Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ისტორია — კოკის 1534 წანას ირკვიენდჷ კარტიე დო გიოდუ წიმინდე ჟანა. დუდშე გეხორელი რდჷ ფრანგეფით, უკული დეკინეს ინგლისარეფქ.1763 წანას ანექსირაფილქ იჸუ ახალი შოტლანდიაშე. 1873 წანას ქაკათჷ კანადაშ დომინიონს.

თიში პროფესიული დებიუტიქ იჸუ 1991 წანას. ჯინჯიერო მუშენდჷ თეატრის. მაიკლიქ სუმი ფილმის არსულჷ ბრიტანეთიშ პრემიერ-მინისტრიშ, ტონი ბლერიშ როლი. ათე ფილმეფი რე The Deal, დიაფალი დო The Special Relationship. თიქი გიმორჩქინდჷ ფილმეფს Underworld: Rise of the Lycans დო ბინდიშ საგა: ახალი თუთა (2009), 2010 წანას გიშარჩქინდჷ ომენცარე ფანტასტიკურ ფილმის „ტრონი: მონძალობა“. 2011 წანას გინიღეს ვუდი ალენიშ ფილმის „შქასერი პარიზის“ 2012 წანას გიშარჩქინდ ბინდიშ საგა: მურუჟის

1069 (ვითოშ სუმენეჩდოჩხორო) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანა რე XI ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-9 წანა.

გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ფილოლოგიაშ ფაკულტეტიშ ჟურნალისტიკაშ გჷნართი (1956). მაართა ლერსი "ნადირობა" გჷმაბჟინუ 1951 წ. მაართა პოეტური კათელი „ლტოლვა“ — 1964 წ. ლიტერატურულ ასპარეზშა გიშარჩქინაწკჷმა ართო გებენი ექსპერიმენტეფიშ გეშა ჯარალუაქ მალას ქიჸუჯუ ახალნორდი პოეტიშ გჷშარჩქინა, გჷშაკერძაფილო თიში ნჭუაფა სიახალაშა. პატონ ტარიელი მუშ ლერსეფს ხშირას გჷმირინუანს ირონიას, პაროდიას, პარადოქსის, გროტესკის, სლენგის. თიშ თარი კათელეფი რე: "ოკვანწაია" (ქორთ. „საქანელა“ (1965)), "ქუა დო ლჷმა" (ქორთ. „ქვა და ომი“ (1967)), "ახალი თუთა" (ქორთ. „ახალი მთვარე“ (1970)), "ჟირი" (ქორთ. „ორნი“ (1972)), "ოკოხარცქილი სერპანტინი" (ქორთ. „დაწყვეტილი სერპანტინი“ (1973)), "წყჷნარი ბჟაში წანა" (ქორთ. „წყნარი მზის წელიწადი“ (1975)), "თოფურობაში ოშწანურა" (ქორთ. „თაფლობის საუკუნე“ (1978)), "პოემეფი" (ქორთ. „პოემები“ (1979)), "სტრესეფი დო ზიტყვეფი" (ქორთ. „სტრესები და სიტყვები“ (1980)), "გიშნაგორა" (ქორთ. „რჩეული“ (1982)), „ბოლთა“ (1893), "ჭარუშ ჭითა წიგნი" (ქორთ. „მწერლის წითელი წიგნი“ (1985)) დო შხვა. ჭანტურიას თაშნეშე ორხველჷ ბაღანეფიშ ლერსეფიშ კათელია, კრიტიკული ჭარილეფი, ნათანგეფი დო შხვა. თიში ლერსეფი თანგილი რე ბრელ ნინაშა.

ტანზანიაშ დო კენიაშ თარობეფი ირნერო ხეს უნწყუნა პროგრამეფს, ნამჷ-და მასაიშ კათაქ მუშ გვერდო-გეგია რინაშ სტილი მიოტუასჷნ, მარა თინეფი კინ აგჷნძორენა ტრადიციულ კოსტიუმეფიშ მუკოქუნას. ბოლო ბორჯის, ორგანიზაცია ოქსფამქ გაცხადჷ, ნამჷ-და მასაიშ კათა კლიმატური თირუაშ გიმე რე, თიშენ ნამჷ-და გოტიოზაფილ არეალეფს ვაშელებუამი რე თინეფიშ ტრადიციული ოფუტეშ მეურნობაშ წარმება. ტანზანიას დო კენიას მახორუ მასაიშ ტომეფი გურგონწყუმილო აუხვადჷნა ოფუტეეფს მუნეფიშ კულტურაშ, ტრადიციეფიშ დო რინაშ წესიშ ოძირაფალო მულირ ტურისტეფს.

მიქა (ქორთულო მიქავა) — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის. 1939 წანაშახ ოფუტეს ჯოხოდჷ ფუქი. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, ზუღაშ დონეშე 230 მეტრას, წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 6 კილომეტრით, ზუგდიდშე (უხოლაში რკინაშშარაშ გიორენჯი) 30 კმ-ით. 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 576 კოჩი.
ბორჯომიშ ლეხერი — წყარმალუ მტკვარიშ ლეხერი, ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტიშ ფარგალეფს, ოფუტე აწყურშე (ობჟათე-ბჟადალი) ოფუტე ტაშისკარშახ (ოორუე-ბჟაეიოლი). ლეხერიშ სიგჷრძა დოხოლაფირო 60 კმ რე. ლეხერიშ კართეფს აკმოქიმინჷნს მესხეთიშ დო თრიალეთიშ ქჷნდჷრეფი. ბორჯომიშ ლეხერი ახალციხეშ ფაქვას დინოხოლენი ქართლიშ ზენწკჷა მიოსხუანს. გენეტურო ტექტონიკური-ეროზიული ტომბა (1300-1500 მ) გჷმაკვათალი ლეხერი რე, ნამუთ ზუღაშ დონეშე 710-900 მ-ს იდვალუაფუ. აკოგაფილი რე ჭყანიერი ხუჭილი პალეოგენური, უმენტაშო ანდეზიტური ტუფბრექჩიეფით დო ფლიშური ჭყაფეფით. ბაკურიანიშ ლავური ფშაშ ბოლო ნოღა ბორჯომწკჷმა წყარმალუ მტკვარიშ მარძგვან წყარპიჯშახ ონჭუ.

მეზოლითი (მეზო... დო ...ლითი) — შქა ქუაშ ხანა, პალეოლითიშე ნეოლოთშა გჷნამლჷ ეპოქა. თე ბორჯის პლეისტოცენქ დითირჷ ჰოლოცენით. მეზოლითიშ დოჭყაფა უხვადუ გოჸინუაშ ბოლო სტადიაშ თებას. დჷმახასიათაფალი რე ალმახანური ჰავა, ჩანარობა დო ჩხოლარეფიშ ორენი. ევროპას მეზოლითი რდჷ 10-7 ვითოში წანაშ კინოხ (დოდგინილი რე რადიოკარბონული მეთოდით), ოორუე რაიონეფს იგჷნძორებუდჷ 6-5 ვითოშ წანაშ კინოხ ხოლო, არხო ბჟაეიოლს — 12-9 ვთშ. წანაშ კინოხ.

პტა, ფთა, პტაჰი (phtah, phtahs) — დაჩხირიშ ღორონთი, ჯვეშ ეგვიპტარეფიშ ჰეფესტოსი, ნილოსიშ სქი, ნამუშ ჯოხოშე მიშას ოკო ეგვიპტეშ დო ფარაონეფიშ ოხვისრე მემფისიშ ჯოხო, სოდე თიში კულტი გიშაკერძაფილო ჭყანიერი რდჷ. ხანრუნდეს ჯუჯათ, ნამუსჷთ ღულა კეტი უკებუდჷ, ვარდა ზორთი დო შხირას შარდენიშ დუდი უღუდჷ. ჰეროდოტეშ არზით აქაოსიშ სქიშ ფთიოსიშ ჯოხო ჯოხოდჷ ნოღა ანთილას. იკოროცხუდჷ თექიანობაშ აკმაქიმინალო, ნოღეფიშ დო ოხიდეფიშ აკმაგაფალო, მოხელეეფიშ მაფორალო.

პორტუგალია (პორტუგალიური: República Portuguesa) — ევროპაშ უძგაშაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის დვალირი სახენწჷფო. პორტუგალიას ბჟადალშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკეანე, ბჟაეიოლშე დო ოორუეშე - ესპანეთი. ატლანტიშ ოკიანეს დვალირი აზორიშ კოკეფი დო მადეირა მიშმურს პორტუგალიაშ აკოდგინალუაშა.

ზუღაშ ეკოსისტემა ძალამი მიარეფერუანი რე. საქორთუოს უჩა ზუღაშ ეკოსისტემა რე. ზუღაშ ტიპური ჩხოლარეფი რე: დელფინი, მედუზა, თოლია, ზჷნთხი დო ჩხომიშ შხვა მიარე ბუნა.

დიდ აბანს უთმენს ფიზიკაშ, ასტრონომიაშ, გეოფიზიკაშ, ბიოფიზიკაშ, კიბერნეტიკაშ, კოსმონავტიკაშ, გენეტიკაშ. ბიოლოგიაშ, საოფუტო-სამეურნო მენცარობეფიშ, მედიცინაშ დო შხვა ოკითხეფს.

მაართა გეოგრაფიული რუკა აკადგინჷ თალესიქ ნაწაფექ, მილეტიშ სკოლაშ გაამა-კათა ანაქსიმანდრექ (ჯვ.წ. 610-546), ნამუსით მიოჩქუდ, ნამდა დიხაუჩა რე ოქიანუშ ეუყარებჷ ცენტრი. თინა ხოლო კოსმოსის გეოცენტრული მოდელიშ მაღოლამარი რე.

ტიპასი — ვულკანური კომპლექსი ოორუე-ბჟადალ არგენტინას. უმაღალაში კონკა ზუღაშ დონეშე 6 660 მეტრას იდვალუაფუ. მუშ გოხოლუას იდვალუაფუ ბჟადალ გვერდოსფეროშ სიმაღალათ მაჟირა დო მოსოფელიშ უმაღალაში ვულკანი ოხოს-დელ-სალადო. მუშ განშე, ტიპასი მოსოფელიშ მასუმა უმაღალაში მოქიმინჯე ვულკანი რე, მიშმეკათუანს სტრატოვულკანეფს, ლავაშ გუმბათეფს დო ნადუეფს. გოხურგილი რე მიარე აქტიური ვულკანით, თინეფ შქას ეიოშანალი რე ოლმედო.

397 (სუმოშ ოთხონეჩდოვითოშკვითი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანა რე IV ოშწანურაშ მა-10 დეკადაშ მა-7 წანა.
ოპერატიული მუკოწონაფაშ მონწყილობა (RAM) რეალიზაფილიე ქვერსემი ინტეგრალური სქემაშ სახეთ. მუნაჩამეფიშ კითხირიშ ვარა დინოჭარუაშ ჟამს 60+ ნანომერქა რე (60x10−9წმ). არსებენს ჟირი ტიპიშ ოპერატიული მუკოწონაფაშ მონწყილობა: სტატიკური დო დინამიკური. სტატიკური ოპერატიული მუკოწონაფაშ მონწყილობაშ ელემენტარული უჯრედიშ როლს ინტრიგერული სქემა გიშმურს. ათენერი სქემა იმპულსიშ მეღებაშახ ვარა ჩამაშ გიმოთიშაფაშახ ინარჩუნენს ართ-ართი დგომარებას 0 ვარა 1. უჯრას დინოჭარილი ინფორმაციაშ კითხირიშ ჟამს თიში დგომარება ვეთირუ. დინამიკური მოდელი აკმოდირთუ მიკროსკოპული ნტირაფაშე (კონდესატორეფიშე). არძონერი კონდესატორი შილებე რდასინ ჟირ დგომარებას: დომუხტული ვარა უდუმუხტუ. თეცალი შვენას ენოჭარილი მუნაჩამეფიშ მუკაწონაფალო ოხვილური რე უდუმუხტუო კონდესატორეფიშ პერიოდულო დომუხტუა. თეშ გეშა დინამიკური შვენა სტატიკურწკჷმა ალაზიმაფათ ნელმოქმედიე. მანგიორი თინა ნორკებას ენერგონტირალიე. ოკო ებღანკათ, ნამუდა ჟირხოლო ტიპიშ მუკოწონაფაშ მონწყილაფა წიმარინუანს მორჩილი ზუმაშ ბეშტილი პლატას, თიშა გოდვალირი მიკროსქემეფით. ოპერატიული მუკოწონაფაშ მონწყილაფაშ გალე, წორობორჯული პერსონალური კომპიუტერეფს გარჩქუნა თ.გ. ჟიოპერატიული მუკოწონაფაშ მონწყილაფა (ქეშ შვენა), ნამუთ უნარღელჸოფირენს ნელმოქმენდი მონწყილობაშ მერინაფას, ფეიკარმოქმენდ მონწყილობაწკჷმა, მაგალითო, მიკროპროცესორიშ დინამიკურ შვენაწკჷმა.

312 (სუმოშ ვითოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანა რე IV ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-2 წანა.

მიქაელ მოდრეკილი — X ოშწანურაშ ქორთუ კალიგრაფი, პოეტ-ჰიმნოგრაფი, ფირჩა მესხური ტიპიშ იადგარიშ ხეშნაჭარაშ (S-425) აკმადგინალ-რედაქტორი, ნამუთ მუჭოთ აკოდგინალუაშ, თეშ ხანტურული გაფორმებაშ თოლონჭაფუთ, X ოშწანურაშ ქორთული წინგიშ ხელუანობაშ ბარჩხალა მინუშიე.

ოშინალი რე, ხოლო არაბი ისტორიკოსი დო გეოგრაფი - ალ-ჰამავი იაკუთი, ნამუქჷთ მიარე ქიანას იშარჷ დო დოჭარჷ მიარე ოთოლჸუჯე ნახანდა, მ.შ. თარი რე „გეოგრაფიაშ ლექსიკონი“, ნამუსით ასახული რე არაბული გეოგრაფიაშ დო ისტორიაშ ლიტერატურაშ მენჭაფუეფი.

რამაზ კუპრა — გჷშარჩქინელი ქორთუ (მარგალი) პოეტი; დებადჷ ნოღა ზუგდიდს, სოდეთ გურაფლენდჷ დო ათუ III ოშქაშე სკოლა. თიმ წანას მიშართჷ ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხონობაშ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშა, ნამუთ ათუ ჟურნალისტიშ დიპლომით.

სპორტსმენეფი: ემილ ზატოპეკი (ძალეოსანობა), ვერა ჩასლავსკა (ტანვარჯიში), ვერა მენჩიკი (ჭადრაკი), ივან ლენდლი, მარტინა ნავრატილოვა, იანა ნოვოტნა, მარტინა ჰინგისი (არძა ჩოგბურთი); იარომირ იაგრი (ჰოკეი).

კათრინ ჰეპბერნი (ინგლ. Katharine Hepburn, 12 მესი, 1907 – 29 მანგი, 2003) — ამერიკალი არტისტი, ამერიკაშ კინოშ მურიცხი, ამერიკაშ კინოაკადემიაშ „ოსკარიშ“ ოთხშაიანი ლაურეატი, მუთ რეკორდული რე კინოშ ისტორიას. ჰეპბერნი გვალო ვითოჟირშა რდჷ წჷმორინელი ოსკარიშ ნომინაციას (მერილ სტრიპის ათეჟამო რეკორდული რიცხუ უღუ 14 ნომინაციათ). 1975 წანას მეღებული აფუ ემიშ ჯილდო მაჸონაფალი როლიშო ფილმის „ჸოროფა აკნარღვეფუეფს“, სოდეთ ლოურენს ოლივიეწკჷმა ართო ილაჸაფჷ. ხოლო წჷმორინაფილი რდჷ ოთხი შხვა ემიშ დო ჟირი ტონიშ პრემიას ნომინაციათ თიში 70-წანიანი ოარტისტე კარიერაშ გოძვენას. 1999 წანას ამერიკაშ კინოშ ინსტიტუტიქ თინა ისტორიას უდიდაშ არტისტ ოსურო მირჩქინჷ დო მაართა აბანი მეურჩქინჷ ამერიკაშ უდიაშ ეკრანიშ ლეგენდეფიშ ერკებულს.
გარო — გაროშ კათაშ ნინა, ტიბეტურ-ბირმულ ნინეფს ორხველჷ. მორაგადეეფიშ ედომუშამი მუდანობა — დოხოლ. 900 ვთშ. ადმ., თინეფშე 780 ვთშ. ინდოეთის (2007) დო 120 ვთშ. ბანგლადეშის (2005). გოფაჩილი რე ინდოეთიშ მეგჰალაიაშ შტატის, სოდე ოფიციალური ნინაშ სტატუსი უღუ, ასამიშ შატატიშ დჰუბრიშ, გოალპარაშ დო დარანგიშ ოლქეფს. თეშ მოხ, თაშნეშე ბანგლადეშიშ მომძღე რაიონეფს.

2011 წანაშ 9 კვირკვეშო დიხაუჩას ედომშამო 262 პოლიტიკური ართაული რდჷ, თენეფ შქას 192 სუვერენული სახენწჷფო, დოსქილადირი - კოლონიური დო სპეციალური სტატუსიშ მაღვენჯი ტერიტორია.

1723 (ვითოშ შკვითოშ ეჩდოსუმი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 11 დღა. თე წანა რე XVIII ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-3 წანა.

1165 (ვითოშ ოშ სუმენეჩდოხუთი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XII ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-5 წანა.

„ლუჟნიკეფი“ (ოლიმპიური კომპლექსი „ლუჟნიკეფიშ“ დიდი სპორტული არენა, 1992 წანაშახ — ვ. ი. ლელინიშ ჯოხოდვალაშ დიდი სპორტული კომპლექსიშ ცენტრალური სტადიონი ) — სტადიონი მოსკოვს, ოლიმპიური კომპლექსი „ლუჟნიკეფიშ“ ცენტრალური ნორთი, ნამუთ ბაღირეეფიშ გვალაშ გოხოლუას იდვალუაფუ, მოსკოვს. რუსეთის ნტირაშ მეჯინათ არძაშე უდიდაში სტადიონი რე.

ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტიშ დო კარლ რიტერიშ იდეეფქ დიდი გოლინა მახვამილეს XIX ოშწანურაშ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ გეოგრაფიული არზუანობაშ გოვითარაფას.

გიშაკერძაფილ აბანს ეჭოფუნს კარტოგრაფია — მენცარობა ობიექტური სინანდულაშ საგანეფიშ დო მოლინეფიშ კონკრეტული განიშ დო თიში ბორჯიშ მეჯინათ თირაფაშე. ულირ ბორჯის გეოგრაფია ეჭარილი ხისიათიშ რდჷ, ათეჟამო თიში ჯინჯიერიი ეშაჩინება რე დიხაუჩაშ ორთაშ, მახორობაშ დო მეურნობაშ გურაფა.

ბუნაშ მაართა სტუდიური ალბომქ 30 Seconds to Mars გჷშართჷ 2002 წანას. თის ხოლო უღუ გჷშაშქუმალირი ალბომეფი A Beautiful Lie (2005); This Is War (2009) დო ჟირი EP დისკი AOL Sessions Undercover (2007) დო To the Edge of the Earth (2008).

მუჟამსჷთ გაიანაქ ზოხორინელობა გჷმაცხადჷ 1970 წანას, პრეზიდენტი ეშაგორჷ გაიანაშ ერუანულ ასამბლეაქ ხუთი წანაშ ვადათ, ნამუსჷთ უღუდუ დიდი ნებეფი. 1980 წანაშ რეფერენდუმიშ უკული, დითირჷ კონსტიტუციაქ დო პრეზიდენტიქ გინირთჷ ემასრულებერ პიჯო. პრეზიდენტის ეშმაგორჷნს პარლამენტი ხუთი წანაშ ვადათ.

როსელინწკჷმა დათხიებაშ უკული 1956 წანას ფილმის „ანასტასია“ რსულებური ანასტასია რომანოვაშ როლით ბერგმანქ ტრიუმფალურო დირთჷ ამერიკაშ კინოეკრანეფს. ათე როლიშო თიქ დეინალჷ ოსკარიშ წკარით მაჟირა დო ორქოშ გლობუსიშ მასმა ჯილდო თარი როლიშო.

ილიაპელი — წყარმალუ ჩილეს, კოკიმბოშ რეგიონს. წყარმალუშ ოორუე ოძგალეს, 12 კილომეტრით ჟინმალუობას, სოიშახ ილიაპელი აკათუ წყარმალუ ჩოაპას, იდვალუაფუ ნოღა ილიაპელი. წყარმალუშ სიგჷრძა რე 85 კმ, ღანჩოშ ფართობი – 2,100 კმ².
ტანგანიიკა (ინგლ. Lake Tanganyika, ფრანგ. Lac Tanganyika, სუაჰ. ziwa Tanganyika) — ტობა ბჟაეიოლ აფრიკას, კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ, ტანზანიაშ, ზამბიაშ დო ბურუნდიშ ტერიტორიეფს. სიგჷრძა დოხოლაფირო 650 კმ, სიგანა 40-80 კმ, ჟინპიჯიშ ფართობი — 34 ვითოში კმ². იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 773 მეტრაშ სიმაღალას, ტექტონიკურ ფაქვილშე. მაქსიმალური სიტომბე — 1470 მ (ბაიკალიშ უკული მაჟრა რე მოსოფელს). წყარპიჯეფი უთარაშო თინღოზამი რე, აბან-აბან მაღალი დო გერთელი. ღანჩოშ ფართობი — 224 ვითოში კმ². ინაკათუ წყარმალუეფს მალაგარასი დო რუზიზი; წყარმალუ ლუკუგაშ საშუალებათ ტანგანიიკა მითმიარსხუ წყარმალუ ლუალაბას.

კროლი (ინგლ. crawl — ხოხუა), თაშნეშე ორგია — ქვარათ ნჩურუაშ სტილი, ნამუსჷთ რსხულიშ მარძგვანი დო კვარჩხანი ნორთეფი ართიანიშ მათირე მოქირინუეფს არსულენა. ირ ხე მანჩურალიშ რსხულიშ ღერძიშ მანგას ფართო მიქირინუას არსულენ, ნამუშ ბორჯიშ კუჩხეფი, მუშჸურე, ართიანიშ მათირეთ წყარშე ეშმეღალუაფჷნა დო დინმიღალუაფჷნა. მანჩურალიშ სახე წყარს იდვალუაფუ, დო ხვალე მოქირინუაშ ბორჯის პერიოდულო მუკმართინუანს (ეშმეღანს წყარშე) დუდს, ჟანგბადიშ ეიოჭოფალო. კორლი ნჩურუაშ არძაშე ჩქარი საშუალებათ იკოროცხუ. სპორტსმენეფიშ უმენტაშობა დუდიშული სტილით ნჩურუაშ ტურნირეფს ისხუნუანა კროლიშ სტილით ნჩურუას, თეშ გეშა „დუდიშული სტილი“ დო „კროლი“ პრაქტიკულო სინონიმეფი რე.

მუტი — ჯვეშ ეგვიპტეშ ოსურღორონთეფიშ დიაფალი (ნანაღორონთი), ნამუშ მიარე ასპექტი ვითოშალათ წანაშ გოძვენას ითირუდჷ. ზიტყვა მუტი ანტიკურ ეგვიპტურ ნინას შანენდჷ ნანას. თიში ალტერნატიული ჯოხოეფი რე მატი დო მოუტი. თინა მაართაჸოფურ ღორონთო მირჩქინუაფუდჷ. მუტი გჷმიხანტუდჷ ოსურიშ სახეთ, ნამუთსჷთ გედგდჷ ჟირფა გურგინი დო გინაქუნდჷ ომაფე ყურშუფიშ დუდგინაქუნალი. ეგვიპტეშ არძა დადული სქესიშ მამართლეფი დორხველური რზალეფით თაყვანს ცენდეს მუტის, თიში ნძალანებაშ ღოზიშ გასუმალარო დო თი ფაქტიშო, ნამჷ-და თინეფი მუტწკჷმა არხოს რდეს დო ომაფეს თიწკჷმა ართო მართჷნდესჷნ.

სტივენ სიგალი (ინგლ. Steven Seagal, იაპ. სიგემიტი ტაკე; დ. 10 პირელი, 1952, ლანსინგი, მიჩიგანი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი, პროდიუსერი, აიკიძინი, ჭარუ, მუსიკოსი დო პოლიციარი.

1472 (ვითოშ ოთხოშ სუმონეჩდოვითოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჯუმაშხა. თე წანა რე XV ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-2 წანა.

ოტიბურიშ აირეფი (ინგლ. Greenhouse gases, აკრონიმი – GHG) — ატმოსფეროშ კომპონენტეფი, ნამუეფით ატმოსფეროშ ოტიბურიშ ეფექტის გიმიღანს. მინი ოტიბურიშ აირი ატმოსფეროს ბუნურო რჩქინდუ, შხვეფი ადამიერიშ საქვარუაშ შედეგი რე, მაგ: დინოხურიშული ოჭვალიშ ჭუალათ (ქუანოშქერი, ნაფთობი დო თიჯგურეფი). ოტიბურიშ აირეფი იკათუანს წყარიშ ორქის (H2O), ნოშქერჟირჟანგბადის (CO2), მეთანს (CH4), აზოტიშ ჟანგის (N2O) დო ოზონს(O3).

1629 (ვითოშ ამშოშ ეჩდოჩხორო) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 10 დღა. თე წანა რე XVII ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ მა-9 წანა.

ნაციონალურ პარკის უკინებუ 2,687 კმ² ტერიტორია. ჯოხოდვალა მიღჷ თე პარკის დვალირ ვულკან ლიულიაილიაკოშე (6 739 მ). თაქ იდვალუაფუ გვალეფი: გუანაკეროსი (5131 მ), სორიტასი (4274 მ), სერო-ბაიო (4920 მ), აგუას-კალიენტესი (5066 მ) დო პენა (5260 მ).
ჰიუსტონი (ინგლ. Houston ) ააშ-იშ მანთხა უდიდაში ნოღა მახორობათ, თექსასიშ შტატიშ უდიდაში ნოღა. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით ჰიუსტონს ოხორანს 2,231,000 მახორუ. ჰიუსტონი დორსხუაფილი რე ბუფალოშ ტობაშ პიჯიწკჷმა, 1836 წანას. ნოღაშ დუმარსხუაფალეფი რდეს ჯიმალეფი: აუგუსთუს ჩემფენ ალენი დო ჯონ ქირბი ალენი.

გიმე გჷმოკოროცხილი რე არძა კოდი (თუ გიშაგორილო ვარე ეშანილი-და) კონსოლს ბეშტანს Hello, world! ტექსტის დო ვეგმიცადუ, ანუ პროგრამაშ თებაშე ხათე (მუთ თიჯგურა რე, ნამჷ-და ტექსტიშ გჷმოღალაშეთ) კონსოლი ითიშუ.

ბორჯომულა ტიპური გვალაშ წყარმალუ რე. მეურს დიო სუბალპურ ზონას, უკული ლირსამი (წიწვამი) ტყათ გოქუნილ ონჭირე ლეხერს. მიშაკათაფუწკჷმა ეგაფილი რე კურორტი ბორჯომი. მუშ ლეხერს რე ოფუტეეფი: ტბა, სადგერი, ლიბანი, მუშ ოდუდეეფწკჷმა რე დაბა ბაკურიანიშ ანდეზიტი. 1898 წანას ბორჯომულას ეიოგეს რუსეთიშ იმპერიას ართ-ართი მაართა ჰესი (ბორჯომიშ ჰიდროელექტროსადგური).

კათოლიკური ეკლესია თეჟამაც ცენტრალიზაფილიე დო ოინალჷ რომიშ პაპის,ოდო მართლმადიდებლური — დეცენტრალიზაფილიე ავტოკეფალური ეკლესიეფო. კათოლიკურ ეკლესიას პაპურნინალუა ხვალე ლათინური ნინაშა მიშჷ 1960-იანი წანეფიშ რეფორმეფშახ (ვატიკანიშ II კათუა) , ოდო მართლმადიდებლურ ეკლესიეფც — ნაციონალურ ნინეფშა.

ჯონათან დემი (ინგლ. Jonathan Demme დ. 22 ფურთუთა, 1944) — ამერიკალი კინორეჟისორი. ჩინებული რე ფილმით „კირიბეფიშ შურიბუმა“, ნამჷშოთ მიღჷ ოსკარიშ ჯილდო.

1380 (ვითოშ სუმოშ ოთხონეჩი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანა რე XIV ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-10 წანა.

ტერენტი ნაპტან მორდებუანი, ალალი, ბონი დო უოშქარე რდჷ. ხონარეკინელო ვანაფერო იჩიებუდჷ დო იძიცანდჷ. ოგორაფალ ზიტყვეფი ვეშულებუდჷ. ტერენტიშ არძაშ უმოს დიდი ოგორაფალი ზიტყვეფი რდჷ: სი პოეზიაშ მუ გარჩქილენია.

სახენწჷფოშ მანჯღვერი: შურიელი ლიდერი - აიათოლა საიდ ალი ხამენეი (Ayatollah Ali Hoseini-KHAMENEI, 1989), პრეზიდენტი - მაჰმუდ აჰმადი ნეჯადი(Mahmoud Ahmadinejad, 2005).

არაგვის მტკვარიშა წანაშ მალობას ირწანიერო 1,5 მლრდ.მ3 წყარი მიშმუღჷ. არაგვიშ წყარს გჷმირინუანა მუხრან-საგურამოშ ტიოზიშ ოწყარალო. არაგვიშ თუდონი წელიშ ფარგალეფს გჷშმურს ბულაჩაურიშ, ნატახტარიშ დო საგურამოშ წყარეფი, ნამუეფსჷთ გჷმირინუანა ნოღა ქართიშ ოშუმალი წყარით ეიოჯუმაფალო. არაგვიშ ლეხერშა გიშმურს საქორთუოშ ოურდუმე შარა.

არაგვი ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონი, ჭვემაშ დო თირიშ, თაშნეშე ჯიშთიშ დო ირიათონი თირიშ წყარეფით. დიხაშთუდონი წყარი წყარმალუშ შხვადოშხვა ნაწილს წანური გიმნაკათაშ 40-70 პროცენტის აკმადგინანს, ჭვემაშ დო თირიშ წყარეფი - ცალ-ცალკე 16-შე 30 პროცენტიშა მითმიონჭირნუანს.

ლუბუმბაში (ფრანგ. Lubumbashi) — კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ სიდიდათ მაჟირა ნოღა. ჟიმოლენი კატანგაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ზუღაშ დონეშე 1000 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ.

ცოტნე დადიანიშ დარბაზი — ერუანულ-ჯარალუობური ორგანიზაცია, დირსხუ 2011 წანაშ 12 მარაშინათუთას, წიმინდე ცოტნე დადიანიშ შინაშ დღას, ზუგდიდიშ დო ცაიშიშ მიტროპოლიტ გერასიმეშ ხვამა-კურთხუათ. ცოტნე დადიანიშ დარბაზიქ ოზეიმეთ ზუგდიდიშ ვლაქერნიშ ხატიშ ჯოხონობაშ ოხვამეს ეკურთხჷ.

თანგ-ლონგიშ ომაფე ნოღა (ვიეტ. Hoàng thành Thăng Long) — ობიექტი ვიეტნამიშ ნანანოღა ჰანოიშ ცენტრალურ ნორთის. კომპლექსი იკათუანს ნოდგჷმეფს დო ონთხორუეფს. ამსრა თის ჰანოიშ ციტადელიშ ჯოხოთ იჩინენა.
თარი რდჷ ხოლო ვასკო და გამაშ შარალუა. ვასკო და გამა რდჷ მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ ზუღური მიმულა ღოლჷ ევროპაშე ინდოეთიშ მიმალობათ. უთარაში რდჷ ხოლო ფერნანდო მაგელანიშ (1480-1521) დიადი შარალუა დიხაუჩაშ მუკმუკი. ოთოლჸუჯე რე ხოლო ალბუკერკეშ, ჯეიმზ კუკიშ ზუღური მარშრუტეფი.

დიდხევი — წყარმალუ ლოპოტაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს. სიგირძა 19 კმ, ღანჩოშ ფართობი 94,6 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, ხანკუნტა წყარიშ მოლაფა — დამორჩილს, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის დო ზარხულს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 2,84 მ3/წმ.

სიდჰარტ შუკლა — ინდოარი არტისტი დო მოდელი. თიქ მუშ მაართა სადებიუტო როლი არსულჷ 2008 წანას, Sony TV-შ შოუს Babul Ka Aangann Chootey Na, ნამუთ ოშქაშე წჷმოძინაში რდჷ. შუკლა თაშნეშე თიჯგურა შოუეფიშ მაკათური რდჷ, მუჭომეფით რე Star One-იშ Jaane Pehchaane Se Ye Ajnabbi დო Star Plus-იშ კუნტა ბორჯიშ სერიალი Love U Zindagi. 2013 წანას, თინა ოკათუდჷ ოსხაპალი რეალითი შოუ Jhalak Dikhhla Jaa-შ მაამშვა სეზონს. სიდჰარტ შუკლა არძაშე უჯგუშო ჩინებული რე შივრაჯ (შივ) ალოკ შეხარიშ როლიშ რსულებათ Colors TV-იშ დრამაშ სერიალს Balika Vadhu (ჭიჭე მოჭყუდუ).

Touch and Go (მარგალურო: "ქიმეთხი დო მეუ") რე ბრიტანეთიშ ჯაზ-პოპური მუსიკალური ბუნა. თე ბუნაშ უპოპულარაში სინგლეფი რე: "Would You...?", "Straight... to Number One" დო "Tango in Harlem".

შოტლანდიაშ ისტორია მეხოლაფირო 10 000 წანაშ წოხოლე იჭყაფუ, ანუ მუჟამსჷთ ადამიერეფქ მაართათ დიჭყეს თე ტერიტორიაშა დოხორინი ბოლო აკოჸინალუაშ დალიერს. ბრონზეშ ხანაშ დო რკინაშ ხანაშ ცივილიზაციეფიშ რინაშე უგუკოროცხუ არქეოლოგიური მეგორაფა იჩიებუ.

სუმატრა (ინდონეზ. Sumatra, მალაიზ. Sumatera) — მალაიშ არქიპელაგიშ ართ-ართი კოკი. ფართობი: 435 ვთშ.კმ². კოკი მოსოფელს სიდიდაშ მეჯინათ მა-6 აბანს რე.

2005 (ჟირ ვითოშ ხუთი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ მა-5 წანა.

სხიპბეკი (გერმ. Schipbeek; ნიდერლ. Schipbeek) — წყარმალუ გერმანიას დო ნიდერლანდის. სიგჷნძა 85,3 კმ, ღანჩოშ ფართობი 352 კმ². წყარმალუ ეისელიშ ნადუ. მეურს ოორუე რაინ-ვესტფალიაშ აკანს დო ოვერეისელიშ დო გელდერლანდიშ პროვინიციეფს.

1917 (ვითოშ ჩხოროშ ვითოშკვითი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 13 დღა. თე წანა რე XX ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-7 წანა.

XI ოშწანურაშე საქორთუოშ მართლმდიდებელი ეკლესიაშ უმაღალაში ჯღვერი კათალიკოს-პატრიარქიშ ტიტულს ატარენდჷ დო რანწკით მაამშვა რდჷ მოსოფელი პატრიარქეფს შქას. 1054 წანას საეკლესიო გჷმორთუალაშ უკული მართლმადიდებლუროქიანუს დოსქილადირი საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქიქ მახუთა აბანშა გჷნილჷ ალექსანდრიაშ, ანტიოქიაშ, კონსტანტინოპოლიშ დო იერუსალიმიშ პატრიარქეფს შქას.

შარლ VI დე ვალუა (ფრანგ. Charles VI de Valois; დ. 3 ქირსეთუთა, 1368, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 21 გჷმათუთა, 1422, პარიზი) — საფრანგეთიშ მაფა 1380-1422 წანეფს.

თაშ მაგ.: საქორთუოს მეგორაფილი რე ოშობით კარსტული ფოქვა. ულირი ოშწანურაშ 80-იანი წანეფიშო საქორთუოს ჩინებული რდჷ 500 შა ფოქვა, ასე თინეფიშ მუდანობა 1500-ს მეუძჷ.
მოჩაშ კანტონი (ესპ. Cantón Mocha) — კანტონი ეკვადორს, ტუნგურაუაშ პროვინციას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მოჩა. 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 6 371 ადამიერს აკმადგინანდჷ.

ურნაბი (ლათ. Zizyphus) — ჩანარეფიშ გვარი ლეკუხაშობურეფი ფანიაშე. გვარს დოხოლაფირო 40 გვარობა რე. გოფაჩილი რე აზიაშ, აფრიკაშ დო ავსტრალიაშ ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ რაიონეფს. არძაშე უმოსო ჩინებული რე ურნაბიშ ართ-ართი გვარობა, ნამუშათ „იუბა“ (ლათ. Zizyphus jujuba) უჯოხონა. დიდი ჯალეფი რე, სიმაღალათ 15 მ-შახ, ხარენა 300 წანაშახ. უღუ მარქვალიაშობური, ოვალური ვარდა ლანცეტა ფურცელი, ჟირსქესიანი, ჯვარედინმატვერია პიოლი. პირანს მესის, ნამუთ 1,5—2 თუთას იგჷნძორებუ.

ლიკა ქავჟარაძე (დ. 26 გჷმათუთა, 1959 — ღ. 11 გჷმათუთა, 2017, ქართი) — ქორთუ კინოარტისტი. ჩინებული რე თარი როლით თენგიზ აბულაძეშ ფილმშე „ნარტიშ ჯა“.

ორთა - უმაღალაში კონკა - პონტა დუ პიკო (აზორიშ კოკეფს) 2.351, მალიაო და ეშტრელა 1.991; წყარმალუეფი (კმ) - დუერო 195 (გვალო 895), ტეჟუ 217 (გვალო 1.007); ტობა - ბარაჟემ-დუ-სანტა კლარა; კოკეფი - (კვ.კმ) - აზორიშ კოკეფი 2.247 (თენეფშე: სან-მიგელი 747), მადეირა 794; კლიმატი - ოკეანური (ატლანტიკური).

821 (ბრუოშ ეჩდოართი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თახაშხა. თე წანა რე IX ოშწანურაშ მა-3 დეკადაშ 1-ა წანა.

ბურგუნდია, იგივე ბურგონი (ფრანგ. Bourgogne) — რეგიონი საფრანგეთიშ ცენტრის. აკმოდირთუ ოთხი დეპარტამენტიშე: კოტ-დ’ორი, ნიევრი, სონა დო ლუარა, იონა. ბურგუნდიაშ ფართობი აკმადგინანს 31.582 კმ²-ის. მახორობა 2007 წანაშ მუნაჩემეფით 1 633 891 კოჩი რე. უდიდაში ნოღეფიე დიჟონი დო ნევერი.

1362 (ვითოშ სუმოშ სუმენეჩდოჟირი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XIV ოშწანურაშ მა-7 დეკადაშ მა-2 წანა.

უპანიშადეფი (სანსკრ. उपनिषद्) — ჯვეშინდური რელიგიურ-ფილოსოფიური ხასიათიშ ტრაქტატეფი. წჷმარინუანს ვედეფიშ ნორთის დო ოხუ ინდუიზმიშ წიმინდე ნაჭარეფს. თის თარო გოსხუნილი რე ფილოსოფია, მედიტაცია დო ღორონთიშ ორთა. იკოროცხუ, ნამჷ-და უპანიშადეფს იდვალუაფუ ვედეფიშ თარი არსი. თეშენ, თის, თაშნეშე „ვედანტას“ უძახუნა (ვედეფიშ ოთებუეს) დო თინეფი წჷმარინუანს ვედანტური ინდუიზმიშ ოსხირს. უპანიშადეფი თარო ეთმეჭარუნს რსული ჭეშმარიტაფაშ უპიჯალე ასპექტის.

ირანი რე ართ-ართ უჯვეშაში სახენწჷფო მოსოფელს. მაართა პროტოირანული სახენწჷფო ელამი რდჷ დორსხუაფილი დარიუს I-იშ ბორჯის (550 — 486 წანეფი) ირანიშ სახენწჷფო გინოზინდილი რდჷ საბერძენოშე წყარმაალ ინდიშა. XVI ოშწანურაშე ირანიშ ოფიციალური რელიგია რე ისლამი.

ტაკოპაიააშ მუნიციპალიტეტი (ესპ. Tacopayaa) — მუნიციპალიტეტი ბოლივიას, კოჩაბამბაშ დეპარტამენტიშ არკეშ პროვინციას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით მახორობა 14 779 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ფართობი 565 კმ² რე.

კრის ვეინსი (ინგლ. Chris Vance; დ. 1 ქირსეთუთა, 1971) — ინგლისარ-ავსტრალიარი არტისტი, ნამუქჷთ ჯოხო მიპალუ ჯეიმზ ვისტლერიშ როლიშ სრულებათ, ტელესერიალ ჯიხაშე ნტებას.

Touch and Go პოპულარული რდჷ ბჟაეიოლ ევროპას, გიშაკერძაფილო რუსეთის, სოდგა დახე 50 კონცერტი უღუდუ წანმორწანაშ განმავლობას. 2003 წანაშე, თე ბუნაქ იშარჷ რუსეთიშ დო ჸოფირი სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ თარი ნოღეფშა, დოჭყაფილი მოსკოვით, თებული ვლადივასტოკით. ბუნა წჷმორინაფილი რე შინელ რეგიონს ექსკლუზიურო IKON-იშით.
საოჭიო — ჸალაიბონი ეგრისიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2696 მ. ეგაფილი რე შქაიურული პორფირიტეფით. კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. მიორსხუანს წყარმალუ ხობწყარიშ ლეხერს წყარმალუ თხეიშიშ (ინგირიშ ღანჩო) ლეხერწკჷმა.

ირანული კალენდარი ვარდა ბჟაშ ჰიჯრა (სპარს. تقویم هجری شمسی؛ سالنمای هجری خورشیدی) — ასტრონომიული ბჟაშ კალენდარი, ნამუთ მუჭოთ ოფიციალური კალენდარინ თეშ გჷმირინუაფუ ირანს დო ავღანეთის.

ჰამბურგიშ ვატოვიშ ზუღაშ ერუანული პარკი (გერმ. Hamburgisches Wattenmeer) — ერუანული პარკი გერმანიას, ნოღა კუკსხაფენშე 12,5 კმ-ს, წყარმალუ ელბაშ მიშაკათაფუწკჷმა. ფორჷნს კოკეფს — ნოივერკის, შარჰერნის დო ნიგეჰერნის. თე ტერიტორია უმოსო ქვიშამი დო წყარმარჩხი რე.

ვითწანურა — არძაშე შხირას იგურიშხონარებუ კალენდარული ვითწანურა, ბორჯიშ პერიოდი, ნამუთ იკათუანს ვით წანმოწანას (იჭყაფუ 1 ღურთუთას დო ითებუ 31 ქირსეთუთას). ტერმინი „ვითწანურა“ თაშნეშე შხირას გჷმირინუაფუ ირნერი მუშებეფიშ ბორჯის 10 წანიანი პერიოდიშ ეიოშანალო, სამანგათ: ხანდაშ ვითწანურა; ორგანიზაციაშ ვითწანურა დო შხვა.

1201 (ვითოშ ჟიროშ ართი) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე თუთაშხა. თე წანა რე XIII ოშწანურაშ 1-ა დეკადაშ 1-ა წანა.

ანდაშ ყოისუ — წყარმალუ საქორთუოს (ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი) დო რუსეთიშ ფედერაციას (დაღესტანს), ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ოორუე კადას. აკმიქიმინუაფუ თუშეთიშ ალაზანიშ დო პირიქითი ალაზანიშ აკოშქუმალათ. სიგჷრძა (თუშეთიშ ალაზანიშ ოდუდეშე) 203 კმ, ღანჩოშ ფართობი 4820 კმ². მეჸუნს ინწრო, ტონბა ლეხერს; ორჩქინანს წყარგიმალაფუეფს; იკათუანს ბრელი გვალაშ წყარმალუს. ეთმიჯუმუაფუ თირით, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით, ჟინი ოჭიშის - ჯიშთით ხოლო. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე ახასიათენს ზოთონჯის. მიშმაკათუ წყარმალუ ავარიაშ ყოისუს დო ოდუდეს უდვანს წყარმალუ სულაკის.

ნინაშ, სიხოლაშ დო ტრადიციეფიშ მეჯინათ, დიდი ანტილიეფიშ კოკეფი ლათინური ამერიკაშ ნორთო მირჩქინუაფჷ. 1492 წანას, მაართათ მიოგორუ ქრისტეფორე კოლუმბიქ.

ანარქიზმი (ბერძენ. αναρχία - უხეშუულებოფა) — მოსოფელიშკვირაფა, ნამუთ აწმუდირთუ მართუალაშ არზა ფორმას დო საშუალებას. კერზოთ, ანარქისტეფი მოვარებე რენა სახენწჷფოშ, პოლიტიკური ხეშუულებაშ ვარდა ნამდგაინ შხვა იერარქიული მართუალაშ რსებაშ ოხვილობას დო მინჭაფჷნა თინეფიშ ეშახინტკუას.

შრი-ჯაიავარდენეპურა-კოტე (ტამილ. ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டே), თაშნეშე რჩქინელი, მუჭოთ კოტე, შრი-ლანკაშ ადმინისტრაციული ნანანოღა რე. იდვალუაფუ კომერციული ნანანოღა კოლომბოშ ბჟაეიოლ გოხოლუას დო შხირას უჯოხონა "ახალი ნანანოღაშ" ტერიტორია. შრი-ლანკაშ პარლამენტი თაქ იდვალუაფუ, ახალი დგჷმილიშ 1982 წანაშ 29 პირელს ფორმალური ინაუგურაციაშ უკული.

ყაბარდო-ბალყარეთი (ყაბ. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ; ბალყ. Къабарты-Малкъар Республика) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა რე ნალჩიკი. ოორუეშე უხურგანს სტავროპოლიშ აკანს, ობჟათეშე საქორთუოს, ბჟადალშე ყარაჩაი-ჩერქეზეთის.

ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია ეთმოსახჷნს ადამიერიშ რჩქინაშ დო პრაქტიკული საქვარაუაშ ირ ჯინჯიერი სფეროს. გჷშაკერძაფილო ფართას რე გოსინთაფილი საქორთუოშ სსრ მეჭირინაფეფი ეკონომიკაშ დო კულტურაშ, მენცარობაშ დო ტექნიკაშ დარგეფც; ქორთუ კათაშ მიარეოშწანურამი ისტორია, ლჷმა სოციალურ დო ერუანულ დუდიშალაშო.
1645 (ვითოშ ამშოშ ჟარნეჩდოხუთი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჟაშხა დო იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ჯუმაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 10 დღა. თე წანა რე XVII ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-5 წანა.

1379 (ვითოშ სუმოშ სუმონეჩდოვითოჩხორო) წანა — იულიანური კალენდარიშ ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XIV ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-9 წანა.

პოლ ედრიენ მორის დირაკი (Paul Adrien Maurice Dirac [dɪˈræk]; დ. 8 მარაშინათუთა, 1902, ბრისტოლი, გოართოიანაფილი ომაფე — ღ. 20 გჷმათუთა, 1984, თალაჰასი, ფლორიდა, ააშ) — ინგლისარი ფიზიკოს-თეორიტიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის.

ტიოიზ თაშნეშე იკათუანს დიუნეფიშ შქას დვალირ 100-შახ ტობას, ნამუეფშეთ ნამთინე ლიგე რე, ოდო ნამთინე ექსტრემალურო წყჷთე. წორას თე ტობეფიშ გეშა გიადჷ ტიოზის თე ჯოხოქ დო მონღოლურ ნინაშა "თოისერი ტობეფს" შანენს. ტიოზიშ ტერიტორიას გჷშმურს წყარმალუ რუო-შუი.

შეჰზათ აიართეფე — პოლიტიკოსი, თურქეთიშ მოხანდეეფიშ პარტიაშ მაკათური, ნამუქუთ 1976 წანას თურქულ გაზეთი „ქარადენიზ ჰაბერს“ ბეშტელი მუშ სტატიათ „ლაზეფიშ ეთნიკური ჯინჯი“ თურქულ პოლიტიკას ლაზეფიშ თემა ჸონიერო ქიმშაჸათჷ.

იკოროცხუ, ნამჷ-და სავაჭარო მარკაქ Stroh გორჩქინდჷ 1832 წანას კლაგენფურტის, დო ჯოხო მიპალუ საწარმო-ქარხანაშ დჷმარსხუაფალიშ დო მინჯეშ სებასტიანშტროშ პატიოცემელო.

ჰეკატეოს მილეტარქ (დოხოლ. ჯვ.წ. 549/546-დახოლ.ჯვ.წ. 480) მაართა დიჭყჷ ლიბიაშ (აფრიკა) გიშართუალა. თი ბორჯის უკვე ხვადუდჷ თიმწკჷმაიანი დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ ორთულო გორთუალა. ართ-ართი ისტორიკოს გეოგრაფი შინანდჷ, ნამდა ჰეკატეოსიშ ხანდეფი იძირუაფუდ კლიმატიშ, ფაუნაშ დო ფლორაშ ჸურე ომენცარე ინტერესი. თაშ ნამდა თენა რდჷ მაართა ხანდა საართო გეოგრაფიაშ თემატიკას. ათეწკჷმა ჰეკატეოს მილეტელქ მაართათ აკადგინჷ სქირონაშ დოხორელი ნორთიშ კარტოგრაფიული გჷმოსახილუა.

პრინს-ედუარდის კუნძული (Prince Edward Island, pe) – პროვინცია კანადაშ ბჟაეიოლს. ჯოხოქ გიადუ დიაფალ ვიქტორიაშ მუმაშ, პრინც ედუარდ კენტელიშ მეჯინათ.

ლუვრიშ მუზეუმი (ფრანგ. Musée du Louvre) — უდიდაში დო არძაშე უმოსო ჩინებული მუზეუმი რე მოსოფელს, ნამუსჷთ 8,5 მილიონი დჷმათოლოროფალი ჸუნდუ 2008 წანას. იდვალუაფუ პარიზის, საფრანგეთის. შენობა, ჸოფილი ომაფე დოხორე, პაიზიშ ცენტრის იდვალუაფუ, სენას დო რუ-დე-რივოლის შქას. მუში თარი მოედანი, ნამუსჷთ თეჟამო ლუვრიშ პირამიდა რე ეპონილი, ართ ღოზის რე შანზ-ელიზეშ მანგის დო თაშ ნამდა, ქიმინჷნს ისტორიულ მუნაკვათას (Axe historique), ნამუსჷთ პარიზიშ მიარე ისტორიული მონუმენტი რე დვალირი. ლუვრიშ ომაფე დოხორეშ ნორთიქ ჯარალუაშო მაართათ გინწყჷ 1793 წანაშ 8 გერგობათუთას, საფრანგეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის.

საქორთუოშ ომენოღალე ლჷმა — დინოხოლენ-ეთნიკური დო პოლიტიკური ოურდუმე კონფლიქტი საქორთუოს 1991-1993 წანეფს. ლჷმაქ პუტჩისტეფიშ გომორძგუათ გეთუ, საქორთუოშ კანონიერი ხეშუულებაშ გინორაგვაფათ დო საქორთუოშ მაართა პრეზიდენტიშ ზვიად გამსახურდიაშ საქორთუოშე გინორაჸუათ. თიქ დიო სომხეთშა გინორთჷ, მარა გინორაჸილჷ პრეზიდენტის სომხეთშა ვამეღებაშ უკული, თიქ ჩეჩნეთის ქიმკაფორუ დუდი.
Wikitravel — ტურისტული ინტერნეტ-გემაწურაფალი, ნამუთ ვიკი-ტექნოლოგიეფშა რე გერსხილი. გიტუ 2003 წანას, ევან პროდრომუშ დო მაიკლ ენ ჯენკინსიშით. 2006 წანას, ოვაჭარე შანი დო სერვერეფი მედია-კომპანია Internet Brands-იქ ქჷმიძინჷ დო მოგვიანაფილო, ვებ-ხასჷლას რეკლამირაფა გაუჯგუშჷ. 2007 წანას, ვიკითრეველქ Webby Award-იშ ჯილდო ეჭოფჷ, მუჭოთ საუჯგუშო ოშარალუე ვებ-ხასჷლაქ. თე წანასჷნე, ვიკითრეველიშ დჷმარსხუაფალეფქ ქჷდიჭყეს პროექტი Wikitravel Press, ნამუთ ვებ-ხასჷლას რინელ ოშარალუე გემაწურაფალ მოღეეფს ობჟინუანს. მაართა ბეშტელი გემაწურაფალქ 2008 წანაშ 1 ფურთუთას გჷშართჷ.

ჯოხოდვალა კუბა მოურს ტაინოშ კათაშ ნინაშე. თე ზიტყვაშ ზუსტი შანულობა ვარე რჩქინელი, მარა, დოხოლაფირო თინა შილებე გეჸვენჯიშობურო ითანგას: სოდეთ ჸოფიერი დიხეფი ბრელი რე (კუბაო) ვარდა დიდი აკანი (კოაბანა). მარა, რენა მარკუალეფი, ნამუთ მითმირჩქინანა, ნამთა თის ჯოხო ქრისტეფორე კოლუმბიქ პორტუგალიას მადვალუ ანტიკური ნოღაშ კუბაშ პატიოცემელო გიოდჷ.

2095 (ჟირ ვითოშ ოთხონეჩდოვითოხუთი) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ მა-10 დეკადაშ მა-5 წანა.

იალბუზი (რუსულო - Эльбрус, ყაბარდოულო - Ошхомахо, ბალყარულო - Мингитау) — კავკაციონიშ გვალეფიშ სისტემაშ უმაღალაში კონკა, დოხოლაფირო 2000 წანაშ წოხოლე შქირატილი სტრატოვულკანიე დო იდვალუაფუ ელახ ქჷნდჷრს, ყაბარდო-ბალყარეთის დო ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, რუსეთიშ ფედერაციაშ ტერიტორიას, საქორთუოშ ხურგაწკჷმა. თიში ბჟადალი (5642 მ) დო ბჟაეიოლი (5325 მ) კონკეფი გორთილიე ტომბა უნანგერათ. თე გვალა ხვალე ევროპაშ უმაღალაში გვალა ვარინ (თიშ უმიკუჯინალო, ნამჷდა სო გიმნურს კონტინენტიშ ხურგა), რუსეთიშ უმაღალაში ჭურჭული ხოლო რე.

მაართა დოჭყაფური მუსიკალური განათლება ეჭოფჷ ქართიშ ცენტრალურ მუსიკალურ სკოლას პროფესორ ლ. შიუკაშვილიშ ხემანჯღვერობათ. 1956 წანას(10 წანერი) რესპუბლიკაშ ფესტივალიშ ლაურეატო გჷნირთჷ (I პრემია), 1957 წანას მოლენკავკაციაშ მუსიკოს მასრულებერეფიშ I კონკურსის (მორჩილასაკიშ გეშა პრემიაქ ვახვადჷ), ოდო 1961 წანას - საკავშირო კონკურსიშ ლაურეატი (II პრემია). 1968 წანას გაათუ პ. ჩაიკოვსკიშ ჯოხონობაშ მოსკოვიშ კონსერვატორია (პროფ. დ. ოისტრახის კლასი). 1971 წანაშე მოსკოვიშ ფილარმონიაშ სოლისტიე. ისაკაძე მუსიკაშ მასრულებერეფიშ მიარე ოერეფოშქაშე კონკურსიშ ლაურეატიე (მარგარიტ ლონგიშ დო ჟაკ ტიბოშ ჯოხონობაშ, პარიზი, 1965, I პრემიაშ; ჩაიკოვსკიშ ჯოხონობაშ, მოსკოვი, 1970, III პრემია; სიბელიუსიშ ჯოხონობაშ, ჰელსინკი, 1970, I პრემია). 1965 წლანაშე გასტროლეფც მანჯუნც თანჯეფგალენიშ მიარე ქიანას. ისაკაძე ალმახანურობაშ ართ-ართი გჷმორჩქინელი მევიოლინე რე. თიში მეგამა გჷშმეგორუ არტისტიზმით, ტომბა მუსიკალურობათ, ვირტუოზულობათ. თიშ რეპერტუარციე კლასიკური დო ალმახანური მუსიკაშ საუჯგუშო მინუშეფი. ქორთული კომპოზოტორეფიშ თელი რანწკი ახალი ნაწარმებეფიშ (მაგ. ოთარ თაქთაქიშვილიშ ოვიოლინე კონცერტიშ) მაართა მასრულებერიე. გჷნოღალირიე ფინურ ხანტურულ ფილმის - „სიბელიუსის“ (1975). თიშ გეშა გჷნოღალირიე იაპონური დოკუმენტური ფილმი (1974). ზაქარია ფალიაშვილიშ ჯოხობაშ პრემია (1979). დაჯილდოებულიე საპატიო შანიშ ორდენით.

სელმა კოჩივა — ლაზი მოქარანე, პოეტი ოსური. 70-იან წანეფიშ უკულ ლიმენს თურქეთის ლაზეფიშ დო ოსურეფიშ ნებეფშო. გერმანიას მოხანდე ლაზურ ორგანიზაცია „ლაზებურა“-შ დო თეჯგურა ჯოხოთ გიშმაულარი გაზეთიშ ართ-ართი დუმარცხუაფალი.
ეკვატორიალური პროვინცია (ფრანგ. Équateur) — კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პროვინცია, ნამუთ იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟადალს. თე პროვინციას ართ ბორჯის უკებუდჷ ფართო ტერიტორია, მარა 2005 წანაშ ადმინისტრაციული რეფორმაშ უკული გირთჷ მუსხირენ უმოსი მორჩილი პროვინციეფო, ნამუეფშე ჯოხოდვალა „ეკვატორიალური“ ისქილიდუ ადმინისტრაციულ ცენტრ მბანდაკაშ გოხოლუას დვალირ ტერიტორიაქ.

შიდსი რეგისტრირაფილი რე მოსოფელიშ ხუთხოლო კონტინენტიშ 206 ქიანას. ოფიციალური მუნაჩემეფით, ასეშო მოსოფელს შიდსიშ ვირუსით ინფიცირაფილი რე 20 მილიონშახ ადამიერი, თინეფშე 80% სქესობური რზათ რე დალახებული. (თაჸურეშე 70% ჰეტეროსექსუალურ, 10% — ჰომოსექსუალურ რსხუეფშა მოურს ). აივ-ით ინფიცირაფილი რე მოსოფელს ეკოროცხილი ნარკომანეფიშ 80%.

ლაზეფი, ჭანეფი — ქორთუეფიშ ეთნოგრაფიული ბუნა, კჷნოხ ართ-ართი კოლხური ტომი რდჷ მარგალეფწკჷმა ართო. ლაზეფი ობჟათე-ბჟაეიოლ უჩაზუღაპიჯიშ (ისტორიული ლაზეთი, ჭანეთი) დო წყარმალუ ჭოროხიშ გოჸორიშ კვირდი მახორობა რე.

1048 (ვითოშ ჟარნეჩდობრუო) წანა — იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ობიშხა. თე წანა რე XI ოშწანურაშ მა-5 დეკადაშ მა-8 წანა.

მუჭოთ ორწყეთი ართი ფორმატშე მაჟირაშა გინოჸონაფა-კონვერტაცია დიდ პრობლემას ვაწჷმარინუანს. მარა თუ თქვა ქოხანდენთ ინტერნეტწკჷმა-და, ინწკჷმა არძაშე ლექინი ფორმა რე ვიკიპედიაშ საიტის გოაქტიურაფილი DDMMSS ფორმატიშ კორდინატეფშა გეწკანტუათ გეგნორთათ ხასჷლაშა, ნამუთ პოზიციურ რუკას აბანს დუგოგორინაფუანა. კინე თექ შეგილებჷნა ავტომატურო გჷმოჸონაფილი ცირფეფი გეშიჭარათ (კოორდინატეფი 42°15′53″ N, 43°50′40″ E ნავითალეფი 42.26472, 43.84444).

გუბაზეული, თაშნეშე იშინუაფუ მუჭოთ გუბაზოული — წყარმალუ ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტის, სუფსაშ კვარჩხანი ნადუ. გუბაზეულს ოდუდე უღუ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, გომისციხეშ გვალაწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 2210 მეტრაშ სიმაღალას. გუბაზეულიშ სიგჷრძა რე 47 კმ, ღანჩოშ ფართობი - 371 კმ2. გუბაზეულიშ თარი ნადუეფი რე: ხანისწყალი დო კალაშა. გებაზეული ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის. გუბაზეულიშ წყარიშ ოშქაშე წანური ხარჯი რე 13,7 მ3/წმ.

1820 (ვითოშ ბრუოშ ეჩი) წანა — გრიგორიანული კალენადრიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა დო იულიანური კალენდარიშ ნარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე ცაშხა. თე წანას კალენდარეფს შქას გინორთა რდჷ 12 დღა. თე წანა რე XIX ოშწანურაშ მა-2 დეკადაშ მა-10 წანა.

1820-იან წანეფს, მიჟანსჷთ ესპანეთიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფი ლათინურ ამერიკას ებუნტეს დო ზოხორინელი სახენწჷფოეფი გჷმოქიმინეს, კუბა მაფაშ ართგურობას ინარჩუნენდჷ. მარა, თაქ ხოლო მუთმოხვადუდჷ ზოხორინალაშო მორინეფი, ესპანეთიქ კუბას მეჩჷ დევიზი La Siempre Fidelísima Isla („ირო არძოშე ართგური კოკი“). თე ართგურობა მიშჷ კუბაშ მახორობაშ ესპანეთიშა ოვაჭარე დოჸუნალათ, თაშენეშე თინეფი ღებულენდეს კორსანტობაშე დო ჭკორეფიშ ბუნტარკიაშე თხილუას.

1997 წანაშე აქტიურო ალმახანდენს Warner Bros. Entertainment, Inc-წკჷმა. ოკათჷ ფილმეფიშ ფარაშ გაფას დო დორსხუაფას. კომპანიაშ სპეციალიზაციაშ თარი მიმალობა ომენცარე ფანტასტიკა, ზაფანასიუჟეტამი დო მერმენწეფიშ ჟანრიშ ფილმეფი, მორო კომპანია მუშენს შხვა ჟანრეფსჷთ, კერძოთ ანიმაციას, კომედიაშ დო დრამაშ მიმალობაჸურეთ.

ON THINNER ICE 如履薄冰: signs of trouble from the Water Tower of Asia, where headwaters feed into all the great rivers of Asia (by GRIP, Asia Society and MediaStorm)
თიშ უმიკუჯინუო, ნამდა XXI ოშწანურა ხვალე ”ახალი” გეოგრაფიული პერიოდი რე, იშენ არსებენს წჷმოძინეფი დო ჭარილი რე ბრელი ომენცარე ხანდა. ამდღარშო არსებენს მიარე გეოგრაფიული დაწესებულება, თ.შ. ინსტიტუტეფი, ჯარალუეფი, რცხუეფი დო შხვა, თარო მიწუკინანს კოორდინაციას გეოგრაფიული არზიშ გეჸვენჯ გავითარებას. XX ოშწანურას ღოლამირ ომენცარე ორკვიებელ ინსტიტუტეფქ უდიდაში გეოგრაფიულ წჷმოძინეფს მიოჭირინეს დო ათეჯგურა ტემპეფით წჷმოძინა გიმიჭანუანს ხოლო XXI ოშწანურას ახალი გეოგრაფიული მიკოჯინეფს, არზეფიშ დო თეორიეფიშ ქიმინუას დო საბოლათ თინეფიშ დამუშებას. XXI ოშწანურს აპალუ უდიდაში პოტენციალი, თიშენ ნამდა მენცარობას უხუჯანს გოვითარაფილი დო ირო წჷმოძინური ტექნიკა.

ასტრონომიაშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი რდჷ. მიშეღჷ გეოგრაფიული კოორდინატეფი „სიფართე“ დო „სიგირძალა“. ჰიპარქექ გავითარჷ კარტოგრაფიაშ სტერეოგრაფიული დო ორთოგრაფიული პროექციეფი. თინა უჯვეშაში ასტრონომიული დო გეოდეზიური ხეჭკუდიშ - ასტროლაბიშ მაღოლამარი რე. თარი რდჷ ხოლო პოსეიდონიოსიშ (135-51 ჯვ.წ.) გოზიმეფი. პოსეიდონიოსი არისტოტელეშ აწმარინჯედ შინანდჷ, ნამდა ეკვატორული ორტყაფუ შილებე გედვალირი ჸოფედუკო.

უმოსო თარი რდჷ ხოლო იბნ ბატუტაშ გირძეხანური შარალუა. იბნ ბატუტაშ ოქიანეშ განურ ეჭარუშ საქვარი დიჭყჷ დო მილჷ ეგვიპტე, ირანი, არაბეთი, მესოპოტამია, სირია, აკაბუცხა აზია, ყირიმი, რუსეთიშ ობჟათე ნორთი, შქა აზია, ინდოეთი, ავღანეთი, ინდონეზია დო ჩინეთი. თიში მაართა შარალუა დიჭყჷ 1325 წანას, ბოლო მოშარუა იჸუ 1352-1353 წწ. დო ასე გინოკვათჷ საჰარაშ ბჟადალური დო ცენტრალური ნორთი. 25 წანა ქიანაშმოლუობას გატარ დო ზუღათ გონჩურჷ დახოლ. 130 ათ. კმ. იბნ ბატუტა მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში მეშარე რდჷ. ნანდული ქიანაშმიმალე.

მაიკლ კრისტოფერ შინი (ინგლ. Michael Sheen დ. 5 ფურთუთა, 1969) — ბრიტანალი არტსტი. გურაფლენდჷ ლონდონიშ ომაფეშ აკადემიას, დრამატული ხელუანებაშ ფაკულტეტის.

ციზალპური გალია ( ლათ. Gallia Cisalpina, შანენც „გალია ალპეფიშ აკანს“) რდჷ გეოგრაფიული აკანიშ რომაული ჯოხო (მოგვიანაფილო რომიშ რესპუბლიკაშ პროვინცია), ამდღარხანური ოორუე იტალიაშ ტერიტორიას (ფორუნც ემილია-რომანას, ფრიული-ვენეცია გიულიას, ლიგურიას, ლომბარდიას, პიედმონტის, ტრონტინო-ალტო ადიგეს დო ვენეტოს), სოდეთ კელტეფი ოხორანდესჷნ. პროვინციას დუდენდეს მუტინშე (ამდღანერი მოდენა), სოდეთ ჯვ. წ. 73 წანას სპარტაკიქ პროვინციაშ მადუდე გაიუს კასიუს ლონგინუსიშ ლეგიონი ამარცხჷნ.

კუხეში — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, საჩინოშ თემს, იდვალუაფუ წყარმალუ ინწრაშ (წენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) კვარჩხან ძგას. ზუღაშ დონეშე 220 მეტრას, წალენჯიხაშე დოშორაფილი რე 10 კილომეტრით, ჯვრშე (უხოლაში რკინაშშარაშ გიორენჯი) 6 კმ-ით. 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 508 კოჩი.

დინაფილი კიდობანიშ მაგორალეფი (ინგლ. Raiders of the Lost Ark), გვიანო ჩინებული, მუჭოთ ინდიანა ჯოუნსი დო დინაფილი კიდობანიშ მაგორალეფი (ინგლ. Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark — მაართა რსულმეტრაჟიანი ფილმი ინდიანა ჯოუნსიშ დუდსგინალუეფშე, გიშართჷ 1981 წანაშ 12 მანგის. თიში რეჟისორი რე სტივენ სპილბერგი.

კუბას წინგიერობაშ კოეფიციენტი აკმადგინანს 99,8%-ის, ჩქჷჩქჷეფიშ ღურაშ მაძირაფალი უმოსი დაბალი რე ვინდარო კანკალე გოვითარაფილ ქიანას, დო მახორობაშ თელარაშ ოშქაშე მუდანობა 77.64 რე.
ახალი ზელანდიაშ მახორობაშ მუდანობა 2009 წანაშ მუნაჩამეფით აკმადგინანს 4,213.418 ადამიერს. 1995 წანას მახორობაშ მუდანობა რდჷ 2,717,625, 2004 წანას 3,993,800, 2005 წანას 3,035,461, ედომუშამო ბოლო 12 წანაშ მალობას ახალი ზელანდიაშ მახორობაქ მირდჷ 1,485,793-ით, 2,8-შა. ოშქარე წანიერი რდუალა 0,92 %-იე (2007), 0,97% (2008), ანუ ბოლო 12 წანაშ გოძვენაშა ოშქაშე წანიერი რდუალა 1,42-იე.

ბანსვარა (ინგლ. Banswara, ჰინ. बांसवाड़ा जिला) — ოლქი ინდოეთიშ შტატი რაჯასტანს. ნოღაქ დირსხუ 1949 წანას. კინოხ ოლქიშ ტერიტორიას კინ თე ჯოხოდვალაშ ტომური სათარო არსებენდჷ. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე — ნოღა ბანსვარა. 2001 წანაშ ედომუშამინდური მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, აკმადგინანდჷ 1 420 601 კოჩის. ძინათებული მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე აკმადგინანდჷ 84,27%-ის, ნამუთ ოშქაშეინდურ დონეშე ბრელით რე უმოსი (59,5%).

ოურდუმე ანგარიაქ ხანგინძას დონჩალჷ ნოღაშ გოფართინაფა. XIX ოშწანურაშ ეკონიას ბრელც ოკოდ ოფორტიფიკაციე ნოგაფუეფიშ აკორღვაფა, რახან მითმირჩქინანდეს, ნამდა თინეფი ურგენჯი რდჷ დო ხეს უნჩალუნდ ნოღაშ ურბანულ გოვითარაფას. თეშ უმკუჯინუო, გუბერნატორ დუფერენქ მაახერხჷ ჯვეში ნოღაშ ასქილიდაფა.

ჯვეშ საბერძნეთის უდიდაში გოლინა მენცარობას მახვამილუ არისტოტელექ (ჯვ.წ. 384-ჯვ.წ.322), ნამუქჷთ აკოქიმინჷ გეოსფეროეფიშ იდეა. არისტოტელე მენცარობას ფაქტეფით რაგადანდჷ. თის ორხველჷ იდეა ართიანი ოკეანეშენ. ოცადუდ ეუნწყჷმჷდჷკო დიხაშნწალუაშ მოლინა. არძა მოლინაშ გარკვიებას ფაქტეფს მიკაპონუდჷ. ხოლო გავითარჷ ევდოქსეშ იდეეფი. დუდეღალირო შილებე ითქუას, ნამდა არისტოტელე რდჷ ზოგადდიხაუჩაშრჩქინაშ დჷმარსხუაფალი. გიშაკერძაფილო ოშინალი რე თიში „მეტეოროლოგიკა“, ნამუსჷთ გოსინთელი რე შხვადოშხვა აქტუალური გეოგრაფიული ოკითხეფი, ეჭარუნს მიარე გეოგრაფიულ ართულს.

ფუთი (ქორთულო: ფოთი) — ნოღა დო ონიშოლი უჩა ზუღას, საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს. იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენს, სოდეთ რიონწყარი უჩა ზუღას მიშაკათუნ, რიონწყარიშ მელე-მოლე პიჯის. ზუღაშ დონეშე 1-3 მ. ქართიშე 330 კმ., ზუგდიდიშე 60 კმ. 2002 წანაშ ეკოროცხუათ ოხორანს 47 000 ადამიერი. ნოღაშ ფართობი რე 65,8 კვ. კმ. მოლენ-კავკაციაშ რკინაშარაშ ცენტრალურ მაგისტრალს მიარცხუაფუ ფუთი-სანაკიშ რკინაშარაშ 40 კმ.-ამი ნოკვათუთ. ნოღაშ ტერიტორიაშ უმოსი გეკიდილი რე კოკეფს, ნამუსჷთ რიონიშ დელტეფი გიშაკვათჷნა. ნოღაშ ტერიტორიას რე პალიასტომიშ ტობა, ნამუთ უჩა ზუღას კაპარჭაშ-წყარით მიაკათუნ. მუკე-მუკე ონძღოთ ნოღას გოჸუნს ჭყონჭყო დო ისირონა.

ნორაშ მახორობა აკმადგინანს 34 970 ადამიერს (2001). ქომოლკოჩეფი — მახორობაშ 53%, ოსურკათა — 47%. იტანაგარს, ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ ოშქაშე მაძირაფალი რე — 69%, ნამუთ მაღალი მაძირაფალიე, ვინდარო ედომუშამ ინდოეთის (59,5%), ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა ქომოლკოჩეფს შქას — 75%, ოსურკათაშ შქას — 61%.

სამიშ კარიერაქ უმოსო წოხოლე იდჷ თიშ უკული, მუთ გიშარჩქინელო თინაქ შეხვად რეჟისორ დო პროდიუსერ ლიუკ ბესონს. ართიანს თინეფქ შეხვადეს ფილმ ლეონიშ გინოღალას, სოდეთ ახალი არტისტი ლაჸაფენდჷ პოლიციარიშ როლს.

ტობი მაგუაირი (ინგლ. Tobey Maguire; 27 ივანობა, 1975) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებულქ იჸუ ფილმეფიშ სერიას „ბორბოლია-კოჩი“ ლაჸაფინერი პიტერ პარკერიშ როლით.

ბადაინ-ჯარანიშ ტიოზი — ტიოზი ჩინეთის. იდვალუაფუ განსუშ, ნინსია-ხუეიშ დო დინოხოლენი მონღოლეთიშ პროვინციეფიშ ტერიტორიას. ფართობი აკმადგინანს 49,000 კმ²-ის.
თაქ იდვალუაფუ პეტროგლიფეფიშ უდიდაში ნაკორობა ევროპაში — გვალო დოხოლაფირო 300 000. რზენიშ ჯოხოდვალა მოურს კამუნეფიშ ტომშე, ნამუეფით თაქ რომალეფიშ მოულაშახ ჭიჭე ხანით წოხოლე ოხორანდეს. თინეფწკჷმა მერსხუაფილი რე ხვალე პეტროგლიფეფიშ ჭიჭე ნორთი: ქრონოლოგიურო თინეფი ორხველჷნა ჟინ პალეოლითიშე მოჸუნაფილ პერიოდის (6000 წანა ჩქინ ერაშახ) ახ.წ. XIX ოშწანურაშახ.

გეოგრაფიაშ გურაფაშ ზოგადი ობიექტი შილებე რდას ნამდგაიჸინ მოლინა, პროცესი დო სისტემა, ნამუსით აპალუ ვარდა შილებე პოტენციურო აპალუდას განული სტრუქტურა. ორთაშმეტყველებაშ დო ჯარალურ გეოგრაფიულ დისციპლინეფიშ გოართიანაფა მენცარობეფიშ ართ სისტემას გოპიჯალაფირი რე თინეფიშ ორკვიებელი ობიექტეფიშ აკონჭირელი რცხუეფიშ დო მენცარობეფიშ ეშაჩინებეფიშ ართობათ. გეოგრაფიაშ თარი ღანკი რე ჯარალუაშ გონივრული ტერიტორიული ორგანიზაციაშ დო ორთაშგჷმორინაფაშ საშუალებეფიშ რკვა, ჯარალუაშ ეკოლოგიურო უშქურანჯი გოვითარაფაშ სტრატეგიაშ ოსხირიშ ღოლამა. გეოგრაფიული რკვიებაშ თარი ობიექტი რე ადამიერიშ დო ორთაშ ურთიართგოლინა, გეოგრაფიული ელმოლიშ კომპონენტეფიშ რთუალა დო ურთიათრგოლინაშ კანონეფი ლოკალურ, რეგიონულ, ერუანულ, კონტინენტურ, ოკიანურ დ გლობალურ დონეეფს.

კირილიცა (თაშნეშე ტრადიციული ჯოხო მაართა ჟირი ასო-შანიშ, „აზიშ“ დო „ბუკიშ“ მეჯინათ — აზბუკა — aзбука) — ვაართი სლავური დო ვასლავური ნინაშ (სამანგ; ჩუვაშური, ბურიატული, თათრულ-ბაშკირული, უდმურტული, აფხაზური, ოსური) ჭარალუა ევროპას დო აზიას. თიში აკოქიმინუაშ ისტორია მერსხილი რე ჯოხოეფწკჷმა წიმინდე ბერეფიშ, კირილეშ დო მეთოდეშ, თესალონიკალეფიშ, ნამუეფქჷთ აკოქიმინეს ვა კირილიცა, თიშ წჷმოხონი — გლაგოლიცა.

აფრიკაშ ართობაშ ორგანიზაცია — აფრიკაშ ქიანეფიშ გოართოიანაფა. 2002 წანაშ 9 კვირკვეს ჯოხოქ გინათირჷ აფრიკაშ რსხუთ. ორგანიზაციაქ დირსხუ 1963 წანას, აფრიკული ქიანეფიშ ართობაშ დო სოლიდარობაშ, სუვერენიტეტიშ დო ტერიტორიული ნთელუანობაშ თხილუაშ თოლოზირუეთ. ორგანიზაციაშ მაკთურობა შეულებუდჷ აფრიკაშ არძო ზოხორინელ სახენწჷფოს.

უელვა — პროვინცია ობჟათე ესპანეთის, ავტონომიური გოართოიანაფა ანდალუსიაშ ბჟადალ ნორთის. მუს ომძღჷ პორტუგალია დო ესპანეთიშ გეჸვენჯი პროვინციეფი: ბადახოსი, სევილია დო კადისი. თაშნეშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე. მუში ნანანოღა რე უელვა.

სახნწჷფო მიშმურს ერეფიშ წორომაჸალობაშა. 1999 წანაშ 14 ეკენიას, ნაურუშ რესპუბლიკაქ ქაკათჷ გოეროს. ნაურუ — რჩქალი ოკიანეშ წორომაჸალობაშ სამელამოსოშ დო რჩქალი ოკიანეშ კოკეფიშ ფორუმიშ მაკათური რე.

დიდი ანტილიშ კოკეფი (ინგლ. Greater Antilles, ფრანგ. Grandes Antilles, ესპ. Antillas Mayores) — კარიბიშ ზუღას დვალირი მუსხირენ შხუ კოკი, დო მიშმურს თი კოკეფიშ ბუნაშა, ნამუთ რჩქინელი რე მუჭოთ ვესტ-ინდოეთი. კოკეფიშ ორენიშ დო სიდიდაშ მეჯინათ ვესტ-ინდოეთი დორთილი რე გეჸვენჯიშობურო: ბაჰამიშ კოკეფი, მორჩილი ანტილიშ კოკეფი დო დიდი ანტილიშ კოკეფი. ეკონია ჟირი ბუნა ართობურო ანტილაიშ კოკეფიშ არქიპელაგის წჷმარინუანა.

მონიკა ანა მარია ბელუჩი (იტალ. Monica Anna Maria Bellucci; დ. 30 ეკენია 1964, ჩიტა-დი-კასტელო, იტალია) — იტალიარი კინოარტისტი დო ფოტომოდელი.

თეორიული გეოგრაფიაშ ოკითხეფს მუშენდეს ორთაშ დიდი მარკვიებელეფი ალექსანდერ ჰუმბოლდტი (1769-1859) დო კარლ რიტერი (1779-1859). გვალო ათე ჟირ მარკვიებელქ ეიჸონჷ გეოგრაფია პროფესიონალურ დონეშა დო თინეფქ საბოლათ აწარმეს გეოგრაფიული რკვიებაშ სინთეზი.

ერ-რაიანი (არაბ. الريان‎‎) — კატარიშ ომაფეშ ნოღა, ნამუთ ერ-რაიანიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე. სიდიდაშ მეჯინათ კატარიშ მაჟირა ნოღა რე ნანანოღა — დოჰაშ უკული.
ლედ ზეპელინი (ინგლ. Led Zeppelin) — ინგლისური როკ-ბუნა, დორსხუაფილი 1968 წანაშ ეკენიას, ლონდონს, ინგლისი. ბუნაშ სოლისტეფი რდესი: ჯიმი ფეიჯი, რობერტ ფლანთი, ჯონ ბონემი დო ჯონ პოლ ჯონსი. ლედ ზეპელინქ აკოცუ 1980 წანას, ართ-ართი სოლისტიქ ჯონ ბონემქ ტრაგიკულო დოღურჷ. გჷმოჩამილი რე ლედ ზეპელინიშ 300 მილიონშე უმოსი ალბომი. მოსოფელს რე შინელი ლედ ზეპელინიშ ბირეფი: Stairway To Heaven, Kashmir, Achilles Last Stand, Whole Lotta Love, Since I've Been Loving You დო შხვეფი.

დებადჷ მაჯღვერიშ დო გიმმაჩამუშ ფანიას. კინოს მარცხო მოხვადჷ: ართ-ართი მაჸალეშე ქჷგეგჷ, ნამდა კლოდ პინოტო მარდუეფს შაყარანდჷ ახალი ფილმიშო დო გინოჭყვიდჷ თინაწკჷმა ართო კინომორსებეფშა ულინჷდჷკონ. განჩინებათ, მარსო ისხუნეს თარი როლიშო მუსხირენ ვითოში კანდიდატიშე. ათაში ართი გოვალაფათ სოფი მარსოქ მურიცხიქ იჸუ. ფილმის „ბუმი“ (1980) სარკო წჷმოძინა უღუდჷ დო მალას თიში გეჸვენჯი „ბუმი 2“ (1982) გინიღეს, ნამუშოთ სოფიქ „ცეზარი“ მიღჷ ნომინაციას „საუჯგუშო დებიუტი დო არძაშე პერსპექტიული არტსტი“.

როდრიგო გარსია (ესპ. Rodrigo García Barcha; დ. 24 მარაშინათუთა 1959, ბოგოტა) — კოლუმბიარი რეჟისორი, კინოოპერატორი, სცენარისტი დო პროდიუსერი. ჩინებული ჭარუშ გაბრიელ გარსია მარკესი-შ სქუა. შხვადოშხვა ბორჯის გინოღალირი აფუ ფილმეფი: „ძღაბური ოფულარეფი“ (2000), „მეშარეეფი“ (2008), „ალბერტ ნობსი“ (2011) დო შხვა. მუშენს ააშ-ს.

2078 (ჟირ ვითოშ სუმონეჩდოვითობრუო) წანა — გრიგორიანული კალენდარით ვანარკი წანმოწანა, ნამუშ მაართა დღა რე შურიშხა. თე წანა რე XXI ოშწანურაშ მა-8 დეკადაშ მა-8 წანა.

BBC (ინგლ. BBC — The British Broadcasting Corporation ბრიტანეთიშ ოტელეკომუნიკაციე კორპორაცია, ბი-ბი-სი) — ართ-ართი უდიდაში ოტელეკომუნიკაციე კორპორაცია მოსოფელს. ირ წანაშ ბიუჯეტი კორპორაციას უღჷ 4 მილიარდი დოლარი. შტაბ-ბინა დორსხუაფილი რე ლონდონს, გოართოიანაფილ ომაფეს. BBC-იქ დირსხუ 1922 წანას.

სვირი - რზენი - დელტა - მალობა - ვე - ვულკანი - გაბარი - პლატო - ზუღა - კონტინენტი - კოკი - ლაგუნა - წყარმალუ - გვალა - ლაკადა - ფოქვა - ჯიშთი - ჩქონი - ოკიანე - რეგიონი - საროტი - ტობა - ტყა - ტიოზი - ფიორდი - კჷრდე - ჸუჯი - წყარგელაფუ

ენჯეირიშ ჯვეში ალმარენჯიშ დო ათე ბორჯის ბორდენიშ ჸოროფილი ოლივია (სკარლეტ იოჰანსონი) ჯვეშ უნჩაშის (ნამუქჷთ თიში ჸოროფა ივარუ) ბორდენიშე ხირილ დღერს გინოჩანს. გასქვალი ზიტყვა ათე დღერს ეშაჩინებელო რე ’ტესლა’. ენჯეირი მეხვადჷ, ნამდა ბორდენი ტელეპორტაციაშო ხვარენს ნიკოლა ტესლაშ ღოლამირ ჩინებულ მანქანას. თინა ააშ-ს მეურს დო ტესლას (დევიდ ბოუი) ათეჯგჷრა მანქანაშ ღოლამას დავალენს. მარა თიში უკული, მუთ მანქანა გათენს, ენჯეირი ახვილუანს, ნამდა დღარი ტყურაია რდჷ - ხვალე თიში ონჯარებელო. ათეშ უმკუჯინუო, კონსტრუქცია ნანდული ტელეპორტაციაშ საშუალებას ირზენს.

ჯოხოდვალა ბრიგანტეფი (Βρίγαντες) ოსურღორონთ ბრიგანტიას მეურე, მუთ შანენს მუჭოთ "მაღალო, ეკინელო" დო უგურკვიუ რე, გიოდვერ ვარინ დოხორეს Brigantium–იშ ჯოხოშ მეჯინათ მუჭოთ "მაღალეფი" მეტაფორული გაგებათ პატჷნჟინოსქუალობა, ვარა სიტყვაკაკალერო მუჭოთ "გვალარეფი", ანუ კათა ფიზიკურო ძალიერი დო ემაღალაფირი.

მაჟირა გურძემი — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (გურძემიშ თემი), ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ ტეხირიშ მარძგვანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 220 მ, მარტვილიშე 28 კმ. 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 206 კოჩი.