Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
596–594 a.D. hen die Phönizia Afrika vum Rode Mea ins Middlmea umseeschld. Um die Zeidwende etwa hodmär de Bugschbriet als Takelelemend endegd: mär nämmt õõ, daß die Grunlaach defia Rammdornvärsuche waan. Außadäm isses "Ladainaseeschl" ufkumme: än koaze Maschd midnäre lange Rah, die wu vum Buch iwwan Top hochschdaigd bis iwwas Hägg. Des is sea schwea zu manövriere, wail fär daßs Seeschl sich ausbausche konn, es allwail voam Maschd hänge muß. Des hääsd, wamma baim Wende dorsch de Wind gehd, do muß mär glai des gonze Vordaänd hinnam Maschd vorbaiwuchde. Annaschdasaids is des haid nuch es schnellschde, wus iwwahaubd gäbd: Än Seeschl is um so effegdieva, je länga die Õõschdreemkand is - un doo is des die long Schdang...

S'Naduaresavaad Tangkoko Batuangus isch ä Schdund Fahd weg vun Bitung. Do hodds donn zum Baischbiel de Sulawesi-Koboldmaki (Tarsius tarsier, frija Tarsius spectrum), ä Brimadeaad vunde Grubb vunde Koboldmakis.

Medizinisch werd de Tee oigsedzt. Die Bliede enthalde schweißtreibende Glykoside. Dem ätherische Eel wern schweißtreibende, harn- und milchtreibende Wirkung zugerechnet.

Voadapälsisch ghead zude Pälsische Dialegde un isch'ä Dialegdgrubb vum Rhoifrängische, wu zum Weschdmiddeldaitsche gheare dud un wu'ma in Rhoilond-Palz un a in Siedhesse un Noadbaade, awa a im noadechdlische Deel vun Frongraisch babble dud.

Ma dengd dasses die Dummschissel schun said 1294 hodd. Wisse dudma des awwa vum Joa 1314, wus a schrifdlisch eawäänd worre isch. Said 1490 hodda a ä Schrifd drumrum uff Ladoinisch un 1972 ischn Messingring midde Schrifd eanaijad worre. Do schdeed druff

Uffgheard hod des ärschd middem Ende vunde Ärbfainschfd nóóm zwädde Weldgriesch. Saiddäm is de Rhoi äfach när de wischdichsde Schdrom im Herz vun Oiropa.

Ä Telefon (aa Delefon) is e Elektrogeräte für die Durchleitung von Gesprächen über Entfernungen. Es Telefon wurd im 19. Jahrhunnert entwickelt und seitdem immer verbessert. So hot a heitisches Telefon en Speicher für Telefonnummere un Name.

Holunderbliede enthalde ätherische Öle, en hohe Andeel freie Fettsäure, besonders bemerkenswert 4-9 Prozent Kaliumsalze un bis 3,5 Prozent Flavonoide (vor allem Rutin).

Im Spiel muss ma äni vun de 2 Badaie auswähle. Ma konn die Mensche spiele odda awwa ah die Außerirdische. Du konnschd dann entweder n Krieger odda n Baumeschder spiele. Als Baumeschder bauschd du die Basis uff und du sorgschd dafir dass dei Leit wieddabelewt werde kenne un deswege bauschd ah Verteidigungoonlage. Als Krieger muschd du die feindlich Basis õgreife un dafir sorge dass die Gegna nimmi widdabelewwt wärre kenne. Gewunne hosch, wenn kenn Gegner unn ke Wiedabelewungsschdadsiõn vum Gegner mehr exischdierd.

In Meds is en 400 Heggdar großes Universidädsgelände midd 20 Faguldädsgebaide unn Forschungsoirischdunge unn 4.000 Schdudende. Aa 160 Software- und Telekommunikationsberaisch hawwe do ihrn Sidz.
Als äns vun de wischdigschde Werge gild di Ober Aeneas in Karthago, wu erschder 2006 in Schduggat urufgfiehrt worre is. Bedeidend sin soine Lieder in verschiedene Schbrooche: deitsch, frånzesisch, schwedisch, dänisch, hollännisch un idaljenisch. Di 20 Airs et Chansons (1797 rausgewwe, komboniert vor allem 1783 – 1988) gheere zu de bedeidenschde Liedersammlunge ausem achzehnde Johrhunnert. Des sin vor allem Gedischde vum Geddinger Hainbund. Äns davuu, Der Abschied, schdammt vun em selwer (1783 gschriwwe un komboniert).

Die Freiwillisch Feierwehr Obba is än Deil vun de Feierwehr vun de Schdad Ludwichshafe am Roi. Sie is äni von drei Freiwillische Feierwehre in Ludwichshafe un beschded im Moment aus sechs Fahrzeische un etwa dreisisch Männer und Fraae. Ääns vun denne Fahrzeische is än LKW fer Dekontamination bei Großschadenslache der vom Bund gestellt werd. Die Freiwillische Feierwehr Obba hot newem Brandschutz, de technische Hilfe un de Dekontamination aach die Versorschung mit Esse und Drinke bei äm gößere Oisatz als Uffgab. Des Geräädehaus vun de Freiwillisch Feierwehr Obba is mit de Wache 2 vun de Berufsfeierwehr uffm Gelände von de Wache 2 unnergebrocht.

Womma des mol onnaschd bedrachde duud, donn hämma vun Oofang oo gewißd, doß alle Saide glai sin. Un die Läng vun dänne Saide hod sich aus de Greeß vum Umgraiß ärgäwwe, also aus dem Abschdond, den wo M vun g hod.

Die Regele fa die Nudzung vum Friedhof Schbaija sin inde Sadzung fas Friedhofs- un Beschdaddungswese vunde Schdad Schbaija vum 31.05.2006 feschdg'schriwe worre. Koschde fa ä Nudzung vum Friedhofe weren inde G'bihresadzung Friedhofsg'bihre vunde Schdad Schbaija feschdgeleschd (Sadzung iwa die Eahewung vum 23.02.1989 i.d.F. vum 27.07.2007).

Wanns aach, wie su viel, wu Daitschlond gschadt hot, sysdemadisch scheegredd wärd, solld mär des ned vagesse. Un gradsowenisch, doßmä die Kurpalz nuch viel mea zärschdiggld hod, als wie doßse voahea schun waa un doß mära die gonzi Owwapalz un all elsässisch-lodringisch Gebiede geklaud hod.

Epflbach isch e Gmainde in de Kurpfalz im haidige Bade-Wirddeberg und ghörd zum Rhoi-Negger-Krais. Die Gmainde gherd zum Gmaindeverwaldungsverband Waibscht un de Tourismusregion Brunneregion.

"Die kaisaloose, die schregglische Zaid" - su hen die Laid es Innaregnum genonnd. Die keenisch sin schwach gewesd, Kaisa gaabs kän, do isses schnell allweil drunna un driwwa gonge. Õõgfange hods midde Absedzung vum Friedrisch dorsch de Pabschd, die wu daßsa do0demid begrind hod, daßsa Nõõfolscha vun Grischdus wär un daß dea (Zitat de):

Die Franzose setzen es ach zum Werze vun Zieschekäs und Essisch oi. Bohnekraut gilt als gut passend zu Hilsefrischd, Sauce, Salade, Suppe, Oitepf, Marinade, Flesch un Wild, Fillunge, Paschdede, Gemies un Saladdressings.

Däm gejeiwwa hod die Kärsch ihr Ablaßpraxis ghed, wo die Predscha gsaad hen, das won mär des un selles mache dääd - bsdimmde Gebeede schpräche, bschdimmde Ärwed due, vorallm awwee Ablaßbriefscha kaafe, donn grääschd mär die Schdroof ärlasse. Orra än Doode, fär dän wu mär dän Ablaß kaafd hod, grääschd soi Schdroo ärlasse: "Glai wann des Geld im Baidl klingd, die aarm Seel aus'm Faija schbringd" hods ghääße.
Als Buu waa de Haina ärschd baim Bischuf vun Fraising zur ärziehung un donn in de Hillesma Domschul, wora fär "in de gaischdliche Schdand" is ausgebild worn is, baim Bischuf Wolfgang in Rejensbursch hoda soi Ausbildung beend. Wonna aach ned zum Prieschder gewaihd worn is, hoda so doch deie Ausbildung zunärem Färschbischuf ghabd. Um die Joadausndwende hoda als Härzoch vun Bayan es hailisch Kunugunde ghaiad, wu soi engschd Midarwaida worrn is. Anno 1007 hen die Zwää es Bischdum Bambersch gegrind, wu se haid nuch im Dum begrawe laie.

Es Lied "Än Jächa aus Kurpalz" mid "Dengmol" (ufm Ludwischsplaz in Ludwichshafe, zamme mim Friz Walda, em Hemshof-Friedel un äm Tanzmeedl ufänm Brunne)

Inde Midd vum 19. Joahunäd is Därkm mid soine siwwe Hailquelle zärschdäs ä Solbad worn und im 20.ö Joahunäd donn "Schdaadsbad". Mär mäschdo Bade- un Trinkkure gesche Rheuma, Wirblsäule- und Bondschaibelaide, Gaschdridis, Bronschiallaide und Väschdobbung. - Gesche ledschderes hod sisch nuch bessa ä häbschdlisch Bizzlä-Kua bewäad: Drai Lidda Naije hen dorchschlochende Ärfolsch!

Die Piratepardai (PIRATEN) is a Pardai, wo sich 2006 zammegfunne hot. Die Partei duds in viel annere Länner ach gewwe, die erschte warn die Schweden. Die doidsche Piradepardai hot ugfähr 31.000 Mitgliida unn de jetzische Vorsitz is Jens Seipenbusch. Die Jugendorganisation heeßt "Junge Piraten" ("Junge Pirade") Des Dorschschniddsalder vun de Midglieder is 29 Johr, deswege is die Piradepardai die Pardai midde jüngschde Midglieder vum Dorschschnidd her.

Gänschmauscher is en Uzname fä di Leit im sideschdlische Odewald, in Deile vum Bauland un vun Dauwerfrangge. Da greeschde Deil vum Negger-Odewald-Kreis, um Buche un Dürn rum, ghert dazu un da middlare Main-Dauwer-Kreis bis noch Laude un Könichshofe. Selle Gejend nennt ma aa des Gänschmauscherland. Des kummt vun da charagderischdische Ausschbrooch vum S im Wort drin un am End vum Wort, wie zum Beischbiel Gansch un Mausch. Annere Beischbiel sin Hausch, Beesche, Faschenaacht, lousch. Außerdemm is fä die Gejend noch folgendes tibisch: Iwweraal außerumm gibt-s kää Ö un Ü, des werd ugerundet als (gschlossenes odder offenes) E un gschlossenes I ausgschbroche. Blouß im Gänschmauscherland gibt-s doch e Ö un Ü, wie im Ordsname Dürn odder in Wärder wie Förds, Bökerch (= Bordkersch), Pöif (= Peif), Mörbs, Rügge, Zwüwwl (wu deils nedemol im Hochdeitsche e Ö odder Ü drin isch).

Holunderbeere enthalde Ätherische Öle, Flavonoide, Atnhocyane, ca. 7,5 Prozent Zucker un Fruchdsäure. In 100 Gramm Beere sin 65 mg Vitamin B2, 18 mg Vitamin C und 17 mg Folsäure. Da die Beere des uverträgliche Sambunigrin enthalde, des Macheprobleme verursacht, sollten greßere Menge gekocht werre, wodurch des Sambunigrin abgebaud werd.

Hambach (aa Hambach an de Woischdrooß) is nadierlisch vor allem dujsch soi Hambacha Schloß un des fä di Demogradie bedeidende Hambacha Feschd weidhie bekånnt. Es is en Ord an de Woischdrooß, un seid 1969 de greeschde Ordsdeil vun Neischdadt. Er hot 5570 Oiwuhner (2009).
Fria ääns vunde schwierischare Kabidl is es Navigiere haid faschd schun ä Kinnaschbiel: wie baim Nawi im Audo hoschdie Kaad ufm Displey un doi Bood inde Mid. Mär kännd also – theoredisch – in Frongraisch ableje, Kurs no Weschde sedze, es Ruda ande Audopilot hänge, dän ufs Nawi schalde un Daimscha drehe, bis mär in Hoboge die Fraihaidsschdadue seje duud. Theoredisch. Prakdisch gäb des bald ä kühles Vollbad...

Iwwahaubd is de Woi in Derkem - wie on de gonz Woischdroß - ä bsunärdäri Schbezialidäd. Meschä nuch is awwee in Därkm es greeschde Faß vun de gonz Wäld - es Därgemer Faß faßd 1,7 Millione Lidda un hod 13,5 m Doschmessa. Inne is ä Woischdubb, wu iwwärs Joar measchdedääls zu, am Worschdmaagd awwee iwwafülld is. De Woaschdmaagd vum zwädde zum dridde Sebdembawucheänd iss greeschd Woifeschd uf de Weld, do kimme 600.000 Bsucha.

Limburgisch (Niedalännisch: Limburgs, Limburgisch: Limburgs, Limbörgs(j) oder aifaach: Plat(t)) is e Schbrooch, di geredd werd in der niedalännische Prowinz, unn im glaichnamige Prowinz in Belgje. Aach werd es geredd im Nordosten Lüttischs, unn im westlischsten Kreise Nordrhein-Westfalens. Insgsomt gebt es ugfär 2 Milliune Mensche, di Limburgisch redde.

De Dunnersbersch lait inmidde de Nordpalz zwische Maiedaahl (Marienthal) unn Dannefels, ragt awwer aa erunner no Falgestää (Falkenstein). De Dunnersbersch is iwwer e Landstroßabzweischung bei Baschdehaus (e Hotel uff halwer Schdreck zwische Maiedaahl unn Dannefels) se erreische. E zusätzlischi Rickfahrmeeglischkeit biedet die Ännbahnstroß erunner no Dannefels.

S'Schifffaadmuseum vun Schbaija lisch om Rhoi, om End vum Dummgaade, inde Rheinallee 3 im Briggehaus, wu unna Deng'gmolschudz schdeje dud, un wead vum "Schiffbauer-, Schiffer- und Fischerverein Speyer e.V." bdriwwe.

Die einzelnen Kompetenzen sind im Bürgerlichen Gesetzbuch und im Strafgesetzbuch, die im Vatikanstaat gelten, festgelegt. Die Gsädze sin dorsch die Bang wech flexibla un vaninfdischa formuliad als wie in onnan Schdaade.

Des Raisch is donn zerfalle un im Oschdail hod sischs oschdfrängisch Raisch gebild mid Grenze vun uuugfea Mõõpejee (haid Siedfrongraisch) nõõ Gent un an die Westaschelde (B-NL) un su isses aach im gonze Middlalda gebliwwe.

Unner Bohnekraut verschded de Pälzer zwe Arde vun Werzkreider, Satureja hortensis, des ejärische Bohnekraut, ach Gardebohnekraut, bzw. Summerbohnekraut genannt, un Satureja montana des mehrjärische Berschbohnekraut, ach Winderbohnekraut, genannt. Urspringlisch war Bohnekraut im estlische Middelmeerraum behoimat.
Än gonz onnaschdes Probleem färde Wadikaan is, doßa die ledschd absolud Monarschie is. Soo zmindschd wärdsm voageworf. Des is nadialisch Kabbes. Die Exekudiv unnaschdehd de päbsdlisch Kommission färn Wadikanschdaad (Inneminischderium) unna iam Präsidende (Inneminischda), vun däm wu daß die Diregdzione vum Governadorraad abhänge - klaara un dronsparenda wie inde BRD - un die Gsädze wärn vum Pabschd odda in soim Nome vunde päbsdlisch Kommission färn Wadikanschdaad ärlosse. Noom Gsädz vum 21. Nowemba 1987 wärd die Gerischdsbaakaid vunärem Oinzlrischda, äö Gerischd, äm Berufungsgerischd un änärrem owwaschde Gerischdshof im Nome vum Pabschd ghondhabd. die jewailsche Kombedänze sin im Birschalische Gsädzbuch feschdgleehd un im Schdrofgsädzbuch (vum Wadikaan).

Di Lußhardt is en alder Keenischsforschd, wu zum fränggische Keenischhof in Brusel ghert hot. Sellen Wald hot 1056 da Keenisch Håinrisch III. em Bischdum Schbeyer gschenggt.

Bohnekraut is en typische Bestanddeel vun de franzesische Kräutermischung Herbes des Provence (Kräuter der Provence). Die Mischung gibts frisch gemischt, als ferdische Mischung getrocknet odder in Form von Werzessig oder Werzöl konserviert.

Saidem Zammebruch vum Kommunismus hot Pole en schdarges Wärdschafdswaggsdum hiegelechd unn belechd midd sainere Wärdschafdslaischdung (BIP) jedzad de 20. Platz unner de Nadsione uff de Weld unn de 8. in de EU. Said 1990 is die Wärdschafd schdedisch deregulierd unn schdaadlische Unnernemme privadisierd worre. Vun de Polnische Wärdschafdslaischdung werd 57% im Dienschdlaischungsseggdor, 21% im Induschdrieseggdor, siwwe Prozend in de Bauwärdschafd unn drai Prozend in de Londwärdschafd erwärdschafded. 70% werd im Privadseggdor erwärdschafded, wo 75% vun de schaffende Bevelgarung schaffe dudd.

Bsiedlung inde Pals hod schun inde Aldschdoinzaid bgunne. Bai Ausgrawunge hodma oan Bleds wie oam Haazwaila Kobb bai Baddebeasch Weagzaisch gfunne. Im Pelsa Wald isch inde Ald- un Middlschdoinzaid z. B. die Waidedalhehl bai Wilgaadswies bwohnd gwesd. Inde Jungschdoinzaid, so im 6. Jahdausnd v. Chr. sin a Laid als Jescha un Soamla inde haidisch Pals unawegs gwesd. Um 5300 v. Chr. hawen sisch doan die erschde Agga- un Viehbauare niedaglosd un oagfong'ge mid Rodunge die Londschafd zu vaänare, um Flesche fas Gdraide uns Vieh zschaffe. Die hawen doan a gleene Siedlunge g'grind uns Hoandweag endwiggld. Aus dea Zaid komma doan a Keramigge finne, wu ofd duasch Redungsgrawunge vunde aschäologische Dengmalbfleesch Schbaija gsischad werren.

Imne Uffsatz, are Streitschrift mim Tiddel Etwas von und über Musik fürs Jahr 1777 (1778) hot sisch da Kraus aa teoreddisch mid-da Mussig un de Verhäldnisse vun soiner Zeit befaßt.

S'Allahailischeschdifd isch äns vunde eldschde Schdifd vun Schbaija g'wesd un isch voa iwwa 1000 Joahr vum Bischof Sigebodo g'grind worre. Zum Schdifd hodd unna onnarem ä frieromoanische Schdifdskeäasch kead, wu im Siede onde Schbaijmara Schdadmaua g'baud worre ischd. Die Keäasch isch uug'fea 50 m long g'wesd un hoddn romoanische Vierungsduam vun 35 m Heh kabd. Im 14. Jaahunad hoddma doan on die Keäasch de godische Deel oag'baud.
Aingedaild iss Lischdeschdain in die Wahlkrääs Owwerlond im Siede unn Unnerlond im Norde. Insgsamt gibts in Lischdeschdain 11 Ortschafte (Gemainde):

Napoleon hodn Uldimadum gschdelld un Franz is zu Kraiz gekroche un hod resigniad. Ea hod am 6.8.1806 die Gron undie Regiarung niedaglehd unns Raisch fär ufgeleesd ärklääad. Mär konns Sachzwang nänne un mär konn vun jurisdisch uuhaldba schwädze, Mär konn awwa aach ääfach sache "Värraad".

Vum Oschde falaufe die Plonke zwische de Quadrade O1 unn P1 bis O4/P4. Droh óschließe duht sich die „Heidelbärscher Schdroß“, die diregd zum Wassaturm unn zur Auguschda-Oalach laafe duht. Vum Wesde laafen die Plonke zwische de Quadrade D1 bis D4 und E1 bis E4. Do duht sich dann die Rhoischdroß óhschließe, die früha zum Rhoitor gführt hot. Haid führd ihr Falängarung üwwa die Kurt-Schumacher-Brigg nach Ludwichshafe.

Haid noch komma guud ärkenne, doßes sisch um än kinsdlische Bachlaaf hondld, wail kää nadialischa Wassalaaf än Hang long fiad, wie daßes de Schbayabach duud, orra än onan Bach uf änärre Brigg iwwaquere duud.

Düwesànd (franzesisch: Daubensand, daitsch: Daubensand) isch e franzesische Gmäänd im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Region Elsass.

Krütwiller (franzesisch Krautwiller, daitsch Krautweiler) isch e franzesische Gmäänd im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Region Elsass.

Fa die jidisch G'moinde schdehd said 1888 im sidlische B'raisch vum Naije Friedhof ä aischini Abdailung zua Vafischung. D'Deel werd vunde jidisch G'moinde vawalded un isch blos de Reschduffsischd, ned awa de Vawaldung vun Schbaija unaschdeld. Dodvoa hodsn jidische Friedhof im B'raisch vunde Boanhofstroß gewe.

Da Graaichgau isch e Hiigelland mit Biggl um di zweehunnert bis dreihunnert Meeder iwwerm Meeresschbiggl. Di Rhoiewene, iwwer die er sisch erhebt, isch ugfähr hunnert Meeder hoch. Di hegscht Erheewung isch da Schdååisberig mit soine 333 Meeder.

Schlau wanna gewesd wär, donn häda gsaad: "Horsch zu, moi Guuder, Du hosch jo ganz Reschd, wannde die Bischef nõõ aischenem Guschdoo oisedze willd. Awwer värgiß ned, daß all die Schdifder, vun dänne se lewe, zum Färschdetidl gheere un vum Raisch värliehe wärrn - un des Raisch, des bin isch! Un wann mär än Bischuf ned paßd, don is un blaibda Bischuf, awwe uff Doi Koschde - färs Schdifd säz isch donn än Schdifdsvwerweser oi, der wo mia paßd un der donn aach die Machd ausiewe duud."

De Außehåndl hot sisch sowohl uff de Impordsaid, als aa uff de Expordsaid schdarg endwiggeld. OU-Länner sinn immer wischdischere Håndlspaddna worre, Pole tädischd 78% vun soine Exporde unn 59,4% vun soine Imporde mid OU-Länner. Dodebai dudd Daitschlond de wischdigschde Håndlspaddna zu Pole darschdelle, 26% vun Exporde gehe do nåå, 22% vun de Imporde kumme vun do. Pole hot derzaid en Außehondlsdefizid vun 12,9 Milliarde Oiro, des heeßt, es sinn Ware im Werd vun 12,9 Milliarde Oiro mehr imbordierd worre, als expordierd worre sinn.
De Rhoi-Palz-Krais liegd in de Owwerrhoinisch Diefewene. De Krais umschließd halwa die kraisfraie Schdädt Frongedahl, Ludwigshafe unn Schpayer. Benachbarde Krais unn kraisfraie Schdädt sinn, im Uhrzaigersinn, im Norde beginnend: Worms, de Krais Bergschdrooß in Hesse, Monnem, de Rhoi-Neckaa-Krais unn de Londkrais Kallsruh in Bade-Wirrdebärg unn die Londkrais Germersche, Siedlischi Woischdrooß unn Derkem.

Idalje (idaljènisch: Repubblica Italiana, Kozzform Italia ) is ä parlamentarischi Räbublik in Siidairopa. Uˑgfähr 60 Millione Laid wohne in Idalje unn es hodd e Fläsch vun 301.338 km² (2016). Domit is Idalje des viertgreeschte Land in de eurobäisch Union.

Zu sinere Leweszitt, ìsch de Tesla fer sini Erfìndunge, sowie fer sìn Ìnszenìerungsìnn berìhmt gewänn, wàs ne zum Ürbìld vom "verrìckte Wìsseschàftler"màchte. Er ìsch trotzdem bìs làng no sim Tod zìemlich anonym gebliwe. Erscht ìn de 90.Johre hàt sin Werk ìn de "Volkskultur" wìder Ìnteressente gfung. Ìn 1960 ìsch siner nàhme ìm tesla (T), d'internationàl Màßenheit von d'r magnetische Induktion, gen wor.

Ebbes schbäda hod donn de Hainrisch IV. - inzwische mündisch - däre Dummhaid die Kron uffgsedzd: de Mailänna Bischuf hod resigniad unnäm Keenisch die Insignie zrüggschiggd. Un dea hod, vun alle gude Gaischda verasse, die Schdell ausgreschnd minärm Exkommuniziade bsedze gewolld!

Es Hailisch Reemisch Raisch (vun de Daitsch Nadzion) (lateinisch: Sacrum Romanum Imperium) hod soi Õõfäng long voa däm, doßs iwwahaapd ä daitschi Nadzion gäwwe hod un soi Exischdenzgrundlaach waa es mystisch Vaschdändnis vum aale Reemisch Raich un vum Prophede Daniel soim 4-Raische-Draum: Däm hod gedraamd, doßes via Raise gäwwe dääd un donn käm de Weldunnärgong. Es Vädd waa schun es Reemisch Raisch gewäßd un desdeweje hod des ned ufheere gedäffd. Außadäm waa de reemisch Kaisa aach als de Bschidza vunde Kärsch gewasd, nämlisch saids Grischdedum dod Schdaadsrelischjon worrn is.

Im Joa 1689 hods Aldperdel doan de Pälsische Eabfolschekriesch ubeschaded iwaschdone un isch haid än Resch vun de middelalderlische Schdadtbefeschdigung. Die Fronsose, wu schun s'Rhoiperdel, Naiperdel un s'Waide-perdel gschbrengd kabd hawen, hawen die Schbrengung a fas Aldperdel schun voab'raided kabd. Awa de Prioa un Konwend vum noe Karmelidagloschda hod g'mend, dass de Tuam doan uffs Schdabsqwadia falle kend, wu a de fronsesische Maschall Duras g'wond hod. De Prioa soll g'sachd hawe

Amelécourt licht direkt neadlich vun Château-Salins un rund 48 Kilometer sideschtlich vun Metz im Saulnois uf re Heh zwische 202 un 365 m iwam Meeresspiechel.

Owwe isn Aussischdstuam, vun däma bisnóó Woms, zum Orewald un bai gon klaare Sischd sugaa bis zum Daunus gugge konn. Ned waid devun schdeed de Fänseetuam mid iwwa zwäähunnad Meda Hee un dodezwische hen die Amis ää vun iane guuße Funkschdazione enoigsedzd, die greeschd in Oiropa.
Die Haubdschdrooß hodd newe de Kaisaoiziesch als Via Triumphalis a als Maagdschrooß un Maagdbladz bgdiend. Vum Dumm bis Haus midde Nr. 6 hoddsde Owware Maagd keese, vun do bis zua Schronnegass de Woimaagd un donn bis zua Alde Minz de Maagdbladz. Vunde Minz bis zum Leddagessl isch de Leddamaagd gwesd un vun do bis zum Aischgessl de Zwiewelmaagd un donn bis zum Aldperdel die Krämagass.

Die Meckremer Woilaage kehre zum Woibaugebied Palz. Zu Meckrem kehre 3 Äänzllaache, Linsebusch, Naiberch unn Schbielberch, welle all zur Großlaach Hofschdigg kehre.

Ä Brigg (hochdt. "Brücke", engl. "Bridge") is ebbes, was gebaut worre is, um ä Hinnernis zu iwwerspanne. Meischdens is ä Brigg dodezu do, dass en Vakersweg, also ä Schdroos, ä Eisebohnstreck odda än Wasserlaaf iwwer ä nadierlisches odder künschdlisches Hinnernis weg kummt. So ä Hinnernis konn nadierlisch saie, also en Fluss odder ä Schlucht im Bärglond, des konn awwer aa vun Mensche agleggt worre sei, also Schdroose, Schieneschdregge odda en Kanal fer die Schifffahd.

In de Mid vum 15. Joahunnerd hodde Abd ä Maagdoddnung fer Derkem gschriwwe un domid aus dem Maagd ä effendlischi Kerwe gemachd. Dodraus is donn de Worschdmaagd geworn.

„Kraus promet de devenir un des plus grands de notre monde musical. Je le préfère à Mozart à bien des égards.“ („Da Kraus verschbrischt äner vun de gånz große in unserer Mussigwelt zu werre. Isch zieh-em em Mozart aus edlische Grind vor.“)

Friesene (franzesisch Friesenheim, daitsch Friesenheim) isch e franzesische Gmäänd im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Region Elsass.

Urschbrünglisch hawwe sich die Plonke vum Paradeblatz bis zum Wall der ehemolisch Friedrischburg gezoge, der die Schdadt vum Schloßbezirg getrentt hot. Weil de Bode sandisch is, heßen se ach „Uffm Sand“. Sie zoch sich vun Schdadtor zu Schdadtor, vum „Heidelbärscher Tor“ hie zum Rhoitor, während die sogenannde „Breidi Schdroß“ vum Mannemer Schloß zum dritte Schdadtor, dem Neggator gführt hot.

De Rhoi fließd inärem zeeh - wonnned gaa fuchzeeh - Millione Joa alde Urschdrohmdahl. Dorsch Senkunge un Hewunge hodda als ufs Naie Kies un Schoddä abgsedzd un sisch als ufs Naie ingegrowe un su allwail naii Terrasse óóglehd, wu mär haid nuch guud uf de Rhoihee'e sien konn. Selmols issa aach voa Worms un Alzay dorschs rhoihessisch Hischlland diregd nóó Binge gonge un ned ärschd nóó Määnz. Aach schbäda hodda nuch ofd soin Laaf geännad un soi Bed valehd. Mol isser als Oschdrhoi bai Mingolse unn mol als Hochrhoi iwwer Schiffaschtaad unn Lamsm faschd niwwer onn die Haard gflosse (Charte des alten Fluszlaufes im Ober-Rhein-Thal). Do war die Woistroß ä Rhoistroß.

Im Woiguud Wäana Anslmonn wädd jeda Woi im aischne Kella ausgebaud, es measchd in Schdaaldongs, de klänschde schun greeßa als wie ään Schdig, es hod awwa aach Barrigfässa fär Schbidzewoi. Ausgebaud wärd vorzuchswaise trocke un halbtrocke. Iwwa die Hälfd is Kabineddwoi orra in ä heescharie Qualitätsschduf bis hie zu Beereauslees, 2009 hods aach ä gonz exzellende Aiswoi gäwwe.
Bainäräm Graizzuch issa ertrunke. Regent un donn aach Keenisch un Kaisa waa soi Suhn Hainrisch VI., Vaddä vum Friedrisch II., där wu nõõm "daitsche Thronschdrait" - wu de Pabschd Innozens III. geglaabd hod, ea kennd iwwa die Keenischsgrohn bschdimme - Keenisch un Kaisa worrn is. Ea waa än erschdaunlisch gelehrde Individualischd un Wisseschafdla un soi greeschdi Laischdung waa, doßa Jerusalem ohne Griech, när dorsch Värhandlunge griehd hod. Ea hod fließend Daitsch, Idalienisch un Latain gschproche un aach nuch Griechisch un Arabisch.

Ååfang vum 12. Johrhunnerd isses Raisch Unnerm Bolesław III. sai Sehn uffgedääld worre, wudorsch Pole zaschbliddad worre is unn sisch aa nedd gege die Mongole zur Wehr gsedzd hawwe kenne. Erschd 1320 is Pole widda en ainisches Keenigraisch worre. 1230 hot Pole die Hilf vum Daitsche Orde gege die Prusse åågfordad, weller sisch esdlisch unn wesdlisch vun de Waichsel niedagelosse unn sisch en aischene Schdaad uffgebaud hot. Władysław I. unn soin Suhn Kazimierz III. Wielki henn am Õõfong vum 14. Johrhunnerd ä Konsolidierungsbolidig bedriwwe, welle en Ausbau vum Lond unn ä Vabesserung vun de Vawaldung umfassd hot. Baim Ausbau vum Lond hot mer vor alle Dinge uff daitsche Oschdsiedla gsedzd, welle sisch in Pole niedagelosse hewwe. Aa jiidische Mensche sinn noch Pole geschdremd, wail dasse in annere Länner vafolgd worre sinn, in Pole hiegege hot mer ihrn Glaawe ausleewe gelossd.

Die hän Krach g'had mim Kurferschd Friedrich I., de Kurferschd hot sich durschgsetzt und deshalb war Lomsem donn vun 1471 bis 1797 kurpälzisch. Do denoch sinn donn die Fronzose kumme, mid ehre Revolution und dene gonze Kriege im Ooschluss. Ämol hän sich sogar die deitsch Reichsarmee un die fronzäsische Revolutionstrubbe uff Lomsemer Gebiet innerem Gfecht gegeiwwer g'stonne. Bei dere Aktion sinn ca. 250 Leid umkumme, gekämpft hänse sellemols in de Näh vun de alde Miehl. Wu die Fronzose-Zeit vebei war, is alles vun de Kurpalz was links vum Rhoi liegt äm Känischreisch Bayern zug'schlagge worre, somid war Lomsem donn bayrisch.

Wínterschhüse (franzesisch Wintershouse, daitsch Wintershausen) isch e franzesische Gmäänd im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Region Elsass.

Dnewe hods de Pelsawald, s'Noadpelsa Beaschlond un die Weschdpals, s'bragdische Gescheschdigg vunde Voadapals. De Begriff vunde „Oschdpalz“ isch nie un die Bzaischnung „Hinapals“ vun Voadapelsa als Gescheschdigg zude Voadapals bnudzd worre. Monsche hawens a gsachd um die Laid aus de Weschdpals z'ärschere. Awa haid sin die Bgriff „Hinapelsa“ un „Hinapals“, wu mol vun de bairischi Vawaldung oigfiad worre isch, in Vagessehaid g'roode.

Biwwelse is im Johr 836 zum erschde Mol in ännere Urkund als „Bibifloz“ (Ordschawd am Wasser) erwähnt worre. Vun 1461 bis 1623 war die ganz Geschnd an die Palz verpfänd unn wurd noch de Reformazjon brodestannisch unn dodenooch widda kadolisch. Im Draißischjährische Krieg is de Ord ä paar mol kabudd gemacht worre. 1803 is de Ord zu hessisch worre.

De Gemainderad beschdehd aus 20 Radsmidgliedan, die in ener Verhäldniswahl am 7. Juni 2009 gewähld worre sinn. Sidzveatailung im Gemainderad:
Die nadirlischi Grenze vunde Voadapals sin im Weschde die Haad, midem Oschdrond vum Pelsawald, im Oschde de Rhoi, im Noade s'Rhoihesse un im Siede s'Elsaß.

Wamma des ärschdemol kabiad hod, donn iss nadierlisch aach kään Probleem mea, des zu berigsischdige un sich des sogaa zunudze zu mache: mär häld graad genuuch Abschdond fär doßes ned gfährlisch wärd, loßd sich ruhisch midde abklingend Fluud bis ons Riff ziehe, mäschd bai Hechsdschdond ande Oifahrd vorbai un loßd sich vum ablaafnde Wassa midenaus zieje bis zur nägschd voagelachärd Insel.

Die Vorderpalz a Voadapals isch zsomme midde Siedpals de pelsische Deel vunde Oberrhoinischi Diefewene odder ewe vum Rhoi aus gsehe de voadare Deel vunde Pals.

Jedes Johr veràschtalt Fuerboch zesamme mid Saargemìnn e Mundaartfeschtival: „Mir schwätze platt“. Jedes Johr grije neie Schdrooße odder Plätz en Nàme uff Platt. Bis 2015 sìn so 18 Nàme zàmmekumme.

Da Joseph Martin Kraus is am 20. Juni 1756 in Mildeberg als Sohn vum kurmainzische Beamde Joseph Bernhard Kraus un da Anna Dorothea, geboarene Schmitt, uf di Welt kumme. Da Großvadder midderlischerseids, Johann Martin Schmitt, waa Senador vun da Schdadt Mildeberg un Käischebaumeischder, wu e paa Käische in da Umgewung gebaut hot. Aa des Gebortshaus vum Kraus am Majktblatz in Mildeberg schdammt vun-em. Da Kraus hot dreizäh Gschwisder ghatt. Siwwe davuu sin schun als Kinner gschdorwe. Ää Schwesder, di Marianne (1765 – 1838) is Molerin worre. Di erschde Johre hot di Familje in Amorbach gewuhnt, wu da Vadder Stadtschreiwer waa. 1761 is da Vadder kurmainzischer Amdskeller in Borke un ball druff in Buche worre. Di Kellerei un di Wuhnung in Buche ware im Trunzerhaus, wu heit noch schdeht. In Buche hot da Kraus Ladein, Klavier, Geig un Gsang gelernt. Schun im Alder vun siwwe bis acht Johr hod-er e außergewähnlische mussikalische Begawung ghat. Wie-er zwelf waa, isser noch Månnem ufs Jesuidegimnasjum un ins Seminarium musicum vum Jesuide-Kolleg gånge. Er hot Mussig, Geig, di ladeinisch un di deitsche Schbrooch gelernt un soi erschde Schdigge komboniert, fä de Goddesdinscht in da Jesuidekäisch. Aa Gedischde hod-er gschriwwe un vorgedraare.

In de moderne Musig gibts ainische beriemde Lieda iwwer Brigge. Die Joy Fleming vunn Monnem is mit zwee devun bekannt geworre: De "Neckarbrigge-Blues" in kurpälzer Schbrooch unn "Ein Lied kann eine Brücke sein", mit dem si im "Eurovision Song Contest" fer Daitschlond aagetrete is. Unn weldberiemd is des Lied "Bridge over troubled Water" vun de Simon and Garfunkel geworre.

1876 hot ma uf eme kläne Buggl e Hollännermihl gebaud. 1930 is se zuare Kärsch umgebaud worre, wu aa heit noch vun da Reformierde Kärschegemeinde benitzt werd. Di Pälzer hawwe ihr reformierdes Bekenndnis vun da Palz midgebrocht.

Ewerhoffe (franzesisch Oberhoffen-sur-Moder, daitsch Oberhoffen) isch e franzesische Gmäänd im Département Bas-Rhin (Unnaelsass) in de Region Elsass.
1990 bis 1998 iss de Heiner Flassbeck Laider vun de Abdäälung Konjungdur im DIW gwessd. 1998 unn 1999 wara donn Schdaadsseggredär im Bunnesminischderium fer Wärdschafd mim Schwerpungd Innernadsionale Finonz- unn Währungsfrooche unn Oiropabolidig. Vun 2005 bis 2012 wara bei de UNCTAD als Senior Economist unn Schefekonom beschäfdischd. Im März 2005 issa zum Honorarprofessor ande Universidäd Hamburch ernånnd worre.

Troja war e Stadd im andige Griecheland, heit im Nordoschde vun da Tirkai. Die Stadd war lang verscholl un wurd ersd 2000 Johr späder von Heinrich Schlieman gefun.

D käzschde Weech donuff is, wann de vum Derkemer Bahnof (Tram) aus iwwer die Woischdroß ins Isenachdaal un do glai no de easchde (Reschds-)Korv lings dorsch de Wald denn aale Dräbbeweesch hochdabbsch, konnsch awwä a gonz begweem vun Seebach uffm Luidboldweesch mim Audo hoochfaan.

De Ausbau in die heidisch Form middem fers Lomsemer Dorfbild typische Schpitzhelm hänse von 1860 bis 1861 vorgenumme. Im Turm drin sinn Grabstää vun hiesische Adelsfamilie, die wu in de alde Kärch beerdischt ware. De Turm is mit 69 Meter Häh de vierthägschde in de Vorderpalz, nur die Gedächtniskärch (100m) un die Josephskärch (91m) vun Schbaya sowie die Schlosskärch in Derkem (70m) sinn häher.

Daßs on Wille un Muud zu äm couraschiade Uffdrede gfehld hod, zaischd aach es 38a Pogrom: die Nazis hän gewieded, viel onnan hän midgeduun, kaam änna hodde Judde gholfe - un wann doch, donn när vaschdegd un haimlisch.

De Ganozid isch duasch die Vaoinde Nazione midde vun 1948 bschlossene Konwenzion iwwa die Vahiedung unn Bschdrofung vum Velgamoad als Völkermord oeakonnd. Die Daitschlond bschraided awwa, dasses sisch dobai ummen Velgamoad kondld hodd unn lehnd Foadarunge faen Schadeeasadz ab.

Pole is reladiv glimblisch dorsch die Wärdschafdskris 2008 gånge. Als Grind werre unner annerem ä guud ausgebaudi Infraschdruggdur unn ä åågepassdi Nudzung vun EU-Ferdermiddl genennd.

S'glääne un privad bdriwwene Museum isch im easchde Schdogg un eagleadem Bsucha was Elwedridschle sinn, wu un wiese lewe dun, wie un wumase finne koan un s'losd a schunschd ke Froch zua Foaschung vunde Tritschologie offe. S'Museum zaischd seldene un a noch faschiedene brebariade Exembla vunde Elwedridschle un a ä Uffzuchdssdazion fa die Tia. S'weren awaw a Vabindunge zude onnere daidsche schaije un seldene Wese gzaischd, wuma schun dfu kead kabd hawwe konn, wie'em bairische Wolwadinga unnem Tiringa Rasslbogg. A vun denne hodds Museum ausg'schodbde Exembla. Doan eafead ma, dassmasse zum Baischbiel im Unnaholz vun Paagolaache, Waldbeede un Rebschdegg finne koan. Awwa a bloss, womma schbed Nachds schun minischns zwee Dubbeglesa voll mid Riesling-Schoale indus hodd. Doan komma loszije un vasuche Elwedridschle, wu jo ausseje dun wie ä Mischung vun Hing'gl midna End unna Elf im Halali zu krische.
In Naischdadt trennd sisch de Schbayabach in zwai Deel unn de nerdlisch devun fliessd als Rehbach iwwer Haßloch unn Naihofe in der Rhoi. Uaschbringlisch is des de äänzisch Dääl gewäßd, än Schbayabach hods voa 2000 Joa noch gaaned gäwwe. Wie mär ufgrund vun de naisde Forschunge oonämme därf, waa hinna Naischdadt uaschbringlisch ä gonz noamali Bachbieschung, die wo äm Landschafdsgfälle gfolschd is, ohne Abzwaischung Schbayabach. Des waa, was haid de Rehbach is. Ärsch die Reema hän, wail daßse in Schbaya Wassa gebraachd hän, die Abzwaischung gschaffe un dodemid zwää Driddl vum Wassa abgelaidd noo Schbaya - de Schbajabach waa gschaffe. Un de Rehbach als es - jezad - gläänare Gwässa hod soi Quell valore.

Die Bioloschie is die Wissenschaft, die sich mim Lebendische befasst. Des Word setzt sisch aus zwo Worde zusamme die ausm Grieschische stamme bios = Lewwe und logos = Lehre, werdlisch also die Lehr vum Lewe.

Verschiedene Adiggel in: Die Stadt- und Landkreise Heidelberg und Mannheim. Amtliche Kreisbeschreibung. Band I: Allgemeiner Teil. Kallsruh 1966

Satureja montana is en immergriene Halbstrauch mit kleene, schmale Bleddle und im Summer mit weiße bis rosa Bliede. Die Planze werrn 25-30 cm hoch. Zum Frischverzehr kammer jederzaid ernde. Zum ernde fers trockne ward ma, bis sisch Bliedeknospe gebild henn.

Di Kraischbach endschbringd im Kraischgau in de Näh vun de Ordschafd Schdernefels im Enzkreis uff ner Heh vun 300 m. i. NN. Donn fließd se Rischdung Nordwesd dorsch Kürnbach, Owwerderdinge, Kraischtal, Ubschdadt-Waiher, Bad Schääborn unn Kronau (all im Londkräs Kallsruh). Vun dort fließd se in de Rhoi-Negga-Krais dorsch die Orde Sångd-Lee-Rood, Railinge unn Hoggene. Schlussendlisch fließd se bai Ketsch uff ner Heh vun 93 m. i. NN in de Rhoi.

Wann doßs Seeschle õõgfange hod, wääs mär ned. Inde "Franchthi"-Heehl bai Kilada uf de Pellopnees am Argolische Golf hod mär Schdääwäggzaisch gfunneaus Schdää, wu vun Insle midde inde Ägäis schdamme duun. Wail daß Schdää awwa ned schwimme un schun glai gaaned flieche, muß mär õõnämme, daß die Laid se mid Boode dord hiegebrung hän. Die ledsch Beaawaidung is voa 20.000 bis 30.000 Joa voagnumm worn. Waahschainds hänse brimidiv Seeschlboode ghad.

Än Aiwuhna (aa Aiwoona odda Oiwoohna) isch ä Persoon, wu baim Aiwuhnameldeoamt mid soine Daade als B'woona vun änere G'moinde oder äm Loand oig'draache isch. Des isch awa äbbes völlisch onnaschdäres alswie Birscha oda Schdaadsbirscha, wu mid Birscha-Reschde un -Pflischde vabunne is. Ausm Oiwohnaschdadus ärgäbd sich die Zuschdännichkaid vunde ÄuB (Ämda un Beheerde) un die Seßhafdichkaid. Midenne Zaahle koama donn ä Aiwuhnazaahl vun änere Schdadt oda änere G'moinde ermidle vun dene Laid, wu do mim Haub- oda Neewewohnsidz gemeld sin - was awwa nuch long ned hääßd, daß die Laid do aach leewe.

Die glää Verdlschdundglogg isch 1815 vunde Gloggegiesarai Schrader in Frongedaal gosse worre. De Schlaachdoon vunde Glogg ischs des", sie isch 620 mm hoch, isch unne 665 mm braid un wieschd uugfea 200 kg.
Äbbl iOS is a Betriebssyschdem ufm iPhone, iPad und iPod Touch vun Äbbl. Es is ursprünglich e mol für des erste iPhone entwickelt worre. Es wurd Anfang 2007 de Öffentlichkeit vorgestellt und wurd erstmalisch im Summer des gleichen Johres ufm ärschde iPhone oigsetzt. Wie's Pãdã uffm Desktopreschna OS X basierd ah iOS uff UNIX. S' bsunnarä is der Äbbl App Store ä stark oigschrängdi Bakeedvawaldung, mid därre ma Endnutzabrogramme inschdalliere konn. 'S waa die ärschd Bakeedvawaldung, wo populär gworrä is, wesweesche viel Laid ah määne dass Äbbl 's Konzept erfunne hädd. Des is awa ned woah: Bakeedvawaldunge gibts bai GNU/Linux schun Ureewischkaide.

E Pälzischi Schbroochinsl gibds oam Niedarhoi. Do werd saide Midd vum 18. Joahunad än Dialeggd vunde Migroande gbabbld, es Pälzersche, wu vum Pälzische abschdomme dud. Vunde hischdorische Kurpalz sin frija mol Siedla hiegonge un sin doad wesche irm brodeschdondische Glawe awa una sich bliwe un hawen wenisch mide kadolische Oihoimische zu due hawe wolle. Bis haid hawen die deswesche ia kulduareli Aischeschdändischkaid, ewe wie die Schbrooch bhalde. Alladings dud de Dialeggd, wuma doad haid babble dud, sisch vude haidische pälsa Dialegg unaschaide.

Därre Buhne sin im Summer fer de Winder an de Sunn gedriggelde Buhne. Mer budsd se, kochd se e Quall (fimf Minudde), bis se sisch zu me U bii lossen, leed se dann uff e Härdl un stelld se in die Sunn, bis se gedärrd sinn. Wann grad di Sunn net schoind, dud mer se uff e Blech un driggeld se bei 50 Grad im Bagohfe. Dann kummen se in e Loinesäggel und wern am e druckne Platz fer de Winder uffgehebbd. Bevor mer se kochd, dud mer se iwwer Naachd ins Wasser. Dann kochd mer se, bis se wääch sinn, un servierd se mid Därrflääsch zu Rindflääsch mit Märreddisch un Grumbeere - e waares Feschdässe!

Aldrib lieschd am Weschdufer vum Rhoi unn dodemid an de Owwerrhainewene un iss de esdlischdse Ord in de Palz. Nachbarorde sinn, im Norde beginnend nochm Uhrzaigersinn: Ludwichshafe (Rhoilond-Palz), Mannem, Brihl (Bade-Wirddebärsch), Waldsee unn Naihofe (Rhoilond-Palz).

René Schiering: Zur Dokumentation des Pälzersch in Pfalzdorf, Louisendorf und Neulouisendorf (Niederrhein). Bericht eines zweiwöchigen Feldforschungsaufenthaltes. In: Gesellschaft für bedrohte Sprachen: GBS-Bulletin 10, 2004, S. 7–15 (PDF; 419 kB)

De Brihler Dääl, wo mer aa als Die Kollerinsel im engere Sinn bezaischned, werd londwärdschafdlisch gnudzd, de Oddaschdädter Dääl is bewalded. Am Ufer vum Kollersee gebbds en Schdrånd zum Bade, awwa noch ohne effendlische Toiledde unn en Reschorõõ uff de Midd vun de Insel. Zwää Seschlclubs unn en Kanuclub hawwe ihrn Sidz uff de Kollerinsel. Wann de Rhoi Hochwasser hot, konn die Kollerinsel als Polder gnudzd unn dodemid iwwerfluded werre. Uff die Kollerinsel kummt mer midde Kollerfähr uffm Rhoi vun Brihl her odda vun Siedweschde iwwer die L535 uff de Londbrigg vun Oddaschdadt unn Schbaya her.
Schbaija hod bis Ofong vum 19. Jahunad ä aischenes Maß- un Gwischdssischdem kabd. Uff de neadlisch Said vum Aldperdel hodsn Schdab, wu unne un owe ä bissl rausgugge dud un domid de „Speyerer Werkschuh" feschlesche dud. Dea isch 28,889 Zendimeda long un isch in 12 Zoll unadeeld gwesd. Dodnoch hod sisch frija mol jeda Händla rischde misse.

Ä zwädd Dailung is när fär ä gwissi Schdregg un waa wohl ärsch färs Wassa selwad zu daile un schbäda donn, im Middlalda, aach um die Wassagrafd uffzdaile. Des is donn zwischm Kuafärschd unnäm Färschdbischuf ausghannld worn. Grund dodefär waa außa de allfällisch Wassagiia aach die geologisch Schdrugdur vum Pälzawaldgebirsch: de Sondschdoi duud sich mid Wassa grad so vollaafelosse, wie doßas Wassa wirra ablaafe lossse duud, jenoodäm, wie hooch de Wassaschbijel laihd. Doodorsch is de Schdää wie än Puffa, wo än reladiev glaischmäßische Wassaschdond garandiere duud. Un dodemid is donn die Voraussedzung gäwwe fär ä wäddschafdlische Miehlebedrieb. Tuchwalgeraije, oinische Babiamiehle, Lohmiehle, Hammaschmiede, Säschemiehle, Kornmiehle, Eelmiehle un die Achaadmiehl Naischdadt (Achaadschlaifarai), insgsamd waans bis zu 31 Bedriewe - wonn ned mea - wo die Wassagrafd genuzd hän - uugreschnd die gonz Drifderai. De Schbayabach waa de Modoa fär die gonz Wäddschafd gweßd.

Während de Kris hawwe sisch die Schdaadsainahme schdarg varingad unn die Schdaadsausgaawe sinn schdarg åågschdiege. Dodorsch hot im Johr 2010 es effendlische Defizid 7,9% vum BIP bedraache unn die Gsamdvaschuldung hot sisch uff 55% ahehd. Im Johr 2011 isses Defizid uff 5,8% vum BIP gesunge, die Gsamdvaschuldung awwa waida uff 56,8% åågschiege. 2009 iss vun de EU en Vafahre gege Pole aigelaided worre wegem hohe Haushaldsdefizid. Jedzd soll ole sai Haushaldsdefizid bis 2012 uff 3% senge.

1846 hot ma uf soim Grab e Grabmonument uffgschdellt, uf demm gschriwwe schdeht: „Här det jordiska af Kraus, det himmelska lefver i hans toner“ (Do des irdische vum Kraus, des himmlische lebt in soine Teen.) 1992 is di Schwedische Kraus-Gsellschaft (Svenska Kraus-sällskapet) gegrindt worre. 2006 is en Blatz in Solna noch-em benannt worre (Kraus Torg).

1367 hen die Laininger Griesch gemachd geje die die Fäsdbischöf vun Määnz, Wombs un Schbayr un hen do aachs Kloschdä schdaak bschädichd, es is awwee widdee uffgebaad worn.

Trotz ihrer große Erfolge war se privat eher ohglicklich, drei Ehe sin gscheitert und au Kinner hot se koine kriegt. Mit 36 isch se an einer Überdosis Schlafmittel gschtorbe. Die genauere Umstände sänn bis heute ongeklärt.

In Lichdeschdää duts norre ää änzischi Bahnschdreck gewwe. Die gehd vun Buchs in de Schwaiz nooch Feldkirsch in Eestraisch mid de drai Bahnheef Schaan, Forschd Hildi unn Nendeln in Lichdeschdää. De reschdlisch effndlische Vakear werd mid Busse erleedischd.
Aischndlisch is die Haad (gschriwwe "Haardt") när alläns de Õõschdiehch vunde Rhoieewene zum Pälzawald enuf bis uf die Gipl, also ä Onänonnaraihung vun Bärschflonge. Un dodenoo hod mär di Bärsch dehinna frija es "Haardtgebirge" gschännd - än uumechlische Nome. Saidde Umbenennung in Pälsawald sollds aischndlisch dodemid passee soi, awwa dorsch die vielfäldisch ald Lideradur zum Pälsawald - där waa hald schun frieh än Grund fär driwwa zu schraiwe - dodorsch schbuggd där alde Begriff midde unaschiedlischsde Definizione haid noch dorsch Främdefiera un is sogaa in zwäddklassische naijare "Fachbiescha" noch zfinne.

Zum erschdemol urkundlisch äwähnt worre is Lomsem im Johr 768, un zwar im Lorscher Codex. Mer nimmt awwer oo, dasses schun ä paar Johr vorher exischtdiert hot. Sellemols hot Lomsem äm Kloschter Weisseburg g'härd, un des widderum hots als Lehe on die Grafe vun Loininge gewe. Abm 13. Jahhunnerd is Lomsem dursch Ridder verwalded worre, die wu a im Dorf selbscht gewohnt hän, un zwar dort wu mer heid noch es Lomsemer Schloss sehe konn (in de Junkergass 1). Im Johr 1323 hot Lomsem es Schdadrecht krieht, mid Schulthees un allem drum un droo. 1389 hän die Palzgrafe es Kommondo iwwernumme, 1410 waren donn die Herzegg vun Zwääbrigge neie Lehensherre.

De Mondsee isch änna vunde achd Baggaseeje im Schbaijmara Binsfeld, wuma mol Kies kold kabd hodd. De See lischd im neadlische Deel vunde Rhoiniedarung vun Schbaija im Schdadddeel Schbaija-Noad. De See geed 17 Meda runna oande diefschde Schdell un lieschd neadlisch vum Sunnesee un weschdlisch vum Biasiedasee.

In Såndhause hot da daitsch-russische Kombonischt Georg von Albrecht (1891–1976) etlische Werke, unner annerem e Schdreischtrio, sei värdi Klaviersonat un große geischdliche Komposizione ferdischgschdellt: Requiem (opus 84), Te Deum (opus 85) un de Sunnengsång vum Heilische Franziskus (opus 86).

Nochde Iwwanoahm vunde Palz duachs Kenischraisch Baijan hoddmade Nabf 1822 siedlisch vum Dumm widda uffgschdelld, 1853 donn widda on soin frijare Blads un donn inde Dummgaade gschdelld. Des hoddma donn 1871 un 1877 nomol gmachd. Fadie 900-Joah-Faija vum Dumm 1930 hoddmoan donn widda voam Dumm, awwa weschede Schdrooß ä bissele newe soim frijare Blads uffgschdelld. Said 1989 schdeeda wie saidm Middlalda widda om rischdische Blads.

Sai erschdi urkundlich Erwähnung had de Ord am 3. Juni 1290 als Eynot gefunn. De Ord war schunn wesendlich friejer besiedeld. Nah vun de Mindung vum Schwazbach in die Blies is 1928 es Fundamend vun erer salierzaidlich Turmhichelburch freigeled wor. Haid is dodevun nix meh se siehn. Glaichzaidich had ma als Spolie vemauerde Bruchschdigger vun Reliefs, die eme remische Hailichdum zuseordne sinn, gefunn. Dodruff daid wahschainlich ah die Ordsbezaichnung „alder Haidebuchel“ im Johr 1554 dorch de Tilemann Stella hien.

Reiskerje is e Schdaddeel vun Humborch im Saaland mit 1.444 Inwohner (Schdand: 1. Februar 2005). De Ord med de domolich Parrkerch Mariä Himmelfahrd is im Johr 1131 als Schengung vum Graf Friedrich von Saawerde an es Kloschder Werschwiller erschdmols urkundlich erwähnd wor. Die heidich Kerch is die Ufferstehungskerch am Dorfpladz in de Richardstroß.
Jacob Grimm berischd in soim Buch Deutsche Mythologie, dass Holunder (althochdeitsch holantar) ausgezaichnede Verehrung genoss. Vun Niedersachse, wu de Holunder Ellorn odder Ellhorn heßt, zitiert er: "Arnkiel erzählt 1, 179 unverdächtig: 'also haben unsere vorfahren den ellhorn auch heilig gehalten, wo sie aber denselben unterhauen (die äste stutzen) musten, haben sie vorher pflegen dis gebet zu thun: "frau Ellhorn, gib mir was von deinem holz, dann will ich dir von meinem auch was geben, wann es wächst im walde".

De Bahnhof war vun 1920 bis 1935 sowie vun 1945 bis Enn 1956 die Grenzschdation vun de Bahn zwische em domols aichesdänniche Saagebied bzw.Saaland un de Bundesrebublig Daitschland. A de Grenziwwergang un Zolliwwergang vun de Kaiserschdroß war dord. Med de Widderveainichung des Saalandes 1959 is de Haldepungd geschloss wor.

Di Burg Härschhorn is ugfähr 1260 vum Johånn vun Härschhorn, meglischerweis aa vun seum Vadder, em Kunarad Rind vun Schdåånisch (Konrad Rind von Steinach), gegrindt worre. Des Wabbe vun de Herre vun Härschhorn geht uf Vorfahre vum Johånn uf da Burg Härschberg bei Leidershause an da Bergschtrooß zurick un zeigt e Geweihschdång vun eme Härsch. Dodevu hawwe di Burg, di Burgherre un schließlisch aa der Ort ihrn Nåme.

Des Waazaische vun Mannem is dä Wassadurm. Bis zwätdausend waa dä Wassadurm noch als äni Nodresärv in die Wassafähsorgung vun Mannem oigebunne dodanach hommsen abba abgezwiwwelt un jetz issa nur noch ä Attrapp. Gebaut worre is dä Wassadurm vun 1886-1889 vom Guschtaff Halmhuber. Dä Durm is seschzisch Meda hoch un neinzähne broit. Stehe dudda om Friedrischsblods inmidde vonnännere Jugendschtiloohlag im Häddse vun Mannem. Un weila so schää is, konn ähn eschda Monnemer ohne soin Wassadurm gar net lebe.

Da Graaichgau liggt zwischem Oudewald im Norde, em Schwatzwald im Siide, da Rhoiewene im Wesde, em Negger im Nordosde un em Schdroumberig un Hååichelberig im Siidosde. Des Hiiglland isch e tekdonische Senk zwische de Middelgebirge Oudewald un Schwatzwald. Vun da Rhoiewene setzt sich da Graaichgau deitlich ab, aa wenn da Heheunnerschied blouß gering isch. Im Nordosde geht des Hiiglland iwwerm Negger driwwe im Bauland graad weider.

Rieschwiller-Mihlbach is e Dörfchen in de Verbandsgemä Thaleischweiler-Fröschen im Londkräs Siedwestpalz in Rhoilond-Palz. Es hot 2.214 Oiwuhner. Der jetzische Ordsbirgamaischda iss Heino Schuck vun de SPD

Veldehof (uf daitsch: Veltenhof) is e Dorf in Niedersachse, seid 1931 in Schdadtdeil vun Braunschweig, mit 2.750 Oiwuuner (2014), wu seid 1750 Pälzer wuhne.

Die drei greeschde Relischione sinn de Buddhismus, vor allem im Oschde unn Siedoschde; de Hinduismus, vor allem im Siedä; unn de Islam, vor allem im Weschde unn Siedweschde verbreided. Danewwe gibt es vor allem in China ä großi Ozohl on Atheiste, im dinn besiedelde Sibierie lewwe viele Lait, die Nadurrelischione praktiziere.