Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Guòng-lé(權利) sê siŏh ciáh huák-lŭk diē-sié gì gái-niêng, sê téng Ĭng-ngṳ̄ „right“ ciā sṳ̀ huăng-ĭk guó lì gì. Có̤i cā sê cī ìng-guòng, gáu-muōi-lāu iâ ièng-sĕng gáu gáuk cṳ̄ng sĕng-ŭk gì guòng-lé hŭ-uái.

«Nâ găk Ô Ngù-dùng-chéu‎ gì Diô Gōng Nṳ̄ Tiăng „Nguāi Máe̤ng gáu lāu Nṳ̄ Mì-chéu“ Nē̤ng-gă gì Guăng-hiê Â̤ Ciŏng-gì Biéng-huá lī, Nguāi Cê-gă Siōng lāu Iā Òng Ô-nék-giāng Ói-siŭ Dáik lāu Siŏh Ciáh Giék-lâung» (Nĭk-buōng-ngṳ̄: 鈴懸の木の道で「君の微笑みを夢に見る」と言ってしまったら僕たちの関係はどう変わってしまうのか、僕なりに何日か考えた上でのやや気恥ずかしい結論のようなもの, Lò̤-mā-cê:Suzukake no Ki no Michi de „Kimi no Hohoemi o Yume ni Miru“ to Itte Shimattara Bokutachi no Kankei wa Dō Kawatte Shimau no ka, Bokunari ni Nannichi ka Kangaeta Ue de no Yaya Kihazukashii Ketsuron no Yō na Mono) sê Nĭk-buōng nṳ̄-gái ngēu-chiông (偶像) tuàng-tā̤ AKB48 gì dâ̤ 34 diŏng dăng-ké̤ṳk cáuk-pīng (單曲唱片). Găk kēu-ngṳ̄, gāng-chĭng „Nâ diŏh Ngù-dùng-chéu‎ Sié-nó̤h“ (若著梧桐𣗬什乇; 鈴懸なんちゃら, Suzukake Nanchara). 2013 nièng 12 nguŏk 11 hô̤ iù Guók-uòng chióng-piéng huák-hèng.

Găk Să̤-huŏng, gâe̤ng Bô-uăk-cáik ô-guăng gì nó̤h ô Bô-uăk-cáik-tó gâe̤ng Bô-uăk-cáik-lâung. Gé̤ṳ-suók, Bô-uăk-cáik-tó sê sáe̤ng ké̤ṳk niāng-gŏ̤ Bô-uăk-cáik-lâung gì sé̤ṳ-ciā. Bô-uăk-cáik-lâung sê kéng-cé̤ṳk Bô-uăk-cáik sèng-âu sāi gì ciŏng-sék-séng gì lâung, chiông-cĭng sĭng gì sĕng-mêng. Duòng-tūng siông ék-buăng dŭ sê sāi-ê̤ṳng niēng-sáik guó gì Lâung, dáng hiêng-dâi iâ sĭk-guáng sāi-ê̤ṳng lâung-hìng gì kiēu-káik-lĭk. Duâi-nè̤ng sĕng gâe̤ng Bô-uăk-cáik-lâung káung kī lì, niông niāng-gŏ̤ kó̤ tō̤.

1789年，安托萬·拉瓦錫發佈了有33種化學元素其列表。拉瓦節將元素歸類成氣體、金屬、非金屬共土質，但是化學家敆以後其蜀世紀底裡直頭找更準確其分類方法。1829年，約翰·德貝萊納觀察遘雅価元素都會使根據化學特性三萆成組，譬如講鋰、鈉共鉀就會使歸為軟復活性其金屬。德貝萊納也發現，當每組其三萆元素按原子量來排辰候，第二萆元素往往大概是第一共第三萆元素其平均。這以後乞叫作三耦律（Law of Triads）。德國化學家利奥波德·盖墨林使這蜀套系統，遘1843年已經辨認出三萆蜀組其10組，四萆蜀組其3組，固有五萆蜀組其1組。讓-巴蒂斯特·杜馬敆1857年發表伊其成果，描述了不同金屬組臺中其關係。即然講雅価化學家會找出小組元素臺中其關係，但是伊各儂固是未發展出蜀套會使涵蓋所有元素其系統。

Ciā guók-gă sáng guók-gă-siâ-huôi-ciō-ngiê, gĭng-dáng ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Nazi ciō-ngiê, gó-chṳ̄ ciā guók-gă iâ hô̤ lā̤ Nazi Dáik-guók.

Sṳ̀ng-chéu sê Hók-ciŭ gì chê-chéu. Áng tūng-gié, Hók-ciŭ dŭ niāng ô 16 uâng dău sṳ̀ng-chéu, nâ siàng-diē cêu ô chă-bók-dŏ̤ 3 uâng dău. Gó-chṳ̄, Hók-ciŭ iâ ô biék-chĭng „Ṳ̀ng-siàng“ (榕城).

1924 nièng: Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì gŭng-huăk Hùng Nguŏk-siòng ciŏng Muāng-chĭng có̤i-hâiu siŏh ciáh huòng-dá̤ Puō-ngì téng ciē-géng-siàng (gĭng-dáng gì Báe̤k-gĭng gó-gṳ̆ng) diē-sié dṳ̆k chók lì.

Hié-mī-cṳ̄ (Ĭng-ngṳ̄: Fermion) sê cŏng-siēu Fermi–Dirac tūng-gié gì ā nguòng-cṳ̄ lĭk-cṳ̄. Hié-mī-cṳ̄ gâe̤ng bŏ̤-sáik-cṳ̄ gì kṳ̆-biék sê hié-mī-cṳ̄ ô buáng cīng-só gì cê̤ṳ-suòng, dáng-sê bŏ̤-sáik-cṳ̄ ô cīng-só gì cê̤ṳ-suòng. Hié-mī-cṳ̄ cŏng-siēu Pauli bók-siŏng-ṳ̀ng nguòng-lī, cêu sê gōng lâng lăk dùng-iông gì hié-mī-cṳ̄ gì liông-cṳ̄-tái mâ̤ siŏh-iông. Hié-mī-cṳ̄ gì miàng sê ôi lāu gé-niêng É-dâi-lé ŭk-lī-hŏk-gă Hié-mī (Enrico Fermi) sū kī gì.

出版商申請以後，會分配到國際標準書號其蜀萆數字區域，機構會根據使用量來預計出版商卜挃其圍再分配给伊，越大其出版商所取得的位數越嫩（代表書碼其範圍會使容納更更価）。一旦發現分配其數字區域無夠使，出版商就再分配遘另外蜀萆範圍供伊使，也就是再獲得蜀萆出版商編號。故此，各萆國家共各萆出版社其國際標準書號位數會因其狀況來做最好其分配。

Sĭng-báe̤k-chê(新北市) sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh dĭk-hăk chê, ciā chê gì ìng-kēu găk gó̤-lòng ciáh Dài-uăng siàng-chê diē-sié có̤i sâ̤.
Sṳ̆-mā Hé (司馬懿, 179 n. - 251 n.), cê Dê̤ṳng-dăk (仲達), sê Săng-guók sèng-âu Cò̤-ngôi gì siŏh ciáh guăng-lièu gâe̤ng ciŏng-gŭng. Ĭ găk Cò̤-ngôi gì dê-ôi iā dâe̤ng-iéu, iā sâ̤ huòi dái-bĭng gâe̤ng Sṳ̆k-háng gì Cṳ̆-gák Liông siŏng-páh.

Gĭng-dáng Giū-mī-chŏng ī-gĭng mò̤ lāu. 1992 nièng, Hók-ciŭ-chê dó̤i-chiū Nā-bá-chê diŏh Giū-mī-chŏng gì nguòng-cī gióng-lĭk Hók-ciŭ-huòng, lì gé-niêng cī siŏh dâung lĭk-sṳ̄.

Nò̤-ŭi-ngṳ̄̄ (norsk) sê Báe̤k Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Nò̤-ŭi-ngṳ̄ gâe̤ng Sôi-diēng-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄, Dăng-măh-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Nò̤-ŭi-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 5000 uâng nè̤ng.

Ùng-ngiê-hók-hĭng sê téng 14 sié-gī gáu 17 sié-gī cĭ-găng gì ùng-huá ông-dông. Ùng-ngiê-hók-hĭng téng Dṳ̆ng-sié-gī muăk-gĭ gì É-dâi-lé kī-tàu, ī-hâiu diòng gáu gó̤-lòng ciáh Ĕu-ciŭ, sê ùng-hŏk, diék-hŏk, ngiê-sŭk, kuŏ-hŏk, céng-dê gâe̤ng cŭng-gáu gáuk huŏng-miêng gì gáik-sĭng.

Hâ Chák-lī ô giék guó lâng huòi huŏng. 1905 nièng 1 nguŏk 30 hô̤, ĭ ĭng-ôi sĭng-câung-bâng găk Hók-ciŭ guó-sié. Ĭ sī gì sèng-hâiu sê Mī-guók Gŭng-lī-huôi diŏh Dṳ̆ng-guók gì Huôi-dók.

Kuśala (Mūng-gū-ngṳ̄: ᠬᠥᠰᠯᠡᠨ, 1300 n. - 1329 n.) iâ hô̤ lā̤ Khutughtu Khan (ᠬᠦᠰᠡᠯᠡᠨ ᠬᠠᠭᠠᠨ) hĕ̤k-ciā Nguòng Mìng-cŭng (元明宗), sê Mūng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1329 nièng 2 nguŏk gáu 8 nguŏk câi-ôi.

Mìng Sié-cŭng (明世宗, 1507 n. - 1567 n.), miàng Ciŏ Hâiu-chŭng (朱厚熜), sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1521 nièng gáu 1567 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Gă-cêng, gó-chṳ̄ ké̤ṳk nè̤ng hô̤ lā̤ Gă-cêng Huòng-dá̤ (嘉靖皇帝).

Téng Chĭng-dièu kī cêu ô nè̤ng kĕk Hók-ciŭ-uâ siā siēu-siók, miàng dék tāu gì siēu-siók sê «Mìng-dŭ Biék Gé» (閩都別記). Ĭ sê Chĭng-dièu sèng-hâiu siā gì, chók-ciā sê Lī-ìng-hò̤-giù (里人何求), cuòi sê ĭ gì bék-miàng, cáuk-ciā gì cĭng-miàng ī-gĭng mò̤ nièng-ngài tō̤ lāu. «Mìng-dŭ Biék Gé» sê ciŏng-huòi-tā̤ gì tŭng-sṳ̆k siēu-siók, táu cṳ̆ ô 380 huòi, diē-sié siā ô cĭng sâ̤ Hók-ciŭ dŏng-dê gì diòng-siók. Cī buô siēu-siók dó̤i Hók-ciŭ-uâ gì ngiêng-ngṳ̄ ô hēng duâi īng-hiōng, chiông „dáh-chió-cék“ cêu sê téng diē-sié lì gì.

Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk (阿彌陀佛, Huáng-ngṳ̄: अमिताभ) sê Hŭk-gáu diē-sié gì siŏh cŏng hŭk. Diŏh Dâi-sìng Hŭk-gáu diē-sié, Ŏ̤-mì-tò̤-hŭk sê să̤-huŏng gĭk-lŏh sié-gái gì tă-huŏng-hŭk (他方佛).

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng: Gōng ciā uâ gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Mìng dṳ̆ng sĕk ék, iâ cêu sê Mìng-gĕ̤ng dṳ̆ng-hâ-iù gáu ĭk-hāi-kāu gì dê-kṳ̆: bău-guák Hók-ciŭ chê-kṳ̆, Bìng-nàng, Kŭ-chèng, Lò̤-nguòng, Lièng-gŏng, Mìng-chiăng, Mìng-âiu, Diòng-lŏ̤h, Īng-tái, Hók-chiăng, Bìng-tàng. Dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Hók-ciŭ-uâ.

Ṳ̆-săng gâe̤ng Bìng-săng, Ŭ-săng cà̤ hô̤ lā̤ „Săng-săng“. Ṳ̆-săng gà̤-dēng ô Băh-ták, buō-săng-cĭng-siá (補山精舍), Chék-gŭng-sṳ̀ (戚公祠), Dâi-sê̤ṳ-dâing (大士殿), mò̤-ngà-dà̤-káik (摩崖題刻) dēng dēng iā sâ̤ gū-cék.

Ĭ sê Dièu-siēng Tái-cū gì dâ̤ 5 ciáh giāng. Ĭ nòng-bâ buóh siōng diòng-ôi ké̤ṳk sá̤-bò̤ iōng gì giāng Lī Huŏng-sĭk. Ĭ găk 1398 nièng huák-dông céng-biéng, ciŏng Lī Huŏng-sĭk tài sī, bék ĭ nòng-bâ niông-ôi ké̤ṳk Lī Huŏng-guō (Dièu-siēng Dêng-cŭng). 1400 nièng, ciék-sêu Dêng-cŭng gì niông-ôi, dĕng-gĭ có̤ guók-uòng. 1418 nièng, niông-ôi ké̤ṳk cê-gă gì giāng Sié-cŭng.
Hók-chiăng-chê (福清市) sê Hók-ciŭ gì siŏh bĭk gâing-ngék-chê, găk Mìng-dĕ̤ng iòng-hāi, Diòng-lŏ̤h nàng-buô, Può-chèng báe̤k-buô. Hók-chiăng biék-chĭng có̤ Ngṳ̆k-ṳ̀ng (玉融).

William McKinley, Jr. (1843 nièng 1 nguŏk 29 hô̤ – 1901 nièng 9 nguŏk 14 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 25 êng cūng-tūng, 1897 nièng gáu 1901 nièng câi-êng.

Donald John Trump (1946 nièng 6 nguŏk 14 hô̤ – ) sê Mī-guók gì siŏh ciáh kié-ngiĕk-gă gâe̤ng dâ̤ 45 êng cūng-tūng. Ĭ diŏh 2016 nièng dâi-biēu Gê̤ṳng-huò-dōng chăng-gă cūng-tūng sōng-gṳ̄, bêng-chiā dŏng-sōng. Ĭ găk 2017 nièng 1 nguŏk 20 hô̤ cêu-êng cūng-tūng.

Tiĕng-ò̤ téng dê-giù lā̤ káng guó kó̤ iā chiông siŏh dèu ngṳ̀ng-sáik gì ò̤, gó-chṳ̄ Dṳ̆ng-guók duâi-buô-hông dê-kṳ̆ ciŏng ĭ hô̤ lā̤ „Ngṳ̀ng-ò̤“.

Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gióng-lĭk hâiu, Dṳ̆ng-guók céng-hū ciŏng Săng-mìng gióng-siék có̤ dê̤ṳng gĕ̤ng-ngiĕk siàng-chê. Téng hiā-sì-hâiu kī cêu ô cĭng sâ̤ gì Hók-ciŭ chĭng-nièng-gŏ̤ gáu Săng-mìng có̤-gĕ̤ng sìng-gă. Gó-chṳ̄ gĭng-dáng Săng-mìng iâ ô gōng Hók-ciŭ-uâ gì nè̤ng sĕng-uăk găk cī.

Lâu-hū (老虎) iâ hô̤ lā̤ hū (虎), sê siŏh cṳ̄ng mà-kuŏ gì buô-ṳ̄ dông-ŭk, iâ sê gĭng-dáng mà-kuŏ dông-ŭk dâi-dŏng tā̤-hìng có̤i duâi gì siŏh cṳ̄ng.

ᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, 1711 n. 9 ng. 25 h. - 1799 n. 2 ng. 7 h.), miàng Hùng-lĭk (弘曆, ᡥᡠᠩ ᠯᡳ), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 5 ciáh huòng-dá̤, 1735 nièng gáu 1795 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Gièng-lṳ̀ng (乾隆).

Bochotnica (Pŏ̤-làng-ngṳ̄ : Bochotnica, IPA [bɔxɔtˈnit͡sa]) sê Pŏ̤-làng dĕ̤ng-nàng-sié gì siŏh bĭh gâing-ék, ôi-dé kiăk Pū-lá-mì (Puławy) dài-dŏng. Bochotnica sê Lù-buó-lìng (Lublin) hèng-chéng-kṳ̆ gì dê-sū, mū-lióh ô 1,500 nè̤ng dêu cī.

Ngê (耳) sê dông-ŭk gāng-gáuk siăng-ĭng gì ké-guăng. Dông-ŭk sāi ngê lì gāng-gáuk siăng-ĭng gì dâe̤ng-cáuk hô̤ lō̤ „tiăng“ (聽). Dṳ̀ lāu tiăng siăng-ĭng, mâ̤-ciēu dông-ŭk gì ngê iâ â̤-tĕ̤ng sāi lì gāng-gáuk bìng-hèng gâe̤ng sĭng-tā̤ gì ôi-dé.

1841 nièng, Hugo ké̤ṳk sōng-gṳ̄ có̤ Huák-làng-să̤ Hŏk-iêng gì iêng-sê̤ṳ. Téng hiā sèng-hâu kī, Hugo kăi-sṳ̄ găk céng-dê-gái uăk-dông, ciĕ-tì gê̤ṳng-huò-cié.

Cŏng-cṳ̄ (莊子), sáng Cŏng (莊), miàng Ciŭ (周), sê Dṳ̆ng-guók Chŭng-chiŭ Sì-dâi gì siŏh ciáh sṳ̆-siōng-gă. Ĭ iâ sê Dô̤-gă sṳ̆-siōng gì dâi-biēu ìng-ŭk.

Ĭ sê Dâng Sìng-gŭng gì giāng, Dâng Sìng-gŭng sī lō̤ ī-hâiu, ciŏng uòng-ôi téng gă-gă Dâng Sĭk hŭ-uái dók guó lì. Câi-ôi gì sèng-âu, dó̤i-chiū Săng-huăng páh Muāng-chĭng. 1681 nièng bâng sī, ié-hô̤ Dièu Ùng-uòng (潮文王).

Sĭng-săng (先生) iâ hô̤ lā̤ gáu-sṳ̆ (教師), sê ciŏng-muòng gá-cṳ̆ gì siŏh cṳ̄ng cék-ngiĕk. Găh dâi-hŏk diē-sié, sĭng-săng ô gáu-sêu, hó-gáu-sêu, cô-lī-gáu-sêu, gōng-sṳ̆, cô-gáu dēng dēng gì cék-chĭng (職稱).

1626 nièng ĭ nòng-bâ Nū-ī-hăk-cà̤ sī lō̤ ī-hâiu dĕng-gĭ, nièng-hô̤ Tiĕng-chŭng (天聰, ᠠᠪᡴᠠᡳ ᠰᡠᡵᡝ). 1635 nièng páh giâ gó̤-lòng ciáh Mūng-gū. Dâ̤ nê nièng, gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-chĭng-guók, nièng-hô̤ Sùng-dáik (崇德, ᠸᡝᠰᡳᡥᡠᠨ ᡝᡵᡩᡝᠮᡠᠩᡤᡝ), dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤. Bô cê-gă dái-bĭng kó̤ páh Dièu-siēng, bék ĭ dàu-hòng. 1643 nièng dái-bĭng páh Mìng-dièu, buáng-diô-dŏng làu pé-háik sī lō̤. Miêu-hô̤ Tái-cŭng (太宗), ié-hô̤ Ùng-huòng-dá̤ (文皇帝). Ĭ gì giāng Hók-lìng dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤.
Lìng Sĕng (林森, 1868 nièng 2 nguŏk 11 hô̤ – 1943 nièng 8 nguŏk 1 hô̤), cê Cṳ̄-chiĕu (子超), Hók-ciŭ Mìng-âu nè̤ng, sê Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă.

Háng-ngṳ̄ Pĭng-ĭng sê Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng diŏh siông-dài ī-hâiu cŭ-cék nè̤ng huák-mìng gì, diŏh 1958 nièng ciáng-sék diâng chók-dài. Diŏh Dài-uăng gĭ-buōng mò̤ sié-nó̤h nè̤ng sāi, Dài-uăng sāi gì sê Wade–Giles Pĭng-ĭng hĕ̤k-ciā Tŭng-ê̤ṳng Pĭng-ĭng.

Ophelia duâi kū-cháik, diĕng-pă go̤, buăk lŏ̤h ò̤ diē-lié gé̤ṳk sī go̤ (iâ kō̤-nèng sê ĭ cê̤ṳ-sák). Ĭ hiăng Laertes ciáng-hō̤ téng Huák-guók diōng lì, Claudius cêu gâe̤ng ĭ gōng Hamlet sê tài sī Polonius gì hṳ̆ng-chiū. Ĭng-ôi Hamlet gì sùng găk hāi siông dáe̤k diŏh hāi-chĕk, iâ huōng-diōng-tàu diōng lì lāu. Ôi lāu tài lâi Hamlet, Claudius cêu tiĕu-sŏ̤ Hamlet gâe̤ng Laertes, ăng-bà̤ ĭ lâng ciáh bī-suói gék-giéng. Diòng-tūng siông, gék-giéng dŭ sê sāi mâ̤ lê gì giéng, dáng-sê Claudius gâe̤ng Laertes ô có̤-mā, sāi lê gì giéng, giéng lā̤ máe̤k lā̤ ô dŭk gì cáik-cáik. Bêng-chiā, Claudius gó cūng-bê lāu ô dŭk gì ciū ké̤ṳk Hamlet siăh.

Mìng-nàng-ngṳ̄ (閩南語, Bân-lâm-gí) iâ hô̤ lā̤ Mìng-nàng-uâ (閩南話) hĕ̤k-ciā Â-nàng-uâ (下南話), sê Háng-ngṳ̄-cŭk Mìng-ngṳ̄-ciĕ â-dā̤ gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-niòng. Ciā ngṳ̄-niòng iâ sê sāi-ê̤ṳng ìng-só có̤i sâ̤, īng-hiōng-lĭk có̤i duâi gì Mìng-ngṳ̄-ciĕ gì ngṳ̄-niòng. Mìng-nàng-ngṳ̄ huák-nguòng-dê sê Ciŏng-ciŭ gâe̤ng Ciŏng-ciŭ, dáng-sê ĭng-ôi Â-muòng gì céng-dê gĭng-cá̤ dê-ôi, Â-muòng-kiŏng ék-buăng ké̤ṳk nè̤ng nêng-ùi sê biĕu-cūng.

ᡥᡡᠸᠠᠩᡩᡳ, 1782 n. 9 ng. 16 h. - 1850 n. 2 ng. 25 h.), miàng Mìng-nìng (旻寧, ᠮᡳᠨ ᠨᡳᠩ), có̤i cā miàng Mièng-nìng (綿寧), sê Muāng-chĭng gì dâ̤ 7 ciáh huòng-dá̤, 1820 nièng gáu 1850 nièng câi-ôi. Nièng-hô̤ Dô̤-guŏng (道光). Ĭ sê Gă-kéng gì duâi-giāng.

Huá-siŏh (化石, iâ â̤ tĕ̤k „huá-sĭk“), sê cī làu diŏh siŏh-tàu diē-sié gì gū-sĕng-ŭk sĭ-tā̤, ék-buăng sê gū-sĕng-ŭk gì gáuk-gáuk gâe̤ng buói-káe̤k.

Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì kuóh-dà̤ iā sâ̤ sáng Dòng (唐), sáng Lâi (賴), sáng Gŏng (江), sáng Ŭng (翁) hĕ̤k-ciā sáng Ciĕng (詹); Mìng-âu gì iā sâ̤ sáng Ĕu (歐), Biêng (卞), Diè (池), Gŏng (江) gâe̤ng Guóh (郭); Diòng-lŏ̤h gì sáng Dìng (陳), Gŏng (江), Ŭng (翁) gâe̤ng Ngà̤ (倪) gì bī-gáu sâ̤; Lò̤-nguòng hāi gièng gì ciō-iéu sáng Lìng (林), Ĕu (歐), Gŏng (江), Dâng (鄭), Lièng (連), Dìng (陳), Ŭng (翁), Làu (劉), Biêng (卞) hĕ̤k-ciā Dòng (唐).

Liù-giù gì huák-lŭk buōng sṳ̄-hìng gâe̤ng kĭng-hìng (輕刑) 2 cṳ̄ng. Gì-dṳ̆ng, sṳ̄-hìng buōng lìng-dì, tài-tàu, chiŏng-ché̤ṳ (槍刺) 3 cṳ̄ng. Lìng-dì ciŏng-muòng dò̤ lì tài buóh siōng cô̤-huāng gì nè̤ng. Chiŏng-ché̤ṳ sê ciŏng huáng-nè̤ng buŏk diŏh sĕk-cê-gá gà̤-dēng, kĕk chiŏng gék sĭng-câung tài sī, dāng gái ciŏng tàu kāng lâi. Kĭng-hìng buōng liù-huóng, puŏh nĭk-tàu, gĕk (夾), gă (枷, dái gă-sō̤ iù-gă̤), chī (笞, kĕk só̤h páh).

Hāi-chĕk (海賊) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng diŏh hāi lā̤ chiōng-giék bék-nè̤ng cài-sāng gì nè̤ng. Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, iâ â̤ sāi „hāi-chĕk“ lì bī-ê̤ṳ ngài nè̤ng.

Panama Ông-ò̤ (Ĭng-ngṳ̄: Panama Canal, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄: Canal de Panamá) sê Mī-ciŭ dâi-lṳ̆k dṳ̆ng-buô gì siŏh dèu ông-ò̤, gĭng-dáng sṳ̆k Panama guāng.
Holopedia ŏ̤k Uŏk-nàng-ngṳ̄ Wikipedia siŏh iông, nâ kĕk Mìng-nàng-ngṳ̄ gì Băh-uâ-cê lì siā dèu-mĕ̤k, ng-sāi Háng-cê siā. Cuòi gâe̤ng Bànguâpedia, Hakkâpedia mâ̤ siŏh iông. Nâ sê buóh siōng siā Háng-cê, nâ dé̤ṳng găk dèu-mĕ̤k gì tō̤-lâung-hiĕk diē-sié kĕk Háng-cê siā, ciā Háng-cê gì „dèu-mĕ̤k“ dâi-dŏng, gó ô iā sâ̤ mò̤-niĕ-ài kĕk Háng-cê siā gì cê, ciòng-buô kĕk Băh-uâ-cê lì tá̤. Gáu 2016 nièng 6 nguŏk, Holopedia dŭ-liāng ô 150,000 piĕng ùng-ciŏng.

Dài-dṳ̆ng-chê (臺中市, Mìng-nàng-ngṳ̄: Tâi-tiong-chhī) sê Dài-uàng-dō̤ có̤i dṳ̆ng-nàng-buô gì siàng-chê, iâ sê Dài-uàng dâ̤ săng duâi gì gē̤ng-kāu.

6Siông-dá̤ gōng: "Cūi dṳ̆ng diŏh ô kĕ̤ng-ké, â̤ buŏng kŭi siông â gì cūi." 7Siông-dá̤ cô̤ ciā kĕ̤ng-ké, lièng hŭng-biék siông â gì cūi. Cêu ô ciŏng-uâng. 8Ciā kĕ̤ng-ké Siông-dá̤ giéu lō̤ Tiĕng. Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ nê nĭk.

Alexandre Dumas (1802 nièng 7 nguŏk 24 hô̤ – 1870 nièng 12 nguŏk 5 hô̤), Lìng Chṳ̆ ciŏng ĭ gì miàng-cê kĕk Hók-ciŭ-uâ ĭng-ĭk có̤ Dê̤ṳng-mā (仲馬), sê Huák-guók gì siŏh ciáh lâung-mâng-ciō-ngiê cáuk-gă.

Liù-giù diŏh siū-dŭ Shuri hó-gê̤ṳng siék 12 dôi Hiki (ヒキ), siŏh dôi niék gūi ciáh nè̤ng. Hiki sê guók-uòng gì ôi-dôi, bìng-gĭng buōng siàng 3 cū, 3 ciáh săng-sĭ-guăng siŏh nè̤ng guāng siŏh cū, muōi siŏh cū 4 dôi.

1876 nièng, Nĭk-buōng giòng-páuk Liù-giù gâe̤ng Muāng-chĭng duâng-ciŏk guăng-hiê, guók-uòng Siông Tái puái ĭ gṳ̆ng Hióng Dáik-hèng kó̤ Hók-ciŭ, hióng Muāng-chĭng bó̤-gó̤ ciā dâi. 1879 nièng, Liù-giù ké̤ṳk Nĭk-buōng miĕk lâi, ĭ tău-tău téng Hók-ciŭ bié kó̤ Báe̤k-gĭng gău-siĕk, iéu-giù Muāng-chĭng hióng Nĭk-buōng siĕ-gă ák-lĭk. Muāng-chĭng gâe̤ng Nĭk-buōng dàng-puáng sék-bâi ī-hâiu, ĭ găk Báe̤k-gĭng cê̤ṳ-sák.

Wiktionary (Wiki Sṳ̀-diēng) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ ék. Ĭ gì mŭk-biĕu sê cháung-gióng siŏh buô gĭ-ṳ̀ sū-iū ngṳ̄-ngiòng gì uōng-duô sṳ̀-diēng. Ciā hâung-mŭk cê̤ṳ 2002 nièng 12 nguŏk 12 hô̤ kăi-sṳ̄ ông-hèng. Wiktionary gâe̤ng Wikipedia gì chă-biék sê, Wiktionary mò̤ gāi-sék cê sṳ̀ gì ùng-huá buôi-gīng, ùng-huá é-ngiê dēng-dēng.

È̤ng-sá̤-bău (red blood cell), iéng 96%, tì-gṳ̆ng hù-ngék sū sṳ̆-iéu gì ké-tā̤. Háik gì ngàng-sáik è̤ng è̤ng nuóh, cêu sê ĭng-ôi háik diē ô è̤ng-sá̤-bău;

Găk Dṳ̆ng-guók, guòng-lé ék-buăng sê cī „guòng-lĭk gâe̤ng lé-iáh“, bók-guó gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄ „right“ ciā sṳ̀ buōng-dā̤ gì é-sé̤ṳ mâ̤ siŏh iông.

Kublai găk 1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu. Ké̤ṳk ĭ siông miêu-hô̤ Dêng-cŭng (定宗), ié-hô̤ Gāng-bìng Huòng-dá̤ (簡平皇帝).

Chĭng-dièu (清朝), hĕ̤k-ciā hô̤ lā̤ Muāng-chĭng (滿清), Dâi-chĭng (大清, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ) gâe̤ng Chĭng-guók (清國), sê Dṳ̆ng-guók có̤i-hâiu siŏh-ciáh hŭng-gióng Uòng-dièu (封建王朝). Muāng-chĭng gì huòng-dá̤ dŭ sê Muāng-ciŭ-nè̤ng (hiêng-câi hô̤ lā̤ Muāng-cŭk-nè̤ng), sáng “Ái-sĭng Gáe̤k-lò̤” (愛新覺羅, Muāng-ciŭ-ngṳ̄: ).
1906 nièng, Uòng Nāi-siòng găh Sĭng-gă-pŏ̤ huôi-giéng lāu Sŏng Dṳ̆ng-săng, béng gă-ĭk Dùng-mèng-huôi. 1909 nièng, ĭ dáung-suōng Hók-gióng-sēng Cṳ̆-ngiê-guŏh ngiê-uòng. Có̤-ùi ngiê-uòng, ĭ dì-chók iā-sâ̤ dó̤i báh-sáng iū-lé gì dì-áng. 1911 nièng 3 nguŏk 19 hô̤, ĭ chăng-gă lāu Sĭng-hâi-gáik-mêng guŏng-hók Hók-ciŭ gì ciéng-dáiu. Gáik-mêng hâiu, ĭ dăng-êng Hók-gióng-sēng Céng-ô-iêng hó iêng-diōng ciĕng gău-tŭng-sṳ̆ sṳ̆-diōng. Ĭng gáuk-cṳ̄ng nguòng-ĭng, ĭ ṳ̀ 1912 nièng sṳ̀-cék huāng-hiŏng.

Bàng-uâ-cê ùng-hók mâ̤ sâ̤ bêng-chiā dŏ̤-só sê gâe̤ng cŭng-gáu ô găng-guó gì. Bàng-uâ-cê ùng-hók dé̤ṳ-cáuk sê 1908 nièng chók-bēng gì «SÉNG-GĬNG SĬNG-GÔ-IÓK CIÒNG-CṲ̆» (1, 2). Cī buô ciòng-cṳ̄ ciong gōng buô Séng-gĭng sāi Hók-ciŭ buōng-gē̤ng uâ hĕ̤k buōng-gē̤ng gì biēu-dăk huŏng-sék huăng-ĭk chók lì, chŭi-iòng ô gì ê̤ṳng-sṳ̀ piĕng ùng-ngiòng-ùng, dáng sê ĭ gì gá-dĭk uòng-ciòng chiĕu-guó cī-pie chó̤-nguô.

Găk uăk-dông gà̤-dēng, hăk-hâu 20 sié-gī 90 nièng-dâi ô Hâu-huòng Gék-nà̤-sṳ̆ Dâi-ciōng-suói (校園吉尼斯大獎賽). Gáu 2002 nièng, hŏk-hâu diē-sié tā̤-ṳ̆k-cáik có̤ guó 15 gái. Téng 2005 nièng kī, hŏk-sĕng-huôi muōi siŏh nièng dŭ ô có̤ siâ-tuàng sùng-lā̤ (社團巡禮). Gáu 2013 nièng ô 33 bǐh siâ-tuàng, pī-ṳ̀-gōng Hù-bĭng Ùng-siâ (湖濱文社), Tiĕng-ùng-siâ , Muò-ngī-lièng-hăk-guók-siâ (模擬聯合國社), Ù-gái Dông-mâng-siâ (無戒動漫社), Chū-muòng Uâ-kiŏk-siâ (楚門話劇社) dēng-dēng.

Siông Cĭng câi-ôi gì sèng-âu Liù-giù có̤i giòng-duâi, páh giâ Báik-dṳ̀ng-săng gâe̤ng Gṳ̆ng-gū. Ĭ â̤ giāng gáuk dê gì nè̤ng cô̤-huāng, ciŏng bĭng-ké ciòng-buô mŭk-siŭ, ĕng diŏh Siū-lī-siàng diē-sié. Bók-guó ciŏng-uâng có̤ iâ niông Liù-giù gì gŭng-sê̤ṳ biéng iā lŏ̤h-hâiu.

Hĭ-Pŏ̤ Ciéng-cĕng ī-hâiu, Să̤-huŏng sié-gái gì ùng-mìng dṳ̆ng-sĭng téng Gê̤ṳng-dĕ̤ng dê-kṳ̆ iè gáu Dê-dṳ̆ng-hāi. Hĭ-lé-nà̤ ùng-mìng siàng có̤ hâiu-sié Să̤-huŏng ùng-mìng gì gĭ-chū. Pŏ̤-sṳ̆ ùng-mìng gì īng-hiōng muōng biéng muōng sŏi-lŏ̤h, có̤i-dṳ̆ng ké̤ṳk Mā-gì-dáung miĕk-uòng.

Henry Wilson (1812 nièng 2 nguŏk 16 hô̤ – 1875 nièng 11 nguŏk 22 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1873 nièng gáu 1875 nièng câi-êng.

Kĕk chiĕng ngṳ̀ nṳ̆k gâe̤ng dṳ̆ nṳ̆k kău siŏh dŏi kāng lā̤ gâe̤ng nà̤ siŏh iông, gái gă diē dièu-lâiu buâng siŏh buâng, cuòi sê âng. Iéng puòi sê kĕk dṳ̆ kă-tō̤i gì sēng-nṳ̆k, gă diē dâing-hūng gâe̤ng sièng có̤ gì.

Dṳ̀-kó̤ cê-gă gì cièng ī-ngôi, Liù-giù iā sāi Dṳ̆ng-guók gì Hùng-ū Tŭng-bō̤ (洪武通寶), Īng-lŏk Tŭng-bō̤, gâe̤ng Nĭk-buōng gì Kuăng-īng Tŭng-bō̤ (寬永通寶).

Sêu-ngàng-ṳ̀ng (壽岩榕): găh Hók-ciŭ Ṳ̀-săng. Chéu-dău ciŭ-dòng 9.1 mī, gèng 30 mī, chéu-muōi dĭk-géng 40 mī. Ciā sṳ̀ng-chéu bòng-biĕng gì ngàng-biáh gèng-dēng káik lāu siŏh ciáh cê-géng ô 2.22 mī gì „Sêu“ (壽) cê, gé̤ṳ diòng-sióh sê Chĭng-dièu Dô̤-guŏng nièng-găng (1836 nièng) sū káik gì.

Mìng-dièu gì sèng-âu, Mìng-ìng Săng-sĕk-lĕ̤k-sáng ciŏng Dṳ̆ng-guók ū-sŭk dái gáu Liù-giù, huák-diēng siàng Liù-giù cê-gă gì ū-sŭk „tii“ (ティー), có̤i muōi huák-diēng siàng gĭng-dáng gì Karate.
Mìng-nàng-ngṳ̄ hŭng-buó diŏh Mìng-nàng gì Ciòng-ciŭ, Â-muòng gâe̤ng Ciŏng-ciŭ, Dài-uàng duâi buô-hông dê-kṳ̆, Guōng-dĕ̤ng dĕ̤ng-buô gì Dièu-Sáng dê-kṳ̆ gâe̤ng Lòi-ciŭ buáng-dō̤ (Dièu-ciŭ-uâ), Hāi-nàng-dō̤, Mìng-să̤ gì Lṳ̀ng-ngàng chê-kṳ̆ gâe̤ng Ciŏng-bìng, Mìng-dĕ̤ng gì Hók-dīng, Ciék-gŏng nàng buô Chŏng-nàng, Bìng-iòng, Dông-tàu dê-kṳ̆, lièng Nàng-iòng gì Huà-ìng iè-mìng siâ-kṳ̆.

Nguòng-dâi-mā (源代碼, Ĭng-ngṳ̄: Source code), iâ hô̤ lā̤ nguòng-sṳ̄-mā (原始碼), nguòng-mā (源碼), nguòng-tiàng-sê̤ṳ (源程序) hĕ̤k-ciā tìng-sék-mā (程式碼), sê cī siŏh dŏi nè̤ng ô-niĕ-ài tĕ̤k gì diêng-nō̤ ngṳ̄-ngiòng cī-lêng.

1854 nièng, Mī-guók hāi-gŭng ciéng iàng Nĭk-buōng, páh kŭi lāu Nĭk-buōng hióng Să̤-huŏng gì duâi-muòng. Cĭng sâ̤ Nĭk-buōng-nè̤ng kăi-sṳ̄ chĭng-chāng, nêng-ùi Nĭk-buōng gì giòng-sêng sṳ̆-iéu "liê-kŭi Ā-ciŭ" ciék-sêu Să̤-huŏng-huá. Iù-sê, Nĭk-buōng cāi-năk lāu Să̤-huŏng céng-dê gâe̤ng huák-lŭk tā̤-cié. Cī kuŏ lĭk-sṳ̄ cêu hô̤ lā̤ "Mìng-dê Mì-sĭng" (明治維新).

Gô-dā̤ nè̤ng gōng diŏh Ciéng-guók sĭ-gĭ hī sèng-âu, ô siŏh ciáh miàng-cê hô̤ lā̤ Ṳ̆-uŏk (于越) gì mìng-cŭk diêu diŏh cŭ-uái, gó-chṳ̄ hô̤ ciā miàng-cê. Háng-dièu gì sèng-âu, Gāu-siĕng-gŭng diŏh cŭ-uái liêng-dăng, gó-chṳ̄ iâ hô̤ lā̤ „Gāu-siĕng-săng“ (九仙山). Áng Muāng-chĭng Lìng Hŭng (林楓) gì «Sṳ̀ng-siàng kō̤-gṳ̄ liŏh» (榕城考古略) īng «Mìng-dṳ̆ng-gé» (閩中記) gì gōng-huák: „Uŏk-uòng diŏh ciā săng bâing ciū-sĭk bâing gāu nĭk, gó-chṳ̄ bô hô̤ lā̤ Gāu-nĭk-săng.“ (越王九日燕集兹山，故又曰九日山 / Uŏk-uòng gāu nĭk iéng-cék ciā săng, gó iêu iók Gāu-nĭk-săng.)

Háng-cê sê gṳ̆ng Háng-nè̤ng dái gáu Sĕk-ék gì. Hók-ciŭ-uâ săng buōng ông-cṳ̆ gâe̤ng tāu-miàng gì siēu-siók dŭ sê kĕk Háng-cê siā gì. Dŏng-dê chióng-hié, gōng bìng-uâ (評話) gì nè̤ng iâ sê kĕk Háng-cê siā gŏ̤-sṳ̀ hĕ̤k kiŏh-buōng. Buók-guó, Háng-cê gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ mâ̤ báh-hông-báh dó̤i-kiăk, ô gì cê mò̤ nièng-ngài kĕk Háng-cê siā, ô gì nè̤ng cêu siā „cióh-ĭng“, „hông-tĕ̤k“ gâe̤ng „cê̤ṳ-cháung Háng-cê“ săng cṳ̄ng huŏng-sék lì gāi-giók ciā ông-dà̤.

James S. Sherman (1855 nièng 10 nguŏk 24 hô̤ – 1912 nièng 10 nguŏk 30 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1909 nièng gáu 1912 nièng câi-êng.

Iòng (熔, 烊), iâ hô̤ lā̤ iòng-kó̤ (熔去) hĕ̤k-ciā ṳ̀ng-huá (熔化), sê cī ŭk-cék téng gó-tái biéng siàng ĭk-tái gì siŏh cṳ̄ng ŭk-lī guó-tiàng. Ciŏng gó-tái gì ŭk-tā̤ gă-iĕk gáu dĕk-dêng gì ŭng-dô ī-hâiu cêu â̤ iòng lâi, ciā ŭng-dô hô̤ lā̤ ciā nó̤h gì ṳ̀ng-diēng.

«Nê-sĕk-nê» sê siŏh buô gī-liŏh diêng-īng (記錄電影), iù Guóh Kê (郭柯) dō̤-iēng, dà̤-cài sê ói-ăng-hô (慰安婦), 2017 nièng gŭng-ióng. Cī buô gī-liŏh-piéng gé-liŏh lāu Dṳ̆ng-guók 22 miàng ké̤ṳk bék-páe̤k có̤ ói-ăng-hô gì sê̤ṳ-hâi-ciā, ĭ-gáuk-nè̤ng gì săng-còng hiêng-câung (生存現狀). Găk 2014 nièng kăi-sṳ̄ kiák. Gáu lāu 2017 nièng 8 nguŏk 14 hô̤, iâ cêu sê Sié-gái Ói-ăng-hô Gī-niêng-nĭk (世界慰安婦紀念日), găk Dṳ̆ng-guók siông-ióng.

Tái-săng-ṳ̀ng (泰山榕): găh Hók-ciŭ Céng-ăng siàng-muòng gì Tái-săng-miêu (泰山廟) bòng-biĕng, ô 2 dău. Báe̤k-sié gì siŏh dău chéu-dău ciŭ-dòng 4.5 mī, gèng 14 mī, chéu-muōi dĭk-géng 17 mī; nàng-sié gì siŏh dău chéu-dău ciŭ-dòng 3.6 mī, gèng 16 mī, chéu-muōi dĭk-géng 19 mī.
Rinchinbal (Mūng-gū-ngṳ̄: ᠷᠢᠨᠴᠢᠨᠪᠠᠯ, 1326 n. - 1332 n.) iâ hô̤ lā̤ Nguòng Nìng-cŭng (元寧宗), sê Mūng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1332 nièng 10 nguŏk gáu 12 nguŏk câi-ôi.

Pău-ŭk-siáng (拋物線) sê gī-hò̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng uòng-chŭi-kuóh-siáng. Găk sĕng-uăk dâi-dŏng, ciŏng nó̤h gĕ̤h chók kó̤ gì lô-géng cêu sê siŏh ciáh pău-ŭk-siáng.

Bō̤-lò̤ (Lá-dĭng-ngṳ̄: Paulus, Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Παῦλος, Háng-cê: 保羅), iâ hô̤ lō̤ Séng Bō̤-lò̤ hĕ̤k-ciā Dâi-só gì Bō̤-lò̤, sê Gĭ-dók-gáu cō̤-gĭ gì duòng-gáu-sê̤ṳ, iâ sê Gĭ-dók-gáu lĭk-sṳ̄ siông dék dê̤ṳng-iéu gì sé̤ṳ-dù cĭ-ék. Ĭ sê Siēu Ā-sá̤-ā gì Dâi-só nè̤ng, gáu Siēu Ā-sá̤-ā, Hĭ-lé-nà̤ gâe̤ng É-dâi-lé gáuk-dê duòng-gáu, siā lāu Sĭng-iók diē-sié gì iā sâ̤ buô-hông. Bō̤-lò̤ dâi-kái găh gŭng-nguòng 67 nièng diŏh Lò̤-mā sùng-dô̤.

Hók-ciŭ-nè̤ng cié-cáu ô „guăng săng mìng sé kuóh-dà̤ ngô“ (官三民四曲蹄五) gì gōng-huák. Cêu sê gōng, có̤-guăng-gì diŏh niék-săng gṳ̆ng, báh-sáng diŏh niék-sé gṳ̆ng, kuóh-dà̤ diŏh niék-ngô gṳ̆ng.

1924 nièng 11 nguŏk 1 hô̤, Séng-gŭng-huôi Hók-gióng gáu-kṳ̆ Cuō-gáu Hèng Iók-hâng (Bishop John Hind) cuō-tì Chŏng-hà-dòng gì dâing-gĭ ngì-sék, kŭi gĕ̤ng gióng-cô̤ cuō-gáu cô̤-dòng, gáu 3 nièng hâiu ciáh chiàng. Dŏng-sì, ciā gáu-dòng miàng giéu "Hók-ciŭ Gĭ-dók-dòng". Guòng dòng sê cuŏng-mŭk giék-gáiu, â̤ ṳ̀ng-năk siŏh-chiĕng nè̤ng. Dṳ̆ng-huà Séng-gŭng-huôi gì huôi-ngiê sèu-sèu găk cē̤-nē̤ diêu-kăi.

Bô-uăk-cáik sê Gĭ-dók-gáu dék dê̤ṳng-iéu gì cáik-nĭk, nĭk-gĭ sê giĕng-dṳ̆k nièng Chŭng-hŭng nguŏk-ièng cĭ hâiu gì tàu bĭk Lā̤-buái. Hông gáu gì nè̤ng găk cī sŏ̤h gĕ̤ng kéng-cé̤ṳk Ià-sŭ gì bô-uăk (dâi-kái huák-sĕng diŏh gŭng-nguòng 27 gáu 33 nièng, Ià-sŭ ké̤ṳk déng sī diŏh sĕk-cê-gá gà̤-dēng hâiu gì dâ̤ 3 nĭk).

Guōng-dĕ̤ng ô dŏ̤-nguòng gì ùng-huá. Guōng-dĕ̤ng dṳ̆ng-buô cuō-iéu gṳ̆-cê̤ṳ gōng Uŏk-ngṳ̄ gì nè̤ng, ĭ-gáuk-nè̤ng siăh Uŏk-chái, káng Uŏk-kiŏk. Gōng Uŏk-ngṳ̄ gì nè̤ng gì Guōng-hū ùng-huá sê Guōng-dĕ̤ng ùng-huá gì dô̤i-biēu. Iâ ô cêng sâ̤ Káh-gă-nè̤ng hŭng-buó diŏh Guōng-dĕ̤ng gì Hiê-ciŭ, Mùi-ciŭ, Chĭng-dáung dēng dê-huŏng. Mùi-ciŭ gì Káh-gă ùng-huá sê Dṳ̆ng-guók Káh-gă ùng-huá gì dṳ̆ng-sĭng. Guōng-dĕ̤ng dĕ̤ng-buô Dièu-ciŭ gâe̤ng Sáng-tàu ùng-huá sê Mìng-nàng ùng-huá gì hŭng-ciĕ.

«Dṳ̆-giāng Buôi-gì» (豬囝佩奇) sê siŏh buô Ĭng-guók dông-uâ, ké̤ṳk gó muôi kó̤ hŏk-hâu gì niè-giāng káng. Cī buô dông-uâ iù Astley Baker Davis có̤, E1 kids huák-hèng. 2004 nièng 5 nguŏk 31 hô̤ tàu siŏh huòi bó̤-bóng, bó̤-chók 4 gié (季). Dìng lāu 2 nièng, 2015 nièng 2 nguŏk 14 hô̤ bô bó̤-bóng lāu sĭng gì siŏh gié.

Liù-giù có̤i duâi gì guăng sê niék-céng (摂政), nâ iù uòng-cṳ̄ lì có̤, bók-guó ĭ nâ guāng lā̤-ngì, mò̤ guòng. Sĭk-cié có̤i duâi gì guăng sê săng-sĭ-guăng (三司官), bók hô̤ lā̤ huák-sĭ (法司), siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók gì sìng-siông. Ciā guăng mâ̤ sāi iù uòng-cŭk gì nè̤ng lì có̤. Gái giâ sê biēu-sĕk-ngô-ìng (表十五人), siŏng-dŏng Dṳ̆ng-guók lĕ̤k-buô gì buô-diōng.

Séng sā̤-kă-lā̤: Diŏh séng sā̤-kă-lā̤ sê háiu huák Ciō Ià-să gì lā̤-ngì, sĭk-ciêng Ciō gì gáu-hóng, siŏng chĭng siŏng ái, séng giék, kiĕng-sáung, hŭk-sê̤ṳ, kuăng-sé̤ṳ. Diŏh hông Ciō Ià-sŭ Gi-dók gì séng-miàng, ôi muōi siŏh ciáh sêu-sā̤-ciā sā̤ siŏh huòi kă. Ô sṳ̆-iéu gì sì-hâiu hiăng dê ciā muôi iâ diŏh pī cṳ̄ hó siŏng sā̤ kă.
Hŭk-gáu chă-bók-dŏ̤ găk 13 sié-gī gì sèng-âu diòng gáu Liù-giù. Ièng-gáe̤k-sê (圓覺寺), Tiĕng-uòng-sê (天王寺) gâe̤ng Tiĕng-gái-sê (天界寺) cà̤ hô̤ lā̤ „Liù-giù 3 duâi sê“, dáng-sê diŏh Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì sèng-âu, Nĭk-buōng nè̤ng kī gŭng-sê̤ṳ gĭ-dê diŏh cŭ-uái, có̤i-cṳ̆ng cī 3 ciáh sê ciòng-buô dŭ ké̤ṳk Mī-guók hĭ-gĭ cá sáng-dáu lāu.

Dák-dák Ó̤-bé-lòng tā-sĕng iâ pâung diŏh lâng ciáh Ngā-diēng hâiu-săng-giāng (cô sê Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ gâe̤ng Hāi-lé-ná), giéng-gáe̤k hiā dòng-buŏ-nè̤ng dâi hiā cṳ̆-niòng-nè̤ng iā ngài. Ĭ cêu hŭng-hó Lò̤-bĭng, tié-chiū kó̤ tō̤ siŏh ciáh Ngā-diēng nàng-gái, iâ dù nék-giāng huă cáik-cáik gáu ĭ mĕk-ciŭ lā̤. Lò̤-bĭng liê-kŭi hâiu, dáe̤k diŏh ciáng lā̤ káung gì Lài-săng-dăk, gó háng ĭ cêu sê Ó̤-bé-lòng gōng gì hĭ siŏh ciáh Ngā-diēng nàng-gái, giék-guó dù dâng go̤. Guó nék-òng, Ó̤-bé-lòng bô káng-giéng Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ gâe̤ng Hāi-lé-ná, siŏh ciáh lā̤ bié siŏh ciáh lā̤ dṳ̆k, găng-huō cêu duâi cĕ̤ng. Dīng Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ káung-lŏ̤h-mìng hâiu, Lò̤-bĭng iâ dék nék-giāng cáik-cáik gáu ĭ mĕ̤k-ciŭ diē. Dāng lâng ciáh nàng-gái chĭng-chāng hâiu, dŭ ái siông Hāi-lé-ná lāu, chiông diĕng-pă siŏh-iông. Hāi-lé-ná háng dék cī lâng ciáh nàng-gái sê găk lā̤ chié-kă̤ ĭ, iâ sêu-ké; Háik-mī-ā háng dék cuòi dŭ sê Hāi-lé-ná chók gì gūi-gié. Sé ciáh nè̤ng kī-kă-dâe̤ng-chiū, duâi sŏng-páh. Lài-săng-dăk gâe̤ng Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ páh-sáung tō̤ siŏh ciáh dê-huŏng giók-dáu lì diâng suŏ iàng. Ó̤-bé-lòng giăng ô nè̤ng â̤ ké̤ṳk tài sī, cêu mêng Lò̤-bĭng kó̤ diáh gāi-iŏh lì gāi-dṳ̀ Lài-săng-dăk sĭng lā̤ gì mò̤-huák.

通過製造超鈾元素，週期表經過雅大其擴充，趁1939年合成其鎿開始。因為雅価超鈾元素高度都𣍐穩，固加真快經歷核衰變，故此這幾萆元素敆產生後其探測雅困難。最新命名其元素是鎶（原子序112），敆2010年2月19日得名。最新接受其元素發現為鈇（114）共鉝（116），同時敆2011年6月1號乞接受。 2010年，蜀項敆俄羅斯莫斯科州杜布納其俄美合作項目聲稱已經成功合成6萆Uus原子，故此Uus是目前最新發現其元素。

Céng-ăng-kṳ̆(晉安區) sê Hók-ciŭ-chê gì siŏh ciáh kṳ̆, iâ sê Hók-ciŭ chê-kṳ̆ dâi-dŏng miêng-cék có̤i duâi gì siŏh ciáh kṳ̆. Céng-ăng-kṳ̆ găk Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gì dĕ̤ng-báe̤k-buô, biĕng-dău ô Céng-ăng-ò̤, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ „Céng-ăng-kṳ̆“.

Ngāi (牙), iâ hô̤ lā̤ kī (齒), ĭ-hŏk miàng-chĭng hô̤ lā̤ ngà-chī (牙齒) hĕ̤k-chiā chói-kī (喙齒/嘴齒), siŏh chói diē-sié dò̤ lā̤ gâ nó̤h gì ké-guăng.

Diŏh 1537 nièng gáu 1623 nièng cĭ-găng, Liù-giù biĕng guó lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng tàu buô gì Liù-gŏ̤ cék (琉歌集), hô̤ lā̤ „Omoro sōshi“ (おもろさうし). Gì-dṳ̆ng, „Omoro“ diŏh Liù-giù-ngṳ̄ diē-sié sê „gŏ̤“ gì é-sé̤ṳ. „Omoro sōshi“ diē-sié ô Liù-gŏ̤ 1554 dà̤.

Bă-să-nà̤-ó̤ (Bassanio) sê siŏh ciáh nièng-kĭng gì Ŭi-nà̤-sṳ̆-nè̤ng. Ĭ dé̤ṳng-é siŏh ciáh bô ô-cièng bô cáuk-gă gì cṳ̆-niòng-nè̤ng Pŏ̤-să̤-ā (Portia), buóh siōng hióng ĭ giù-huŏng. Dáng-sê Pŏ̤-să̤-ā dêu iā huông gì sū-câi, nè̤ng diŏh ô cĭng sâ̤ cièng ciáh ô nièng-ngài kó̤ huāi-nē̤. Bă-să-nà̤-ó̤ cêu hióng ĭ bèng-iū Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ (Antonio, siŏh ciáh sĕng-lī-nè̤ng) cióh săng-chiĕng dăk-káik (ducat, dŏng-sì Ĕu-ciŭ sāi-ê̤ṳng gì siŏh cṳ̄ng huó-bé), săng gá nguŏk-nĭk hèng ĭ. Ĭng-ôi Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ sū-iū sùng gâe̤ng huó-cài dŭ diŏh hāi siông, Ăng-dŭng-nà̤-ó̤ nâ ô hióng Iù-tái huóng-cái-nè̤ng Săi-lŏk-káik (Shylock) cióh.

Kublai găk 1271 nièng gāi guók-hô̤ hô̤ lā̤ Dâi-nguòng, gióng-lĭk Nguòng-dièu. Ké̤ṳk ĭ siông miêu-hô̤ Hièng-cŭng (憲宗), ié-hô̤ Huâng-sé̤ṳk Huòng-dá̤ (桓肅皇帝).
Ciēng (䗃) sê siŏh cṳ̄ng siēu-hìng hĕ̤k-ciā dṳ̆ng-hìng gì dô-dâing (ék-buăng 4cm - 40cm), sĕng-uăk diŏh sié-gái ké-hâiu ŭng-nōng gì dê-huŏng. Duâi-buô-hông ciēng dŭ sê găk tiĕng buóh áng gâe̤ng màng-buŏ sèng-âu uăk-dông, siăh tè̤ng-ngiê. Ciēng iâ sĕng-uăk diŏh ìng-lôi bùng-găng gì chiòng gâe̤ng tiĕng-huă-bēng lā̤.

Gū-sê̤ṳ áng Pip sĕng-miâng gì cièng-tiàng buŏng siàng săng găi-dâung. Găk tàu ciéh "cièng-tiàng" diē-sié, Pip gó sê siŏh ciéh niāng-gŏ̤, gâe̤ng ĭ ciā, ciā-hŭ dêu siŏh-dŏi. Chŭi-iòng sĕng-uăk bĭ-mì bìng-gṳ̀ng, dáng-sê Pip giéng-gáe̤k hēng muāng-cé̤ṳk. Ék-dĭk gáu siŏh gĕ̤ng, Pip lì gáu siŏh ciéh ô-cièng gì nṳ̄-gái Havisham Siēu-ciā (Miss Havisham) chió diē có̤ gĕ̤ng, giék-sék lāu ĭ gì ngiê-nṳ̄: ṳ̀ng-mâu cáuk-gă dáng-sê bì-ké cĭng ngài gì cṳ̆-niòng-giāng Estella. Pip sĭng diē dé̤ṳng-é Estella, páh-sáung bóng-ké hiêng-câi gì gāng-dăng sĕng-uăk kó̤ có̤ siŏh ciáh sĭng-sê̤ṳ. Liê-kŭi Havisham Siēu-ciā gâe̤ng Estella hâiu, Pip kăi-sṳ̄ gâe̤ng ĭ ciā-hŭ Joe ŏ̤h-ngiê, diōng-duâi ó̤i có̤ páh-tiék-să-hô. Bók-guó ĭ gì sĕng-uăk dŏk-iòng huák-sĕng gāi-biéng: ô siŏh ciáh Lùng-dŭng lŭk-sṳ̆ sêu nè̤ng ūi-táuk, ó̤i dái Pip kó̤ Lùng-dŭng ciék-sêu sĭng-sê̤ṳ hóng-liêng.

Hók-chiăng ô cĭng dòng gì gióng-cié lĭk-sṳ̄. Dòng-dièu ī-sèng, Hók-chiăng sĕng-hâiu sṳ̆k Iòng-ciŭ (扬州), Gói-kiĕ (會稽), Mìng-ciŭ (閩州), Cuòng-ciŭ (泉州) gâe̤ng Diòng̤-lŏ̤h (長樂) dēng hū-gâing guāng-hăk. Gŭng-nguòng 699 nièng, sék Diòng-lŏ̤h-gâing nàng-huŏng báik hiŏng dé Uâng-ăng-gâing (萬安縣), iù-sê Hók-chiăng lĭk gâing, sṳ̆k Cuòng-ciŭ. Cĭ hâiu siŏh-chiĕng-nê-báik nièng găng, Hók-chiāng dŏ̤-ché̤ṳ gāi-mièng, giéu guó Īng-chiŏng-gâing (永昌縣), Hók-dòng-gâing (福唐縣) dēng-dēng, ék-dĭk bō̤-liù gâing gì gióng-cié. 933 nièng, Hók-ciŭ sĭng có̤ Diòng-lŏ̤h-hū, gŏng-gé̤ṳ "Săng cê̤ṳ īng-hók diē lì, cūi cê̤ṳ chiăng-nguòng diē lì" (山自永福里來, 水自清源里來) siŏh guó uâ, gáuk chṳ̄ "īng-hók diē" gâe̤ng "chiăng-nguòng diē" gì siŏh cê, gāi Hók-dòng-gâing có̤ Hók-chiăng-gâing (福清縣), iù-sê Hók-chiăng gâing-miàng ké̤ṳk lĭk-dâi iòng-ê̤ṳng. 1990 nièng, Hók-chiăng-gâing sĭng Hók-chiăng-chê.

1867 nièng, Ngièng Hók diē Hók-ciŭ Sùng-céng Hŏk-dòng hŏk-sĭk sāi sùng. 1877 nièng, ĭ liù-hŏk Ĭng-guók hŏk-sĭk hāi-gŭng, 1879 nièng duōng-lì Dṳ̆ng-guók. 1895 nièng Gák-ngū Hāi-ciêng Dṳ̆ng-guók ciêng-bâi cĭ-hâiu, ĭ kăi-sṳ̄ ciŏng cĭng sâ̤ să̤-huŏng siĕng-céng gì sṳ̆-siōng gái-siêu diē Dṳ̆ng-guók, bī-gáu chók-miàng gì huăng-ĭk cáuk-pīng ô Tiĕng Iēng Lâung (天演論) gâe̤ng Guók Hô Lâung (國富論).

Hók-ciŭ-uâ (福州話), diŏh Mā-cū bô hô̤ lā̤ Hók-ciŭ-ngṳ̄ (福州語), sê Hók-gióng dĕ̤ng-buô gṳ̆-mìng nĭk-siòng sĕng-uăk diē-sié sāi gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, sṳ̆k Háng-cáung ngṳ̄-hiê, Háng ngṳ̄-cŭk, Mìng-uŏk ngṳ̄-ciĕ, sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng gì dâi-biēu huŏng-ngiòng. Gòng sié-gái duâi iók ô 1,000 uâng nè̤ng â̤ gōng cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

Dṳ̆ng Mī-ciŭ (中美洲) sê siŏh ciáh dê-lī gái-niêng, cī lièng-giék Báe̤k Mī-ciŭ gâe̤ng Nàng Mī-ciŭ gì dê-hiĕk, sṳ̆k Báe̤k Mī-ciŭ. Gĭng-dáng Dṳ̆ng Mī-ciŭ ô 7 ciáh guók-gă.

Káh-ngṳ̄ Băh-uâ-cê (客語白話字, Káh-gă-ngṳ̄: Pha̍k-fa-sṳ) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng dò̤ lì pĭng-siā Káh-gă-ngṳ̄ gì Lò̤-mā-cê, iâ sê Gáu-huôi Lò̤-mā-cê gì siŏh cṳ̄ng. 1905 nièng, iù diòng-gáu-sê̤ṳ Donald MacIver chăng-kō̤ Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê huák-mìng.
1127 nièng sêu gáu Gĭng-guók gì chĭng-liŏh, báe̤k-huŏng dŭ ké̤ṳk Gĭng-guók dók kó̤, Sóng Hŭi-cŭng, Sóng Kĭng-cŭng gâe̤ng iā sâ̤ nè̤ng ké̤ṳk Gĭng-guók niăh kó̤. Sóng Gŏ̤-cŭng cāu kó̤ Lìng-ăng (gĭng-dáng Ciék-gŏng gì Hòng-ciŭ), dĕng-gĭ có̤ huòng-dá̤. Lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng ciā sèng gì sì-gĭ hô̤ lā̤ Báe̤k-sóng, cĭ hâiu hô̤ lā̤ Nàng-sóng.

Hĭng-sŏng Dâi-iêng-gŭng (Dièu-siēng-ngṳ̄: 興宣大院君 (흥선대원군), 1820 n. 12 ng. 21 h. - 1898 n. 2 ng. 22 h.) sê Dièu-siēng Uòng-dièu gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ sê Dièu-siēng Gŏ̤-cŭng gì nòng-bâ.

Diŏh Hók-ciŭ-uâ diē-sié, ô gì sèng-âu â̤ sāi „sá bék-nè̤ng nòng-nā̤“ gì uâ lì má nè̤ng. Pī-ṳ̀ gōng „Sá nṳ̄ nā̤“, „Sá ĭ nòng-nā̤“ cī siŏh lôi gì uâ, má kī lì dŭ iā ng-hō̤ tiăng.

Nṳ̆k-ṳ̀ng (肉絨) sê siŏh cṳ̄ng siēu-siăh, kĕk ngù, dṳ̆ gì sēng-nṳ̆k hĕ̤k-ciā ṳ̀, giĕ gì nṳ̆k muài siàng măk măk, bô sŭ bô chuói. Ciā siēu-siăh diŏh Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng, Dài-uăng, Nĭk-buōng gâe̤ng Dĕ̤ng-nàng-ā guók-gă dŭ ô. Nṳ̆k-ṳ̀ng iā sék-hăk ké̤ṳk cá chók-sié mâ̤ siăh nṳ̆k niè-giāng siăh, dò̤ kău cé̤ṳk diē-sié siăh.

Óng-chái buŏng cūi-óng (水蕹) gâe̤ng âng-óng (旱蕹) lâng cṳ̄ng. Cūi-óng buó diŏh dièu-sék gì dê-huŏng, niŏh-niŏh gì iông-sék chiông sĭng-câung (心臟), bī-gáu gâu; âng-óng buó diŏh âng gì dê-huŏng, niŏh-niŏh sê ièng gì.

1678 nièng, Ngù Săng-gié diŏh Hù-nàng gì Hĕng-iòng cê̤ṳ-chĭng huòng-dá̤, guók-hô̤ hô̤ lā̤ Ciŭ (周), nièng-hô̤ hô̤ lā̤ Ciĕu-ū (昭武). Mò̤-niŏh-òng găk Diòng-să bâng-sī. Ĭ gì sŏng Ngù Sié-huăng dĕng-gĭ, 1681 nièng ké̤ṳk Muāng-chĭng miĕk lâi.

Mò̤ gì lĭk-sṳ̄ gŭng-guó gáu gĭng-dáng gó ô cêng duâi gì căng-ngiê. Găk Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, céng-hū ciŏng ĭ mièu-huôi siàng ūi-dâi gì gāi-mêng-gă, ciŏng sêu ák-páe̤k gì Dṳ̆ng-guók ìng-mìng gāi-huóng chók lì, sé̤ṳ ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók-nè̤ng cuòng sĭng gì cê̤ṳ-cŏng, tṳ̀ng-sĭng niông Dṳ̆ng-guók kiê diŏh sié-gái giòng-guók cĭ dṳ̆ng. Bók-guók, ĭ găk gióng-guók hâiu sū huák-dông gì Dâi Iŏk-céng (大躍進) gâe̤ng Ùng-huá Dâi Gáik-mêng (文化大革命) iâ sāi ĭ sêu diŏh Dṳ̆ng-guók nguôi-nô̤i gâe̤ng Să̤-huŏng sié-gái gì piĕ-pàng. Găk Mò̤ tūng-dê Dṳ̆ng-guók gĭ-găng, gê̤ṳng-cūng ô 4450 - 7200 uâng nè̤ng ĭng-ôi ĭ sū huák-dông gì ông-dông sī-uòng.

Màng-gōng: iâ hô̤ lā̤ Màng-uâ. Gōng ciā uâ gì nè̤ng ciō-iéu diêu diŏh Ciék-gŏng dĕ̤ng-nàng buô gì Tái-sông-gâing gâe̤ng ĭ hó-gê̤ṳng gì dê-kṳ̆. Găk Chŏng-nàng-gâing dĕ̤ng-báe̤k buô hāi-gièng, iâ ô siŏh ciáh dê-kṳ̆ sê gōng ciā uâ gì. Gâe̤ng Ciék-nàng Mìng-nàng-ngṳ̄ siŏh iông, Màng-gōng sêu gáu Ngù-ngṳ̄ Ŭng-ciŭ-uâ dĕk-biék duâi gì īng-hiōng, gó-chṳ̄ gâe̤ng Hók-gióng gì Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ chă-biék iā duâi.

Kuóh-dà̤ gì ngṳ̀-gŏ̤ (漁歌) sê kuóh-dà̤ mìng-găng gì siŏh cṳ̄ng diòng-tūng ĭng-ngŏk, ciō-iéu ô buàng-gŏ̤ (盤歌) gâe̤ng chióng hŏk-nièng-gŏ̤ (唱賀年歌) lâng cṳ̄ng, dŭ sê kĕk Hók-ciŭ-uâ lì chióng. Buàng-gŏ̤ sê siŏh nàng siŏh nṳ̄ dó̤i-chióng (對唱), gŏ̤-sṳ̀ sê hiêng-diòng huák-hŭi gì; hŏk-nièng-gŏ̤ sê diŏh guó-nièng gì sèng-âu hióng lṳ̆k-dê gà̤-dēng gì Háng-nè̤ng tō̤ guōi sèng-âu chióng gì gŏ̤. Kuóh-dà̤ ngṳ̀-gŏ̤ ô Mìng-kiŏk gì kuóh-diêu, iâ dó̤i Hók-ciŭ gì-tă gì mìng-ièu (民謠) kuóh-ngiê (曲藝) ô ék-dêng gì īng-hiōng, bók-guó gĭng-dáng ô sék-diòng gì ngùi-hiēng, hiêng-câi ī-gĭng ké̤ṳk céng-hū gă gáu Hók-ciŭ-chê gâe̤ng Hók-gióng-sēng gì Hĭ-ŭk-cék Ùng-huá Mì-sāng (非物質文化遺產) gì miàng-dăng diē-sié kó̤ lāu.
Bulgaria (Bulgaria-ngṳ̄: България) sê sié-gāi gà̤-dēng gì siŏh ciáh guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dĕ̤ng-ĕu, nàng-buô sê Dê-dṳ̆ng-hāi. Bulgaria sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

Ìng-mìng (人民) sê nè̤ng gì cĭk-hăk. Ék-buăng gōng, dêu diŏh dè̤ng siŏh ciéh guók-gă hĕ̤k siŏh dó̤i dê-kṳ̆, hiōng-iū ék-dêng gun-lê gì nè̤ng gì cĭk-hăk gáiu-siàng cī ciéh guók-gă hē̤k dê-kṳ̆ gì ìng-mìng. Ìng ciā cê biēu-mìng sṳ̆k diŏh cī bĭk cĭk-hăk gì gó̤-tā̤ sê nè̤ng, nâ mìng biēu-sê sṳ̆k diŏh ciā cĭk-hăk gì gó̤-tā̤ ṳ̆ng-iū gì guòng-lê gâe̤ng sìng-dák gì ngiê-ô.

1406 nièng, Dṳ̆ng-săng guók-uòng Bunei ké̤ṳk Nàng-săng gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng Siông Bă-cé dṳ̆k lŏk-dài, Siông Bă-cé niông ĭ nông-bâ Siông Sṳ̆-siêu có̤ guók-uòng, gióng-lĭk Dâ̤ 1 Siông-sê Uòng-dièu. Siông Bă-cé diŏh 1429 nièng miĕk săng-guók, tŭng-ék gì Liù-giù-guók cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.

Internet gâe̤ng World Wide Web lâng ciáh ng-sê dēng-dùng gì, World Wide Web nâ sê siŏh ciáh gĭ ṳ̀ Hypertext (chiĕu-ùng-buōng, chiĕu-ùng-cê) hô-siŏng lièng siŏh-dŏi gì ciòng-giù-séng hiê-tūng, bêng-chiă nâ sê Internet dâi-dŏng tì-gṳ̆ng gì hók-ô cĭ ék.

Huá-hăk-ŭk (compound) sê iù mâ̤ dè̤ng-iông gì nguòng-só áng ék-dêng bī-liê cū-siàng gì ô dĕk-dêng huá-hŏk séng-cék gì ŭk-cék. Pī-ṳ̀-gōng, cūi cêu sê kĭng gâe̤ng iōng áng 1 bī 2 bī-liê cū-hăk siàng gì ŭk-cék.

«Săng-guók Iēng-ngiê» gōng gì sê Dĕ̤ng-háng muăk-gĭ, Săng-guók gáu Să̤-céng tŭng-ék Dṳ̆ng-guók cĭ găng siŏh báh nièng gì lĭk-sṳ̄ dâi-gié, áng lĭk-sṳ̄ gó-sê̤ṳ gāi-siā, cṳ̆ diē-sié gì dâe̤ng-iéu ìng-ŭk găk «Săng-guók-cé» diē-sié dŭ â̤ chă diŏh miàng-cê. «Săng-guók Iēng-ngiê» gâe̤ng «Să̤-iù-gé», «È̤ng-làu-máe̤ng», «Cūi-hū» cà̤ hô̤ lā̤ „Sé-dâi mìng-cé̤ṳk“.

Găk Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ sāng-ùng diē-lié, ĭ īng-ê̤ṳng Gŏ̤-dáik (Goethe) dó̤i huăng-ĭk-gă gì bī-ê̤ṳ "pāi-pāi gì mùi-nè̤ng-gŭng" (Dáik-ngṳ̄ "geschäftige Kuppler"), nêng-ùi Lìng Chṳ̆ sê Să̤-huŏng ùng-hŏk gâe̤ng Dṳ̆ng-guók tŭk-ciā cĭ-găng gì siŏh ciáh có̤ cê̤ṳ-làu-huōi gì nè̤ng, ĭng-ôi Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ cê-gă iâ sê sêu Lìng Chṳ̆ gì īng-hiōng ciáh kăi-sṳ̄ hŏk-sĭk ngiēng-géu Să̤-huŏng ùng-hŏk gâe̤ng nguôi-ngṳ̄.

1887 nièng, Muāng-chĭng céng-hū ciáng-sék găk Dài-uăng sié siŏh ciáh sēng, hī sèng-âu cĭ sèng Dài-uăng sê sṳ̆k Hók-gióng-sēng guāng gì. Gáu-muōi-lāu Dài-uăng ké̤ṳk Muāng-chĭng gák ké̤ṳk Nĭk-buōng. 1945 nièng, Nĭk-buōng găk Dâ̤ ché̤ṳ sié-gái dâi-ciéng dâi-dŏng suŏ gò̤ dàu-hòng, Dài-uăng ké̤ṳk gák ké̤ṳk Dṳ̆ng-huà Mìng-guók. 1956 nièng, Dài-uăng-sēng céng-hū iù Dài-báe̤k buăng gáu Nàng-dàu-gâing gì Nàng-dàu-chê.

Muāng-ngṳ̄ (, Lò̤-mā diōng-siā: manju gisun) iâ hô̤ lā̤ Muāng-ciŭ-ngṳ̄, sê Muāng-cŭk-nè̤ng (gô-dā̤ hô̤ lā̤ Muāng-ciŭ-nè̤ng) gì ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Chĭng-dièu gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

Găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, diòng-gáu-sê̤ṳ ék-buăng sê cī Gĭ-dók-gáu gì diòng-gáu-sê̤ṳ. Gĭ-sĭk Hŭk-gáu gâe̤ng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu iâ ô diòng-gáu-sê̤ṳ.

Nièng-nièng-màng hâ-tiĕng gâe̤ng chiŭ-tiĕng, téng Tái-bìng-iòng lì gì hŭng-tăi dŭ â̤ chuŏi gáu Dài-uăng, Hók-gióng, Ciék-gŏng, Guōng-dĕ̤ng dēng dê-kṳ̆.
Guóh Guók-tĭng 1984 nièng téng Gék-lìng Dâi-hŏk huák-hŏk-hiê bék-ngiĕk, gáu 2002 nièng, báik-cèng găk Hók-gióng Dó̤i-nguôi Gĭng-cá̤ Lŭk-sṳ̆ Sê̤ṳ-ô-sū, Hók-gióng Gĭng-mô̤ Lŭk-sṳ̆ Sê̤ṳ-ô-sū, Hiŏng-gē̤ng Cà̤-báik-lā̤ Lŭk-sṳ̆-hòng, Hók-gióng Cé-lī Lŭk-sṳ̆ Sê̤ṳ-ô-sū, Siông-hāi-chê Huà-lé Lŭk-sṳ̆ Sê̤ṳ-ô-sū, Siông-hāi-chê Siēu-ṳ̀ng Lŭk-sṳ̆ Sê̤ṳ-ô-sū có̤ lŭk-sṳ̆. 2002 nièng cê-gă cháung-bâing Siông-hāi-chê Tiĕng-ê Lŭk-sṳ̆ Sê̤ṳ-ô-sū có̤ ciō-êng lŭk-sṳ̆. Găk cī gūi nièng diē-sié, Guóh Guók-tĭng huák-biēu cêng sâ̤ huák-hŏk lâung-ùng, bâing-lī gì áng-giông iâ dáik diŏh siâ-huôi gì sìng-nêng.

Monpa-cŭk (Monpa-ngṳ̄: མོན་པ་) sê Nàng-ā gì siŏh ciáh mìng-cŭk, sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók gì Să̤-câung, Éng-dô gì Arunachal Pradesh gâe̤ng Bhutan. Monpa-cŭk iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék. Monpa-cŭk gâe̤ng Câung-cŭk gì lĭk-sṳ̄ guăng-hiê cĭng chĭng.

Ă-cì, iâ siā có̤ ă-ì(阿蛦), sê siŏh cṳ̄ng tè̤ng-ngiê, sĭk-sĭk táu-mìng, lâng lăk mĕ̤k-ciŭ liê iā kŭi. Ciòng sié-gái gê̤ṳng-cūng ô dâi-mō̤ 2,500 cṳ̄ng ă-cì, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh iĕk-dái dê-kṳ̆. Hâ-tiĕng sèng-âu, ă-cì dŭ pók chéu-puòi lā̤ ngék chéu-cáik. Gē̤ng ă-cì bók-dō̤ ô huák-ĭng-ké, â̤ huák chók cêng hiōng gì siăng-ĭng. Ă-cì mâ̤ gâ nè̤ng iâ mâ̤ déng nè̤ng, dó̤i nè̤ng mò̤ hâi.

William R. King (1786 nièng 4 nguŏk 7 hô̤ – 1853 nièng 4 nguŏk 18 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1853 nièng 3 nguŏk 4 hô̤ gáu 4 nguŏk 18 hô̤ câi-êng.

Mâing-cṳ̄(Háng-cê: 孟子, sèng 372 n. - sèng 289 n.) miàng kŏ̤ (軻), sê Dṳ̆ng-guók Ciéng-guók Sì-dâi gì siŏh ciáh sṳ̆-siōng-gă. Ĭ sê ṳ̀-gă hŏk-puái(儒家學派) gì siŏh ciáh dâi-biēu ìng-ŭk, hiêng-câi gì Dṳ̆ng-guók-nè̤ng gó̤ ĭ “Ā-séng”(亞聖).

Hŭng-tăi gì nèng-liông sê iù cūi-ké biéng dáe̤ng sū sék-huóng gì iĕk-nèng lì gì, sū-ī hŭng-tăi siŏh dĕng-lṳ̆k, nèng-liông lài-nguòng cêu mò̤ gó̤, hŭng-lĭk â̤ mâing-mâing biéng iŏk, gūi gĕ̤ng hâiu â̤ biéng có̤ hŭng-tăi-giāng (風颱囝), gáu-muōi cêu dìng gó̤.

Cièng Cṳ̆ng-cṳ̆ nêng-ùi Lìng Chṳ̆ gì cháung-cáuk â̤-sāi áng sì-găng buŏng có̤ lâng buô-hông. 1913 nièng cĭ-sèng, ĭ gì cáuk-pīng chŭi-iòng ô nék-giāng dâng, dáng-sê cūi-bìng iā gèng; cĭ-hâiu ĭ gì ùng-cê biéng muōng lài muōng mò̤-mê.

Lĕ̤k-sé Sê̤ṳ-giông gì dô̤-huōi-siáng sê sèng Cūng Cṳ̆-gé Hù Iêu-băng (胡耀邦) gì siê-sié. Ĭng-ôi Hù Iêu-băng cĭ-sèng báik-cèng iĕu-giù gáing ká̤ gì gāi-gáik ché̤ṳk-céng cê̤ṳ-iù-huá, dáik-cô̤i Dâing Siēu-bìng dēng nè̤ng, cék-ôi ké̤ṳk láe̤k ·gó̤. 1989 nièng 1 nguŏk 16 hô̤, Hù ĭng-ôi sĭng-cáung-bâng guó-sié. 1897 nièng 4 nguŏk 15 hô̤, hŏk-sĕng ī gé-niêng Hù Iêu-băng gì miàng-ngiê giàng gáu gă̤-tàu, gé-niêng uăk-dông mâing-mâing iēng-biéng siàng iù-hèng sê-ŭi.

Háng-câung Ngṳ̄-hiê (漢藏語系) sê ngṳ̄-ngiòng-hŏk gă áng Puō-hiê Hŭng-lôi-huák (譜系分類法) huăh-hŭng gì siŏh cū ngṳ̄-gùng, dáng-sê huăh-hŭng gì hìng-sék iā să̤. Cī ciáh ngṳ̄-hiê cé-ciēu bău-hàng Háng-ngṳ̄ gâe̤ng Câung-miēng ngṳ̄-cŭk (藏緬語系), gâe̤ng-cūng ô iók 400 cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, cuō-iéu hŭng-buó găk Dṳ̆ng-guók, Miēng-diêng, Éng-dô, Nà̤-bō̤h-ī, Bók-dăng, Mâing-gă-lăk dēng-dēng Ā-ciŭ gáuk guók, dê-kṳ̆. Áng sāi gì nè̤ng gì să̤ ciēu kó̤ sáung, sê dâ̤ nê duâi ngṳ̄-hiê, nâ bī Éng-ĕu Ngṳ̄-hiê (印歐語系) ciēu.
2005 nièng 1 nguŏk, Guóh Guók-tĭng kăi-sṳ̄ bâing-lī Gṳ̀ Iòng-lài (瞿延來) gì áng-giông, dáng-sê Siông-hāi Tì-làng-giò Găng-lò̤ (提籃橋監牢) gê̤ṳ-ciŏk mâ̤ kīng ĭ huôi-giéng dŏng-sê̤ṳ-ìng Gṳ̀ Iòng-lài. Iù-sê, Guóh Guók-tĭng cêu huák-biēu ùng-ciŏng «Báik-ù-ék-ê̤ṳng gì Dṳ̆ng-guók Lŭk-sṳ̆» (百無一用的中國律師). 2 nguŏk, Siông-hāi Sṳ̆-huák-guŏk mŭk-siŭ ĭ gì lŭk-sṳ̆-céng gâe̤ng bâing-gŭng diêng-nō̤, 3 nguŏk bô huăk ĭ gì sê̤ṳ-ô-sū dìng-ngiĕk siŏh nièng, gâe̤ng ĭ niōng-géng diŏh chió lā̤.

Gīng-pŏ̤-cŭk (景頗族), iâ hô̤ lā̤ Kachin-cŭk, sê Dĕ̤ng-nàng-ā gì siŏh ciáh mìng-cŭk, ciō-iéu sĕng-uăk diŏh Dṳ̆ng-guók gì Hùng-nàng, Miēng-diêng gì Kachin-băng gâe̤ng Shan-băng. Gīng-pŏ̤-cŭk sê Kachin-băng gì ciō-tā̤ mìng-cŭk, iâ sê Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng giĕ-dêng gì „Dṳ̆ng-huà Mìng-cŭk“ cĭ ék.

Isaac Newton (1643 nièng 1 nguŏk 4 hô̤ – 1727 nièng 3 nguŏk 31 hô̤), iâ â̤ ĭng-ĭk có̤ Ngiù-dóng (牛頓), sê Ĭng-guók ŭk-lī-hŏk-gă, só-hŏk-gă, tiĕng-ùng-hŏk-gă, cê̤ṳ-iòng diék-hŏk-gă, liêng-gĭng-sŭk-sê̤ṳ gâe̤ng sìng-hŏk-gă. Ĭ găk 1687 nièng huák-biēu gì «Cê̤ṳ-iòng Diék-hŏk gì Só-hŏk Nguòng-lī» (Lá-dĭng-ngṳ̄: Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica), ké̤ṳk nêng-ùi sê kuŏ-hŏk-sṳ̄ siông dék ūi-dâi gì cáuk-pīng. Găk cṳ̆ diē, Newton gōng-gāi lāu uâng-iū īng-lĭk gâe̤ng ông-dông-hŏk săng duâi dêng-lŭk. Cī piĕ kái-niêng dŭ sê gĭng-diēng lĭk-hŏk gì gĭ-chū, găk ê-lài săng-báh nièng ék-dĭk tūng-dê kuŏ-hŏk gì ṳ̄-dêu-guăng, iâ sê hiêng-dâi gĕ̤ng-tiàng-hŏk gì gĭ-chū. Newton céng-mìng, dê-giù gà̤-dēng gì ŭk-cék ông-dông gâe̤ng ṳ̄-dêu sĭng-tā̤ gì ông-dông dŭ sê cŏng-sùng dè̤ng-kuāng gì cê̤ṳ-iòng huák-cáik, ŏ̤h ciŏng-uâng ĭ tiék-dā̤ chēng lâi kuŏ-hŏk-gái dó̤i nĭk-sĭng-suók gì huài-ngì.

Hàng-guók báe̤k biĕng gâe̤ng sê Báik-hàng, sĕ̤ng-huŏng gák lā̤ 38-dô siáng. Dĕ̤ng-biĕng sê Nĭk-buōng Hāi (Hàng-guók hāu lă̤ Dĕ̤ng-hāi), Nàng-biĕng gák lā̤ Dâi-hàng Hāi-gău gâe̤ng Nĭk-buōng dó̤i sióng, Să̤ bieng sê Uòng-hāi (Hàng-guók hāu lā̤ Să̤-hāi). Cā̤-ciŭ dō̤ sê ciòng guók dék duâi gì dō̤. Téng siū-dŭ làu guó gì Háng-gĕ̤ng sê dék duâi gì gĕ̤ng.

敆實際使用其辰候，伓是每蜀芘聲調符號都會中載遘所有母音字母其懸頂。學 „e“, „o“ 茲兩芘字母，僅有„--̂“ 共 „--̆“會中載着懸頂，別乇符號都𣍐使載着懸頂。其實着拼寫其辰候，也𣍐掏別乇符號載着茲兩萆字母懸頂。當然，敆實際拼寫其辰候，單體字僅是敆底韻尾，情況復會變了。學„e“, 單體其辰候僅有 „--̂“ 共 „--̆“ 會中載懸頂，不過僅是敆伊尾梢添底韻尾„ng“其話，會中載剩下來其3芘符號去了。

遘尾了茲套系統由美國其傳教士麥利和（R. S. Maclay），摩嘉立（C. C. Baldwin）共英國外交官E. H. Parker各儂都對伊做出改進。其中有一隻名字號史犖伯（R.W.Stewart）其愛爾蘭儂，將特殊字母懸頂其兩芘點點都掏剜囇，搬遘字母下底去。總款字母懸頂就騰出位置會使標聲調去了。伊各儂復設計出來5芘符號，來標示福州話其7芘聲調。

Hiŏng-gē̤ng nguòng-lài sê Muāng-chĭng Guōng-dĕ̤ng â-dā̤ gì siŏh ciáh gâing. Nguòng-lài sê siŏh ciáh cêng gò̤ bék gì dê-huōng, iā sâ̤ hāi-chék ciŏng uŏ có̤ diŏh cŭ-uái. Muāng-chĭng găh Ă-piéng Ciéng-cĕng páh suŏ gò̤, 1842 nièng, ciŏng Hiŏng-gē̤ng-dō̤ gák ké̤ṳk Ĭng-guók; gáu-muōi bô ciŏng Gāu-lṳ̀ng gâe̤ng Sĭng-gái cŭ ké̤ṳk Ĭng-guók 99 nièng. Ĭng-guók ciŏng ciā sĭk-mìng-dê huák-diēng iā hô̤, niông ĭ biéng-siàng Ā-ciŭ có̤i huák-dák gì siàng-chê cī-ék, gâe̤ng Hàng-guók, Sĭng-gă-pŏ̤, Dài-uăng cà̤ hô̤ lā̤ „Ā-ciŭ Sê-siēu-lṳ̀ng“.
1914 nièng, Uòng Nāi-siòng sêu Uòng Sié-kāi páe̤k-hâi, ék-dô kék guŏng kī, â-dāu diŏh ṳ̀-lâung ák-lĭk â-dā̤ kék sék-huóng. 1920 nièng bô kó̤ Guōng-dĕ̤ng êng Sŏng Dṳ̆ng-săng Nguòng-só̤i-hū gŏ̤-dēng gó-ông. 1921 nièng 6 nguŏk ĭng-bâng huāng-hiŏng, gĭ-găng kék péng ùi Hók-gióng sēng-diōng gŭng-sṳ̄ gŏ̤-dēng gó-ông. 1924 nièng 9 nguŏk 22 hô̤, Uòng Nāi-siòng bâng-siê ṳ̀ Mìng-chiăng.

Ĭng-ôi céng-dê gì nguòng-ĭng, ô siŏh piĕ Dài-uàng-nè̤ng nêng-ùi "Dài-ngṳ̄" ng-sê "Mìng-nàng-ngṳ̄". Ĭ-gáuk-nè̤ng gì lī-iù sê, hiêng-gĭng gì "Dài-ngṳ̄" ī-gĭng téng Nĭk-ngṳ̄ dēng nguôi-ngṳ̄ diē-sié cióh-ĭk iā sâ̤ sṳ̀-ngṳ̄. Dáng-sê, cī cṳ̄ng gōng-huák mò̤ dáik diŏh Ngṳ̄-ngiòng-hŏk-gái gì sìng-nêng.

Kī-dâe̤ng Gé̤ṳk-gŏng (菊岡) ăng-bài hâiu, Dùng-ìng găk hăk-hâu gâe̤ng siék-gé Augma gì Dáe̤ng-chŏng (重村) gáu-sêu huôi-miéng, dáng-sê gáu-sêu hŭ nó̤h dŭ ng dák. Huôi-miéng uòng lāu, Dùng-ìng cé̤ṳ-é gáu Dáe̤ng-chŏng gáu-sêu bâing-gŭng-dó̤h gà̤-dēng ô siŏh diŏng cĭng chiông Iù-nā gì siōng-piéng. Dùng-ìng muóng nâ Gé̤ṳk-gŏng, huòi-é lāu Dáe̤ng-chŏng gáu-sêu gì nṳ̄-giāng „Iù-nā“ găk SAO-sê̤ṳ-giông sī kó̤. Dùng-ìng gáu Ā-sĭ-nā chió diē káng ĭ, tĕ̤k nâ ĭ nĭk-gé, huák-hiêng ĭ ĭng-ôi mâ̤ gé «Dŏ̤-giéng» sì-gĭ gì huòi-é, mâ̤ gé gâe̤ng Dùng-ìng có̤ lāu iók-diâng (約定), giăng cê-gă gâe̤ng Dùng-ìng gì guăng-hiê â̤ gāi-biéng. Dāng Dùng-ìng huák-siê buóh ké̤ṳk Ā-sĭ-nā duăk lì gé-é. Liê-kŭi Ā-sĭ-nā gì chió hâiu, káng-giéng sê̤ṳng băh-sáik ĭ-siòng gì cṳ̆-niòng-giāng, káuk-nêng (確認) ĭ cêu sê Iù-nā. Dùng-ìng buóh cê-gă kó̤ sōng-páh, dáng Iù-nā gōng Dùng-ìng tiăng—ĭ diâng-diŏh tì-sĭng bài-miàng. Cĭ-hâiu dùng-ìng páh mò̤-tàu iā sèu, bài-miàng muōng páh muōng gà̤.

Ăng-mìng-háe̤ng (安民巷) sê Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié gì siŏh dèu háe̤ng. Ciā háe̤ng dó̤i-méng sê Ùng-ṳ̀-huŏng, să̤-hióng lièng Âu-gă̤, dĕ̤ng-hióng lièng Báik-ék-chék Báe̤k-lô (八一七北路).

Ukraine-ngṳ̄̄ (украї́нська мо́ва ) sê sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Ukraine-ngṳ̄ gâe̤ng Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄, Ciék-káik-ngṳ̄, Pŏ̤-làng-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Ukraine-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 3750 uâng nè̤ng.

Gáu gĭng-dáng, Hók-ciŭ-uâ gó mò̤ ciáng-sék gì miàng-chĭng. Găk Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók hŏk-sŭk-gái diē-sié, ék-buăng kek „Mìng-dĕ̤ng huŏng-ngiòng Hók-ciŭ-uâ“ hĕ̤k „Hók-ciŭ huŏng-ngiòng“ lì chĭng-hŭ ĭ. Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Lièng-gŏng Gâing Gáu-ṳ̆k-guŏk piĕng-siā gì Hók-ciŭ-uâ hiŏng-tū gáu-cài sāi „Hók-ciŭ-ngṳ̄“ (福州語) lì chĭng-hŭ ĭ.

Gēng Cĭng-dṳ̆ng (耿精忠, ? - 1682 n.) sê Muāng-chĭng sèng-âu gì dâ̤ 3 dâi gì Cêng-nàng-uòng (靖南王), iâ sê Săng-huăng cĭ lâung dâi-dŏng gì „săng-huăng“ cĭ ék.

Sṳ̀ng-chéu (榕𣗬) sê siŏh cṳ̄ng mò̤ huă gì chéu, hŭng-buó găh Hók-gióng, Dài-uàng, Guōng-dĕ̤ng, Mā-lài-să̤-ā, Liù-giù Gùng-dō̤, Ó̤-dâi-lê-ā dēng iĕk-dái, ā-iĕk-dái guók-gă gâe̤ng dê-kṳ̆. Sṳ̀ng-chéu tā̤-cék duâi, chéu-ngă̤ sâ̤, ô ké-gṳ̆ng; ĭng-ôi ké-gṳ̆ng cĭng chiông nè̤ng gì chói-chiŭ, gó-chṳ̄ Hók-ciŭ-nè̤ng giéu ĭ "sṳ̀ng-chéu-chiŭ". Sṳ̀ng-chéu siŏh nièng gáu muōi dŭ sê liŏh gì. Chéu-niŏh hìng-công chiông áh-lâung, liŏh-sáik, iâ ô nék-giāng uòng hĕ̤k-ciā chiēng-è̤ng; guōi-cī nâung, ièng, duâi-è̤ng sáik hĕ̤k-ciā ŭ-sáik. Sṳ̀ng-chéu sĕng-mêng-lĭk giòng, â̤ uăk siàng báh nièng dŭ mâ̤ sĕng.
Nĭk-buōng gì gê̤ṳng-dâi lĭk-sṳ̄ dŭ sê ké̤ṳk Gŭng-guók-ciō-ngiê sū tūng-dê gì, ék-dĭk gáu Nê Ciéng giék-sók: 1945 nièng Mī-guók hióng Nĭk-buōng gì Guōng-dō̤ gâe̤ng Diòng-gì dàu-bóng 2 lăk nguòng-cṳ̄-dâng, tài sī chiĕu-guó 21 uâng nè̤ng. 8 nguŏk 15 hô̤, Nĭk-buōng dàu-hòng, Nê Ciéng iù-sê giék-sók.

Liù-giù-nè̤ng séng-gák bī-gáu bàng-dĭk, gó-chṳ̄ huák-lŭk bī-gáu gāng-dăng, gó̤-lòng guók dŭ mò̤ siék huák-iêng. Nâ sê ô áng-giông, cêu hióng săng-sĭ-guăng (三司官) gó̤-câung, iù săng-sĭ-guăng lì puáng.

1795 nièng, Gièng-lṳ̀ng ciŏng huòng-ôi niông ké̤ṳk cê-gă gì giāng Gă-kéng, bók-guó ĭ gó ī tái-siông-huòng gì sĭng-hông ché̤ṳ-lī céng-dê. 1799 nièng bâng-sī. Miêu-hô̤ hô̤ lā̤ Gŏ̤-cŭng (高宗), ié-hô̤ hô̤ lā̤ Sùng-huòng-dá̤ (純皇帝).

Kan Naoto (Nĭk-buōng-ngṳ̄: 菅 直人 (かん なおと), 1946 n. 10 ng. 10 h. - ) sê Nĭk-buōng gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 2010 nièng 6 nguŏk 8 hô̤ gáu 2011 nièng 9 nguŏk 2 hô̤ cĭ găng sê Nĭk-buōng gì siū-sióng.

Séng séng-lìng: Diŏh séng liāng sêu séng-lìng sê sĭng tiĕng gì gĭ-buōng bìng-gé̤ṳ, ī â̤ gōng lìng-ngiòng có̤ ôi liāng-sêu séng-sìng gì céng-gé̤ṳ.

Linux sê siŏh cṳ̄ng kăi-huóng nguòng-dâi-mā gì chŏ̤-cáuk-hiê-tūng (iâ hô̤ lā̤ cáuk-ngiĕk-hiê-tūng). 1991 nièng, iù Hŭng-làng nè̤ng Linus Torvalds kăi-huák chók ĭ có̤i cā gì siŏh ciáh bēng-buōng.

Hók-ciŭ-uâ găk hâiu-sié huák-diēng guó-tiàng dṳ̆ng, ông-mō̤ huák-sĕng sĕ̤ng-ông-huá hĕ̤k kŭi-ông-huá gì biéng-huá, bêng-chiā cī cṳ̄ng biéng-huá gâe̤ng siăng-diêu guăng-hiê cêng-go̤ mĭk-chiék. Cuòi găk Háng-ngṳ̄ diē-sié, iâ sê hāng-giéng gì.

Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ (中古漢語) sê Nàng-báe̤k-dièu, Sùi-dièu, Dòng-dièu gâe̤ng Sóng-dièu gì sèng-âu sāi gì Háng-ngṳ̄. Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ sê téng Siông-gū Háng-ngṳ̄ huák-diēng lì gì, gáu-muōi-lāu huák-diēng siàng Gê̤ṳng-dâi Háng-ngṳ̄.

Dông-ŭk gì cṳ̄ng-lôi: Nâ diōng-mô̤ gì dṳ̆ng-găng, buŏng dà̤ gì dṳ̆ng-găng, iâ ô nṳ̄ ng-tĕ̤ng siăh: Lŏk-dò̤̤, Tó, Să-huăng, sê diōng-mô̤, bô ng sê buŏng dà̤, nṳ̄ găi-dŏng sáung sê mâ̤ táh-gáik. Dṳ̆ chŭi-iòng sê buŏng-dà̤, ĭ bô ng sê diōng-mô̤, nṳ̄ iâ diŏh sáung sê mâ̤ táh-gáik: ĭ gì nṳ̆k ng-tĕ̤ng muŏ (Sĭng-mêng-gé 14 ciŏng: 7-8 cáik).

Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sū lī-dê gì dê-kṳ̆, dáng-sê mò̤ bău-guák Hiŏng-gē̤ng gâe̤ng Ó̤-muòng. Ng-sāi áng cê-méng kó̤ lī-gāi "Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k", ĭng ciā kái-niêng ék-buăng sê ôi lāu kṳ̆-biék Dṳ̆ng-huà Mìng-guók sū lī-dê gì Dài-uàng, Pàng-hù, Gĭng-muòng gâe̤ng Mā-cū, gó-chṳ̄, Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k iâ bău-guák Hāi-nàng.

Kuóh-chióh (曲尺), iâ hô̤ lā̤ gṳ̄-chék (矩尺), sê siŏh cṳ̄ng gĭng-sṳ̆k gă-gĕ̤ng gă-sĭ-huă, iù lâng-bĕng siŏh-iông dòng gì dĭk-gáe̤k gì chióh cū-siàng, dò̤ lì liòng 90 dô gì dĭk-gáe̤k biēu-méng.

Lùng-dŭng (Ĭng-ngṳ̄: London) sê Dâi Bók-liĕk-diĕng gâe̤ng Báe̤k Ái-ī-làng Lièng-hăk Uòng-guók gì siū-dŭ. Lùng-dŭng sê Ĭng-guók gì céng-dê dṳ̆ng-sĭng, iā sê Ĭng-guók gì lĭk-sṳ̄ ùng-huá miàng siàng, ô săng chiĕng gūi nièng gì lĭk-sṳ̄

Daniel D. Tompkins (1774 nièng 6 nguŏk 21 hô̤ – 1825 nièng 6 nguŏk 11 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1814 nièng gáu 1825 nièng câi-êng.