Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Go ne go rena boitumelo jo bogolo thata kwa motseng wa Werda, bosheng, fa Mme Magdeline Van Wky a ne a abelwa ntlo ya dikamore tse pedi ke mokgatlho wa Dipula tsa Letlhogonolo.Rre Elias Joseph Sethomo yo e leng moeteledipele wa mokgatlho oo o tlhalositse gore ba o kwadisitse semmuso ka kgwedi ya Tlhakole monongwaga.O tsweletse a tlhalosa fa ene le bangwe ba ne ba bopa mokgatlho o go leka go ntshana mo lehumeng le go thusa puso go fitlhelela lengwe la matshego a tebelo pele ya setshaba la tshaba e e kutlwelo botlhoko.Rre Sethomo a re go nna leloko la bone, motho o tshwanelwa ke go ntsha P120, e le madi a boloko. Fa a setse a na le batho ba robabongwe o tsaya P650. lekgetho la ntlha, la bobedi P1 300, la boraro P3 000, la bone P4 000, la bofelo la botlhano e le P40 000, mme motho a kgone go agelwa ntlo, a rekelwe koloi kana a rekelwe dikgomo ka one.O gateletse thata gore ka lorato, bopelotelele, tshwaragano le kemonokeng ya maloko ba ka kgona go fitlhelela ditoro tsa bone. A re ba ne ba tsaya tshwetso ya go agela Mme Van Wky ka go bona a se na bonno jo bo kgatlhisang le fa a ne a ise a tsene mo kgatong ya bofelo ya go agelwa ntlo. Fa a amogela ntlo, Mme Van Wky o ne a leboga maloko a mokgatlho wa gagwe, ka a ne a se na fa a latsang tlhogo teng. Tirelo Setshogela wa motse wa Tshabong le ene o ne a nna lesego ka go abelwa motshine o o tlhatswang diaparo, ka le ene e le mongwe wa batho ba ba tlhokileng lesego.E ne e rile a amogela baeng Kgosi Keleofile Phihadu a galaletsa thata ba Dipula tsa Letlhogonolo ka lerato la bone le le ntshang setshaba mo lehumeng le go tsibogela tema e e segilweng ke Tautona ya go ogola ba bangwe mo lehumeng.A re ba tsene mo motseng ka go ipega ka tlhamalalo kwa boeteledipeleng jwa motse, mme go supa sentle fa ba na le boammaaruri. Fa a ba kgwa dikgaba mokhanselara Mme Bake Mathule o ne a eleletsa Dipula tsa Letlhogonolo masego le matlhogonolo gore ba gole. Bomme ka bontsi ba ne ba tshologetse modiro o ka e bile e le bone ba ba tshabelelwang ke lehuma.Maloko ka bontsi go tswa Werda le metse e e mabapi ba kaile fa Mme Rachel Podise e le ene motho wa ntlha go tla ka mogopolo wa go tlhama mokgatlho o, le go tlhalosetsa maloko a mangwe ka mosola wa mokgatlho.Ka bopelotelele le botlhaga jwa gagwe, peo e a e jwadileng e wetse mo mmung o o siameng. Kwa bokhutlong bangwe ba maloko ba ne ba rotloediwa ka go abelwa ditlankana tsa go dira ka natla.

Mabelo a Mothuba Lebelo ke matshameko ya mabelo a maleele a tlwaelesegile ka go tshwara dikhilomethara di le masome a mane le bobedi le dimethara dile lekgolo, masome a fera gangwe le bothano, a gantsi a tabogiwa mo tseleng. Mabelo a maleele a simolotse go nna metshameko kgotsa dikgaisano ele tsela ya go dira segopotso sa lesole la Mogerika o bidiwang Pheidippides, yo a neng a rongwa go isa molaetsa gotswa mo ntweng e neng ya bediwa Marathon go ya kwa Athens.
Morago ga go fetsa dithuto tsa gagwe, one a boela mo Aforika, pele one a ya Botswana pele a tlolelwa molelwane ko Aforika Borwa. Osimolotse a tshamekele setlhopha sa Santos mo liking ya Aforika Borwa, moragonyana a ya go tshamekela Jomo Cosmos, mo a neng a seka a dira sentle. A tswelela ya go tshamekela Ezenkosi mo setlheng sa 2007/2008, mo a ileng a tshameka metshameko ele mebedi fela pele a ya ko Ajax Cape Town mo tshimologong ya ngwaga wa 2008. O simolotse go tshameka a tsabakela ko Ajax, ko a ileng a tshameka maemo a magare. O ile setlhopheng sa Supersport United mo kgweding ya Phukwi 2010.

Setilo gantsi se nna le maoto a le mane le fa go itshegediwang teng. Mme setilo se kgona go nna le maoto a palo tse di farologaneng go simolola ka bobedi , boraro , bone jalo jalo go laolwa ke gore ke sa mofuta ofe.

Lefoko merogo/morogo ga le na leina la nnete le le tsepameng mo dithutong tsa biology; ka go rialo lefoko le le raya dilo tse di mmal culinary and cultural tradition. Sekai ke gore batho ba tsaya gore mabowa le one ke merogo le fa e ntse e se ditlhatsana,,fa bangwe bone ba a kgaoganya le dijo ka kakaretso.

Ba kereke ya Evangelical Religious Protestant Unity Church ba ne ba tlisa boitumelo mo baneng ba motse wa Monong le e e mabapi ba le masome a matlhono ka go ba abela dimpho tsa malatsi a botsalo jwa morena.Dimpho tseo tse di tswang Smaritans kwa America di kopilwe ke ba lekgotla la sekeresete kwa Hukuntsi,di ne di akaretsa diaparo le dimpopi.Mookamedi wa kereke Rre Kelopile Kebadireng o boletse fa ba lemogile gore letlhoko le le ntsi kwa dikgaolong tse di ko tengnyana teng,mme ka moo ba ne ba itlama go abela motse wa Monong. A re dimpho tse di abelwa ngwana mongwe le mongwe wa dingwaga tse pedi go ya go tse di lesome le bone, e le sesupo sa lerato le boutlwelo botlhoko.Mme Nkagisang Kazinkize yo le ene e leng morutabana wa sekolo sa tshipi kwa kerekeng e e abang dimpho o lebogetse batsadi ba bana ba motse wa Monong go bo ba nnile le seabe se segolo mo tirong eo, a rotloetsa bana gore ba rapele ba bo ba bale baebele ka nako tsotlhe.E rile fa a ntsha malebo, kgosi Xenke Lesetlhe wa motse wa Monong a re o utlwisiwa botlhoko ke gore ga go na le fa e le kereke mo motseng wa gagwe,mme le fa go ntse jalo a re o kgothatsa morafe go ikitaya ka thupana ba batle lefelo la go rapelela gore diphuthego tse di ba tlholang di ba fitlhele teng e seng go tsenala kereke mo kgotleng.

Thuto Isago Trust e ne e itsege pele ka leina la Gantsi Task Force on Out of School Youth (GTFOSY) mme go tsweng ka nqwaga wa 2004 go ya kwa go wa 2008 e ne ya amogela mananeo ka ba Reducing Exploitive Child Labour in Southern Africa (RECLISA) batlhami ba United States Department of Labor. Mokgatlho o o fiwa dithuso go tsweng kwa UNICEF mo Botswana.
Mma Motsumi o tlhalositse fa banni ba Mokgware ba tlhoka metsi a mantsi mme koporase ya metsi e sa kgone go emelana le letlhoko la metsi mo motseng oo.A re letamo la Lotsane le le sa ntseng le agiwa ke lone le le tsileng go rarabolola tlhaelo ya metsi. A re go bokete mo koporaseng ya metsi go tshelela metsi metse e e mo leshekereng la lenyora ka gore metse ya go nna jalo e mmalwa ntswa dikoloi tsa metsi di le nne fela. O tlhalositse le gore koporase ya metsi e na le kgwetlho a re ba tshelela metse e tshwana le Radisele, Mokgware, Tamasane le Malaka metsi.

Gabane ke motsana oo gaufi le toropo kgolo Gaborone. Gabane o santse a gola jaaka go supagala matlhasedi a ditlhabologo di akaretsa dikago tsa madirelo ebong Choppies, marekisetso a leokwane.

Ba Banka ya Botswana ba neetse teseletso ba Bank Gaborone Limited go ya go dira ele kgwebo ya banka ka kgwedi ya Firikgong e tlhola letsasi ngwaga wa dikete tse pedi le borataro. Bank Gaborone ene ya bula lebenkele la yone la ntlha mo tseleng ya Pilane, Gaborone ka lwetse ngwaga wa dikete tse pedi le borataro. Fa e sale nako eo, maloko ale mararo a setse a butswe; e nngwe mo Main Mall, City Mall, le Francistown. Fa gonya go tsena kgwedi ya Seetebosigo ngwaga wa dikete tse pedi le borobabongwe, banka ene e setse e nale mechini e mo go yone go gogwang madi. ke gore ATM ele masome a mararo lefatshe ka bophara go fa ditshompelo go merafe e mo go yone banka e neng e sena maloko gone.

Kgosi Molatole o ne gape a kopa batsadi go lesa mokgwa wa go bipa mpa ka mabele nako tsotlhe fa bana ba bone ba dirile molato, mme ba ba tsise fa pele ga lekgotla ba tle go arabela melato eo. "Ke kgala ke sa boele morago mokgwa wa go sireletsa bana ba rona fa ba dirile molato, ka se se sa re busetsa sepe mo go ageng banana ba ba nang le boikarabelo." Mopalamente wa kgaolo, Rre Phillip Khwae, one a kopa banana go kopa thuso mo go ba boipelego fa ba na le mathata go na le go bolaana le go ikgapela matshelo.

Kokelo e e potlana e thusa batho ba le bantsi mo lefelong le legolo, ba ba amilweng ke kgotlholo e tona ba akaretsa batshabi ba ba batswakwa le ba malwapa a bone ba ba kgonang go nna koo bantse ba tsaya kalafi e telele ya balwetsi ba baeti.

Jaaka e le kgaolo potlana ya Ofisi e tona o na le batho ba bantsi, go na le dibase tse di berekang go tswa Selibe Phikwe, Gaborone le metse e mengwe go tswa mo mafelong mo Botswana.

Masunga ke nngwe ya metse ya Bakalanga e e fitlhelwa mokgaolong ya Bokone-Botlhaba mo Botswana. Ntlo kgolo ya kgaolo Bokone-botlhaba e kwa motseng wa Masunga. Toropo e gaotshwane le motse o ke Francistown ka selekanyo sa +/- 120 km (74.5 mi). Kgosi ya motse o ke Thabo Maruje Masunga yo o tsereng bogosi go tsweng malomagwe Christopher Masunga.

Maun ke toropo ya Ngamiland. Maun ke Motse mogolo wa bokone bophirima lefelo le le itsegeng ka leina la Ngamiland mo Lefatsheng la Botswana. Motse wa Maun o na le batho ba ka tshwara dikete tse makgolo a matlhano.Dipalo tse di dirwa ke merafhe ee farologanyeng e fitlhelwa gone mo motseng wa Maun.

26.10 - 27.10 - 28.10 - 29.10 - 30.10 - 31.10 - 01.11 - 02.11 - 03.11 - 04.11 - 05.11 - 06.11 - 07.11 - 08.11 - 09.11 - 10.11 - 11.11 - 12.11 - 13.11 - 14.11 - 15.11
Mogare o kgona go fetela ka go kgoma madi kgotsa seela/diela tsa mmele tsa phologolo e e nang le mogare (gantsi e nna dikgabo kgotsa bommamanthane). Ga go ise go netefadiwe gore mogare o ka tshwaetswa ka phefo. Go dumelwa gore bommamanthane ba kgona go tshola le go fetisa mogare le fa bona ba sa tshwaetsega. Fa motho a tshwaetsegile, bolwetse jo bo ka fetetsana gareng ga batho. Banna ba ka bo fetetsa ka peo ya bonna mo dikgweding di ka nna pedi. Gore o kgone go bona gore o tshwaeditswe, go tshwanetswe ga tlholwa le go kgapelwa thoko malwetse a mangwe a a nang le dikai tse di tshwanang le mogare o, jaaka malaria, kholera le malwetse a mangwe a letshoroma la go dutla madi. Go netefatsa gore mogare o go tsene, go tsewa madi go a lekelela masole a mmele RNA, kgotsa mogare ka boona.

Morama o ne a tshwanetse go emela Botswana gape kwa dikgaisanong tsa batlabogi ba ba nang le bogole ka ngwaga wa 2008 kwa Beijing, mme ga a ka a kgona go tsenelela dikgaisano tseo.

Lefapha la thuto la DBE le tshwaragane le dikolo tsa setshabe, tsa poraebete (tseo di bitswang ke lefapha la thuto gore ke tse di ikemetseng), disenthara tsa setcheng tsa tsweletsopele ya bana, (early childhood development (ECD) centres), le dikolo tsa bana ba ba nang le ditlhokego tse kgethegileng, (special needs schools). dikolo tsa setshaba le tsa poraebete di bitswa dikolo tse di tlwaelegileng, ke 97% ya dikolo tsa Aforika Borwa.

Go dumelwa fa koko ya setswana e gaisa ya kgodiso ka seatla ka tatso. Go apeela moeng koko ya setswana go dira gore a ikutlwe a amogelesegile. Go e apeela mo pitsaneng e e maoto mararo go e efa tatso ya maemo a a kwa godimo.

Bonyemyane jwa morafe o bo fitlhelwa mo Botswana kwa bodirileng morafe o motona Mmino wa Setswana ga o a tlwaelesega ka go tlhoka tiriso ya Meropa , gape o ikaegile thata mo didirisiweng tsa mmino tsa mefuta ya katara le go opela.

O tlhalosiwa fa ele motes yo o mogote gape o nale mantswe a mantsi. O kgona go nna le dipula tsi di tona ka paka ya selemo, mo motseng yo go nna gole diphefo bontsi jwa nako. O ageletswe ke dithaba tse dintsi tse dikgomo di fulang mogo tsone.
Rre Manja a re o solofela fa ngwaga eno e le o o monamagadi kwa motsaneng wa bone ka gore puso e sa tswa go araba selelo sa bone sa letlhoko la dipalamo ka go ba rekela mokoro o o tlaa ba thusang go golaganya motsana wa bone le metse e e mabapi e tshwana le Seronga le Etsha.Le fa go ntse jalo, modulasetilo a re ga ba itumedisiwe ke go bo badirelapuso ba sa tle kwa go bone mo e bileng jaanong go ba rontshang go inaakanya le mananeo a puso go tlhabolola matshelo a bone.Rre Manja a re ka lebaka leo, mangwe a mananeo a siiwa ke nako ba ise ba a akole ka gope ka ba beilwe ka fa mosing ke ditlhaeletsano.A re badirelapuso ba ipata ka gore motse wa Jao o mo makgobokgobong mme ka jalo ba tshaba metsi kgotsa go dirisa mokoro, a re jaanong o ipotsa gore seemo seo se tla a tswelela go fitlhela leng ka gore Jao ke lone legae la bone.O file sekai ka lephata la banana le ngwao a re ba le utlwalela fela ka ba se ke ba etela motsana wa bone go imolola banana mo lehumeng jaaka go diragala ka banana ba metse e mengwe.Kgosana ya motsana oo, Johanne Xhokwe o kopile babegadikgang go etela motsana wa bone go gasa ditiragalo tsa motse wa bone jaaka e le bone bagokaganyi ba puso le setshaba.

A Change of Climate e simolotswe kwa Norfolk ka ngwaga wa 1980, gape le modiro wa ga Ralph le Anna Eldred, batsadi ba bana ba le bane, ba botshelo jwa lelwapa la bone bo leng mo tlhankantshukeng mo pakeng nngwe ya selemo, fa segopotso sa bone se ba neng ba se gateletse dingwaga tse di masome se ile sa bonagala go senyaka mosola gape le kagiso ya matshelo a ba neng ba leka go a etelela pele e sale ka nngwe ya ditiragalo tse di ileng tsa ba etelela pele ka nako ya lenyalo la bone le santse le le lesha. Ditiragalo tsa buka di boela kwa dingwageng tse di fitileng tsa bo 1950s jaaka ba ne ba berekela lekgotla ba sokolodi kwa ditoropong tse di diphatsa gape di na le batho ba bantsi tsa Afrika Borwa go bo go latela gore bobedi jo bo tla go direla mo Bechuanalandkwa go nna nosi mo lefelo le le kgakala morago ga tlhatlhegelo e e sa bueng e ile ya nna teng. Buka ke ka dikgonagalo le go sa kgonagala ga boitshwarelo, thulano ya dilo tse dintle le tse dimaswe le kitso ya gore botshelo pele bo ka simolola go nna jone tota bo tshwanetse go nna le mathata pele.

Gabane o itsege thata ka itloso bodutu e e faphegileng e e dirang gore baagisane go tswa mo metseng e e mabapi ba tle ka dipalo letsatsi le letsatsi,se a bo e le ntateng ya Mountain Rest Bar e e itsegeng ka go letsa mmino wa jazz labone le tshipi mongwe le mongwe.Gabane o ntsitse baopedi ba tlhwatlhwa mo ditsong tsa lefatshe la Botswana magareng ga bone Franco and Afro Musica,Matsieng ga mmogo le Miso Mmereki tshoso e rweleng mo go tsa ditlaeletsano,o itsagale thata ka matlhaga tlhaga a gagwe mo Mokaragana (monate sukiri) ka jaana ke mogasi mo seromamoeng.
Kwa bophareng jwa yone fa morwalela o le montsi mo ngwageng makgobokgobo a atlologa selekanyo sa makgolo le masome a matlhano a dikhilomethara go kgabaganya go tswa botlhaba go ya bophirima. Go fa mogopolo ka fa go leng selagana ka teng, fa mongwe a ka ne a lebisisa bontlha bongwe jwa makgobokgobo a le kgakajana,fa o ya le bontlha bongwe jwa one mongwe o ka lemoga gore bogodimo bo farologana le bonnye godimo ga selekanyo sa dikhilomethara tse di makgolo le masome a matlhano a dikhilomethara a le kwa tlase ga selekanyo sa 2m. Ka jalo mmu o monnye o o ka baka phetlogo ee tona.

Hukuntsi, a raya "dintlha tse nne",o biditswe ka seemo sa one jaaka nngwe ya metsana e mene mo kgaolong ya yone ya sekaka sa Kgalagadi. O dikhilomethara tse di lekgolo le lesome le bone go tsweng motseng wa Kang, mo tseleng e e tswang Gaborone-Ghanzi. O ka nna le palo ya batho ba le 4,500 (3,807 ka 2001). Bontsi jwa banni ba Hukuntsi ke Bangologa.

Motse o o gaufi wa Otse o nale sekolo sa Moeding College, se se neng sa simolodisiwa ke barongwa ba ga Mmamosadinyana gape e le sekolo sa ba ba nang le bogolo se se eteletsweng pele ke Campbill Rankoromane Community educational center. Setlhopha sa Police XI, bafenyi ba Botswana Premier League ba ngwaga wa 2006, ba ikaegile kwa Otse.

Bontsi ba batho mo profinseng ke Batswana ba ba buang Setswana. Ba bang batho ba ba nnang mo Bokone Bophirima ba akaretsa BaAfrikanere, BaSotho, le BaXhosa. Sekgoga se buiwa e le loleme la bobedi gantsi mo profinseng. Bontsi ba batho ke Bakeresete. (Dipalopalo di tswa go Census 2011 di lokolotsweng ka Phukwi 2003).

Template:Contradict-other Gorewang Kgamane e ne e le kgosi ya Bamangwato go tsweng ngwaga wa 1925 go fitlhelela ngwaga wa 1931 fa a tlhokafala. Morago ga go latlhegelwa ke kgosi Gorewang Kgamane, bogosi bo ne jwa neelwa lelwapa la ga-abo Khama. Ntsalagwe Gorewang Kgamane, yo e leng Sediegeng Kgamane, o ne a nama e le kgosi a tshwareletse morwa Seretse Khama yo eleng Ian Khama bogosi.

Nngwe ya dilo tse di ba thusang ka go dira madi ke bojanala #le fa dikompone tse e le tsa batswa kwa#, thuo ya diruiwa, go loga ditlotwana gape le madirelo a a potlana, le temo-thuo# Kgaolwana ya Okavango ke legae thata ka palo ya batho e e itebagantseng le temo-thuo gore ba kgone go itshelela# Ka ngwaga wa 1975 khutlola ya United Nations Development e ne ya thusa batho mo Gumare le Etsha go godisa botswerere jwa go loga ditlatlana gore di kgone go rekisiwa kwa mafatsheng a mangwe# Ditlatlana le tse dingwe tse dinnye, dipetlo tsa maemo di ne tsa isiwa kwa Gaborone gape tsa isiwa kwa United States le Europa go rekisiwa#

Tutume ke motse mogolo wa Bakalaka, o mo kgaolong ya legare la Botswana. O dikhilomethara tse masome a matlhano go tswa kwa molelwaneng wa Zimbabwe kwa Maitengwe. Toropo e e gaufi ke ya Francistown, e e ka tswang e le dikhilomethara tse di lekgolo.Motse o ke kgaolwana kgolo gape o nale palo ya batho ba le dikete tse a masome le boraro.Go nale dikolo tse dikgolwane di le pedi sa, Denjebuya le sa Pandagala, le se segolwane sa Tutume McConnell College. Se selekanyo sa dikhilomethara tse masome a marataro go tswa ko Domboshaba .
Setshaba se itsisiwe fa Banka ya Botswana e tsweletse ka go amogela dipego tse di bolelang fa bangwe mo setshabeng le dikgwebo ka kakaretso ba sa amogele madi a magologolo a tshipi a P2. Lebaka le legolo la go gana go amogela madi a magologolo a P2 ke gore gatwe bangwe ba bolela fa a ntshitswe mo tirisong mme ebile a sa tlhole a reka. Banka ya Botswana e itsise setshaba fa dipego tsa go nna jaana di sena nnete. Madi a tshipi a P2 a masha le a magologolo a mo tirisong otlhe, ka jalo, a tshwanetse go amogelwa ke setshaba le dikgwebo tsotlhe go reka kgotsa go duela, go sena poifo epe.

Maloko a phathi ya Domkrag a motse wa Mmashoro a kopilwe go lebalelana melato ya maloba go tsweledisa ditiro tsa phathi ya bone le go itsise batho ka mananeo a puso ya bone gore Batswana ba intshe mo lehumeng.Go buile jalo mopalamente wa Palapye Moiseraela Goya yo o neng a bua kwa phuthegong ya Domkrag ya go amogela maloko a phathi eo le go ba kopanya morago ga dipharologanyo tsa bone nako ya ditlhopho tse di fitileng tsa 2004.Rre Goya a re ke nako ya go gagamatsa chaene, go tsibosa Batswana ka mosola wa mananeo a puso ya bone ya Domkrag le go nna tlhaga mo go diriseng lenaneo la temo la ISPAAD ka ke lone le ka ntshang Batswana mo selelong sa gore mabenkele a turisa dijo, ka go lema ka tlhoafalo go ijesa le go rekisa, a re seo se ka thusa gore beng ba dikgwebo tse di rekisang dijo ba fokotse di tlhwatlhwa.O kgothaditse barua kgomo go disetsa kwa merakeng, a re bajanala ba e leng bone ba rekang nama ya Botswana, fa ba feta dikgomo mo metseng ba di tsaya ditshwantsho le di e ja dipolaseteke, a re seo se borai thata mo thekisong ya tsone kwa mafatsheng a sele.A re go tsile go hetlhwa gase e ntsi mo Mmashoro, e e tlaa tlhamelang Batswana ditiro, a tlhalosa fa seo e le tsela nngwe ya go fokotsa go ketemela ga batho ba ba batlang ditiro kwa ditoropong.Leloko la khuduthamaga ya phathi ya Domkrag Mme Neo Kealotswe, o akgoletse ma-Domkrag a Mmashoro go supa fa ba fedisitse dikgang tse di neng tsa ba kgaoganya.A re maraganateng a bana ba mpa a ipaakanyediwa ke beng.O ba kopile go tsena diphuthego ka a lemogile fa ba itshupa fela ka nako ya buleladitswe, a re ditiro tsa phathi di tshwanetse go tswelela.

Go na le kgotlhang magareng ga go atolosa tsa temo-thuo le go somarela bojanala jwa mo gae mo Kgaolong ya Legare. go na le dinokana tse di elelang ka dilemo di akaretsaNoka ya Botetile noka ya Lepashe, tse di elelelang ko Makgobokgobong a Makgadikgadi.
Mokgatlho wa Royal Family Culture and Charity o abetse banni bangwe ba ba neng ba wetswe ke seru sa dipula tse di ileng tsa senya kwa motseng wa Maunatlala. Moeteledipele wa mokgatlho o, Rre Joseph Thakgathi, a re mokgatlho wa gagwe o itlamile go tswelela o abela malwapa a a tlhokang.A re Keresemose ke letsatsi le malwapa a a tlaa bong a kopane, mme a bone go tshwanetse gore malwapa a a tlhokang le one a nne le dijo le diaparo.Mokgatlho oo, o abetse malwapa a mabedi kwa Maunatlala dijo le diaparo ga mmogo le dingata tse di lesome tsa bojang gore ba kgone ba rulele matlo a bone a a ileng a rutlulolwa ke dipula le diphefo kgwedi e e fetileng.Rre Thakgathi a re ba dirile tiro e ba itebagantse le letshego la tebelopele ya 2016 la tshaba e e kutlwelobotlhoko, e e babalelang. Mokgatlho oo itebagantse gape le go tlhabolola ngwao ka go rotloetsa mmino wa Setswana, le poko.

Mokgatlho wa kganetso, Democratic Alliance, o re dikarolwana tse ga di tlhokege, mme di oketsa di leyara tsa golomente go sa tlhokege (magareng ga diprofense le dimasepala) , mme DA e re dikarolwana tse di tloswe.

Mathata a tsa itsholelo le polotiki mo (KWA)Zimbabwe a bakile koketsego ee duleng diatla ya go fudugela mo botswana ga mazimbabwe go tswa ko tshimologong ya dingwaga tsa 2000. Ya re 2003, go ne ga abelelwa gore go na le mazimbabwe ale dikete tse masome a mane ba ba fudugetseng mo lefatsheng le, mo go bone (mo palong e) sephato se le sengwe mo go tse tharo se ne se (ba ne ba letlelelwa) letleletswe go nna mo Botswana. Bontsi bo nna mo mannong a mabono a Ledumadumane mo toropo kgolo Gaborone. Gape go na le Kampa ya batshabi ba Zimbabwe ko Dukwe.

Le fa dipula tsa kwa Angola di tshologa ka Firekgong, metsi a tsaya kgwedi yotlhe go tsamaya selekanyo sa dikhilomethara tse di makgolokgolo a noka ya Okavango. Gape a boa a tsaya kgwedi tse nne go tlhotlha ka dimela le metswedi ya bofelo ee selekanyo sa dikhilomethara tse di makgolo a mabedi le masome a matlhano a makgobokgobo. Ka ditlamorago morwalela o kwa godimo tlhata ka kgwedi ya Seetebosigo le Phatwe, ka nako ya fa Botswana a le mo pakeng ya mariga. Gape makgobokgoba a tlala gararo go fetla selekanyo sa one, a ngoka diphologolo go tswa bokgakala le gaufi gape a dira Aferika gore a nne nngwe ya lefelo la diphologolo .

Badimo ke leina le le tlholegang mo tumelong ya Batswana.Le fa buka ya bopaki ya lekgotla la dipatlisiso la CIA e tlhalosa fa selekanyo sa 6% ya batswana e le badumedi, mme nnete ke gore bontsi jwa Batswana ba dumela thata mo Badimong le fa ntswa ba dumela gape thata mo ditumelong tse dingwe di sele.Leina Badimo ga le reye fela batho ba ba tlhokafetseng, mme le raya batho ba ba tlhokafetseng mme mewa ya bone e ntse e tshela le batho mo lefatsheng.Ka ngwao ya se Aferika,Badimong e bong Batho ba ba tlhokafetseng ba tswelelwa ka go nna teng le go tsaya karolo mo matshelong a batho le mo ngwaong ya bone.
Ere ntswa go nale tlotleletso e ntsi mo god game, motshameko wa ntlha god game one wa bonwa kgotsa wa simololwa go itsewe gotswa ka ngwaga wa leosme la motso,masome a robang bobedi le borobabongwe (1989). O dirile kePeter Molyneux wa Bullfrog Productions, motshameko yo one wa tsepamisa motshameko yo mo go one batshamiki ba bonang nonofo ka lebaka la baobamedi ba bone. Motshameko one wa itsagala ka go fa batshamiki nonofo mo godimo ga lefatshe le tlholego, e e ka dirisiwang bosula kgotsa molemo mme karolo e ngwe ya motshameko yo ene ya rotloediwa ke real-time strategy games ka go laola mo go seng kafa sephiring. Dingwe tsa matlhasedi a a neng a gapa maikutlo ke a motshameko wa ActRaiser for the Super Nintendo ka ngwaga wa 1990. Ene gape ya nna thotloetso mo real-time strategy hybrid Dungeon Keeper , e e neng ya dirwa ke Molyneux ka ngwaga wa 1997.

Puso e simolodisitse lenaneo la ISPAAD le le thusang balemi ba ba tlhoafaletseng temo e bile ba itlamile go boelwa.Temo ke yone e jesang lefatshe leno ka thobo mme le banni ba Bokaa ba lemela go jesa ba malwapa a bone, go supiwa fa go sa tshwanela gore go nne le tlhaelo ya dijo mo Botswana ka puso e dirile mananeo a a lebaganeng balemi.A re balemi ba le 568 ba kgonne go lema ditema di le 1 669 mme go supa sentle gore fa e ne e se diji le mhero le dikgomo, ba ka bo ba bone thobo e e gaisang. Le fa banni ba Bokaa ba itsiwe thata ka temo thuo, bangwe barui ga ba tlhokomele leruo la bone bogolong jang dikgomo le ditonki ka e le tsone di senyetsang batho mo masimong.

Mapodisi a Letlhakane a tlhotlhomisa tiragalo e mo go yone monna wa dingwaga tse di masome a mane le botlhano a fitlhetsweng a akgega mo setlhareng a ikaleditse. Mogolwane wa mapodisi a Letlhakane Rre Loeto Ramabokwa, o boleletse lekalana Bopa mo potsolotsong gore monna yoo o bonwe ka Labobedi ke mofeti-ka-tsela yo o neng a ya kwa mabitleng mme a ya go begela mapodisi. Rre Ramabokwa a re ba ne ba ya kwa lefelong la tiragalo, kwa ba fitlhetseng monna yoo a lepeletse mo setlhareng, a ikaleditse ka terata. O boletse fa monna yoo a tlholega kwa motseng wa Malatswai mo kgaolong ya legare, mme go sa itsiwe se se ka tswang se bakile gore a ipolae ka jaana a sa tlogela molaetsa. Rre Ramabokwa o ne a tlhalosa le go re setopo sa gagwe se kwa setsidifatsing kwa kokelong ya Letlhakane, se letetse go tlhatlhobiwa ke dingaka. O bile a re go ipolaya ga se yone tharabololo ya mathata a re gagwe le gape ba gakolola batho gore fa ba na le mathata ba kope thuso mo batsading, bommaboipelego le baruti.

Baša ba tlaa lemoga gore buka e, ke ya botlhokwa tota. Fela jalo le bagodi ba tlaa thusega thata ka yona go sekamolola mekgwa e mengwe ya bone, ka gongwe le go ruta bana ba bone. Buka e, e tlholegile bogareng jwa Afrika. Le fa go ntse jalo nna, ke le Moafrika wa maitemogelo a boruti mo basweung, ke itse gore e araba ka botlalo dipotso dife le dife kaga baša ba basweu. E re fa maele mo matshwenyegong a lefatshe la segompieno.
Baebele (go tswa mo Koine Greek τὰ βιβλία, tà biblía, "the books") ke thulaganyo ya dikwalo tse di boitshepho tumelong ya bajuta le bakeresete. Ga gona baebele le dibaebele tse di harologanang ka dikwalo. Ditumelo ka go farologana di itiretse dithulaganyo tse di farologanyeng di dirisa dikwalo tse di fitlhelwang mo baebeleng. bontsi ja tsone di a nyalana mme seo se tlatsa boleng le kutlwisiso mo sedumeding..

A jaana oa bona gore lebaka la gago le lebile nyalo, mme kafa o dirileng ka teng, o thubile lelapa ka gonne o tima mosadi wa gago sengwe, o ise o bo o mo itse.

University ya Botswana, kapa UB e simolotswe ka ngwaga wa 1982 e le yone ya ntlha mo Botswana. University e e mo ditiropong tse nne tsa lefatshe la Botswana ebong Maun, Francistown le tse pedi mo Gaborone. E bo e nna le makalana a le supa a thutego ebong, Business, Education, Engineering, Humanities, Science le Social Sciences. Ya Faculty of Medicine e simolotse go tsaya bana ka ngwaga wa 2009 ka morago ga bokopano le ba University of Melbourne ko Australia..

Dijo dingwe tse di sa tsweng mo diruiweng le mo dimeleng di akaretsa maboa. Go dirisiwa megare mengwe mme e bedisiwe le dijo tse di nang le setlhokwana sa asenejaaka borotho jo bo tsentswentsweng sebidiso, bojalwa, chesi le kombucha le madila a a tswakilweng. Mofuta o mongwe o akaretsa semela metsing se se tala jaaka sepirulina. Go na le dijo tse dingwe tse di tshwanang le matswai sebidiso sa borotho le cream of tartar a a dirisiwang go babalela dijo gore si seka tsa senyega.

Le fa popego ya "Model C" e ile ya fediswa ke mmuso wa morago ga kgethololo, lefoko le le santse le tlwaetswe go diriswa go tlhalosa dikolo tsa pele tsa mmuso tsa basweu-fela, le ka ngwaga wa 2013.

Ke tlaa fetisetsa makwalo a a ntseng jalo go ene ka boitumelo. Ke itse sentle gore o tlaa itumela, bogolo jang ka nna ke ise ke kgone go ka mo naya karabo.
Tī Drucat ê sì-ûi ū Neuilly-l'Hôpital, Abbeville, Buigny-Saint-Maclou, Caours, Hautvillers-Ouville, kap Millencourt-en-Ponthieu téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Pō·-siat thih-lō· ê sî, hóe-chhai ê sok-tō· sī khó-lū ê tiōng-tiám. Ká-sú thih-lō· ti̍t-ti̍t khui-kòe 1 lia̍p soaⁿ, sui-bóng kī-lî siāng-kīn, sok-tō· soah bān-tu-tu, án-ne m̄-sī siāng keng-chè ê hoat-tō·; èng-kai ài tī pêⁿ-tē pôaⁿ-seh, he̍k kai-chîⁿ ó· pōng-khang chiah-tio̍h. Sio-siâng ê khó-lū sī tō·-chûn ê èng-iōng, i sui-jiân khah-kùi khah-bān, m̄-koh tī bó·-mi̍h-á chêng-hêng hā, ē-sái sok-té kī-lî, án-ne tiān-tó khah keng-chè.

Chia ê kok-kok léng-tō-chiá ē-ēng tāi-lio̍k hun-chò nn̄g khoán. Chi̍t khoán sī goân-siú, pau-hâm hông-tè, thian-hông, kok-ông, chóng-thóng téng-téng; lēng-gōa chi̍t khoán sī kok-ka chèng-hú ê siú-náu, pau-hâm chóng-lí, siú-siòng, kap lōe-koh pō͘-tiúⁿ téng-téng bîn-soán ia̍h-sī goân-siú jīm-bēng ê chèng-hú chit-ūi.

Tī Saint-Germain-d'Elle ê sì-ûi ū La Bazoque, Cormolain, Bérigny, Montrabot, Notre-Dame-d'Elle, kap Rouxeville téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Kàu 2000 nî nî-bóe, Tiong-iong Tiān-sī-tâi chéng-kô ki-kò· ê kò·-tēng chu-sán chóng kim-gia̍h ta̍t-kàu 54-ek kho· Jîn-bîn-pē. Ah 2001 nî chôan-nî ê siu-ji̍p chhiau-kòe 60-ek kho· Jîn-bîn-pē, tī chôan-kok kok sin-bûn mûi-thé tang-tiong pâi tē-it.

1926 nî Hoat-kok kài-siāu Hoat-kok tī 1926 nî hoat-seng ê tōa-sè hāng le̍k-sú sū-kiāⁿ kap tong-sî kok-ka siā-hōe kap bûn-hòa hoat-tián ê chêng-hêng.

1614 nî Hoat-kok kài-siāu Hoat-kok tī 1614 nî hoat-seng ê tōa-sè hāng le̍k-sú sū-kiāⁿ kap tong-sî kok-ka siā-hōe kap bûn-hòa hoat-tián ê chêng-hêng.

Mysingsö sī Sūi-tián Kalmar Koān Oskarshamn Chū-tī-chhī ê chi̍t-ê tē-hng siâⁿ-chhī (tätort). Kun-kù Sūi-tián koaⁿ-hong tī 2010 nî ê jîn-kháu phó͘-cha, Mysingsö ū 385-ūi ki-bîn.

In-ūi chit-ê hái-lâu ê sek-chúi sī khóng-sek--ê, khòaⁿ--khí-lâi o͘-o͘, só͘-í hō͘ lâng hō-chò O͘-hái-chúi. Ū-sî-chūn mā kiò-chò Ji̍t-pún Hái-lâu. I ū hun-chhut 1-ê ki-lâu hō-chò Tusima Hái-lâu (対馬海流), tùi Ji̍t-pún ê hî-gia̍p ū chin tōa ê lī-ek.

Tī Vers-Pont-du-Gard ê sì-ûi ū Argilliers, Castillon-du-Gard, Collias, Flaux, Lédenon, Remoulins, Saint-Bonnet-du-Gard, kap Saint-Siffret téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

2001 nî Bí-kok kài-siāu Bí-kok tī 2001 nî hoat-seng ê tōa-sè hāng le̍k-sú sū-kiāⁿ kap tong-sî kok-ka siā-hōe kap bûn-hòa hoat-tián ê chêng-hêng.

Tī Andryes ê sì-ûi ū Clamecy, Billy-sur-Oisy, Oisy, Surgy, Courson-les-Carrières, kap Druyes-les-Belles-Fontaines téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Saint-Pierre-de-Varennes ê sì-ûi ū Saint-Émiland, Le Breuil, Couches, Essertenne, Saint-Firmin, kap Saint-Jean-de-Trézy téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Blaise-sous-Arzillières ê sì-ûi ū Arzillières-Neuville, Bignicourt-sur-Marne, Châtelraould-Saint-Louvent, Courdemanges, Frignicourt, Norrois, kap Les Rivières-Henruel téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1513 nî gē-su̍t léng-he̍k ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm tong-nî chōe-chōe kap gē-su̍t siong-koan ê tiōng-iàu sū-kiāⁿ kap jîn-bu̍t.

Tī Parella ê sì-ûi ū Colleretto Giacosa, Lugnacco, San Martino Canavese, Castellamonte, Loranzè, kap Quagliuzzo téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.
Osama bin Laden (1957 nî 3 goe̍h 6 ji̍t chhut-sì - 2011 nî 5 goe̍h 2 ji̍t) sī I-su-lân khióng-pò͘-chú-gī chō͘-chit Al-Qaeda ê thâu-lâng, sī 911 Sū-kiāⁿ téng kong-kek ê chú-tō-chiá.

Dreams Come True sī chi̍t ê Ji̍t-pún im-ga̍k thoân-thé, in ê im-ga̍k thàu-lām chē-chē chióng liû-hêng im-ga̍k khoán-sek. In ê tē 1 tiuⁿ choan-chip tī 1989 nî chhut-lâi, sǹg sī te̍k-pia̍t tn̂g hòe-siū ê thoân-thé. Miâ tiāⁿ-tiāⁿ ta̍k jī siá tōa-siá iah-sī kán-siá pìⁿ DCT; ū-sî im-e̍k (ドリームズ・カム・トゥルー).

Tī Jussy-le-Chaudrier ê sì-ûi ū Argenvières, Beffes, Charentonnay, Garigny, Précy, Saint-Léger-le-Petit, Saint-Martin-des-Champs, kap Sancergues téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Poyanne ê sì-ûi ū Gamarde-les-Bains, Gouts, Laurède, Lourquen, Nousse, Onard, kap Saint-Geours-d'Auribat téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

1910 nî ê sî, chiah-ê kok-ka tī Buenos Aires tiàu-khui tē 4 kài Bí-chiu Kok-ka Kok-chè Hoē-gī, in kā Bí-chiu Kiōng-hô-kok Kok-chè Liân-bêng kái-miâ chò Bí-chiu Kiōng-hô-kok Liân-bêng (Union of American Republics). Che liáu-āu, koh tī 1948 nî tiàm Bogotá tiàu-khui tē 9 kài Bí-chiu Kok-ka Hoē-gī, kāng hit nî ê 4 goe̍h 30, 21 kok chhiam tiâu-iok, chit-ê tiâu-iok hō-chò Bí-chiu Kok-ka Cho͘-chit Hiàn-chiong (Charter of the Organization of American States). Che tō sī taⁿ Bí-chiu Kok-ka Cho͘-chit ê goân-thâu, iā chit-ê cho͘-chit chū-án-ne tī 1951 nî 12--goe̍h khai-sí ūn-chok.

Tī Audeville ê sì-ûi ū Césarville-Dossainville, Engenville, Intville-la-Guétard, Mainvilliers, Sermaises, Thignonville, kap Blandy téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī pún tē-hng sì-ûi ê hêng-chèng-khu ū Almarza de Cameros, Ajamil, Villar del Río, Lumbreras, Gallinero de Cameros, Pinillos, Muro en Cameros, Cabezón de Cameros.

Tī Aubigny-au-Bac ê sì-ûi ū Brunémont, Oisy-le-Verger, Aubencheul-au-Bac, Bugnicourt, Féchain, Fressain, kap Fressies téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Huby-Saint-Leu ê sì-ûi ū Wamin, Grigny, La Loge, Marconne, Marconnelle, Le Parcq, Aubin-Saint-Vaast, Cavron-Saint-Martin, Contes, kap Guisy téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Che sī 152 nî kok-ka goân-siú, chèng-hú siú-náu, kap kî-thaⁿ thâu-lâng ê lia̍t-toaⁿ. Thàu-kòe chit hūn lia̍t-toaⁿ, tha̍k-chiá ē-ēng tùi tong-nî ê kok-kok léng-tō-chiá ū koh-khah choân-bīn ê liáu-kái kap pí-tùi. Chit hūn lia̍t-toaⁿ àn-chiàu tāi-lio̍k ê jī-bó sūn-sī lâi pâi-lia̍t kap hun-lūi, hun-chò A-chiu, Au-chiu, Hui-chiu, Lâm Bí-chiu, Pak Bí-chiu, kap Tāi-iûⁿ-chiu kúi-nā-ê tē-he̍k; hō͘ tha̍k-chiá hong-piān cha-sûn.

Tī Craonnelle ê sì-ûi ū Beaurieux, Bouconville-Vauclair, Craonne, Oulches-la-Vallée-Foulon, kap Pontavert téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Sorradile ê sì-ûi ū Ardauli, Bidonì, Ghilarza, Olzai, Sedilo, Tadasuni, Nughedu Santa Vittoria, kap Boroneddu téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Kng-phe (光批; -phoe) ia̍h-sī bêng-sìn-phìⁿ (hôa. 明信片), he̍k-chiá Ia̍p-su, sī chi̍t khoán iōng kāu-chhoá chò-chiâⁿ ê phoe, bô su-iàu phoe-lông, ti̍t-chiap tah iû-phiò tio̍h ē-sái kià.

Tī Montgueux ê sì-ûi ū Barberey-Saint-Sulpice, La Chapelle-Saint-Luc, Macey, Messon, Saint-Lyé, kap Torvilliers téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.
Tī Olloix ê sì-ûi ū Cournols, Ludesse, Montaigut-le-Blanc, Saint-Nectaire, Saint-Sandoux, kap Saint-Saturnin téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Che sī 549 nî kok-ka goân-siú, chèng-hú siú-náu, kap kî-thaⁿ thâu-lâng ê lia̍t-toaⁿ. Thàu-kòe chit hūn lia̍t-toaⁿ, tha̍k-chiá ē-ēng tùi tong-nî ê kok-kok léng-tō-chiá ū koh-khah choân-bīn ê liáu-kái kap pí-tùi. Chit hūn lia̍t-toaⁿ àn-chiàu tāi-lio̍k ê jī-bó sūn-sī lâi pâi-lia̍t kap hun-lūi, hun-chò A-chiu, Au-chiu, Hui-chiu, Lâm Bí-chiu, Pak Bí-chiu, kap Tāi-iûⁿ-chiu kúi-nā-ê tē-he̍k; hō͘ tha̍k-chiá hong-piān cha-sûn.

Liāu Tiong-san (廖中山, 1934 nî - 1999 nî 10-goe̍h 7), Tâi-oân ê siā-hōe ūn-tōng-chiá. I tī 1990 nî-tāi hoat-khí "Gōa-séng-lâng" Tâi-oân To̍k-li̍p Chhiok-chìn-hōe (1992), Hái-iûⁿ Tâi-oân Bûn-kàu Ki-kim-hōe (1995).

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1994 nî bûn-ha̍k léng-he̍k ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm tong-nî chōe-chōe kap bûn-ha̍k siong-koan ê tiōng-iàu sū-kiāⁿ, chok-phín kap jîn-bu̍t.

Tī Troisvaux ê sì-ûi ū Conteville-en-Ternois, Saint-Pol-sur-Ternoise, Brias, Gauchin-Verloingt, Hernicourt, Huclier, kap Valhuon téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī San Mauro la Bruca ê sì-ûi ū Ascea, Centola, Cuccaro Vetere, Futani, Pisciotta, Ceraso, kap Montano Antilia téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Neufvy-sur-Aronde ê sì-ûi ū Belloy, Gournay-sur-Aronde, Lataule, Méry-la-Bataille, Moyenneville, kap Wacquemoulin téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tiong-iong-soaⁿ-lêng ê kôan-soaⁿ sio-sòa, Tâi-ôan 100 soaⁿ-bú ( Hôa-gí: 台灣百岳 ) tō ū chiâⁿ-chē sī sio̍k-tī Tiong-iong-soaⁿ-lêng, pí-lūn-kóng: Siù-ko·-lôan-soaⁿ ( Hôa-gí: 秀姑巒山) (3825-kong-chhioh), Lâm-ô·-tōa-soaⁿ ( Hôa-gí: 南湖大山 ) (3742-kong-chhioh), Ha̍p-hoan-soaⁿ ( Hôa-gí: 合歡山) (3714-kong-chhioh), Tiong-iong-chiam-soaⁿ ( Hôa-gí: 中央尖山 ) (3705-kong-chhioh), Koan-soaⁿ ( Hôa-gí: 關山 ) (3668-kong-chhioh), Kî-lâi-chú-soaⁿ Pak-niá-thâu ( Hôa-gí: 奇萊主山北峰 ) (3607-kong-chhioh), Hiòng-iông-san ( Hôa-gí: 向陽山 ) (3602-kong-chhioh), Kî-lâi-chú-soaⁿ ( Hôa-gí: 奇萊主山 ) (3560-kong-chhioh), Sam-chha-san ( Hôa-gí: 三叉山 ) (3496-kong-chhioh), Tan-tāi-san ( Hôa-gí: 丹大山 ) (3325-kong-chhioh), Lêng-ko-san ( Hôa-gí: 能高山 ) (3262-kong-chhioh ).

Chi̍t-keng biō-sī tī 1650 nî khí—ê, miâ hō-chò Koan-im-têng. 1740 nî in-ūi hóe-sio, sio-liáu-liáu. 1755 nî kái-chō liáu-āu miâ hō-chò Kim Tek-īⁿ ("金德院"） . 18 sè-kí Batavia ê hoat-tián lú-lâi-lú-kín ê sî-chūn, Kim Tek-īⁿ piàn-chò Batavia siōng tiōng-iàu ê biō-sī. Kim Tek-īⁿ í-gōa, tī Batavia koh-ū 3-keng tiōng-iàu biō-á, tō-sī Koan-im-tông, Ancol-biō （Hok-tek-chèng-sîn-biō）, kap Siāng-tè-iâ-biō.

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1591 nî kho-ha̍k ê hoat-hiān kap ki-su̍t ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm chōe-chōe tiōng-iàu ê kho-ha̍k siong-koan sū-kiāⁿ.

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1895 nî kho-ha̍k ê hoat-hiān kap ki-su̍t ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm chōe-chōe tiōng-iàu ê kho-ha̍k siong-koan sū-kiāⁿ.

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1502 nî gē-su̍t léng-he̍k ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm tong-nî chōe-chōe kap gē-su̍t siong-koan ê tiōng-iàu sū-kiāⁿ kap jîn-bu̍t.

Tī Zenson di Piave ê sì-ûi ū Monastier di Treviso, Salgareda, San Biagio di Callalta, Fossalta di Piave, kap Noventa di Piave téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.
Stanisław August Poniatowski (1732 nî 1 goe̍h 17 ji̍t – 1798 nî 2 goe̍h 12 ji̍t) sī Pho-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1764 nî 9 goe̍h 7 ji̍t kàu 1795 nî 11 goe̍h 25 ji̍t.

1969 nî 10 go̍eh, Tēng Siáu-pêng hô·-lâng sàng-khì Kang-sai ê chi̍t-ê kang-tiûⁿ chiap-siū lô-kài. Kàu-kah 1971 nî, chèng-tī kio̍k-sè kái-piàn, Tēng siāng chú-iàu ê chèng-te̍k Lîm Piu hoat-tòng chèng-piàn sit-pāi jî-chhiáⁿ tī-leh tô-bông ê sî-chūn in-ūi hui-ki sit-sū siak--sí. Tēng siá-phoe hō· Mô· Te̍k-tong, iau-kiû hoe-hok kang-chok. 1973 nî 2 go̍eh, Tēng lī-khui Kang-sai, tò-tńg-khì Pak-kiaⁿ, hoe-hok Kok-bū-īⁿ hù chóng-lí ê chit-bū. Ah-m̄-koh bô-lōa-kú liáu-āu, " 4-lâng-pang " hoat-tōng àm-tiong chiam-tui Chiu Un-lâi ê " phoe Lîm phoe khóng ūn-tōng " , tō-tì Tēng ê tē-ūi ū khó-lêng sûi-sî péng-pôaⁿ. Hó-ka-chài, chit-tiûⁿ ê phoe-tò· pēng bô ián-tó Chiu Un-lâi. 1974 nî nî-thâu, Chiu Un-lâi kiàn-khong chōng-hóng ok-hòa, Tēng chhut-bīn chú-chhî chèng-hú ji̍t-siông ê khang-khoè. 1974 nî 4 go̍eh, Tēng tī-leh Niú-iok chhut-se̍k Liân-ha̍p-kok hōe-gī ê sî-chūn, thê-chhut chiong kok-che pun-chòe " 3-ê sè-kài " ê koan-tiám. 1975 nî, tī Mô· Te̍k-tong ê thê-gī chi hā, Tēng chhut-jīm Kok-bū-īⁿ tē-it hú chóng-lí, lio̍h-á ū chhú-tāi Ông Âng-bûn chiap-pan ê khóan-sè, tī-sú 4-lâng-pang ê tē-ūi khai-sí tín-tāng--khì-lâi. 1975 nî nî-thâu ê hêng-sè tùi Tēng hām i ê chi-chhî-chiá lâi-kóng kán-na ū khah iú-lī, Mô· Te̍k-tong koh 1-pái tī tóng-lāi phoe-phêng 4-lâng-pang, Ông Âng-bûn mā hông tiāu tńg-khì Siōng-hái. Put-lī-kò kàu-kah nî-té, kio̍k-sè hiông-hiông iū-koh chóan-piàn, Tēng chhiáng-gī pēng-chhiáⁿ thui-sak keng-chè kiàn-siat ê chèng-chhek ín-khì Mô· Te̍k-tong ê hóan-kám, hit-sî, Mô· jîn-ûi chèng-tī kang-chok iu-gôan ài khng-tī tē-it-ūi. 1976 nî nî-thâu, Chiu Un-lâi kòe-sin, Tēng koh-1-pái cho-siū phoe-tò·. Sui-jiân 4-lâng-pang thàn-tio̍h ki-hōe hòng-sù khau-sé kah boah-o· Tēng Siáu-pêng, m̄-koh khiok-sī bōe-tàng tī-tio̍h kûn-chiòng ê hiáng-èng, tian-tó, tī 4 go̍eh-hūn ê thian-an-bûn sū-kiāⁿ--lih, chin-chōe lâng tah-chhut tōa-jī-pò, piáu-sī ài Tēng chhut-lâi chiap-pan. Kòe-āu, Mô· Te̍k-tong koh-1-pái phoe-chún kái-tû Tēng ê it-chhe chit-bū, chí-sī pó-liû i ê tóng-chek.

Chhùi-khí hoat-io̍k ê sî-kî só· chiah ê hu̍t ē sió-kóa kái-piàn khí-koan ê hêng-thāi, pí-jû khah khoah ê sió-khut-á kap li̍h-phāng, khah-bô hiah chiam ê kā-thâu. Án-ne ē kiám-chió sió-khut-á kap li̍h-phāng ê chiù-khí.

Iûⁿ Tiāu-ka (楊肇嘉; 1892 nî 10 goe̍h 13 ji̍t – 1976 nî 4 goe̍h 19 ji̍t) sī chi̍t ūi Tâi-oân ê chèng-tī jîn-bu̍t kiam siā-hōe ūn-tōng-ka, Tâi-tiong Chheng-chúi chhut-sin. Tâu-sin Tâi-oân bîn-cho̍k ūn-tōng, kó͘-chhoe tē-hng chū-tī, tiāⁿ-tiāⁿ hō͘ Ji̍t-pún chèng-hú koan-chhiat. Chò-lâng jia̍t-sim, tī Ji̍t-pún sî-tāi khan-sêng chē-chē Tâi-oân chheng-liân, chu-chō͘ hui-hêng-ka, kó͘-lē bûn-ha̍k chheng-liân hoan-e̍k Âng-lâu-bāng téng-téng. Tiong-hoâ Bîn-kok chèng-hú sî-tāi, bat tam-jīm Tâi-oân-séng chèng-hú ê Bîn-chèng-thiaⁿ-tiúⁿ kap chóng-thóng-hú kok-chhek kò͘-būn.

Chô Khun (曹錕, 1862 nî 12 goe̍h 12 ji̍t – 1938 nî 5 goe̍h 17 ji̍t) sī Tiong-hoâ Bîn-kok--ê 1--ê chèng-tī-ka. I tī 1923 nî kàu 1924 nî sī Tiong-hoâ Bîn-kok--ê chóng-thóng.
1966 nî, Tiong-kok bûn-hòa tāi kek-bēng po̍k-hoat, Tēng Siáu-pêng hông jīn-tiāⁿ sī " tē-jī hō cháu-chu-phài " (kiâⁿ chu-pún chú-gī lō·-sòaⁿ ê phái-pia̍t ), chū-án-ne, chêng 1967 nî liáu-āu, Tēng to̍h hán-tit kong-khai lō·-bīn lo·h, chhú-khì, Tēng koh-khah sī siū-tio̍h âng-ōe-peng giâm-gâi ê phoe-tò· kah nńg-kìm, i ê tōa-hàn hāu-seⁿ Tēng Phok-hong hō· âng-ōe-peng lêng-tī kah pìⁿ-chiâⁿ pòan-sin-put-sûi, 1-sì-lâng thoa-phiaⁿ ( chân-hùi ). 1968 nî 10 go̍eh, Tēng hông thiat-siau tī tóng-lāi it-chhè ê chit-bū.

Toā-chúi, ia̍h chúi-chai, im-chúi, sī kóng chúi lâu chhut pêng-siông-sî ê chúi-thé hoān-ûi (chhan-chhiuⁿ hô-hoāⁿ, hái-hoāⁿ), ia̍h sī in-ūi toā-liōng ê hō-chúi, kā thó͘-tē im khì ê chêng-hêng. It-poaⁿ ē chō-sêng chai-hāi.

Tī pún tē-hng sì-ûi ê hêng-chèng-khu ū Almonacid del Marquesado, Puebla de Almenara, Saelices, Torrubia del Campo, Uclés, Villamayor de Santiago.

Che sī 1103 nî kok-ka goân-siú, chèng-hú siú-náu, kap kî-thaⁿ thâu-lâng ê lia̍t-toaⁿ. Thàu-kòe chit hūn lia̍t-toaⁿ, tha̍k-chiá ē-ēng tùi tong-nî ê kok-kok léng-tō-chiá ū koh-khah choân-bīn ê liáu-kái kap pí-tùi. Chit hūn lia̍t-toaⁿ àn-chiàu tāi-lio̍k ê jī-bó sūn-sī lâi pâi-lia̍t kap hun-lūi, hun-chò A-chiu, Au-chiu, Hui-chiu, Lâm Bí-chiu, Pak Bí-chiu, kap Tāi-iûⁿ-chiu kúi-nā-ê tē-he̍k; hō͘ tha̍k-chiá hong-piān cha-sûn.

El Greco, pún-miâ Doménikos Theotokópoulos (Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, 1541 nî - 1614 nî 4 goe̍h 7 ji̍t) sī Se-pan-gâ Bûn-gē-ho̍k-heng sî-kî ê Hêng-sek-chú-gī (Eng-gí: Mannerism) oē-ka.

Chia ê kok-kok léng-tō-chiá ē-ēng tāi-lio̍k hun-chò nn̄g khoán. Chi̍t khoán sī goân-siú, pau-hâm hông-tè, thian-hông, kok-ông, chóng-thóng téng-téng; lēng-gōa chi̍t khoán sī kok-ka chèng-hú ê siú-náu, pau-hâm chóng-lí, siú-siòng, kap lōe-koh pō͘-tiúⁿ téng-téng bîn-soán ia̍h-sī goân-siú jīm-bēng ê chèng-hú chit-ūi.

Tī Aigueperse ê sì-ûi ū Saint-Bonnet-des-Bruyères, Saint-Igny-de-Vers, Châtenay, Gibles, Matour, kap Saint-Racho téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Ubiquitin (Hôa-gí: 泛素, 泛激素, tiāⁿ-tiāⁿ bô hoan-e̍k) sī 1 ê sió-hêng ê nn̄g-pe̍h-chit; tōa-pō͘-hūn ê chin-he̍k-sè-pau ū. Che chú-iàu ê llō͘-iōng tī teng-kì sè-pau lāi-té chi̍t-kóa-á m̄ ti̍h ê nn̄g-pe̍h-chit, pau-koat chhng-kòe sè-pau-mo̍h ê nn̄g-pe̍h-chit.

Tī Sailly-au-Bois ê sì-ûi ū Foncquevillers, Hébuterne, Bayencourt, Bertrancourt, Coigneux, Colincamps, kap Courcelles-au-Bois téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Sun-chú Peng-hoat (孫子兵法), Lio̍k-tho (六韜) iáu-ū Sam-si̍p-lio̍k Kè (三十六計) téng-téng lóng-sī chin tiōng-iàu-ê Tiong-kok peng-hoat tù-chok; kî-tiong iû Sun Bú phian-chōan Sun-chú Peng-hoat siōng ū miâ-siaⁿ.

Slav Lâng (Slavs) sī Au-chiu jîn-sò͘ siōng-chē ê cho̍k-kûn, jîn-sò͘ tāi-iok ū 3.4 ek lâng. In chú-iàu hun-pò͘ tī Tang Au kap Tiong Au tē-khu, kóng ê giân-gú sio̍k-î Slav giân-gú. Slav Lâng koh ē-sái hun-chò Lâm Slav Lâng, Sai Slav Lâng kap Tang Slav Lâng.

Tī Montoldre ê sì-ûi ū Boucé, Rongères, Saint-Gérand-de-Vaux, Saint-Loup, Treteau, kap Varennes-sur-Allier téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Luneau ê sì-ûi ū Avrilly, Le Bouchaud, Chassenard, Neuilly-en-Donjon, Saint-Didier-en-Donjon, Saint-Léger-sur-Vouzance, L'Hôpital-le-Mercier, kap Vindecy téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.
Tī Camugnano ê sì-ûi ū Cantagallo, Castel di Casio, Castiglione dei Pepoli, Grizzana Morandi, Sambuca Pistoiese, kap Vernio téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Saint-Julien-de-l'Escap ê sì-ûi ū Asnières-la-Giraud, Courcelles, Fontenet, Poursay-Garnaud, Saint-Jean-d'Angély, kap Varaize téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Khut-kang tī 1928 nî chó-iū tio̍h ū bē-chió siong-tiàm chū-chi̍p, chóng-sī kào 1938 nî khai-sí ê cha̍p tang sî-kan, chia̍h ū khah bêng-hián ê hoat-tián. Tē-1 ke sī Ji̍t-pún sî-tāi tio̍h khai-sí. Hiān-chāi "Khu-kang Siong-tiûⁿ" hō-miâ kap hoān-ûi, sī tāi-khài kàu 1970 nî-tāi chiah khak-tēng--ê.

Tiong-kok Kiōng-sán-tóng tē 4 chhù Choân-kok Tāi-piáu Tāi-hoē, kám-chheng kiò chò Tiong Kiōng 4 Tāi, sī Tiong-kok Kiōng-sán-tóng tī 1925 nî 1 goe̍h 11 ji̍t kàu 1 goe̍h 22 ji̍t tī Siōng-hái khui ê Choân-kok Tāi-piáu Tāi-hoē. Khui-hoē ê tāi-piáu ū 20 lâng.

Che sī 1642 nî kok-ka goân-siú, chèng-hú siú-náu, kap kî-thaⁿ thâu-lâng ê lia̍t-toaⁿ. Thàu-kòe chit hūn lia̍t-toaⁿ, tha̍k-chiá ē-ēng tùi tong-nî ê kok-kok léng-tō-chiá ū koh-khah choân-bīn ê liáu-kái kap pí-tùi. Chit hūn lia̍t-toaⁿ àn-chiàu tāi-lio̍k ê jī-bó sūn-sī lâi pâi-lia̍t kap hun-lūi, hun-chò A-chiu, Au-chiu, Hui-chiu, Lâm Bí-chiu, Pak Bí-chiu, kap Tāi-iûⁿ-chiu kúi-nā-ê tē-he̍k; hō͘ tha̍k-chiá hong-piān cha-sûn.

Tī Vaux-sur-Blaise ê sì-ûi ū Bailly-aux-Forges, Brousseval, Domblain, Montreuil-sur-Blaise, Rachecourt-Suzémont, Valleret, kap Wassy téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Montauriol ê sì-ûi ū Castillonnès, Douzains, Lougratte, Saint-Maurice-de-Lestapel, kap Sérignac-Péboudou téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

1941 nî Hoat-kok kài-siāu Hoat-kok tī 1941 nî hoat-seng ê tōa-sè hāng le̍k-sú sū-kiāⁿ kap tong-sî kok-ka siā-hōe kap bûn-hòa hoat-tián ê chêng-hêng.

Tī Saint-Aignan-des-Noyers ê sì-ûi ū Lurcy-Lévis, Valigny, Augy-sur-Aubois, Bessais-le-Fromental, kap Neuilly-en-Dun téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Saint-Chély-d'Apcher ê sì-ûi ū Blavignac, Saint-Pierre-le-Vieux, Prunières, Rimeize, Les Bessons, La Fage-Saint-Julien, Les Monts-Verts, kap Albaret-Sainte-Marie téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Pún sî-kî ê hō-miâ sī Charles Lyell tēng--ê, chhú Hi-lia̍p-gí meiōn (μείων, "khah-kiám") kap kainos (καινός, "sin"), ì-sù sī "bô hiá-nī kīn", in-ūi pún sî-tāi ê tōng-bu̍t pí Sian-sin-sè (Pliocene) koh khah kó͘.

Chia ê kok-kok léng-tō-chiá ē-ēng tāi-lio̍k hun-chò nn̄g khoán. Chi̍t khoán sī goân-siú, pau-hâm hông-tè, thian-hông, kok-ông, chóng-thóng téng-téng; lēng-gōa chi̍t khoán sī kok-ka chèng-hú ê siú-náu, pau-hâm chóng-lí, siú-siòng, kap lōe-koh pō͘-tiúⁿ téng-téng bîn-soán ia̍h-sī goân-siú jīm-bēng ê chèng-hú chit-ūi.

Tī Damas-aux-Bois ê sì-ûi ū Langley, Moriville, Portieux, Rehaincourt, Essey-la-Côte, Saint-Boingt, Saint-Rémy-aux-Bois, Essegney, kap Haillainville téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.
Che sī 632 nî kok-ka goân-siú, chèng-hú siú-náu, kap kî-thaⁿ thâu-lâng ê lia̍t-toaⁿ. Thàu-kòe chit hūn lia̍t-toaⁿ, tha̍k-chiá ē-ēng tùi tong-nî ê kok-kok léng-tō-chiá ū koh-khah choân-bīn ê liáu-kái kap pí-tùi. Chit hūn lia̍t-toaⁿ àn-chiàu tāi-lio̍k ê jī-bó sūn-sī lâi pâi-lia̍t kap hun-lūi, hun-chò A-chiu, Au-chiu, Hui-chiu, Lâm Bí-chiu, Pak Bí-chiu, kap Tāi-iûⁿ-chiu kúi-nā-ê tē-he̍k; hō͘ tha̍k-chiá hong-piān cha-sûn.

Tī Couiza ê sì-ûi ū Coustaussa, Espéraza, Luc-sur-Aude, Montazels, Rennes-le-Château, kap Rennes-les-Bains téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Chia ê kok-kok léng-tō-chiá ē-ēng tāi-lio̍k hun-chò nn̄g khoán. Chi̍t khoán sī goân-siú, pau-hâm hông-tè, thian-hông, kok-ông, chóng-thóng téng-téng; lēng-gōa chi̍t khoán sī kok-ka chèng-hú ê siú-náu, pau-hâm chóng-lí, siú-siòng, kap lōe-koh pō͘-tiúⁿ téng-téng bîn-soán ia̍h-sī goân-siú jīm-bēng ê chèng-hú chit-ūi.

Tī Anzola dell'Emilia ê sì-ûi ū Bologna, Calderara di Reno, Crespellano, San Giovanni in Persiceto, Zola Predosa, Castelfranco Emilia, kap Sala Bolognese téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1982 nî im-ga̍k léng-he̍k ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm chōe-chōe tiōng-iàu ê im-ga̍k siong-koan sū-kiāⁿ kap jîn-bu̍t.

Växjö Chū-tī-chhī (Sūi-tián-bûn: Växjö kommun) sī Sūi-tián Kronoberg Koān ê chi̍t-ê chū-tī-chhī (kommun). Choân chhī bīn-chek 1914.25 pêng-hong kong-lí, jîn-khaú lóng-chóng 85635 lâng.

Im-ga̍k-ka Sú Ûi-liōng bat kóng:"I sī chi̍t-ê chò-khiok-ka, in-ùi i ài sek-èng koa-sû, ū hoat-tō͘ chū-iû ê siu-kái í-keng ū ê khiok. I sī chi̍t-ê su-jîn, in-ùi i ōe-sài chit-sî seng-chêng, chhòng-chō o̍ah-thiàu-thiàu ê koa-sû lâi biâu-siá kám-chêng, kóng kó͘ ia̍h-sī kóng tō-lí. I mā sī ōe-sài ná chhiùⁿ ná toâⁿ ê ián-chhiùⁿ-ka". Khó Siông-hūi mā tī i ê ji̍t-kì án-ne siá: "Góa tī lî-khui Tâi-pak 500 kong-lí gōa ê hêng-chhun ê hong-soaⁿ phià-iá tiong-ng, ūi chi̍t-ê sàn koh lâm-lùi ê lāu-lâng lâu ba̍k-sái. "

Pritzker Kiàn-tio̍k Chióng bí nî chi̍t kái, choan-bûn sióng hō͘ tùi kiàn-tio̍k gē-su̍t ū te̍k-pia̍t châi-lêng kap kòng-hiàn ê kiàn-tio̍k-su. Chit-ê chióng sī Jay A. Pritzker tī 1979 nî chhòng-li̍p.

Tī Ospedaletto Euganeo ê sì-ûi ū Este, Noventa Vicentina, Ponso, Saletto, Lozzo Atestino, Carceri, kap Santa Margherita d'Adige téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Hái-lâm Chōng-cho̍k Chū-tī-chiu (海南藏族自治州, Chōng-gí: མཚོ་ལྷོ་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ།) sī Tiong-kok Chheng-hái-séng ê chi̍t-ê chū-tī-chiu, chú-iàu bîn-cho̍k sī Chōng-cho̍k.

Liû-kiû Kûn-tó (琉球群島) mā hō choè Liû-kiû (琉球, Liû-kiû-gí: るーちゅー), sī Tang-a ê 1 ê kûn-tó, tī Tâi-oân kap Ji̍t-pún chi kan, kin-á-ji̍t sī Ji̍t-pún ê léng-thó͘.

Chit phiⁿ bûn-chiuⁿ kài-siāu 1988 nî kho-ha̍k ê hoat-hiān kap ki-su̍t ê hoat-tián; kî-tiong mā pau-hâm chōe-chōe tiōng-iàu ê kho-ha̍k siong-koan sū-kiāⁿ.

Tī Saint-Cyr-du-Bailleul ê sì-ûi ū Barenton, Husson, Saint-Georges-de-Rouelley, Le Teilleul, Mantilly, kap Saint-Mars-d'Égrenne téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

Tī Aversa ê sì-ûi ū Casaluce, Frignano, Gricignano di Aversa, San Marcellino, Teverola, Carinaro, Cesa, Giugliano in Campania, Lusciano, Sant'Antimo, kap Trentola-Ducenta téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.