Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Rikhurinman kharkatiykuna kay coronarias sirk’akunapi qhipanwantaq miocardiomanta infartokaqwan, arritmia, manchayparo cardíaco kaq ima. Unqusqakunaqa kay patología coronaria subyacente kaqwanqa aswanta tupankuman kay efectos cardíacos kaqkunawan kay anafilaxia rayku. Kay kharkatiy cardíaco kaqqa t’inkisqa kachkan sunqupi kay células productoras histamina kaqmanta rikhuriyninman. Chanta, ancha riqsisqa Utqhay sunqumanta t’iktikuna kay qukun kay pisi yawarmanta presiónrayku,. Huk 10% kaqpi casosmanta willakurqa huk reflejo de Bezold–Jarisch kaq, kay Alliy sunqumanta t’iktikuna kaqtaq t’inkisqa kachkan kay Pisi yawarmanta presiónkaqwan. Huk pisiyay kay yawarmanta presión kaqqa manchay huk shock (sichus distributivo manchay huk cardiogénico) kaqpas kan chay uma muyuy hinata quchikunman manchay Allin yuyay chinkayta. Mayninpi hina kay pisi yawarmanta presionqa kanman kay huk sintomalla kay anafilaxia kaqmanta

Quqani kantun (kastilla simipi: Cantón Cocani) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qulcha "K" munisipyupi. Uma llaqtanqa Quqani llaqtam..

Piruwpa Katuliku Suntur Yacha Wasi man yaykuran; chaypi qairan wasi wataqpaq. Qipanman yachakuran George Town Yachay Suntur Wasipi; Oxford Yachay Suntur Wasipipas.

◄ | 10 ñiqin pachakwata | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1050 watakuna | 1060 watakuna | 1070 watakuna | 1080 watakuna | 1090 watakuna | 1100 watakuna | 1110 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1079 | 1080 | 1081 | 1082 | 1083 | 1084 | 1085 | 1086 | 1087 | ► | ►►

Mamallaqta parkiqa sallqa pachata amachanapaqmi, ichataq runakunap sallqa pachata riqsirinanpaqpas, sallqamanta yachaqananpaq. Runaqa parkiman rispapas ima yuratapas, uywatapas icha k'allampatapas ama chakunchu, ama pallanchu, ama wañuchichunchu.

◄ | 1 ñiqin waranqawata kñ | ►◄ | 3 ñiqin pachakwata kñ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | ►◄ | 150 watakuna kñ | 140 watakuna kñ | 130 watakuna kñ | 120 watakuna kñ | 110 watakuna kñ | 100 watakuna kñ | 90 watakuna kñ | ►129 kñ | 128 kñ | 127 kñ | 126 kñ | 125 kñ | 124 kñ | 123 kñ | 122 kñ | 121 kñ | 120 kñ

Ismuruku kantun (kastilla simipi: Cantón San Antonio de Esmoruco) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi juk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Urin Lipis pruwinsyapi, Ismuruku munisipyupi. Uma llaqtanqa Ismuruku llaqtam (370 runa, 2001 watapi).

◄ | 14 ñiqin pachakwata | 15 ñiqin pachakwata | 16 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1460 watakuna | 1470 watakuna | 1480 watakuna | 1490 watakuna | 1500 watakuna | 1510 watakuna | 1520 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 | 1500 | 1501 | 1502 | ► | ►►

Chakarilla (kastilla simipi: Chacarilla) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Gualberto Villarroel pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Chakarilla llaqtam.

◄ | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | 15 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1330 watakuna | 1340 watakuna | 1350 watakuna | 1360 watakuna | 1370 watakuna | 1380 watakuna | 1390 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | ► | ►►
Pink Floyd nisqaqa huk Hukllachasqa Qhapaq Suyu mama llaqtayuq Rock kusituymi, 1965 llaqtapi Syd Barrett-pa, Roger Waters-pa, David Gilmour-pa Cambridge llaqtapi paqarichisqan.

Kurkupi yawrikunaman pusaq ch'illa sirk'api yana yawar nisqaqa chimlasaysapam (CO2), surq'anman pusaq surq'an ch'illa sirk'apitaq puka yawar nisqa wayaysapa (chhuhusapam, O2) yawarmi.

Friedrich Wilhelm Nietzsche sutiyuq runaqa (IPA ˈfʁiːdʁɪç ˈvɪlhəlm ˈniːtʃə) ( * 15 ñiqin kantaray killapi 1844 watapi paqarisqa Röcken llaqtapi - 25 ñiqin chakra yapuy killapi 1900 watapi wañusqa Weimar llaqtapi) Alimanya mama llaqtayuq yachay wayllukuq wan qillqaq runam, aliman simipi qillqaqmi.

Chuwa Kukani munisipyu (aymara simipi: Chuwa Kukani jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio Chua Cocani) nisqaqa Umasuyu pruwinsyapi huk munisipyum, Chuqiyapu suyupi, Buliwya mama llaqtapi, 8 ñiqin chakra yapuy killapi 2010 watapi kamasqa. Uma llaqtanqa Chuwa Kukani (Chua Cocani) llaqtam.

Shaanxi pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Shaanxi, chun simipi: 陕西, phinyimpi: Shǎnxī, machu: Shensi, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Xi'an llaqtam.

Roald Amundsen sutiyuq runaqa (16 ñiqin inti raymi killapi 1872 paqarisqa Borje llaqtapi, Nurwigapi; 18-VII(?)-1928 wañusqa Artikapi) Nurwigayuq wamp'uykachaqsi, chincha, uralan qhipa suyukunap tariqninpas karqan. 1910 watamanta 1912 watakamas Antartikanta purirqan, uralan qhipata ñawpaqta taripaspa.

Hiqitipiqi distritu (kastilla simipi: Distrito de Jequetepeque) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qispi kay suyupi , Pakasmayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hiqitipiqi llaqtam.

◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1260 watakuna | 1270 watakuna | 1280 watakuna | 1290 watakuna | 1300 watakuna | 1310 watakuna | 1320 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1289 | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295 | 1296 | 1297 | ► | ►►

SI se puede discutir de permitir, en una primera fase, la utilización de términos aislados en castellano en listas y en tablas. Por ejemplo, si estás pasando una tabla con los datos básicos de un país y no sabes lo que quiere decir "población" o "superficie" en quechua, podrías poner este término entre paréntesis y alguien en algún momento seguro que lo traducirá. Pero esta práctica solamente será necesaria en la primera fase de construcción de esta enciclopedia, ya que dentro de un tiempo todos los términos posibles en tablas y listas de este tipo ya contarán con ejemplos.

Wischunku distritu (kastilla simipi: Distrito de Vischongo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Ayakuchu suyupi, Willkawaman pruwinsyapi, huk distritum. Uma llaqtanqa Wischunku llaqtam.
Kay unqusqakunapi mayqinkunapichus causanku riqsisqa chanta utqhay médico jampikuymanta munakun chay, ñawpachasqa willayninqa kusa. Causa mana riqsisqa kaptinpas, sichus allin ñawpa jampinawan kakun chayqa kay ñawpachasqa willayqa allin. Sichus wañuyman chayakun chayqa, kayqa kanman kay respiratorias causas asfixia) hinarayku manchay cardiovasculares causas (shock) kaqrayku, huk tarikuy wañuywan 0,7 kaqmanta 20% kaqkama casosmanta. Utqhaychasqa wañuy casos karqanku huk machkha chininillapi. Tarikuykuna kay anafilaxia unqusqakunapiqa ejerciciorayku kaypachasqa kusapacha kanku, aswan pisi casosniyuq chanta mana ancha sinchichu unqusqap wata hunt’ayninman hina.

◄ | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1120 watakuna | 1130 watakuna | 1140 watakuna | 1150 watakuna | 1160 watakuna | 1170 watakuna | 1180 watakuna | ►1150 | 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159

Chaqllisinchipi Ruranakuy icha Riyaksiyun (reacción) nisqaqa qallariy imayaykunap ñawpaqta chaqrusqa kaspa chaymantataq musuq, lluqsiq imayaykuna tukukuyninmi.

Palenque kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Palenque) Ikwadur mama llaqtapi, Mayukuna markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Palenque llaqtam.

Chikchi distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Chicche) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi , Wankayu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chikchi llaqtam.

Kunanpi pacha kay anafilaxia kaqqa huchayuq kay 500–1.000 wañuykunamanta sapa wata (2,4 mirachisqa junupi) kay Estados Unidos kaqpi, 20 wañuykuna sapa wata kay Reino Unido kaqpi (0,33 mirachisqa junupi) chanta 15 wañuykuna sapa wata Australia kaqpi (0,64 mirachisqa junupi).Kay wañuykunamanta tasasqa pisiyarqanku kay 1970 watapi chanta 2000 watapi Australia kaqpi, wañuyqa kay anafilaxia mikhunamanta kaqraykuqa warmikunapi aswanta tarikun, kay insectos wach’iyraykutaq qharikunapi aswanta tarikun. Kay anafilaxia kaqrayku wañuyqa aswan tarikun kay jampikunarayku.

Illanchaykuq, ismuykuq iñuku rikch'aqkunataqa radyunuklidu nichikmi. Chay radyunuklidukunaqa illanchaykuy ismuykuyninpim kay hinam iyunchaqta illanchaykun:

Wanipaku (kastilla simipi Cerro Huanipaco, Huayniparco, Nevado Temporal) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk urqum, Ayakuchu suyupi, Sarasara Pawqar pruwinsyapi, Uyulu distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.183 mitrum aswan hanaq.

suqta chakrapura kitilli: Ankamarka, Tinku (El Tingo icha La Esperanza), Pilalu (Pílaló), La Victoria, Wankahi (Guangaje), Sumpawa (Zumbahua)

Wawqi, ishkay ullqukuna yuriyasha huk yayallapita, manaqa huk mamallapita, manaqa ishkay ullqukuna yuriyasha huk mamapita, huk yayapita.(hermano de varón)

Paul Anthony Samuelson, sutiqpa runaqa, (* 15 ñiqin aymuray killapi 1915 watapi paqarisqa Gary llaqtapi - 13 ñiqin qhapaq raymi killapi 2009 watapi wañusqa Belmont llaqtapi), Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqta musiku yachaqpas karqan, musiku yachaypa kamaqninsi.

Domingo Nicolás Fuentes Zegarrasutiyuq runaqa, (* 20 ñiqin qhapaq raymi killapi 1941 watapi paqarisqa Mullintu llaqtapi - 28 ñiqin kantaray killapi 2015 watapi wañusqa Kallaw llaqtapi) huk Piruw mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.
Sumaqpampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Pampa Hermosa) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Hunin suyupi , Satipu pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Mariposa llaqtam.

Munakun kay anafilaxia kaqpata causanmanta hark’akunata. Chay casospi mayqinkunapichus kay mana atikunmanchu chay, kay desensibilización huk aqllay kanman. Kay Inmunoterapia kaq Himenópteros kaqpata miyuyuq kusa chanta huk 80-90% kaqta machu runakunamanta chanta huk 98% kaqta wawakunamanta desensibilizan kay warakuna, lachiwanakuna, hatun lachiwanakuna, q’illu lachiwanakuna alergiasmanta, chanta kay llimp’irasqa sik’imira –solenopsis-kuna kaqkunamanta ima. Kay inmunoterapia oral kaqqa kusa kanman chanta wakin unqusqakunata desensibilizan kay wakin mikhunakunamanta willali, runtukuna, ch’aki puquykuna chanta maniykunamanta ima hina; mana ahinapas, kutinpuq efectosqa riqsisqa kanku. Kay desensibilización atikullanmantaq wakin jampikunapaq, ichaqa munakun aswan achkha unqusqakuna hark’akullachunku kay agentemanta. Kay látex kaqman reaccionaqkunaqa chaninniyuq kanman hark’akuy kay reactividad cruzada mikhunakunamanta kay aguacates, latanus chanta papas hina, wakinkunamantaqa.

Valle Ivirza (kastilla simipi: Valle Ivirza) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Quchapampa suyupi, Tutura pruwinsyapi, Puerto Villarroel munisipyupi, huk llaqtam, Valle Ivirza kantunpa uma llaqtanmi.

200 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 200 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 209 watapi puchukarqan.

Asunsyun distritu (kastilla simipi: Distrito de Asunción) nisqaqa Kashamarka pruwinsyapi, Kashamarka suyupi, Piruwpi, huk distritum. Uma llaqtanqa Asunsyun llaqtam.

1490 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1490 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1499 watapi puchukarqan.

Por eso no es de extrañar que actualmente haya poca gente quechuahablante colaborando con la enciclopedia libre, llamada en quechua Wikipidya. Sin embargo, los pocos artículos existentes y la traducción de la página principal demuestran que sí los hay. No obstante, el proceso de construcción de la Wikipidiya en quechua -igual que las de otros idiomas aborígenes sudamericanos, como el guaraní- sería muy lento sin la colaboración de más gente. Por eso sería muy útil que también participe gente sin conocimientos profundos del idioma, sobre todo para traducciones.

Francisco Solano López Carrillo sutiyuq runaqa (* 24 ñiqin anta situwa killapi 1827 watapi paqarisqa Asunción llaqtapi - † 1 ñiqin pawqar waray killapi 1870 watapi wañusqa Cerro Corá llaqtapi) huk Parawayianu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.

Chillwi (kastilla simipi: Cerro Chillhui) nisqaqa Antikunapi, Buliwyapi, huk urqum Los Frailes wallapi, Chuqichaka suyupi, Oropeza pruwinsyapi, Chuqichaka munisipyupi, Kila Kila kantunpi. Pikchunqa mama quchamanta 3.420 mitrum aswan hanaq.

Se embarcó en la contienda electoral para las elecciones presidenciales en julio de 2015, con el partido político Todos por el Perú (anteriormente Coordinadora Nacional de Independientes), y fue elegido presidente de este en octubre de 2015.Plantilla:Cr
Runakuna kay atópicas unquywan kay hina asma, eczema manchay rinitis alérgica ima aswan jasata unqunkuman kay mikhunamanta anafilaxia kaqwan, látex chanta radiocontraste kaqwan ima ichaqa manataq t’uqsina jampikunaraykuchu chantapas wach’iykunaraykuchu. Huk yachana ruwakuypi wawakunapi tarikurqa kayta huk 60% kaqkunapi historialninkupi ñawpaqtaqa kay atópicas unquykunawan kasqankuta, chantataq aswan kay huk 90% anafilaxiawan wañuqkunamanta asmawan kachkanku. Pikunachus kay mastocitosis kaqwan kachkanku chay manchay aswan achkha qullqi kayniyuq kanku chay aswanta unqunku. Aswan achkha pacha thaskiptin chay kay aswan qhipa agente rikuchiyninmantaqa, aswan pisi riesgo kanqa.

SIL International, Rimay yachaq ruphay mit'a yachay wasi (inlish simipi: Summer Institute of Linguistics, SIL; kastilla simipi: Instituto Lingüístico de Verano, ILV) nisqaqa huk mamallaqtapura mana mamallaqtap rimaykunata k'uskiykuna tantanakuymi. Lliwmanta astawanqa mana icha aslla riqsisqa rimaykunatam k'uskiykun, musuq qillqaykunatam kamarispa, chay rimaykunapi willakuykunatam qillqamuspa, Dyuspa Simin Qillqata huk qillqakunatapas t'ikraspa. Wycliff T'ikraqkuna nisqawan ayninakunkum.

Kutipay (kastilla simipi: El Torno) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Santa Krus suyupi, Andrés Ibáñez pruwinsyapi, Kutipay munisipyupi.

Lumas distritu (kastilla simipi: Distrito de Lomas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Qarawili pruwinsyapi, Ariqipa suyupi. Uma llaqtanqa Lumas llaqtam.

José Protasio Rizal Mercado de Alejandro, Lam-co Alonso de la Rosa, y Realonda de Quintos icha José Rizal sutiyuq runaqa (19 ñiqin inti raymi killapi 1861 watapi watapi paqarisqa Calamba llaqtapi - 30 ñiqin qhapaq raymi killapi 1896 watapi wañusqa Manila llaqtapi), huk Philipinakuna mama llaqtayuq hampikamayuq, qillqaq, ankallis wan pulitiku karqan.

COICE (Coordinadora de Organizaciones de la Costa Ecuatoriana, "Ikwadur Chalap Tantanakuyninkunap T'inkinakuynin"): FECCHE, EPERA, FCG, GTS, FCA.

Mama Llaqtap San Antunyu Apach Yachay Sunturnintaqa 1 ñiqin pawqar waray killapi 1692 watapi Inusinsyu XII sutiyuq Tayta Papam kamarirqan. Chayrayku 325 watayuqmi kachkan.

1780 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1780 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1789 watapi puchukarqan.

José Macia, "Pepe" sutiyuq runaqa, (* 25 ñiqin hatun puquy killapi 1935 watapi paqarisqa Santos llaqtapi - ), Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi wan pukllaykamachiq qarqan.

Karanka Kurawara (kastilla qillqaypi: Curahuara de Carangas) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Uru Uru suyupi, huk llaqtam, Sajama pruwinsyap uma llaqtanmi.

José Garibi Rivera sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin qhulla puquy killapi 1889 watapi paqarisqa Guadalajara llaqtapi - † 27 ñiqin aymuray killapi 1972 watapi wañusqa Guadalajara llaqtapi) huk Mishiku mama llaqtayuq kathuliku taytakura wan Uma Hatun yaya Mishiku llaqtapi karqan.

Athismu nisqaqa (grigu simimanta: Αθεϊσμός, kaymanta: α "mana" Θεός "dyus") mana dyuspi iñiyniyuq kaymi. Mana dyuspi iñiq runataq athista (αθεϊστής) nisqam.
Durante los tres últimos meses del 2015, escaló en las preferencias electorales, desde un 2 % hasta ubicarse, en enero, en el segundo lugar con 10 %.Plantilla:Cr

Judaspa qillqasqan (kastilla simipi: Epístola de San Judas) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, San Judaspa grigu simipi qillqasqan ipistula kristiyanu masinkunapaq.

Putaqa (kastilla qillqaypi: Putaca) nisqaqa Piruw suyupi, Yuraq Hankapi, huk urqum, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Qaras distritupi, Parun qhichwapi, Aguja rit'i urqu ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.760 mitrum aswan hanaq.

Sapa kuti anchata kallpakunku kay epinefrina sublingual kaqta ruwanapaq kay anafilaxia kaqta jampinapaq. Yachanapi kay Subcutánea t’uqsina kay anticuerpo anti-IgE omalizumab kaqmanta kachkan huk método hina kutimuyninmanta hark’akunanpaq, ichaqa manaraq qukunchu jampikunapaq.

Pawqarwara distritu; (kastilla simipi: distrito de La Primavera) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Gorgorillo llaqtam.

Paqupampa distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Pacobamba) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtanqa Paqupampa llaqtam.

Kay unqusqakuna betabloqueantes kaq jampiyniyuq kachkanku chaykuna kay epinefrina kaqman muchuyniyuq kankuman. Kay ñanpiqa, sichus kay epinefrina mana allinchu chayqa kay glucagon intravenoso kaqta churakunman, chayqa huk ruway mecanismoyuq karunchasqa kay beta-receptorkuna kaqkunamanta.

1774 wataqa Griguryanu kalindaryukama k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam).

Zvjezdan Misimović sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin inti raymi killapi 1982 watapi paqarisqa München llaqtapi - ) huk Alimanya- Busna-Hirsiquwina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

Zürich llaqtaqa Suwisa mama llaqtap lliwmanta aswan hatun llaqtanmi, Zürich suyup uma llaqtanmi. Zürich llaqtapiqa 347.517 runakunam kawsachkanku (2005).

Mtsketha-Mthianethi suyu (Kartul simi: სამცხე-ჯავახეთი Samtskhe-Javakheti Mkhare, kastilla simipi: Región de Samtsje-Yavajeti) Kartulsuyu mama llaqtap suyu.

◄ | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | 15 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1310 watakuna | 1320 watakuna | 1330 watakuna | 1340 watakuna | 1350 watakuna | 1360 watakuna | 1370 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1338 | 1339 | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | ► | ►►

Qillqa (kastilla qillqaypi: Nevado Quillca) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, Raya wallapi, huk rit'i urqum, Punu suyupi, Lampa pruwinsyapi, P'allqa distritupi, Paratiya distritupipas. Pikchunqa mama quchamanta 5.350 mitrum aswan hanaq.

Édith Giovanna Gassion sutiyuq warmiqa, icha Édith Piaf (* 19 ñiqin qhapaq raymi killapi 1915 watapi paqarisqa París llaqtapi - 11 ñiqin kantaray killapi 1963 watapi wañusqa Plascassier llaqtapi) huk Ransiya mama llaqtap pop takiqmi, tusuqmi, aranway pukllaqpas.
James Knox Polk sutiyuq runaqa (*2 ñiqin ayamarq'a killapi 1849 watapi Pineville llaqtapi Meckenburg – † 15 ñiqin inti raymi killapi 1849 watapi Nashville) Hukllachasqa Amirika Suyukunap taripay amachaq, apulliq wan ñawpa umalliqninsi karqan (1845 watamanta - 1849 watakama).

Pamparumas distritu (kastilla simipi: Distrito de Pamparomas) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Waylas pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Pamparumas llaqtam.

Matukana distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Matucana) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Lima suyupi , Waruchiri pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Matukana llaqtam.

◄ | 18 ñiqin pachakwata | 19 ñiqin pachakwata | 20 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1770 watakuna | 1780 watakuna | 1790 watakuna | 1800 watakuna | 1810 watakuna | 1820 watakuna | 1830 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1802 | 1803 | 1804 | 1805 | 1806 | 1807 | 1808 | 1809 | 1810 | ► | ►►

◄ | 4 ñiqin pachakwata kñ | 3 ñiqin pachakwata kñ | 2 ñiqin pachakwata kñ | ►◄ | 310 watakuna kñ | 300 watakuna kñ | 290 watakuna kñ | 280 watakuna kñ | 270 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 302 kñ | 301 kñ | 300 kñ | 299 kñ | 298 kñ | 297 kñ | 296 kñ | ► | ►►

Podocarpus mama llaqta parki nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk mama llaqta parkim, Zamora Chinchipi markapi, Zamora kitipi, Nangaritza kitipi, Chinchipi kitipi, Loja markapipas, Loja kitipi.

Stephen Joseph Harper sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin ayriway killapi 1959 watapi paqarisqa Toronto llaqtapi - ), huk Kanada mama llaqtap musikuq wan pulitiku qarqan.

Gustavo Rojo Pinto, sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin tarpuy killapi 1923 watapi paqarisqa Uruwayi mama llaqtapi - 21 ñiqin ayriway killapi 2017 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) huk Mishiku mama llaqtayuq aranway pukllaq qarqan.

◄ | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | 8 ñiqin pachakwata | ►◄ | 620 watakuna | 630 watakuna | 640 watakuna | 650 watakuna | 660 watakuna | 670 watakuna | 680 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 652 | 653 | 654 | 655 | 656 | 657 | 658 | 659 | 660 | ► | ►►

◄ | 7 ñiqin pachakwata | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | ►◄ | 750 watakuna | 760 watakuna | 770 watakuna | 780 watakuna | 790 watakuna | 800 watakuna | 810 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 783 | 784 | 785 | 786 | 787 | 788 | 789 | 790 | 791 | ► | ►►

Tunupa nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk nina urqum , Uru Uru suyupi, Ladislao Cabrera pruwinsyapi, Salinas de Garcí Mendoza munisipyupi, Jirira kantunpi. Tunupa nisqa apumanta sutinchasqa.

0 Kristup ñawpan watakuna nisqa isqunnintin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 9 kñ watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1 kñ watapi puchukarqan.

Kalalit Suyu icha Grunlandya nisqaqa (kalalit simipi: Kalaallit Nunaat, dan simipi: Grønland) Tiksimuyuntinpi lliwmanta aswan hatun wat'am, chullu-chullunkusapa, Chinchay mama quchapi, Chinchay Awya Yalaman kapuq.

23 ñiqin pawqar waray killapi p'unchawqa (23.03., 23-III, 23ñ marsupi) Griguryanu kalindaryupi watap 82 kaq (82ñ - wakllanwatapi 83ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 283 p'unchaw kanayuq.
John Quincy Adams, sutiyuq runaqa (* 11 ñiqin anta situwa killapi 1767 watapi paqarisqa Braintree llaqtapi - † 23 ñiqin hatun puquy killapi 1848 watapi wañusqa Washignton DC llaqtapi) huk Hukllachasqa Amirika Suyukuna mama llaqtayuq pulitiku runas karqan, umalliqnin (1817 watamanta 1825 watakama), ñawpaq Demokratiku wan Republikanu Partidupi kaq umalliqsi.

Lukumpa distritu (kastilla simipi: Distrito de Locumba) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Jorge Basadre pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Lukumpa llaqtam.

Wiluyuq qucha (Lago Veluyoc Cocha) nisqaqa Piruw llaqtapi huk qucham, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi, Krusiru distritupi, Ariquma rit'i urquñiq.

Chulukanas (kastilla simipi: Chulucanas) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Piwra suyupi, Chulukanas distritupi, Murrupun pruwinsyap uma llaqtanmi.

◄ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | ►◄ | 0 watakuna | 10 watakuna | 20 watakuna | 30 watakuna | 40 watakuna | 50 watakuna | 60 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42 | ► | ►►

Pristu (kastilla simipi: Municipio de Presto) nisqaqa iskay ñiqin munisipyu Jaime Zudáñez pruwinsyapi, Chuqichaka suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Pristu llaqtam.

Longotea distritu (kastilla simipi: Distrito de Longotea) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qispi kay suyupi , Bolívar pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Longotea llaqtam.

Orden Máximo Gómez de primer grado (otorgada el 27 de febrero de 1998, en ocasión del aniversario 40 de su ascenso a Comandante en la Sierra Maestra).

◄ | 4 ñiqin pachakwata | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | ►◄ | 440 watakuna | 450 watakuna | 460 watakuna | 470 watakuna | 480 watakuna | 490 watakuna | 500 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 | ► | ►►

Nicolas Kim Coppola sutiyuq runaqa, icha Nicolas Cage (* 7 ñiqin qhulla puquy killapi 1964 watapi paqarisqa Long Beach llaqtapi - ) huk Ñawikaruy wan kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan, Hukllachasqa Amirika Suyukunayuq.

Rimana yachay nisqaqa (kastilla simipi: morfología, grigu simimanta μορφ-, morph "rikch'akuy" + λογία logía "imamantapas yachay") rimay yachaypi rimap ch'antasqa kayninmanta yachaymi.

umd.descentralizacion.gov.bo/municipal/fichas/ficha_gen.php?municipio=20201 / Mawk'a Jach'ak'achi munisipyu (Warina llaqtawan): yupaykuna (2001 watapi)

Sichus anchata munakunman chay, churakullanmantaq kay intravenosamente kaqninta huk qaywisqa epinefrina yakuta churaspa. Ichaqa, kay epinefrina intravenosa kaqqa t’inkikun kay arritmia kaqwan chanta kay infarto miocardiomanta kaqwantaq. Kay Autoinyector epinefrinamanta kaqwan llamk’akun kay sapan churakuy iskay dosispaq, huk machu runakunapaq manchay wawakunapaq aswan 25 kg kaqniyuqkunaman chanta huktaq wawakunapaq 10 kaqmanta 15 kg kaqkama kaqniyuqkunaman.

Helmut Josef Michael Kohl sutiyuq runaqa (3 ñiqin ayriway killapi 1930 watapi paqarisqa Ludwigshafen am Rhein llaqtapi - 16 ñiqin inti raymi killapi 2017 watapi wañusqa Ludwigshafen am Rhein llaqtapi) huk Alimanya mama llaqtayuq pulitikum, Alimanyap Dimukrata Kristiyanu Unyunninpi (CDU) wankurisqa.
Hanllalli icha Uyaywa nisqakunaqa kichasqa simiwan, hanllallispa hina rimasqa kunkallakunam. Hanllallikunaqa uma kunkallayuqmi kayta atinku.

La Florida distritu (kastilla simipi: Distrito de La Florida) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, San Miguel pruwinsyapi. Uma llaqtanqa La Florida llaqtam.

◄ | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1140 watakuna | 1150 watakuna | 1160 watakuna | 1170 watakuna | 1180 watakuna | 1190 watakuna | 1200 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 | 1180 | 1181 | 1182 | ► | ►►

◄ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | ►◄ | 100 watakuna kñ | 90 watakuna kñ | 80 watakuna kñ | 70 watakuna kñ | 60 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 84 kñ | 83 kñ | 82 kñ | 81 kñ | 80 kñ | 79 kñ | 78 kñ | ► | ►►

Beto Cuevas sutiyuq runaqa (12 ñiqin tarpuy killapi 1967 paqarisqa Santiago de Chile llaqtapi) huk chilinu takiqmi. La Ley sutiyuq kusituypa pusaqninmi karqan.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 780 watakuna | 790 watakuna | 800 watakuna | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 815 | 816 | 817 | 818 | 819 | 820 | 821 | 822 | 823 | ► | ►►

Atakama Puna (kastilla simipi: Puna de Atacama) nisqaqa ancha hanaq patam, Antikunapi, Arhintinapi, Chilipipas. Ojos del Salado urquqa (6.893 m) llapan urqukunamanta aswan hanaqmi.

Paul Albert Anka sutiyuq runaqa (* 30 ñiqin anta situwa killapi 1941 paqarisqa Ottawa llaqtapi - ) huk Kanada mama llaqtayuq takiqmi wan takichaq qarqan.

William Henry Harrison sutiyuq runaqa (*9 ñiqin hatun puquy killapi 1773 watapi Charles City County llaqtapi – † 14 ñiqin ayriway killapi 1841 watapi Washington DC) Hukllachasqa Amirika Suyukunap awqaq pusaq, apulliq wan ñawpa umalliqninsi karqan (pawqar waray killapi 1841 watamanta - aymuray killapi 1841 watakama).

Pachalika kitilli icha Benítez kitilli (kastilla simipi: Parroquia Pachalica / Benítez) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Tunkurawa markapi. Pelileo kitipi.

San Pedro de Buena Vista (kastilla simipi: San Pedro de Buena Vista) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Charkas pruwinsyapi, P'utuqsi suyupi. Uma llaqtanqa San Pedro de Buena Vista llaqtam.

Irupata kantun (kastilla simipi: Cantón Irupata) nisqaqa huk kantunmi Buliwyapi, P'utuqsi suyupi, Rafael Bustillo pruwinsyapi, Chayanta munisipyupi. Uma llaqtanqa Irupata llaqtam.

Qillqaya Rit'ipampa nisqaqa (kastilla simipi Ritipampa de Quellcaya) Piruwpi, Antikunapi, Willkanuta wallapi huk hanaq hatun chullunku pampam, 15 km sunim, 5 km kinram, muyuriqkunamanta 400 mitruchá aswan hanaq. Lliwmanta aswan hanaq pikchunqa Quyllurpuñuna rit'i urqum, mama quchamanta 5.743 mitrum aswan hanaq. Ñiqninpiqa Siwinaqucham.

Sirp'i pukllay (cricket) nisqaqa maqanawan pilutachawanpas iskay quchup wayllayuq pukllana pampapi rurasqan pukllaymi, huk quchupi chunka hukniyuq pukllaq.

Araway distritu (aymara simipi: Araway jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Arahuay) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kanta pruwinsyapi, Lima suyupi.
Saywitu: Tinki llaqta, Siwinaqucha, Sinkrinaqucha, Awsanqati urqu, Qayanqati urqu (Qullpa Ananta), Hatun Uma rit'i urqu, Alqamarinayuq (Qullqi Krus), Wisk'achani urqu

Binidiktu IX, Binidiktu IX isqun ñiqin (latin simipi: Benedictus PP. IX, Italya simipi: Benedetto IX) Theophylactus Tusculum sutiyuq runaqa (* 1012 watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 18 ñiqin tarpuy killapi 1055 watapi wañusqa Grottaferrata llaqtapi) huk Tayta Papam karqan.

Mayukuna: Achiote mayu - Bagasal mayu - Canchupi mayu - Caoní mayu - Chalguayacu Chico mayu - Cinto mayu - Mulaute mayu - Mindo mayu - Nambillo mayu - San Antonio mayu - Yuraqmayu (Blanco)

◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1250 watakuna | 1260 watakuna | 1270 watakuna | 1280 watakuna | 1290 watakuna | 1300 watakuna | 1310 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1285 | 1286 | 1287 | 1288 | 1289 | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | ► | ►►

1686 wataqa Griguryanu kalindaryukama atipachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam).

En estas páginas se está construyendo la enciclopedia Wikipedia en idioma quechua. Este proyecto está recién en sus comienzos. Esta página de ayuda en castellano existe para que también puedan colaborar personas sin conocimientos profundos del idioma quechua.

Eduardo Abaroa Hidalgo (*3 ñiqin kantaray killapi - 1838 paqarisqa San Pedro de Atacama llaqtapi - 23 ñiqin pawqar waray killapi 1879 wañusqa Calama llaqtapi). Buliwya wiñay kawsay.

Rusaryu kantun (kastilla simipi: Cantón Villa Rosario) nisqaqa Buliwya suyupi huk kantunmi, Uru Uru suyupi, Sawaya pruwinsyapi, Sawaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Rusaryu llaqtam.

Mulalillu kitilli (kastilla simipi: Parroquia Mulalillo) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk kitillim, Kutupaksi markapi, Salcedo kitipi. Uma llaqtanqa Mulalillu llaqtam.

Traducir textos literalmente con un diccionario. Esto funciona solamente con listas y tablas, si se trata de textos con frases completas se puede generar mucha confusión con esta práctica, ya que el quechua tiene otra estructura que el castellano. En general, la cantidad de palabras que se usan para expresar algo es mucho menor en quechua ya que este idioma se basa sobre todo en sufijos.

◄ | 3 ñiqin pachakwata kñ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | ►◄ | 180 watakuna kñ | 170 watakuna kñ | 160 watakuna kñ | 150 watakuna kñ | 140 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 167 kñ | 166 kñ | 165 kñ | 164 kñ | 163 kñ | 162 kñ | 161 kñ | ► | ►►

Tournavista distritu (kastilla simipi: Distrito de Tournavista) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Inka wamp'uwatana pruwinsyapi. Uma llaqtanqa 79 llaqtam.

Ayllukuna ( Kastlla simipi: la familia, los familiares)niyan runakunata, huk mamapita, huk yayapita yurishata; imaykapa tinkuyaptin maytsika wataykuna yarqun. Unay karantsu yakutsiy( bautizo), watakay ( matrimonio).

Amachasqa sallqa suyukuna: Yanachaga-Chemillén mamallaqta parki - Sira ayllu llaqta risirwa - Yanisha ayllu llaqta risirwa - San Matías - San Carlos amachana sach'a-sach'a
◄ | 18 ñiqin pachakwata | 19 ñiqin pachakwata | 20 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1860 watakuna | 1870 watakuna | 1880 watakuna | 1890 watakuna | 1900 watakuna | 1910 watakuna | 1920 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1889 | 1890 | 1891 | 1892 | 1893 | 1894 | 1895 | 1896 | 1897 | ► | ►►

K'ichkiqucha nisqaqa (kastilla simipi: Laguna La Angostura) Buliwya suyupi, huk qucham, Quchapampa suyupi, T'arata pruwinsyapi, Arwiytu munisipyupi.

Kurinthuyuqkunapaq huk ñiqin qillqa (kastilla simipi: Primera Epístola a los Corintios) nisqaqa Dyuspa Simin Qillqap Musuq Rimanakuyninpi huk liwrum, Apustul Pawlup grigu simipi qillqasqan huk ñiqin ipistula Korinthos llaqtapi kristiyanukunapaq.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | 860 watakuna | 870 watakuna | 880 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 855 | 856 | 857 | 858 | 859 | 860 | 861 | 862 | 863 | ► | ►►

1791 watapis inkuminda karunchasqa karqan. Chaymantataqsi chay allpakunas wiraquchakunap kapuynin tukuspa asindas tukurqan. Awya Yalapi musuq mama llaqtakuna Ispañamanta qispikuptin wiraquchakuna asindakunapi hinallataqsi indihinakunata sarupurqan.

Kay crup kaqqa huk infeccion huk virus huchayuqrayku nikun. Wakinkunataq kayllatataq ninku aswan mask’asqa simikunapi, kay hina laringotraqueítis aguda, crup espasmódico, difteria laríngea, traqueítis bacteriana , laringotraqueobronquitis, chaymanta laringotraqueobronconeumonía. Kay iskay ñawpa unquykuna huk virus yuchayuqrayku chaymanta mana ancha sinchichu kanku kay sintomaspi; kay tawa qhipan unquykunari bacterias yuchayuqrayku kanku chaymanta aswan sinchi kanku.

Thaksin Shinawatra, thay simipi:ทักษิณ ชินวัตร, (* 21 ñiqin anta situwa killapi 1949 watapi paqarisqa San Kamphaeng llaqtapi - ). Thaysuyu mama llaqta ruruchiq warmi, pulitiku wan Uma kamayuq.

Kay Epinefrina (adrenalina) kaqqa ñawpaq jampiynin kay anafilaxia kaqmanta, ni huk contraindicación absoluta kaqniyuq jampikunanpaq. Munakun churakunanta intramuscularmente huk epinefrina ruwayta kay chankap chawpi anterolateral uyanpi chay kutipacha sichus diagnosticopi tarikunman chay. Kay t’uqsinaqa watiqmanta churakunman sapa 5 chanta 15 chininikama sichus tarikuq kutichiyqa mana kusapachachu chayqa. Huk 16 chanta 35% kaqpi kay casosmanta munakunpuni huk 2 kaq dosis, ichaqa mayninpi hina aswan 2 kaq dosismanta churakun. Kay intramuscular ñanqa aswan kusa kay subcutánea churakuymanta ñisqaqa imaraykuchus kayqa huk mana utqhay ch’unqakuyniyuq kanman Mana sinchi efectosnin kay epinefrina kaqmanta kanman kharkatiykuna, phuti, uma nanaykuna chanta t’iktikuna.

Marco Polo sutiyuq runaqa (15 ñiqin tarpuy killapi 1253 paqarisqa Italyapi; 8 ñiqin qhulla puquy killapi 1324 wañusqa) huk italyanu, Veneziayuq qhatuqsi, wamp'uykachaqsi, suyu tariqsi, saywitu qillqaqpas karqan. Ñawpaq Iwrupayuqpura Sida Ñan nisqanta Chunwa mama llaqtaman puriq runapuras karqan.

Chipurana distritu (kastilla simipi: Distrito de ) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum San Martin suyupi, San Martin pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Navarro llaqtam.
Kay Anaphilaksiya (gr. Αναφυλαξία, lat. Anaphylaxia, kast. Anafilaxia) huk sinchi alérgica kutichina utqhaytapacha ch’ampayan chanta wañuyman apawasunman. Aswan riqsikuq sintomasqa kanku erupción siqsikuwan, kunkamanta punkiy, chanta pisi yawarmanta presión ima. Aswan riqsikuq causasqa qhañiykuna manchay wach’iykuna insectosmanta ima kanku, mikhunamanta chanta jampikunamanta ima. Kay patofisiológico ñiqipi, kay anafilaxia kaqpata causanqa kay wakin yuraq yawar células kaqmanta kacharpariynin kan kaykunaqa kay inmunológico kaqrayku manchay kay mecanismos mana inmunológicos kacharparisqas karqanku. Diagnosticonqa t’inkikun kay rikhuriyninkunaman sintomasninmanta chanta rikukuyninkunamanta ima. Ñawpaq jampiyninqa kachkan huk t’uqsina kay epinefrina kaqmanta, kaytaq wak ruwaykunawan hunt’achikun.

Glen McLeod Cooper Jonhson sutiyuq runaqa, (* 23 ñiqin aymuray killapi 1984 watapi paqarisqa London llaqtapi - ) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

Abdul Salam Arif (arabya simipi: (عبد السلام محمد عارف الجميلي`Abd as-Salām `Ārif Al-jumaili) (* 21 ñiqin pawqar waray killapi 1921 watapi paqarisqa Bagdad llaqtapi - 13 ñiqin ayriway killapi 1966 watapi wañusqa Bagdad llaqtapi) huk Iraq mama llaqtayuq awqaq pusaq wan pulitiku qnarqan.

◄ | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | 11 ñiqin pachakwata | ►◄ | 880 watakuna | 890 watakuna | 900 watakuna | 910 watakuna | 920 watakuna | 930 watakuna | 940 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 915 | 916 | 917 | 918 | 919 | 920 | 921 | 922 | 923 | ► | ►►

Hatun Ñañu Punta (kastilla qillqypi Jatunñano Punta, Jatunñaño Punta) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, huk rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.800 mitrum aswan hanaq.

Kay crup kaqqa riqsichikuq kayrayku: tos “perruna”, estridor, disfonía (voz kaqpi pantay), chaymanta sasacha respirarpaq mayqinchus ch’isipi aswan sinchiman tukun. Kay "perruna" ch’ujuqa aswanta rich’akuq kay foca waqllana waqayninman utaq kaylobo marino kaqman. Hark’ayqa aswan sinchi kanqa kay ansaqillayrayku utaq kay llantokaqrayku, chaymanta, sichus wawa samakusaptin uyarikuy atikun chay, ñiy munan kay vías respiratorias sinchita k’uykuchaykukun. Hark’ayqa pisillanman kay crup kaq aswan sinchiyaptin.

◄ | 19 ñiqin pachakwata | 20 ñiqin pachakwata | 21 ñiqin pachakwata ◄ | 1940 watakuna | 1950 watakuna | 1960 watakuna | 1970 watakuna | 1980 watakuna | 1990 watakuna | 2000 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1969 | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 | ► | ►►

Fulgencio Batista y Zaldívar sutiyuq runaqa (* 16 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi paqarisqa Banes llaqtapi - 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi wañusqa Marbella llaqtapi ) huk Kuba mama llaqtap Awqaq pusaq, pulitiku runam, Kubap umalliqninmi kachkan.

Wirnaryu Rahaylu Alwaris (Bernardo Rafael Álvarez, Kastilla simipi) sutiyuq runaqa huk piruwki qillaqmi. Icha sutin: Wirna Llapha Aalwaris( kuyaypa)
Umu nisqaqa Tawantinsuyu pachapi Tawantinsuyu iñiymanta yachaqkunas karqan, dyus kaykunawan - Pachamamawan, wak'akunawan, urqup apunkunawan rimanakuq. Inkakunap qhapaq umunqa hatun willaq umu nisqas karqan.

Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana , icha Sor Juana Inés de la Cruz, OCD sutiyuq warmiqa (* 12 ñiqin ayamarq'a killapi 1651 watapi paqarisqa San Miguel Nepantía llaqtapi - † 17 ñiqin ayriway killapi 1695 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi) huk Ispaña mama llaqtap kathuliku qillqaq karqan.

Chimpulla icha Chimpuya (kastilla qillqaypi: Chimboya / Chimbolla) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Antikunapi, huk urqum, Raya wallapi, Qusqu suyupi, K'anas pruwinsyapi, Layu distritupi, Punu suyupipas, Melgar pruwinsyapi, Santa Rosa distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.489 mitrum aswan hanaq.

Atin kantun (kastilla simipi: Cantón Aten) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi , Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Apulu munisipyupi. Uma llaqtanqa Atin llaqtam.

San Pablo pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de San Pablo ) nisqaqa Piruw mama llaqtap Kashamarka suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa San Pablo llaqtam.

Mawlli nisqaqa (kastilla simipi: río Maule, mapudungun simi Mawle "paraysapa") Chili mama llaqtapi huk mayum, Mawlli suyupim. 15 ñiqin pachakwatap qallarisqanpi Tawantinsuyup urin saywansi karqan, Mapuchikunawan.

Trinchira pukara (kastilla simipi: Fortaleza de Trinchera) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Punu suyupi, Sandia pruwinsyapi, Patampuku distritupi.

Hapu Punta (Japu Punta) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, Willkanuta wallapi, Yayamari qutupi, rit'i urqum, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Pitumarka distritupi, Qispiqanchi pruwinsyapipas, Markapata distritupi, Siwinaquchañiq. Pikchunqa mama quchamanta 5.850 mitrum aswan hanaq.

Enrique López Albújar sutiyuq runaqa (* 23 ñiqin ayamarq'a killapi - 1872 paqarisqa Piwra llaqtapi, Piruwpi - * 6 ñiqin pawqar waray killapi - 1966 wañusqa Lima llaqtapi, Piruwpi) huk Piruw mama llaqtayuq qillqaqmi, simi yachaqpas karqan. Cuentos Andinos, Matalaché, El hechizo de Tomaiquichua nisqa kawsay rikch'akunatam qillqarqan.

Delfin Garay Sosa sutiyuqqa (paqarisqa Qusqu llaqtapi, Piruwpi) huk piruwanu, Qusqu llaqtayuq, kastilla simipi qhichwa simipipas takiq runam.

Eiji Yoshikawa (吉川 英治 Yoshikawa Eiji) sutiyuq runaqa ( * 11 ñiqin chakra yapuy killapi 1892 watapi paqarisqa Kanagawa Prifiktura - 7 ñiqin tarpuy killapi 1962 watapi wañusqa Tokyo llaqtapi) Nihun mama llaqtayuq qillqaq qarqan.

Genaro (italya simipi: Gennaro), Pichanapas santu sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin pachakwata paqarisqa Napoli llaqtapi - † 305 wañusqa Pozzuoli llaqtapi) huk kathulikuSantu karqan.

Sir Stanley Matthews sutiyuq runaqa, (1 ñiqin hatun puquy killapi 1915 watapi paqarisqa Hanley llaqtapi - 23 ñiqin hatun puquy killapi 2000 watapi wañusqa Stoke-on-Trent llaqtapi) huk Inlatirra mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 2010 2010 FIFA World Cup South Africa (inlish simipi: FIFA World Cup 2010, kastilla simipi: Copa Mundial de Fútbol de 2010) nisqaqa 2010 watapi Urin Aphrika mama llaqtapi XIX ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.
El trabajo científico por el cual desarrolló la teoría de la estática y dinámica económica y contribuyó activamente a aumentar el nivel de análisis en la ciencia económica.

Frutos de la educación, comedia en tres actos y en verso, subió a escena en 6 ñiqin chakra yapuy killapi 1830 watapi. Satiriza la deficiente formación de los criollos peruanos, un tema especialmente sensible en momentos en que el Perú se erigía como una República independiente. De paso ridiculiza la zamacueca, un baile entonces muy en boga entre las clases populares, a la que ve como lascivo. Esta obra provocó encendidos debates, iniciado por quienes consideraron que el autor se burlaba de los limeños y sus costumbres.

Umasuyu pruwinsya (aymara simipi: Umasuyu jisk'a suyu; kastilla simipi: Provincia de Omasuyos) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk pruwinsyam, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Jach'ak'achi llaqtam.

◄ | 19 ñiqin pachakwata | 20 ñiqin pachakwata | 21 ñiqin pachakwata ◄ | 1920 watakuna | 1930 watakuna | 1940 watakuna | 1950 watakuna | 1960 watakuna | 1970 watakuna | 1980 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1953 | 1954 | 1955 | 1956 | 1957 | 1958 | 1959 | 1960 | 1961 | ► | ►►

Umari distritu (kastilla simipi: Distrito de Umari) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Pachitiya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Umari llaqtam.

Tapuq distritu (kastilla simipi: Distrito de Tapuc) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Daniel Alcides Carrión pruwinsyapi, Pasqu suyupi. Uma llaqtanqa Tapuq llaqtam.

Lluq'i distritu (kastilla simipi: Distrito de Lloque) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, General Sánchez Cerro pruwinsyapi, Muqiwa suyupi. Uma llaqtanqa Lluq'i llaqtam.

Wiñay Mulanpi ruri Qillay wasipi, chunka watantin rurarqan. Piruwki pushakapa, Mype makima rurapa hanchaq yanapi qatiq. 2012 watapi Pushaq yanapi huñupa umalliqkaypa, ñawpaq pushallaq karqan; 2013 witikurqan.

Asindadu (kastilla simipi: hacendado) nisqaqa asindayuq wiraqucham. Piyun nisqa chakra runakunap patrunninmi (kastilla simipi: patrón). Chay piyunkunap paypaq chakrakunapi llamk'ananmi.

Hatipusqa ruqutu ( rocoto relleno, Kastilla simipi) huk mikuy rurasa, ruqutupa rurunkunata, kapakapapanta hipiskir. Chaypita rurinman hatiyan ñutu aychata, kisuta, imatapis sumaq muskuqta, yanuskir qallarinanchu qarakuyan.

◄ | 20 ñiqin pachakwata | 21 ñiqin pachakwata ◄ | 1990 watakuna | 2000 watakuna | 2010 watakuna | 2020 watakuna ◄◄ | ◄ | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | ► | ►►

Chuma icha Aymara simimanta Ch'uma (kastilla simipi: Chuma) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi, Chuqiyapu suyupi, huk llaqtam, Muñecas pruwinsyap uma llaqtanmi.

◄ | 17 ñiqin pachakwata | 18 ñiqin pachakwata | 19 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1720 watakuna | 1730 watakuna | 1740 watakuna | 1750 watakuna | 1760 watakuna | 1770 watakuna | 1780 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | ► | ►►

◄ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | ►◄ | 110 watakuna kñ | 100 watakuna kñ | 90 watakuna kñ | 80 watakuna kñ | 70 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 102 kñ | 101 kñ | 100 kñ | 99 kñ | 98 kñ | 97 kñ | 96 kñ | ► | ►►
Ashuka wamani icha Asunsyun pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Asunción) nisqaqa Piruw mama llaqtap Anqash suyupi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Chakas llaqtam.

People's Daily: Deng Xiaoping Biografía de Deng Xiaoping del Diario del Pueblo, órgano oficial del Partido Comunista de China (inlish simipi).

Este proyecto también necesita personas que escriban textos. En el estado actual del proyecto, no importa si están escritos perfectamente sin errores ortográficos o de sentido. Esto cambiará con el tiempo: cuando el proyecto se haga más popular, seguro que alguien que sabe bien el idioma va a corregir tu error. O lo haces tú mismo, aprendiendo mejor el idioma...

1460 watakuna nisqa chunkantin watakunaqa 1 ñiqin qhulla puquy killapi 1460 watapi qallarirqan. 31 ñiqin qhapaq raymi killapi 1469 watapi puchukarqan.

Minuywa (formula) nisqaqa sanampakunawan, huk sananchakunawan ima qillqaqapas, mana hunt'a rimaycha, ichataq may pisichasqalla hina ima rikuchinapaqpas.

Lawriqucha nisqaqa (Lago Lauricocha,Laguna Lauricocha,Laguna Tauricocha,Lauricocha) huk qucham Piruwpi, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi, Kawri distritupi.

Quriwaya distritu (aymara simipi: Quriwaya jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Distrito de Curibaya) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Taqna suyupi, Kantarawi pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Quriwaya llaqtam.

Rumiyasqa rawrana nisqakunaqa rawranalla allpa pachapi tiyaqkunam, ancha ñawpa pacha wañusqa yurakunamanta, uywakunamanta allpap ukhunpi mana wayra pachachu chaylla kaptin k'illimsayaspa tukusqas, achka pachak hunu watakunapis.

◄ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | ►◄ | 70 watakuna kñ | 60 watakuna kñ | 50 watakuna kñ | 40 watakuna kñ | 30 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 62 kñ | 61 kñ | 60 kñ | 59 kñ | 58 kñ | 57 kñ | 56 kñ | ► | ►►

◄ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | 3 ñiqin pachakwata | ►◄ | 100 watakuna | 110 watakuna | 120 watakuna | 130 watakuna | 140 watakuna | 150 watakuna | 160 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | ► | ►►

kay crup viral kaqa huk auto-limitada unquy ichaqa mayninpi hina kay,insuficiencia respiratoria chaymanta/utaq paro cardíacoaco wañuyman apanman. Kay sintomasqa allinllanku iskay p’unchaykunapi ichaqa qamchis p’unchaw unayta kanman. Wak ch’ampakuna mana ancha rikukuq kanku: traqueítis bacteriana, neumonía, chaymanta edema pulmonarkaq ima.

San Climinti, Climinti Romamanta (latin simipi: Clemens Romanus PP., Italya simipi: Papa Clemente I) sutiyuq runaqa (* ? watapi paqarisqa Roma llaqtapi - † 99 watapi wañusqa Pontus suyupi) huk Tayta Papam karqan.

Alianza por el Futuro, Alberto Fujimori partidupi wankurisqa kaspa, 2006 watapi Piruwpa Kunrisunman akllasqa karqan. Chaypi kunrisu umalliqmanmi akllasqa karqan.
Kay bacteriano qutuqa rak’ikun kaypi: difteria laríngea, traqueítis bacteriana, laringotraqueobronquitis chaymanta laringotraqueo-bronconeumonía. Kay difteria laríngea rikhurin kay Corynebacterium diphtheriae kaqrayku kay traqueítis bacteriana, kay laringotraqueobronquitis chaymanta kay laringotraqueo- bronconeumonía kaqkunataq huk infección viral primaria kaqraykupuni rikhurin huk bacteriano secundario thaskiyninwan. Kay aswan riqsisqa rikhuriq bacterias kanku: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Hemophilus influenzae, chaymanta Moraxella catarrhalis kaq ima.

Quya distritu (kastilla simipi: distrito de Coya) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Khallka pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Quya llaqtam.

Habib Bourguiba (arabya simipi: حبيب بورقيبة‎ Ḥabīb Būrqībah) sutiyuq runaqa (* 3 ñiqin chakra yapuy killapi 1903 watapi paqarisqa Monastir llaqtapi - 6 ñiqin ayriway killapi 2000 watapi wañusqa Monastir llaqtapi) huk Tunisya mama llaqta taripay amachaq wan pulitiku karqan.

Juan Andrés Lares León sutiyuq runaqa, Chimango nisqapas (1957 watapi paqarisqa Qawana llaqtapi, Lukana pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi) huk Piruw mama llaqtayuq wiyulin waqachiqmi.

Sintomaspiqa aswanta rikukun urticaria generalizada, siqsiku, erupción manchay simimanta punkiy.Chay punkiyniyuq kaqkuna manchay angioedema kaqniyuq qarankupas ruphakuchkanman hina sientenkuman manataq siqsikutaqa. Qallumanta manchay kunkamanta punkiyqa huk 20% hinata casosmanta rikhurin. Wak sintomasqa kanman qhuña chanta punkiy kay conjuntivakaqmanta. Qarapas huk anqas llimp’i hinaman tukupuchkanman kay pisi oxígeno kaqrayku.

Ruru icha muru puquspaqa, mikhunallam, phutunallam, tarpunallapas tukukun. Sumaqmanta puquymanta yachanapaqqa, allinta chakrapi kawsana tiyakuna ima, imaraykuchus hinallamantaqa mana imatapas yachakusunmanchu. Ayllupiqa sachakuna hatunmanta p'utumunku, chanta pitaq chayta qhawan ayllu runa.

Kunturiri (kastilla qillqaypi: Condoriri) nisqaqa Antikunapi, huk urqum Buliwya suyupi, Kimsa Krus wallapi, Chuqiyapu suyupi, Loayza pruwinsyapi, Malla munisipyupi.

Qalaqutu munisipyu (aymara simi: Qalaqutu jisk'a t'aqa suyu; kastilla simipi: Municipio Calacoto) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk munisipyum, Pakaxi pruwinsyapi, Chuqiyapu suyupi. Uma llaqtanqa Qalaqutu llaqtam.

Krusiru distritu (kastilla simipi: Distrito de Crucero) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Krusiru llaqtam.

Yaku mayu (kastilla simipi: Río Yaco / Iaco) nisqaqa huk 480 km suni mayum, Piruw mama llaqtapi, Mayutata suyupi, Brasil mama llaqtapipas, Aqri suyupi.

Churinkuna (5): Jorge Luis (1942), Roberto Francisco (1947), Carlos Manuel (1950–1969), Fulgencio José (1953) wan Marta María Batista Fernández.

José Rufino Echenique Benavente sutiyuq runaqa (* 16 ñiqin ayamarq'a killapi 1808 watapi paqarisqa Puno llaqtapi - † 16 ñiqin inti raymi killapi 1887 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk piruwanu awqaq pusaqmi, kawpaqpas karqan.