Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Mark Twain, po prowdźe Samuel Langhorne Clemens (ur. 30 listopada 1835 we uosadźe Florida, Monroe, stan Missouri, zm. 21 kwjetńa 1910 we Redding, stan Connecticut) – amerykański pisoř pochodzyńo škockigo, satyryk, hůmorysta, wolnůmulař. Wygetarjańin.

Podstawowym cwekym istńyńo moszejůw je dowańy możebnośći muzułmanům wspůlnygo rytualnygo rzykańo (salot). Moszeje můgům być tyż wykorzistowane tyż we inkszych cylach - jako place trefůw abo edukacyjne uostrzodki. Pjyrsze moszeje, take kej Moszeja Kuba a Masdżid an-Nabawi, nastały we VII stoleću a bůły ajnfach naznoczůnymi placůma pod gołym ńebym. Dźiśo, wjynkszość mesztůw mo wyrafinowane kopuły a minarety.

Na půłnocy Afriki je rozlygowano nojsrogszo pustyńijo śwjata – Sahara, a na połedńu nojstarszo pustyńijo śwjata – Kalahari. Nojdali wysůńyntym na půłnoc půnktym Afryki je Bjoły Przilůndek (37°20' N), na połedńe Igelny Przilůndek (34°50' S), na wschůd Przilůndek Hafůn (51°29' E) a na zachůd Przilůndek Almadi, położůny na Půłwyspje Źylůnygo Przilůndka (17°33' W).

Zachodńosłowjańske djalekta wyuodrymbńůły śe już we uokreśe wandru ludůw, nale dźepjyro ůngyfer VII stolećo idźe godać uo jejich uosobnośći. Mjyndzy VII a X stolećym porůżńajům śe skupiny łużycko a lechicke, a we IX stoleću dolajzuje czesko-słowacko skupina. Je uůna kůntynuowano uod czeskij a słowackij godki, kej to lechicko - uod polskigo, kaszubskigo a ślůnskigo (jeli bjerymy po naszymu za samostatno godka). Ze łużyckich godkůw wyuodrymbńo śe dźiśo ku tymu dwje literacke godki - dolnosorbsko a gůrnosorbsko.

Tours – mjasto we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Indre-et-Loire. Je rozlygowano nade rzykům Loara. Uostrzodek industryji a turystyki.

Troye-d'Ariège – gmin we Francyji, we regijůńe Midi-Pyrénées, we departamyńće Ariège. Mo 8,15 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 95 ludźůw.

WiP je partyjům kůnserwatywno-liberalnům, je za deregulacyjům rynku, prywatyzacyjům lazarytůw a szulůw, karům śmjyrći a pogłůwnym podatkym. Dowo uodpora lo małżyństwůw buzerantůw a wszyjskim ulgům a zaśiłkům. Je to ojrosceptyczno patryjo.

Pavone del Mella - gmin we Italiji, we regijůńe Lůmbardyjo, we prowincyji Brescia. Mo 11,61 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 2777 ludźůw.

Atripalda - gmin we Italiji, we regijůńe Kampańijo, we prowincyji Avellino. Mo 8,59 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 11 056 ludźůw.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Wyspa znůmo skiż wjelgich kamjynnych gowůw, mjanowanych moai. Mjano mo skiż uůnyj uoddekńyńćo lo Ojropejczykůw bez Ńiderlanczykůw we wjelgonocno ńedźela, 5 kwjetńa 1722.

Jakucko godka, godka sacha (jak. Саха тыла) – godka Jakutůw, ludu zamjyškujůncygo wschodńo Syberyjo. Godo ńům ůng. 300 tys. ludźi. Zaličany do godek tureckych, nale dugi ajnflus godek tůngusko-mandžurskych a můngolskych pokozou śe we fůnetyce, suowńictwje a gramatyce. Je godkům aglutynacyjnům, nale mo tyž elymynty přejynte s godek analityčnych.
Becyrk Prziborzo je wykorzistywany lo nauczańo a uprowjańo lotńarstwa. Durch wjejům sam połedńowe a zachodńe wjatry a Rega mo wysoki trawjast brzyg, co je fest půmocne lo tyj zorty szportu.

Lappion - gmin we Fracyji, we regijůńe Nord-Pas-de-Calais-Pikardyjo, we departamyńće Aisne. Mo 23,71 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 299 ludźůw.

We 1138 bez testamynt Bolesława Krziwoustego, kery napoczůn uoztajlowańe dźelńicowe Polski, Ślůnsk dostoł jigo nojstarszi syn Władysław II Wygnańec. Jigo władza zakůńczůła śe we 1146 roku, kaj przegroł bitwa s jigo braćikůma a ućeknůł do Rzimu i poprośůł uo hilfa szwagra Kůnrada III. Po wygronych bitwach bez Kůnrada III a śmjyrći Wygnańca Ślůnsk trefjůł do jigo nojstarszego syna Bolesława I. We 1172 juńorzy (braćiki Bolesława I): Mjeszko a Kůnrad wroz ze jigo synem Jarosławym wywołali wojna domowo, po kerej Kśynstwo Ślůnske uostoło roztajlowane na sztyry tajle.

Nŏjbarzij roztopiyrzōnymi mianami lŏ hōmoseksualistōw je "gej" lŏ chopōw a "lesbijka" lŏ babōw. Wielość hōmoseksualnych perzōnōw je trudnŏ do wyrachowaniŏ beztōż, co moc niy gŏdŏ ôfyn ano niy akceptiyruje swojij ôryjyntacyje bez hōmofobijõ a heteroseksistowskõ dyskrymiancyjõ. Hōmoseksualne dziołania ôstoły ôbŏczōne a udokumyntiyrowane u mocki inkszych zortōw zwiyrzōw.

25 marca – dwudźysty pjůnty dźyń marca, a 84. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 281 dńi.

Bošany – gmin na Słowacyji, we trynczyńskim kreju, we kryśe Partizánske. Mo 14,39 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 4104 ludźůw.

Důmbrowa Gůrńičo (pl. Dąbrowa Górnicza, mjym. Dombrowa) – zachodńomouopolske mjasto pouožůne we pouedńowyj Polsce, we Zaguymbju Důmbrowskym, we wojewůdztwje ślůnskym, na wschodńim kraju Gůrnoślůnskigo Uokryngu Industryjnygo (GUI), nad Čornům Přymšům a Bjouům Přymšům, we wjelgij tajli we Kotlińy Důmbrowskij.

Mons-en-Barœul - gmin we Francyji, we regijůńe Nord-Pas-de-Calais-Pikardyjo, we departamyńće Nord. Mo 2,87 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 21 513 ludźůw.

Kaliforńijo (angelsko godka: California) to je stůn na pouedńowym zachodźe USA, nad Uoceanym Spokojnym. Je to nojludńyjšy a nojbogatšy stan we USA, a třeći podug zajmowanyj powjyřchńe. Grańica mo na půunocy ze stanym Oregon, na wschodźe ze stanůma Newada a Arizůna, a na pouedńu ze Meksykym, ze stanym Baja California. Na teryńe stanu ležům ůuožůne pouedńikowo pasma gůrske, jygo pouedńowo-wschodńo tajla to pustynne wyžyny a kotliny. Je sam tyž nojńižšy we coukich Stanach Zjydnočůnych punkt: Dolina Śmjerći, do 86 m p.p.m.

Villa Alemana – mjasto we Czile, we rygjůńe Valparaíso, stolica prowincyji Marga Marga. Podug danych ze 2002 roka, mjyszkało sam 122 806 ludźůw.

Uocean Atlantycki, Atlantyk – drůgi pod wzglyndym wjelgośći uocean na Źymji, kery pokrywo ůngyfer 20% jeji powjeřchńi. Mjano wywodźi śe s mitolůgji greckij a uoznačo "Moře Atlasa".
Kamasutra, Kama Sutra, Kama (we sanskryće: कामसूत्र) to je indyjski traktat uo seksualnośći czowjeka a seksualnych zachowańach. Połny jygo titel to vātsyāyana kāma sūtra, beztůż je przijmowane, co jygo autorym je Watsjajana. Kamasutra bůła napisano mjyndzy I a VI stolećym. Krům srogigo zbjoru roztomajtych sztelůngůw, Kamasutra mo tyż uodńeśyńo do tradycyje a kultury Indyjůw, uopisuje małżyńske tradycyje, we tym poślubno noc, a kńify lo babůw coby lepi poradźůły chopům dogodzać.

Fitzbek – gmin we Mjymcach, we landźe Schleswig-Holstein, we kryśe Steinburg. Mo 10,24 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 370 ludźůw.

We 2007 doprowadzůł do prziznańo ślůnskij godce kodu ISO 639-3 "szl". Dzyńki czymu powstoła na tyn przikłod Ślůnsko Wikipedyjo. Uważo, aże Ślůnsk powińyn uobchůdzić krzest ńy we 966, jak Polsko, nale we 863.

Bayonne bask. Baiona) - gmin we Francyji, we regijůńe Nowo Akwitańijo, we departamyńće Pyrénées-Atlantiques. Mo 21,68 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 48 178 ludźůw.

Kej pomarli krůle Polski a Czech Wancel II (1305 r.) a Wancel III (1306 r.) uo ślůnske kśůnżynstwa spůrkowali śe Luksymburski Jůn (krůl Czech) a polski krůl Władysław I Łoketek we 20-tych lotach XIV stolećo. We czaśe wojny Łoketka ze Brandenburgjům Luksymburski Jůn zebroł armja a we roku 1327 wyruszůł na Ślůnsk. Ńim wloz na teryny kśůnżynstw we Uopawje hołd uůnymu złożyło pora kśyńćůw, a ńyskorzi kolyjne. Zatrzimany bez Łoketka uostoł dopjyro przed Krakowym. Podczas uobrad we Trenczyńe (24 śyrpńa 1335) a ńyskorzi we Wyszehradźe na Madźarach (12 listopada 1335), we kerych udźoł broł m.in. madźarski krůl, Wjelgi Kaźimjyrz a Luksymburski Jůn uzgodńůno, aże zowdy uznowane bydźe zwjyrzchńictwo Luksymburskigo Jůna we kśůnżynstwach kerych władcy uůnymu uoddoli hołd. Luksymburski Jůn tyż przestoł używać titel krůla Polski (kery podug ńygo mu śe noleżoł) a uod kśůnżynstw ślůnskich dostoł uobjetńica wypłaceńo 20 000 kop praskich groszy. Układy te trefjůły śe ze uodporům po polskij a czeskij zajće, nale uobje zajty doły do zrozumjeńo, aże dowo to mogebność dyplomatům dźołać we uo wjela ważńijszych sprawach.

Uobůz Zgoda (pl. Obóz Zgoda de. Lager Zgoda) - uobůz roboty, a wedle ńykerych kůncyntracyjny uobůz. Fůngowoł uod lutygo 1945 do grudźyńa 1945. Znojdowoł śe we Śwjyntochlowicach.

Ajax Amsterdam (uoficjalno abrewjacyjo AFC Ajax) – to je ńiderlandzki fusbalklub ze Amsterdamu kery dźerży erbizna po klubje Union Amsterdam (1883-1896). Uod rokůw 60. XX st. mo nojwiyncy titlůw we Ńiderlandach. Ajax sztyry razy wygroł UEFA Champions League, 33 razy bůł majstrym Ńiderlandůw, a 18 razy wygroł puhar uůnygo kreju.

Pańůwki podug ńykerych zdřůduůw sům starše ańiželi sůmśedńe Pańowy. Dokůmynta ze 1361 roku naškryflano bez Kaźimjeřa Wjelgigo wymjyńo Pańůwki Paniowki in terra Bythomiensis. Půźńi zouožůno gmina Pańůwki. Pańůwki nolozuy śe we grańicach państwa pruskigo a potym Ńymcůw. Atoli wjynkšość mjyszkańcůw bůua narodowośći polskij. Po wojńe Pańůwki bůuy zaś nazod we Polsce, kaj stouy śe tajlům wojewůdztwa katowickigo. Dźiśo juž ale noležům do Ślůnska, a do gminy Gerautowice.
Gisy-les-Nobles – gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo, we departamyńće Yonne. Mo 10,91 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 586 ludźůw.

Eka Třech Cysořůw (pol.: Trójkąt Trzech Cesarzy, mjym.: Dreikaisereck) – mjano placu, kaj uod 1846 do I wojny światowyj stykouy śe grańice třech cysorstw: Ńymjec (Prusůw), Austryje a Rusyje. Ležy we grańicach Myslowicůw, tam kaj zbjygajům śe Bjouo a Čorno Přemša. Teryn mjyndzy řykůma naležou do Ńymjec, źymja na lewym břygu do Austryje, a na prawym do Rusyje. Podug cajtůngůw s anfanga XX wjeku, plac tyn přićůngou uod 3 do 8 tys. turystůw bez tydźyń. We 1907 wybudowano sam půnkt widokowy - Wježa Bismarcka, kero zbuliuy polske wuadze we 1937 roku.

Jedyn – naturalno nůmera rozlygowano půmjyndzy 0 a 2. Nojmajso całkowito nůmera dodatńo, ńy je ańi pjyrszům nůmerům, ńi złożonům nůmerům. Bez ńykerych uznowano za pjyrszo naturalno nůmera, atoli zauobycz uznowane je, aże nul tyż je naturalnům nůmerům.

Wyspa bůua s anfanga pomjyškiwano bez Indjanerůw s plymjeńo Arawakůw, a ńyskoři Taino kerych sam zastoua ekspedycyjo Kolůmba we 1493 roku. We 1502 Nicolás de Ovando průbowou zauožyć sam stouo uosada, kero pomjyškiwouo 2000 Hišpanůw, nale skiž tygo, co na wyspje bůuo za mauo placu a dostawy jodua přiuaźiuy sam ńyregularńy, uosada uopuščůno. Na wyspje pozostali jeji rdzyńńi mjyškańcy - Taino.

Bałkary - Nacyjŏ s tureckich ludōw zamiyszkujōnca hlawniy Kabardinŏ-Bałkaryjŏ we Rusyje. Jejich gŏdka to Karaczaj-bałkarskŏ gŏdka. Nŏjczynstszŏ religijŏ tej nacyje to Islam. Jejich przodkami sōm Alany

GKS Piast Gliwice (pol.: Gliwicki Klub Sportowy Piast Gliwice) – ślůnski klub szportowy s Gliwic, zołożůny we 1945 roku. Nojbarzi znůmy ze sekcyje fusbalowyj, nale mo a inksze, kej szyrmjerka, tyńis, brydż szportowy a lekkoatletyka. Fusbalowo sekcyjo bůła czynsto mjanowano "wjecznym drugoligowcym", skiż tygo, co Pjast ńyroz bůł bliski awansu do I ligi, nale ńigdy ńy udowało mu śe dů ńij wlyźć, aże do sezonu 2008/09. Swoje szpile Pjast groł na stadjůńe przi hul. Okrzei we Gliwicach, we sezońe 2007/08 na stadjůńe MOSiR we Gliwicach. We Ekstraklaśe kej gospodorz bydźe wystympowoł we Wodźisławju Ślůnskim, bestoż co jejich stadjůn ńy dostoł by licencyje.

Sepultura – brazylijski zespůu wykonujůncy (we růžnych uokresach dźaualności) death, thrash a groove metal. Sepultura je jednym s prekůrsorůw tego uostatnigo gatůnku. Nazwa grupy uoznačo we portugalskij godce grůbek. Zespůu bou zouožůny we 1984 roku we Belo Horizonte, bez braćikůw Maxa a Igora Cavalera.

Na anfangu XVII stolećo do majůntku Krogulno noleżoł Nowy Folwark, mjanowany tyż Nowe Budy, s kerygo rozwinyła śe wjeś Pokůj, teroźńo śedźiba gminy.

Göteborg – mjasto we Szwecyji, stolica regijůnu Västra Götaland. Srogi uostrzodek industryji (m.in. werki VOLVO AG a SKF). Druge podug wjelośći ludźůw mjasto Szwecyji.

The Beatles (czyt. De Bityls) to bůła brytyjsko muzyczno skupina ze Liverpoolu, podug wjynkszośće notůw nojzocńyjszy a nojsrogszy we gyszichće, kery fůngowoł uod 1960 (kej The Quarry Men uod 1957) do 1970.
Omonville-la-Rogue - downy gmin we Francyji, we regijůńe Normandyjo, we departamyńće Manche. Mjoł 4,29 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 489 ludźůw. 1 styczńa 2017 wroz ze 18 inkszymi gminůma wlozł we skłod nowo utworzůnyjgo gminu La Hague.

Umrził 25 grudnia 1977 roku we Vevey we Szwajcaryji i bōł pogrzybany na tamtyjszym smyntŏrzu. 1 marca 1978 dwōjka autowych mechaników, Polŏk Roman Wardas i Bułgar Ganczo Ganew porwali ciało ód Chaplina i fołdrowali za jigo powrōt kwoty 600 tys. frankōw szwajcarskich. 17 mŏja 1978 roku ciało ôd Chaplina było znŏdniynte skryte w polu kukurzicy kole Noville. Pogrzybano było je zaś, tym razym niy w ziymi, ale w betōngowym bloku ô rubości 1,8 metrōw.

Osnabrück (dolnosaksůńsko godka: Ossenbrügge) – mjasto we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, je to mjasto na prawach krysu a śedźiba źymskigo krysu.

De facto sōm roztōmajte definicyje wsi, ôpiyrajōm sie ône na przeciwstawiyniu wsi miastu, jij fōnkcyje rolniczyj abo niyzwiōnzanyj ze industryjōm, abo tyż na spōlnotowości strzodowiska, we ôdrōżniyniu ôd miasta, kere dŏwŏ pewnõ anōnimowość.

Decyduje forma sůw okryślajůncych. Np. we godce odżibwe Nen-tawēmā u-kī-ness-ā-n wāwāškēššu-wan - Mů braćikuůn-ubić-jům sarna - Můj braćikubił sarna. Take kůnstrukcyje sům tyż we ślůnskim: Berg zasłańo familoki vs. Familoki zasłańajům berg. Te godki sům zwykle polisyntetyczne.

Gjirokastёr – mjasto we Albańiji, stolica uokryngu Gjirokastёr. Bůli sam rodzyńi m. in. pisorz Ismail Kadare a kůmůńistyczny dyktator Enver Hoxha.

La Rochelle to je mjasto we Francyji, nad Biskajskům Zatokům, we regijůńe Poitou-Charentes a departamyńće Charente-Maritime. Mo 80 055 (podug danych ze 2004 roku). Je to morsko hawyna a turystyczny uostrzodek. Uod 1985 we kożde lato je muzyczny festiwal "Francofolies".

Bruce Lee, po prowdźe czyt. Li Siaolann , za bajtla Li Dżenfan ang. szrajbůnek Lee Siao Lung, Lee Jun Fan (chiń. , szrajbůnek pinyin) 李小龍 Lǐ Xiăolóng , 李振藩 Lǐ Zhènfān; rodz. 7 listopada 1940 we San Francisco, um. 20 lipca 1973 we Hůngkůngu) – amerikański szauszpiler chińskigo pochodzyńo, mistrz sztukůw walki. Jedna ze nojbarzi znůmych postaći we kińe akcji a popularnyj kulturze. Zginůł we ńywyjaśńůnych uokolicznośćach a na tyjma jygo śmjyrći powstoły mjejske powjarki, autopsyjo - uczulynie ze pile na kopfszmerc beztoż uobrzynk můzgu. Uůnygo syn, Brandon Lee, tak samo bůł szauszpilerym we filmach uo sztukach walki. Mistrz mjoł tyż cera Shannon Lee kero tyż gro we filmach a żůna Linda Lee s chałpy Emery (terozki je Linda Lee Cadwell, hajtła sie s Bruce Cadwellym we 1991). Bruce Lee trynowoł szauszpilyrów ze Hollywood np. Jamesa Coburna, Stevea McQueena. Opracowoł nowo sztuka walki Dżit Kun Do.

Freetown - nojsrogsze mjasto a stolica Sierra Leone, stolica Zachodńigo Uobszaru, rozlygowane nade Atlantyckim Uoceanym. Uostrzodek ferwaltůngu, industryji, kultury a nauki. Morsko hawyna.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń
Mjyndzyrzecz (pol. Międzyrzecz, mjym. Meseritz) – mjasto we Polsce, we lubuskim wojewůdztwje, śedźiba mjyndzyrzeckigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Mjyndzyrzecz.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Jean de La Fontaine (rodz. nojpewńij 8 lipca 1621 we Château-Thierry, um. 13 kwjetńa 1695 we Paryżu) – francuski pisorz, przedstawićel francuskigo klasycyzma, autor przez 250 berůw a bojek.

Warszawa (pol.: Warszawa) – nojwjynksze mjasto Polski, głowne mjasto uůnyj a mazowjeckigo wojewůdztwa, rozlygowane we postrzodkowo-wschodńij Polsce, nad Wisłům. Warszawa je znamjynnym ojropejskym naukowym, kulturalnym, politycznym a gospodarczym postrzodkym. Majům we ńi plac śedźiby parlamyntu (Sejmu a Synatu), Prezydynta RP, Rady Mińistrůw a inkszyj cyntralnyj władze, a tyż dyplůmatyczne placůwki - ambasady.

Marzec to je trzeći mjeśůnc podug używanygo na Ślůnsku grygorjańskigo kalyndorza, mo 31 dńůw. Mjano mjeśůnca pochodźi uod łaćińskigo mjana Martius - mjeśůnc Marsa a uostało przijynte bez wjynkszość ojropejskich godek.

SK Sigma Olomouc to je klub ze Czeskij Republiki, kery gro we Olmicu, we 1. lidze. Powstoł we 1919 roku, a jego mjano tedy bůło FK Hejčín Olomouc. Swoje szpile gro na Stadjůńe Andrův, na kery wlyźe 12 072 ludźůw.

Anime (jap. アニメ) je japōńskim syrialym aniymowanym. Anime czynstŏ je prŏdukŏwanŏ na baziye mangi, mangoilustrowanegŏ rōmana abo wizualnego rōmanã. Termiyn anime we japōńskiyj gŏdce je naszkryflōny we Katakaniy abo pŏchŏdziy ze ynglickiyj gŏdki ôd animation co je sztrifŏwane ニメーション. Piyrwszy anime kōmersyjne ostałŏ we 1917 roku.

Wittingen – mjasto we Mjymcach, we landźe Dolno Saksůńijo, we kryśe Gifhorn. Podle danych ze 2005 roku, pomjyszkiwało sam 12 269 ludźůw na placu 225,08 km².

Traktowańe bůło jednake kej we mjymieckich Konzentrationslager. Salomon Morel na anfang witoł skozanych, aże bůł wjynźńym we Auszwic. Śmjertelność skiż tyfusa bůła aże do 38 umartych na dźyń.

Trabant to auto sprawiane we lotach 1957 - 1991 we werku VEB Sachsenring Automobilwerke we Zwickau, naůnczas NDR. Bůł uůn nastympcům auta P-70. Uodrůżńou śe tym, co mjoł cołko elektryka ćůngńynto na dwůch kablach, skiż tygo co jygo nadwoźe bůło prziprawione s papendekla, a ńy ajzowyj blachy (ńy bůło masy). Aże do 1990 mjoł dwůsuwowy motor, pojymnośći s anfanga 500, potym 594,5 cm³. We lotach 1990-1991 sprowiali Trabanty ze motorym sztyrosuwowym s Volkswagyna Polo. Cuzamyn sprawjůno 3 051 485 sztuk wszyjskich sortůw tyj marki.

Arsenal Football Club je ynglicki fusbalklub ze Lůndůnu, kery gro we Premier League. Uůnygo stadjůn je Emirates Stadium we sztadźe Lůndůn, na kery wlyźe 60 432 ludźůw.

Bagard – gmin we Francyji, we regijůńe Langwedocyjo-Roussillon, we departamyńće Gard. Mo 14,55 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 2502 ludźůw.

Tortefontaine – gmin we Francyji, we regijůńe Nord-Pas-de-Calais, we departamyńće Pas-de-Calais. Mo 11,81 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 259 ludźůw.
Antoine Griezmann – (rodz. 21 marca 1991 we Mâcon) – francuski fusbalok grajůncy na pozycyji napadźora. Chowanek ferajny Real Sociedad, kaj zadebjutowoł we 2009, uod 2014 gro we Atlético Madryt. Tryfjůł nojwjyncyj torůw na Mistrzostwach Ojropy we fusbalu 2016.

Kentucky (/kɨnˈtʌki/) to je stůn we strzodkowym wschodźe Stanůw Zjydnoczůnych. Grańica mo uod půłnocy ze stanůma Illinois, Indiana a Ohio, uod wschodu ze stanůma Zachodńům Wirgińijům a Wirgińijům, uod połedńo ze stanym Tennessee, a uod zachodu ze stanym Missouri. Ńy mo uůn dostympu do żodnygo morzo.

Aigio (gr.: Αίγιο) to je miasto we Grecyji we rygiōnie Grecyjŏ Zachodniŏ, we nomosie Achaja. Podle datōw ze 2001 roku miało 27812 miyszkańcōw. Założōne za Hōmera, jedno ze nŏjstarszych miast we Grecyji. Terŏzki turystyczny ôstrzodek.

We socjologije bōła durś haja miyndzy "esyncyjonalnym" a "kōnstrukcyjōnistycznym" wezdrokiym na hōmoseksualnotã. Dyskusyjŏ dzieli na tych, co wierzōm, iże miana kej "hōmo", "hetero" ôdnoszōm sie do ôbiektywnych, niypōmiynnych podug kultury cechōw ôd czowieka a tych, kerzi sie forsztelujōm, co czucia, kere te perzōny mianujōm to efekty kōnkretnych ausdrukōw kulturowych a społecznych procesōw. Esyncyjalisty gŏdajōm, co ôriyntacyjŏ je ônaczōnŏ ôd biologije, kej kōnstrukcyjōnisty, iże seksualne cugi sōm wyuczōne.

Wychowanek Syneki Muodšygo, wbrew powšychńy panujůncyj uopińje (kero zawdźynčo wybitnymu historykowi Tacytowi) mjou wjelgo grajfka poetycko a aktorsko. Cysoř řimski uod 54 roku, kedy to jygo matka uotrůua swojygo chopa a přejyua wuadza. Nerůn uodsůnůu půźńij matka uod ajnflusu na wuadza, a we kůńcu, we 59 roku, zlećiu jeji zamordowańy. W 62 roku Nerůn hajtnůu śe s Poppeům, kero pjyrwy boua žůnům Rufrjusa Crispinusa, a nastympńy Uothůna - kamrata Nerůna. Poppea bůua kochankům Nerůna juž uod 58. Umřyua we 66 roku, odug Swetůńuša we wyńiku kopńjyńća zadanygo bez moužůnka, gdy bůua we ćůnžy.

Varennes-Jarcy - gmin we Francyji, we regijůńe Île-de-France, we departamyńće Essonne. Mo 5,48 km² wjyrchu a podug danych ze 21014 roku půmjyszkiwało sam 2331 ludźůw.

W 1998 roku Beata Kozidrak rozpočyua karjera solowo, wydajůnc albům zatytuůowany Beata. Dočekou śe uůn znokůmitych recynzyji uod krytykůw, přińůs dwje Nagrody Muzyčne Fryderyk a uzyskou status podwůjńy plotynowygo, předajůnc śe we nakuadźe přez 200 000 ygzymplaři. Pů sukceśe solowygo krůnžka Kozidrak kůntynuowoua wspůupraca s Bajmym.

We Růmbińu stoji kośćůł, kery je jednym s nojstarszych we regijůńe. Wele ńygo je smyntorz, na kerym pogracanych je wjela znůmych ludźůw, lo bajszpila Dezydery Chłapowski a uůnygo familijo.

Mozambik (port. Moçambique, Republika Mozambiku República de Moçambique) – państwo pouožůne we pouedńowo-wschodńij Africe. Grańičy s RPA, Suazi, Tanzańjům, Malawi, Zimbabwe a Zambijům. Uod wschodu oblywo go Uocean Indyjski.
Pjyrsze znoki pojawjeńo śe czowjeka na Ślůnsku uoddykńynto we uokolicach Strzygůńa na Dolnym Ślůnsku. Bůły tam kamjynne werkcojgi ze uůn. 500 tys. lot tymu. Pod kůńec IX, abo X stolećo, wedle wjynkszůśći naukowcůw, Ślůnskem rzůndźiło Wjelgomorawske państwo, nale ńy je to cołkjym zicher, beztuż je to kůntrowersyjům. Uobecno wjedza archeologicznona zicher godo ino uo kulturze wjelgomorawskej na Ślůnsku.

Polskŏ: fragmynta katedralōw we Gnieźnie, Płocku, Poznaniu a Krakowie, kolegijaty we Kruszwicy a Tumie, portale we Czerwińsku, we kościele św. Maryje Magdalyny we Wrocławiu a we kościele św. Trōjcy we Strzelnie (tam tyż znajōme kolōmny), Gnieźnieńske Dźwiyrze ze brōnzy.

Uobwůd kalińingradzki (rus.: Калининградская область) to je tajla Rusyje, kero mo sztatus uobwodu. Je uůna ynklawům uodtajlowanům uod reszty kraju bez terytoryjům Litwy a Bjołoruśi. Granica mo ze Litwům a Polskům. Zajmuje 15 096 km² placu a zamjyszkuje we ńi 945 000 ludźi. Stolicům je Kalińingrad.

Ślůnsko Szwalbka (pol.:Jaskółka Śląska) – cajtůng wydowany bez Ruch Autůnůmije Ślůnska uode 1991 (ze pauzůma). Kożde wydańy mo 12 zajtůw formatu A3. Terozki redachtorym płodowym je Monika Kassner. Wydowajům kole 16 000 sztukůw "Szwalbki".

Fana Chicago to je puot bjouyj tkańiny s dwůma jasnomodrymi pasůma s kerych koždy je wysoki na 1/6 coukij fany. Jasnomodre pasy sům umješčůne trocha nižyj kej 1/6 wysokośći uod wjyrchu a od douů fany. Mjyndzy ńymi na bjouym polu sům štyry čyrwůne gwjozdy šeśćoromjynne.

24 styczńa – dwudźysty sztworty dźyń styczńa, a 24. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 341 dńi (342 dńi we przistympnym roku).

Państwa, kere graniczōm ze ChLR to: Afganistan, Bhutan, Birma, Indie, Kazachstan, Kirgistan, Koryjŏ Pōłnocnŏ, Laos, Mōngolijŏ, Nepal, Pakistan, Rusyjo, Tadżykistan, Wietnam.

Štůrm Hanna to je mjano uůsmygo we sezůńe 2008 cyklůna tropikalnygo, kery uformowou śe na kerůnku E-NE uod půunocnych Wysp Zawjetřnych 28 śyrpńo 2008. S anfanga udeřiu na wyspy Turks a Caicos a Bahamy, nale tam wjelgich škodůw ńy narobjůu ańi uofjar ńy bůuo. Potym jygo šlag dostouo Hajiti, kaj ńy myńi kej 532 ludźi zginyuo skiž utońyńco na zatopjůnych po jygo přejśću terynach. Nojbaři ućyrpjouo mjasto Gonaïves, bezma coukym zniščůne. Bůuy tyž 3 śmjertelne uofjary we USA. Na anfangu wřeśńo pošou ůun we strůna atlantyckigo wybřeža USA. 6 wřeśńo udeřůu na USA a zagražo stanům Karolina Pouedńowo a Karolina Půunocno.

zopaska - fortuch, ôd pasa w dół. I niy bōło tak, coby ta zopaska ino kieca osłaniōła, niy. Ôna bōła paradno. Lakowali na niyj blumy, coby siy synkom przypodobać. Zopaskę dowało siy na wierzcheń.

Czosym używo śe tyż pozalingwistycznych klasyfikacyjůw funcyjonolnych, kej tajlůng na godki martwe, żywe, wegetujůnce a umarte; wehikulorne, nacyjne a etniczne; piśmiynne a ńypiśmiynne; zworte a rozproszůne atp.
Umywańy nogůw: „Sakrament umywańo nogůw umożliwjo kożdymu wstůmpjyńe we społeczność s Panym Jezusym. Mo uůn za cweka coby durś wzywać nos coby my pszoli śebje wzajym, byli pokorne, poradźili wybaczać, służyli inkszym a spůlnoće a starali śe uośůngnůńć śwjyntość. Kożdy, fto uotrzimoł wodny krzest, muśi uobmyć szłapy we imjyńu Jezusa Krystusa. Uobmywańy nogůw śebje nawzajym idźe uůnaczyć we kożdym můmyńće.”.

Esperanto ( posuchej) – majůnco nojwjyncyj užytkowńikůw mjyndzynarodowo godka půmocńičo. Jeji mjano pochodźi uod pseudońima Doktoro Esperanto (dochtůr majůncy nadźeja), půd kerym uopublikowou godka Ludwik Zamenhof we 1887. Jigo intencyjům bůuo stwořić prosto do naučyńo a neutralno godka do mjyndzynarodowyj komuńikacyje, kero atoli ńy můgua sprawić, coby inkše godki zńiknyuy. Twůrca godki počůnkowo nazwou esperanto lingvo internacia.

Za bajtla Chaplin porzōnd tydniami ôstŏwoł w becie skirz uwŏżnyj doległości, a nocōm jigo muterka siŏdała przi nim i ôdegrywała to, co działo sie za ôknym. W roku 1900, kej bōł jedynŏście rokōw mody, z dopōmocōm ôd brata dostoł rolã komicznygo kota w pantōmimie "Kopciuszek", we Hipodrōmie w Lōndynie. W 1903 roku ukŏzoł sie we grze Jim, A Romance of Cockayne. Hned niyskorzij dostoł swojã piyrszõ stałõ robotã - groł synka, co przedowoł cajtōngi w grze ô Sherlocku Holmesie. Rolã tã ôdegrywoł do roku 1906. Potym wystōmpiōł w programie Court Circus, a w dalszym roku bōł zaangażyrowany do programu Fun Factory. Podle regestōw imigracyjnych, przijechoł do Ameryki z trupōm Karno 2 paździyrnika 1912 roku. Tam ôstoł dozdrzōny ôd filmowygo producynta Macka Sennetta, kery ajnsztelowoł go do swojigo sztudia Keystone Film Company.

Zapustka - prziśůłek wśi Pjyrszy Strzeżůw we Polsce, we mołopolskim wojewůdztwje, we mjechowskim kryśe, we gmińe Mjechůw. Je uosobnym szołtystwym.

Uod XVII stolećo průbowali krej kolůńizować Portugalijo, Szpańijo, Ńiderlandy a Kurlandyjo, ńyskorzi tyż Francyjo a Wjelgo Brytańijo. Ta uostatńo do zgody ze traktatym ze Francyjům ze 1783 dostoła bezma cołki krej, ńywjelgi kůnsek mjanowany Albreda dostoła tyż we 1857 roku. Bůł sam srogi uostrzodek handlu ńywolńikůma. Samostanowjyńy Gambijo dostoła we 1965 roku.

Zouožůny we 1911 kej SC Eiche Domb. Po přiuůnčyńu Dymbu do Polski we 1922 pomjyńono jygo mjano na GKS Důmb. We 1924 skuli přiuůnčyńo Dymbu do Katowic přijůn mjano GKS Důmb Katowice. Grou we pjyršyj lidze polskij we fusbalu, a we 1936 zajůn we nij šůsty plac. Rok ńyskoři klub zostou zawjyšůny skuli udowodńůnyj průby překupjyńo tormana Ślůnska Śwjyntochuowice a wyćepany ze I ligi. W čos II wojny śwjatowyj bůu rozwjůnzany bez hitlerowske wuadze. Reaktywowany we 1945, we 1968 přestou istńyć skiž fuzyje s GKS Katowice.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

Chaskowo (bułg. Хасково) – mjasto we Bułgaryji, stolica uobwodu Chaskowo. Uostrzodek industryji - produkcyjo cygaretůw a uodźeżowo industryjo.

Iwońicz-Zdrůj (pol. Iwonicz-Zdrój) - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we krośńyńskim kryśe,śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Iwońicz-Zdrůj.
Zespůł napoczynoł uod wystympůw we liverpoolskym ferajńe The Cavern. Autorstwo jejigo mjana je przipisowane Lennonowi a Sutcliffe'owi. Za namowům menadżyra, Briana Epsteina zespůł zmjyńůł swůj uobroz a lajermůny uoblykli śe we ancugi. W uůny czas podpisali kůntrakt ze wytwůrńům EMI. Jejich pjyrszy albům, Please Please Me, wypuszczůny uostoł 11 lutygo 1963. Na jejich kůncertach zaczyno dołaźić do scynůw grupowyj histeryje, czymu dane uostoło mjano Beatlemańijo. Lajergyszeft USA grupa zrobjůła rok ńyskorzi, pjeśńiczkům I Want To Hold Your Hand. We aprilu 1964 pjyńć pjyrszych placůw za rajům na liśće Billboardu zajyny szlagry The Beatles. Aże do dźiśoj żodyn zespůł ńy powtůrzůł tygo uośůngńyńćo.

Abchazyjŏ (abch. Аҧсны Apsny, gruz. აფხაზეთი Apchazeti abo Abchazeti, rus. Абха́зия Abchazija) – podle prawa miyndzynŏrodnygo republika autōnōmicznŏ we skłŏdzie Gruzyje. Na isto je kōntrolowanŏ ôd Rusyje a je państwym niyuzdŏwanym. Jedyne państwa, co uzdŏwajōm niyznŏleżność Abchazyje to Rusyjŏ (ôd 26 siyrpnia 2008) a Nikaragua (ôd 3 września 2008).

jakla - kaftan, żakiet, na knefle, na zadku duższo niźli z przodu. Miano je podane na inksze godki np. łac. iacca abo niem. jacke - szaket. Jakla bōła kraszono haftowanymi blumami abo koronkami. Jak miōła koronka doszyto do spodu, to gōdali że to szpica. Nojbarzij paradno bōła czōrno, jedwabno jakla, w kerej siy szło ino do kościōła nikaj indziyj. Tako jakla to tyż tajla weselnygo ôblyczynio.

Montmin – gmin we Francyji, we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Haute-Savoie. Mo 16,29 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 322 ludźůw.

Tbilisi (gruz. თბილისი, tur. Tiflis, rus. Тбилиси) – stolica a nojwjynkszy sztad Gruzyje rozlygowany nad rzykům Kurům. Je zocnym uostrzodkym wyuczyńo, kultury a wirszafta. Gyszichta Tbilisi śyngo IV w., kej wjůdła tukej Jydbowno Cesta.

Nojwjynkše mjasto Turcyje a jydno s nojwjynkšych mjast śwjata, nojwjynkšo aglůmeracyjo mjejsko we Ojropje. Stolica prowincyji (il) İstanbul. Rozwińjynty uośrodek přymysuowy, wytwařajůncy uokouo ¼ produkcyje kraju. Guůwne cyntrům finansowe Turcyje, śedźiba kilkudźeśyńću bankůw a geudy papjůrůw wartośćowych. Dužy wynzeu kůmůńikacyjny: nojwjynkšy port handlowy Turcyje; dwa mjyndzynarodowe porty lotńiče Atatürk Havalimanı a Sabiha Gökçyn Havaalanı, kůńcowo stacyjo kolei ojropejskij (dwořec Sirkeći) a počůntkowo kolei na Bliski Wschůd (banhof Haydarpasha). Śedźiba 5 ůńiwersytetůw, s kerych nojstaršy - Ůńiwersytet Stambulski - zostou zouožůny we 1453.

Rydůutowy (pol: Rydułtowy) – mjasto na Gůrnym Ślůnsku, kere ležy we wojewůdztwje ślůnskym, we powjeće wodźisuawskym. Je to uoštřodek fedrůnku wůnglo.

Wzmjankowane je za pjyrwa we kśyndze arcybiskupa wrocuawskigo, ze 1228 goda. Rydůutowy prawa mjejsky erbuy we 1951 godźe. Skiž razultata dwjustopńowygo admińistracyjowygo tajlowańo, utraćouy je. Pjyršygo styčńa 1992 roku uodzyskouy mjejsky recht.

Autechaux-Roide – gmin we Francyji, we regijůńe Franche-Comté, we departamyńće Doubs. Mo 6,56 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 550 ludźůw.
Théhillac – gmin we Francyji, we regijůńe Bretańijo, we departamyńće Morbihan. Mo 14,46 km² wjyrchu a podug danych ze 2011 roku půmjyszkiwało sam 555 ludźůw.

Słůneczny Ukłod to je planytarny ukłod we kerygo skłod wlazuje Słůńce a zwjůnzane ś ńim inksze ńybjeske ćoła: 8 planytůw, 166 znůmych terozki kśynżycůw, 5 karłowatych planytůw a miljardy inkszych ćoł, do kerych wrachowujymy planetojidy, uobjekty gurta Kuipera, kůmety, meteoroidy a mjyndzyplanetarny půł.

Aże do poczůnku XIX stolećo Koblowjany robjyli ino we roli. Uodmjana przilozła tedy, kej uodkryli, co sam je wůngel. Napoczyno śe to we 1803 a aże do dźiśo ćyrzpi Koblůw uod ślatowańo źymjůw bez festylne fedrowańy. Uode 1920 Koblůw naloz uostoł tajlům Czechosłowacyje. Przed drugům śwjatowům wojnům wjynkszość ludźůw mjała śe za czesko norodowość, atoli we majowych wyborach ze 1938 roku dwje trzeće absztimowało za sudetomjymjeckům partyjům. Take festylne poparćy lo Mjymcůw bůło bez intensywno germańizacyjo wśi, kero wyńikła ze włůnczyńo Koblowa do Prusůw. Po Umołwje ze München ze 10 paźdźerńika 1938 Koblůw uostoł śe tajlům Trzećego Rajchu, co bůło pozytywne lo wjynkszośći mjyszkańcůw. Dźydźina bůła uoswobodzůno uod Czyrwjůnyj Armije 30 kwjetńa 1945. Kole ślatowańo źymjůw mo na dźydźina tyż negatywny ajnflus fedrůnek szczyrku, kery trwo uod 1957 roku. Koblůw przikuplowano do Uostrawy 6 kwjetńa 1976.

Des Moines – mjasto we USA, stolica a nojsrogsze mjasto sztatu Iowa. Je tyż śedźibům hrabstwa Polk. Założůne we 1843, mjejske prowa mo uod 1851 roku. Je znůme skiż założůnyj sam muzycznyj skupiny Slipknot. Mo sam śedźiba mocka ubezpjeczyńowych geszeftůw.

Praga stolica a nojwjynkše mjasto Českij Republiki. Nazwa zostoua wyprowadzůno uod českigo suowa "práh" kere uoznačo průg důmu (zwjůnzane je to s lygyndům uo Libušy) nale tyž průg na řyce. Mjasto pouožůne je po uobu strůnach řyki Weutawy. Uobšar: 496 km²; 1 205 000 mjyškańcůw. Guůwny uośrodek gospodarčy kraju. Přymysu mašynowy, elektrotechńičny, wůkynńičy a inkše. Uočelńy: m.in. Ůńiwersytet Karola (data zouožyńo 1348, nojstaršy ůńiwersytet we Ojropje Střodkowyj).

Wjelgopolski Janowjec (pol. Janowiec Wielkopolski) - mjasto we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we żnińskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Wjelgopolski Janowjec.

Alzacyjo je rozlygowano na půłnocnym wschodźe Francyji, mjyndzy Rynym a Wogezůma a je rozćůngńůno ze połedńo na půłnoc. Je potajlowano na 2 departamynty: Bas-Rhin na půłnocy a Haut-Rhin na połedńu.

Tønsberg – mjasto a gmin we Norwygiji, we regijůńe Vestfold. Mo 106,58 km² wjyrchu a podug danych ze 2010 roku půmjyszkiwało sam 41 550 ludźůw.

1 lipca 1915 roku trynerym zostoł Anglik John "Jack" Reynolds. Nojpjyrw awansowoł do nojwyższej ligi i wygroł Puhar Ńiderlandůw, a potym zdobůł 5 majstrów Ńiderlandůw. We: 1919, 1920, 1931, 1937 i 1939. Po wojńe we 1947 Ajax, kerego trynerem bůł Reynolds, zaś zdobůł majstra.

22 styczńa – dwudźysty drugi dźyń styczńa, a 22. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 343 dńi (344 dńi we przistympnym roku).
Lama (llama glama) to je zwjyrz, kery wpjyrw żůł we Americe Połedńowyj, a terozki tyż we Ojropje, Americe Půłnocnyj a we Australiji. Je 102-119 cm dugi, a ruby uod 113 do 250 kg. Bajtel je ruby uod 8 do 18 kg. Mo moda żyć we stadach, bo je to spokojny zwjyż. Lo Indjanerůw lamy to půmagery we rajźe, przećepujům im klamoty, bo sům to zwjyrzynta juczne. Mogům na puklu mjeć tela wjela mo 25%-30% jejich wogi. Idźe tyż spożywać jejich mjynso, a ze futra robić uobleczyńa a inksze zachy.

Je to uobjekt ůńiwersalny, bestůż můgům śe na ńim uodbywać szpile fusbalowe, zawody żużlowe, mityngi lekoatletyczne a muzyczne festy. Uod kwile uoddańo do użytku je to nojwjynkszo tyj zorty budowla na terytorjům Polski. Uod 1993 je uůn polskim nacyjowym sztadjůnym.

Souraïde - gmin we Francyji, we regijůńe Akwitańijo, we departamyńće Pyrénées-Atlantiques. Mo 16,86 km² wjyrchu a podug danych ze 2013 roku půmjyszkiwało sam 1351 ludźůw.

Wojciech Korfanty (rodz. 20 kwjetńa 1873 we Sadzawce (terozki Śymjanowicy) zm. 17 śyrpńa 1939 we Warszawje) - polski polityker, prziwůdca III ślůnskigo powstańo. Pů przikuplowańu wschodńij tajli Gůrnygo Ślůnska do Polski bůł posłym ku Sejmowi, Senatowi a Ślůnskimu Sejmowi. Przedtym, za władzy pruskij bůł dwa razy posłym ku Reichstagowi. Jednym ze uůnygo kamratůw ze szule bůł Konstanty Wolny - inkszy zwolynnik przikuplowańo Ślůnska ku Polsce.

Laos (Lao, Laotańsko Republika Ludowo-Dymokratyčno – Sathalanalat Paxathipatai Paxaxôn Lao) – państwo we pouedńowo-wschodńij Azyje, na Půuwyspje Indochińskim, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Birmům a Chinůma na půunocy, Wjetnamym na wschodźe, Kambodžům na pouedńu a Tajlandyjům na zachodźe. Bez Laos puyńy m. in. řyka Mekůng. Bezma couki kraj je pokryty lasůma. Kilmat sam je můnsůnowy ze srogimi uopadůma uod moja do paźdźerńika.

Prusko godka (Prūsiskan, Prūsiskai Bilā) je umarto godka ze bałtyckich godkůw, poużywano aże do XVIII stolećo, podwjela wojny ze Szwedyjům a zaraza uodludńůły pruske dźydźiny, co przińesło slawizacyjo tych źymjůw. Dźynka podszukowańu zdrzůdłowych tekstůw, ajnflusu pruszczyzny na inksze godki a akuratne prawidła kůnstrukcyje nowych słůw, roztoliczne pokolyńa badaczůw poradźůły uodtworzić prusko godka we uostatńij dekadźe XX stolećo.

We tych godkoch rozmywo śe zaś růżńica mjyndzy sowym a zdańym. Morfymy łůnczům roztůmajte funkcyje a ńy mo śćisłyj kategoryje czyńśći godki.

Dhaka (beng. ধাক [Dhākā], ang. Dacca) – stolica a nojsrogsze mjasto we Bangladeszu. Je rozlygowano we delće Gangesa a Brahmaputry. Industryjo włůkyńńiczo, spożywczo a metalurgiczno. Srogi uostrzodek handlu produktůma bauerskimi - tyjym, baumwolům, riżym a jutům. Becyrk Dhaki je tyż znůmy s rynczńy a tradycyjńy uůnaczůnych zachůw s juty. Mjasto znůme już kole 1000 roku, we 1765 przelozło pode władza Wjelgij Brytańije, we lotach 1947 - 1971 bůło stolicům Wschodńigo Pakistanu, ńyskorzi ńypodlygłygo Bangladeszu.

Bezma 20 kůmpańiji industryjnych mjasta wyrobjo elyktryčne, chymične a metalugične produkty, matyrjouy kůnstrukcyjne, joduo a inkše. Isfara je tyž znano ze swych sadůw aprikůzowych, ńy ino we Tadžykistańe.
Třebsko – gmin we Czeskij Republice, we Strzodkowoczeskim Kreju, we kryse Příbram. Mo 3,48 km² wjyrchu a podug danych ze 2015 roku půmjyszkiwało sam 246 ludźůw.

Crosville-sur-Scie – gmin we Francyji, we regijůńe Gůrno Normandyjo, we departamyńće Seine-Maritime. Mo 3,51 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 243 ludźůw.

Bůg Uojćec (tyž Půnbůček, uać. Deus Pater) – jydna s uosůb Trůjcy Śwjyntyj kero je ččůno uod wjynkšośći wyznań chřeśćijańskich. Je tožsůmy s JHWH ze Starygo Tystamyntu. Je uojcym wćelůnygo suowa (gr. Logos) – Jezusa Chrystusa. Uod ńich uobu pochodźi třećo perzůna Trůjcy - Duch Śwjynty. S anfanga bůu uznowany za srogigo, nale sprawjedliwygo syńdźygo. Podug interpretacyje we wyznańach tryńitarnych, tři uosoby boske to je jydna substancyjo, nale tři uoddźelne uosoby (hipostazy).

We wčesnym średńowječu bůu sam cyntralny grůd uobrůnny zachodńosuowjańskych Ranůw kery ležou na trudno dostympnym, wůnskym cyplu půuwyspa Wittow. Uotočůny bůu ze třech strůn urwiskym wysokym na 45 metrůw i uopadajůncym ku mořu. Uod strůny lůndu počůnkowo wouem źymnym i fosům, potym kole 1000 roku zostou rozbudowany i postawjůno mur drewńano-źymny wysoki na ńymal 10 metrůw a dugi na wjyncy kej 250 metrůw we lińie prosty. Na dodatek uod strůny Boutyku bůuy sam ůmocńyńo šyroke na 4,5 metra.

Tadeusz Rydzyk (rodz. 3 moja 1945 we Uolkuszu) – polski redymptorysta, medjalny geszefćorz, spůłzołożyćel Fundacyje Lux Veritatis. Zołożyćel Radyja Maryja a Telewizyji Trwam a zołożyćel a s anfanga dyrektor Wyższyj Szuli Kultury Społecznyj a Medyjalnyj we Torůńu.

Joszkar-Oła (mar. a rus.: Йошка́р-Ола) – mjasto we Rusyji, głowne mjasto republiki Mari El. Podug danych ze 2004 roku mjyszkało sam 255 461 ludźůw.

Słowjany – to je cołko ludność kero używo słowjańskich godek. Uůne půmjyszkujům strzodkowo a půłnocno Ojropa a půłnocno tajla Azyji, na inkszych kůntynyntach je tyż uůnych djaspora.

Tadžykistan, Republika Tadžykistanu – państwo we střodkowyj Azyje, grańica mo s Ůzbekistanym, Kirgistanym, Chinůma a Afgańistanym. Stolicům kraju je Dušanbe. Je to kraj bes dostympu do mořa, bezma couko jygo powjeřchńa zajmujům gůry, pouowa kraju ležy wyžyj kej 3000 m n.p.m. Nojwjynkše pasma gůrske sam to Autaj a Pamir. Nojwyžšy je Wjyrch Ismaila Samańijego, wysoki na 7495 m n.p.m. Yno we půunocnyj tajli kraju je nižyj puožůno, urodzajno Kotlina Fergańsko. Klimat sam je kůntynyntalny a skrajńy suchy.

Drewelow to je gmina we Mjymcach, we landźe Meklymburgijo-Przedńe Půmorze, we kryśe Ostvorpommern. Podle danych ze 2006 roku, půmjyszkuje ja 182 ludźi a zajmuje uůna 7.45 km² placu.
Krům tygo napoczyła śe tworzyć uogůlnokrejowo ślůnsko śwjadomość. Przelyźůno uod dowńij używanygo titla Polonia, kerym Czechy mjanowali teryny ślůnskich kśůnżynstw, do mjana Silesia, kere bůło tyż gryfne lo luksymburskij a pjastowskij dynastyji skuli jich tajlůngu ajnflusůw a zrzeczyńo śe bez Luksymburskigo Jůna we 1335 roku titla polskigo krůla. Title kśůnże ślůnski a pon mjasta pjyrśi używali dolnoślůnske Pjasty, ńyskorzi uod 80. lot XIV stolećo dowoło śe to uobrzirać tyż u kśůnżůntw gůrnoślůnskich. Zaś na poczůntku XV stolećo title te fůngowoły już wszandy na Ślůnsku. Wroz ze coroz wjynkszům śwjadomośćům ślůnskům uoderwanům uod grańic polskego państwa zaczyły śe pojawjoć pjyrsze podpory půmjyndzy ślůnskimi kśůnżynstwůma, nojfestelńyj na dworach biskupůw breslawskich..

Anschau – gmin we Mjymcach, we landźe Nadryńijo-Palatynat, we kryśe Mayen-Koblenz. Mo 5,15 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 279 ludźůw.

Peyrouzet – gmin we Francyji, we regijůńe Midi-Pyrénées, we departamyńće Haute-Garonne. Mo 4,88 km² wjyrchu a podug danych ze 2014 roku půmjyszkiwało sam 96 ludźůw.

Sebuwacz to je narzyńdźe kere dopomogo we zakłodańu abo śćepywańu strzewikůw a zapobjygo jachrańu brzygůw strzewika. Zauobycz je zrobjůny ze kůnska stali, idźe tyż trefić zorta we keryj je tyż dugi kij, coby szło śćepać strzewiki bez schylańo. Cołkem downo sebuwacze bůły robjůne ze rogůw uod gadźiny, a je tego ślad terozki we angelskij godce, we keryj mjanuje śe je "shoehorns" - rogi do strzewikůw.

La Baume-d'Hostun – gmin we Francyji we regijůńe Rhône-Alpes, we departamyńće Drôme. Mo 8,46 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 561 ludźůw.

Mińsk (bjoł. Мінск (hist. Менск); rus. Минск; jid. מינסק, Minsk) – nojsrogsze mjasto a stolica Bjołoruśi. Mo sztatus uobwodu. Je rozlygowane nad rzykům Świsłocz. Nojsrogszy uostrzodek industryje, kultury a nauki na Bjołoruśi.

Bez Kochlowicy przepływajōm dwie rzyki, kere sōm prawymi dopływōma Ôdry: Kłodnica a Kochlůnka (Bielszowski Potok). Nojwyższŏ gōra Kochlowicōw to Apostolskŏ Gōra (Apostołka 311 m n.p.m.).

Leonardo ńyroz bůł uopisywany kej archetyp "czowjeka rynesansu", kerygo ćekawośći dorůwnywoła ino śůła jigo pomysłůw. Szyroko uważo śe uůnygo kej jydnygo ze nojsrogszych malyrzy a prawdopodobńy nojbarzij uobdarzůnům wszychstrůnnům grafikům uosobům we gyszichće.

SK Górnik Radlin, manszaft kery groł we śatkowo bala we syzonach 1996/2000 we I Lidze Seryji "A" a tyż we sezůńe 2004/2005 we Polskij Lidze Śatkůwki.

17 lutygo – śedymnosty dźyń lutygo, a 48. dźyń roku podug używanygo na Ślůnsku grygůrjańskego kalyndorza. Do kůńca roku uostoło 317 dńi (318 dńi we przistympnym roku).

Fellatio to je metoda seksu uoralnygo kero polygo na štorcowańu mynskich nařůndůw puećowych (pyńisa a mošny) při půmocy ust, wargůw a jynzyka. Mjano pochodźi uod uaćińskigo Fellare - cyckać.

Grygůrjański kalyndorz – słůnyczny kalyndorz wykonůkwjůny we 1582 bez papjyża Gregora XIII. Uod 1927 (wprowadzyńy bez Turcyjo mjast kalyndorza muzułmańskego) używany je uůn na cołkim śwjeće. Je to sprowjany kalyndorz juljański.
Krům uobuřyńo ůwčesnygo Kośćoua, sprawa wydańo Ńyprawej Biblije dočekouo śe kůmyntaři postřůd historykůw. Zapis zdařyńo zachowou śe s notatki spořůndzůnyj bez jydnygo ś ńich:

Osijek – mjasto we Chorwacyji, stolica osijecko-barańskij żupańiji. Je rozlygowane we regijůńe Slawońijo. Srogi uostrzodek indystryji (werki uod sztrachecli, petrochymiji, mebli, cukrowńa a inksze).

Podkarpacke wojewůdztwo (pol.: Województwo podkarpacke) – jedne ze szesnostu wojewůdztwůw, jednostka terytoryjalnygo samoregjyrůnku a jednostka admińistracyjnygo tajlůngu Polski.

Kapusta gowjasto (Brassica oleracea var. capitata L.) – warziwo, uodmjana kapusty warziwnyj. Je to dwuroczno źelina, noleżůnco do familije kapustowatych. Anfang uprawy datuje śe na pjyrsze stoleće przed naszům erům. Znono juž we starožytnym Rzimje.

Villers-lès-Nancy – gmin we Francyji, we regijůńe Lotaryngijo, we departamyńće Meurthe-et-Moselle. Mo 9,95 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 14 386 ludźůw.

Czynstochowy (pol. Częstochowa, czes. Čenstochová, hebr. צ'נסטוחובה, mjym. Tschenstochau, rus. Ченстохова) – mjasto we połedńowyj Polsce, grodzki krys a śedźiba źymskigo krysu we ślůnskim wojewůdztwje . Gyszichtowo przinoleży ku Małopolsce. Leży nad Wartům, na půłnocnym kreju Krakowsko-Czynstochowskij wyżyny. Je sam kośćůł a klasztůr na Jasnyj Gůrze, we kerym je, powożany za cudowny, Uobroz Matki Boskij Czynstochowskij, skiż tego je to głůwny uostrzodek maryjnygo kultu we Polsce.

Průntki wykůnywane sům guůwńy ze stali (moue rozmjary) a s alůmińjům, a tyž s plastiku a dřewa, ščygůlńy bambusowygo, kere je wytřimoue a sprynžyste. Gyneralńy preferowane sům matyrjouy lekke, gdyž we inkšym připadku uatwo mynčům śe rynce.

Pizza — jodło italskigo kuchńa, na terozki fest powszychno na cołkim śwjeće. We wersyji podstawowyj je to plaskaty placek ze wytrawnygo ćasto drożdżowygo, pomazany zozům tůmatowům, posuty tartům kyjzům a źołůma, pjeczůny we mocno gorkim pjecu. Pizza podowo śe na gorko, nale źimno tyż idźe zjeść.

San Lorenzo del Vallo - gmin we Italiji, we regijůńe Kalabryjo, we prowincyji Cosenza. Mo 22,93 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 3432 ludźůw.

Motto – zorta citatu nojczynści we literaturze kero uokreślo jakiś utwůr, szkryflano bez autora. Cwekym motta ńy je coby je przeczitać a pamjyntać ino bez chwila, nale je pamjyntać bez cołki utwůr.

Rozbarskie Babske Ôblyczynia sōm roztomaite w rōżnych tajlach Gōrnoślōnskiygo Industryjnygo Ôkryngu, a nawet w dwōch inkszych tajlach jednego miasta. Trza spomniyć, że sposoby ôblykanio siy przychodziōły z ludziami, kerzy przychodzili z placu na plac. Ślōzoczki zaczły tyż ôglōndać siy na miejsko moda i z tego mogymy ôdznaczyć 3 sposoby ôblykanio:

Prziborze rozlygowane je na wjyrszku uo ćyntych rantach (dyńiwelacyjo růwno śe ńykej do 50 myjtrůw). Teryn, na kerym leży dźydźina, je wschodńim brzygym doliny Regi. Jak jynoż śe kůńczům wszelake prziborske důmy, zaczyno śe strůmy rant, kery je uobserwacyjnym půnktym na becyrkowe stawy a lasy.
Burůndi (rundi Uburundi, franc. Burundi) Republika Burůndi (rundi Republika y’Uburundi, franc. République du Burundi) – państwo we střodkowyj Africe, bes dostympu do mořa. Grańica mo s Rwandům, Tanzańijům a Dymokratyčnům Republikům Kůnga. Ležy nad Jeźorym Tangańika.

Krogulno (pol.: Krogulna) je wjeś rozlygowano we uopolskim wojewůdztwje, we namysłowskim kryśe, we gmińe Pokůj, przi wojewůdzkij ceśće nr 424.

Puebla de Zaragoza, uoficjolne mjano: Heroica Puebla de Zaragoza, kajńikej skrocane do Puebla – mjasto we Meksyku, stolica sztatu Puebla. Uostrzodek industryji (m. in. autowerk), kultury a turystyki.

Friedrich von Schlegel (rodz. 10 marca 1772, um. 12 styczńa 1829) – mjymjecki filozof, krytyk, pisorz a tumacz literatury. Powożany za jednygo ze zołożyćelůw růmantyzmu.

Laperrière-sur-Saône – gmin we Francyji, we regijůńe Burgůndyjo, we departamyńće Côte-d’Or. Mo 11,17 km² wjyrchu a podug danych ze 2012 roku půmjyszkiwało sam 419 ludźůw.

Urůgwaj (Uruguay, Wschodńo Republika Urůgwaju – República Oriental del Uruguay) – państwo we Americe Pouedńowyj, nad Uoceanym Atlantyckim. Grańica mo s Brazylijům na půunocy a Argyntynům na wschodźe. Stolicůn Urůgwaju je Montevideo, kere je hawynům u ujśćo La Platy. Pů drugij strůńy tygo ystuarjum ležy Buenos Aires. Dowńij Urůgwaj bůu tajlům Wicekrůlestwa La Platy a mjou mjano "Břyg Wschodńi". Kraj je ńiźinny, leko pofalowany, nojwyžše wzńyśeńo majům 300–500 m n.p.m. a ležům při grańicy s Brazylijům. 88,5% ludnośći to potomki ymigrantůw s Hišpańije a Italije. 89,4% mjyško we mjastach, pouowa we aglůmeracyje Montevideo. Postawům gospodarki je sam bauerstwo, užytki rone zajmujům sam 84% placu.

Donald Tusk (rodz. 22 kwjetńa 1957 we Gdańsku) – polski polityker, prymjer Polski uod 16 listopada 2007 do 22 wrześńa 2014, posoł na Sejm I, IV, V a VI kadyncyje, synatůr IV kadyncyje. Je ryskjyrokym Uobywatelskij Platformy a we lotach 2003-2014 ji przewodńiczůncym. Uod 2014 roku przewodńiczůncy Ojropejskij Rady.

Nojwynksze rzyki Bejerůw to Altmühl, Alz, Amper, Důnaj, Fränkische Saale, Iller, Inn, Isen, Izara, Lech, Myn, Mindel, Naab, Paar, Pegnitz, Regen, Regnitz, Rott, Vils a Wertach.

Aleksander III Wjelgi, znůmy tyż jako Macedůński Aleksander (gr.: Ἀλέξανδρος ὁ Τρίτος ὁ Μακεδών Aleksandros ho Tritos ho Makedon) (rodz. 20 abo 26 lipca 356 p.n.e., um. 10 czyrwńa 323 p.n.e.) – krůl starożytnyj Macedůńije ze dynastyje Argeadůw, je poważany za wjelgigo stratega a jydnego s nojwjynkszych zdobywcůw we gyszychće. We lotach 334-327 p.n.e. pobił nojsrogsze wuůnczas państwo na śwjeće - Perske Imperyjům. Jak umrził, jygo imperyjům bůło na przez 5 tyś. kilomyjtrůw szyroke.

Uobejzdrzij wszyjske dńi roku:Styczyń • Luty • Marzec • Kwjećyń • Moj • Czyrwjec • Lipjec • Śyrpjyń • Wrześyń • Paźdźerńik • Listopad • Grudźyń

M. Kalinski, Aharonov-Bohm oscillations in a hydrogen atom in a radiation field through electron self-interference, Phys. Rev. A 57, 2239-2242 (1996).

Benedykt XVI, po prowdźe Joseph Alois Ratzinger (rodz. 16 kwjetńa 1927 we Marktl am Inn) – mjymjecki kardynoł, we rokach 1981-2005 prefekt Kůngregacyje Nauki Wjary, 19 kwjetńo 2005 na konlawe po śmjyrći papjyża Jana Pawła II wybrany na papjyża.