Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Aakula, Askola, Haavasoja, Haistila, Hampula, Harola, Hassala, Herttola, Hintikkala, Huivoo, Hyrkölä, Häyhtiönmaa, Järilä, Kaarenoja, Kakkulainen, Kankaantausta, Kareksela, Kaukaritsa, Kaurula, Kauvatsa, Keipilä, Ketola, Kiettare, Kiusala, Kokemäen kartano, Korkeaoja, Koskenkylä, Krannila, Krootila, Kuittilo, Kukola, Kuoppala, Kuurola, Kyttälä, Köömilä, Laikko, Lempainen, Mattila, Meinikkala, Paistila, Pappila, Peipohja, Pelhola, Penttilä, Pirkkinäinen (Birknäs), Pukkala, Pumpala, Purjala, Pyhänkorva, Pälpälä, Riste, Ronkka, Rudanko, Ruikkala, Ryytsälä, Sonnila, Säpilä, Talonen, Teikari, Tulkkila, Tuomaala, Vallila, Viikari, Villiö, Vitikkala, Vuolle (Vuoltee, ruots. Vuoltis), Ylistaro, Äimälä, Öykkäri

2014 riikkabeaiveválggain RD oaččui measta 13 proseanta jienain ja šattai Ruoŧa goalmmát stuorimus bellodat. Eará bellodagat eai háliidan ráhkadit ráđđehusa RD:ain, mii bohciidii ságastallama ođđaválgga birra. Ođđaválga hehttejuvvui go sosiálademokráhtalaš ráđđehus ja boargárlaš lihttu (ruoŧagillii: Alliansen) soabadalle gaskaneaset nu ahte RD:a váikkuhanfápmu unnui. Dat soahpamuš gohččoduvvui Decemberöverenskommelsen (davvisámegillii: juovlamánnosoahpamuš).

Lávla lea maid jorgaluvvon eará sámegielaide. Nuortalašgillii dan namma lea Sää´msooǥǥ laull, anárašgillii Säämi suuvâ laavlâ, julevsámegillii Sámemátto lávlla ja lullisámegillii Saemie eatnemen vuelie.

Keskitalo lei vuosttáš nisson sámediggepresideantan, ja lei maiddái vuosttaš geas ii lean sámegiella vuosttašgiellan. Sámegiela son oahpai kurssas unna oappážiin nuorravuođaáiggis.

Namma «Guovdageaidnu» sáhttá boahtit das, ahte lea seamma guhkes gaska Álahedjui (dološ áigge ledje doppe márkanat), Gárasavvonii, Ráisai ja Kárášjohkii. Eará teoriija lea ahte dat lea báiki gos šaddá gámasuoinnit.

Stuorra bassi Padmasambhava, gii buvttii buddhisma Tibetii, lágidii gul viehkangilvvu Mount Everesta čohkkii. Dan maŋŋá go Padmasambahava lei áiggebotta mediteren ja demonaiguin doarrun, ovtta Lama Bön-oskkoldagas hástalii su givrodagaska geahččalit. Lama ihkku viehkalii su magihkalaš goavdása veagas, ja Padmansambhava fas iđitguksos. Son goittotge vuittii gilvvu, go čohkkádettiinis dolvojuvvui báikkistis čohkkii čuovgasuotnjariid fárus.

Donald John Trump (riegádan geassemánu 14. b. 1946, 71 jagi) lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 45. presideanta. Fitnodatolmmoš Trump válljejuvvui Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideantan skábmamánus 2016 Republikánalaš bellodaga evttohassan ja son álggii ámmáhii ođđajagimánus 2017. Donald Trump lea maiddái Trump Organization-konseartna hálddahusdirektevra.

Gielda lea suologielda badjel 500 sulluin. Váldooassi gieldda 148 km² lea juhkkojuvvon golmma stuora sullui. Litlesotra, Sotra, Bildøy, Misje, Turøy, Langøy, Syltøy, Algrøy ja Bjorøy sulluin orrot olbmot.

1981-válggain oaččui Olgešbellodat 31,7 % jienaid, ja ledje bellodaga buoremus válggat 1924 rájes. Bellodaga deháleamos politihkas 1980-loguin lei Kåre Willoch, guhte lei stádaministtar 1981-1986. 1980-loguin ledje bellodagas eanet máksi miellahtu go goassege muđui, dalle sullii 100 000 olbmo.
Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Kosmologiija vuođđoteoriija, almmolaš relativitehtateoriija, govvida máilmmiávvosa dušše juogo nu, ahte dat viidu dahje gáržu. Fridman-Lemaître-Robertson-Walker-metrihkka -nammasaš Einstein gieddeovttamađodagaid čoavddus lea álgobávkkeheami teorehtalaš vuođđun.

Kalaallit Nunaat - Kambodja dahjege Kampuchea dahjege Kampučea - Kamerun - Kanáda dahjege Kanádá - Kap Verde - Karoliinat - Kasakstána dahjege Kazakstána - Kataloniija - Keelingsullot - Kenia - Kiinná - Kirgisistána dahjege Kirgisia - Kiribati - Kokossullot - Kolombia - Komorot - Komorosullot - Kongo dásseváldi - Kongo demokráhtalaš dásseváldi - Korea Álbmotdásseváldi- Korea dásseváldi - Kreiká - Kroátia - Kuwait - Kypros

Burundi dahjege Burundi dásseváldi lea riika Gaska-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Rwanda, nuortin ja lullin Tansánia ja oarjin Kongo demokráhtalaš dásseváldi sihke maiddái Tanganjikajávri.

Širáffa (Giraffa camelopardalis) lea alimus eanannjiččehas. Varrása allodat lea 4,8–5,5 mehtera ja deaddu sullii 1200 kilo; njiŋŋelasat leat vehá unnibut. Širáffa čeabet lea earenoamáš guhkki, juobe guokte mehtera. Širáffat ellet Afrihkás Sahara máttabeale savánnaguovlluin ja leat šaddoborrit. Luonddus dat ellet 15–20-jahkásažžan, fáŋgavuođas muhtumin badjel 30 jagi.

Hasselbrink lei máŋga jagi báhppa Vilhelminas, ja dat lei maid doppe gos son barggai giellabargguiguin. Iežas doavtterbarggus 1944:s manai son Vilhelmina-sámegiela fonologiija čađa. 1957:s almmuhii son ovtta lullisámi lohkangirjji Knut Bergslandain.
Sámi politihka lea giddejuvvon sihke sisdoallui ja doaimmaheddjiide ja dan ferte veardadallat sihke sisdoalu ja doaimmaheddjiid dafus. Lea nu ahte doaimmaheaddjit jođihit dan sámi politihka maid sii lea sin dilis duddjon. Danin lea oktavuohta sisdoalu ja doaimmaheddjiid gaska nu ahte guđe ge doaimmaheaddjis lea su ipmárdus sámi politihka sisdoalu hárrái. Danin korrelerejit doaimmaheadji ja sisdoalu kategoriijat. Doaimmaheaddjit leat álbmot ja eiseválddit. Álbmoga ovddastit olbmot, sámi orgganisašuvnnat ja searvvit. Eiseválddit ovddastit Stuorradiggi, departemeanttat ja Sámedeggi. Leat eanet aktevrrat guđiin leat berošteamit sámi politihka hárrái, muhto das in leat rehkenastan nugo suohkanit, fylkkaid, bellodagaid ja ásahusaid doaimmaheaddjiin sámi politihkas.Mediijat leat min áiggi guovddáš aktevrrat guđet váikkuhit servodatáššiin. Sii eai leat aŋkke doaimmaheaddjit. Mu berošteapmi lea sámi politihka hárrái ođđa áiggis ja maid rehkenastan áiggi máilmmi soađi rájes 1945:s. Politihka lea boahte áiggi hárrái ja sámi politihka ges lea sámi álbmoga boahte áiggi birra. Go boahte áiggi eai olbmot ipmirdan seamma láhkái, de leat guđe ge ipmárdusa vuođul duddjojuvvon sámi politihkka. Dien oasis de čuožželit doaimmaheaddjit guđe ge sámi politihka várás. Vuođđogažaldat šaddá de mot guhte ge ipmirdá láhčit eavttuid sámi álbmoga bistevaš boahte áiggi várás. Váldoearut vuođđoipmárdusas leat áiggiid čađa leamaš giddejuvvon sáeálbmoga ja stáđa gaskavuhtii. De lea digaštallan mot galggašii diet gaskavuohta leat ja man lahka sámeálbmot berre leat stáda. Eará sániguin sáhttá seamma ášši birra jearrá mot sámealbmot berre leat integrerejuvvon riikaásahusaid nugo oahpu, birgenlagijnv. dáfus. Áiggiid go stáda lea váldán ovddasvástádusa sámepolitihkas, de lea jurdda leamaš ahte dan vuođul sámi álbmot lea buoremusat fárus riika doaimmain ja lea integrerejuvvon oassi riikas. Nubbe jurddavuohki lea ahte stáda váldá ovddasvástádusa dušše eavttuid hárrái ja luohtá ahte álbmot ieš doaimmaha sámepolitihka sihke sisdoalu ja jođiheami hárrái. Dán vuođul sáhttá áigodagaid mielde guorahallat mot sámepolitihkka lea rievdadan Norggas.

Islánddaheasttat leat erenomáš bivnnuhat Oarje-Eurohpás, Skandinávias ja Davvi-Amerihkás. Islánddas leat sullii 80 000 islánddaheastta (veardidan dihte olbmolohkui, mii lea 317 000), ja sullii 100 000 leat olgoriikkain. Sullii 50 000 islánddaheastta leat Duiskkas, gos leat máŋggat aktiivvalaš riiden- ja nállesearvvit.

"En Kvinne - Nissonolmmoš", golbma monologa (Oppvåkningen, Vi har alle samme historie, En ensom kvinne) av Dario Fo ja Franca Rame Jorgalan sámegilli: Sara Marit A. Gaup, bagadalli: Harriet Nordlund, Beaivváš Sámi Teáhter(2005.

Bohccobiergu lea dehalaš biepmu álgoálbmogii davvi guovlluin nu guhka go leat bohccot leamaš doppe. Davvi-Amerihkas (Kanada:s) leat earet eará indiánat geavhahan bohcco buot áiggiid čađa, Skandinavias leat ges sápmelaččat, ja Ruoššas leat nenjetsarat ja vel eará álgoálbmogat.

Alit Boazu lea gáivuonalaš/ráissalaš rockjoavku, mii lávlu davvisámegillii. Joavku lea leamaš skierrudáhkansuopamuš Frisk F Musicin jagi 2009 rájes, ja lea almmustahtán ovtta albuma jagis 2009.
Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat dahjege IPA (eaŋgalasgillii: International Phonetic Alphabet, IPA) lea alfabehtavuogádat, manin čállojuvvo lunddolaš gielaid jietnadagiid ja fonemaid.

Chiquimula lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 370 891 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2 376 km². Departemeantta oaivegávpot lea Chiquimula.

Abruzzo • Valle d'Aosta • Basilicata • Calabria • Campania • Emilia-Romagna • Friuli-Venezia Giulia • Latium • Liguria • Lombardia • Marche • Molise • Piemonte • Puglia • Sardinia • Sicilia • Toscana • Trentino-Alto Adige • Umbria • Veneto

Sámi Čuvgehussearvi (Lapin sivistysseura) vuođđuduvvui juovlamánu 11. beaivve 1932 ja heaittihuvvui cuoŋománu 24. beaivve 2007 Helssegis. Searvvi lei vuođđuodeamin suopmelaš akatemihkkárat V. Lassila, J. Keränen, Paavo Ravila ja P. Mustakallio.

NASA bážii gomuvuhtii COBE-satellihta jagis 1989, man áramus, 1990 almmustahtton gávdnosat ledje sullalasat álgobávkkeheapmeteoriija einnostusaiguin. COBE áiccastagaid mielde suonjardeami temperatuvra lei 2,726 K, ja jagis 1992 das fuomášuvvui vuosttaš háve anisotropiija dahjege molsašuddan. Čuovvovaš jahkelogiid áigge suonjardeami anisotropiija dutkama jotke máŋggain eatnamis ja áibmospáppain dahkkon iskosiiguin. Jagiin 2000-2001 dahkkon máŋggat iskosat, main dehalamos lei BOOMERanG, mihtidedje anisotropiijaidda mihtilmas viŋkelsturrodaga ja čujuhedje, ahte máilmmiávus lea dan geometriija dáfus lahka duolba hámi.

Arcahaie lea Haiti arrondissemeanta Ouest departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 166 089 ássi (2003), ja dan viidodat lea 611 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Arcahaie.

Violat (Viola) lea violašattuide gullevaš šaddosohka, masa gullet 400-500 šlája. Sámis dábálaš violašjájat leat jeaggeviola, vuovdeviola ja fiskesviola.

Øyer lea gielda Opplándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 107 ja viidodat lea 640 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Tingberg. Øyer rádjegielddat leat .

Ariana Grande lea lávlun artista. Son lea 20 jagi boaris, 2014s deavda son 21 jagi. Sus lea okta CD skearru "truly yours" mii bođii olggos 2013s. Sus lea vieljja gii maid lávlu ja dánsu, su námma lea Frankie James Grande. Ariana orru kalifornias. Son lea hui čeahppi lávlut ja láve humadit su fansain. Ariana lea leamaš Japanas ja máhttá Japana giela hupmát maid. Son lei Japanas ođđábeavruohta 2013/2014.

Sandlund, Odd Terje & Næsje, Tor F.: «Komplekse, laksefisk-dominerte fiskesamfunn på Østlandet» i Borgstrøm, Reidar & Hansen, Lars Petter (red): Fisk i ferskvann - et samspill mellom bestander, miljø og forvaltning Landbruksforlaget 2000

Áigodahkii leat gullan maid riiddut ja diggeáššit, go báikkálaš olbmot ja luonddusuodjaleaddjit leat vuostálastán mášengolleroggama. Jagis 2011 bođii fápmui ođđa ruvkeláhka, man mielde mášengolleroggan galgá nohkat Leammi álbmotmeahcis gávcci jagi siste.

Hubble láhkii leat guokte vejolaš čilgehusa. Juogo mii leat máilmmiávvosa viiduma guovddážis, mii lea ruossalas kopernikánalaš vuođđoprinsihpain dahje dasto máilmmiávus viidu miehtá dássidit. Máilmmiávvosa viidun čielggai almmolaš relativitehtateoriija dárkkodemiin juo ovdal Hubble lága áiccastagaid ja jurddabohtosiid.
Kuusiratis doaibmá gilisearvi, mii lea vuođđujuvvon jagi 1986. Searvi hálddaša Kuusirati giliviesu, mii lea huksejuvvon jagi 1987 álbmogašbargguin.

Sevdnjes ávdnasa leahkima evideanssa vuođđun lea dan gravitála váikkuhus eará ávdnasii, ieš sevdnjes ávdnasa partihkkalat eai leat gávdnon laboratoriijadutkamušain. Máŋggat partihkkalfysihkka molssaeavttut leat evttohuvvon sevdnjes ávnnasin, ja máŋggat dutkamušat dan áicama várás leat jođus.

Torunn Pettersen, Jorunn Eikjok, Aili Keskitalo (2002): Vil de ikke - eller slipper de ikke til? En undersøkelse av den lave kvinnerepresentasjonen på Sametinget i Norge. Guovdageaidnu/Kautokeino, Sámi Instituhtta/Nordisk Samisk Institutt, Sámi allaskuvla/Samisk høgskole

Čohkkavárit (dárogillii: Spitsbergen, ovdal dárogillii Vestspitsbergen) leat stuorámus suolu Svalbárdda suolojoavkkus Davvi jiekŋaábis. Sullo viidodat lea 39 044 km² ja lea nu Norgga gonagasriikka stuorámus suolu, badjelaš logi geardde stuorit go Hinnasuolu, Norgga riddoguovlluid stuorámus suolu.

Álgobávkkeheapmeteoriija lea dieđalaš teoriija, ja dakkárin dan duohtavuođa árvvu meroštallet áiccastagat. Dan fáttá dihte dat goittotge bohciidahttá maiddái filosofalaš ja oskku gažaldagaid, dego mii lei ovdal álgobávkkeheami dahje mii dan dagahii. 1920- ja 30-logus measta buot kosmologat oidne máilmmiávvosa agálažžan ja máŋggat váidaledje, ahte áiggi álgima govvideapmi buvttii fysihkkii oskkolaš beliid. Seamma oaivilis ledje maiddái bissovaš dili málle guottiheaddjit. Dákkár miellagova nannii dat, ahte teoriija gárgejeaddji Georges Lemaître lei romalaš-katolihkalaš báhppa. Lemaître ieš álo deattuhii, ahte álgobávkkeheapmeteoriija lea fysikála teoriija iige dakkárin doala sisttis čujuhusaid oskkoldahkii.

Ulvik lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 105 ja viidodat lea 721 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Ulvik. Ulvik rádjegielddat leat .

Pori guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Satakunta eanangottis. Dasa gullá oktanuppelot gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 043.

Mangabláđit sisttisdollet dábálaččat máŋgga ráiddu. Guđege ráiddus leat sullii 20-40 siiddu. Eará bláđit dego anime fandom bláđđi Newtype almmustahttá oktasaš bihtáid juohke mánu. Nubbi bláđit dego Nakayoshi almmustahttet máŋgga máidnasa, maid leat čállán máŋga iešguđetlágán dáiddárat. Dakkár bláđit dahje “antologiija bláđit”, nugo dat leat maiddái gohčoduvvon (hállangielas telefuvdnagirjjit), leat dábálaččat prenten fuones báhpáriin. Daid siiddumearri sáhttá leat 200 siiddus 800 siiddu rádjái ja juoba eambboge. Manga bláđit sáhttet maiddái sisttisdoallat ng. “one-shot” ráidogovaid (máidnasat, mat almmustahttojuvvo dušše ovtta bláđis) ja iešguđetlágán ng. “four-panel” yonkoma (njeallje sierra oasi ovtta siiddus) ráidogovaid. Manga ráiddut sáhttet almmustahttojuvvojit máŋgga jagi áiggi, juos dat menestuvvet bures. Manga dáiddárat muhtumin álggahit moadde “one-shot” manga projeavttain, vai fidnejit namaideaset oidnosii. Juos dat menestuvvet ja ožžot buorre árvvoštallamiid, de dat joatkašuvvet. Bláđiin dávjá lea oanehis eallin.
Luster lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 049 ja viidodat lea 2 707 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Gaupne. Luster rádjegielddat leat .

Bellodaga buoremus válga lea eahpitkeahttá stuorradiggeválga jagis 1997, goas bellodat oaččui 12,7 proseantta jienain. Dan maŋŋel go bellodat šattai riikkaviidosažžan lea jagi 2007 válga heajumus, dušše 5,5 proseantta. Bellodagas leat olu miellahtut jienastuslogu ektui buohtástaladettiin eará bellodagaide.

Geográfalaš davvipola dahje davvináhpi lea 90 ceahki davát govdodagas lea nubbi dan guovtti čuoggás (geográfalaš davvipola ja lullipola), maid birra eana jorrá. Eatnama áksila variašuvnnaid vuođul davvipolačuoggá sirdo vehá olles áigge.

Ungára (ungáragillii Magyarország) dahjege Ungára dásseváldi (ungáragillii Magyar Köztársaság) lea riika Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Románia, Slovenia, Slovakia, Kroatia, Serbia, Ukraina ja Nuortariika. Ungára olmmošlohku lea sullii 10 000 000, ja dan oaivegávpot lea Budapest.

sámegillii: Buot olbmot leat riegádan friddjan ja seamma olmmošárvvuin ja olmmošvuoigatvuođaiguin. Sii leat ožžon jierpmi ja oamedovddu, ja berrejit láhttet guđetguimmiideaset vuostá vieljažagaid vuoiŋŋas.

Dessalines lea Haiti arrondissemeanta Artibonite departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 272 615 ássi (2003), ja dan viidodat lea 1 132 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Dessalines.

Karijoki ruoŧagillii: Bötom lea Suoma gielda Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Isojoki, Kauhajoki, Kristiinankaupunki ja Teuva.

Ođđajagimánu 1. beaivve 2009 rájes Kalaallit Nunaatas leat golbma leana: Kitaa/Oarje-Ruonáeatnan, Tunu/Nuorta-Ruonáeatnan ja Avannaa/Davvi-Ruonáeatnan. Kitaas ledje 15 gieldda, Tunus guokte ja Avannaas okta. Stuorra Davvenuorta-Kalaallit Nunaata Álbmotmeahcci lei buot golbma leanain, iige diet gula makkárge gildii.

Qaasuitsup, maid Qaasuitsup Kommunia lea ođđa gielda Kalaallit Nunaata oarjedavvin, mii ásahuvvui ođđajagimánu 1. b. 2009. Gildii gullojit boares gielddat Kangaatsiaq, Aasiaat, Qasigiannguit, Ilulissat, Qeqertarsuaq, Uumanaq, Upernavik ja Qaanaaq. Gieldda olmmošlohku lea 17 749 ássi. Gieldda hálddahusguovddáš lea Ilulissat.
Islánddaheasttaid deaddu lea 330–380 kg ja allodat 132–142 cm, mii lea dábálaččat ponni sturrodat, muhto šaddadeaddjit ja nállemáddogirjjit álo čujuhit daidda heastan. Gávdnojit máŋggat teoriijat das, manin islánddaheasttaid gohčodit namalassii heastan. Okta dain čujuha náli ealasis temperamentii ja stuorra persovnnalašvuhtii ja dasa ahte islánddagielas váilu ponni-sátni. Nuppi teoriija mielde náli sáhttá gohčodit heastan milloseabbot go ponnin ealli deattu ja dáktestruktuvrra dihte ja danin go dat nákce guoddit lossa nođiid. Islánddaheasttat sáhttet leat iešguđet ivdnásaččat: omd. muzehat, čuoivvagat, ruškadat, čáhppadat, jievjjat, palominot, pintot ja girjjagat. Islánddagielas gávdnojit badjel 100 nama iešguđetlágan ivnniide ja ivdnekombinašuvnnaide.. Islánddaheasttain leat soabatgorálaš <--maid dát mearkkaša?--> oaivvit, main leat njuolggoprofiila ja govda gállu. Čeabet lea oanehaš, deahkkái ja govdat máddagis; fálbmi lea govdat ja vuollegaš; raddi čieŋal; lábit deahkkásat ja vehá hállut; sealgi guhkki; bahta govdat ja deahkkái, oanehaš ja vehá hállut. Juolggit leat nannosat ja oanehaččat. Dain leat oalle guhkes ovdačuožžamasat ja oanehis vuohesat. Hárji ja seaibi leat bolfasat, vuovttat leat roavvásat ja seaibi lea vuollin gitta. Nálli lea dovddus sitkatvuođas ja návccas birget unna borramušain. Nállái lea gárggiidan duppalguolgageardi, vai dat birge galbma dálkkis.

Čuovža gullá luossaguliide ja gávdno miehtá Sámi, ja muđui viidát davit máilmmeoasis. Čuovža gođđá dábálaččat čakčat golggotmánu rájes, muhto soames máddodagat gođđet dálvet. Dat sáhttet gođđat sihke jogain ja jávrriin, gitta 50 mehter čikŋodahkii. Veajehat šaddet giđđat ja leat dalle 15 mm guhku. Čuovža gođđagoahtá 2 - 10 jagi agis, go lea 15 - 40 cm.

Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Eteläiset seinänaapurita guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas Lulli-Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 143.

Haapala, Hongisto, Huitila, Hämeenkylä, Joensuu, Jokela, Kesola, Koria, Koskisto (Teutkoski), Kulhua, Löytty, Metsäuoti (Mettuoli), Mettälä, Moisio, Mommola, Mustila, Myllylä, Mäkiselkä, Naaraoja (Naara), Nokkala, Peippola, Pitkäsilta, Porrassuo, Rahikkala, Ratula, Raussila, Soiniitty, Takamaa, Teuroinen, Villikkala, Vilppula, Värälä

Fosen lea Norgga guovlu Davvi-Trøndelága ja Lulli-Trøndelága fylkkain. Guovllu olmmošlohku lea 24 491 ássi ja dan viidodat lea 3 446 km². Stuorámus ja áidna gávpot lea Brekstad.

Aymaragiella (Aymar aru) lea aymaralaš gielaide gullevaš lulliamerihkálaš giellla. Dat lea virggálaš giella Perus ja Bolivias, ja dan hupmet 300 000 olbmo Perus, 1,2 miljovnna Bolivias ja 50 000 Chiles.
Eanodat (anárašgillii Iänudâh, suomagillii Enontekiö, ruoŧagillii Enontekis) lea gielda Lappi eanangottis, Suomas. Gielddas leat sullii 2 000 ássi. Gieldda ássiin 88,8 proseanttas lea eatnigiella suomagiella ja 9,5 proseanttas sámegiella. Gieldda viidodat lea 8 391,54 km², mas 413,38 km² leat čáhci. Populašuvdnačoahkkisvuohta lea 0,236 ássi/km². Eanodaga rádjegielddat leat Suoma bealde Muoná, Gihttel ja Anár, Norggas Guovdageaidnu, Ráisa, Gáivuotna ja Omasvuotna ja Ruoŧas ges Girona gielda.

Tauno Haltta lea nuortalaš sámepolitihkkár Anára Njeallimis. Son lei Suoma sámedikki várrelahttu jagiin 2008-2011. Son válljejuvvui sámedikki válggain 2007 lahttun. Son lei maid evttohassan Suoma Sámedikki válggain 2011.

Aisaniemi, Anteroisenmäki, Eräjärvi, Haikola, Haloniemi, Hauklappi, Heinärikkilä, Huhtanen, Hyrkäs, Hännilä, Härskiänsaari, Hölmölä, Hörkkölä, Ilmajärvi, Immala, Inkilänmäki, Junnikkala, Jurvala, Jälkölä, Kaiturinpää, Kalholampi, Kaljula, Kalpiala, Karhula, Kattelus, Kekäleenmäki, Kemppilä, Kesselilä, Kietävälä, Kiurula, Kopsala, Korjola, Kotaniemi, Kouvola, Kuokkalampi, Kuopiola, Kurjala, Kurrola, Käkölä, Kärinkäniemi, Laamala, Lassila, Lempiälä, Matikkala, Mattarila, Mustakulkkula, Mäkelä, Mälkiälä, Mättölä, Narsakkala, Niuvanmaa, Pohja-Lankila, Poitsilanmaa, Puntala, Puttola, Pönniälä, Rahikkala, Rahkola, Rasila, Rautiala, Rautionmaa, Rehula, Reinikkala, Revonniemi, Ronkolanmäki, Sarajärvi, Savilahti, Siisiälä, Siitola, Soinila, Suikkala, Sutela, Suurpää, Syyspohja, Tarkkola, Terävälä, Tetriniemi, Toiviala, Torsansalo, Torsantaka, Tuomala, Utula, Vaittila, Valtola, Vehviälä, Vertalansalmi, Virmutjoki, Vuoksenniska, Vuosalmi

Oarjesápmelaš gielat gullet sámegielaide ovttas nuortasápmelaš gielaiguin. Oarjesápmelaš gielaid joavku juohkáša lullijovkui ja davvijovkui. Lullijovkui gullet lullisámegiella ja ubmisámegiella. Lullisámegielain loahpajietnadadat leat seilon buorebut go eará sámegielain. Oarjesápmelaš gielaid davvijoavku juohkáša oarjejoavkui, masa gullet biđonsámegiella ja julevsámegiella, ja davvijovkui masa gullá davvisámegiella.

Nuoskkideapmi lea luonddubirrasa billahuvvan dahje bilideapmi, mii dagaha organismmaide nugomat šattuide ja elliide váttisvuođaid dahje jápmima.

Gol lea gielda Buskeruda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 650 ja viidodat lea 533 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Gol. Gol rádjegielddat leat .

Ailo (Mikkelsen) Gaup (riegádan 22. beaivvi ođđajagimánus 1979:s Romssas) lea sápmelaš ja norgga freestyle motocross-vuoddji. Son lea ovttas prográmmajođiheaddjin Anne Rimmenin.
Virggit / barggut: 1953: Oahppan cand.oecon. 1954–1963: Bargi Norges Industriforbund:as 1957–1989: Stuorradikkeovddasteaddji Oslo Olgežii 1963–1965: Generálčálli Olgešbellodagas 1963: Hánddalministtar i Lyng-ráđđehusas (borgemánnu-čakčamánnu) 1965–1970: Hánddalministtar Bortenráđđehusas 1970–1974: Olgešbellodaga jođiheaddji 1970–1981: Parlamentáralaš jođiheaddji Olgešbellodaga stuorradikkejoavku 1981–1986: Norgga stádaministtarin 1986: Sadjásašpresideantan riikkaidgaskasaš Demokráhtalaš Uniovdnan 1986–1989: Olgoriikalávdegottijođiheaddji 1986–1992: Norsk-tysk selskap presideanta (Deutsch-Norwegische Gesellschaft) 1989–1998: Oslo ja Akershus Filkamánne 1990: Suodjaluskommišuvnna jođiheaddji jagis 1990 1998–2000: NRK:a stivrajođiheaddji 1999–2000: Jođiheaddji Sårbarhetsutvalget nammaduvvon Bondevik-ráđđehusas čakčamán 3. beaivve 1999, dainna ulbmiliin čielggadit servodaga rašesvuođa ja ráhkkaneami.

Bellodagas lea risttalaš «dovddastanparagráfa», mii mearkkaša ahte juohkehaš gii háliida válljejuvvot luohttámušdoaimmaide bellodagas ferte dovddastit risttalažžan ja ovttaoaivilat bellodaga vuođđooainnuin.

Sør-Fron lea gielda Opplándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 188 ja viidodat lea 742 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Hundorp. Sør-Fron rádjegielddat leat .

Pasifisma dárkkuha soađevuostálastima ja viggamuša beassat ulbmilin veahkaválddi haga. Seammás ulbmil lea maid eastadit konflikttain ovddalgihtii. Pasifismma lea earálágán: absoluhtalaš pasifisma hilgu buot veahkaválddi, muhto lea maid pasifisttaid, geat dohkkehit omd. stáhtta siskkáldas bággogeainnut ja iešbealuštusa.

Dat lea vejolaš fuobmát golbma sierra ovdáneami sámegiela čállimis. Dat leat boarráseamosat, geat oaivvildit, ahte ortográfalaš prinsihkka ferte leahkit seamma sámegielas dego eanetlogu gielas. Dat árbevierru boahtá ruovttoluotta dasa, ahte sámegiella lei vuosttážettiin girjegiellan Ruoŧas. Čállingiella, mii guoská dán árbevierrui lea boares julevsámegiela čállingiella 1700-logus. Dat lea osohahkii modeardna lulli- ja julevsámegiela čállingiela. Maiddái dat boarráseamos čállinvuohki davvisámegillii, Leema čállinvuohki, doarju dán árbevieru. Dat nubbi árbevierru boahtá ruovttoluotta Rasmus Raska revišuvdnii. Davvisáme-, anáraš- ja nuortalašgiella leat okta oassi dán árbevierus. Goalmmát árbevieru vuođđun lea gielddasámegiella. Dan čállinvuohki lea leamaš golmma ládje: Vuosttážettiin ruoššalaš misjonearaid giella, de 1920- ja 1930-logus oassi Stalina giellapolitihkas (latiinnalaš alfabehtain), ja de 1970-logu rádjái kyrillalaš alfabehtain.

Alajoki, Hallanperä, Hautajoki, Kirkonkylä, Kokonperä, Miiluranta, Nurmesperä, Ojalehto, Porkkala, Pyrrönperä, Rannankylä, Saviselkä, Sydänmaankylä, Venetpalo

Standardamálles ledje goittotge máŋggat čuolmmat ja 1981 Alan Guth evttohii daid čoavddusin inflašuvdnateoriija. Andrei Linde ja Andreas Albrecht guovttos Paul Steinhardtiin hábmejedje teoriija iehčanasat dan dálá hápmái. Vaikko inflašuvnna dárkilis partihkkalfysihkalaš mekanismma eai dovdda, dat lea dohkkehuvvon nu gohčoduvvon kosmologiija standardamálle oassin, danin go juo dan vuođđoprinsihppa buktá moanaid einnostusaid, maid lea sáhttán duođaštit áiccastagain.
Nuortalulli-Pirkanmaa guovlogielda lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pirkanmaa eanangottis. Dasa gullá guokte gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 062.

Sarit Hadad (hebreagillii שרית חדד [saˈrit ħaˈdad]) lea israellaš lávlu (riegádan čakčamánu 20. beaivve 1978 Haderas Israelis). Sus leat várre- ja tunisiajuvddálaš máttut ja su musihkkašáŋŋer lea mizrahi-, pop-, dánsunmusihka seaguhus. Jagi 2002 son oassálasttii Eurovision lávlungilvvuide lávlagiin נדליק ביחד נר (Light a Candle).

Ruong lei professor sámegielas ja etnologiijas Uppsala universitehtas áigodagas 1949-1969, ja oaččui persovnnalaš professoráhta 1969:s. Israel Ruong lei okta dain gii álggahii Davvi sámi instituhta, ja son barggai maid álggahemiin ovtta sámi instituhta Upmis. Ovttas Knut Bergslandain lei son vuođđudeaddji Bergsland-Ruong-ortografiijai 1948:s. Dáinna ođđa ortografiijain almmuhii Ruong oahppogirjji Min sámegiella (1970).

Fylkkamánni bearráigeahččá hálddahuslaččat soabahallanráđiid. Fylkkamánni goziha, ahte gielddastivrrat válljejit soabahallanráđiid lahtuid lobálaččat, ja nammada lahtuid formálalaččat.

Hasselbrink, Gustav og Knut Bergsland 1957: Sámien lukkeme-gärjá : sydsamisk lesebok med grammatikk og ordliste / Knut Bergsland ja Gustav Hasselbrink. Oslo : 1957.

Jus olmmoš jorrá birrat-birra guhká dalle geavleoriid golggus ii heaitte lihkadeames vaikko ieš rumaš lea heaitán jorramis. Vuoigŋašat dalle jáhkket ahte ain lihkada ja dat vigget muddet dan mielde maid olmmoš oaidná čalmmiiguin, ja dat dagaha oaivejorgása.

Jáhpánlaš sátni manga, sánis sátnái jorgaluvvon, oaivvilda “hávskes govat”. Vuosttaš háve sátni bođii almmolaš atnui 1800-jahkečuođi loahpas Santo Kyoden govvagirjjis Shiji no yukikai (1798) ja 1800-jahkečuođi álggus Aikawa Minwa barggus Manga hyakujo (1814). Sátni bođii ovdan maiddái bivnnuhis Hokusai Manga girjjiin, mat dolle sisttis iešguđetlágán sárgosiid, mat ledje váldon beakkán ukiyo-e dáiddár Hokusai govvagirjjis. Dálá mearkkašumis sáni ”manga” geavahii vuosttaš háve Rakuten Kitazawa (1876-1955).

Álgovuolggalaš webmanga publikašuvnnaid mearri lea lássanan. Dat geasuhit iešguđetlágan olbmuid birra máilmmi ja lea oaivvilduvvon online geavahussii. Daid sáhttá diŋgot grafihkalaš novealla hámis juos dakkárat leat oažžunláhkái prentejuvvon veršuvnnas.
Sámemuseavuođđudusa ulbmilin lea doarjut ja ovddidit sámiid čearddalaš kultuvrra. Dat bargá dán ulbmila ovdii vuosttažettiin nu, ahte bajásdoallá ja stivre Sámemusea ja dan doaimma, jođiha museasuorggi ovttasbarggu sámeguovllus, Suomas ja riikkaidgaskasaččat sihke doarju sámekultuvrra dieđalaš dutkama ja dahká dovddusin dan bohtosiid. Vuođđudusa ruovttubáiki lea Anár ja dan áššiid dikšu ja dan ovddasta stivra, mii válljejuvvo hávil njealje kaleanddarjahkái. Stivrras leat gávcci lahtu, geain uhcimustá njealjis galget leat sámesogat Suoma riikkavuložat. Sámemuseavuođđudus oamasta Sámemusea dávvir-, čuovgagovva-, giehtagirjerádjo- ja dáiddačoakkáldagaid, olgomusea oktan ráhkadusaiguin sihke arkiivva. Das lea vuoigatvuohta váldit vuostái skeŋkemiid ja testamenttaid sihke lasihit earáláhkaige iežas opmodaga, ii goittotge fitnodatdoaimma vuođul. Vuođđudusa opmodat ja várit galget geavahuvvot Sámemusea ovddideapmái. Jos vuođđudus heaittihuvvo, de dan várit lágiduvvojit vuođđudusa stivrra mearridan vuogi mielde nu, ahte museačoakkáldagaid seailun dorvvastuvvo (Sámi museum – Sámemuseavuođđudusa njuolggadusat 14 §, 25.11.2003). Sámemusea doaimma váldoruhtadeaddjin lea oahpahus- ja kulturministeriija. Maiddái Anára gielda mieđiha jahkásaččat suokkardanvuloš ruhtadoarjaga. Sámemusea beaivválaš jođiheamis vástida museahoavda. Museas leat 12 fásta bargi.

Dálá johtalusministtar lea Liv Signe Navarsete (Gb), stáhtaministtar lea Jens Stoltenberg (Bb) ja ruhtadanministtar lea Sigbjørn Johnsen (Bb).

"The Whole Caboodle - Full Pakke - Guksin Guollemuorran" čálli ja neavttár: Sara Margrethe Oskal. Bagadallit: Thea Stabell ja Anitta Suikkari (2009-2011.

Liguragiella lea románalaš giella mii hupmojuvvo Itálias, Monacos ja Frankriikkas, erenoamážit Liguria guovllus Itálias. Giela deháleamos suopman lea zenéize mii hupmojuvvo Genovas, Liguria guovllu stuorámus gávpogis.

Austfonna lea Svalbárdda, Norgga ja Eurohpá stuorámus jiehkki ja lea Svalbárdda Davvinuortaeatnamis. Jiehki viidodat lea 8492 km², joba 560 mehtera gassat (gaskamearálaččat veháš unnit go 300 mehtera) ja dan diamehter lea 200 km.

Áhči jápmima maŋŋil 11-jahkásaš Robert, su oabbá ja eatni fárrejedje Kalifornias nuorttagáddái, Lawrence, Massachusettsii, gean bokte oruiga su áhči váhnemat. Doppe su eatni láktasii swedenborgialaš girkui. Rávesolmmožin Frost earránii girkus.

Jaakkola, Verkkoniemi, Velkapohja, Kotiranta-Paavalinvuori, Vuorenlahti, Hautalanmäki, Rajala, Pitkälä-Riihiniemi, Niittyaho, Kinkomaa, Isolahti, Vihtalahti, Saarenkylä, Rannankylä, Valkola-Rajahonka

Guovdageainnus besse 16- ja 17-jahkásaččat jienastit 2011 jienasteamis. Dát lei Norgga ráđđehusa vuohki geahččalit boktit nuoraid politihkkalaš engašemeantta. Geahččalanortnet galgá guorahallat leago ávki nuoraide addit vejolašvuođa jienastit ja dan bokte boktit sin beroštumi váikkuhit báikkalaš servodateallima ja vejolašvuođa váikkuhit báikkálaš áššiid. Guovdageaidnu lei mielde geahččalanortnegis mas 20 eará suohkana oassálaste.
Amur · Archangelsk · Astrachan · Belgorod · Brjansk · Irkutsk · Ivanovo · Jaroslavl · Kaliningrad · Kaluga · Kemerovo · Kirov · Kostroma · Kurgan · Kursk · Leningrad · Lipetsk · Magadan · Moskva · Murmansk · Nizjnij Novgorod · Novgorod · Novosibirsk · Omsk · Orenburg · Orjol · Penza · Pskov · Rostov · Rjazan · Sachalin · Samara · Saratov · Smolensk · Sverdlovsk · Tambov · Tiumen · Tjeljabinsk · Tomsk · Tula · Tver · Uljanovsk · Vladimir · Volgograd · Vologda · Voronezj

Bealli Suoma 9 350 sámis máhttet sámegiela. Suomas hállojuvvo davvisámegiella, anárašgiella ja nuortalašgiella, main anárašgiella dušše Suomas. Buoremus dilli lea davvisámegielas, mii ii leat seamma áitatvuloš go eará sámegielat. Anárašgiela dilli lea vehá buoret go nuortalašgiela, dan dihte go anárašgielat giellabeassedoaibma lea joatkašuvvan guhkit áiggi. Suomas sámiid ruovttuguovllus ássi sámiin lea leamaš riekti geavahit sámegiela virgeolbmuiguin jagi 1992 rájes, muhto virgeolbmuin ii gáibiduvvo sámegielmáhttu baicce geavahuvvojit jorgaleaddjit ja dulkkat.

Radiodállu, Radiohuset (Kringkastingshuset), lea boarráseamos oassi NRK:a váldokantuvrras, mii lea NRK Marienlyst Oslos. Fásta radiosáddagat alge Norggas jagis 1925 priváhta fitnodagas Kringkastingsselskapet A/S. Dat lea algu Norgga sáddemis, mii ásahuvvui jagis 1933. NRK leai sihke eaiggáduvvon ja stivrejuvvon stáhtas, ja deháleamos doaibman leai álgoálggos álbmogii juohkit dieđuid, mii dahkkui briitannialaš BBC málle mielde.

01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane
Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Dat politihkálaš digáštallan Norggas šattai garrasit vuostálagai Olgeža jođiheaddji Willocha ja stuorámus vašálačča Bargiidbellodaga jođiheaddji Gro Harlem Brundtlanda gaskka. «Gro og Kåre» gaskasaš TV-debáhtat ledje stuorra mediadáhpáhusat. Digáštallamiin čalmmustahtii Willoch iežas su čeahpes hállanvugiin, ja mievžžadeaddji ráfálašvuođain. Son almmuhii jagis 2008 ságastallangirjji «Alvorlig talt» ovttas Odvar Nordli:ain.

Unjárggas lei son mielde gielddapolitihkas, Sosiálisttalaš Bellodaga ovddas. Issát lei miellahttun gielddastivrras máŋga áigodaga, sadjásaš ságadoallin 1907 rájes 1910 rádjái, ja ságadoallin fas 1914 rájes 1915 rádjái. Son lei máŋga jagi oahpaheaddjiid áirras skuvlastivrras, hypotehkabáŋkku tákstaalmmái, dárkkisteaddji ja ovdaolmmoš geisttálaš bálkáfoanddas. Son vuođđodii Unjárgga Guolásteaddjiid- ja Bargiidesearvvi.

Bákegotti čađa manna Eurohpágeaidnu 45 ja ruoŧa riikkageaidnu 363. Maiddái siseatnangeaidnu manná Suorssá bokte, lulilhaga davás Jielleváre ja Váhčira guvlui.

Amerihká ovttastuvvan stáhtaid olgoministtar William H. Seward osttii Alaskka 7,2 miljovnna USA dolláriin Ruoššas njukčamánu 30. beaivvi 1867. Ođđajagimánu 3. beaivve jagis 1959 Alaska šattai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 49. oassestáhta. Stáhta namma "Alaska" boahtá aleutagielat sánis alaxsxaq, mii máksá "nannán".

Prinsa William, Cambridgea herttot, Strathearna greavva ja báron Carrickfergus (William Arthur Philip Louis, riegádii geassemánu 21. b. 1982) lea brihttalaš prinsa ja gullo brihttalaš gonagasbearrašis. Son lea Prinsa Charlesa ja Prinseassa Diana boarimus bártni ja nubbi árbbolaš Stuorra-Británnia truvdnui 15 earát álbmogiidservodatriikka. Náitalan Kate Middletonin Westiministera St. Petergirkus girkus cuoŋománu 29. b. 2011.

Sámi eatnandieđalaš namma Láhpis (knr 2014) guoská báikenamat Láhpi gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.

Budejju (julevsámegillii: 'Bådåddjo', bihtánsámegillii: 'Buvdda', dárogillii: Bodø) lea gávpot ja gielda Nordlándda fylkkasuohkanis. Dat lea maiddái Nordlándda fylkka hálddahusguovddáš.
Álava | Albacete | Alicante | Almería | Asturia | Ávila | Badajoz | Baleárat | Barcelona | Burgos | Cáceres | Cádiz | Castellón | Ciudad Real | Córdoba | A Coruña | Cuenca | Girona | Granada | Guadalajara | Guipúzcoa | Huelva | Huesca | Jaén | Kantabria | León | Lleida | Lugo | Madrid | Málaga | Murcia | Navarra | Ourense | Palencia | Las Palmas | Pontevedra | La Rioja | Salamanca | Santa Cruz de Tenerife | Segovia | Sevilla | Soria | Tarragona | Teruel | Toledo | Valencia | Valladolid | Vizcaya | Zamora | Zaragoza

Hồ Chí Minh gávpot (vietnamgillii Thành Phố Hồ Chí Minh) lea Vietnama stuorámus gávpot. Gávpot lei Lulli-Vietnama oaivegávpot jagiin 1954-1976.

Sámegiela ortografiija lea ortografiija guđa sámegillii, main lea iežas girjegiella, lullisámegillii, julevsámegillii, davvisámegillii, anárašgillii, nuortalašgillii ja gielddasámegillii.

Su áhčči barggái amerikkalaš fitnodagas, danne su lei dubmejuvvon 5 jage giddagasii. Son luomusmuvái muhtin beaivvi ovdal 1956 revolušuvnna. Bearaš fárrii Nuortariikii, Duiskii ja jages 1958 Ránskii. Ránskas son oahpii École Supérieure des Beaux Arts-skuvllas ja maid École des Arts décoratifs-skuvllas.

Askvoll lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3 025 ja viidodat lea 327 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Askvoll. Askvoll rádjegielddat leat .

Islánddaheasta lea heastanálli, mii lea šaddan Islánddas. Vaikko heasttat leat unnit, muhtumin juoba ponnisturrosaččat, eanaš máddogirjjit čujuhit daidda heastan. Islánddaheastat rávásmuvvet njozet, muhto nuppe dáfus dat leat sitkadat ja ellet guhká. Eamiriikkas dain leat unnán dávddat; Islándda láhka gieldá buktimis heasttaid riikii iige heastta, man lea dolvon eret sullos, oaččo šat buktit ruovttoluotta. Islánddaheastain leat guokte mannanvuogi dábálaš oahkuma, njolggi ja ruohttama/salluma lassin. Islánddaheasta lea iežas riikka áidna heastanálli, muhto dat lea maiddái bivnnut riikkaidgaskasaččat. Stuorra populašuvnnat gávdnojit Eurohpás ja Davvi-Amerihkás. Nálli geavahuvvo ain árbevirolaš eanasaji bargguin eamiriikkas, muhto maiddái astoáiggis, čájáhusain ja gilvvohallamiin.

Nálli máhttá maiddái pássa, "girdi lávkema", man gohččodit namain skeið, flugskeið dahje flying pace(eaŋ.). Dat lea johtil ja dássit. Dan lávejit geavahit pássagilvvuin. Muhtin heasttat sáhttet pássas olahit juoba 48 km/h fártta. Buot islánddaheasttat eai máhte dán mannanvuogi; elliid, mat máhttet sihke tölta ja pássa árbevirolaš mannanvugiid lassin, atnet náli buoremussan. Pássa lea guoktetávttat laterála mannanvuohki, mas lea oanehis boddu julggiid lávkema gaskkas; goappáge bealde goabbáge juolgi guoská eatnamii measta seamma áigge (gurut ovda- ja maŋŋejuolgi, boddu, olgeš ovda- ja maŋŋejuolgi). Dat lea dárkkuhuvvon buresskuvlejuvvon ja dássedettolaš heasttaide ja čeahpes riidejeddjiide. Dán mannanvuogi ii sáhte geavahit guhkes mátkkiin. Njoazes pássa lea unohas riidejeaddjái eaige dan ávžžut geavahit dalle go heastta leat skuvlemin dán mannanvuohkái. Vaikko stuorámus oassi pássaheasttain gilvvohallet skearruin, dábálaččat islánddaheasttain lávejit riidet gilvvuin.
Čulbmii lea evttohuvvon čoavddusin kosmalaš inflašuvdna, man mielde homogenalaš ja isotrohpalaš skaláraenergiijagieddi hálddašii máilmmiávvosa man nu hui árra muttus ovdal baryogenesa. Inflašuvnna áigge máilmmiávus viidu eksponentialalaččat ja partihkkalhorisonta viidu olu johtilabbot go ovdal lea árvaluvvon. Danin guovllut, mat leat dán áigge áicon máilmmiávvosa vuostálas ravddain, čáhket siskálagaid nuppiideaset partihkkalhorisonttaide. Duogášsuonjardeami áicon isotropiija čuovvu das, ahte stuorát guovlu lei kausála oktavuođas ovdal go inflašuvdna álggii.

Bainet lea Haiti arrondissemeanta Sud-Est departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 95 877 ássi (2003), ja dan viidodat lea 462 km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Bainet.

Bellodat lea huksejuvvon risttalaš árvvuin, mii deattuha sivdnádusa ja olbmo árvvu. Bellodat háliida dan dihtii čavga gena- ja bioteknologiijalága, ja vuosttilda lága mii dikta olbmuid iežaset válljet abortta, ja maiddái vuosttildii oktasaš náittoslága. Seammás bellodagas olusat áŋgiruššet birasbargui, ja ovddideames geafes riikkaid.

2006 RD rievdadedje iežaset bellodatsymbola. Ovdal RD:s lei giehta mii doalai spáidara Ruoŧa leavgga ivnniin. Ođđa symbola šattai alitnásti. Åkesson čilgii ahte symbola molssun galggai čájehit ahte bellodat lei dahkan nu čiekŋaliimanni rievdadusat logijagiid áigge ahte ferte vuohttut maiddái olgguldasat.

Magadan oblast lea guovlu (oblast) Ruoššas. Dan olmmošlohku lea 156 996 (2010) ja dan viidodat lea 461 400 km². Guovllu hálddahusguovddáš lea Magadan.

Suoma Sámiid Guovddášsearvvi stivra doaibma ain guokte jagi hávil. Skábmamánus 2010 dollojuvvon jahkečoahkkimis searvvi sáhkadoallin válljejuvvui Jouni Lukkari, várresáhkadoallin Janne Näkkäläjärvi ja eará stivralahtuin Ara Aikio, Vieno Länsman ja Anne Nuorgam.

Teoriija lea bukton ovdan postuláhtan, muhto dán áigge daid vigget maiddái testet. Ovdamearkka dihte vuosttaš navddus lea testejuvvon navdosiiguin, maid mielde stuorámus vejolaš fiinnaráhkaduskonstántta spiehkkaseapmi eanaš máilmmiávvosa agis lea sullii 10−5. Almmolaš relativitehtateoriija lea duođaštuvvon beaivvášgotti ja duppalnásttiid skálas. Álgobeaškkeheapmeteoriija bures menestuvvan iskkadeamit dorjot almmolaš relativitehtateoriija viiddideami kosmalaš skálai dohkálažžan. Jus stuorra skála máilmmiávus orru leamen isotrohpalaš go geahččá Eatnamis, kosmologalaš prinsihpa lea vejolaš deriveret oktageardánot kopernikánalaš prinsihpas, man mielde erenomaš áicanbáiki ii leat leahkimin. Kosmalaš duogášsuonjardeamis dahkkon áiccastagaid vuođul kosmologalaš prinsihpa dohkálašvuohta lea sihkkaraston dássái 10−5. Máilmmiávvosa eahpehomogenalašvuohta lea mihtiduvvon leat stuorámus skálas 10% sturrosaš.

Martti Oiva Kalevi Ahtisaari dahjege Mara (r. geassemánu 23. 1937 Viipuris) lea suopmelaš politihkkár. Son lei Suoma dásseválddi presideanta jagis 1994 jahkái 2000. Ahtisaari lei Suoma vuosttas presideanta, gii válljejuvvui njuolggo guokteoassásaš válggain.

Håvard Klemetsen (riegádan ođđajagimánu 5. b. 1979 Guovdageainnus) lea norgalaš ovttastusgilvaleaddji guhte ovddasta Kautokeino IL:a, muhto orru Troandimis.
Gaup lea vuoitán buot norggameašttirvuođagilvvuin maid FMX:s leat lágidan, ja vuittii World Cup 2003:s ja 2004:s, ja dasalassin máilmmimeašttirvuođagilvvuid FMX:s 2004:s ja 2007:s. Máilmmimeašttirgilvvuid maŋemus oasis jagi 2007:s vujii son rabas háviin gieđas mii lei doddjon ja olggiin mii lađđasis čađat beasai. Gaup deaddelii ieš doddjon dávttiid oktii, maŋŋel go lei oalggi lađđasii bidjan sadjái go lei soktagummi-basseaŋgas roasmmohuvvan. 17. beaivvi skábmamánus 2007:s vuittii son dan nubbin maŋemus vuoru máilmmimeašttirvuođagilvvuin Mannheimas Duiskkas, ja máilmmimeašttirvuođa oktavuođas šattai ge birgetmeahttun: Ailo Gaup lei máilmmimeašttir ja vujii ja vuittii vaikko lei giehta doddjon ja son lei vel muđui roasmmohuvvan. Son lea ollu ja máŋgii roasmmohuvvan: sus leat oktiibuot 35 dávtti doddjon, čielggi ja niskki komprimeren ja bániid doadján. Lea measta sorbmahuvvon go varddii maŋŋel go geahppa lei ráigánan, ja roasmmohuhtten manima ja dáđvvi. Muđui lea son dat áidna norgalaš gii goassege lea gilvvohallan X-gamegilvvuin freestyle motocrossa USA:s. Gaskkamuttus 2000-jagiin dominerii Ailo dalá máilmmi stuorámus ekstremavaláštallangilvalemiid Dew-Toura USA:s oktan Kenny Bartramain, Travis Pastrenain, Jeremy Stenbergain ja Nate Adamsain.

Nordmøre lea Norgga guovlu Møre ja Romsdála fylkkas. Guovllu olmmošlohku lea 61 098 ássi ja dan viidodat lea 6 072 km². Guvlui gullet Aure, Averøy, Eide, Gjemnes, Halsa, Kristiansund, Rindal, Smøla, Sunndal, Surnadal og Tingvoll. Stuorámus ja áidna gávpot lea Kristiansund.

UTC dahjege koordinerejuvvon universála áigi lea buot máilmmi riikkaid oktasaš áigestandárda, mii regulere diimmuid ja áigeavádagaid. Namma UTC lea kompromissaoanádus eŋgelasgiela sániin Coordinated Universal Time ja fránskkagiela sániin Temps Universel Coordonné. UTC buhtte ovddeš GMT (Greenwich Mean Time) -stándardda. Earret eará Norgga ja Ruoŧa normálaáigi lea okta diibmu UTC ovddabealde ja Suoma áigi ges guokte diimmu. UTC geavahuvvo dávjá interneahta, omd. Wikipedia áigestandárdan. UTC juohká áiggi beivviide, diimmuide, minuhtaide ja sekunddaide.

Eanandoallu heaittihuvvui ollásit jagiin 2003–2004. Elliid leat vuovdán ja bealdduid láigohan. Muorjjit ja šaddogárddi buktagat gullet goit ain unna oassin kloastara buktagiidda.

Appenzell Innerrhoden lea Šveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 15 789 ja dan viidodat lea 173 km². Kantona lea juhkkojuvvon 6 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Appenzell.

Halden lea gielda Østfolda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 29 919 ja viidodat lea 642 km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Halden. Halden rádjegielddat leat .
01 Ain 02 Aisne 03 Allier 04 Alpes-de-Haute-Provence 05 Hautes-Alpes 06 Alpes-Maritimes 07 Ardèche 08 Ardennes 09 Ariège 10 Aube 11 Aude 12 Aveyron 13 Bouches-du-Rhône 14 Calvados 15 Cantal 16 Charente 17 Charente-Maritime 18 Cher 19 Corrèze 2A (20A) Corse-du-Sud 2B (20B) Haute-Corse 21 Côte-d'Or 22 Côtes-d'Armor 23 Creuse 24 Dordogne 25 Doubs 26 Drôme 27 Eure 28 Eure-et-Loir 29 Finistère 30 Gard 31 Haute-Garonne 32 Gers 33 Gironde 34 Hérault 35 Ille-et-Vilaine 36 Indre 37 Indre-et-Loire 38 Isère 39 Jura 40 Landes 41 Loir-et-Cher 42 Loire 43 Haute-Loire 44 Loire-Atlantique 45 Loiret 46 Lot 47 Lot-et-Garonne 48 Lozère 49 Maine-et-Loire 50 Manche 51 Marne 52 Haute-Marne 53 Mayenne 54 Meurthe-et-Moselle 55 Meuse 56 Morbihan 57 Moselle 58 Nièvre 59 Nord 60 Oise 61 Orne 62 Pas-de-Calais 63 Puy-de-Dôme 64 Pyrénées-Atlantiques 65 Hautes-Pyrénées 66 Pyrénées-Orientales 67 Bas-Rhin 68 Haut-Rhin 69 Rhône 70 Haute-Saône 71 Saône-et-Loire 72 Sarthe 73 Savoie 74 Haute-Savoie 75 Paris 76 Seine-Maritime 77 Seine-et-Marne 78 Yvelines 79 Deux-Sèvres 80 Somme 81 Tarn 82 Tarn-et-Garonne 83 Var 84 Vaucluse 85 Vendée 86 Vienne 87 Haute-Vienne 88 Vosges 89 Yonne 90 Territoire de Belfort 91 Essonne 92 Hauts-de-Seine 93 Seine-Saint-Denis 94 Val-de-Marne 95 Val-d'Oise 971 Guadeloupe 972 Martinique 973 Guyane

Joutsjärvi, Karilanmaa, Kinnarila (Skinnarila), Koivisto, Käenmäki (Tikkala), Liikola, Nikkaroinen, Nuoramoinen, Onkiniemi, Otamo, Palvala, Rapala, Ravioskorpi, Saarenkylä, Soiniemi, Suurkylä, Särkilahti, Taipale, Toivola, Valittula, Vintturi, Virtaa ja Voipala (Suopelto).

Pello (ovddeš Turtola) lea gielda Lappi leanas, Suomas. Pello gielda gullá Durtnosleagi guovlugildii. Rádjegielddat leat Suoma bealde Kolari, Badje-Duortnus ja Roavvenjárga ja Ruoŧa bealde Badje-Duortnus ja Bájil.

Vuođđoohppui gullá vuođđoskuvla ja joatkkaoahpahus. Norggas gielddain lea ovddasvástádus vuođđoskuvladási oahpus, fylkkamánnis fas lea ovddasvástádus joatkkaoahpahusas. Maiddái dohkkehuvvon priváhta skuvllat sáhttet fállat vuođđooahpahusa. Maiddái dohkkehuvvon priváhta skuvllat sáhttet fállat vuođđooahpahusa.

Beassážat leat risttalašvuođa allabassi, maid ávvudit Jesusa bajásčuožžileami allabassin. Bajásčuožžileapmi lea okta risttalašvuođa váimmusáššiin ja beassážat leat girkojagi boarráseamos ja stuorámus allabassi.

Negatiivvalaš deatta lea gurrosa energiija iešvuohta, muhto sevdnjes energiija dárkilis luondu lea ain okta álgobávkkeheapmeteoriija stuorámus gažaldagain. Vejolaš molssaeavttuide gullet kosmologalaš konstánta ja kvintesseansa. Jagis 2008 almmustahtton WMAP-bargojoavkku bohtosiid mielde, mat čohkkejedje dieđuid kosmalaš duogášsuonjardeamis ja eará gálduin, čujuhit, ahte dálá máilmmiávvosis 72% lea sevdnjes energiija, 23% sevdnjes ávnnas, 4.6% dábálaš ávnnas ja vuollel 1% neutrinot. Ávdnasa energiijadeahtisvuohta njiedjá go máilmmiávus viidu, muhto sevdnjes energiija deahtisvuohta bissu hui seammán. Dan dihte ávnnas hábmii ovdelis stuorát oasi máilmmiávvosa energiijas go dálážis ja dan dihte dan oassi unnu maiddái boahttevuođas go fas sevdnjes energiija lassána.