Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
In sien methodisch-theoretischen Arbeit kunn Prescott mit den nah hüm nömmten Hodrick-Prescott-Filter ok up dat Rebeet vun den Tietreegenanalyse en wichtigen Bidrag leisten. De Hodrick-Prescott-Filter ermöglicht dat Herutfiltern vun de glatt Komponente (Trend) ut en mit Saison- un Tofallsvariablen överlagert Tietreeg. Dit Verfohren wurrd in de empirischen Konjunkturforschung insett. Prescott hett gemeensam mit Rajnish Mehra dat Equity Premium Puzzle verapenlicht.

Rotenkamp is 'n Dörp in de Landkreis Helmstidde in Neddersassen. Af 1974 hört Rotenkamp as 'n Oordsdeil tau de Stad Königslutter. Dat Dörp hefft rund 240 Inwohners.

Ok bi Spinnen, sunnerlich bi Weevspinnen un Mieten is de Form vun de Jundeerter normolerwiese de Nymphe. Bi Insekten mit Flunken warrt faken eerst vun en Nymphe snackt, wenn to'n eersten Mol de Flunken ganz utbillt wurrn sünd. Dat is meist, wenn dat Deert to'n drüdden Mol de Huud uttrocken hett. Vördem weert se Pronymphe nömmt. Bi Mieten weert de jungsten Deerter Protonymphen nömmt.

Vun de 3.111 Inwahners bi’n Zensus vun 2000 harrn 1.477 Minschen Arbeit. Dat Inkamen je Kopp vun de hele Inwahnertall weer 14.804 US-Dollar. 1.867 Minschen hebbt op de Highschool ’n Afsluss maakt, ’n Afsluss an’e Universität, de ’n Bachelor-Afsluss oder noch höger weer, hebbt 301 Minschen maakt. 14,59 % vun de Inwahners leven 2000 ünner de Inkamensgrenz to de Armoot.

An’n 4. Mai 1645 hett he de Ämter Neehuus un Rodenborg as Lehn kregen un an’n 4. Dezember 1661 keem dat Amt Beers gegen en Pandgeld von 40.000 Rieksdalers ok an Königsmarck.

Dario Fo [[ˈdaːrjo ˈfɔ]] (* 24. März 1926 in Sangiano; † 13. Oktober 2016 in Mailand) weer en italieensch Theaterschriever, Regisseur, Bühnenbildner, Komponist, Verteller, Satiriker un Schauspeler. He de Methoden vun de Commedia dell’arte weer upnommen. 1997 wurr he mit den Nobelpries för Literatur uttekent.

In de Johren 1825 bet 1829 hett he sik mit dat Rutgeven vun ole sassische Texten beschäftigt. 1825 hett he dat Laiendoctrinal un den Reineke Vos rutgeven. 1826 de Brunswieker Riemchronik un de Bücherkunde der sassisch-niederdeutschen Sprache un 1829 dat Shigt-Bok der Stad Brunswyk. De Wetenschop hett siene Utgaven aver mit veel Kritik bedacht. Scheller weer keen Minschenfründ, he weer schu, stur un egensinnig. Dat weer ok in siene Böker to marken. He harr sik en egene Schrievwies utklamüsert, de vun all de annern Gelehrten aflehnt worrn is un Scheller hett sik in siene Leev för de Spraak rinstiegert un in siene Bücherkunde faken de Geschicht vun de sassische Spraak to ehr Vördeel üminterpreteert.

Se is denn Vörsittersch van UNICEF in Düütschland wurrn. Wiels dat dor aber Unstimmigkeiten geev, is se van dat Amt 2008 ok weer torüchtreden.

Gertrud Meyen geev 1939 in de Kummedie Wenn Männer verreisen hör Speelfilmdebüt. Dornah keemen Rullen in Produktschonen as Johannisfeuer (ünner Speelbaas Arthur Maria Rabenalt), de Kummedie Was wird hier gespielt? (neben Theo Lingen) un de Kriminalfilm Dr. Crippen an Bord (mit Rudolf Fernau in de Titelrull). 1943 kunn se as Hööftdorstellerin in de Film Ein schöner Tag ok hör Singtalent wiesen.
Bi en Duell op de Hööftstraat övernimmt Martins Fründ Blane ditmol dat Scheten – he weet noch nich, dat de Park stört is – un warrt vun de Andrioden afknallt. Martin markt, dat de Laag eernst is un neiht ut, man de Android löpt achter em ran. Na en lang Verfolgen dör de Wööst kann Martin in de ünnerirdischen Katakomben vun Delos inpedden, aver de Android folgt em wieter. In een vun de Labors kriggt Martin dat hen, dat Gesicht vun den Revolvermann to verätzen. He löpt wieter un flücht de Middelöllerwelt. Liekers kann he den Andoirden jümmer noch nich loswarrn. An’n enn sett he em in Brand. En letzt mol steiht de Revolverheld op, verbrennt denn aver na en Reeg vun Kortslüss un explodeert opletzt. Traumatiseert brickt Martin tosamen, överleevt de Katastrooph aver.

Vun’n Oorsprung is de Saline vun Pedra Lume natürlich, man de Seen sünd künstlich noch ’n beten in schick brocht worrn un warrt vundaag över Röhren mitenanner verbunnen, üm de Saline beter nütten to künnen. Dat een lichter in de Saline rinkummt, is 1804 en Lock in de Kraterwand broken worrn. Wiel dat 19. Johrhunnert kemen denn ok de eersten Minschen, de sik dor ansiedelt hebbt. Ut de lieken Tiet stammt ok de lütte witte Kapell in’n Karn vun’n Oort.

Archäoloogsch nawiest sünd de Sassen ünner annern dör en Grafffeld ut dat 6. Johrhunnert in Giberville un en Grafffeld ut dat 5. Johrhunnert in Sannerville.

Hjørring is ene Stadt in de däänsche Amtskommun Noordjütland op dat Neet vun dat fröhere Amt Hjørring, dat in dat Amt Noordjütland opgahn is.

Een wunnert sik nich, dat siene wichtigsten Böker „Cromwell“ un „Julius Caesar“ in de dormolige Tiet allerhand Uplagen sehn hefft. „Caesar“ hett he 1929 rutbröcht. Dat Book is in de ganze Welt goot ankamen un in mehr as en Dutz Spraken översett wurrn. De Uplaag lä 1938 al bi 70.400 Böker, man bit 1961 sünd dor 183.000 Stück vun druckt wurrn. Ok sien Band „Cromwell“, de meist 500 Sieten stark weer un 1933 rutkeem, hett en hoge Uplaag beleevt. Bit 1940 weern dat 168.000, bit 1951 186.000 Stück.

11. Februar: Der iraansche Premierminister Schapur Bachtiar warrt afsett. De Gegenregerung vun Mehdī Bāzargān övernümmt de Geschäfte. Khomeini hatt ehr insett.

Vun de Vöröllern her sünd 96,04 % vun de Minschen Witte, 1,49 % Swarte, 0,97 % stammt ut Asien un 0,05 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,17 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,24 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 1,05 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,80 % vun de Lüüd ansehn.

Dat Klima up de Bahamas is tropisch. En grote Rull speelt dor de Golfstroom för, sunnerlich in’n Winter. Hen un wenn kaamt vundeswegen Orkanen tostanne, de up de Inseln ok mol duchtig Schaden mit sik bringt.

De Söhn Jacopo wurr in' März 1955 boren. Sien Frau hett för dat Teatro Stabile in Bozen arbeit. Fo un Rame harrn 1956 gemeensam Rullen in den Film Lo svitato, wiedere Filme folgten.
Vun de Vöröllern her sünd 96,36 % vun de Minschen Witte, 0,31 % Swarte, 1,34 % stammt ut Asien un 0,04 % vun de Eilannen in’n Pazifik. 0,90 % sünd Nakamen vun Indianers. 0,30 % hebbt sik sülven to noch annere Gruppen torekent. 0,75 % hebbt angeven, dat se Vörfohren vun ünnerscheedliche Afstammung hebbt. As Nakamen vun Lüüd ut Latienamerika hebbt sik 0,88 % vun de Lüüd ansehn.

Antonio Salieri wurr in en finanziell goot dorstahn Koopmannsfamilie boren. He weer dat achte Kind ut de Ehe vun Antonio Salieri sen. (1702–1764) mit Anna Maria Scacchi (1722/23–1763). All fröh hett he Violine, Cembalo un Gesang bi sien Bröer Francesco lehrt, de vun Giuseppe Tartini ünnerricht wurr, as ok bi den Domorganisten vun Legnago, Giuseppe Simoni, de en Schöler vun Padre Giovanni Battista Martini ween weer. Nah den fröhen Dood vun sien Öllern gung Salieri nah Padua, later nah Venedig, wo he bi Giovanni Pescetti in' Generalbass un den Tenor Ferdinando Pacini in' Gesang ünnerricht wurr.

In Möppelt is en groot Antall van Sportverenen activ an verschillen Öörds. In Football un Basketball speelt de Möppelter Verenen up hogen Niveau in landswieten Weddstrieten.

Veers (hoochdüütsch Veerse) is en lütten Oort in de Gemeen Scheeßl in’n Landkreis Rodenborg, Neddersassen. Binnen de Gemeen höört de Oort to de polietsche Oortschop Badlsdörp.

Dör de Soltdoorsvörstadt löppt de Oollanner Straat, de in’n Westen na de Binnenstadt von Stood föhrt un in’n Oosten an de Landsstraat 111 ran un von dor as Landsstraat 140 wieder na Hullern, Greundiek un Jörk. De L 111 geiht in’n Noordwesten na Bützfleet un Drochters un in’n Süden an de Autobahn 26 un de Bundsstraat 73 ran. De Opfohrt 3 Stood-Oost op de A 26 (Afsnidd Stood–Hamborg) liggt so veer Kilometer in’n Süüdoosten.

Dewey County is en Kreis (County) in’n US-Bundsstaat Süüd-Dakota. He hett 5.301 Inwahners (Stand Zensus 2010) op en Rebeet vun 5.965 km². De Sitt vun de Verwalten is in Timber Lake.

Na 1945 weer he Mitgrünner un vun 1950 an Viezvörsitter vun de Düütschen Partei. 1947 is he för korte Tiet Böverkreisdirekter vun’n Landkreis Bremervöör wesen un weer ok’n Afordenten vun’n Neddersass’schen Landdag. 1948/49 hett he to’n Weertschopsraat vun de Bizoon för Neddersassen. He weer dor Vörsitter vun’n Wahlproovutschuss. Vun 1949 bit 1953 weer Mühlefeld Afordente vun’n Bundsdag un övernehm na’n Dood vun Friedrich Klinge an’n 21. Dezember 1949 in Frakschoonsvörsitt vun de Düütschen Partei. He weer dorvör als Viez in de Frakschoon wesen.

In sien letzt erhollen Breef an sien Fru Constanze van' 14. Oktober 1791 schrifft Mozart vun en gemeensamen Besöök vun de Zauberflöte KV 620, bi de sück Salieri jüstergrad enthusiastisch över dat Wark ütert: „Er hörte und sah mit aller Aufmerksamkeit und von der Sinfonie bis zum letzten Chor, war kein Stück, welches ihm nicht ein bravo oder bello entlockte […].“

Ephraim Katzir (eegentlich Katchalsky, * 16. Mai 1916 in Kiew; † 30. Mai 2009 in Rechowot) weer en israeelsch Naturwetenschapler, Biophysiker un Politiker vun de Mapai („Israelsche Arbeitspartei“). Van 1973 bit 1978 weer Katzir de veerte Staatspräsident Israels.
Cáceres Piruwpi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cáceres del Perú) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Santa jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Zorritos jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Zorritos). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Tumpis jach'a suyu, Contralmirante Villar jisk'a suyu.

José Gálvez Barrenechea (* Tarma, 1885 mara 7 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Lima, 1957 mara 18 uru Anata phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka qillqiri & anakithiri.

Qurtuwa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Córdova). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.

María de los Ángeles Félix Güereña (* Álamos, 1914 mara 8 uru Yapu apthapi phaxsin - Mïxiku marka, 2002 mara 8 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) Mïxiku jacha marka yäpari & q'uchu arsuyaña.

Nanakax wajchanakjamax sapa sawär uruw patrunatak payañ apthapir sarapxirïta. Uk tukuyasax mäkirakiw qutar uma aptir sarapxirïta, uka umampix liktunakaruw warapxarakirïta. Jan ukäk ukapachax uta uyunakapan panqaranak khuchupxta, quranak apsupxta ukham lurapxirïta”. Jupanakax jisk’anakäsin janiw jutañ pongat Ch’uqi Yapu markar atipkirïtaynati, ukat ukanak lurapxirïtayna.

Enrique Baldivieso jisk'a suyu (kastilla aru: Provincia de Enrique Baldivieso), Putusi jach'a suyu jisk'a suyuxa, Wuliwya. Nayriri marka Ahustinu.

Mayuq jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Miguel de Mayocc). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.

San Antun jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Antón) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Asankaru jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

UWISU (Kastill arunxa: Arado de tracción humana. Uwisux yapu yapuchañatakiw wali wakiskiri. Uwisux qulliñataki, sukanak allikipsuñataki, satañatakiw wali wakiskiri. Mä qiñwa lawata, lasuta, jirut ukjam lurt'atawa. Qhulliñatakix paniniw mä uma tukupxaspha, ukjamrak mä phiñch'irini, mä chapallurin ukjamarakiw yapx lurapxaspha.

Nayrïr nacional irpirir p’iqinchatapatxa, jichhaw suxta mara saraqaskatayna (1980), ukapachaw mä jaltäwix Iglesiar puritayna: Iglesia Nacional Cuáquero ukat IEMIBSA uka payaruw jaljtatayna. Uka jan walt’äw utjañapatakiw jisk’a kamachinakaw (normas) puriyatayna. Uka maranakan Timoteo Condori, jupaw sintipun jisk’a kamachinakar Patamanata chiqan jaqkattatayna. Uka urunakan jupax yanapt’irinakax utjarakitaynawa. Ukampirus uka jan walt’äwix 1984 maran askichatäxatayna. Uka marat nayraqatarux janiw juk’amp jaljtäwinakax utjxiti. 1974 marat 2011kamax IEMIBSArux tunka pusin p’iqinchiriw irxarutayna. Jupanakat yaqhipanakax pä kuti, mayninakax kimsa kuti ukhamaw jilïr p’iqinchirit utt’asipxäna. Ukat jichhakamax phisqa patak phisqa tunka paqallqun q’uchuñ utaw utt’ayatäxaraki. Uka q’uchuñ utanakax La Paz, Pando, Santa Cruz, Cochabamba, Potosí uka jach’a suyunakan utji.

Pawsa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pauza) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Juan Guerra jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Juan Guerra). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, San Martín jisk'a suyu.

Sayla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sayla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Unyun jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Janiw jupanakan pachapax utjkant wawanakaparux yanapt´añataki, jupanakaw ñakakiw irnaqaxan qullqitax pisikiw sarnaqapxanwa. Uka laykurak qullq utar apañ ukakiruw juchaskapxana. Wawanakar jaytasaw irnaqir sarsarpxiritayna, ukataw wawanakax wawapuraw utan qamapxiritayna. Wali t´aqhisiñakapxiw yaqhapanakax ukhamaw khamaxiritayna.

UNANCHASA, jaqen walinkañapataki wakisir arunaka armasna, yaqhep jaqejh masinakaparu khuyañ autuyi, mututanakasti, uñatatasisa, wajcha kankañapa atipasna, jan khitirus ajhsarasa, cheq-cheqa qhana arumpi arustatasjhapjhe;

Jupanakat warmi patrunax sinti qhurupuniyriwa: kaltux jan walïkchi, jan ukax kuna q’añusa, nik’utas jalantch ukapachax wallaqkir kaktumpiw ajanur qhallkatiri. Chachayrix suma arumpiw yaqhippachax iwxt’asiri: ‘Janiw thithiyotätati, kunanaks sumpï lurätaxa, sasina’. Ukat sipan warmix janipuniw suma arupax utjkänati. Ukham qhurütapat ayllunkirinakax taqi tuqiruw mistxapxiri. 60 tunka wila masit paqallqurukiw tukusxiri. Ukat khuysur utanakax ch’usakamakïxiriwa.

Qhawanilla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cabanilla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Bolivia markanxa kunaymani panqaranakawa utji, janq'unaka, chupikanaka, wilanaka, q'ilunaka, laramanaka, kullinaka, ch'uqñasa panqarasa uthjarakiwa. thaya pampanakanxa yaqha kasta, qhirwanqa mayjaraki, junt'u markanxa mayjarakiwa. juk'ampi yatqhaña wakisispa. Hola Esteban, estamos en un taller multimedia en lengua originaria aimara, que te parece

Juan Pawlu II, Juan Pawlu Payani, Karol Józef Wojtyła (latin aru: Ioannes Paulus PP. II, Italya aru: Papa Giovanni Paolo II, Kastilla aru: Papa Juan Pablo II, * Wadowice, 1920 18 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Roma, 2005 2 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna) Puluña jach'a marka, Awki Papa (1978-2005).

Wanchaku jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huanchaco). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.

Nikita Sergueievich Jruschov icha Nikita Jrushchov (rusi aru: Ники́та Хрущёв) (* Kalinovka, 1894 mara 15 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Mosku, 1971 mara 11 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), Rusiya jacha marka anakithiri.

Tuti jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tuti) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kaylluma jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Hivos Holanda markan yanapt’apampin lurasiwayi, uka lurt’awix Fundación Jaqi Aru – FJA ukan chikanchasirinakamp kunkañchayatawa ukjamaraki Hacklab Cochabamba, Hacklab La Paz tamanakan yanapt’apampi.

Tinku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tinco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
K'ayrani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cairani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kantarawi jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Qachu waychux paya jan ukax kimsa k'awn k'awnantañ yatitayna. K'awnapax q'illumpit janq'umpitawa. Ukhamarak jan jaqin makhatañawjanakaruw k'awnapxi.

Khaya 1492 maranwa Españul q'ara jaqinakaxa aka Awyalala tuqirux purinipxatayna. Jupanakasti machaq uraq jiqxattanxa sasaw walpun kusisipxatayna ukjamaraki musparapxatayna. Jupanakaxa aliq umir, lunthat jan wali jaqinakkamakiw jutapxatayna. Jupanakasti khä Reyna Isabel ukan khitanakapapxarakitaynawa. Jupanakasti wali jan amuyun jaqinakapxataynawa, khitirus jan wal uñjiri, quri munir lunthat jaqinaka ukjamaw jupanakax aka Awyayala tuqin jakañ qalltapxatayna. Ukatsi khaya 1532 maranrakwa khaya Kajamarka-Pirwa (Piruw) tuqirux purntapxatayna. Ukansti taqi kasta markachirinakatix utjkäna ukanakar jiwayañ qalltapxatayna, ukjamatwa Atawallpa jilarusa jiwayapoxatayna, taqi qurinakapsa qatusisa. Ukjamatrakwa Machu Pikchu jach'a marksa qur thaqkawirux t'unjapxarakitayna.

George Sand (Amantine Aurore Lucile Dupin, Baronne Dudevant; (* Paris, 1804 mara 1 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna — † Nohant-Vic, 1876 mara 8 uru Juypi phaxsin yuriwi) Phransiya jacha marka qillqiri.

Sisapampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Miraflores). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wanuku jach'a suyu, Wamali jisk'a suyu.

Pimpingos jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pimpingos). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.

Matalaqi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Matalaque) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu General Sánchez Cerro jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

George Bernard Shaw (* Dublin, 1856 mara 26 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Hertfordshire, 1950 mara 2 uru Awti phaxsin sarawayxarakitayna), Irlandiya jacha marka qillqiri.

Domingo de Guzmán' (kastilla aru: Domingo de Guzmán Garcés) (* Caleruega, 1170 mara yuritayna - † Bolonia, 1221 mara 6 uru Thaya phaxsin yuriwi), Ispaña jach'a marka kathuliku taytakura.

Tinyawarku jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tinyahuarco). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.

Pachakunas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pachaconas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antapampa jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Jamapax janq`uki ukhax qhanañchiwa pachamamax sumakiskarakiwa ukhamarak yapu lurawinakax sumakiskaniwa ukhamarak ch`uñu chawisa . Uqini ukhax qhanañcharakiwa janiw ancha sumakaniti jach`a pach ukharak jisk`a pacha Utjani ch`akanak ukax qhanañchiwa walja jisk`a uywanak uka taqi kast uywanakata. Jikjatasini puch ch`uñuta ukamarak jupha, siwara,ch`uq ukanakax qhanañchapxarakiwa pachax askikiniwa taqi kast yapuchawi nakataki. Sinti siwar sapax jikjatasini ukhax siwarax qhanañchakiwa uka maran siwaraki sum achurakispa.
Aka qhananchirinakax nayrj pach achachilinakan amuyupawa kunjamatix jichha pachaprakiw lurasipki nayrj pachata. Jupanakan amtawinakapax sayt`ayanatak jan kuna pasañapataki kunjamatix jallus utji, lupi, juyphi, junk`ampi nakat ukhamarak satañ uksatuqinakaya UÑT`AYAWI: Qamaqix wali uñt`atawa markachirinakata patatuqin uksanakana aka uywax uñt`ayna pachamam uksa tuqita kunjamatix waxasiwip ist`asin yatxapxanawa kunas jutan uka .nayraqat phaxsin yapu lurawin uñch`ukipxwa qhanañchawi phaxsi ch`uqi satawi. Taqikunat sapa markan utki ukanakax qhanañchapxiwa taqikunat paskasp uksa tuqita, qamaqix ukhamarak uwij aychanak manq`iriwa.

Sama jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sama) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Taqna jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Tikapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ticapampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Rikuway jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Martin Van Buren suti (* Kinderhook, 1782 mara 5 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - † Kinderhook, 1862 mara 24 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) Istadus Unidos jacha marka arxatiri & anakithiri.

Upawachu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Upahuacho) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pariwanaqucha jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Pampas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pampas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waras jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Jiphilla jaqukipata (kastilla aru: Diarrea), wijwillata jutiri wich'u usu. Uka usunxa yaq'axa sapa kuti umjama walja walja chhixusini. Puraka usu. Ch'imi laq'unakawa purakaru mantasina jani waltayawi wich'u apxatiri.

Tantaranchi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan de Tantaranche) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Matukana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Matucana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ukampins phisituqitx janiw ukakïkiti, jupanakax wali anat warirapxiwa, sañani utanx pilut t’ixitampiw urqükirinakax anat kust’ayapxiri. Ukat ukjam anatapxañapatakixa, t’ixit muruq’uw t’isurapiña, ukat punkururakiw warkkatarapiña, jupanakax ichkatatax t’ixitmuruq’ unxtayarapitax justapaw jisk’a amparapamp t’axltas t’axltas anatañ qalltasipkiri. Yamas yaqhipanakax kunawasati k’uchikïpk ukjax lusa qhan pustir kunaw jinchus lip’xatat ukjam jäsak jat’stapxiri, uñatat’asipxiri, ukatx mäkirakiw aynach uñt’asis uñt’asis thuru lawar qhumantat kutiqanipxiri. Jichhax jaqin uywatxamax alw jayp’unakax qhiri k’uchunpin chukt’at jan ukax asirxam ch’uwt’at junt’uchasipxiri, yaqhippachax sunkhapak jan ukax wich’inkhapak ninamp phichharasxapxiri. Ukat sunkhti phichharasipxix janiw achak katuñ jilatayasiñapkam atxapxirïxiti, sunkhanipiniw jupanakax jisk’ jacha achaku, achull achaku, ukat jamach’ kuns katupxiri. Katuñatakix arumas urus mistsupxakiriwa. Jupanakax uyu patat wich’inkhap khiwtas khiwtas qhamiyapxiri, ukat mayak thuqhtas jach’a sillunakapamp achak ch’is ch’is sas llupthapipxiri. Ukat katjatatx yaqhip phisix utarupiniw jakkirpachäpas jiwatäpas acht’at purinipxiri. Maysatx saraksnawa, niy jupanakax jaypach jakxap ukjax urasax justupakiw chhaqhapxiri, añuthayamp manq’antayasxapxiri, ukat jan ukäk ukax kuna us katusas jiwxapxakirakiriwa. Ukax sañ muniwa, janiw ancha jay jakapkiti. Ukjamakiw jupanakan sarnaqäwinakapaxa.

Kapachika jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Capachica) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Hiqitipiqi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Jequetepeque). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Pakasmayu jisk'a suyu.

Juana Alarco Espinoza de Dammert, warmi, (* Lima, 1842 mara 27 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Lima, 1932 mara 2 uru Thaya phaxsin yuriwi), Piruw jacha mama Yachachijg Yatichiri.

José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de José Luis Bustamante y Rivero) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Quchaptiq jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cochapeti) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Warmiy jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Rosa de Lima warmi (kastilla aru: Santa Rosa de Lima, Isabel Flores de Oliva) (* Lima, 1586 mara 20 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † idem, 1617 mara 24 uru Thaya phaxsin yuriwi), Piruw jach'a marka kathuliku santu.

Wantuwal jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huandoval) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pallasqa jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Qura Qura, (kastilla aru: Coracora, qhichwa aru: Qura Qura), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Pariwanaqucha jisk'a suyu, Qura Qura jisk'a t'aqa suyu.

Che Guevara, Ernesto Guevara (Rusariuw, Arxintina 1928 mara 14 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Wuliwya, 1967 mara 9 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), Arxintina- Kuba jacha marka]] midiku, anakithiri amtawi jaqi Amerika Latinu.
El Ingenio jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de El Ingenio) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Naska jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Párrocos: Mons. Moisés Ramos Guija (Perroquia Ntra. Señora de Fátima); Pbro. Angel Acuña Rojas (Parroquia Sagrado Corazón de Jesús); Pbro. Maciasz Miroslaw (Mirko) (Parroquia Santo Cura de Ars)

Andrés Avelino Cáceres Dorregaray (* Ayaquchu, 1833 mara 4 uru Anata phaxsin yuritayna - Lima, 1923 mara 10 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka militar & anakithiri, Piruw Prisidinti (1884-1885, 1886-1890, 1894-1895).

Pawlu VI, Pawlu Suxtani, Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini (latin aru: Paulus PP. VI, Italya aru: Papa Paolo VI, Kastilla aru: Papa Pablo VI, * Concesio, 1897 mara 26 uru Llamp'u phaxsin yuritayna, † Roma, 1978 mara 6 uru Thaya phaxsin yuriwi), Italiya jach'a marka taytakura, Awki Papa (1963-1978).

Wantu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huando). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.

San Ignacio jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Ignacio). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.

José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix, Guadalupe Victoria (* Tamazula, 1786 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Perote, 1843 mara 21 uru Achuqa phaxsin sarawayxarakitayna), Mïxiku jacha marka militar & anakithiri. Mïxiku Prisidinti (1824-1829)

Tingo de Ponasa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tingo de Ponasa). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Pikuta jisk'a suyu.

Olga Guillot (* Santiago de Cuba, 1923 mara 9 uru Taypi sata phaxsin yuritayna — Miami, 2010 mara 12 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), Kuba jacha marka warmi q'uchu arsuyaña.

88 canciones para voz y piano, destacando aquellas basadas en poemas de Manuel González Prada; una Misa de gloria (1909); poemas sinfónicos: El indio, El amanecer andino, y El surgimiento de los Andes; y numerosas piezas para piano que incluyen Las Acllas en el Coricancha, En el Caribe, y varios valses, marineras, y foxes.

Juan Hipólito del Sagrado Corazón de Jesús Yrigoyen ( Buenos Aires, 1852 mara 12 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 1933 mara 3 uru Huillka kuti phaxsin sarawayxarakitayna), Arxintina jacha marka arxatiri & anakithiri. Arxintina Prisidinti (1916 - 1922 & 1928 - 1930).

Qullasuyu ayllun yatiqañ utax 1952 maran uñstüna. Uka maran Víctor Paz Estensoro Presidente-w pata pampankirinakar arxatapxituxa. Ukat nayra maranakanx janipuniw khitis ullañ qillqañ yatipkirïtti. Jupax sirïnwa: ‘K’anwanak janiw churxapxätati, yapunaks janiw yapucharapipxätati, patrunanakar jiwkatayapxam saw sirïna. Uraqinakajs jupaw kutkatayxapxitu’”.

Markara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marcará) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Úrsula Hilaria Celia Caridad Cruz , Celia Cruz (* La Habana, 1925 mara 21 uru Taypi sata phaxsin yuritayna — Fort Lee, 2003 mara 16 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), Kuba jacha marka warmi q'uchu arsuyaña.
Mä arux mä laxra aruwa. Aka aru tuqiw taqimpis naynit maynikamax aruskiptana. Arux wali askiw jaqinakatakix ukjamaraki mä suyutakisa. Jan arumpix wali ch'amaspaw amuyunak amuykipañaxa, ukjamarak amuyunak qhanstayañasa. Ukjamipansti, nä 6 waranqha jila arunakarakiwa uraqpachanxa utajarakitayna. Ukax sañ muniwa: nä ukja arunakampirakiwa "uma" "qala" "uywa" sasax jisna. Ujamipanrakwa, yaqha arunakas ist'asiraki, ukatpi khaysa China markankirinakax Chinu aru arusipxi, Japunisa markankirinakax Japunis parlasipxi, Qhichwa markanakasti qhichrak parlasipxi, jiwasa Aymaranakaxa aymarawa parlasipxtana. Ukjamatwa sapa markas arun aruni.

Influencia de las Bellas Letras en el progreso moral y material de los pueblos (1887), premiado con medalla de oro por la Municipalidad de Lima.

Ururillu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Orurillo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Melgar jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Sallqapampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Salcabamba). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Tayaqaqa jisk'a suyu.

Phisix jaqin uywatawa. Saminakapax kunaymanirakiwa. T’arwapax wali juch’usanakkiwa. Lip’ichipax wali quñawa. Aka uywat ñawikux janiw jach’äkiti, jiskpachakiwa. Uñtapax jach’a uturunkur (tijri) uñtatawa. Jichhax luräwinakapxat qhanancht’añäni; yaqhiphpachax jupanakax k’achchakiw jan kun süxtayas sarnaqiri. Ukat kunapachati sustjasipki, jan ukax kun katjañatakix chachpin khämar khämar thuqhtas t’ijtañ yatipxaraki. Janiw kunampis jasak katjayasipkiti. Mä arunx saraksnawa, kawkha aylluns jaqimp chikax jakapxakiwa, ukapachparakiw pata, qhirwa, ancha junt’u uraqina, ukat jach’a markanakan kun utjapxi. Manq’anakapax akanakawa: milk’i, aycha, k’awna, ukat yaqhanakampi. Phisinakax kuns manq’apxakiwa, jilpachapinix jaqi manq’ampiw jakasipxi, ukampins challwakiw jan waxt’añati, uk manq’antapxix q’alpin sawrintapxiri. Ukat walitatayañax sinti ch’amäxiriwa. Thixit challw churatakiw juk’at juk’at walirxapxiri.

Yuqanaka: Leoncio Prado, Justo Prado, Grocio Prado, Quintina Prado Ugarteche (1865); Maximiliano Prado Ugarteche (1867–1904); Delfina Prado Ugarteche (1868); Mariano Prado Ugarteche (1870–1946); Javier Prado Ugarteche (1871–1921); María Prado Ugarteche (1872–1950); Enrique Prado Ugarteche (1874–1876); Josefina Prado Ugarteche (1878–1881). Rosa Prado Ugarteche (1879–1936); Jorge Prado Ugarteche (1887–1970) & Manuel Prado Ugarteche. .

Pukupukux panipuniw sarnaqi, juka'mpis umillk'awjanakan qamasipxi. Kunawsatix jaqir uñjixa, wali axsarasaw qala qhipaxanakar qarqa qhipaxanakar imantasipxi. Pukupukux wali jayanak ch'usasipxi.

[[Rikcha:Horacio Guarany & Mercedes Sosa (1977).jpg|thumb|350px|Portada del simple Si se calla el cantor de Horacio Guarany y Mercedes Sosa en 1973.]]

José Julián Martí Pérez suti (* La Habana, 1853 mara 28 uru Chichu phaxsin yuritayna - Dos Ríos, 1895 mara 19 uru Llamayu phaxsin yuriwi), Kuba jacha marka anakithiri, Lup'intawiri & qillqiri.

José Balta y Montero (* Lima, 1814 mara 25 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † Lima, 1872 mara 26 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka militar & anakithiri, Prisidinti (1868-1872).
Sillp'i (kastilla aru: Cáscara, corteza), achunakana, yänakana anqäxapa imiri, yaqhipanakanxa thuru qhawawa. Jawasana, alwirjana sillp'ipaxa luqutu satawa.

Wasta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huasta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

UNANCHASA, aka pachana jaqejh munañanïsina, cheqpacha amuyasisa, cheqa thakir sarjhatasa, jilan sullkanjama arnaqasa, jan nuwasisa utjañaru wayt'asiñ yati;

Waynaxa wali ch'amaniwa amuy tuqinsa ukjamarak janchi tuqinsa. Waynanakapuniwa ayllunakxa nayraqatarux sarantayapxaspana. Ukjamaraki taqi jutir amtanakasa waynanakankarakiwa.

Jiwasanakan arusa, qamasa, kutikipjañatakixa utt'asipxiwa kunaymana wakichiwinaka. Ukanakaxa yant'apxiwa kutikipayaña, ch'amanchaña, arsusiña, jiwasanakana arusata. Yant'apxiwa aruskipayaña utasanakana, irnaqiwinakana, yatiyirinakana. Ukanakaxa janiwa taqikiti. Wakisiwa ch'amanchasiñasa aymar jaqinaka, jiwasanakan tamanakasa.

Kamanti jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Camanti) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Guillermo Billinghurst Angulo (* Arica, 1851 mara 27 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Iquique, 1915 mara 28 uru Juyphi phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka anakithiri.

Yawari jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yavarí). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Mariscal Ramón Castilla jisk'a suyu.

Ramón Castilla y Marquesado (* Tarapaka, 1797 mara 31 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Tarapaka, 1867 mara 30 uru Llamayu phaxsin yuriwi), Piruw jacha marka militar & anakithiri, Piruw Prisidinti (1844, 1845-1851, 1855-1862, 1863).

- Chapar arun jiwakïñapatakixa, Awatiña-mp mä isch’ukiñaw waraqt’ata. - Aka chapar arux chuyma manqhat mistsu, ukat qilqt’atawa. Ukat taqi aka uraqin yuririnakatakirakiwa. Nota Este poema sale desde fondo del corazón, luego está escrito. Y está dedicado a todos los habitantes de esta tierra.

Jach'a kiswara (latin aru: Buddleja incana, kastilla aru: Quishuar), tunqu q'illu panqarani k'ita ayru, kiswara. Kiswara qulla umawa k'aja usutaki walixa.

Anna Mae Bullock , Tina Turner (* Nutbush, 1939 mara 26 uru Awti phaxsin yuritayna — yuriwi), Switsira Istadus Unidos jacha marka q'uchu arsuyaña.

Yuqanaka: Norman Chaplin, Charles Chaplin Jr., Sydney Earl Chaplin, Geraldine Chaplin, Michael Chaplin, Josephine Chaplin, Victoria Chaplin, Eugene Anthony Chaplin, Jane Chaplin, Anette Chaplin, Christopher Chaplin.

Eraclio Catalín Rodríguez Cereijo suti Horacio Guarany (Las Garzas, 1925 mara 15 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Luján, 2017 mara 13 uru Chichu phaxsin yuriwi), huk Arxintina jacha marka Jaylliphust'ari & q'uchu arsuyaña.

Mama patrunax janiw jiwañ atirïkiti, jupax phisqa maraw parálisis ukamp wal t’aqisiwayi. Janchipax mä ch’illäxpachaw jiwatäna, maysux walïskaraki. Mä qullañ utaruw phuchapax jaquntawayatayna, ukat ukan t’aqisiskirïtayna, jan jiiwirirak jan waliptiriraki. Ukhampuniw jiwxi.
K'usillu (kastilla aru: Mono), junt'una jakiri sallqa uywa, janchipaxa t'awarani, amparapa kayupa phisqa luk'anani, luk'ananakapampi katusirinaka, alinakana achupa manq'iri, quqanakana sarnaqiri. K'usillunakaxa Puno junt'u suyuna utji.

Rómulo Ernesto Betancourt Bello (* Guatire, 1908 mara 22 uru Anata phaxsin yuritayna - New York, 1981 mara 28 uru Llamp'u phaxsin yuriwi) Winïxwila j'acha marka piriudysta & anakithiri. Winïxwila Prisidinti.

Turaya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Toraya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ay maru jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Nuevo Progreso jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Nuevo Progreso). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Tukachi jisk'a suyu.

Malwas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Malvas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Warmiy jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Q'illu Unu jisk'a t'aqa suyux (kastilla aruna Distrito de Quelloúno) Perú markana mä jisk'a t'aqa suyuwa, Kumbinsyun jisk'a suyuna, Qusqu jach'a suyuna.

Limapampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Limabamba). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.

Phicchitantax mä jisk'a jamach'iwa (Zool. mf. Cientifico suti: Zonotrichia capensis, tama: frngillidae). Aka jamach'ix pata markanakan ukjamarak jach'a markanakans utjaraki. Sutipax aymar arut juti "tanka tanka".

JUK´A ARUNAK (Resumen) Aka, qamawisanx wali atipasiñanakan qamsnax sapur kamaw jankiw nayrst´away kunanakasa. Ukalaykutaw wawanakarus mayipxix isq´atpachanakat yatiqañpawa, kunatix aka, wawanakarux sum wakichayañawa ukataw kawkins sumaw sarani, khitirux atipaskakispawa, kawkirus puriskakispawa. Yariyañ nayraqatasti, sañ muniw mä tama lurawinaka, kunatix akampix lursnaw apsusnaw walj musallanak janchisata, amuyunakasata, amuy marakachirinakat wawanakanxa, jayriyañtuqit waljakinak luraskakiñaw chiqanchañataki.

Yuyapichis jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yuyapichis). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wanuku jach'a suyu, Puerto Inka jisk'a suyu.

Nicolás Guillén suti (Camagüey, 1902 mara 10 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - La Habana, 1989 mara 17 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) Kuba jacha marka qillqiri.

Uka marat nayraqatarux waljan bolivian irpirinakaw maratjam maratjan jiltarakitayna. Ukampirus p’iqinchirinakax Estados Unidos jach’a markat jutir misioneronakätaynawa. Uka pachanakanx juk’amp yaqha phaxsi tantachäwinakaw utt’asirakitayna, ukhamätapat 1969 maran Emma Canaday misioneraw Encargada General sutimp Iglesiarux nayrar irpxarutayna.

Alessandro Vigiani (Università di Siena, Italia), Storia e attualità dell'ayllu nel contesto boliviano, "Achab. Rivista di Antropologia", n. 12, febbraio 2008, pp. 2-12
Turist tuqisti saraksnawa jach´a Illimani jiqxatasi alturapax 6.458 m.kunatix aka jach´a Illimani jaqinakax wal sarapxi. Pedro Domingo Murillo jisk'a suyu; (kastilla arupi: Provincia Murillo) Aka jach'a suyux Ch'uqiyapu jisk'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa Yunka jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti Los Andes jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux Larekaja jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti Inkäwi jisk'a supyumpirakiw qurpasi.

San Juan Macías (kastilla aru: San Juan Macías, Juan de Arcas Sánchez) (* Ribera del Fresno, 1585 mara 2 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Lima, 1645 mara 16 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), Ispaña- Piruw jach'a marka kathuliku santu jaqi.

Tupiqucha jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Andrés de Tupicocha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Quwata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Coata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Charkas jisk'a suyu (kastilla aru: Provincia de Charcas), Putusi jach'a suyu jisk'a suyuxa, Wuliwya. Nayriri marka San Pidru di Buëna Wista.

Quchamarka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cochamarca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uyun jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Roberto Gómez Bolaños suti, Chespirito, (* Mishiku, 1928 mara 21 uru Anata phaxsin yuritayna - Cancún, 2014 mara 28 uru Awti phaxsin yuriwi), Mïxiku jacha marka yäpari.

Javier Sologuren Moreno suti (* Lima,1920 mara 19 uru Chichu phaxsin yuritayna - Lima, 2004 mara 21 uru Llamayu phaxsin yuriwi) Piruw jacha marka qillqiri.

Santa María jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa María) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wawra jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

2011-2014: Daniel Alberto Páucar Espinoza (Somos Perú), Fredy Bernaldo Gómez (Somos Perú), Julio Abel Arévalo Tello (Fuerza 2011), Soledad Córdova Villena (Concertación en la Región).

Wankaskar jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huangáscar) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Qutaparaqu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cotaparaco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Rikuway jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Rosa Panduro jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Rosa Panduro). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Putumayu jisk'a suyu.

Pebas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pebas). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Mariscal Ramón Castilla jisk'a suyu.

Kunapachatix suma puqutäx ukhax pallañawa, ukat pallasin sillp'inakap sillp'iqañawa. Ukxarux umampiw wali sum jarsuña. Niyak jarsusinxa, alambre tejido ukxaruw mä saqañ jant'akt'asin wañachiña. Ukham wañäxipan mä sañu phukhut jamp'susin piqañampiw wali ñut'u piqsuña. Qhiparux junt'u kaphiy uma wakt'ayxañaraki. Uka kaphiyax wali sumapuniwa.

Tulio Montalbán (1920) es una novela corta sobre el problema íntimo de la derrota de la personalidad verdadera por la imagen pública del mismo hombre.
Hermann Karl Hesse (* Calw, 1877 mara 2 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna — † Montagnola, 1962 mara 9 uru Thaya phaxsin yuriwi) Alimaña jacha marka qillqiri.

Qullanakax ch'uxña quranakat lurat wakichatawa. Markas taypinx walja kunayman qullanakapuniw utji, ukhamarak taqi usunakatakjamaw wakichata.

San Huwan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Juan). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Chuqlluqucha jisk'a suyu.

Makusani ; (kastilla arupi: Macusani) nisqaqa huk nayri marka Makusani jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi. 14°05'00S 70°26'00W

Bolivia jan ukasti Wuliwya sutimpix aka 1825 maran ukjam suticht'asiwayapxarakitayna. Ukapachanxa walja españul criollo sutin jaqinakaw wali mirantxapxatayna. Ukatsti jupanakatakix janiw suma qamawi jiqxatapkanati, ukatwi yaqhachsiña amtapxatayna. Ukhamatwa jichhurunakkamax Bolivia sutimpi uñt'atatanxa, uka arux Simon Bolivar ukatpï jutixa. Jupasti qhispiyiri ukjam uñt'atarakiwa jupanakanxa. Ukjamipansa janiw Aymara, Qhichwa juk'amp markanakatakix qhispiyawix utjkataynakati. Jichhurunakkamasa Aymaranakaxa jisk'achatasipkakiwa, ukjamipansa wali amuyunakrakwa wauna jil kullakanakax p'arxtayasipkaraki.

Jumati' “cienciajj taqe kunwa sum qhanahchawayi, ukhamajj Diosatsa, Bibliatsa armasjjahasawa” sasin amuysta ukhajja, ak amtahamawa: cientificonakajj wali suma maquinanakampis yatjjatawayapkchejja, ma juk’ak vatjjatasipki, walja yatjjatahaw faltaski. Uka toqetjja, Ency­clopedia Britannica sat qellqatajj akham siwa: “Jichhiirkamajj pusi waranqa maranakas yatjjatasiwakchejja, alajjpachajj kunjamas ukajj janiw amuyahjamakiti, Babilonia markachirinakatakejj ukhamarakipachanwa” sasa. Ukhamasti, kunti’ cienciajj jan jikjjatawavki ukana­kat ¿kunjamsa amuyahasa?

Exposición Rubén Darío: las huellas del poeta Selección de más de 150 documentos procedentes del Archivo Rubén Darío, conservados por su compañera Francisca Sánchez. La muestra gira en torno al ámbito familiar del poeta, su proyección como escritor y su actividad diplomática. Exposición organizada por la Biblioteca Histórica de la Universidad Complutense de Madrid. (octubre de 2008 - enero de 2009)

Markapumaqucha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Marcapomacocha ). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.

Elvis Aaron Presley (* Tupelo, 1935 mara 8 uru Chichu phaxsin yuritayna — Memphis, 1977 mara 16 uru Thaya phaxsin arawayxarakitayna), Istadus Unidos jacha marka q'uchu arsuyaña.

Chugur jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chugur). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Wallqayuq jisk'a suyu.

Heroínas Toledo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Heroínas Toledo). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Kunsipsyun jisk'a suyu.

San Luis Shuwaru jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Luis de Shuaro). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Chanchamayu jisk'a suyu.

Provincia de Los Andes uksanx pusi municipio ukhar t’aqxatawa: Nayrïr municipio Pucarani, payïri Laja, kimsïri Batallas, pusiristi Puerto Pérez jall ukhamat t’aqanuqt’atawa.
Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos chacha -(Sarrat, 1917 mara 11 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Honolulu, 1989 mara 28 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), Plantilla:FIL jacha marka arxatiri & anakithiri. Filipinanaka Prisidinti (1965-1986).

Wayllati t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huayllati) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Grau jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Waranchal jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huaranchal). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.

Mihály Zichy Михаил Александрович Зичи (* Somogy, 1827 mara 14 uru Llampu phaxsin yuritayna - † Santu Pitirwurhu, 1906 mara 28 uru Anata phaxsin yuriwi), Hunkariya jach'a marka yäpa llimphiri wan qillqiri.

Teodoro Núñez Ureta chacha (Ariqipa llaqtapi, 1912 mara yuritayna - [Lima]] llaqtapi, 1988 mara yuriwi) huk Piruw jacha marka yäpa llimphiri.

Kolinda Grabar-Kitarović, warmi, ( Rijeka marka, 1968 mara 29 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - ), Kruwatiya jacha marka anakithiri. Prisidintipa (2015-).

Uka toqet sapa mayniw kunsa amtjjahapa sa­saw Jehova Diosan Testigonakapajj amuvapjjta. Nanakajj aka ewjjt’arjam sarnaqahatakiw ch’amachasipjjta: “Suma chuyman’ipjjatamajj taqe jaqenakan unt’atapan” (Filipenses 4:5). Kunjam­sa Bibliampi ukat cienciampejj yanapt’asipjje uka toqet wali amuyumpi yatjjatahamatakiw ch’amancht’apjjsma.

Pedro Nolasco (kastilla aru: San Pedro Nolasco, O.Merced , (* Barcelona, 1189 mara yuritayna - † idem, 1256 mara 6 uru Llamayu phaxsin yuriwi), Ispaña jach'a marka kathuliku santu.

Simone-Lucie-Ernestine-Marie Bertrand de Beauvoir warmi ( * Paris marka 1908 mara 9 uru Chichu phaxsin yuritayna - Paris marka 1986 mara 14 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) Phransiya jacha marka lup'intawiri & qillqiri.

Chiñi (latin aru: Chiroptera, kastilla aru: murciélago), ñuñuri kasta jisk'a uywa, achakjama ajanuni, q'ara janchita chhiqani, arumaxa jakkiri uywanakata wilapa ch’amsuri.

Corporación de Asesores en Lengua y Cultura "Aymar aru", Universidad Arturo Prat (Instituto de Estudios Andinos Isluya), Ministerio de Educación (programa de Educación Intercultural Bilingüe), Subdirección nacional de Desarrollo indígena (CONADIN Norte), Asociación de Municipios Rurales de Tarapacá I Región wakinakaxa mayacht'asipxiwa wakichañataki IV Aymara Aru-Qamasa Ulaqa

Wankapi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancapi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Mullipata jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Mollepata). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Santiagu Chuku jisk'a suyu.

Katharine Houghton Hepburn, warmi, Hartford, 1907 mara 12 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Old Saybrook, 2003 mara 29 uru Juyphi phaxsin yuriwi) Istadus Unidos jacha marka yäpari. Oskar Pallay.

Humay jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Humay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

La Pampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de La Pampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kurunku jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Aqupampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Acobamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Siwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Lidia Gueiler Tejada warmi (* Kuchawampa, 1921 mara 28 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Chuqiyapu, 2011 mara 9 uru Llamayu phaxsin yuriwi), Wuliwya jacha marka anakithiri .

Antonio Cipriano José María y Francisco de Santa Ana Machado Ruiz, Antonio Machado, suti (* Sevilla, 1875 mara 26 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Collioure, 1939 mara 22 uru Anata phaxsin yuriwi), huk Ispaña jacha marka qillqiri.

San Miguel jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Miguel) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Mullipata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mollepata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Anta jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Sumpilka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sumbilca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Kamana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Camaná) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kamana jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Santiago de Surco jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santiago de Surco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyu pi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Yarinaquta jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yarinacocha). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ukayali jach'a suyu, Coronel Portillo jisk'a suyu.

Kalanku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Calango) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kañiti jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

"Paz perpetua en América o Federación Americana" (1856), proponiendo una confederación de todas las naciones independientes de Latinoamérica, sin excluir a los Estados Unidos.

San Felipe jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Felipe). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Jaén jisk'a suyu.

José María Quimper jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de José María Quimper) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kamana jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.

Inalmamax wali qullapuniwa. Ukax qaritat akullt'añatak, purak usutak, qaritatak, kayu phujiyataki, usuchjat phujiyataki, thuskha khas samarañataki,

San Andrés de Cutervo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Andrés de Cutervo). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.

Janïr tukkasin akjamanak sañ munaraktana; 1980 - 2000 uka maranakax qamañanakax wali waqaychatänwa. Janiw ukjamak tukusiyatïrikiti. Uyw anakkapayax jaqin uñjatapiniriwa. Ukat kawkjant jan qamañax utjkän ukjanakanaxa, sinti thaya, chhijchhi, jallü ukjanakax jasak mantxañatakix jupanakax mäkiw yaqh machaqat pirqsupxirïna. Ukat walja maranakxarux janiw ukjamäxiti, qamañanakax jaythsut jaythsutakiw uñjasxi. Yamas yaqhipanakax justuruw allinuqtatäski. Jakt'atanikiw phaxsin may kut pay kut ukjam uyw anakisin mantxapxi.