتکی) (اینگیلیسجه: Maize‎، (فارسجا:ذرت‎)، (تورکجه:Qarğıdalı (bitki)‎)، (عربجه:ذرة (نبات)‎)، (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه:Mısır (bitki)‎)، (فرانسه‌جه:Mais‎)، (آلمانجا:Mais‎)) بیر نؤع بیتکی.
ایلغیم (لاتین الیفبادا. ılğım ،اینگیلیسجه: Mirage ؛ فارسجا: سراب) آتموسفئرده ایشیق ساچلاری نین(ایشینلاری) نین سینماسیندان یارانان، و چؤللرده قولایلیقلا گؤرونه بیلَن اوپتیک یانیلمادیر. اوزاقداکی بر جیسمه باخاراق سانکی سو اوزونده گؤزه چارپیر؛ گؤرونَن گؤرونتو جیسم آلیندا 180 درجه ترسینه اولور. ایلغیم، یالقین، پوساریک آدلاری ایله ده تانینار.

مشهور ایتالیا هیستولوژیو (توخومالاری اؤیره‌نه‌ن علم ساحه‌سی) کامیلو قولقی ۱۸۴۳-جو ایل ایول آیینین ۷-ده ایتالیانین کورتئنو شهرین‌ده دوغولموش‌دور. پاویا بیلیم یوردونده مشهور بوتانیک اوسبیو اولانین رهبرلیگی آلتین‌دا طیب تحصیلی آلان قولقی ۱۸۶۵-جی ایلده همین بیلیم یوردو بیتیره‌رک، پاوییاداکی سان-ماتتئو خستخاناسینین پسیخاترییا کلینیکاسین‌دا فعالیته باشلامیش‌دیر. بیلیم یوردو دا معلمی جولیو بیسوسرونون لابوراتوریاسین‌دا ایسه بئیینین قورولوشو و سینیر سیستمی ساحه‌سین‌ده آراشتیرمالارینی داوام ائتدیرمیش‌دیر.

هِشام بن حکم ایمام صادق صحابه سی و شاگیردی.شیعه متکلمی و عقلی بیلگیلرده آدلیم بیر کیمسه دی.چوخلو دینلر ائیله سوزچولوق ائدیب و مانوی لر دهریلر و مجسمیلر ائیله دین سوزلری چوخ اولدو.کلام علمینده آدلیم بیر دانیشان و بیلگیلر صاحبی اولوردو.

سامسونگ بی۳۴۱۰ (اینگیلیسجه: Samsung B3410) کوره‌لی سامسونگ شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل تلفون. حافیظه کارتی اۆچون چیخیش نظرده تۇتولوب.

هوپستون، ایلینوی (اینگیلیسجه: Hoopeston, Illinois‎) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۹٫۵۵ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۳۵۱ نفر دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vladimir Arnold»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

گلان، سوئیس ((لاتینجه: Gland‎)) سوئیسین وو کانتونونون نیون بؤلگه سینده یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۱۲۷۲۷ نفر دیر.

اکسل بردریک کرونستد (اینگیلیسجه: Axel Fredrik Cronstedt‎) سوئدلی بیلیم اینسانی. ۲۳ دسامبر ۱۷۲۲ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۲ ایل عومر ائله‌ییب و ۱۹ اوت ۱۷۶۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

راسل هالس (اینگیلیسجه: Russell Alan Hulse‎) آمریکالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. 1993-جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rushville, Indiana»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

۹۰ جی ایل لرین آمارلاری اساسیندا شاهین دژ بولگه سینده ابتدائی مکتبی ۱۱۴، راهنمایی مکتبی ۳۴، عمومی متوسطه مکتبی، بیلیم یوردان اونجه ۱۵ واحید دیر هابئله ۳۸۵ ابتدایی کیلاسی، ۱۶۷ راهنمایی و ۱۲۳ عمومی متوسطه کیلاسی واردیر ائله کی بۇ بولگه نین پایی اوستانین بوتون کیلاس لاریندان یوزدن ۹۵/۲ دیر هابئله طلبه لرین سیخینلیغی کیلاسلار دا بوتون مقطع لرده ۲۷ نفر دیر و بئلجه اوستانین اوچونجو قاتیندا یئرلشیر. بولگه نین هنری مکتبی یوخدور و ۹۰–۱۳۸۹ تحصیلی ایلده، ۱۸۲۹۹ طلبه بوتون مقطع لرده تحصیل آپاریب لار ائله کی بونلاردان یوزده ۹۱/۴۲ قیز طلبه لری و یوزده ۰۹/۵۷ اوغلان طلبه لریمیش بۇ بولگه نین بوتونلیکده طلبه لری یوزده ۷۲/۴۳ کندلردن و یوزده ۲۸/۵۶ شهرلردیمیش هابئله بولگه نین بوتونلیکده طلبه لری قیز و اوغلان اوستان دا یوزده (۸۱/۲، ۸۷/۲، ۷۴/۲) پایلارین آلیب لار. بولگه ده ۲ استثنایی اوشاقلاری اوچون مکتب اولاراق ۹ کیلاس و ۱۳ اویرتمه کادری وار.
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 82 نفر اهالیسی و 17 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 41 نفری کیشی و 41 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 46 نفری ساوادلی و 34 نفری ساوادسیزدیرلار.

رمان گیرشمن باشقا بیر عالیم، ایران توپراقلاریندان تاپیلان خزینه¬لره و بزه¬ک دوزه¬ک نسنه¬لرینه توخونور. او ایکی جیلدلیک اثرینی تاریخدن اؤنجه زامانلارا باغلایاراق، هخامنشلردن اؤنجه ایراندا اوْلان قبیله لره توخونور. گیرشمن دئییر ایرانی قبیله لر (هند و اوروپائی¬لر) 1000 مین میلاددان اؤنجه ایرانا گلمیشلر و اوندا قاباق بورالاردا باشقا خلقلر ( التصاقی دیللی¬لر) ساکینلشمیشلر. گیرشمن دن علاوه بیر چوخ آراشدیریجیلار دا ایراندان تاپیلان و قازینتیلاردان الده ائدیلن نسنه¬لری گوتتی¬لر، لوللوبی¬لر، اسکیت¬لر و سیا ساکالار و ماننالارا عایید بیلیرلر. بۇ عالیم¬لردن دومزیل و شوروی عالیم لرینی سایماق اولار. گیرشمن نطرذیجه حسنلودان تاپیلان اشیالار هامیسی هنری ایشلر کیمی ده¬یرلی اولاراق ساکالارین و ماننالارین هنری ساییلا بیلر. او حسنلو تپه¬سیندن تاپیلان اشیالارین هامیسینی ماننالار و ساکالارا باغلیر و داها آرتیریب حسنلو تپه¬سیندن تاپیلانلاری ماننا شاهی منوآ Menua دان اله گلن کتیبه دن دانیشیر. او بونلارین هامیسی ماننالارا باغلیر. هابئله بئله اینانجی یایمادادیر کی قبیرلردن الده ائدیلن آت مجسمه¬لری ساکالاردان قالما بیر دب دیر. اونلار قبیلرده آت مجسمه سینی قویورلار و حتا آتی ایگیدله برابر قویلورلار و بونا اینانیرلار کی ایگیدی او دونیایا آپارمادا همان آت یاردیمچی اولور.

Tert-بوتیل هیدروکوینون (اینگیلیسجه: Tert-Butylhydroquinone‎) بیر شیمیایی ماده. تۇز حالتینده تاپیلار. فنول کیمی تانینیر.Tert-بوتیل هیدروکوینون هیدروژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر. اریمه نوْقطه‌سی ۱۲۷ دن 129 C دیر.

۱۳۸۹ایلی­نین آبان آیی­نین اوْتوزوندا دونیایا گؤز آچدی و آتا ـ آناسی ایله بیرگه بۇ دونیایا گؤز یومدو. آناسی مینا خانیم کهروبایی، آتاسی ایسه ایبراهیم به‌ی جعفرزاده ایدی.

سودیوم برمات (اینگیلیسجه: Sodium bromate‎، (روسجا:Бромат натрия‎)، (عربجه:برومات الصوديوم‎)) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز، آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار.سودیوم برمات بروم بیلشیک‌لری و سودیوم بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.

پاتریشیا بتین (اینگیلیسجه: Patricia Battin‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲ ژوئن ۱۹۲۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. پاتریشیا بتین سوارثمور کالجی و مینه‌سوتا بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کولمبیا بیلیم‌یوردو‌دیر.

قراتس ((آلمانجا:Graz‎))اوتریشین اشتایرمارک ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر. 2015-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 273838 نفر دیر. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین 2_اینجی شهری سایا گلیر.
کوروش یوخودا اوغلونون اؤلومونو گؤرموش و قورخموشدور. همان یوخونون صاباحیسی گون ساواشدا اؤلدورولور. یوخسا ساکالار اونون باشینی بیر طشتده قویوب قان ایچمه گه وادار ائدیرلر. ایران تاریخلرینده بئله یازیرلار کی کوروش چایا چاتیر و ساکالارین ملکه‌سی تهمربیش اونا پیام گؤنده‌ریر یا گل بۇ چایدان کئچ و ساکالار یوردوندا ساواش و یا گئت اؤز اؤلکه نده یاشا و منیمله ایشین اولماسین. کوروش بۇ اؤنرگه‌نی سردارلاریلا اورتادا قویدو. اونلار دئدیلر ساکالارین یوردونا گئریب اونلارلا ساواشمالی‌ییق. اونلار بئله بیلیردیلر کی اگر ساکالار یوردوندا ساواشسالار اونلارین اؤلکه‌سینی دا آلاجاقلار، آنجاق سیناق یئسه‌لر داها اونلارین الی ایرانا چاتمایاجاق و ایران یئرینده قالاجاق. اما کوروش اؤزو بۇ ساواشدا اؤلور و ایرانچی عالیم لرین یازدیغینا گؤره کوروشون باشینی ملکه‌نین یانینا آپاریب، او دا بیر طشت ایچینه قویاراق قانلار ایچینده اونا خطاب دئییر: ایندی هر نه قده‌ر قان ایچیرسن ایچ! بلکه دویاسان! سیناقدان سوْنرا کمبوجیه امری آلتیندا ایرانلیلار ایرانا دؤندولر. بۇ اولای اوچون بیر چوخلو رسیملر چکیلمیش و ان تانینمیش تابلولار واردیر.

ملکه تالس یا همان ملکه نوشابه آدلی خاتونلاردان ساییلیر کی آذربایجانلیلارین محبتیندن اوزاق اولمامیشدیر. نظامی آذربایجانین بؤیوک شاعیری اونون ایله اسکندر مقدونی آراسیندا اوْلان گؤروشلرینی جانلی صورتده تصویره آلمیشدیر . تاریخجی لرین یازدیقلارینا گؤره آمازون قادینلاری کور ایله آراز چایلاری آراسیندا یاشاییردیلار. محمدعلی تربیت 5جی یوزایلده آذربایجان شاعیری قطران تبریزی حاققیندا یازاندا، بۇ مساله یه صراحتله اشاره ائدیر و یازیر: کرزن و کوکو ایکی ملت¬دیرلر کی بیری جوزن، کرزوان یا کرمیان¬دیر و هله ده موجوددورلار و او بیرسی ده قافقاز داغلاریندا آخیب گلیب ارس ایله کور چایلاری قیراغیندا یاشاییرلار و بونلارین باشکندی فردوسی¬نین دئدیگینه گؤره هروم شهری¬دیر کی بردع شهری (آذربایجانین شهرتلی شهرلریندن بیری)نین اسکی آدی¬دیر. او، اسکندر قادینلار شهرینه سفر ائدنده ملکه¬یه بئله بیر مکتوب یازدیغیندا دانیشیر:

جان مک قاهنر (اینگیلیسجه: John McGahern‎) یازیچی - ۱۲ نوْوامبر ۱۹۳۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عومر ائله‌ییب و ۳۰ مارس ۲۰۰۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

ژنرال ملگونف سیبریس آراشدیرمالاری‌نین اؤنجولو ساییلیر. او، بیر چوخ مزارلاری سؤکوب و تاپدیقلارینی یازیب – پوزور و ثبت و ضبط ائدیر. سوْنرا ۱۸جی یوزایلده بیر سیرا آرخئولوگ و آراشدیریجی‌لار او جمله‌دن: کلارک، پالاس، دوبویس، مونت پروکس، سوماراکف فعالیت‌لرینی باشلادیلار و علمی آراشدیرمالار ایره‌لی سوردولر. بوندان سوْنرا دا آرخئولوژیک فعالیت‌لر داوام ائده‌رک ۱۸۶۰جی ایلده رادلف بۇ فعالیت‌لره قاتیلیر. او، ۱۸۶۵جی ایلده بیر سیرا آلتایلاردا چوخ یاخشی تاپینتیلارا ال تاپیر و اونلارین قازماغینا باشلاییر. او بۇ قازمالاری داوام ائتدیریر. ۱۹۴۴جی ایلده باشقا روس عالیمی رودنکو سیبری ده آنتروپولوژیک چالیشمالارا باشلیر و بیر چوخلو مزارلارا راست گلیر و نهایت پازیریک کشف¬لرینی دوغرولدور و ۴۰ مزار تاپیر. ۱۹۲۹دا رودنکو و یاردیمچیسی اوْلان گریازلف بؤیوک کشف‌لره ال تاپیرلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rolling Meadows, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۱۹ نفر اهالیسی و ۲۷ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۵۲ نفری کیشی و ۶۷ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۸۸ نفری ساوادلی و ۲۳ نفری ساوادسیزدیرلار.
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Salvatore Quasimodo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

قيشلاق تومارصاديق حاج حئيدر كندي بیله سووار بولگه سینين قیشلاق دشت بولومو و گونئی قیشلاق قصبه سینده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 11 نفر اهالي سي وار.

ایلک داشین آتیلماسی پروسسی ایسه ۱۹۵۳ – جو ایلین مارس آیین‌دا اوْلدو و ایلکین بودجه ۶۷ میلیون پست حسابلانمیش‌دی. لاکین لایحه حازیرلانارکه‌ن تورپاق‌دا بللی دییشیک‌لیکلر ائدیلجیی دوشونولممیش‌دی و محض بونا گؤره ده بللی چتین‌لیکلر میدانا گلدی، تیکینتینین واختی اوزاندی و ایستادیوما آیریلمیش مالییه یاردیمی ده چوخالدی. نتیجه‌ده ایسه عمومی صرف ائدیلمیش بودجه ۲۸۸ میلیونا قدر چاتدی. بیرده کلوبون تیکینتییه اوْلان خرجلرینین اؤدنیلمه‌سی اۆچون لس کورتس ایستادیومو ساتیلدی، بیرده بارسلونا عضولری دورمادان باشقا یئرلره کؤچمه‌یه باشلادیلار. بۇ دا مۆختلیف اشیالارا اوْلان احتیاجی یارات‌دی. فرانسیسکو فرانکو کلوبو بورجا سالدی.

پاتریک ویرا ((فرانسه‌جه:Patrick Vieira‎)) فرانسه فۇتبولچو و یاریم مۆدافیه‌چی. او °۱۹۹۷ ایلدن فرانسه میلّی فوتبول تاخیمیسینین اۆیه سیدیر (عضو ایدی). او °۱۰۷ میلّی اوْیوندا مئیدانا گئدیب؛ و اوْنون سوْن میلّی اوْیونو ۲۰۰۹ جی ایلده اوْلوب؛ و بۇ ایل لرده ۶ میلّی گوْل وۇروب.

قوزئی اتلبرو (اینگیلیسجه: North Attleborough, Massachusetts‎) آمریکانین ماساچوست ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴۹٫۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۸۷۱۲ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۵۶۲٫۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۶۱ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oakdale, Louisiana»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

مینا خانیم حایات یولداشینا تؤردیلن چتینلیکلره باخمایاراق، اونون او چتین گونلرینده هر زامان یانیندا اوْلدو و بیر آن اونو یالنیز بوراخمادی. 1389 ایلی­نین آبان آیی­نین اوْتوزوندا سئوگیلری­نین مئیوه­سی آیلانین دوغولماسی، حایاتلاریندا، آذربایجان، سئوگیلی و اوشاق سئوگیلرینی اوچلشدیردی. نه یازیق کی 1390-جی ایلین مهر آیی­نین دؤردونده سحر چاغی ساعات 6-­دا خوی جاداسی، قاپیلیق کندینه یاخین بیر یئرده بالاسی آیلا و حایات یولداشی ایبراهیم ایله بیرلیکده دونیادان کؤچدولر.

ادیت جانسون (اینگیلیسجه: Edith Johnson) آمریکالی اوْیونچو ۱۰ آقوست ۱۸۹۴ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۵ ایل عؤمر ائله‌ییب و ۶ سپتامبر ۱۹۶۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

مسوقناتاریدا (اینگیلیسجه: Mesognathariidae‎) چنه‌لی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو. کیچیک اؤلچولو (0.3–1 mm) تروبللاریلردیر. دیگر تروبللاریلردن فرقلی اوْلوب قناتوستومودیلرین دری اؤرتویونون قۇرولوشو فرق‌لیدیر و اۇدلاغی کوتیکولیار تؤرمه‌لره مالیک‌دیر. بدنی کیرپیکلی اپیتلی ایله دئییل، قامچیلی اپیتلی ایله اؤرتولموش‌دور. اۇدلاقدا قارماق شکیللی بیر جوت ایری چنه‌لر واردیر. بۇ چنه‌لر مورکّب عضله‌لر واسطه‌سی‌له حرکت ائتدیریلیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tritellurium dichloride»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
برایروود، کنتاکی (اینگیلیسجه: Briarwood, Kentucky‎) آمریکانین کنتاکی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۳۵ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۹۳۱٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. برایروود دنیز سئوییه‌سیندن ۱۹۰ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر. کنتاکی ایالتی، آت یاریشی، داش کؤمور و اوتومومبیل تولیدی کیمی (تویوتا کمری،شورلت و فورد) تانینیر. غنی توْرپاغا گؤره چوْخلو یئرلری چمن‌لی‌دیر. ایقتیصادیسی اکینچی‌لییه وابسته‌دیر. ائو آتی، اینک، تۆتون، سۆت، دوموز و سویا تیجارت‌ده بؤیوک نقش اوْیناییر. داش کؤمور، دمیر و نفت چیخاریلیر.

آشور سندلری گؤسته¬ریر کی سلرگون زامانیندا (722 – 705 میلاددان اؤنجه) ماساژت لر اورمودا و ساکالار روسیانین گونئیینده مسکوملاشمیشلار. بۇ حرکتلر و آخینلارا سبب اوْلان سوآن امپراتورونون هیونگ نوا قارشی حمله¬سیندن یارانمیشدیر.

می کوئستل (اینگیلیسجه: Mae Questel) آمریکالی اوْیونچو ۸۹ ایل عومر ائله‌ییب و ۰۴ ژانویه ۱۹۹۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. می کوئستل کولمبیا بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب. ۱۹۳۰–۱۹۹۸ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

کیتاب ایلک دفعه آبش-دا ویکینگ پرئس طرفیندن نیویورکدا 1939 تاریخینده باسیلمیشدی. دریلی و شؤمیزلی بۇ ایلک تضییق حال-حاضیردا چوْخ نادیر اوْلماقدا و اوْرتا 3.000 آبش دوْللاری کیمی دَيَره ساتیلماقدادیر.

هرودوت آراز ساحیلی¬نین داغلیق منطقه¬سینده مادلارلا قونشو اوْلان ساسپئر قبیله لریندن آد آپاریر. گوکاسیان نظریجه بونلار همان سابیرلر اوْلموشلار و بوگون آراز ایله کور چایی¬نین اطریفیندا یاشاییرلار. بؤیو و داهی شاعیریمیز گنجه¬لی نظامی اسکندر نامه اثرینده بوتون آذربایجانین و حتا اسکندر دولانان اوْرتا آسیانین خالقلارینی تورک اندر تورک بیلیر:

تریچوسوروس (اینگیلیسجه: Brushtail possum‎، (فارسجا:صاریغ‌های دم‌قلمویی‎)، (روسجا:Кузу‎)، (آلمانجا:Kusus‎)) ایکی اؤن دیشلی‌‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

وایک (ائرمنی جه:Վայք) ائرمنیستان نین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2016-جی ایلين نۆفوس سایی‌سی اساسيندا 5700 نفر ایمیش بۇ شهر وایوتس‌جور اوستاندا یئرلشیب. بۇ شهرین ساحه سی 3کیلومتر موربع دیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Thiophosphoryl fluoride»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

فورستنوالده (اشپری) ((آلمانجا:Fürstenwalde‎)) آلمانین براندنبورق ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۴۳ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۳۱۸۸ نفر دیر. بۇ شهرین ۷۰٫۵۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

آریون، آیووا (اینگیلیسجه: Arion, Iowa‎) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۲۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰۸ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۸۶٫۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر. آریون دنیز سئوییه‌سیندن ۳۵۱ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

کاتلی سینق موراوتز (اینگیلیسجه: Cathleen Synge Morawetz‎) کانادالی بیلیم اینسانی. ۵ مئی ۱۹۲۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۴ ایل عومر ائله‌ییب و ۸ اوت ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. کاتلی سینق موراوتز نیویورک بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری نیویورک University‌دیر. اوْ ریاضیات ساحه‌سینده چالیشیب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Brooke Marie Bridges»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کربون دیاوکسید (اینگیلیسجه: Carbon dioxide‎، (روسجا:Диоксид углерода‎)، (عربجه:ثنائي أكسيد الكربون‎)) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز و قاز حالتینده تاپیلار.کربون دیاوکسید کربونات گروه یا قروپوندا یئرلشیر و حلال اۆچون ایستیفاده اوْلونور.

سون زمانلاردا تبریزین مشهور طنز شخصیتلریندن : حکیم لعلی ، حاجی زاده، سعید آقا فخریه و عباچی اوغلو اوْلموشدور. دوبّه لردن ده عسگر قیلیفتی ، عسکرانی ،حاج علعسگر چؤکگه ساز، حوسئن فیشقا ، قر ه قولوخان ، ساری قولوخان ، مستجاب ال دّعوه دن آد آپارماق اوْلار. ایندی بو شخصیتلرین آدیله باغلی بیر نئچه نومونه قئید ائدیریک:

بروک ماری بریجز (اینگیلیسجه: Brooke Marie Bridges) آمریکالی اوْیونچو ۵ آقوست ۱۹۹۱ ‏ میلادی تاریخینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۱۹۹۶–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ruth Lyttle Satter»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«The American University of Iraq, Sulaimani»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( ‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

بو نظریه¬یه قاتیلانلار بوتون اؤلکه لردن و ملت لر آراسیندا او جمله¬دن آلمان، انگیلیس، فرانسه و حتا روس عالیم¬لری ده واردیر. آنجاق تورک عالیم¬لری ده بۇ نظریه اوچون چالیشیرلار. بۇ عالیم¬لردن ذکی ولیدی دوغان، ترخان، اوگال، سیدف و باشقالارینی سایماق اولار. هر حالدا چاغداش عالیم¬لر ساکالارین عنعنه¬لریله تورک داستانلاری آراسیندا اؤزه¬للیک¬له کتاب دده قورقود قهرمانلاری آراسیندا اوْلان درین علاقه¬لری اونودماییرلار و اونلاری تاتار، یاکوت و قزاقلار آراسیندا هله ده وارلیقلارینی دئمکدن چکینمیرلر.

چای (بیتکی) (اینگیلیسجه: Camellia sinensis‎، (فارسجا:کاملیا سیننسیس‎)، (تورکجه:Çay (bitki)‎)، (عربجه:كاميليا صينية‎)، (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه:Çay (bitki)‎)، (فرانسه‌جه:Tee (Pflanze)‎)، (آلمانجا:Tee (Pflanze)‎)) بیر نؤع بیتکی.

کوروش هخامنش سولاله¬سی¬نین باشچیسی زامانی، ساکالارین سیاسی وارلیغی ضعیفله میش و حکمدارلاری دا داغیلمیشدیر. آنجاق هله بیر گوج ساییلیردیلار. دئدیگیمیز کیمی ساکالار ایکیه بؤلونموش، بیر سیراسی دوغودا و بیر سیراسی باتیدا یاشاییرلار. کوروش ساکالار بؤیوک یوروشلر باشلاییر؛ هم دوغودا اوْلان ساکالارا و هم باتیدا اوْلان ساکالاری راحت بیراخماییر. اونلار دا بۇ یوروشلار قارشیندا برک دایانیرلار و اؤز وارلیقلاریندان مودافیعه ائدیرلر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ettore Majorana»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

1993 ده ایران مهراوا اوچاق ائویندن بیر سوخو 24 توپولوف 154 اوچمانینان چارپیشدی و 134 نفر مسافر حجانین ایتیردی بو چارپیشمادا سوخو خلبانی گیج قاریخماسینا گوره اولدو.

بو شعردن نتیجه آلماق اولور کی اسکندر ایرانی آلان زامان بوتون بۇ یئرلر تورکلرین یوردو اوْلموشدور. دوکتور رحیم رئیس¬نیا اؤز ده¬یرلی اثری آذربایجان در سیر تاریخ ایران اثرینده ساکالارلا علاقه دار گئنیش بحث آچیر. او بۇ کتابلاریندا ساکالارین دیلی و مدنیتی باره¬ده درین معلومات وئره¬رک مختلف عالیملرین ده نظرلرینی آراشدیریر و نهایت ساکالارلا کیممرلری دیلداش بیله¬رک، بۇ نظره قارشی اوْلان نظرلری ده رد ائدیر و علمی باخیملا ایناندیریر.
thumb|left|400 px|"PA 24 Comanche" مارکالی آوتوپیلوت آوتوپیلوت – معاصیر طیاره ، هلی کوپتر ، راکت و ایداره اولونان مرمی لرین اوچوشونو آوتوماتیک ایداره ائدن قورولوش. ایدئیه و سخمینی 1898 – جی ایلده کونستانتین ادواردویچ تسیالکووسکی (Konstantin Eduardoviç Tsialkovski) تکلیف ائتمیشدیر. آوتوپیلوت وئریلمیش اوچوش رژیمینی ساخلاییر ، یا دا طیاره جی پروگرام لا ایداره ائتمه سیستمی ، یاخود تله ایداره ائتمه سیستمینین امرینه اساسا اونو دییشیر . آوتوپیلوت لا ایداره اولونان ایلک طیاره نی 1914 ایلده آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین اسپرری (Sperri) فیرماسی عمومی دونیا پاریس سرگیسینده نمایش ائتدیرمیشدیر. کئچمیش SSRİ – ده پنئوماتیک ایجرا سیستملی ایلک آوتوپیلوت (AVP-1) 1932 ایلده یارادیلمیشدیر.

"کافکانین داها بیر پروسئسی: فلیتسایا مکتوبلار" (1962) کیتابیندا ائلیاس کانئتتی سئویملی یازیچیسینین شخصی حیات فاکتلاری ایله اثرلری آراسینداکی باغلیلیقلاری اوزه چیخارماغا چالیشمیشدی. اونون "اونودولموش دیل" (1980) و "قولاقدا مشعل" (1982) کیتابلاری ایسه آوتوبیوقرافیک سجیییه داشیییردی. یازیچینین موتمادی یئردگیشمه‌لرل، حادیثهوه شخصیتلرله زنگین عؤمور یولو بورادا عکس اوْلونموشدو.

کامینق، جورجیا (اینگیلیسجه: Cumming, Georgia‎) آمریکانین جورجیا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۵٫۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۴۳۰ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۳۴۴٫۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. کامینق دنیز سئوییه‌سیندن ۳۷۱ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

آلفونسو قاتو (اینگیلیسجه: Alfonso Gatto‎) شاعیر ادبیات تنقیدچی و یازیچی - ۱۷ ژولای ۱۹۰۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۶ ایل عومر ائله‌ییب و ۶ مارس ۱۹۷۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایتالیا دیلینده یازیب.

پارکستون، گونئی داکوتا (اینگیلیسجه: Parkston, South Dakota‎) آمریکانین گونئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲٫۳۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۰۸ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۶۳۹٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. پارکستون دنیز سئوییه‌سیندن ۴۲۶ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اوتو رابرت فریش (اینگیلیسجه: Otto Robert Frisch‎) اوتریشلی بیلیم اینسانی. ۱ اوْکتوبر ۱۹۰۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۴ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۲ سپتامبر ۱۹۷۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

جی. ماریوس کلور (اینگیلیسجه: G. Marius Clore‎) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۶ ژوئن ۱۹۵۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. اوْ فیزیک، جانلی بیلیم ساحه‌سینده چالیشیب.

گؤزل کوزه¬لر، قاب – قاجاقلار، زینت آلات، پالتارلا، حتا قیلینج و نیزه¬لر اوستونده بزه¬ک – دوزه¬ک¬لر اونلارین حیات سوردوکلرینی بیزه اؤیره¬دیر.

بلو آیلند، ایلینوی (اینگیلیسجه: Blue Island, Illinois‎) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۰٫۷۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۳۷۰۶ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۲۲۱۹٫۳۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۹۵ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

فرانتس-یوزف مولر فون رایشنشتین (اینگیلیسجه: Franz-Joseph Müller von Reichenstein‎) بیلیم اینسان. ۱ ژولای ۱۷۴۰ or ۴ اوْکتوبر ۱۷۴۲ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب.
اونلارین پالتارلار اوستونده اوْلان گؤزل شکیللر اونلارین قادینلاریندا نه قده ر توخوجولوق هنری و ال ایشلرینده اوْلان مهارتلرینی گؤسته ریر. بۇ شکیللر شاد و شن بیر عائیله اوْلدوقلارینی دا گؤسترمکده دیر. اونلار خوش بیر یاشاییشا گووه نیرلر. حتا کیشی لرین پالتارلاریندا دا گؤزل توخوجولوقلار ایشه آپاریلمیشدیر و بۇ گؤسته ریر کی ساکالار ال ایشلرینه اؤنم بسله میش و تیکمه و توخوما دا اؤز سلیقه لرینی باشقالاری نین اوزونه چکیرمیشلر.

اوّللر ایستادیومون آدینین کلوبون یارادیجی اوْلان هانس هامپرین آدینی داشییاجاغی سؤیله‌ن‌سه ده داها سوْنرا آلینمیش قرارا اساساً داها نیترال آد سئچی‌می اوْلدو؛ استادیو دل کلۇب ده فۇتبول بارسلونا (ایستادیوم فوتبال کولوبو بارسلونا). اینسانلار آراسیندا ایسه ایستادیوم کمپ نیو کیمی تانینماغا باشلان‌دی. چونکی بعضاً بۇ آد "یئنی ایستادیوم" کیمی ده ترجومه ائدیلیر، چونکی همین دؤوره گؤره بورا لئس کورتس فۇتبول مئیدانچاسین‌دان یئنی ایدی. ایستادیومون آچیلیشین‌دان سککیز ایل سوْنرا پرئسیدئنت ائنریک لاودئت موذاکیره ائتمک اۆچون اینسانلاری چاغیردی و ایستادیومون خصوصی آد وئریلمه‌سی حاقیندا دانیشیق‌لیقلار گئتدی. ایر‌لی سوروله‌ن تکلیفلر ایچریسینده ‌ استادی بارسا و استادی کمپ نیو دا یئر آلمیشدی، لاکین داها چوْخ سسی استادیو دل بارسلونا قازاندی. بۆتون بونلارا باخمایاراق فاناتلار و ژورنالیستلر داها چوْخ کمپ نیو آدینا اوستونلوک وئریردیلر، محض بونا گؤره ده ۲۰۰۱ – جی ایلده باشکان خوان قاسپار یئنی موذاکیره چاغیردی و چوخلوق حیصّه ایستادیوما بۇ آدین وئریلمه‌سینی دستکله‌دی.

جسپر، ایندیانا (اینگیلیسجه: Jasper, Indiana‎) آمریکانین ایندیانا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۳۴٫۱۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۰۳۸ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۴۴۲٫۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۴۲ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اکباتان شهری نین بیناسی نین قورولماسینی اکثر تاریخچی لر و باستان شناسلار ساکالارا باغلی بیلیرلر. گیرشمن بۇ حاقدا یازیر: اکباتان شهری مادلار الیله، آنجاق ساکالار و کیممرلرین بیرلشمه لریندن یارانا بیلردی. گیسرشمن هخامنش سولاله سینه یاناشدیقدا بئله یازیر: هخامنش هنری نین هئچ بیر کؤکو یوخدور. اونلار آذربایجاندا اوْلان زامانلار اورارتولار حکومتی آلتیندا اوْلموش و اوردان چیخدیقدا فارس اوستانینده مسکونلاشیرلار. اونلار اورارتولاردان یئترلی قده ر مدنیت اؤیره نمیشلر و اؤزلریله فارس اوستانینه آپارمیشلار. بوتون پاسارگاد و تخت جمشید ده اوْلان مدنیت همان اورارتو مدنیتی تاثیری دیر. همین عالیم ساکالارین ایراندا اله گلن نسنه لر و اشیایی دؤرد منطقه دن بیلیر و بیر – بیر بونلاردان آد جکیر. آنجاق گیرشمن باخیشیندا ساکالارا نسبت، اثری نین ایکینجی جیلدینده گؤرونور. گیرشمن بۇ اثرینی پات و یا اشکانیلارا باغلیر و پارتلاری خزر دنیزیندن چین تورکستانیندا قالان ساکالارین داوامی بیلیر. بۇ عالیمین نظرینه گؤره، آسیادا قالان اسکیت یا ساکالار، گئت گئده اؤز قلمرولارینی گئنیشلندیریب و اورادا اوْلان باشقا قبیله لر او جمله دن سیت لر، هونلار و یوئه چه لرله بیرلشیب و هندده کوشانی مدنیتینی و ایراندا اشکانی مدنیتینی یارادیرلار . بیز اشکانی و کوشاهیلاری باشقا بیر یئرده آچیقلامیشیق.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲۵ نفر اهالیسی و ۵ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۹ نفری کیشی و ۱۶ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن
بیر زمانلار داها ساکالارین شاه آدلاری تاریخلرده گلمیر، سانکی ساکالار ضعیفله میش و حکومت لری گوجدن دوشموشوموش. آنجاق 110 ایل میلاددان اؤنجه اله بیر سیرا ساکالارین سکه لری تاپیلیر. بۇ سکه لرده اسکولوروسScylurus آدی اوخونور. یئنه بوندان سوْنرا بیر نئچه ساکا شاهیلاریندان آد اولورسا دا، تاریخلرده بیر سؤز یازیلمامیشدیر. چوخ احتمال کی ساکالار اوروپا خالقلاری آراسیندا اونلارلا قاریشیب و ایچلرینده حل اولورلار. بلکه ده اقتصاد عمده اولاراق، آلیش – وئریش و رفاها فیکیرله شیرلر و بوندان داها ملیت یادلاریندان چیخیر.

بیر گۆن کوپنهاگ کۆچه لرینده گزیشرکن آندرسن بالاجا اوْغلانلا راستلاشدیٛ. اۇشاق اوْنۇن گؤزۆنۆن ایچین باخیٛب اوْنۇن نه قدر تنها اوْلدۇغۇنۇ باشا دۆشدۆ. ناغیٛلبازیٛن کؤنلۆنۆ آلماق اۆچۆن الیندکی قالای عسگری اوْنا طرف اۇزاتدیٛ. عوزینده آندرسن ده اوْنا ینی «کؤحنه ائو» آدلیٛ ناغیٛل احوالاتیٛ دانیٛشدیٛ. اوْنۇن ناغیٛللاریٛندا -نصیحت، عیبرت درسی ورمک منظورو یوْخدۇ. بۇردا یالنیٛز آرزۇ وار. گؤزللییی گؤرمک ایستین اینسانلاریٛن آرزۇلاریٛ. آخیٛ حیات اؤزۆ گؤزل بیر ناغیٛلدیٛر!

۱۷۹۱ده کنتاکی ده دونیایا گلدی. ۱۸۶۱–۱۸۶۵ ایل‌لری آراسیندا ۱ دؤوره جمهورباشقانی اولدو. باشقانلیغی زمانیندا آمریکا ایچ ساواشی چیخدی. اونون زامانیندا کؤله‌لیک قالدیریلدی. ۱۷۶۷ده واشینقتوندا ۵۶ یاشیندا ایکب بیر جنوبلی طرفیندن اؤلدورولدو.

اوسترینقن ((آلمانجا:Östringen‎)) آلمانین بادن-وورتمبرق ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۱۶۳ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۲۹۳۹ نفر دیر. بۇ شهرین ۵۳٫۲۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

۲٬۱-دی‌فلوئوروبنزن (اینگیلیسجه: 1,2-Difluorobenzene‎، (عربجه:‎)) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگ‌سیز و مایع حالتینده تاپیلار.۲٬۱-دی‌فلوئوروبنزن فلوئور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر و حلال اۆچون ایستیفاده اوْلونور.

تور هایردال (اینگیلیسجه: Thor Heyerdahl‎) نوروژلی بیلیم اینسانی. ۶ اوْکتوبر ۱۹۱۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۷ ایل عومر ائله‌ییب و ۱۸ آوریل ۲۰۰۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. تور هایردال اسلو بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

نیبهور، هرودوت تاریخینه آرخالاناراق طرفسیز بیر مئتودلا اینجه¬له¬دیکدن سوْنرا ساکالاری تاتار و موغول قبیله¬لریندن اوْلدوغونو ایره¬لی سورور. اونون اساس سایدیغی قونو، ساکالارلا تاتارلارین عرف، عادت و عنعنه لری اوْلموشدور. بۇ فیکری یونان مشهور عالیمی گروته¬دن سوْنرا نویمان تقویت ائدیر. کیپرت ده اوْرتا آسیادان روسیایا گلن اسکیت¬لرین گله¬نک و گؤره¬نک¬لری¬نین و حیات طرزینی اینجه¬له¬ییب، ساکالاری تورک – تاتار و حتا موغوللارا چوخ یاخین و حتا اونلاردان بیر قبیله کیمی تانییر. ناگی ده بۇ نظریه یه قاتیلیر.نیبهورون ایره¬لی سوردویو نظریه گونو گوندن بیر چوخلو طرفدارلار تاپیر. عنعنه¬لری آراشدیران فیلولوگ¬لار، یئر قازینتیلارینی ایره¬لی سوره¬ن آرخئولوگلار الده ائیلن وثیقه¬لره آرخالاناراق بۇ نظریه طرفدارلارینا قاتیلیرلار و هر بیر کتابدا یئنی – یئنی اینجه له مه لری اورتایا قویورلار. بۇ آرادا چیوی خطی نین متخصصی اوْلان نوردمان داها درین و دانیلماز وثیقه¬لر اورتایا قویور و چیوی خطی ایله یازیلان متن¬لری بوگون تۆرکجه‌ یه چئویریب و ایکی دیل آراسیندا ان اسکی ایلگی¬لری تاپیر و اونلارین تورک اوْلدوغوندا هئچ بیر شوبهه¬یه یول وئرمیر. او، بۇ آراشدیرمالاری قورتاردیقدا اسکیت-لری تورک اولاراق اورال – آلتای ایرقلی بیلیر.