Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ڊاڪٽر -انور حسين صديقي- 10 فيبروري 1938ع ۾ حيدرآباد ۾ پيدا ٿيو. هن 1961ع ۾ ڪراچي يونيورسٽيءَ مان پبلڪ ايڊمنسٽريشن ۾ ماسٽرس ڪئي ۽ 1966ع ۾ -آمريڪا- جي سائودرن ڪيليفورنيا مان پبلڪ ايڊمنسٽريشن ۾ پي.ايڇ.ڊي ڪيائين. 1961ع ۾ هن ڪراچي جي پبلڪ ايڊمنسٽريشن جي نيشنل انسٽيٽيوٽ ۾ بطور ريسرچ ايسوسيئيٽ جي حيثيت سان پنهنجي ڪيريئر جي شروعات ڪئي ۽ اتي ئي هو 74-1973 ۾ -ان- اداري جو ڊائريڪٽر ٿي ويو. 1975ع ۾ لاهور جي -پاڪستان- ايڊمنسٽريٽو اسٽاف ڪاليج ۾ ڊائريڪٽر ريسرچ ۽ اسٽڊيز جي حيثيت سان شامل ٿيو. -جتي- هو ترقيءَ جي مختلف تربيتي پروگرامن ۾ شامل ٿي ويو. ڊاڪٽر -انور- حسين 1982ع ۾ نائجيريا جي احمدو بيلو يونيورسٽي جي انسٽيٽيوٽ آف ايڊمنسٽريشن جو چيف صلاحڪار/ پروفيسر طور به پڻ ڪم ڪيو ۽ انسٽيٽيوٽ جي انيڪ پروگرامن، قانون، لوڪل گورنمينٽ، بزنس ايڊمنسٽريشن، پبلڪ ايڊمنسٽريشن جي ميدان ۾ -ترقي- ڏياري. 1986ع ۾ هي اسلامڪ لا اڪيڊمي، انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي -اسلام- -آباد- جو وائيس پريزيڊنٽ ۽ ڊائريڪٽر جنرل مقرر ٿيو، -جتي- هن 1992ع تائين رهيو. 1992ع کان 1995ع تائين ڊاڪٽر -انور- حسين فيڊرل جوڊيشل اڪيڊمي ۽ قانون واري وزارت -اسلام- -آباد- جو ڊائريڪٽر جنرل رهيو. ڊيپوٽيشن وارو اهو عرصو پورو ڪرڻ کان پوءِ انٽرنيشنل اسلامڪ يونيورسٽي ۾ بطور وائيس پريزيڊنٽ ۽ انسٽيٽيوٽ آف اسلامڪ ايڪنامڪس جي ڊائريڪٽر جنرل جي حيثيت سان واپس موٽي آيو، -جتي- هن 1997ع -جنوري- تائين ڪم ڪيو. 1997ع فيبروري ۾ هي علامه اقبال اوپن يونيورسٽي جو وائيس چانسلر بڻيو، ڊاڪٽر -انور حسين صديقي- ٻن ڪتابن جو مصنف به آهي ۽ هن جا 33 کان وڌيڪ مضمون قومي ۽ -بين- الاقوامي سطح تي ڇپجي چڪا آهن. ڊاڪٽر -انور- حسين ڪيترن ئي تربيتي پروگرامن ۾ حصو ورتو توڙي قومي ۽ -بين- الاقوامي سيمينارن ۽ ڪانفرنسن ۾ شرڪت ڪئي. هي ڪيترن ئي قومي ۽ -بين- الاقوامي تنظيمن ۽ پروفيشن باڊيز جو ميمبر پڻ رهيو آهي. ڊاڪٽر -انور- حسين پبلڪ ايڊمنسٽريشن، اقتصاديات ۽ مئنيجمينٽ جي شعبن جو ماهر سمجهيو وڃي ٿو.

هي قبرستان ڪلھوڙا دور کان اڳ / ١٧ صدي عيسويءَ جي وچ جو آهي ۽ ديهه آراڙو، تعلقو جوھي، ضلعي دادو، تپي بکر شھيد ۾ واقع آهي. ھن کي ڀٽه قبا به چوندا آھن. ھي قبرستان واھي پانڌي جو ھي روڊ سان آھي. جوھي کان اٽڪل ١٣ ڪلوميٽر اولهه ۽ پٽ سليمان کان اٽڪل ٢ ڪلوميٽر اتر تي آھي. روايت آھي ته ھتي ميان وال تحريڪ جا ٻه سپوت عالم خان ۽ گنھور خان ٻئي ذات جا لنڊ دفن ٿيل آھن. -تاريخ- ۾ ھن ماڳ جو ذڪر ھيئن ٿيل آھي، ته ھي ماڳ ڪلھوڙن کان اڳ موجود ھو. ھتي ڪل نو مقبرا اڃا موجود آھن. جن مان پنج مقبرا پڪ سرا آھن، جڏھن ته چئن جي مٿان گنبذ موجود ڪونه آھي. صرف ھڪ رانڪ مڪمل نظر آئي جيڪا گنبذ سان ۽ لتل آھي. پنجن پڪ سرن مقبرن جا رڳو بنياد بچيا آھن. مڪمل رانڪ ۾ اندر ٻه قبرون ھيون، جيڪي چن گاري سان لتل ھيون. اندر گل چٽ نڪتل آھن. اندران ڪنڊ جوڙون (squinches) زمين کان مٿي ڇت ڏانھن نڪرن ٿيون. فرش به چن گاري سان لتل آھي. ٻيون به ڪيتريون قبرون چن گاري سان لتل ٽڙيل پکڙيل آھن، جن تي گلڪاري ۽ نقش نڪتل آھن.

هيءُ ڪتاب غلام حيدر گبول جو لکيل آهي. هن ڪرائون سائيز ڪتاب جو ڪچو جلد آهي، جنهن ۾ 60 صفحا آهن ۽ قيمت 50 پئسا ڄاڻايل آهي. ڇاپو پهريون، محمد يوسف ائنڊ برادرس، حيدرآباد، سال 1952ع ۾ ڇپايو.

جھمٽ مل نارومل وسناڻي، سنڌ جو اهو عالم آهي، جنهن سڀ کان اڳ سنڌي ٻوليءَ جو سنڌيءَ ۾ گرامر لکيو، جنهن جو نالو ’نئون سنڌي وياڪرڻ‘ رکيائين، جيڪو 1892ع ۾ ڇپيو. هن نه رڳو سنڌي گرامر جو هيءُ ڪتاب لکيو، پر ان کان اڳ 1886ع ۾ ’ويُتپتي ڪوش‘ نالي لغت به ڇپرايائين، جنهن ۾ هن سنسڪرت سنڌي لفظن جا بنياد ڏنا آهن. هيءُ ڪتاب سنڌ ۾ ورهاڱي کان پوءِ به ٻه دفعا ڇپيو آهي. جھمٽ مل وسناڻي هڪ وڏو ودوان هو. سنسڪرت توڙي پارسيءَ جو چڱو ڄاڻو هو.
اسلاميه دارالاشاعت- ميرپور خاص / حيدرآباد: هن اشاعتي اداري جو پايو محمد عثمان ڏيپلائيءَ سن 1938ع ۾ پنجاهه رپين جي موڙيءَ سان، ميرپور خاص ۾ وڌو. پهريون ڪتاب جيڪو هن اداري مان شايع ٿيو سو هو ڏيپلائيءَ صاحب جو لکيل ناول ”سنگدل شهزادي“. انهيءَ کان پوءِ ڏيپلائي صاحب طرفان -جاري- ڪيل ماهوار ”عبرت“ ڪتاب جي سلسلي جا چاليهه کن ناول هن اداري ميرپور خاص مان شايع ڪيا. اڳتي هلي سن 1942ع ۾ هي ادارو حيدرآباد ۾ منتقل ٿيو ۽ ڏيپلائي صاحب جا ڪتاب تواتر سان سنه 1980ع تائين شايع ڪندو رهيو. ڏيپلائي صاحب جا سوکن ڪتاب هن اداري شايع ڪيا.

رياست جو ڪل رقبو 50 ھزار 362 چورس ڪلوميٽر جڏھن تہ آبادي 2000ع جي مطابق 24,289,296 آھي۔ ڀارتی پنجاب جي گادي جو ھنڌ چندي ڳڙھ آھي جيڪو پاڙيسري رياست ھرياڻہ جو بہ گادي جو ھنڌ آھي۔ ٻين وڏن شھرن ۾ ڀٽينڊہ ، امرتسر ، جالنڌر ، لڌياڻہ ۽ پٽيالہ شامل آھن۔ اڪثريت سک مت کي مڃي ٿي.

پرويز مشرف جي ايمرجنسي لاڳو ڪرڻ ڪري جيڪي سياستدان ۽ سماجي ڪارڪن نظربند ڪيا ويا، عاصمه جهانگير کي به انهن سان گڏ اقوام متحده جي ملازم هوندي به نظربند ڪيو ويو هو.

پاڪستان ۾ گذريل ٻن ٽن سالن کان هن کي ڪهڙي انداز ۾ ملهايو پيو وڃي ان جو اندازو ۱۴ فيبروري کان هڪ ٻہ ڏينهن اڳ پو جي ڪنهن بہ قومي اخبار تي سرسري نگاھ وجهي ڪري ڪري سگهجي ٿو ۔ هڪ واقعو ملاحظہ فرمايو:

پاڪستان — پاڪستان چار سي ون ٿرٽي جهازن ۾ 30 بسترن جي فيلڊ اسپتال، طبي عملو ۽ امدادي سامان نيپال روانو ڪيو۔ان کان علاوه ملبي هيٺ دٻيل متاثرن تائين پهچڻ جي لاءِ سراغ لڳائيندڙ ڪتا ۽ ريڊار سميت ضروري آلا بہ موڪليا ويا۔

تيز بخار سان گڏ سيءُ لڳڻ ۽ رت جي گهٽتائي مليريا جي عام علامت آهي. مريض جي مرڻ جو سبب دماغ ۾ رت جي نالين ۾ تباهه ٿيل ڳاڙهن ذرڙن جو جمع ٿيڻ آهي. انهن ۾ رت جي گردش جي رڪاوٽ ڪارڻ بڻجندي آهي.

گهوڙي کي سنجڻ جو هڪ سامان. گهوڙي کي جڏهن ٽانگي يا گهوڙي گاڏيءَ ۾ ٻڌبو ته -ان- کي اکين تي هڪ قسم جا کوپا چاڙهيا ويندا آهن. اهي انهيءَ لاءِ ته جيئن گهوڙو هيڏانهن هوڏانهن ڏسڻ بدران رڳو سامهون رستي کي ڏسي ۽ سڌو هلندو رهي.

اليزي فوٽبال جي پڻ شوقين آهي. هوءَ AC Ajaccio (آ سي آياچو) ٻاريءَ جي سپورٽر آهي، جنهن هڪ ڀيري کيس پنهنجي هڪ راند مقابلي ۾ دعوت ڏئي گھرايو هو.

هر سال 21 سيپٽمبر تي امن جو عالمي ڏينهن سڄيءَ دنيا ۾ ملهايو ويندو آهي. گڏيل قومن جي اسيمبليءَ ان ڏينهن کي ملڪن اندر ۽ ملڪن جي وچ ۾ امن جي خواهش جي مضبوطيءَ بابت وقف ڪرڻ جي سوچ سامهون آندي آهي.

اميرالمومنين (عربي: أمير المؤمنين; اطالوي: Miramolino; هسپانوي: Miramolín; پرتگيزي: Miramolim; بازنطيني يوناني: ἀμερμουμνῆς) مسلمانن جي خلفاء جو خطاب آهي۔ هي خطاب ٻيا آزاد خود مختيار مسلم حڪمران به استعمال ڪندا آهن۔

جيئي سنڌ قومي محاذ (جسقم) سنڌ جي هڪ قومپرست پارٽي آهي، جيڪا 1970ع ۾ جي ايم سيد ٺاهي، بشير خان قريشي ان جو چيئرمين ٿيو ۽ سندس موت تائين رهيو. ان کان پوءِ بشير خان جو پٽ صنعان خان پارٽي جو موجوده چيئرمين آهي.
ڪمپيوترائزڊ ڪمپاس (compass) جيڪو موبائل يا سيل فون ۾ پروگرام ٿيل آهي، اهو شايد هيٺ زمين جي اندر ڪم نه ڪري، ڇو جو ان جو آڌار ريڊيائي لهرن تي ٿئي ٿو، جيڪي ڏاڍي سولائي سان جبل يا پاڻي وغيره جهڙين رڪاوٽن سان رڪجي وڃن ٿيون. پر هڪ عام سادو روايتي ڪمپاس يا قطب نما حرڪت ڪندڙ ڪانٽي سان زمين جي گهرائي مان نڪرندڙ مقناطيسي لهرن تي آڌار رکي ٿو. هڪ عام سادو ڪمپاس زمين جي هيٺ ان ڪري ڪم ڪري ٿو جو ان جو مقناطيسي ڪانٽو يا سوئي، اُتر ۽ ڏکڻ قطبن مان نڪرندڙ مقناطيسي ميدان سان لاڳاپي ۾ اچي وڃي ٿي. هيءَ ڳالهه اوهان لاءِ شايد حيراني جهڙي هجي ته ڪئناڊا ۾ قطب نما يا ڪمپاس ڪم نٿو ڪري، ڇو جو ڪئناڊا اُتر قطب تي هئڻ سبب قطب نما جو ڪانٽو، اُتر قطب ڳولهي نه سگهڻ سبب منجهي پوي ٿو ۽ غلط ريڊنگ ڏيئي ٿو.

چائو (Zhou)، ڪميونسٽ پارٽيءَ طرفان رومن لپي ٺاهڻ واري ڪاميٽيءَ جي انچارج يا سرواڻ جي حيثيت ۾، 1950ع ۾ چيني ٻوليءَ لاءِ پن ين يعني لکڻ ۽ پڙهڻ جو هڪ اهڙو نظام ٺاهڻ لاءِ جاکوڙ شروع ڪئي، جنهن جي ذريعي چيني ٻوليءَ کي رومن الفابيٽ ۾ لکي ۽ پڙهي سگهجي ۽ ٽن سالن جي لڳاتار جاکوڙ ۽ محنت کانپوءِ نيٺ چائو پن ين لپي ٺاهڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو.

هندو ماڻهو موت جي ديوتا کي چون يم، جنهن جو اچار زنداوستا ۾ ييم (Yima) آهي. سنڌيءَ ۾ يم بدران عام طرح جم (Jam) چئبو آهي. پارسيءَ ۾ به ائين چون ٿا انهيءَ ”جم“ لفظ“ پارسي نالو جمشيد (Jamshed) ٺهيو آهي، يعني”شيد لفظ پٺيان گڏيو اٿن، جيئن خور سان شيد. خورشيد (Kursheed) نالي ۾ به گڏيو اٿن.

اصل ۾ اليزي لاءِ عام تصور ولاڊيمير ناباڪوف جي ناول جي لوليتا ڪردار وارو جڙيل هو. سندس ٻيون هيڪلو "لالِيزي L'alizé" پڻ تمام گھڻو ڪامياب ٿيو، ۽ فرانس ۾ نمبر ون ثابت ٿيو. ٻئي هيڪلا سندس آغازي آلبم Gourmandises (گُوغماندِيز) جو حصو هئا، جنهن جو سنڌي ترجمو مِٺايُون ٿيندو.

مولانا محمد سليمان ولد ابڙو فقير ڳوٺ ملان ابڙا تعلقي لاڙڪاڻي ۾ ڄائو. ھن ديني -تعليم- مولانا غلام عمر جتوئيءَ وٽ ”مدرسه دارالفيض“ مان حاصل ڪئي، پاڻ مولانا جتوئيءَ جو پيارو شاگرد ھو. ھن جون صادر ڪيل فتوائون پڻ تحرير ڪندو ھو. مولانا محمد سليم -جتوئي- صاحب جي ڪتب خاني مدرسه دارالفيض جو انچارج به ٿي رھيو ۽ ديني -تعليم- مڪمل ڪرڻ کان پوءِ ھو ڳوٺ ڪارڙن واري مسجد ۾ قائم ڪيل مدرسي ۾ مدرس مقرر ٿيو. مولانا محمد سليمان ابڙو پنھنجي وقت جي سياسي ۽ سماجي ڪمن ۾ وڌي چڙهي شرڪت ڪندو ھو، -تحريڪ خلافت- دوران لاڙڪاڻي ڪانفرنس ۾ حصو ورتائين. پاڻ سٺو شاعر ھو ۽ ”سليم“ تخلص ھيس. مولانا سليمان ”سليم“ جي شاعري غزلن، مولودن ۽ ڪافين تي مشتمل آھي، سندس تحرير ڪيل ديني ڪتاب ۽ شعري مجموعو قلمي صورت ۾ سندس ڀائيٽي محمد احسان ولد محمد حسن وٽ موجود آھي.

ھي دور سنڌي افساني جو ھنگامي دور ڄاتو وڃي ٿو۔ برطانوي راڄ جي انتھا ٿي، آزادي جي تحريڪن زور پڪڙي رھيون ھيون، جنھن جو به وڏو اثر افساني تي پيو۔

1953ع ڌاري تعليم کاتي جي ملازمت تان استعيفا ڏئي ڪوٽڏجيءَ مان ميمبر ليجسليٽوِ اسيمبليءَ جي حيثيت سان رياست جي چونڊن ۾ حصو وٺي اڪثريت سان ڪامياب ٿيو. 21 آڪٽوبر 1955ع تي ونيونٽ قائم ٿيڻ سان، رياست خيرپور جو وجود ختم ٿيڻ سبب سندس ميمبر جي حيثيت به ختم ٿي وئي.

قديم رومي پنهنجي مشرڪاڻہ عقيدن جي اعتبار سان خدائي محبت جون محفلون ڄمائيندا هيا ، ان جو آغاز تقريباً 1700 سال اڳ رومين جي دور ۾ ٿيو جڏهن تہ ان وقت رومين ۾ بت پرستي عام هئي ۽ رومين پوپ ويلنٽائن کي بت پرستي ڇڏي ڪري مسيحيت اختيار ڪرڻ جي ڏوھ ۾ موت جي سزا ڏني هئي پر جڏهن خود رومين مسيحت کي قبول ڪيو تہ هنن پوپ ويلنٽائن جي موت جي سزا جي ڏينهن کي يوم شهيد محبت چئي ڪري پنهنجي عيد بڻائي ڇڏيو.حوالو گھربل
اقتدار تي قبضي کانپوءِ ، ريڊيو تان قوم کي خطاب ڪندي چيو ته ”ملٽن اوبوٽي جي حڪومت سخت مالي بدعنوانين جو شڪار بڻجي ويئي هئي، هن حڪومت جي وزيرن وٽ نه رڳو گاڏين جا، پر جهازن جا فليٽس (ٻيڙا) آهن، جڏهن ته يوگنڊائي عوام بنيادي سهولتن کان به محروم آهي“.

سنڌ ۽ هند جي نامور ڪهاڻيڪار موهن ڪلپنا جي ڪهاڻين جو مجموعو، ڊيمي سائيز ۾ سال 1989ع ۾ ڇپيو. قيمت 30 رپيا، ڇپائيندڙ سنڌي ٽائيمس پبلڪيشن، الهاسنگر. سنڌي ڪهاڻيءَ کي فن ۽ فڪر جي خيال کان -بين- الاقوامي ليول تي مڃائڻ ۾ موهن ڪلپنا جون ڪهاڻيون موضوع توڙي مضمون ۾ اڳريون آهن. هن جي ڪهاڻين ۾ زندگيءَ جي تازگي آهي. هو هلندي چلندي زنده موضوع ڳولي وٺندو هو. ڪتاب جي منڍ ۾ موهن پاڻ لکيو آهي ته ’مون شروع کان پنهنجي اڳيان ڪنهن فيلسوفي واد جو نظريو نه رکيو آهي، ڇو جو واد ۽ فيلسوفيون هڪ ٻئي کي رد ڪن ٿا، مون زندگيءَ کي الڳ الڳ ڪنڊن کان اٿلائي پٿلائي ڏسڻ جي ڪوشش ڪئي آهي. هن ڪتاب ۾ ڪل 15 ڪهاڻيون آهن، جيڪي ڇپائيندڙ موجب گهڻو ڪري 1988ع کان اڳ لکيل آهن.

انٽرنيشنل ريڊ ڪاس (International Red Cross ):انساني ڀلائي لاءِ ڪم ڪندڙ عالمي ادارو، جيڪو -جنگ- جي موقعن تي سپاهين، شهرين ۽ جنگي قيدين جون تڪليفون گهٽ ڪرڻ جي ڪوشش ڪندو آهي. امن وارين حالتن ۾ هيءُ ادارو طبي امداد ڏيڻ سان گڏ ٻوڏن، زلزلن ۽ ڏڪار سٽيل ماڻهن جي مدد ڪندو آهي. ريڊ ڪراس جو بنياد اڻويهين صدي عيسوي ۾ هڪ عورت هنري ڊونينٽ رکيو. انٽرنيشنل ريڊ ڪراس ۽ هلال احمر تحريڪ ۾ انٽرنيشنل ڪميٽي آف ريڊ ڪراس شامل آهي، جيڪا 25 سوئس شهرين تي مشتمل آهي. هن جا هيڊ ڪوارٽر -جنيوا- ۽ سوئيٽزرلينڊ ۾ آهن. هي ادارو هن وقت سڄي دنيا ۾ ڪم ڪري رهيو آهي -جتي- به امداد جي ضرورت پوي ٿي هي پنهنجو ڪردار ادا ڪري ٿو. هر چئن سالن کانپوءِ مختلف ملڪن ۾ هي عالمي ڪانفرنس ڪندو آهي، -ان- ۾ ريڊ ڪراس جا ميمبر ۽ حڪومتي نمائندا شريڪ ٿيندا آهن. 1986ع ۾ هن ۾ ھلال احمر کي به شامل ڪيو ويو، جيڪو گهڻو ڪري مسلم ملڪن ۾ ڪم ڪري ٿو. انٽرنيشنل ريڊ ڪراس بنا ڪنهن مذهبي ۽ نسلي متڀيد جي ڪم ڪري ٿو ۽ هنگامي حالتن ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪري ٿو.
ريٽائرڊ ايئر مارشل -اصغر خان- سياستدان ۽ پاڪ فضائيه جو سربراهه رهيو آهي. سندس سڃاڻپ هڪ ايماندار سياستدان واري آهي. هو ڊگهي عرصي تائين جي. آءِ. اي جو پڻ سربراهه رهيو هو. اڌ درجن کن ڪتابن جو ليکڪ آهي. اصغر خان 17 -جنوري- 1921ع تي ڄمون (ڪشمير) ۾ ڄائو هو ۽ پختون خاندان سان تعلق رکندڙ برگيڊيئر -ٺاڪر- رحمت -الله- خان -بهادر- جو پٽ آهي. سندس والد پهرين مهاڀاري لڙائيءَ دوران -جنگ- ۾ قيدي رهيو ۽ ٻي مهاڀاري لڙائيءَ ۾ به حصو ورتو هئائين. -اصغر خان- ديرا دون جي رائل انڊين آرميءَ ۾ ڪميشن حاصل ڪئي. 1944ع ۾ هن -برما- ۾ جپانين خلاف فضائي آپريشن ۾ حصو ورتو. بعد ۾ سندس خاندان ڪشمير مان لڏي اچي ايبٽ -آباد- ۾ -آباد- ٿيو. -اصغر خان- بنيادي طرح -بري- فوج جو آفيسر هو. جڏهن -جنگ- لڳي ته ڪيترن فوجي آفيسرن کي انڊين ايئر فورس ڏانهن بدلي ڪيو ويو، انهن ۾ -اصغر خان- به شامل هو. -پاڪستان- ٺهڻ کانپوءِ هو رائل -پاڪستان- ايئرفورس ڪاليج رسالپور جو پهريون ڪمانڊر ٿيو. -اصغر خان- 36 سالن جي ڄمار ۾ ايئر چيف مقرر ٿيو ۽ -ان- عهدي تي 8 سالن (65-1957ع) تائين رهيو. سياسي ڪيريئر: 1971ع کان 77ع تائين ذوالفقار علي ڀٽو حڪومت جي مخالف طور هن اهم ڪردار ادا ڪيو. ڇاڪاڻ جو اهي ٻئي اڳواڻ ذاتي طرح سان هڪ ٻئي سان ٺهندا ڪو نه هئا. 1977ع ۾ جڏهن -پاڪستان- قومي -اتحاد- (پي اين اي) -ڀٽي- صاحب خلاف تحريڪ هلائي ته سندس -پارٽي- -ان- -اتحاد- ۾ شامل هئي. 77ع وارين چونڊن ۾ -اصغر خان- ڪراچي ۽ ايبٽ آباد، ٻن هنڌن -تان- قومي -اسيمبلي- جون سيٽون کٽيون. 1979ع ۾ -ڀٽي- صاحب جي حڪومت کي برطرف ڪرڻ بعد جڏهن ضياءُ -الحق- عام چونڊن جو اعلان ڪيو ته ملڪ جا ڪيترائي ناميارا سياستدان سندس پارٽيءَ ۾ شامل ٿي ويا. ضياءُ -الحق- جڏهن چونڊون ملتوي ڪيون ته -اصغر خان- گهر ۾ نظربند هو ۽ هو پنجن سالن تائين نظربند رهيو. 1983ع ۾ جڏهن ضياءُ -الحق- خلاف سمورين پارٽين جو -اتحاد- -آر- ڊي'>-ايم -آر- ڊي- ٺهيو ته سندس -پارٽي- تحريڪ استقلال به -ان- -اتحاد- ۾ شامل ٿي. 1986ع ۾ جڏهن -اصغر خان- -آر- ڊي'>-ايم -آر- ڊي- کان ڌار ٿيو ته سندس -پارٽي- جي ڪيترن اڳواڻن احتجاج طور پارٽيءَ -تان- استعيفيٰ ڏيئي ڇڏي. -اصغر خان- 85ع جي چونڊن جو بائيڪاٽُ ڪيو پر 88ع جي چونڊن ۾ حصو ورتو پر هو ڪا به سيٽ کٽي نه سگهيو. 90ع ۾ لاهور مان چونڊن ۾ شڪست بعد هن سياست -تان- ريٽائر ٿيڻ جو اعلان ڪيو. سندس پٽ عمر -اصغر خان- جنرل پرويز مشرف جي حڪومت ۾ وفاقي وزير رهيو. ڪابينا مان استعيفيٰ ڏيڻ بعد 2002ع جي چونڊن ۾ حصي وٺڻ لاءِ هن پارٽيءَ جي اڳواڻي سنڀالي ۽ پارٽيءَ جو نالو تبديل ڪري قومي جمهوري -پارٽي- رکيو.عمر -اصغر خان- جو پراسرار حالت ۾ موت واقع ٿيو.

ايمپليٽيوڊ ماڊيوليشن (انگريزيءَ ۾ Amplitude Modulation) برقياتي ربطيات ۾ ڪرڻڪ ڪانڌي لهرن ذريعي اطلاعت جي ڏي وٺ لاءِ استعمال ٿيندڙ هڪ ٽيڪنيڪ آهي. اي ايم جو طريقه ڪار اهو آهي ته ٽرانسمٽ ڪيل سگنل جي سگھه کي اماڻجندڙ اطلاع پٽاندر گھٽ وڌ ڪيو وڃي.

هيءُ ڪتاب ڄيٺانند هيمنداس سکر واري جو لکيل آهي. ڪرائون سائيز واري هن ڪتاب جو جلد ڪچو آهي، جنهن ۾ صفحا 138 آهن ۽ قيمت 3 رپيا ڄاڻايل آهي. ڇاپو ٻيو، ڄيٺانند هيمنداس، هيمراج پرنٽنگ پريس، سکر مان سن 1947ع ۾ شايع ڪيو.

هيءُ ڳوٺ ضلعي -ٺٽي- ۾ جاتي تعلقي جي قديم ڳوٺن مان هڪ آهي. ميرن جي دور حڪومت ۾ هيءُ مکيه ڳوٺ هو. -ان- دؤر ۾ اپلاڻو هڪ -پتڻ- جي حيثيت رکندو هو، جتان ٻيڙين رستي حيدرآباد يا ٻين شهرن ڏانهن وڃي سگهبو هو. اهو ڳوٺ اڃا به قائم آهي.
استاد بخشڻ شڪارپور جو ويٺل هو، پر درزڪي ڪم ۾ سندس استاد هڪ پنجابي ماستر ڪرم الاهي هو. استاد بخشڻ سان گڏ ٻيو به هڪ شاگرد عنايت الله مغل ساڳئي استاد وٽ ڪم سکندو هو، جنهن پوءِ ڪراچيءَ ۾ بندر روڊ تي ”مغل ٽيلرز“ نالي سان وڏو نالو ڪڍيو. استاد بخشڻ پنهنجو جدا دڪان پهرين ڪوئيٽا ۾ کوليو، پر زلزلي کان پوءِ حيدرآباد شهر ۾ اچي درزڪو دڪان کوليائين. ان وقت سنڌ جو تعلق بمبئيءَ سان هو. استاد بخشڻ جي هاڪ پري پري تائين هئي، انهيءَ ڪري نه صرف سنڌ جي ٻين شهرن مان، پر بمبئيءَ مان به اُتي جا وڏا آفيسر ۽ هندو ديوان وٽانئس ڪپڙا سبائيندا هئا. سندس گراهڪن ۾ شهيد الله بخش سومرو، مخدوم طالب الموليٰ، مير غلام علي خان، مير بنده علي ٽالپر، پيرزادو عبدالستار، مير رسول بخش ۽ مير علي احمد خان ٽالپر، حاجي مولابخش سومرو، رحيم بخش سومرو، سيد غلام مصطفيٰ شاهه، غلام دستگير پانڌياڻي، قاضي عابد، خان بهادر محمد صديق ميمڻ وغيره جا نالا مشهور آهن.

سن 270هه/883ع ۾ جڏهن سنڌ تي هباري حڪمران عبدالله بن عمر هباريءَ جي حڪومت هئي ته ان وقت داعي هيشم کي سنڌ موڪليو ويو. منصوره ۽ ملتان ۾ گهڻي تعداد ۾ علوي به رهندا هئا، جن جون وڏيون وڏيون جاگيرون هونديون هيون، اُنهن مان گهڻا اسماعيلي هئا. جڏهن داعي حلم بن شيبان ملتان پهتو، تڏهن سڀني علوين گڏجي سندس حمايت ڪئي، انهيءَ ڪري بن شيبان'>جلم بن شيبان آسانيءَ سان ملتان تي قبضو ڪيو.

ڳوٺ ڏتل ابڙو سنڌ جي قديم مهاڳن مان هڪ آهي. ڳوٺ قديم وقت کان وٺي شاندار ۽ ترقي يافته رهندو آيو آهي. ان جي شاهدي ميان شاهل محمد جي قبرستان مان ملي جتان پراڻا جنڊ ، ٺڪر جا دلا ۽ ٿانو ملندا رهن ٿا. انگريزن جي حڪومت هيٺ ڳوٺ جو نالو ڏتل ابڙو درج ڪيو ويو. ان وقت هن ڳوٺ ۾ هندن جو هڪ وڏو تعداد رهندو هو. جن ۾ اڪثريت واپارين جي هئي. پر 1947 ع جي ورهاگي مهل هندن ڏتل ابڙي کي خيرآباد چيو ۽ انڊيا ڏانهن هجرت ڪري ويا.

پرمانند ميوارام (Parmanand Mevaram) جا وڏا سک ڌرم اختيار ڪري چڪا هئا. هو اڃا ٻارنهن سالن جو هو، جو هن جو پيءُ گذاري ويو، جنهن ڪري هو سيبتي نموني تعليم حاصل ڪري نه سگهيو. هن شروعاتي تعليم مسلمانن جي مدرسن ۾ حاصل ڪئي ۽ اڳتي هلي چرچ مشنري اسڪول حيدرآباد ۾ قدم رکيائين ۽ ماستري اختيار ڪيائين، جتي عيسائيت جي پرچار کان متاثر ٿي عيسائيت اختيار ڪيائين، جيڪا ڳالهه سندس مائٽن ۽ سک هندو سنتن کي نه وڻي ۽ هنن جي مخالفت جي ڪري ته هو ڪچڙن ذهنن ۾ عيسائيت جو ٻج ٿو پوکي، هن کي ماستري ڇڏڻي پئي. ان وقت هو يونين اڪيڊمي اسڪول ۾ (جيڪو اڳتي هلي نولراءِ اڪيڊمي جي نالي سان سڏجڻ لڳو) ماستر هو. ان کانپوءِ هو سڄي سنڌ ۾ عيسائيت جي پرچار کي لڳي ويو ۽ ايتري قدر جو ”هڪ حيدرآبادي“ جي نالي سان ”قرآن جو بنياد“ جي نالي سان هڪ ڪتاب ترجمو ڪيو، انهيءَ ڪتاب جو دليلن سان جواب حڪيم فتح محمد سيوهاڻي ”فتح محمدي“ ۽ ”فتح الهادي“ نالي ڪتاب لکي ڏنو.

ٺري ميرواهه تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي خيرپور جو هڪ تعلقو آهي.هن جي گاديءَ جو هنڌ ٺرِي مِيرواهه آهي .هن تعلقي ۾ تقريباََ 10 يونين ڪائونسلون آهن

هي اٽڪل چار فوٽ ڊگهو ڪانو هوندو آهي، جيڪو گهڻو ڪري گهڻي پاڻيءَ واري هنڌن تي پيدا ٿيندو آهي. هن گاهه جا ٻه قسم ٿين ٿا، جن مان هڪ کي ڪُوڙو يا سادو ۽ ٻئي کي سچو يا سٺو سڏين ٿا. چلم ۾ استعمال ٿيندڙ نڙ سٺي قسم مان حاصل ڪبو آهي، جنهن کي ’اينچي‘ به چوندا آهن. سڄي نڙ تي اڳڙي ويڙهيل هوندي آهي ۽ ٻئي ڇيڙي وٽ اڳڙيءَ جو ڏٽو هوندو آهي، جيڪو ڇڪڻ مهل چلم جي وچ واري سوراخ ۾ ڦٻائي وجهبو آهي ته جيئن سُوٽ ڏيڻ مهل هوا ٻاهر نه نڪري. نڙ مٿان ويڙهيل اڳڙيءَ کي ٿوري ٿوري وقت کان پوءِ پاڻيءَ سان آلو ڪبو رهبو آهي، جنهن لاءِ عام طرح چئبو آهي ته: ”نڙ کي سائو ڪر“.
ابن جرير شعبان جي مهيني سن 310 هجري ۾ انتقال ڪيو ، سندس جنازي نماز ۽ تدفين بابت ابن ڪثير رح لکن ٿا “ ۽ جڏهن هن وفات ڪئي ته سڀني شهرن مان ماڻهو گڏ ٿيا ۽ هن مٿان هن جي ئي گهر ۾ نماز(جنازه) پڙهيو ويو ۽ هتي ئي دفن ڪيو ويو ڪيترن ئي مهينن تائين خلق ايندي وئي ائين نماز پڙهندي رهي ، الله تعالى هن مٿان رحمتون نازل ڪري ” . ۽ خطيب بغدادي بابت ياقوت حموي معجم اللادباء ۾ نقل ڪن ٿا ته هو چوي ٿو “جنازي مهل ايترا ماڻهو گڏ ٿيا جنهن جو شمار الله تعالى کان سوائي ڪنهن کي ناهي ۽ هن جي قبر تي ڪيترائي مهينه جنازي جي نماز رات ڏينهن پڙهندا رهيا .

هيءُ ڳوٺ تعلقي دادوءَ جي ديهه ’مخدوم صاحب‘ ۾ -آباد- آهي. هتي ڇوڪرن ۽ ڇوڪرين لاءِ ڌار ڌار پرائمري اسڪول، واٽر سپلاءِ، ڊسپينسري وغيره جي سهوليت موجود آهي. هن ڳوٺ مٿان ايم. -آر-. ڊي تحريڪ (1983ع) دوران فوجي آپريشن ڪيو ويو. پرامن احتجاج ڪندڙ هٿين خالي ڳوٺاڻن تي -بم- ۽ گوليون وسائي ڪيترن کي شهيد ڪيو ويو.

ڪهڪشان (انگريزي ۾ Kahkashan) هندستان جي ٽيليويزن سيريل آهي، جنهن ۾ ڇھ مختلف اردو شاعر حسرت موهني، جگر مُرادآبادي، مخدوم محي الدين، جوش مليح آبادي، مجاز لکهنوي ۽ فراق گهورکپوري آهن. هن سيريل جا جملا علي سردار جعفري لکيا آهن ۽ هدايتڪار جلال آگاهه آهي. 1991 ۽ 1992 جي وچ ۾ شايع ڪئي وئي. سيريل جا ميوز جگجيت سنگهه ڪمپوز ڪيا هئا.

آٿَرُ، گهوڙي، ڏاند يا گڏهه جي پٺيءَ تي رکڻ جو سامان، گڏهه جا ٿڙا، گڏهه جي سنجٽ جو سامان. جانور جي پٺيءَ جو ڍَڪُ ”آٿرَ“ ٿيندا ئي گڏهه جا آهن، اُن ڪري چوندا آهن ته ”جهڙا گڏهه، تهڙا آٿر“.

يونين ڪائونسل ۾ پاڪستان جي بنيادي governmental ادارو آهي. هڪ يونين ناظم جي سربراهي ۾، هر يونين ڪائونسل 13 چونڊيل ميمبرن councilors چڪو آهي يا. چار مرد ۽ ٻن عورت ميمبرن کي سڌو سنئون چونڊيل ڪرڻ کان سواء، اتي ٻه مرد ۽ محنت جي ٻن مادي جي نمائندن، هڪ اقليت ميمبر، هڪ يونين ناظم ۽ سندس نائب جي حيثيت ۾ يونين Naib اينٽي معلوم آهن. چونڊيل ميمبرن کانسواء، اتي ڪيترن ئي سرڪاري ملازمن ۽ هر يونين ڪائونسل ۾ functionaries، جن جي يونين ڪائونسل جي سيڪريٽري کي رپورٽ آهن. جنهنڪري هڪ سرڪاري ملازم رياست طرفان مقرر ڪيل آهي. يا | هڪ يونين ڪائونسل يونين ڪائونسل جو سڏجي ٿو ڳوٺ ڪائونسل اڪثر ڪري هڪ تحصيل (ملڪ) جو حصو آهي. گهٽ عام طور تي، هڪ يونين ڪائونسل هڪ جو حصو ٿي سگهي ٿو سٽي ڊسٽرڪٽ پاڪستان جي شهر ضلعن.

”ذوالفقار علي ڀٽو هڪ ذهين ۽ مدبر شخص آهي، جيڪڏهن هو يوگنڊا اچڻ چاهي ته آئون کيس يوگنڊا جو وزيراعظم بنائڻ جي لاءِ تيار آهيان، جيئن يوگنڊا جو عوام سندس ذهانت مان فائدو حاصل ڪري سگهي.“ اهي لفظ عيدي امين 1977ع ۾ جنرل ضياء الحق پاران ذوالفقار علي ڀٽي جي تختي اونڌي ڪرڻ کانپوءِ چيا هئا.
ڪلياڻ آڏواڻي مشهور عالم ۽ اديب 10 ڊسمبر 1911ء تي حيدرآباد ۾ ڄائو، ورھاڱي کان پوءِ ڀارت ھليو ويو ۽ بمبئي ۾ وڃي رھيو. ھن جي تحقيق جو موضوع سنڌي زبان جا 3 باڪمال شاعر شاھ، سچل ۽ سامي رھيا. ورھاڱي کان اڳ سندس مقالا ۽ مضمون مخزن ڦليلي، رسالي ”سنڌ“ ۽ لطيف ٻاري ۾ شايع ٿيا. انھن کان سواءِ 1946ء ۾ سنسڪرت جي مشھور ڊرامه نويس ڪاليداس جي جڳ مشھور ڊرامي ”شڪنتلا“ جو ترجمو ڪيائين. جنھن تي کيس سنڌ سرڪار طرفان انعام مليو. ورھاڱي کان پوءِ سندس ٽي مشھور ڪتاب ڇپيا. جن ۾ ”شاھ“ (1951ء)، ”سامي“ (1953ء) ۽ ”سچل“ (1954ء) شامل آھن. ھنن ڪتابن ۾ شاھ، سچل ۽ ساميءَ جي شعرن جو ڳوڙھو تنقيدي اڀياس ڏنو ويو آھي. 1958ء ۾ شاھ جو رسالو مرتب ڪيائين، جنھن ۾ ھر بيت جي معنيٰ ۽ سمجھاڻي ان بيت جي سامھون ڏنائين، جنھنڪري ڏاڍو ڪارائتو ثابت ٿيو، ڇاڪاڻ ته ان کان اڳ شاھ جي رسالي جي سولي سمجھاڻي ڏنل نه ھئي ۽ ڪن رسالن ۾ ته مک لفظن جي معنيٰ به ڏنل ڪا نه ھئي. ھن رسالي تي مرتب ۽ محقق کي سنڌي ساھت منڊل بمبئي طرفان 1958ء ۾ گولڊ ميدل مليو، ان کان پوءِ ڪلياڻ آڏواڻي شاھ جو رسالو مڪمل صورت ۾ مرتب ڪري 1966ء ۾ ڇپايو. ان رسالي تي کيس 1967ء ۾ سنڌي سميلن بئنگلور طرفان گولڊ ميدل ڏنو ويو. سچل جي ڪلام جي سلسلي ۾ ڪتاب ”سچل“ کان سواءِ ٻيو ڪتاب ”سچل جو چونڊ ڪلام“ به لکيائين، جيڪو ساھتيه اڪادمي نئين دھلي 1979ء ۾ ڇپيو. مذڪوره ايوارڊن ۽ انعامن کان سواءِ 1968ء ۾ ساھتيه اڪادمي نئين دھليءَ طرفان ”شاھ جو رسالو“ تي کيس انعام مليو. 1970ء ۾ ڀارت سرڪار جي تعليم کاتي کيس روس ۽ فرانس جو دورو ڪندڙ ڊيليگيٽس ۾ شامل ڪري دوري تي موڪليو. اھا ڊيليگيشن صرف ٽن اديبن تي مشتمل ھئي، ان کانسواءِ ڪيترن ئي علمي، ادبي، ثقافتي ۽ تعليمي ادارن جو اعزازي ميمبر ٿي رھيو، جن ۾ ساھتيه اڪادمي دھليءَ جو سنڌي صلاحڪار بورڊ، ڀارتي گيان پيٺ جو سنڌي صلاحڪار بورڊ ۽ بمبئي ۽ پونا يونيورسٽين جي سنڌي شعبي جو بورڊ آف اسٽڊيز شامل آھن. ”شڪنتلا“ جي ترجمي کان پوءِ ڀارت ۾ 1973ء ۾ ديوان محي الدين جو فارسي مان سنڌيءَ ۾ ترجمو ڪري ڇپايائين. ان کان علاوه سندس شاعريءَ جو ڪتاب ”راز و نياز“ 1960ء ۾ ڇپيو، جڏھن ته ”روحاني مشاھدا“ 1979ء ۾ ڇپيو.

پاڪستان جو ممتاز قانوندان ۽ صفِ اول جو وڪيل ۔ ڪيترن ئي مقدمن جي پيروي ڪئي جن ۾ خاص طور تي حڪومتن جي ڪارروائين جي خلاف اخبارن جو دفاع ۽ وڪالت نمايان رھيا۔ ٻٽيھ سالن جي عمر ۾ اڳوڻي اولھ پاڪستان جو ايڊيشنل ايڊوڪيٽ جنرل مقرر ڪيو ويو۔ پنج سالن بعد ھن کي ايڊوڪيٽ جنرل بڻايو ويو۔

جتوئي قبيلي مان سياسي ميدان تي مرحوم غلام رسول خان جتوئي، رئيس غلام مصطفيٰ خان، عبدالحميد خان، لياقت علي جتوئي، ابراهيم جتوئي سميت ڪيترين ئي شخصيتن کي شهرت حاصل رهي آهي.

شري آروبندو گهوش، پنهنجي ڪتاب، ’هندستاني تهذيب جا بنياد‘ ۾ لکي ٿو ته: آخر هندو مت آهي ڇا؟ اولهه جو ذهن سوال ٿو ڪري، ته هن مذهب جو آخر روح ڇا آهي؟ ان جو ذهن ۽ ان جو فڪر آخر ڇا آهي؟ ان جي جسم جو ڊول ڪهڙو آهي؟ ڀلا ڪو به مذهب ائين ٿيندو آهي، جو ان جو نه ڪو عقيدو هجي، جنهن تان ڦري وڃڻ لاءِ عذاب جو ڊپ هجي ۽ ايمان آڻڻ لازم ٿي پوي. يا اهڙو ڪو مذهب آهي، جنهن ۾ دينيات جا مقرر ٿيل اصول ئي نه هجن، نه ڪا منجهس ’دينيات‘ هجي، نه ڪو بنيادي عقيدو هجي. ڇا ڪو اهڙو ٻيو مذهب آهي، جنهن جو ڪو پوپ ۽ مذهبي پيشوا نه هجي، انتظام ڪندڙ ڪو ڪليسائي نظام ئي نه هجي، نه ڪو ان لاءِ مسجد ۽ ديول (چرچ) جهڙو نظام هجي، نه ڪو ان لاءِ ڪعبي شريف ۽ يروشلم وانگر مشهور عبادت گهر هجي. ڪا جماعتي تنظيم نه هجي، ڪا لازمي مذهبي شڪل نه هجي، جنهن ڪري سندس پوئلڳ ڪن واجبي اصولن تي هلي سگهن. هڪ شئي، جا هندو مت ۾ گڏيل طور مڃيل آهي ۽ واضح آهي، سا آهي ان جو ’سماجي قانون‘.
تازو فرانسيسي ماهرن 2015 ۽ 2016ع ۾ چانهون جي دڙي جي وڌيڪ کوٽائي ڪئي. ماهرن جي ٽيم جي سربراهه اروري ڊائيڊر (Aurore Didier) ۽ قديم آثارن جي ماهر ڊال اورسو (D'allOrso) تازي تحقيق بعد ٻڌايو آهي ته هي شهر ڪرافٽس جو مرڪز هو. هتان هٿ جي هنر جا شاندار نمونا مليا آهن. ٿانون تي رنگين چٽسالي ٿيل آهي. هن شهر جي پهريون ڀيرو کوٽائي انڊين آرڪيالاجي جي ماهر اين جيمجمعدار 1930ع ڌاري ڪئي هئي. چانهون جي دڙي مان مليل قديم برتن ۽ ٻيا نوادرات ممبئي ۽ آمريڪا جي ميوزمن ۾ رکيل آهن. هن شهر جي هاڻي 80 سال گذرڻ بعد ٻيهر کوٽائي ڪئي وئي آهي. کوٽائي دوران تاريخي مڻڪا، ٿانوَ، رانديڪا ۽ ٻيون شيون هٿ ڪيون ويون آهن. فرانسيسي ماهر ڊاڪٽر ميڊم اروڙا. ڊاڪٽر پاسڪل ، ڊاڪٽر ڊيوڊ ، مسٽر زيون جي اڳواڻي ۾ ٿيندڙ کوٽائي مان نه رڳو آڳاٽي تهذيب جا گهر ، گهٽيون ۽ ناليون ظاهر ٿيو آهن. پر ڪچن ۽ پڪين سرن جي اوساري واريون ڀتيون ظاهر ٿيون آهن. چانهون جو دڙو موهن جي دڙي جو هم اثر آهي.

مير علي شير قانع ٺٽوي پنهنجي سموري حياتي پڙهڻ ۽ لکڻ ۾ گذاري ۽ مختلف موضوعن تي لاتعداد ڪتاب ڪتاب لکيائين. ساري ڄمار علمي ۽ ادبي خدمتن ۾ گهاريائين. انهن ڪتابن منجهان ڪجهه ڪتابن کي سنڌي ۽ اردو ٻولين ۾ ترجمو ڪرائي ڇپرايو ويو آهي. سندس ڪتابن ۾ تحفته الڪرام گهڻي مقبوليت ماڻي.

جسٽس (ر) عبدالرزاق ٿهيم علم، ادب ۽ تحقيق سان به دلچسپي رکندو هو. هن سنڌ ۾ عربن جي آمد ۽ ٿهيم ذات بابت تحقيقي ڪتاب به لکيا. سندس تصنيفون هن ريت آهن:

سنڌ جي نامياري راڳي اميد علي جو -جنم- 1971ع ڌاري ڳوٺ هڪڙا، تعلقي روهڙي ضلعي سکر ۾ ٿيو. هن جو تعلق سکر جي مشهور فنڪار گهراڻي سان هو. سندس والد -امداد حسين- عرف عيدن ڀٽ ريڊيو ۽ پي. ٽي. وي جو مشهور راڳي هو. پاڻ ڳائڻ جي تربيت ۽ سـکـيـا پـنهنجي والد ۽ مامي -استاد- زوار محمد -جمن- ڀٽ کان ورتائين. هن ننڍي عمر ۾ ئي راڳ جي شروعات ڪئي ۽ ڏينهن رات رياض ڪري پنهنجي آواز سان ڪلاسيڪل راڳ ڳائي مشهوري ماڻيائين. سندس سريلي آواز جي ڪري سينگار علي سليم کيس ڪي. ٽي. اين جي مقبول ڊرامي ”بالي“ ۾ مير علي نواز ناز جي ڪافي ’دلبر ملسي ڪهڙي وار‘ ڳارايو، جنهن کي هن تمام خوبصورت انداز ۾ ڳايو، جيڪا تمام گهڻي مقبول ٿي. اميد علي ريڊيو، پي. ٽي. وي، اسٽيج ۽ مختلف ٽي. وي چينلن تي پنهنجي فن جو مظاهرو ڪيو. هن جو شمار سنڌ جي چند سريلن ۽ ڪلاسيڪل راڳين ۾ ٿئي ٿو. سنڌي ڪافي هجي يا غزل سندس ڳائڻ جو انگ نرالو رهيو، جنهن کي هُو سريلي آواز ۾ ڳائي داد حاصل ڪندو هو. هن مشهور شاعرن جي شاعريءَ کي پنهنجي نئين انداز سان ۽ نيون ڌنون ڪري ڳايو آهي، -جن- ۾ شاهه عبداللطيف ڀٽائيرح، بيدل سائين، -اختر درگاهي-، -اياز گل- ۽ غلام نبي ناشاد شامل آهن. اميد جي ڳايل -اختر درگاهي- جي غزل ’دل جو دلبر ياد اچي ٿو‘، ’اي زمانان قرار ڳولي ڏيو‘ ۽ ’خوب نظرن سان نهاري ٿا ڇڏيو‘ شامل آهن. جڏهن ته سندس ٻين ڪمپوزيشن ۾ -اياز گل- جي وائي ’کسجي ويندي اچتو آهي هر خوشبو‘ غلام نبي ناشاد جي غزل ”اکڙيون ته مٺا تنهنجون منهنجي جان جلائين ٿيون“، شاهه لطيف جو ڪلام ’پرچن شال پنهوار‘ ۽ بيدل جي ڪافين ۾ ’-جوڳي- والي ويس ۾‘، ’لٽ ڏتئي دل ساڏي‘، ’-جاني- -جوڳي- دا ڪر بهانا‘، ’نئون نياپو آيو‘، ’عشق دا اعلي شان‘، ’ڪو نه ڏٺو سي جڳ منجهه جيڏيون‘ ۽ ’آوس نيڙي يار‘ تمام گهڻيون مقبول ٿيون. کيس روهڙي ۾ بيدل سائين جي عرس جي موقعي تي 2006ع ۾ سندس فن جي مڃتا طور بيدل يادگار ڪاميٽيءَ پاران ’بيدل اوارڊ‘ مليو. هن 10 -جنوري- 2012ع ۾ وفات ڪئي.
هن نوڪري جي شروعات سول اسپتال دادو ۾ ويڪسينيٽر طور اپريل 1981ع م ڪئي. مئي 1981ع کان پرائيمري استاد مقرر ٿيو. آڪٽوبر 1984ع ۾ جي ايس ٽي استاد طور مڊل اسڪول مانجهند ۾ مقرر ٿيو ۽ 1985ع ۾ مڊل اسڪول حاجي خان ۾ بدلي ٿي آيو ۽ 1986ع کان گورنمينٽ هاءِ اسڪول جوهيءَ ۾سائنس ٽيچر (ايڇ ايس ٽي) طور مقرر ٿيو. 1993ع ۾ ليڪچراريءَ لاءِ سنڌ پبلڪ سروس ڪميشن جو امتحان ڏنائين. اسلامڪ ڪلچر ۽ سنڌيءَ جي ٻنهي مضمونن ۾ چٽاڀيتيءَ وارو امتحان پاس ڪيائين پر سنڌي جي مضمون جي چونڊ ڪري 1993ع ۾ ڊگري ڪاليج جوهيءَ ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو، جتي ترقي ماڻي اسسٽنٽ پروفيسر طور ڊسمبر 2012ع تائين مقرر رهيو. جنوري 2013ع کان گورنمينٽ ڊگري ڪاليج واهي پانڌي، جوهي تعلقو، ضلع دادو ۾ پرنسپال طور مقرر ٿيو.

اجرڪ، ننڍا توڙي وڏا، عورتون توڙي مرد پھرين ٿا. اجرڪ ھر موسم ۾ پھري سگھجي ٿي، اھا اونھاري ۾ ٿڌي ۽ سياري ۾ گرم محسوس ٿيندي آھي. سنڌي ماڻھو اجرڪ جو پٽڪو وڏي شان سان ٻڌندا آھن. اجرڪ سنڌ جي ثقافت جي ھڪ علامت آھي. اجرڪ جيئن مختلف مرحلن مان گذري ٿي ايئن ان جو استعمال به زندگيءَ جي مختلف مرحلن ۾ ٿئي ٿو. عام زندگيءَ ۾ ته اجرڪ جو استعمال آھي ئي آھي پر خاص موقعن تي پنھنجي محبت ۽ عقيدت جو سھڻي ۾ سھڻو اظھار، اجرڪ کان وڌيڪ ٻيو ڪونھي! جڏھن ڪنھن مھمان کي مان ڏيڻو ھوندو آھي ته ان کي اجرڪ اوڍائي ويندي آھي. سنڌ ۾ گھڻو تڻو گھوٽ پنھنجي شاديءَ تي به اجرڪ اوڍيندا آھن. اسان جي زندگيءَ ۾ اجرڪ جي عمل دخل جو اندازو ان مان به لڳائي سگھجي ٿو ته پنھنجي پياري دوست يا عزيز جي مرڻ کان پوءِ ان جي مڙھ تي به اجرڪ وڌي ويندي آھي.

وراچڊ اپڀرنش ڦري هاڻوڪي سنڌي ٻولي ٿي آهي، سا پڪ اسان کي هن طرح ئي آهي، جو مارڪڻڊيه نالي هڪ پراڪرت وياڪرڻ جوڙيندڙ پنهنجي ٺاهيل وياڪرڻ ۾ چٽيءَ ريت ڄاڻايو آهي، ته سنڌ ۾ جيڪا اپڀرنش چالو هئي، سا ’وراچڊ اپڀرنش‘ يعني گهڻو بگڙيل يا ردي ٻولي سڏبي هئي. مارڪڻڊيه ان جي ڪن مکيه خاصيتن جو به ٿورو ذڪر ڪيو آهي: پنهنجي وياڪرڻ ۾ چوي ٿو ته ’سنسڪرت ۽ پراڪرت لفظن جي اڳياڙيءَ واري ’ت‘ ۽ ’د‘ جو اچار، وراچڊ ۾ ڦيرائي ’ٽ‘ ۽ ’ڏ‘ ڪندا هئا‘- هيءُ هڪ چڱو ڏس ڏنو اٿس. اڄ به ڏسون ٿا، ته هنديءَ ۾ چون ’تانيا‘ ته اسين چئون ’ٽامون‘، سنسڪرت ’دان‘ بدران چئون ’ڏاڻ‘- هتي ’د‘ کي ڦيرائي ’ڏ‘ ۽ ’ن‘ کي ڦيرائي ’ڻ‘ ڪيو اٿئون. سنسڪرت ’دير گهه‘ بدران چئون ’ڊگهو‘: سنسڪرت لفظ ”سٿان“ جو اچار سنڌيءَ ۾ ’آسٿان‘ ۽ ’ٿان‘ آهي، پر ’ٺاڻ‘ به چئون:

بخشڻ سومرو حيدرآباد شهر جو مشهور درزي ٿي گذريو آهي. جنهن جو درزڪو دڪان تلڪ چاڙهيءَ جي مُک روڊ تي هو. استاد بخشڻ سومري جي دڪان جو ٺهيل ٿري پيس سوٽ (يعني ڪوٽ، پتلون ۽ ويسٽ ڪوٽ) مشهور هو. پاڻ نه صرف اعليٰ ڪٽائي ڪندڙ هو، پر سبڻ جو به ماهر ڪاريگر هوندو هو. وٽس دڪان تي 10 کن ٻيا ڪاريگر ڪم ڪندا هئا. سندس دڪان تي گرم ولائتي ۽ پاڪستاني ڪپڙو به رکيل هوندو هو، جيڪو ”فائن ڪلاٿ اسٽور“ سڏبو هو.

رچرڊ برٽن مشهور انگريز سياح رچرڊ برٽن جو مڪمل نالو سر رچرڊ فرانسز برٽن هو. هيءُ آرمي ڪرنل جو پٽ هو، جنهن السٽري (Elstree) ڀرسان هرٽ فورڊ شائر (Hertfordshire) ۾ 19 مارچ 1821ع تي جنم ورتو.

مزاحمتي شاعر -افضل قادري- 15 -آگسٽ- 1949ع تي لاڙڪاڻي شهر کان -ٽن- ميلن جي مفاصلي تي هڪ ننڍي ڳوٺ دودي سنهڙي ۾ ڄائو. حساس طبيعت هئڻ ڪري هن قوم ۽ ڌرتيءَ تي ٿيندڙ ظلمن کي محسوس ڪندي مزاحمتي شاعري ڪئي. غريب خاندان جو فرد هئڻ ڪري، 20 ورهين جي عمر ۾ ٻي ملازمت نه ملڻ ڪري جانورن جي اسپتال جو ڪمپائونڊر ٿيو. افضل ڪنهن کان متاثر ٿي شاعر نه ٿيو، پر قومي جذبي هن جي اندر ۾ اُٿل پيدا ڪئي، ۽ انقلابي شاعري شروع ڪيائين. ڏات ۽ ڏانءَ هن جو ساٿ ڏنو ۽ -ٿوري- وقت ۾ مقبول شاعر بنجي پيو. هن 12 مئي 1990ع ۾ وفات ڪئي.
غلام سرور جتوئي سنڌ جو هڪ ناميارو پهلوان، ملهه جو تجربيڪار کيڏاري ۽ ملهه ايسوسيئيشن جو جنرل سيڪريٽري رهيو آهي، هيءُ سنڌ جي شهر شڪارپور جو رهواسي آهي. هن جو شمار چوٽيءَ جي پهلوانن ۾ ٿئي ٿو. هن جي جوڙ جا پهلوان شير ميربحر، سيد سمن شاهه ۽ پستول شيدي وغيره هئا.

سراج الحق ميمڻ، سنڌ اندر اماڻي يا ماءُ آدرشي سماج جي حوالي سان هن ريت لکيو آهي، ”علم الانسان جي لحاظ کان اول اول سنڌ اندر اماڻو يا ماءُ آدرشي سماج هيو. جنهن ۾ عورت سردار هئي. ڇو جو هن اناج پوکڻ ايجاد ڪيو. هتي جي انسانن ڏٺو ته عورت هڪ دلچسپ چيز هجڻ سان گڏوگڏ سموري تخليق جي ماءُ آهي. نه رڳو هوءَ خوبصورت ٻارڙا پيدا ڪري ٿي، پر فصل به هوءَ پيدا ڪري ٿي. ان ڪري عورت جي ان تخليقي قوت کي پوڄا لائق سمجهيو ويو. هن کي ديويءَ جو درجو ڏنو. گهڻو ڪري قديم ماڻهن جا بت ديوين جا آهن ۽ هو انهيءَ جي ئي پوڄا ڪندا هئا. عورت جي شرم گاهه ۽ ٿڻن کي تخليقي قوت جو مظهر ۽ منبع سمجهيو ٿي ويو. ان ڪري انهن ٻنهي جسماني عضوون، پيڪ ۽ ٿڻن کي سڀ کان وڌيڪ پوڄا لائق ٿي سمجهيو ويو.“

ليکڪه رضيه کوکر. ڇاپو پهريون: -آگسٽ- 1983ع، هن ڪتاب ۾ رضيه کوکر جون ڪهاڻيون آهن. هي ڪتاب فريده شير، ڪافي پبليڪيشن، ڪراچي يونيورسٽيءَ ڪراچيءَ مان ڇپايو، جنهن جي قيمت 10 رپيا آهي.

حب ندي (Hub River) ڪراچيءَ کان ست ڪوهه پري پٻ جبل جي اتر واري قطار وٽان بلوچستان جي حد مان هلي ٻه سؤ چاليهه ميلن تائين پٽ پُسائيندي ڪراچيءَ جي پريان ڪيپ مانز (راس ڪماريءَ) وٽ عربي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندي آهي. حب ندي ماضيءَ جي قديم سنڌ مان ۽ هينئر سنڌ ۽ بلوچستان جي سرحد وٽان وهي سمنڊ ۾ پوي ٿي. يعني حب نديءَ جو اوڀر وارو پاسو سنڌ ۾ ۽ اولهه وارو پاسو هن وقت بلوچستان ۾ آهي. حب نديءَ جو دارومدار کيرٿر جبل تان هيٺ ڪرندڙ پاڻيءَ تي آهي، جڏهن کيرٿر ۽ بلوچستان جي ٻين جبلن تان پاڻي مختلف نئين جي صورت ۾ گڏ ٿي حب نديءَ ۾ پوي ٿو، تڏهن حب نديءَ جي پاڻيءَ ۾ اضافو ٿئي ٿو. حب ندي سنڌونديءَ کان به وڌيڪ تيز وهندڙ ندي آهي.

الرازي- مشهور طبيب، ڪيميادان، فلسفي ۽ ليکڪ ٿي گذريو آهي. سندس پورو نالو ابوبڪر محمد ابن ذڪريا -الرازي- هو. هو 250هه/ 864ع ۾ -ايران جي شهر ”ري“ ۾ ڄائو. رياضي، فلسفي، هيئت ۽ ادب جو گهرو مطالعو ڪيائين. وڏيءَ عمر ۾ پهچڻ کان پوءِ طب ڏانهن لاڙو رکيائين. ”ري“ جي حاڪم جي ملازمت ۾ آيو ۽ پوءِ انهيءَ شهر جي نئين وڏي اسپتال جو نگران اعليٰ مقرر ٿيو. بعد ۾ هو -بغداد- ۾ به ساڳئي عهدي تي رهيو. پنهنجي دؤر جو سڀني کان وڏو طبيب هئڻ سبب سندس شهرت مختلف بادشاهن جي درٻارن ۾ پکڙجي ويئي، پر بادشاهن جي مزاج ۽ غيريقيني سياسي صورتحال سبب -الرازي- ڪٿي به مستقل طور نه ويهي سگهيو. ڪئين ڀيرا پنهنجي وطن آيو. آخر اتي ئي 313هه/925ع ۾ وفات ڪيائين. الرازي پنهنجي دؤر جو وڏو طبيب هو. هن مختلف مرضن تي ڪيترائي رسالا لکيا آهن. -ان- کان سواءِ طب جي فن بابت جيڪي ڪتاب هن لکيا آهن، اهي نهايت اهم حيثيت رکن ٿا. انهن مان ڪيترن جو لاطيني زبانن ۾ ترجمو ٿي چڪو آهي. سندس هڪ ڪتاب ”الحاوي“ کي ته طب جي -انسائيڪلوپيڊيا- چيو ويندو آهي. -الرازي- انهيءَ ڪتاب لکڻ ۾ 15 سال لڳايا. طب کان سواءِ هن ڪيميا، طبعيات، مابعد طبعيات، سائنس ۽ فلسفي تي به ڪئين ڪتاب لکيا. بلاشڪ هو اسلامي دنيا جو تمام وڏو طبيب ۽ فيلسوف هو.

8.’ Man and Superman‘: چئن حصن تي مشتمل هيءُ ڊرامو 1903ع ۾ شايع ٿيو ۽ پهريون دفعو 1905ع ۾ پيش ڪيو ويو. هن ڊرامي ۾ ٽئين حصي جو ٻيو منظر شامل نه هو، تنهنڪري هيءُ ڊرامو مڪمل طرح 1915ع ۾ پيش ڪيو ويو.
محمد سومار شيخ جي ادبي جاکوڙ سندس ڪتابن جي ڇپيل فهرست ”قلم وهي ويو ڪانهن“ (ڀاڱو-1) مان پڌري آهي، جيڪا 1969ع ۾ شايع ٿي. هن فهرست ۾ هرهڪ ڪتاب بابت چند سٽن ۾ ڪيفيت بيان ڪيل ِآهي، جنهن ۾ لکجڻ جو سال ۽ صفحن جو تعداد آهي. سندس ڇپيل پهريون ڪتاب ”آڌي رات“ آهي، جيڪو آر ايڇ احمد حيدرآباد 1955ع ڌاري ڇپايو.

اُهي ماڻهو جيڪي پير ناصر خسروءَ جي هٿ هيٺ اسماعيلي فڪر ۽ فرقي ۾ داخل ٿيا، اُهي مولائي سڏجڻ ۾ آيا، جيڪي پير شمس جي هٿ هيٺ مسلمان ٿيا، اُهي ”شيخ“ يا ”شمسي“ سڏجڻ ۾ آيا، جيڪي پيرصدرالدين جي هٿ هيٺ مسلمان ٿيا، اُهي ”خواجه/خوجا/کوجا“ سڏجڻ ۾ آيا ۽ اُهي جن گجرات ۾ پير امام شاهه جي هٿ هيٺ اسلام قبول ڪيو، اهي ”مؤمن“ سڏجڻ ۾ آيا. وچ مشرق يعني تاجڪستان ۽ بدخشان ۾ اسماعيلين کي ’پاميري‘ چوندا آهن.

هالا تعلقو پاڪستان جي صوبي سنڌ جي ضلعي مٽياري جو هڪ تعلقو آهي. هالا تعلقي م مخدوم نوح سرور جي مزار آهي ؛ هالا م هث جو هنر به جام تئي تو٠ با؛ جاويد علي

باغ ارم- يمن جي -بادشاهه- ”شداد -بن- عاد“ جو ٺهرايل -باغ-، جنهن ۾ داخل ٿيڻ سان شداد گذاري ويو. (اهو استعاري طور ”-باغ ارم-“ يعني -بهشت- جو باغ سڏبو آهي). شداد ظالم -بادشاهه- هو. مخالفن کي برداشت ڪري نه سگهندو هو، جيستائين مخالف جيئرا هوندا هئا، تيستائين کين عذاب ڏيندو رهندو هو. آخري گهڙيءَ تائين به کين معاف نه ڪندو هو. انهيءَ ڪري سنڌي معاشري ۾ شداد ڪافر جي نالي سان اصطلاح ”شداد ڪافر وارو وير رکڻ“ رائج آهي.

جهمون ڇڳاڻيءَ، ورهاڱي کانپوءِ پهريون ڀيرو 2004ع ۾ سنڌ آيو ۽ حيدرآباد، پشوري پاڙي ۾ پنهنجو گهر ڳولي لڌائين، ان جو تذڪرو هن پنهنجي مختصر سفرنامي ۾ ڪيو آهي، جيڪو سنڌي اڪادمي دهليءَ جي مخزن ’سنڌو جوت‘ ۾ ڇپيو آهي.

پارسي زبان سان ايتري پراڻي ۽ ويجهي ناتي سببان پارسي زبان جو سنڌي زبان تي وڌ ۾ وڌ اثر ٿيو آهي. ايتريقدر جو اَڻ ڳڻ لفظ، اصطلاح، پهاڪا ۽ چوڻيون سنڌي ٻوليءَ ۾ پنهنجي مستقل جاءِ والاري ان ۾ اهڙو رلي ملي ويا آهن جو اهي سنڌي ٿا لڳن.

قال رسول الله صلى ‏الله ‏عليه ‏و‏آله: قَد جاءَكُم شَهرُ رَمَضانَ؛ شَهرٌ مُبارَكٌ ... فيهِ لَيلَةُ القَدرِ خَيرٌ مِن ألفِ شَهرٍ، مَن حُرِمَها فَقَد حُرِمَ

ھن شق جي تحت احمدي چورائڻ وارن جي لاءِ خواھ ھو قادياني فريق سان تعلق رکن يا لاھوري فريق سان، قرار ڏنو ويو تہ جيڪڏھن ھو پنھنجو پاڻ کي "سڌو سنئون يا بلواسطہ" مسلمان چون يا پنھنجي مذھب کي اسلام چون يا پنھنجي مذھب جي اشاعت يا تبلیغ ڪن يا ڪنھن بہ طريقي تي مسلمانن جي جذبات کي مجروح ڪن تہ انھن سڀني صورتن ۾ ٽن سالن تائين قيد ۽ جرماني جا مستحق ٿيندا۔

اسلام کان اڳ سنڌ ۾ حڪومت ڪرڻ وارا راجا پاڻ کي راء جي نالي سان سڏرائيندا هئا ۔ پاڻ ڪريم صلي الله عليه وسلم جي هجرت کان اڳ سنڌ ۾ راء گهراڻي جي حڪومت هئي ، جيڪا تقريبا ڏيڍ سو سال قائم رهي۔

هن وچولي سائيز جي ڪوٽ کي چوڌاري 8 فوٽ ٿلهيون ديوارون ڏنل هيون، جيڪي زماني جي ستم ظريفيءَ سبب ڊهي ويون آهن، تنهن هوندي به انهن ديوارن جا نشان ڪوٽ جي سطح کان ڪجهه فٽ اوچا هئڻ ڪري ڪوٽ جي بناوت ۽ ڊزائن جو اندازو ڪري سگهجي ٿو. جهم ڪوٽ پوڻن ٻن ايڪڙن يعني ساڍن ستن هزارن چورس فوٽن ۾ پکڙيو پيو آهي. چوڦير ان جي ديوار جي ڊيگهه يارهن سؤ فوٽ بيهي ٿي. ڪوٽ جون سڀ ديوارون هڪ بي ترتيب ڍير جي شڪل اختيار ڪري چڪيون آهن.

پاڪستان جي آئين ۾ ارڙھين ترميم 8 اپريل 2010 تي پاڪستان جي قومي اسيمبلي پاس ڪئي۔ ارڙھين ترميم صدر وٽ موجود تمام ايگزيڪٽو اختيار پارليامان کي ڏنا، جيئن تہ وزيراعظم قائدِ ايوان (Leader of the House) ھوندو آھي ان ڪري وڌيڪ اختيار وزيراعظم وٽ آيا۔ ان کان علاوه پاڪستان جي اتر اولھ سرحد صوبي جو نالو تبديل ڪري خيبر پختونخوا رکيو ويو۔ وفاق کان گھڻا تڻا اختيار وٺي ڪري صوبن کي ڏنا ويا۔
جڏهن هو ڳائيندو هو ته سندس آواز سميت ساٿ ڏيندڙ ساز مان سنڌ جو درد ليئا پائيندو هو. اهو ئي سبب هو صادق فقير سنڌ جي سورن جو آواز بڻجي اڀريو. هن پنهنجي آواز ذريعي سنڌ جو نياپو لوڪ تائين رسائڻ جي ڪوشش ڪئي. سياڻا چوندا آهن ته ماڻهو ساز ۽ آواز ذريعي نياپو جلد سمجهندا آهن، تقريرن ۽ تحريرن کان وڌيڪ فن ذريعي نياپو سمجهڻ ۾ دير نه لڳندي آهي. ڇاڪاڻ ته فن ماڻهن جي دلين ۾ پيهي ويندو آهي. ماڻهو جو من سرندي جي تارن ۽ فنڪار جي سر سان گڏ جهومندو آهي. سرمد هجي يا صادق هنن سنڌ جو نياپو سريلي آواز ۽ ساز ذريعي ماڻهن تائين پهچائڻ ۾ وڏي ڪاميابي حاصل ڪئي. ان ڪري اڄ صادق جي مرتئي تي سڄي سنڌ رني آهي. هر گهر ۾ هر مک تي اداسي ڇائنيل آهي. پرين سان نينهن نڀائڻ جو انداز ۽ پاڻ کي محبوب جي قدمن ۾ فدا ڪرڻ جو عزم جيڪڏهن سمجهڻو هجي ته ان لاءِ اهي ورلاءِ ڪيئن وسرندا ته

(عربي ٻوليءَ جو لفظ) خدا تعاليٰ جو ذاتي نالو (لفظي معنيٰ = عبادت ڪرڻ). -الله- جي ذات اعليٰ ۽ بلندترين آهي. قرآن شريف ۾ ”-الله-“ جو لفظ 2697 ڀير آيو آهي. ابن العربيءَ جو قول آهي ته ”-الله-“ جو اسم علم آهي ۽ انهيءَ برحق معبود تي دلالت ڪري ٿو، جنهن ۾ سڀ حقائق وجوديہ موجود آهن. ”-الله-“ ذات -باري- تعاليٰ جو -اسم اعظم- آهي: ”-الله- لا الہ الا هو وحده“. گهڻن عارفن جو اهوئي خيال آهي. علامه بيضاويءَ جو چوڻ آهي ته ”-الله-“ جو لفظ ’-الله-‘ مان مشتق آهي. ابوالهيثم کان جڏهن ’-الله-‘ جي اسم جي لغوي -تحقيق- جي -باري- ۾ پڇيو ويو ته هن چيو ته ”حقيقت ۾ ’الاه‘ هو، ال تعريف داخل ڪيو ويو ته -الله- ٿي ويو. يعني ٻه متحرڪ لام هڪڙي هنڌ گڏجي ويا، انهيءَ ڪري هڪڙو لام ٻئي ۾ مدغم ٿي ويو ۽ ’-الله-‘ ٿي ويو.“ البيضاويءَ جو اهو چوڻ آهي ته اصل ۾ هي صفاتي نالو هو، مگر جڏهن -الله- جي ذات سان مختص ٿيو، تڏهن -الله- جي ذات کان سواءِ ٻئي ڪنهن لاءِ استعمال نٿو ٿئي. تڏهن هن کي اسم عَلَمَ جي حيثيت حاصل ٿي وئي. انهيءَ سلسلي ۾ قاضي شهاب الدين الخفاجيءَ جو هيءُ قول آهي ته ”-الله-“ جو اصل يا اشتقاق يا -ان- جي عربي غير عربي هئڻ جي -باري- ۾ ڪئين قول آهن ۽ انهن ۾ اختلاف آهي. جيتوڻيڪ چيو ويو ته جيئن انساني عقل خدا جي ذات ۽ صفات جي -باري- ۾ ٺوڪرون کائيندو رهيو آهي، اهڙيءَ طرح لفظ ’-الله-‘ بابت پڻ ششدر ٿي ويو آهي، ڇو ته هن لفظ ۾ به -ان- جي صفاتي نوراني شعاعن جو عڪس آهي، جنهن جي ڪري -اهل- بصارت ۽ بصيرت حيرت زده آهن. ڪي عالم لفظ ’-الله-‘ کي سامي زبان جو لفظ ڄاڻائين ٿا، مگر انهيءَ -باري- ۾ يقين سان ڪجهه چئي نٿو سگهجي. دراصل سامي ٻولين ۾ ڪي اهڙا لفظ مشابهت رکندڙ هم معنيٰ هوندا آهن. الزبيدي چوي ٿو ته ’-الله-‘ جو ’الف‘ حذف ڪري نٿو سگهجي، بلڪ الف سميت سڄي لفظ مان ئي ’-الله-‘ جو مقدس نالو بنجي ٿو. ٻيو ته ’-الله-‘ انهن اسمن مان آهي، -جن- جي فعل مان اشتقاق -جائز- ڪونهي. -ان- جي برعڪس ’رحمان‘ ۽ ’رحيم‘ جي فعل مان اشتقاق ٺهي سگهندو آهي. زبيدي چوي ٿو ته صحيح قول آهي ته ’-الله-‘ -ان- ذات جو اسم علم آهي، جو واجب الوجود آهي ۽ جنهن ۾ سڀئي صفتون ڪمال انداز ۾ جمع آهن ۽ هيءُ غيرمشتق هوندو آهي.
سيد قائم علي شاهه 13 سيپٽمبر 1928 ۾ سيد رمضان علي شاهه جيلاني جي گهر ۾ جنم ورتو، سيد رمضان علي شاهه جو گهراڻو خيرپور رياست ۾ اعليٰ تعليم يافته ۽ معزز خاندانن ۾ شمار ٿئي ٿو. سيد قائم علي شاهه ابتدائي تعليم ناز پائليٽ هاءِ اسڪول خيرپور مان حاصل ڪئي، ان کانپوءِ هو وڌيڪ تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ ڪراچي ويو، جتان بيچلر آف آرٽس ۾ بي اي جي ڊگري حاصل ڪئي، جنهن کانپوءِ ايس ايم لا ڪاليج ڪراچي مان قانون جي ڊگري حاصل ڪئي. سيد قائم علي شاهه سنڌ جو اڳوڻو وڏو وزير ۽ پاڪستان پيپلز پارٽي سنڌ جو سربراهه آهي ۽ پي ايس 220 خيرپور تان صوبائي اسيمبلي جو ميمبر پڻ آهي، سيد قائم علي شاهه صنعت وارو وزير ۽ ڪشمير مسئلن بابت وزير رهي چڪو آهي. سيد قائم علي شاهه جيلاني خيرپور ضلعي ڪائونسل جي چيئرمين چونڊجڻ کانپوءِ 1967 ۾ ذوالفقار علي ڀٽو جي جماعت پاڪستان پيپلز پارٽي ۾ شموليت اختيار ڪئي هئي. 1970 جي چونڊن ۾ هن خيرپور ۾ سيد غوث علي شاهه کي شڪست ڏئي ڪاميابي حاصل ڪئي، جنهن کانپوءِ ذوالفقارعلي ڀٽو سيد قائم علي شاهه کي پنهنجي ڪابينه ۾ شامل ڪيو. 1977 ع ۾ ضياءُ الحق جي اقتدار اچڻ کانپوءِ سيد قائم علي شاهه، غلام مصطفيٰ جتوئي، غلام مصطفيٰ کر، مير هزار خان بجاراڻي ۽ مخدوم خليق الزامان کي گرفتار ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ انهن مان ڪجهه پارٽي ڇڏي ويا ۽ ڪجهه پارٽي سرگرمين کان لاتعلق رهيا پر سيد قائم علي شاهه جيل ۾ رهڻ باوجود به پيپلز پارٽي جو وفادار ساٿي رهيو. سياسي ميدان ۾ سيد قائم علي شاهه سٺو نالو رکي، هن 1990، 1993، 2002 ۽ 2008 ۾ جي عام چونڊن ۾ اڪثريت سان سوڀ ماڻي، جنهن کانپوءِ پ پ جي اعليٰ قيادت لاءِ تمام گهڻو احترام واري بڻجي ويو ۽ پ پ جي اعليٰ قيادت کيس تمام گهڻو ڀائيندي هئي. سيد قائم علي شاهه جيلاني سياسي سفر ۾ ٽي ڀيرا سنڌ جو وڏو وزير ۽ هڪ ڀيرو سينيٽر رهي چڪو آهي، جنهن سبب سيد قائم علي شاهه جو نالو پيپلز پارٽي جي بنياد رکندڙن ۾ شمار ٿئي ٿو. ضياءُ الحق جي مرڻ کانپوءِ ۽ بينظير ڀٽو جي ڏيهه واپس اچڻ بعد سيد قائم علي شاهه کي پيپلز پارٽي جو صدر مقرر ڪيو ويو، جنهن کانپوءِ 1988 جي عام چونڊن ۾ حصو ورتائين جنهن ۾ هو ڪامياب ٿيو ۽ کيس 2 ڊسمبر 1988 ۾ خيرپور ميرس کان سنڌ جي سترهين وڏي وزير طور چونڊيو ويو. سيد قائم علي شاهه عام چونڊن ۾ ست کان اٺ ڀيرا حصو ورتون جنهن ۾ 6 ڀيرا صوبائي اسيمبلي جو ميمبر چونڊيو ويو ۽ هڪ ڀيرو سينيٽر ۽ قومي اسيمبلي جو ميمبر پڻ چونڊيو ويو.

عظيم سلاو نظريو يا پين سلاوزم (انگريزي ٻولي: Pan Slavism) اصل ۾ اوڀر يورپ ۾ 19 صديءَ ۾ هلندڙ هن سياسي، ثقافتي ۽ مذهبي تحريڪ جو مقصد هيو، ته سلاو قوم جي سڀني گروهن کي ملايو وڃي. شروع ۾ فقط سلطنت عثمانيه ۽ آسٽريا جي سلطنتن ۾ رهندڙ هن قوم جا باشندا ان تحريڪ جي حمايت ۾ باقاعده سرگرم هيا، پر 19 صديءَ جي پوئين اڌ ۾، روس به انهيءَ تحريڪ جي حمايت ڪرڻ شروع ڪئي. هن منصوبي پُٺيان اصل محرڪ روس ۽ سربيا هئا، جن جو بنيادي مقصد عثماني سلطنت جو خاتمو ڪرڻ هو.

زراعت سان لاڳاپو رکندڙ شهرين کي زمينون ڏنيو ويون ۽ ان تي پوک ڪرائڻ لاءِ سرڪاري طور تي آفريڪا ۾ غلام خريد ڪري، ڏنا ويندا هئا ته جيئن شهرين کي سخت پورهيو نه ڪرڻو پوي. زراعت سان گڏوگڏ پورهيئي وارا ڪم آفريڪي غلام ۽ ٻانهيون ڪنديون هيون. غلامن کي سٺي خوراڪ ۽ سندن ٻيون ضرورتون پوريون ڪرڻ مالڪن تي لازمي هو. جنهن لاءِ کين واجبي وظيفو ملندو هو. ان ڪري ٻين علائقن جي غلامن جي ڀيٽ ۾ قرامطي رياست جا غلام وڌيڪ صحتمند ۽ خوش هئا. [[1]]

علامه محمد ادريس ڏاهري نقشبندي سنڌ جو مشهور واعظ ۽ خطيب آهي ۽ ڪيترن ئي ديني ڪتابن جو مصنف آهي. سندس ڪارنامن مان سنڌي ٻوليءَ ۾ قرآن جي مڪمل تفسير نوَ جلدن ۾ لکيل به شامل آهي.
منگي، سنڌ ۾ رهندڙ هڪ سنڌي ذات جو نالو آهي. [[منگي زات جا ماڻهون اصل ۾ عرب قبيلي سان تعلق رکن ٿا منگي بني تميم جي هڪ شاخ آهي ۽ محمد بن قاسم جي لشڪر سان سنڌ ۾ پهتا ۽ سنڌ ۾ جڏهن عربن جي حڪومت جي خاتمي کان پو۽ سنڌ ۾ رهجي ويا.]]

سئو ورهين جي جنگ (Sao warhiyan jee jang) يا هنڊريڊ ييئرس وار (Hundred Years' War) اصل ۾ 1337ع کان 1453ع تائين فرانس ۽ انگلنڊ جي وچ ۾ لڳل ويڙهن جي سلسلي کي ’سئو ورهين جي جنگ‘ جي نالي سان ياد ڪيو وڃي ٿو. فرانس ۾ تخت جي وارثيءَ جي مسئلي تان ٿيل گهرو اڻبڻت جي نتيجي ۾ لڳل هن جنگ جو اصل سبب، انگلنڊ جي فرانسي ٻولي ڳالهائيندڙ (۽ فرانسيسي پسمنظر رکندڙانگلنڊ جي مشهور بادشاهه ’فاتح وليم‘ جي نسب سان لاڳاپيل) حاڪم ’ايڊورد ٽئين‘ طرفان پنهنجي فرانسيسي ماءُ ’ايلينور‘ جي مائٽي ڳنڍيندي فرانس جي تخت تي دعوئ ڪرڻ هو. انگلنڊ جي ٻئي بادشاهه ’فلپ ڇهين‘ پاران فرانس جي علائقي ’گئسڪوني‘ تي قبضي ۽ فرانسين طرفان اسڪاٽ قومپرستن جي حمايت ڪرڻ سان ڇڪتاڻ ۾ وڌيڪ تيزي آئي. جنگ جي شروعات ’سُليس جي جنگ‘ (1340ع) سان ٿي، جنهن ۾ انگلنڊ کي سوڀ ته ملي، پر فرانس کي اڪيلو ڪرڻ لاءِ ’ايڊورد ٽئين‘ اتحادين مٿان وڏو پئسو خرچ ڪيو، جنهنجي نتيجي ۾ انگلنڊ ۾ سياسي بحران پيدا ٿي ويو. 1346ع ۾ بادشاهه ايڊورڊ وڏو لشڪر وٺي جنگ جي خيال سان ’نارمنڊي‘ پهتو. سندس جواب ۾ فرانس جو بادشاهه به وڏي لشڪر سان اڳتي وڌيو ۽ ٻنهي جي لشڪرين وچ ۾ ’سريسي‘ (Crecy) جي علائقي ۾ ڏاڍي زوردار جنگ لڳي، جنهن ۾ انگلينڊ کي سوڀ ملي. 1356ع ۾ ’پوئيترس‘ جي ميدان ۾ بادشاهه ايڊورڊ ۽ فرانسي بادشاهه جي وچ ۾ نئين جنگ لڳي، جنهن ۾ فرانس کي هار ملي ۽ سندس بادشاهه به گرفتار ٿيو. جنگ جي ٻئي حصي (1369ع کان 1396ع) ۾ فرانس کي بادشاهه ’فلپ پنجين‘ جي قيادت ۾ سوڀون مليون ۽ انگلنڊ پوئتي هٽيو. 1415ع ۾ انگلنڊ جي بادشاهه ’هينري چوٿئين‘ جي اڳواڻيءَ ۾ جنگ جو ٽيون ۽ آخري سلسلو شروع ٿيو، جنهن ۾ انگلنڊ کي سوڀ سان گڏ فرانسيسي تخت به مليو. پر 1429ع ۾ جڳ- مشهور جنگي سورمي ’جون آف آرڪ‘ جي اچڻ سان جنگ جو نقشو تبديل ٿي ويو. ’جون‘ فرانس ۾ قومي خودداريءَ جي جاڳرتا آڻيندي ۽ قابض انگريز فوج سان وڙهندي 1440ع ۾ جان جو ٻليدان ته ڏنو، پر ان کانپوءِ فرانس جو فتحون وڌنديون ويون ۽ نيٺ 1454ع ۾ فرانس کي مڪمل طور آزاد ڪرايو ويو. هن جنگ يورپ ۾ قوم پرستي، جنگ جي نئين هُنر، سياسي سمجهه ۽ عوامي ڪردار بابت نوان تصور پيدا ڪيا. ڪن تاريخدانن 1688ع جي ’شاندار انقلاب‘ کان وٺي 1815ع جي ’واٽرلو‘ُ جي جنگ تائين ٻنهي ملڪن اندر ٿيل تڪرارن جي سلسلي کي ’سئو ورهين جي جنگ‘ ڪوٺيو وڃي ٿو.

ليکڪ ۽ محقق اشرف علي ولد حاجي عباس سمون، 5 -جنوري- 1971ع تي ڳوٺ ’پيلوڙي سما‘ تعلقي مٺي، ضلعي ٿرپارڪر ۾ پيدا ٿيو. پرائمري -تعليم- ڏيپلي مان ۽ مئٽرڪ جو امتحان هاءِ اسڪول جهڏي مان 1987ع ۾ پاس ڪيائين. انٽرميڊئيٽ گورنمينٽ ڊگري ڪاليج مٺيءَ مان ۽ گريجوئيشن ڊگري ڪاليج ماتليءَ مان ڪيائين. اشرف علي سمي اٺين ڪلاس کان لکڻ جي شروعات ڪئي. سندس ڇپيل ڪتابن ۾ (1) ”-ٿر هڪ تشريحي ببليوگرافي-“ (2004ع) (2) ”-تاريخ- سنڌ“ (مولانا عبدالحليم شرر: ترجمو)، 2007ع شامل آهن، هن وقت گورنمينٽ پرائمري اسڪول -اسلام ڪوٽ- ۾ پرائمري ماستر جي حيثيت سان ملازمت ڪري رهيو آهي. سندس ذاتي لائبريري ”شهيد مخدوم -بلاول- سمون لائبريريءَ“ ۾ پنج هزار کان وڌيڪ ڪتاب رکيل آهن. اشرف سمون ڪجهه عرصي لاءِ سنڌي لئنگئيج اٿارٽيءَ جي بورڊ آف گورننس جو ميمبر به رهيو.

چيئرمين جي نظرداريءَ ھيٺ سيڪريٽري، اداري جي آفيس جو ڪم سنڀاليندو ۽اٿارٽي ۽ اڳواڻ ڪميٽيءَ جي گڏجاڻين جون ڪارروايون قلمبند ڪري محفوظ ڪندو ۽ اٿارٽي ۽ اڳواڻ ڪميٽيءَ جي انھن فيصلن کي جيڪي چيئرمين منظور ڪندو تن کي عمل ۾ آڻيندو
سنڌي ادبي سنگت: سنڌي ادبي سنگت شاخ بدين جو ڪائونسلر، جوائنٽ سيڪريٽري، سيڪريٽري طور ڪم ڪيو. ايوارڊ: سنڌي ادبي سنگت سنڌ طرفان، ڀٽائي آرٽ ڪائونسل طرفان، رانجھاڻي آرٽ سرڪل طرفان، يعقوب ذرڪريا يادگار ايوارڊ، شهباز دُراني يادگار ايوارڊ.

پروفيسر آفاق صديقي اردوءَ جو مشهور شاعر ۽ دانشور آهي، هن 5 مئي 1928ع تي شيخوپوره، ضلعي فرخ آباد (ڀارت) ۾ جنم ورتو. ايم. اي تائين تعليم حاصل ڪيائين. ورهاڱي کان پوءِ پاڪستان لڏي آيو ۽ سکر ۾ رهائش اختيار ڪيائين. 1975ع ۾ گورنمينٽ ماڊل ڪاليج ميرپورخاص ۾ اردو شعبي جو صدر ٿيو. درس ۽ تدريس سان گڏوگڏ تصنيف، تاليف ۽ ترجمي جي ڪمن ۾ وڏي محنت سان مشغول رهيو. هن خاص ڪري سنڌي ادب کي اردو پڙهندڙ طبقي ۾ روشناس ڪرائڻ ۾ غيرمعمولي خدمتون سرانجام ڏنيون آهن. سندس تصنيفن ۾ هيٺيون قابل ذڪر آهن: ”شيخ اياز جي سنڌي نظمن جو اردو ترجمو“؛ شاهه لطيف جي شخصيت ۽ شاعريءَ تي ڪتاب ”عڪس لطيف“ (جنهن تي رائٽرس گلڊ کيس ادبي انعام ۽ ٻيا اعزاز به ڏنا)“ ”سنڌي ٻوليءَ جي جديد اديبن ۽ شاعرن جي چونڊ تخليقن جي ترجمن جو مجموعو“؛ ”سچل سرمست جي شاعري ۽ شخصيت“ تي تحقيقي ڪتاب ”شاعر حقِ نور“؛ ”باباءِ اردو“، ”وادي مهران ۾“، ”قلب سراپا“ (شاعريءَ جو مجموعو) وغيره. ان کان سواءِ تعليمي ۽ درسي ڪتابن جي تدوين ۽ اشاعت جا ڪم ڪندو رهي ٿو. لطيف شناسيءَ ۽ اياز شناسيءَ تي دسترس رکي ٿو. هن شاهه جي رسالي جي منظوم اردو ترجمي ۾ شيخ اياز جي مدد به ڪئي.

نيٺ ﭘﺌﻨﭽﻦ ﻓﻴﺼﻠﻮ ڪﻴﻮ ﺗﻪ ﺭﺍﺕ ﻭﮘڙﻱ ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﺗﻲ ﭘﭥﺮﻥ ۽ ﺳـِـﺮُﻥ ﺟﺎ ﻭﺳڪﺎﺭﺍ ڪﺠﻦ، ﺟﻴﺌﻦ ﻣﻨﺠﻬﺲ ﺭﻫﮡ ﻭﺍﺭﻥ ۽ ﻭﺍﺭﻳﻦ ﺟﻮ ﻭﻳﻬﮡ ﻭﻫـُـﻪ ﭤﻲ ﭘﻮﻱ. ﻣﻨڊﻟﻲﺀَ ﻭﺍﺭﻥ ﻫﻨﺪﻭ ﭘﻮﺭﺑﻴﺎ ﭼﻮڪﻴﺪﺍﺭ ﺭﮐﻴﺎ. ﭘﺮ اتفاق سان ڪﻨﻬﻦ ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﭘﻮﺭﺑﺌﻲ ﭼﻮڪﻴﺪﺍﺭ ﮐﺎﻥ ﻟﭽﺎﺋﻲ ﭤﻲ ﻭﺋﻲ، ﺟﻨﻬﻨڪﺮﻱ اڳتي ﻻﺀِ ﺩﺍﺩﺍ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﮐﻲ ﻧـَـﺮ ﭘﮑﻲﺀَ ﺗﻲ ﺑﻪ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ڪﻮ ﻧﻪ ﺭﻫﻴﻮ. ﺗﻨﮓ ﭤﻲ ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﻣﺎﻥ ﻣﻨڊﻟﻲ ﻣﻨﺘﻘﻞ ڪﺮﻱ ڪراچي ﻧﺪﺍﺋﻴﻦ. ڪﻠﻔٽن ﭘﺎﺳﻲ ﻫڪ ﻭڏﻭ ﺑﻨﮕﻠﻮ ﻭﭠﻲ ﺍﻥ ﺟﻲ ﭼﻮﮄﺍﺭﻱ ﻭڏﻭ ڪﻮٽ ڪﮃﺭﺍﺋﻲ ﮀڏﻳﺎﺋﻴﻦ. ﺣﻴﺪﺭﺁﺑﺎﺩ ﺟﻲ ﺑﻼ ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ﻣﭥﺎﻥ ﺍﭼﻲ ڪڙڪﻲ. ڪﺮﺍﭼﻲﺀَ ﺟﻲ ﻫﻨﺪﻥ ۾ ﺑﻪ ﻣﺎﻧﮅﺍﮠ ﭘﺌﺠﻲ ﻭﻳﻮ. ﺧﻄﺮﻱ ﺟﺎ ﮔﻬﻨڊ ﮔﻬڙﻳﺎﻝ ﻭﮘﺎ. ﺍﺧﺒﺎﺭﻥ ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﻦ ﮐﻲ ﺧﺒﺮﺩﺍﺭ ڪﻴﻮ ﺗﻪ ﮔﻬﺮ ﭜﺎﺗﻴﻦ ﺗﻲ ڪـَـﺮڙﻱ ﻧﻈﺮ ﺭﮐﻦ، ﮔﻬﺮﻥ ﺗﻲ ڪڙﺍ ڪﻠﻒ ﭼﺎڙﻫﻴﻦ، ﭘﺎﭘﻲ ﻟﻴﮑﺮﺍﺝ ﭘﻬﭽﻲ ﻭﻳﻮ ﺁﻫﻲ.
امام محمد بن جرير رح جن جي ولادت باسعادت 224 هجري طبرستان جي شهر آمل ۾ ٿي ، هي اهو دور هو جڏهن سلطنت عباسيه جو عروج هو ۽ سندس سڄي جمار عهد خلافت عباسيه ۾ گذري ، طبرستان هن وقت پڻ سياست ۽ مذهبي حلقن جنهن ۾ معتزلي ، خوارج ، باطني جو گهوارو هو ۽ ابن جرير جي ٻيهر طبرستان ورڻ وقت روافض جو عروج ٿي ويو هو ابن جرير رح جو نالو ، محمد بن جرير بن يزيد بن ڪثير بن غالب الطبري الآملي هو سندس کوڙ سار لقب آهن جنهن ۾ الامام ، المجتهد ، المفسر ، المورخ، المحدث ، الحافظ ، العلامه ، اللغوي ، المقريءَ ۽ سندس اهي سڀئي القاب سندس بزرگيت تي دلالت ڪن ٿيون . سندس ڪنيت (ابن جرير) هئي ۽ طبرستان ۽ آمل ڏينهن نسبت هجڻ ڪري پاڻ الطبري ۽ الآملي سڏرائيندا هئا. ابن جرير رح هڪ آسودي گهراني ۾ اک کولي ، سندس پيءُ هڪ ڏينهن خواب ڏٺائين ته ابن جرير رح نبي ڪريم ﷺ جي ٻنهي هٿن جي وچ ۾ آهن ۽ نبي ڪريمﷺ جي هٿن مبارڪن ۾ پٿريون آهن جنهن کي ابن جرير رح کڻي اڇلائي رهيا آهن ، عالمن کان جڏهن هن جي تعبير پڇا ڪيائين ته انهن چيو ته اوهان جو پٽ وڏو ٿي ڪري دين جي خدمت سرانجام ڏيندو ۽ اهو خواب ابن جرير جو علم حاصل ڪرڻ جو سبب بڻيو. ابن جرير رح ستن سالن ۾ قرآن مجيد حفظ ڪيائين اٺن سالم ۾ امامت جهڙو فريضو انجام ڏنائين نون سالن ۾ حديث لکڻ شروع ڪيائين ۽ جڏهن سورهن سالن جا ٿيا ته اماماحمد بن حنبل رح جي زيارت جو شوق ۾ بغداد ڏانهن سفر ڪرڻ شروع ڪيائين ، سندس سڄو خرچ ۽ بار پيءُ کڻدو هو جڏهن سندس والد جو انتقال ٿيو ته ورثي ۾ زمين جو ٽڪڙو مليس جنهن جي آمدني مان ابن جرير رح پنهنجو گذر سفر فرمائيندا هئا .

سنڌي ٻوليءَ جو با اختيار ادارو ( انگريزي ٻولي: Sindhi Language Authority) هڪ خودمختيار ادارو آهي، جيڪو سنڌ حڪومت جي ثقافت ۽ سياحت کاتي جي انتظامي ڪنٽرول هيٺ ڪم ڪري رهيو آهي. جنهن جو مقصد ملڪ ۾ سنڌي ٻولي جي ترقي ۽ واڌاري لاءِ ڪم ڪرڻ آهي.

پالڪ (Spinach) (سائنسي نالو: Spinacia oleracea) هڪ کاڌو ويندڙ گلن وارو ٻوٽو آهي۔ هيءَ هڪ قسم جي سبزي يا ترڪاري آهي، جيڪا سرديءَ جي مند ۾ ٿيندي آهي، پالڪ ۾ وٽامن اي، بي، سي، نمڪيات، لوهه ۽ ڪئلشيم گهڻي انداز ۾ موجود آهي. پالڪ جي ڪِن قسمن جو اصل وطن عربستان چيو وڃي ٿو.

ڪجهه وقت P.W.D کاتي ۾ نوڪري ڪيائين، پر جلد اها نوڪري ڇڏي، سنڌ مسلم ڪاليج ڪراچيءَ ۾ داخل ٿيو، جتان 1946ع ڌاري انٽر پاس ڪيائين. بعد ۾ فيض گنج ۽ گنبٽ هاءِ اسڪولن ۾ استاد رهيو. ناز هاءِ اسڪول خيرپورجي لقمان برانچ ۾ به ڪجهه وقت استاد رهيو. 1947ع ۾ کيس ٽريننگ ڪاليج فارمين خيرپور بدلي ڪيو ويو، جتي نوڪريءَ دوران بي. اي، بي. ٽي ۽ ايم. اي جا امتحان پاس ڪيائين. ون يونٽ قائم ٿيڻ کانپوءِ عطا محمد حامي، پهرين هالا ڪاليج ۾ ۽ پوءِ ممتاز ڪاليج خيرپور ۾ سنڌيءَ جو ليڪچرار مقرر ٿيو ۽ ٿوري عرصي لاءِ ٽنڊو جان محمد، شڪارپور ۽ سکر جي ڪاليجن ۾ اسسٽنٽ پروفيسر ٿي رهيو، بعد ۾ ممتاز ڪاليج خيرپور ۾ ايسوسيئيٽ پروفيسر مقرر ٿيو، جتان 31 ڊسمبر 1979ع ۾ رٽائر ڪيائين.

ڊاڪٽر احمد حسن داني، ڄام نندي جي اڻپوري اڏيل مقبري جي حوالي سان پنهنجي ڪتاب ۾ لکي ٿو ته، هي هڪ يادگار ۽ سهڻو ترين سنگ تراشيءَ جو اتم نمونو آهي. جنهن ۾ قديم جين، گجراتي اڏاوتي فن، مقامي ماڻهن جي هنر ۽ اسلامي اڏاوتي فن ۽ مهارت جو گڏيل هڪ اهڙو شاندار شاهڪار آهي جيڪو مقلي تي ٺهيل سڀني تاريخي عمارتن ۽ اڏاوتن ۾ صفا انوکو ۽ سهڻو آهي.

سنڌي ٻوليءَ جو ناميارو عالم ۽ اديب ڊاڪٽر الهداد ولد محمد علي ٻوهيو. 8 آگسٽ، 1934ع ۾ تعلقي وارهہ، ضلعي لاڙڪاڻي جي ڳوٺ پيچوها ۾ ڄائو. ايم. اي ۽ بي. ٽي ڪرڻ کان پوءِ تعليم کاتي ۾ ملازمت ڪيائين.