Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
26. januara: W Sremskich Karlovcich podpisaja zastupjerjo Rakuskeje, Pólskeje, Bjenatkow a Osmanow měrowe zrěčenje, z kotrymž so Wulka turkowska wójna skónči. Osmanske mócnarstwo zhubi nimale wšě w běhu 16. lětstotka dobyte europske teritorije: Pólska dóstanje Podolsku, Rakuska wulke dźěle Slawonskeje a Chorwatskeje. Sedmihródska so z Madźarskej zjednoći a dóńdźe pod Habsburgske knjejstwo.

Labializowane konsonanty buchu pisane jako Cв w kyriliskej a jako Cʷ we łaćonskej transkripciji. Konsonant pola p, pʼ, b, m, w, n, l, y a ʕ so móže labializowany.

Zhromadnje z towarstwom „Münchner-Platz-Komitee e. V.“ wěnowaše Drježdźanska załožba „Stiftung Sächsische Gedenkstätten zur Erinnerung an die Opfer politischer Gewaltherrschaft“ wopomnjenski dźeń Spomnjenja woporow nacionalsocializma 27. januara 1998 Alojsej Andrickemu a čěskej žurnalistce Milenje Jesenskej.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lisćina wotbagrowanych wsow we Łužicy wobsahuje wsy, wjesne dźěle a kolonije w Hornjej a Delnjej Łužicy, kotrež buchu za wudobywanje brunicy we Łužiskim a Hornjołužiskim rewěrje, ale tež za twar rěčnych zawěrow dospołnje abo zdźěla dewastěrowane.

W lěće 1925 bě mjez 170 wobydlerjemi 165 ewangelskich a tři katolscy. Ewangelscy wěriwi přisłušeja znajmjeńša ze 16. lětstotka Hrodźišćanskej wosadźe.

Łuchow leži při Čornym Halštrowje někak 45 kilometrow sewjernje Drježdźan mjez Złym Komorowom a Wikowom. Choćebuz je 50 kilometrow na sewjerowuchod a Grabin 25 kilometrow na sewjer.

Hałžkata lilijanka (Anthericum ramosum) je rostlina ze podswójby agawowych rostlinow (Agavoideae) znutřka swójby hromakowych rostlinow (Asparagaceae).

Po Mukowej statistice mějachu Malećicy we 1880tych lětach 373 wobydlerjow, mjez nimi 188 Serbow (50 %) a 185 Němcow. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa Malečanskeje gmejny wot jenož hišće 7,1 %.

Winter, J.C. (1981) 'Die Khoisan-Familie'. In Heine, Bernd, Schadeberg Thilo C. & Wolff, Ekkehard (eds.) Die Sprachen Afrikas. Hamburg: Helmut Buske, 329–374. (něm.)

Riča (rusce Рича, agulce ЧIаъ) je wjes w europskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w sewjernym Kawkazu w republice Dagestan něhdźe 150 kilometrow južnje Machačkale.

Grenada je husće wobsydleny kupowy stat na juhowuchodźe Karibiki, kotryž słuša k Małym Antilam a je čłon Commonwealtha. Namaka so mjez St. Vincentom w sewjeru a Trinidadom w juhu, kaž tež mjez Karibiskim morjom w zapadźe a Atlantiskim oceanom we wuchodźe. Stolica je město St. George's, kotrež so namaka na južnej kromje kupy. K statej słušeja nimo hłowneje kupy Grenada tež wjacore mjeńše kupy.
Tematisce sćěhuje wjetšina za heteroseksualny publikum stworjenych hardcore-filmow samsnemu standardnemu programej, kotryž je so poněčim nastał. To wobsahuje ertny wobchad, waginalny wobchad we wšelakorych dźerženjach a skoro přeco skónčnu ejakulaciju mjezwoči, na ćěło abo do huby žonskeje akterki. To so wospjetuje - jeli trjeba - wjacekróć z rozdźělnymi akterami. K tomu často přińdźa analny wobchad a lesbiske seksualne jednanja. Wokoło scenow namaka so druhdy krótke jednanje, kotrež ma pak zwjetša jenož alibi-funkciju.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Sydlišćo naspomni so k prěnjemu razej hižo spočatk 9. lětstotka a mjenuje so w lěće 1214 prěni raz jako město. Přez lětstotki bě z wažnym stejišćom płatoweje industrije. Nadregionalnje znatej stej zhotowjer žiwidłow Dr. August Oetker KG a koparske towarstwo Arminia Bielefeld.

Stadt Wehlen (serbsce tež Wjelin) je sakske městačko we wokrjesu Sakska Šwica-Wuchodne Rudne hory. Leži při Łobju juhowuchodnje Drježdźan a słuša z něhdźe 1.600 wobydlerjemi k najmjeńšim městam Sakskeje. Dla połoženja w Sakskej Šwicy je městačko woblubowane wuchadźišćo za wulěty. Železniska čara Drježdźany–Praha wjedźe přez Wehlen.

Brěžki (němsce Brischko; 1936–47 Birkenheim) su wjes ze 166 wobydlerjemi na sewjeru hornjołužiskeho wokrjesa Budyšin. Słušeja k městu Kulow a leža 126 m nad mórskej hładźinu. Běchu hač do lěta 1957 samostatna gmejna.

Přez koliziju prakontinentaj Lawrazije a Gondwany za čas karbona (před něhdźe 350 do 290 mil. lětami) nasta hoberske horinske pasmo, kotrež so dźensa wot Ameriki, přez sewjerozapadnu Afriku, iberisku połkupu hač do srjedźneje Europy ćehnje. Dokelž kamjenizna přez to hižo wšě fazy sfałdowanja přeběži, dalša deformacija přez nutřkozemske mocy abo tež procesy rozeškrěća a sprostnjenja kamjeniznu sylnje skrući. Na to přizamknje so najprjedy wotnošenje a po tym zapadnjenje horinow. Přez to so něhdyše horiny zhładkowachu. Dalši podzemski ćišć za čas terciera (před něhdźe 100 mil. lětami), kotryž je w srjedźnej Europje tež za nastaće Alpow zamołwity, wuskutkuje so tež na hižo sfałdowane a zrunane horiny. Dokelž běše tutón zdónk horinow hižo metamorfnje formowany a tohodla sylnje skrućeny, njebě dalša deformacija w zmysle sfałdowanja móžne. Sylny ćišć a snadna přetworliwosć kamjenizny złama tuž horiny do jednotliwych škrutow. Škruty móžachu so při tym wertikalnje pozběhnyć respektiwnje spadnyć kaž tež so horicontalnje přećiwo sebi přesunyć. Z tutych wšelakich pohibow sćěhowachu tež wšelake formy powjercha, kotrež přěłamoškrutowe horiny charakterizuja. Tute dźěla so po družiny do horstow (němsce Horst) a hrjebinow (němsce Graben) kaž w Smolinach abo pultowych škrutow w Rudnych horinach.

Priština (kyrilisce Приштина; albansce Prishtina/Prishtinë) je stolica a sydło knježerstwa Kosowa. Je z 550.000 wobydlerjemi we wulkogmejnje najwjetše město kraja a jeho politiski, kulturny a hospodarski centrum. Měšćanosta je Isa Mustafa (KDL).
Po statistice Arnošta Muki měješe wjes w lěće 1884 cyłkownje 410 wobydlerjow, z nich 390 Serbow (95 %) a 20 Němcow. Spěšneje industrializacije regiona a natwara wulkeje milinarnje dla wotmě so rěčna změna k němčinje w prěnjej połojcy 20. lětstotka.

Bosnjacy (bosnisce Bošnjaci) su južnosłowjanska etniska skupina z něhdźe tři milionami přisłušnikow, kiž su žiwi předewšěm w Bosniskej a Hercegowinje, Serbiskej a Čornej Horje. Bosnjacy su hłownje južnosłowjanscy muslimojo, resp. Južni Słowjenjo z muslimskim kulturnym pozadkom. Woni su nimo Chorwatow a Južnych Serbow jedyn z třoch konstitutiwnych ludow w Bosniskej a Hercegowinje.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Michajlowka (rusce Михайловка) je město w juhu Ruskeje federacije. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Wolgograd a ma něhdźe 58 tysac wobydlerjow.

Khojsanske rěče tworja najmjenše phylum Afriskich rěčow. Historisce, wone su byli hłownje rěčany Khojsany (Khoi a Bushmeny abo Sany). Dźensa so rěči z nimi jenož w pusćinje Kalahari w juhozapadnej Africe a w małem teritoriju w Tansaniji. Khojsanska rěč je Nama, z něhdźe 250 000 ludźimi; Sandawe je druha w ličbje z něhdźe 40,000, monolingualnymi ludźimi; a Ju rěče maja 30,000 ludźi dohromady. Druhe rěče su blisko wumrěća. Hadza a Sandawe rěče Tansaniji su generalnje klasifikowane jako Khojsanske, ale wone su ekstremnje zdalene linguistisce.

Hłowne slědźenske wobłuki Sonje Wölkoweje su serbska frazeologija, dialektologija a rěčne stawizny kaž tež stilistika hornjoserbšćiny, stawizny sorabistiki a leksikografija.

Arthur Neville Chamberlain (* 18. měrca 1869 w Birminghamje; † 9. nowembra 1940 w Readingu) bě britiski politikar Konserwatiwneje strony, dołholětny strowotniski minister a wot 1937 do 1940 premier Zjednoćeneho kralestwa.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Ablawt (tež apofonija) mjenuje so změnu wokalow mjez rozdźělnymi morfami, kotrež samsny morphem reprezentuja. Zapřijeće bu w lěće 1819 wot Jacoba Grimma do rěčewědy za poznamjenjenje prawidłowneje změny w zdónkowym wokalu při fleksiji germanskich sylnych werbow (tu a tam hižo zašo podobnje wužity, ale hišće nic jako jasnje wobrysowane fachowe zapřijeće). Tutón ablawt najskerje dźe hižo na protoindoeuropsku prarěč a pokazuje hišće swoje wuskutki w najwjace indoeuropskich rěčach.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Kćěje wot apryla hač junija. Kłosy steja po štyrjoch hač po dźesaćoch na hrubych stołpikach. Kćenjowa wobalka njese mjechke seršćiki a kosmy.

Wulki rozraz (Veronica longifolia) je rostlina ze swójby putnikowych rostlinow (Plantaginaceae). Rostlina je w někotrych žórłach jako Pseudolysimachion longifolium mjenowana.
Hartmut Zwahr: Zoba, Jan Awgust. W: Jan Šołta, Pětr Kunze, Franc Šěn (wud.): Nowy biografiski słownik k stawiznam a kulturje Serbow. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1984, str. 649.

Sawdi-Arabska mjezuje z Irakom a Kuwaitom na sewjeru, z Katarom, Zjednoćenymi arabskimi emiratami a Omanom na wuchodźe, z Jemenom na juhu a z Jordaniskej na sewjerozapadźe. Na zapadźe twori pobrjóh Čerwjeneho morja přirodnu hranicu; na wuchodźe leži Persiski golf.

Jeli nastanu z jednoho kćenja z dweju abo wjace płodolistow wjacore hromadźe zrosćene měchowcy, tak jedna so wo kompleksny měchowc. Kompleksne měchowcy nastanu stajnje z nadstejnich płódnikow. Dokelž so jednotliwe měchi za čas symjenjoweho zrawjenju puknu, słušeja měchowcy a kompleksne měchowcy do sypacych płodow.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Nartkala (rusce Нарткала, kabardinsce Нарткъалэ; do 1967 – Dokšukino/ rusce Докшукино, kabardinsce Докъушикъуей) je město w juhoruskej republice Kabardino-Balkarskej.

Załhow (němsce Salga) je wjeska ze 70 wobydlerjemi, kotraž słuša wot lěta 1994 k Wulkodubrawskej gmejnje. Leži kilometraj sewjernje Malešec a kilometer južnje Klukša při něhdyšej železniskej čarje Lubij–Radwor.

Po załoženju wosady 1758 wotměwachu so kemše najprjedy na farje. Swoju cyrkej maja Wotrowčenjo wot 1772. 1934 přitwari so pod fararjom Justom wołtarnišćo. Swjatnica je poswjećena swjatemu Benej, kotryž je zdobom patron Mišnjanskeho biskopstwa a Serbow. Postawa swjateho je tež na wołtarnym wobrazu zwobraznjena.

Malećicy (němsce Maltitz) su hornjołužiska wjes z 265 wobydlerjemi we wuchodźe Budyskeho wokrjesa, kotraž słuša z lěta 1993 k městu Wóspork.

Purpurowa ćerpjenka (Passiflora edulis) je rostlina ze swójby ćerpjenkowych rostlinow (Passifloraceae). Dalšej mjenje stej purpurowa granadila a marakuja.

Kćěje wot meje hač septembra. Kłosa docpěwa dołhosć wot 4 hač 12 cm. Kłóski su jenož jednokćenjowe a po třoch ke kłóskowemu trójnikej zarjadowane. Srjedźna kłóska je dwusplažna, mjeztym zo wobě zwonkownej stej muskej abo sterilnej. Přikrywne pluwizny su seršćičkojte, na kromje wotstejo mikawčkate, njesu dołhe kochty, docpěwaja dołhosć wot 15 hač 20 mm.

Jako student prawnistwa załoži w lěće 1919 časopis Serbski Student a bě jeho prěni redaktor. Nimo toho pisaše do nowin Serbske Słowo w zmysle narodneho hibanja Arnošta Barta. Hromadźe z Janom Brylom spisa knihu Serbske stawizny w zańdźenosći a přitomnosći, kotraž 1920 wuńdźe. Jako adwokat zakitowaše w lěće 1934 wuspěšnje Michała Nawku w Budyskim procesu dla pozdatneje wulkopřerady.

Gazette van Detroit je nižozemska nowina w Zjednoćenych statach Ameriki. Prěnje wudaće bě 13. awgusta 1914. Nowina ma nakładowu sylnosć wot něhdźe 12.500 eksemplarow.
Bojachu so ju pušćić, dokelž bě so wěšćiło, zo wona jako wuswobodźena wulke horjo načini. Tuž bě Semiramis jako dorosćena přeco hišće w prózdnjency zawrjena, doniž ju Menon, Niniveski kral, njewuswobodźi. Jako jeho bjez wobmyslenjow přeradźi, stanje so Ninus, předchadnik Menona, z kralom a wza sebi ju za žonu. Jimaj so narodźi syn Ninyas, kotrehož wona dołhe lěta w jastwje zawrjeneho dźeržeše.

Krótko po přizamknjenju Awstriskeje k Němskemu mócnarstwu Adolfa Hitlera emigrowaše do Šwedskeje. Po wuswobodźenju dźěłaše najprjedy jako diplomat w Šwedskej, wot 1953 jako statny sekretar we Wienje a wot 1959 do 1966 jako wonkowny minister Awstriskeje. 1967 přewza předsydstwo SPÖ, kotraž bě wot 1966 w opoziciji. Při wólbach 1. měrca 1970 dósta Socialdemokratiska strona 48,5 % hłosow a Kreisky sta so ze zwjazkowym kanclerom. W lětach 1971, 1975 a 1979 dósta ze swojej stronu absolutnu wjetšinu. Po zhubjenju tuteje wjetšiny wotstupi Kreisky ze zastojnstwa a stronski kolega Fred Sinowatz wutwori koaliciju ze SPÖ a FPÖ.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Cholmsk (rusce Холмск; do 1905 Mauka/Маука; do 1946 japansce 真岡 Maоka) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži w Sibirskej na kupje Sachalin w Sachalinskej oblasći něhdźe 50 kilometrow zapadnje Južno-Sachalinska.

Rewda (rusce Ревда) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 40 kilometrow zapadnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 62 tysac wobydlerjow.

Póčkaty sad woznamjeni rostlinowe družiny, kotrychž płody su jako póčkate płody wutworjene. Při tym je znutřkowny dźěl płodoweje sćěny wodrjewjeny, mjeztym zo zwonka je mjasny a zwjetša brěčkaty.

Rosće w hórskich a wudolinowych lěsach a na lěsnych kromach. Ma radšo włóžne, wutkate, čumpate, zwjetša kamjentne pódy na sćinowych a połsćinowych stejnišćach.

Łobje (němsce Halbe) je wjes a gmejna w braniborskim wokrjesu Dubja-Błóta. Nadeńdźe so při rěce Dubi, něhdźe 15 kilometrow sewjerowuchodnje Gólišyna a 60 kilometrow južnje Berlina. Gmejna słuša k hamtej Schenkenländchen.

Łuchow (hornjoserbsce tež Železarnje; němsce Lauchhammer) je město w Delnjej Łužicy. Leži w braniborskim wokrjesu Hornje Błóta-Łužica we wysokosći 95 metrow nad mórskej hładźinu.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Podawki, kotrež wot Armenjanow samych ze zapřijećom Aghet – „katastrofa“ – pomjenuja, su přez wobšěrny dokumentariski material z najwšelakorišich žórłow wobkrućene. Po wšěm swěće připóznaje najwjetši dźěl stawiznarjow woprawdźitosć tutoho ludomordarstwa. Armenjenjo widźa w nim njepokućenu njeprawdu a žadaja sej hižo lětdźesatki přiměrjene wopominanje tež w Turkowskej. Nawopak zaprěje oficielny turkowski stawiznopis a knježerstwo z Osmaniskeho mócnarstwa wuchadźaceje Turkowskeje republiki, zo jednaše so scyła wo ludomordarstwo. Woni woznamjenjuja deportacije jako „wójnske wěstotne naprawy“, kotrež běchu trjeba, dokelž Armenjenjo Osmaniske mócnarstwo přeradźichu, jeje tehdyšich wójnskich přećiwnikow podpěrachu a masaker na muslimach skućichu. Smjertne pady wjedu woni na njezbožowne wobstejnosće a jeničce jednotliwe nadpady wróćo. Zwada wo připóznaće genocida jako historisku woprawdźitosć poćežuje hač do dźensnišeho poćah mjez Turkowskej a Armeniskej na jednej stronje kaž tež mnohimi zapadnymi statami na tamnej stronje.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Sedłowa třěcha je klasiska a najhusćišo wustupowaca forma třěchi w zymnych a měrnych klimowych pasmach. Wona wobsteji z dweju porno sebi nakłonjeneju třěšneju płoninow, kotrejž zetkatej so na najwyšej, wodorunej kromje - na tak mjenowanym ponošku.

Grόdek// Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1881. — T. II : Derenek — Gżack.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Delnjoserbšćina wuznamjenja so přez někotre specifiske zwukowe wuwića a wosebitosće, z kotrymiž rozeznawa so wot druhich zapadosłowjanskich rěčow.

Romaniske rěče su rěče, kotrež su so wuwili z łaćonšćiny. Runje tak kaž łaćonšćina přisłušeja skupinje indoeuropskich rěčow. Tute rěče su so wuwili předewšěm tam, hdźež je so něhdy wupřestrěwał (zapado) Romski imperij, w kotrymž so łaćonšćina wužiwaše jako zarjadniska rěč.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Oblasć Tomsk (rusce Томская область‎/Tomskaja oblast) je oblasć w aziskim dźělu Ruskeje. Leži w přitočnišću rěki Ob na juhowuchodźe Zapadosibirskeje nižiny a ma nimale samsnu wulkosć kaž cyła Pólska. Wjetšina teritorija wobsteji z tajgi. Zarjadniske sydło a zdobom najwjetše město oblasće je Tomsk z něhdźe 500.000 wobydlerjemi. Jeničke dalše wulkoměsto je Sjewjersk (108.000 wobydlerjow), kotryž je dla strategisce wažneho předźěłowanja plutoniuma a dalšich fabrikow zawrjeny za wukrajnikow.

Walow (němsce Wohla) je wjeska ze 54 wobydlerjemi w zapadnej Hornjej Łužicy. Leži w dółčku něhdźe kilometer sewjerozapadnje Halštrowskeho stareho města pod Walowskej horu (336 m).

Kćěje wot meje hač do julija. Kćenja docpěwa wulkosć wot 3 hač 7 (8) mm a steja w nakónčnych, hustych, wjace hač 40 cm dołhich kićach. Krónowe łopješka su nažołć abo nazeleń běłe.
Wot lěta 2002 wukonje SBE železniski wobchad na čarje Žitawa - Mittelherwigsdorf - Varnsdorf - Wodowe Hendrichecy - Jiwow w nadawku Wobchadniskeho zaměroweho zwjazka Hornja Łužica-Delnja Šleska (ZVON). Po tym zo je ZVON w lěće ćahi mjez Wodowemi Hendrichecami a Jiwowom wotskazał, spytaše SBE hišće hač do lěta 2006 na swójske kóšty na tutej čarje wobchadźeć. Redukowany jězbny plan pak njeje k rentabelnosći wjedł, tak zo je wot tutoho lěta mjenowana čara bjez wosobnych ćahow. Wot decembra 2007 pojědu na dźěłowych dnjach štyri ćahi dale do Liberec. Wjacore razy wob lěto wobchadźeja wosebite ćahi wot Žitawy do Prahi a do druhich městow w Čěskej republice.

Węgliniec (němsce Kohlfurt) je městačko na wuchodźe Hornjeje Łužicy. Leži na pólskim boku w Delnjošleskim wojewódstwje někak dwaceći kilometrow sewjerowuchodnje Zhorjelca. Ma něhdźe tři tysac wobydlerjow.

Pornografiske zwobraznjenja, tež eksplicitne předstajenja splažnych organow, běchu hižo w starowěku znate. W starym Romje mějachu tajke motiwy na sćěnowych wobrazach, w starej Grjekskej na wazach. Tež w druhich kónčinach swěta ma pornografija dołhu tradiciju, kaž na přikład na keramice w Peruwje abo na starych templach w Indiskej. Moderny koncept pornografije - zwjazany ze zakazanym a z tabuami - hač do wiktorianiskeje doby w 19. lětstotku njeeksistowaše.

Korsuń// / Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — Warszawa : Filip Sulimierski i Władysław Walewski, 1884. — T. V : Kutowa Wola — Malczyce.— S. 35-46.

Błyšćaty rupač (Scabiosa lucida) je rostlina z podswójby drapalcowych rostlinow (Dipsacoideae) znutřka swójby kozylistowych rostlinow (Caprifoliaceae).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Baškirska (baškirsce Башҡортостан, rusce Башкортоста́н, Башки́рия) abo tež Republika Baškirska (baškirsce Башҡортостан Республикаһы, rusce Респу́блика Башкортоста́н) je awtonomna republika w Ruskej. Statnej rěči Baškirskeje stej baškiršćina a rušćina. Hłowne město Baškirskeje je Ufa.

Helmut Faßke, Siegfried Michalk: Sorbische Dialekttexte V. Klix, Kreis Bautzen mit Spreewiese, Salga und Göbeln. VEB Domowina-Verlag, Bautzen 1967 [65 str.]

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Kušitske rěče su podskupina Afroazijskich rěčow, w kotrychž so we wuchodnym róžku Afriki rěči. Najwuznamniša wot jich je Oromo z něhdźe 30 milionami ludźi, potom Somali (w Somaliji, Etiopiskej, Dźibuti, a Keniji) z wokoło 15 milionami, Sidamo (w Etiopiskej) z něhdźe 2 milionomaj a Afar (w Eritreji, Etiopiskej a Dźibuti) z wokoło 1,5 milionami.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)
Stat mjezuje z kanadiskej prowincu British Columbia na sewjeru, z Idahom na wuchodźe a z Oregonom na juhu. Na zapadźe twori pacifiski pobrjóh přirodnu hranicu. Najwyša hora Washingtona je Mount Rainier (4392 m), kiž je zdobom najwyši wjeršk Kaskadiskeho rjećaza. Najwjetša rěka je Columbia River při južnej hranicy z Oregonom. We Washingtonje su někotre aktiwne wulkany kaž na přikład Mount St. Helens, kiž wubuchny dotal posledni raz w lěće 1980.

Kamjensk-Uralskij (rusce Каменск-Уральский; 1701–1940 Kamjenskij zawod, Kamjensk/ Каменский завод, Каменск) je město w aziskim dźělu Ruskeje federacije. Leži při rěce Nica we wuchodnym předkraju Uralskich horin w Swjerdlowskej oblasći něhdźe 100 kilometrow juhowuchodnje Jekaterinburga. Ma něhdźe 170 tysac wobydlerjow.

Wuměnjenje za wutworjenje přełamoškrutowych horinow tworitaj tektoniski ćišć (na přikład pohibowanje platow abo wulkanizm) a krute, krjechke horinske žro, kotrež so wjac sfałdować njehodźi (kaž zornowc, gnajs abo šćěpjel).

Twarjenja klóštra wužiwaja so dźensa zdźěla za mjezynarodny zetkawanski centrum Marijiny doł. Ke klóštrej słušeja nimo toho pjekarnja, mały rězak a piwarnja.

Mjeno Časecy wotwodźuje so po wšěm zdaću wot mjenow Častisław, Časłav abo tež Čadosław. Słowo čado steji w starohornjoserbskej rěči za dźensniše słowo dźěćo (starosłowjansce čedo, starodelnoserbsce čědo). Mjeno Čadosław ma potajkim sćěhowacy woznam: "..., kiž přez swoje dźěći sebi sławu dobywa, na sławje přiběra".

Přez Chmelnyckyj wjedźe železniska čara Lwów – Ternopil – Žmerynka – Kijew. Tež tu wjedźe europska dróha E50 Brest–Paris–Nürnberg–Praha–Užhorod–Dnipro–Rostow nad Donom–Machačkala.

Dźensniše sydlišćo je so w lěće 1752 załožiło a ma wot lěta 1840 měšćanske prawa. Do wójny wo Karabach měješe město něhdźe 17.000 zwjetša azerbajdźanskich wobydlerjow, bu pak w běhu bitwy wopušćene. Wot lěta 1993 słuša de facto k njepřipóznatemu statej Nahórski Karabach. Leži něhdźe šěsć kilometrow južnje Stepanakerta, stolicy republiki.

Biljajiwka (ukrainsce Біляївка; rusce Беляевка) je město w Odesaskej oblasći na juhu Ukrainy. Leži něhdźe 50 kilometrow zapadnje Odesy při wuchodnym brjoze rěki Turunčuk, promjenja Dnjestra.

Hodźi so jenakorazny, zwjetša nic dokładnje jenaki system ablawtowych rjadow wobkedźbować, dokelž su so wšelake zwukowe přesunjenja stali. Pismowy wobraz husto starše formy dołho wobchowuje, kotrež su so w rěčanej rěči hižo změnili.

Jeli rostlina hižo za čas nazymy kochory pušća, da so rozety wuwiwaja a w nalěću rozhałuzowane rostliny. Jeli rostlina hakle za čas nalěta kochory pušća, da rostiiny wostanu njerozhałuzowane.

Lěsna dornica (Festuca altissima) ma 7-8 mm dołhe kłóski. Kryjace pluwizny njenjesu kochty. Łopjenowa kóžka docpěwa dołhosć wot 3 mm. Rosće w dubowych a jědlowych lěsach.

Najzapadniši dypk Hornjeje Łužicy nadeńdźe so při awtodróze 13 pola Rólan, mjeztym zo je rěka Hwizdź, přitok Bobra, wuchodna mjeza ze Šleskej.
Cyrkej Našeje lubeje knjenje (němsce Frauenkirche abo Kirche Unserer Lieben Frau) je wuznamna barokowa cyrkej při Nowych wikach w Drježdźanskim starym měsće. Wona bu wot 1726 do 1743 po planach architekta George Bähr natwarjena a w lěće 1945 při bombardowanju města přez angloameriske lětadła ćežko wobškodźena, tak zo dnja 15. februara 1945 zapadny. W NDRskich časach słužachu powostanki cyrkwje jako pomnik přećiwo wójnje. Po přewróće zahaji so 1994 znowanatwar cyrkwje, kiž bu w lěće 2005 zakónčeny a so zwjetša z darjenskich pjenjez z cyłeje Němskeje a wjele druhich krajow zapłaći.

Čorna čemjerca (Helleborus niger) je rostlina ze swójby maslenkowych rostlinow (Ranunculaceae). Dalše serbske mjena su hodownička, bože nócne zelo, božonócne zelo, patoržične zelo, čorny porskaty korjeń, čorna porskawa a hodowne zelo.

Pentateuch je pjeć knihow zakonja (Tora): Genezis, Eksodus, Lewitikus, Numeri, Deuteronomium. Jich hebrejske mjena wotpowěduja słowam, kotrež steja cyle na spočatku tutych knihow, abo znajmjenša w prěnim hrónčku - Na spočatku, Mjena, A zawoła, W pusćinje, Słowa.

Sonja Wölke: Geschichte der sorbischen Grammatikschreibung. Von den Anfängen bis zum Ende des 19. Jahrhunderts. Bautzen 2005, 304 str. (= Spisy Serbskeho instituta 38)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Pjerwomajsk (rusce Первомайск, do 1951 Ташино/Tašino) je město w Ruskej federaciji. Leži w europskim dźělu Ruskeje w oblasći Nižny Nowgorod. Ma něhdźe 14 tysac wobydlerjow.

Sawdi-Arabska je kralestwo, kotrež wopřijima wjetšinu přestrjenje Arabskeje połkupy w juhozapadnej Aziji. Ma něhdźe 27 milionow wobydlerjow a słuša dla naběrkam nafty k najbohatšim krajam na swěće. Nafta twori skoro 95 % importowych dochodow kraja. W Sawdi-Arabskej ma kral absolutnu móc, woleny parlament njeeksistuje.

Brunokyrkowy lěniwc je na wosebje włožnych žiwjenskich rumach přiměrjeny. Koža wodu njepřepušći a słuži škitej před mokrotu a zymnotu. Ćělna temperatura je z 34 stopjenjemi relatiwnje niska. Přičina za to je podźěl wot jenož něhdźe 30 procentow muskloweje masy na ćělnej waze a niske přeměna maćizny (metabolizm). Brunokyrkowe lěniwcy su samotarjo. Wone su aktiwne za čas switanja, směrkanja a nocy. Najdlěši čas dnja, něhdźe 20 hodźin, lěniwc spi. Wón k lěsnej pódźe jenož dźe, zo k druhemu štomej docpěł. Wón je wuběrny płuwak. Brunokyrkowe lěniwcy wobydla 1 hač 2 hektaraj wulki rewěr.

Krenz, Kurt: DOMOWINA - die nationale Organisation der Lausitzer Sorben, Schriftenreihe über die Sorben, Heft 3, Ministerium für Volksbildung der DDR, 1954

Windows 7 je nowy dźěłowy system softwareoweje firmy Microsoft, kotryž přistupni so šěršej zjawnosći spočatk lěta 2010. Za běžneho wužiwarja je zajimawe, kak je grafiski system sčinjeny, dokelž je so cyły design porno Windows Vista dale wuwił.
Hač do kónca 12. lětstotka bydlachu we wokolinje dźensnišeho města słowjanscy Obodritojo. Město same so w lěće 1229 k prěnjemu razej naspomni. W srjedźowěku bě Wismar hižo zahe – wot 1259 – ze sobustawom Hansy. Po Třicećilětnej wójnje přińdźe město pod šwedske knjejstwo, kotrež traješe hač do lěta 1803 (de jure samo do 1903). W Druhej swětowej wójnje so tež stare město ćežko přez bombowe nadpady wobškodźi.

Zhromadnje z mandźelskej Helenu, rodź. Juraszek z Berlina, kotruž bě w lěće 1934 jako student žurnalistiki zeznał, měješe štyrjoch dźěći. Wón zemrě w starobje 84 lět w Budyšinje a bu na tamnišim Mikławšku pochowany.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Skole (ukrainsce Сколе; pólsce Skole) je městačko w Lwówskej oblasći na zapadnej Ukrainje. Leži w Karpatach při rěce Opir w historiskej Galiciskej něhdźe 110 kilometrow juhozapadnje Lwowa.

Jan Gotthold Běmar (němsce Johann Gotthold Böhmer; * 29. měrca 1706 w Budestecach, † 1. septembra 1783 w Budyšinje) bě serbski prědar a spisaćel filozofiskich spisow.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Kćěje wot apryla hač septembra. Kćenja wusahuja po jednym z wody a docpěwaja wulkosć wot 1 hač 1,6 (2) cm. Při tym so běłe kćenjowe łopješka dótkaja. Jeli woda po sylnych spadkach steji přewysoko, tak zo kćenja njemóžeja z wody wusahuja, da kćenja zawrjene wostanu a so sam wopróša.

Wokrjes Barnim je braniborski krajny wokrjes sewjerowuchodnje Berlina, kiž wobsteji wot 6. decembra 1993 a ma něhdźe 173.000 wobydlerjow na přestrjeni wot 1.477 km². Sydło krajnoradneho zarjada je Eberswalde.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lengenfeld je sakske městačko w Bohotskim wokrjesu. Nadeńdźe so 19 kilometrow sewjerowuchodnje Pławna a 17 kilometrow juhozapadnje Šwikawy při awtodróze A 72 (Kamjenica–Dwórc) a ma něhdźe 7.000 wobydlerjow. Městačko leži w pódlanskim dole rěčki Göltzsch.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Nadeńdźe so nad rěku Pina w Brestskej oblasći blisko ukrainskeje mjezy wosrjedź Pripjatskich bahnow. Město ma widźenja hódny barokowy centrum.

Po kóncu wudobywanja buchu brunicowe jamy rekultiwěrowane resp. z wodu pjelnjene. Wjetšina tych nowych jězorow přisłuša Łužiskej jězorinje; wjacore buchu po wotbagrowanych wsach pomjenowane, kaž na přikład Parcowski jězor.
Delnja Łužica je sewjerny dźěl Łužicy a leži zwjetša w Braniborskej. Wona je wobmjezowana přez Fleming na sewjerozapadźe a Čorny Halštrow na zapadźe. Na wuchodźe stworitej Wódra a Bobr přirodnu hranicu. Najsewjerniše město Delnjeje Łužicy nadeńdźe so pola Eisenhüttenstadta. Krajina wobsteji zwjetša z poměrnje płoneje nižiny, hdźež rostu wot 19. lětstotka wosebje chójny. Prěnjotne biotopy běchu bahniska, łuhi, bukowiny a dubiny.

Łukowa mjeńšina wotpowěduje podłu ekwatora a podłu meridianow čarje jedneje mórskeje mile resp. 1.852 metrow, mjeztym zo čara łukoweje mjeńšiny na šěrokostnikach φ (na sewjer abo na juh wot ekwatora) je wo faktor cos φ mjeńša. Wotstawk mjez šěrokostnikami wšak je přeco wok. 111 km. Ale wotstawk na čopomaj (111,694 km/°) je přez wopłonjenje zemje snadnje wjetši hač na ekwatorje (110,574 km/°), dokelž křiwizna na tutym puću wo wok. 1 % přiběra.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

W februaru lěta 2009 je wobchadny zwjazk ZVON hromadźe z krajomaj Liberec a Ústí nad Labem wobchad na čarje Liberec - Žitawa - Varnsdorf - Wodowe Hendrichecy/ - Rybniště wupisał. Wuměnjenjow wupisanja dla (mj. dr. nowe jězdźidła z minimalnej spěšnosću 100 km/h) njeje SBE wupisanje za sebje rozsudźić mohła. Na městnje SBE budźe Bohotska železnica, kotraž słuša k Arriva-koncernej, wobchad na čarje za znajmjeńša 10 lět přewzać. Bohotska železnica budźe motorwozy typa Desiro (642) zasadźeć. Z tym je prawdźepodobnje zo so Saksko-čěska železniska towaršnosć zwr. w lěće 2010 rozpušći.

Ewa Siatkowska, Rafał Leszczyński, Zdzisław Kłos, Jerzy Molas, Sonja Wölkowa: Słownik polsko-górnołużycki i górnołużycko-polski. Pólsko-hornjoserbski a hornjoserbsko-pólski słownik. Warszawa 2002, 222 str.

Indoeuropski *kw bu w gallišćinje – kaž w druhich tak mjenowanych p-keltiskich rěčach – do *p přeměnjeny, na př. petor- "štyri" (přir. walizisce pedwar, ale irsce ceathair; tež łaćonsce quatuor). Při tym w słowach kaž na př. Epona „konjowa Bohowka“ gallišćina njeje p do b dale přeměniła, kaž na př. walizisce ebol "žrěbjo". Iršćina je c (z *kw) do ch dale přeměniła, kaž na př. each "kóń" (přir. łaćonske equus "kóń").

Wuwiće nowych medijow wjedźeše hižo bórze k wužiwanju tutych za pornografiski wobsah. Po wunamakanju fotografije w 19. lětstotku běchu to fota z pornografiskimi motiwami, kotrež wostachu w Němskej hišće hač do kónca 1940tych lět zakazane. Z wuwićom filma so rozšěrichu móžnosće pornografije, přez to zo bě wotnětka móžno, zwobraznjeć seksualne jednanja direktnje w žiwych wobrazach. Prěnje pornografiske filmy nastachu w prěnim lětdźesatku 20. lětstotka a so pokazowachu w specielnych „pornowych kinach“. Wuwiće wideokasety w 1970tych lětach wuskutkowaše razantny rozmach pola rozšěrjenja pornografije. Na jednym boku zmóžnjowaše to tuńšu produkciju filmow, na druhim boku priwatny konsum pornografiskich filmow přez wuwiće wideotekow a wideorekorderow.
Delnje Brusy leža juhozapadnje Rěčic při do Hamora wjedźacej statnej dróze 131. Susodne wsy su Rěčičanske gmejnske dźěle Nowy Lubolń na zapadźe, Hamoršć na sewjerozapadźe, Wjerto na sewjeru, Rěčicy a Nowy Hamor na sewjerowuchodźe a Hatk na wuchodźe. Južnje Delnich Brusow nadeńdźe so wjeska Sedlik, kotraž słuša do Niskeje. Wosadna wjes Dubc, do kotrejež běchu Delnje Brusy hač do 20. lětstotka zafarowane, leži někak pjeć kilometrow do sewjerowuchodneho směra.

Skalny klon je za čas lěta zeleny štom, kotryž docpěwa wysokosć wot 5 hač 11 m (3-10 m). Rosće často jenož jako kerk. Rostlina je zmjerzkokruta a suchotu toleruje.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Kćěje wot julija hač do awgusta. Pakić je čumpata a docpěwa dołhosć wot 10 hač do 30 cm. Kłóski bjez kochty docpěwaja dołhosć wot 10 hač do 15 mm. Kryjace pluwizny njesu 10-20 mm dołhe šmotawe kochty.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Póčkate płody liča we hłownym k sadowych družinow (wjace mjeńšo słódke płody), tohodla zwučene pomjenowanje póčkaty sad, hačrunjež tež płody, kotryž nic typisce k sadej liča (na př. kokosowy worjech), k rostlinam z póčkatymi płodami słuša.

Narodźi so jako syn žiwnosćerja w Radworju a bě wot 1910 do 1912 chowanc Serbskeho seminara w Praze, hdźež wopytowaše němski Małostronski gymnazij. Wot 1912 do 1919 chodźeše do Budyskeho gymnazija. Wot 1919 do 1924 studowaše w Lipsku prawnistwo. Po studiju nazběra hač do lěta 1927 nazhonjenja jako referendar w Žitawje, Grymje a Nowosólcu-Hornim Hródku. Wot 1927 hač do swojeje zažneje smjerće w lěće 1935 dźěłaše jako adwokat w Stołpinje.

Gentianopsis lutea (Burkill) Ma (Syn.: Gentiana detonsa Rottbøll var. lutea Burkill): Heimat ist nur die chinesische Provinz Yunnan in Höhenlagen von etwa 2300 m NN.

Guaraniske mjeno za alfabet, achegety, je neologizm, kotryž bu z a-che-ge (mjena prěnich třoch pismikow) a ty, kotryž "zeskupjenje", "ansambl" woznamjenja, wutworjeny.

Słowjanske kmjeny so wot 7. lětstotka w tutej kónčinje zasydlichu. Sydlišćo naspomni so prěni raz we wopismje lěta 1263 jako Pussen a rěkaše wot 1393 město.

Badensko-Württembergska mjezuje z Bayerskej na wuchodźe, Šwicarskej na juhu, Francoskej na zapadźe kaž tež z Hessenskej a Porynsko-Pfalcu na sewjerozapadźe. Najwjetša wodźizna je Bodamski jězor na juhu kraja, přez kotryž běži z Rynom najwažniša rěka Badensko-Württembergskeje. Jeho přitok Neckar wotwódnja srjedźny dźěl kraja mjez Čornym lěsom a Šwabskej albu.

Joachim Reinelt: Ein Lichtzeichen für unsere Zeit. W: Kirchliches Amtsblatt für das Bistum Dresden-Meißen. Lětnik 8 (1998), zešiwk 14, str. 188–192.

Po Mukowej statistice měješe wjes we 1880tych lětach 1703 wobydlerjow, z nich 1687 serbskich a jenož 16 němskich. Arnošt Černik zwěsći 1956 serbskorěčny podźěl wobydlerstwa wot hišće 61,3 %.
Kćěje wot julija hač septembra. Njenahladne muske a žónske kćenja steja w kłubičkach w łopjenowych rozporach a w čumpatych kłosach. Muske kćenja zelenu wobałku maja, mjeztym zo žónske kćenja dwě zelenej łopješce maja.

Astronomiska šěrokosć: woznamjenja w geodeziji kut mjez woprawdźitym lotowym směrom a ekwatorowej runinu. Diferenca k elipsodiskej šěrokosći je komponenta lotoweho wotchilenja (druha je diferenca mjez astronomiskej dołhosću a elipsoidiskej dołhosću).

Hižo jako redaktor dowójnskeho Serbskeho studenta pisaše Nawka powědančka a basnje. Wulke zasłužby zdoby sej Nawka z přełožkami ze swětoweje literatury, kaž na přikład Goriotec nan Balzaca abo Hrabina Kozelska Kraszewskeho kaž tež z přełožkami wjace hač dwaceći dźiwadłowych hrow.

Srjedźowěkowski kral abo kejžor njeměješe stolicu jako knježerstwowe sydło, ale pućowaše po kraju, zo by swoju awtoritu we wšěch kónčinach mócnarstwa a wosobinski kontakt k wazalam zdźeržał. Pfalcy namakachu sej zwjetša we wokolinje biskopskich sydłow a wulkich klóštrow abo w swobodnych městach a běchu dosć wulke, krala a jeho družinu hospodować a ze žiwidłami zastarać. Wosebje wažne běchu pfalcy, w kotrychž kral z družinu přezymowaše, tak mjenowane zymske pfalcy.

Dla wysokosći a bliskosći k ekwatorej je klima w etiopiskej stolicy powšitkownje miła, z přerěznymi maksimalnymi temperaturami mjez 21 (julij, awgust) a 25 °C (měrc, apryl, meja) a minimalnymi temperaturami mjez 5 (nowember, december) a 11 °C (julij, awgust). Wob lěto maja přerěznje 123 dešćikojtych dnjow, předewšěm mjez aprylom a septembrom.

Hrjehor XV. (z byrgarskim mjenom Alessandro Ludovisi; * 9. januara 1554 w Bolognje; † 8. julija 1623 w Romje) bě italski duchowny, promowowany jurist, wot lěta 1612 arcybiskop Bologny a wot 1616 kardinal. Dnja 9. februara 1621 bu w starobje 67 lět jako naslědnik Pawoła V. wuzwoleny za 233. bamža romsko-katolskeje cyrkwje. Swoje bamžowske mjeno woli po Hrjehorju XIII., w kotrehož słužbje steješe po swjećenju k měšnikej.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Čłowjekow-mašinowy-interfejs, tež wužiwarski interfejs mjenowany, zapřija rěče, software a hardware, kotrež wužiwarjej při dźěle ze kompjuterowym systemom k dispoziciji steja. Tute móža so za wšelakich wužiwarjow w wšelakim rozměrje postajić: tak ma na př. administrator jednoho systema wjace funkcije k wuběrkej hač normalni wužiwarjo. To rěka, zo definuje wužiwarski interfejs wužiwarski wid na system.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.
Direkciski wobwod Drježdźany běše wot 1. awgusta 2008 hač do 29. februara 2012 naslědnik knježerstwoweho wobwoda Drježdźany w Swobodnym staće Sakska. Jeho zarjadnistwo rěkaše „Krajna direkcija“.

Hans Gebhardt (2008): Geographie Baden-Württembergs. Raum, Entwicklung, Regionen. Schriften zur politischen Landeskunde Baden-Württembergs Bd. 36, Stuttgart: Landeszentrale für politische Bildung Baden-Württemberg.

W komentarach k swojemu dźěłu pisa Enzensberger, zo je rezultat jeho wobdźěłanja originala „rücksichtslose Reduktion“ a dospołnje nowy tekst. Jeho zaměr bě, tutón klasikar aktualizować. Po jeho měnjenju bě Calderónowy kruch za swój čas jónkrótny, na přikład dla swojeje wotewrjeneje seksuelneje problematiki.

15. februara: Při wólbach do Hamburgskeho krajneho sejma docpě SPD z měšćanostu Olafom Scholzom 45,6 % hłosow a 58 wot cyłkownych 21 sydłow w parlamenće. W nowym sejmje zastupjene su tež CDU (20 sydłow), Zwjazk 90/Zeleni (15), Lěwica (11), FDP (9) a AfD (8).

Kćěje wot meje hač junija. Běłe kćenja docpěwaja šěrokosć wot 6 hač 8 mm a steja w 5 hač 10 cm šěrokich wokołkowyach pakićach, mjeztym zo kromowe kćenja su sterilne a jara wjetšene (1-2cm).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

29. awgusta abo 29. žnjenca je 241. dźeń gregorianiskeje protyki (242. w přestupnych lětach), tuž wostawa hišće 124 dnjow hač do kónca lěta.

Cezišćina je sewjerowuchodnokawkaska rěč, kotraž so wot něhdźe 15.000 rěčnicow w juhozapadźe Dagestana rěči. Dokelž žana spisowna rěč njeje, so wužiwaja k pisanskej komunikaciji Awarišćinu abo Rušćinu, kotraž najwjetši Cezy jara derje wobknježa. Cezišćina so na šulach njewuči. Wona ma wjele požčonkow z rušćiny, awaršćiny, persišćiny, georgišćiny a turkskich rěčow regiona.

Bruno Kreisky (* 22. januara 1911 we Wienje, † 29. julija 1990 runje tam) bě awstriski politikar Socialdemokratiskeje strony (SPÖ) a zwjazkowy kancler republiki Awstriskeje wot 1970 do 1983. W Socialistiskej internacionali dźěłaše wusko hromadźe z Willyjom Brandtom a Olofom Palmu, knježerstwowymaj šefomaj Němskeje a Šwedskeje.

Jěrowc (Aesculus) je ród ze swójby mydłowcowych rostlinow (Sapindaceae). Prjedy so do swójby jěrowcowych rostlinow (Hippocastanaceae) přirjadowaše, kotraž nětko je podswójba (Hippocastanoideae).

Ameriski buk je jednodomny rózno splažny (monözisch), tuž twori žónske ale tež muske kćenja na tej samsnej rostlinje. Tute so w rozdźělnych, skerje njenahladnych kwětnistwach z łopjenami na młodych wurostach jewja, muske kćenja w hustych, wisacych promjenjach, žónske kćenja zrunane w 4-zapadakowej wobalce, kotraž so z wodrjewjenym płodowym hornčkom (Cupula) nastanje.

Lajnert, Jan: Rostlinske mjena. Serbske. Němske. Łaćanske. Rjadowane po přirodnym systemje. Volk und Wissen Volkseigener Verlag Berlin (1954)

W lěće 1884 měješe wjes po Mukowej statistice 74 wobydlerjow, kiž běchu bjez wuwzaća Serbja. Katolscy Brěžčenjo přisłušeja Kulowskej wosadźe, ewangelscy Kulowskej protestantiskej wosadźe.
Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

o (po labialach a welarach, kotrež njesteji před labialemi resp. welarami, zwjetša pod akcentom, druhdy tež zwonka akcenta) > ó (w dialektach wšelako wurjekowane jako e, y abo ó, přir. *gora > góra [gera, gyra, góra].

W Demokratiskej republice Kongo knježi włóžna tropiska klima z přerěznymi temperaturami wokoło 20 °C w suchim času a 30 °C w dešćowym času. We wjetšim dźělu kraja dešćuje so pak cyłolětnje. W horinach blisko wuchodnej hranicy so druhdy tež sněhuje. Najwyše městno kraja je Margherita Peak (5.109 m) blisko ugandiskeje hranicy w horinach Ruwenzori, kotrež je tež třeća najwyša hora Afriki.

Jako płody so něhdźe 2 cm dołhe worjechi tworja, bukwicy. Tute zrawja w septembrje hač oktobrje. Sedźa zwjetša po dwěmaj w płodowym hornčku hromadźe, přez čož typiske třihranita forma nastanje.

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Sydlišćo je so w lěće 1933 załožiło a ma wot lěta 1956 měšćanske prawa. Wot lěta 2014 słuša Kalmiuske k njepřipóznatej separatistiskej „Ludowej republice Donjeck“.

Oblasć Woronjež (rusce Воронежская область‎/Woronježskaja oblast) je oblasć w juhozapadnym dźělu europskeje Ruskeje. Leži při hornim běhu Dona něhdźe 500 kilometrow južnje Moskwy a mjezuje na juhu z ukrainskej oblasću Luhansk. Jeje zarjadniske sydło a jeničke wulkoměsto je Woronjež z nimale 1.020.000 wobydlerjemi. Wuznamne mjeńše města su Borisoglebsk (65.000), Rossoš (63.000) a Liski (56.000).

Hižo wot 14. do 16. lětstotka wobsteješe na městnje dźensnišeho Kamjennogorska zepěranišćo za zarjadowanje karelskich kmjenow tuteje kónčiny, kiž rěkaše wot 17. lětstotka po lutherskej cyrkwi Sankt Andrea. Wot njewotwisnosće Finskeje w lěće 1917 hač do Zymskeje wójny mjez Finskej a Sowjetski zwjazk słušeše Antrea k finskej prowincy Viipuri. Mjez awgustom 1941 a septembrom 1944 běše w běhu druheje swětoweje wójny hišće raz pod finskej kontrolu. W lěće 1948 – nětko pod sowjetskim knjejstwom – dósta swoje dźensniše mjeno.

Znajomosć historiskich wuwićow ablawta móže husto pomhać, zo bychu so po zdaću připadne njeprawidłownosće wuwswětlili. Na přikład ma němski werb "sein" łaćonsce formje est (ist) a sunt (sind). Je trjeba wobkedźbować, zo tutej formje stej přiwuznymaj němskimaj formomaj jara pdobnej. Rozdźěl mjez singularom a pluralom we woběmaj rěčomaj da so jednorje wujasnić: praindoeuropski korjeń wobeju werbow je *h1es-. W indoeuropskej prarěči bu zdónkowy wokal w pluralu wuwostajeny (t. mj. nulowy schodźenk ablawta), štož k formomaj *h1és-ti za je a *h1s-énti für su wjedźeše (-u- w łać. sunt je pozdźiše přetworjenje).

Čapkata kukawka (Neottianthe cucullata (L.) Schltr. (1919), syn. Gymnadenia cucullata) je rostlina ze swójby orchidejowych rostlinow (Orchidaceae).
Darina Laščiaková so je narodźiła 23. nowembra 1931 w Tvrdošíne na Orave, po absolwowanju hudźbneje wědy a ludowědy na Filozofiskeje fakulty Uniwersity Komenskeho w Bratisławje namakaše přistajenje jako redaktorka w něhdyšim Čěskosłowakskim rozhłosu, hdźež wutworješe wjele wusyłanjow, kotrež tradicisku kulturu słowakskeho ludu wopisuja. Swěru najznaćiši z jeje twórby je cyklus "Hory, ľudia a pieseň", w kotrymž posłucharjam wotkrywaše žiwjenje ludźi z hórskich regionow Słowakskeje.

Werby eksistuja w dwěmaj klasomaj, "sylnej" a "słabej". Tak mjenowane sylne werby maja ablawt, kotryž je indoeuropske herbstwo. Ale wón je jara sylnje zwukowje přetworjowany.

Žołtojty kokorč (Pseudofumaria lutea) je rostlina ze podswójby kokrikowych rostlinow (Fumarioideae) znutřka swójba makowych rostlinow (Papaveraceae).

Brankačk, Jurij: Wobrazowy słownik hornjoserbskich rostlinskich mjenow na CD ROM. Rěčny centrum WITAJ, wudaće za serbske šule. Budyšin 2005.

Škitne naprawy napřećo eroziji su jara mnohostronske. Eksistuja rozdźělne so hodźace móžnosće za škit pódy. Najwažniša naprawa napřećo eroziji je připrawjenje skłoninow ze žiwymi płotami. Tak wužiwa so móžnosć rolu jako trawnišćo skrućić. Mulchowy wusył so tež často wužiła, při kotrymž so polo ze zbytkami rostliny (mulch), kiž ma so wusyć, pokrywa. Dalše škitne naprawy su:

Wona wuliwa so w Šleskej sewjernje Krakowa a južnje Częstochowy a běži potom hłownje do sewjerneho směra přez runinu Wulkopólskeje, mjez druhim přez měsće Poznań a Gorzów Wielkopolski. Pola Kostrina (Kostrzyn) w Lubušskim wojewódstwje wuliwa so wotprawa do Wódry, kotrejež najwjetši a najdlěši přitok wona je. Při zjednoćenju wobeju rěkow je Warta samo dlěša hač Wódra sama. Při wuliwje je so w lěće 2001 załožił narodny park Wuliw Warty (Park Narodowy Ujście Warty).

Kwětanecy při jězoru (němsce Quitzdorf am See) su gmejna we wuchodosakskim wokrjesu Zhorjelc. Leža 154 m nad mórskej hładźinu a maja něhdźe 1.300 wobydlerjow. Gmejna bu pomjenowana po wsy ze samsnym mjenom, kotraž Kwětanečanskeho spjateho jězora dla hižo njeeksistuje.

Njemodlinski dialekt (šlesce: djalykt ńymodliński ślůnskij godki, wurěkowanje: ['dʲalɨkt ɲɨmɔd'liɲski 'ʃlunskʲij 'gɔtki]) je dialekt šlešćiny, kotryž so w regionje města Niemodlin (Pólska) rěči. Kajkosć, kotraž tutón dialekt wot normalneje šlešćiny rozeznawa, je jeho fonetika, na př. mazuřyńy fenomen, kotryž woznamjenja, zo konsonanty č š ž dž so čita swěru kaž c s z dz (IPA: /ʦ/, /s/, /z/, /ʣ/). W njemodlinskim dialekće so druhdy nazalny wokal y pokazuje, kotryž so kaž /ɨ̃/) čita. Njemodlinski dialekt je podobny prudniskemu dialektej.

Sydlišćo je so w lěće 1599 prěni raz naspomniło a ma wot lěta 1776 Magdeburgske měšćanske prawa. Wulka židowska wosada (1897: 75 %) je so přez holocaust dospołnje zničiła.

Filmy ze stajnym jednanjom njejsu wuwzaće, ale tež nic prawidło. W někotrych filmach inscenuja na přikład casting, pozdatne studentske partyje abo orgije w backstage-wobłuku rockowych koncertow. Časte su tež sceny, w kotrychž so muscy akterojo na dróze na žony wobroću a nju k spontanemu seksej „přerěča“. Episody z pornografiskimi zwobraznjenjemi bjez wobłukoweho jednanja woznamjenja so jako Gonzo.