Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Майялар бер-береһе менән йыш ҡына һуғышҡан. Ҡайһы бер тарихсылар хатта майяларҙың классик мәҙәниәте емерелеүенең төп сәбәбен шунда күрә. Боронғо майя цивилизацияһында һуғыштар сәйәси, иҡтисади һәм дини маҡсаттарға хеҙмәт иткән күп сәбәптәр менән бәйле алып барылған. Һуғыштарҙың иң йыш сәбәбе булып үҙ-ара ярышыусы ҡала-дәүләттәрҙе контролдә тотоу, шулай итеп, көнәркәш династияны сит тәхеттән төшөрөү һәм унда үҙ контроле аҫтындағы хакимды ултыртыу маҡсатында алып барылған. Сәйәси яҡтан һуғышта еңеп сығыусы хакимдың абруйын күтәреү төп мәғәнәгә эйә булған. Иҡтисади мәғәнәлә дошманды еңеү яңы сауҙа юлдарына сығыу мөмкинлеген биргән, шулай уҡ еңелгән ҡала-дәүләт халҡының бер өлөшө ҡол ителгән. Дини маҡсаттан һуғышта еңеү яулау артабан дини церемонияларҙа ҡорбан итерлек яңы кешеләрҙе әсирлеккә алыу мөмкинлеген биргән. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, классик осорҙағы майя һуғыштары дошмандың территорияһын яулап алыу һәм еңеүсе ҡалаға яуланған ерҙәрҙе ҡушыу бурысын ҡуймаған. Шулай итеп, классик дәүер эпохаһында ҡеүәтле берҙәм майя дәүләте барлыҡҡа килмәгән.

Чехов «Муйындағы Анна» хикәйәһен яҙырҙан алда уҡ үҙенең көндәлек дәфтәренә:"Биш ағай-энеле ярлы гимназист ҡыҙ бай чиновникҡа кейәүгә сыға. Ире ҡатынын һәр бер киҫәк икмәк өсөн дә йәберләй, уның туғандарын: «Һәр кемдең үҙ бурысы булырға тейеш»,- тип кәмһетә. Элекке ярлы тормошҡа кире ҡайтыуҙан ҡурҡып, ҡатын барыһына ла түҙә. Уларҙы Аннаның иренең начальнигы балға саҡыра. Балда ҡатын менән һоҡланмаған кеше ҡалмай. Бай түрә ҡатынды үҙенең һөйәркәһенә әйләндерә, һәм ҡатын хәҙер бар нимә менән дә тәьмин ителә. Хәҙер Анна бөтә түрәләрҙең дә уға кеселеклек менән ҡарауын, үҙенең иренә ,ниһайәт, кәрәк икәнен күргәс, ул ирен: «Кит бынан, аңғыра!»- тип кенә ҡыуып ебәрә. Ә түрә кеше Аннаның иренә Изге Анна орденын бирә, һәм меҫкен, мөгөҙлө ир был орденды муйынына тағып йөрөргә мәжбүр. Хикәйәнең аҙаҡҡы версияһы буйынса Анна байтаҡҡа оло ҡатын итеп һәм ике ағалы итеп һүрәтләнәгән. Хикәйәнең атамаһы икенсе мәғәнәлә ҡулланылған тип тә әйтергә мөмкин, сөнки Аннаның ире ҡатыны ҡуйған мөгөҙлө орденды түшендә түгел, ә муйынында йөрөтә. Ул саҡта Изге Анна орденын муйынға тағып йөрөткәндәр".

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Төрөк мәҙәниәте нигеҙендә Гүлән башҡаларға ҡарата ислам диненән сығанаҡ алған ихтирамлы мөнәсәбәт һәм һөйләшеп килешеүгә ынтылыш ятыуын билдәләй. Ул ислам диненең һәр ваҡыт үҙе осратҡан мәҙәниәттәр һәм цивилизацияларҙың тик яҡшы яҡтарын ҡабул итеүен һыҙыҡ өҫтөнә ала. Уның фекеренсә, «диалог хәҙерге заман талабына әйләнде».

Шаглас — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тихманьга йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Игорь Александрович Бокий (бел. Ігар Аляксандравіч Бокій; 1994 йылдың 28 июнендә тыуған, беларусь спортсыһы, насар күреүселәр араһында паралимпиадала ҡатнашыусы. 11 тапҡыр паралимпия чемпионы, күп тапҡыр донъя һәм Европа чемпионы. Беларусь Республикаһының халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2011). Ирекле стилдә 50м һәм салҡан ятып 50м һәм 100м, баттерфляй 200м һәм 100м дистанцияға йөҙөү буйынса ете тапҡып паралимпия чемпионы.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).

Когбетлиевтың табыш йорто — Дондағы Ростовтың Азатлыҡ майҙанында урынлашҡан боронғо йорт. Йорт төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яузайылғаһы, инештән Ҡарман гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Пим ауылы эргәһендә башта Лянтор вахта ҡасабаһы барлыҡҡа килә, уның «генераль конструкторы» тип Назарғәлиевты атайҙар. Ҡасабаның планлаштырыу нигеҙенә һүрәттәрҙә, эскиздарҙа уның буласаҡ ҡаланы күреүе һалынды. 1982 йылда Лянтор СССР ВДНХ нда «Главтюменнефтегаз» вахта ҡасабалары араһында смотр-конкурс һөҙөмтәләре буйынса иң яҡшы тип таныла. Был байрам да, еңеү ҙә була: делегациялар килә, ҡарайҙар, маҡтайҙар, үрнәк итеп алалар. Урындағы халыҡ, нефтяниктар был крайға ниндәй ныҡышмалыҡ менән үтеп ингәндәрен күреп, яңы тормошто төҙөүселәр оҙаҡҡа килгәндәрен аңлай. Төҙөүселәр үҙҙәре лә ҡайһы берҙә хыялдарын тормошҡа ашыра алыуҙарына ышанмайҙар.

2006—2010 йылдарҙа ул тағы ла Башҡорт дәүләт университетының философия һәм социология факультетында этика, эстетика һәм культрология кафедраһы (ЮНЕСКО кафедраһы) мөдире.

Башҡортостанда яҙыусының хәҙерге республикабыҙҙың тарихи биләмәләрендә булғаны халыҡ хәтерендә йәшәй. Хәҙер элекке Андреевский ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы Чехов исемен йөрөткән шифахана. Унда Чехов йәшәгән бина һаҡлана. Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районында йыл һайын «Чехов июне» тип аталған фольклор байрамы үткәрелә.

Мария Склодовская Варшавала уҡытыусы Владислав Склодовский ғаиләһендә тыуған. был ғаиләлә унан тыш тағы өс ҡыҙ: Зофия (1862), , Бронислава (1865) һәм Хелена (1866) һәм улдары Юзеф (1863) үҫкән. Ғаилә бик ауыр шарттарҙа көн иткән, әсәләре туберкулездан оҙаҡ ауырып үлгән. Аталары ауырыу ҡатынын дауалау һәм биш балаһын ҡарау өсөн бик күп тырышып эшләгән. Әсәһе үлгәндән һуң Марияның бер апаһы ла вафат булған.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Долгобродск гидроузеленән Нязепетровск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Ленинград хореография училищеһы сәхнәһендә «Мечта» (1947), «Голубь Мира» (1951, С. А. Заранек), «Дочь снегов» (1956, Г. А. Портнов) операларын ҡуя; Башҡорт опера һәм балет театрында «Ҡара йөҙҙәр» (1965, Х. Ш. Заимов һәм А. Г. Чугаев) балетын, «Гөлнәзирә» һәм концертные номера «Татар романсы» (Жиганов муз.), «Көтөүсе йыры» (Заимов муз.) концерт номерҙарын ҡуя;

Ай-Ева-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сосьва йылғаһының һул ярына тамағынан 381 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.

Ионыш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.

1980 йылдың беренсе ғинуарында М. Б. Назарғәлиев яңы барлыҡҡа килгән «Лянторнефть» НГДУ-һын етәкләй башланы Предприятие менән ул үҙенең 1990 йылдың майында ваҡытһыҙ вафатына тиклем етәкселек итәсәк.

Рәхмәтуллина Зөһрә Йыһанур ҡыҙы 1961 йылдың 26 авгусында Башҡорт АССР-ының (1992 йылдың 25 февраленән Башҡортостан Республикаһы) Иглин районы Түбәнге Ләмәҙ ауылында тыуған. 1985 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын «урыҫ теле һәм әҙәбиәте» һөнәре буйынса тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген университет кафедраларының береһендә лаборант булып башлай, артабан бүлек инженеры вазифаһын башҡара. 1986 йылда этика, эстетика һәм культрология кафедраһының аспирантураһына уҡырға инә. Уны 1991 йылда тамамлай һәм шул уҡ кафедрала ассисент, өлкән уҡытыусы һәм доцент булып эшләй.

Тән температураһы күтәрелеү, өшөп ҡалтырау, ҡоҫоу, эс китеү, эс ауыртыу һ.б. Диагностика өсөн клиник-эпидемиологик һәм лабороторияларҙа (бактериологик, серологик) тикшереү мәғлүмәттәре ҡулланыла.

В. Беренсе ижектәрендә о йәки ө өндәре булған төп баш-ҡорт һүҙҙәренең башҡа ижектәрендә а, ә, у, ү һәми өндәренең береһе килмәһә, бөтә ижектәрендә лә о — ө яҙылышы һаҡла-на: оҙон, оҙонлоғо, оҙонлоғоноң; төҙө, төҙөлөш, төҙөлөшөнөң.

Ичеж (Пчеш) — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Унжа йылғаһының һул ярына тамағынан 330,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Уның әсәһе Фатима Әхмәҙей ҡыҙы һәм атаһы Бәхтиғәни Мырҙағәле улы эшлекле һәм йүнсел кешеләр була. Назарғәлиевтарҙың йорт хужалығы хәлле һаналған һәм шуға күрә коллективлаштырыу осоронда, раскулачиваниенан ҡотолор өсөн, уларға тыуған яҡтарынан күсеп китергә тура килә. 1940 йылда ғына ғаилә кире ҡайта һәм Ишембай ҡалаһында төпләнә. Уҡ ваҡытта ғаиләлә ете бала үҫеп килгән була.

Нгарка-Хо-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ярудей йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.

Бурцев (урыҫ. Бурцево) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 217 кеше. Почта индексы — 450521, ОКАТО коды — 80252855003.

Алатана (урыҫ. Алатана) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 158 кеше. Почта индексы — 453154, ОКАТО коды — 80249812001.

Омрась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 375 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

Майя ҡалалары емереклектәре араһында дини характерлы ҡоролмалар өҫтөнлөк итә. Фараз ителеүенсә, ҡорам хеҙмәтселәре менән бер рәттән дин майялар тормошонда төп роль уйнаған. Б. э. 250 йылынан алып 900 йылына тиклемге осорҙа (майялар үҫешенең классик осоро) төбәктең ҡала-дәүләттәре етәкселегендә үҙҙәренең ҡулында, бик юғары булмаған хәлдә лә, бик мөһим дини функция туплаған хакимдар торған. Археологик ҡаҙылмалар дини йолалар атҡарыу ритуалдарында шулай уҡ йәмғиәттең юғары ҡатлам вәкилдәре ҡатнашыу мөмкинлеге хаҡында һөйләй.

Ә яңы мәмерйә хаҡында 1969 йылдан билдәле була. Мигули ауылына килгән студенттар төркөмө, ер аҫты монастыры тураһында ишетеп ҡалып, үҙ аллы тикшеренеүҙәр башлай. Дондың уң ярында мәмерйәгә инеү юлын табып ала. Киң дәирәлә мәмерйәләр тураһында мәғлүмәттәр 1994 йылда билдәле була башлай. «Аргументы и Факты на Дону» гәзитенең 16 номерында Владимир Смирновтың «Ер аҫты монастыры лабиринттары» тигән мәҡәләһе баҫылып сыға. Унан 18 октябрҙа райондың «Искра» гәзитендә ҡабатлап баҫтыралар.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Кубдымо — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тым йылғаһының уң ярына тамағынан 761 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

Балдаҡланған ҡоштоң төрө, аяғына кейҙерелгән балдаҡтың номеры, балдаҡлау ваҡыты һәм урыны кенәгәгә яҙьп ҡуйыла. Беҙҙең илдә ҡошҡа кейҙерелгән балдаҡта «Москва» тигән яҙыу һәм номер була.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 456 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 123 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.

Хаманельская Обь — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 124 км.

Ай-Пус-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Узюм-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.

Якынр — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының уң ярына тамағынан 232 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.

«Мөнирә» мәсете 2011 йылда Мөнирә Байғилдинаның шәхси аҡсаһына төҙөлгән. Мөнирә Байғилдина мосолман ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте рәйесе булып тора.

Ҡоштарҙың миграцияһы тип ҡоштарҙың миҙгелгә ҡарап йәшәү мөхиттәрендәге климат шарттарының үҙгәреүенә, оя ҡора торған биләмәләрендәге үҙенсәлектәргә (аҙыҡ мәсъәләһе, асыҡ һыу ятҡылыҡтарына бәйлелек һәм башҡалар) бәйле күсеп йөрөүҙәрен атайҙар.

Беренсе проектты 1891 йылда скульптор М. М. Антокольский эшләй, әммә ул хуплау тапмай. Новгородта «Рәсәйҙең мең йыллығы» (1862) һәйкәлен эшләүсе скульптор М. О Микешиндың беренес проекты ла, казак атаманы Ермактың ике башлы сәмреғоштан һәм Себер тажынан бейегерәк булып тороуы арҡаһында, раҫланмай. Был макет варианты әлеге ваҡытта Дон казактары музейында һаҡлана.

Павел I һәм Александр I осорондағы сығанаҡтарҙа 1803 йылда ойошторолған һәм Днестр буйлап Рәсәй сиктәрен һаҡлаған Буг казак ғәскәрендә Лукьян Колчак иҫкә алына. Үҙенең туғандары менән Херсон губернаһының Ананьевск өйәҙендә ер биләмәләрен алған Лукьян А. В. Колчактың ҡарт олатаһы була. Сотниктың өс улы була: Иван (1790 й.), Антон (1802 й.) һәм Фёдор (1817 й.) Фёдор Лукьянович полковник дәрәжәһенә етә. Иван Лукьянович Одессаға күсенеп китә һәм граждан хеҙмәтенә төшә. Антон Лукьяновичтың ғаиләһе булмай. Сенаттың 1843 йылдың 1 май указына ярашлы Колчактар тоҡомдан килгән дворянлыҡта раҫлана һәм Херсон губернаһының шәжәрә китабына индерелә.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
Башҡортостанда 2003—07 йылдаҙа был ауырыу менән ауырыу осраҡтары теркәлгән (баш һаны): һыйыр малы — 17, сусҡа — 5. 20 быуаттың 30—40‑сы йылдарында Ветеринария лабораторияһында быҙау һәм ҡолон cальмонеллез эпизоотологияһы һәм махсус иҫкәртеү мәсьәләләре (В. Н. Грибанов, И. А. Смирнов), 20 б. 90‑сы йылдарында Аграр университетта сальмонеллёз осрағында мал эсәклегенең иммуногенезын көйләү һәм микробиоценозын төҙәтеү өсөн умартасылыҡ продукттарын ҡулланыу мәсьәләләре (Р. Т. Маннапова) һ.б. өйрәнелә.

Гүлән диндән азат йәмғиәт ҡороу яҡлы сәйәсәтте (лаицизм) тәнҡитләй. Шул уҡ ваҡытта ул, ислам дине менән демократия һыйышып йәшәй ала, тип иҫәпләй . Гүлән фекеренсә, иман, исламдың төп шарттары булған намаҙ, ураҙа, зәкәт, хаж, ғаилә һәм шәхес-ара мөнәсәбәттәр, тормоштоң төрлө яҡтары шәриғәткә ҡарай.

Дим (Күсәй; урыҫ. Дёмский) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1028 кеше. Почта индексы — 452059, ОКАТО коды — 80212816000.

Ҡуғанаҡ — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһына тамағынан 700 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.

Сайран (урыҫ. Сайраново) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 379 кеше. Почта индексы — 452162, ОКАТО коды — 80257850011.

Урта классик осорҙан элгәрге периодта майяларҙың артабанғы таралып ултырыуы дауам итә, ҡалалар араһында сауҙа үҫешә. Б. э. т. Тикаль (Гватемала) өлкәһендәге ултыраҡ эҙҙәре б. э. т. VII быуат менән билдәләнә. Мексика ҡултығы яр буйында беренсе ултыраҡтар һәм ҡорамдар б. э. т. яҡынса 500 йылда барлыҡҡа килгән. Эль-Мирадор (майяларҙың билдәле булған иң ҙур пирамидаһы, 72 м) һәм хәҙерге Гватемала биләмәһендә урынлашҡан Накбе майяларҙың тәүге ҙур ҡалалары һанала. Б. э. т. яҡынса 700 йылда Месоамерикала тәүге яҙыу барлыҡҡа килгән.

1966 йылдың апреленән — «Ишимбайнефть» НПУ-нда нефтепромыселдың нефть һәм газ сығарауы буйынса участка начальнигы, ә шул уҡ йылдың октябренән — «Ишимбайнефть» НПУ ЦНИПР-ҙың начальнигы.

Тепла — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Балык йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.

Бобылдәр (ерһеҙ ярлы крәҫтиәндәр) һәм типтәрҙәр, башҡорттар кеүек уҡ, ситләтелгән һалым түләй. ХVII йылдың аҙағынан улар ҡайһы бер хеҙмәт йөкләмәһен үтәүгә йәлеп ителә башлайҙар. Был хеҙмәтсән халыҡтың ризаһыҙлығын тыуҙыра 1717 йылда Нуғай һәм Себер юлдарының төрлө ауылдары бобылдәре һәм типтәрҙәре, 1708 йылда уларҙы хеҙмәт йөкләмәһенән азат итеүҙе вәғәҙә ителеүенә ҡарамаҫтан, һаман да хеҙмәт йөкләмәләренә тарттырылыуға зарланалар.
Ҡарабаш турғайҙар һәм шыуышҡаҡ турғайҙар ҡышҡа орлоҡтар һәм бөжәктәр йыя. Уларҙы ағас ҡабығындағы ярыҡтарға һәм ботаҡтарҙағы лишайниктар араһына тығып ҡуя.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Пышега — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Полта йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

Пичидегуа (исп. Pichidegua) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 4965 кеше (2002).

Виза сикләүҙәре бөтөргәнгә күрә, 2016 йылда Ирандан килеүселәрҙең һаны 485 %-ҡа арта. Шулай уҡ Израилдән килеүселәрҙең иҫәбе 55 %-ҡа күбәйә.

Ботай (урыҫ. Бутаево) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 100 кеше. Почта индексы — 453552, ОКАТО коды — 80211816002.

Краеведческий календарь: юбилейные и памятные и даты Ханты-Мансийского автономного округа — Югры 2010 года / Гос. б-ка Югры; сост. Т. В. Пуртова. — Ханты-Мансийск : Полиграфист, 2009 [1].

Климат үҙгәреү мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе геолог Хауг Геральд (Haug Gerald) майя цивилизацияһының кризисы сәбәптәре булып климатик үҙгәрештәр, бигерәк тә ҡоролоҡ, булған тигән фекер әйтә. 2012 йылдың февралендә Юкатан һәм Саутгемптон Университеты ғалимдары майя цивилизацияһы хатта бик ҡаты булмаған аслыҡтан да һәләк булырға мөмкин тигән ҡатмарлы моделләштереү һөҙөмтәләрен баҫтырып сығара. Үткәрелгән тәжрибәләр күрһәтеүенсә, был төбәктә сөсө һыуҙың етешмәй башлауы яуым-төшөм кимәленең 25-40 % кәмеүе менән аңлатылыуы мөмкин, һәм был күренеш б. э. 800—950 йылдарында күҙәтелгән. Яуым-төшөм кимәленең ошолай кәмеүе генә сәбәпсе түгел икән, һыуҙың парға әйләнеүе уның ямғыр яуып тулыланыуына ҡарағанда аҙыраҡ, ә был, үҙ сиратында, етерлек һыу күләменең кәмеүенә, өйрәнелгән тормош нигеҙҙәрен ҡаҡшатҡан һәм ҡалаларҙың бөлгөнлөккә төшөүенә килтергән. Шулай уҡ, ҡайһы бер ғалимдар майя цивилизацияһының һәләк булыуын Үҙәк Азиялағы Теотиуакандың ахыры менән бәйләй.

Ҙур булмаған, бер төрлө һәм иң бороңғо ҡоштар отряды, пингвин һәм буревестник һымаҡтарға туғандаштар. Ҡайһы бер анатомик һәм биохимик үҙенсәлектәре ржанка һымаҡтар менән алыҫ туғандаш икәнлектәрен күрһәтә. Ҡаҙылма хәлдә отряд вәкилдәре һуңғы аҡбур дәүеренән билдәле. Һөйәк ҡалдыҡтары буйынса 4 ырыуға ҡараған 12 төр ҡоштоң (Lonchodytes ырыуы) йәшәгәнлеге асыҡланған. Хәҙерге заман ырыуына ингән ҡош ҡалдыҡтары түбәнге миоцендә Чехия биләмәләрендә табылған. Ҡағараҡтарҙың эволюцияһы төньяҡ ярымшар шарттары менән сикләнгәндер күрәһең, хәҙерге заман вәкилдәре - Голарктиканың төньяҡ һәм уртаса киңлектәге эндемиктар.
Ир-геттәрҙең төп кейеме эш йәки янбаш бәйләүесе булған; ул бил тирәләп бер нисә тапҡыр уратылып алынған ус киңлегендәге туҡыма һыҙатынан ғибәрәт булған, артабан аяҡ араларынан сығарып кейелгән, бәйләүестең остары алдан һәм арттан һәлберәтеп ҡалдырылған. Танылған шәхестәрҙең янбаш бәйләүестәре «ҙур хәстәрлек һәм матурлап» ҡанаттар йәки ҡайыу-сигеү менән биҙәлгән. Яурындарына пати — әйбер хужаһының йәмғиәттәге урынына ярашлы биҙәлгән тура мөйөшлө туҡыма киҫәгенән япма ябынғандар. Юғары ҡатлам был ҡупшы кейемгә тағы ла оҙон күлдәк һәм сабыулы итәккә оҡшаған икенсе янбаш бәйләүесе өҫтәгән. Һаҡланып ҡалған һүрәттәрҙән күреүебеҙсә, уларҙың кейемдәре, моғайын, бик бай биҙәлешле һәм иҫ киткес матур булған. Хакимдар һәм хәрби етәкселәр ҡайһы берҙә бындай ягуар-арыҫлан тиреһен ябынып йөрөгән йәки уны билбауына беркеткән.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).

Гореловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

Бәрҙеләрҙең яратҡан урыны — шаршы һәм йылға тупһалары. Кис етеүгә улар йәшеренгән урындарынан сыға ла һыу өҫтөндә осоп йәки йөҙөп барыусы бөжәктәрҙе ауларға тотона. Эре бәрҙеләр ғәҙәттә өсәрләп-бишәрләп тәрәндәрәк, йәшерәктәре иһә кескәй төркөмдәргә ойошоп һыуҙың өҫтөндәрәк йөҙә.

Албания тарихы үҙ эсенә бер нисә быуатты ала. Антиклыҡ дәүерендә хәҙерге Албания территорияһында иллирий ҡәбиләләре йәшәгән, һәм ул Рим империяһы составына ингән. Һуңынан территория Византия составына инә. XIII быуатта Албания короллеге барлыҡҡа килә. XV быуаттан — Ғосман империяһы өлөшө. 1912 йылда үҙаллылыҡ ала.

Башҡортостан Республикаһы Башлығы Указы менән «Акбузат: башкирский эпос» һәм «Akbuzat: A Bashkirian Epic» китаптарында баҫылған «Аҡбуҙат» эпосына һүрәттәр серияһы өсөн Айрат Тереғолов республиканың 2016 йыл өсөн әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ булды.

Соколка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Карсунка йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.

Ата һәм инә ҡоштарҙың тышҡы ҡиәфәте бер үк: ҡорһаҡ яғы аҡ, арҡаһы яғы – аҡ йәки һорғолт-ҡуңыр сыбарланған ҡара, башы һәм муйыны һәр төргә хас булған һүрәт менән. Йәш ҡоштарҙың, шулай уҡ оло ҡоштарҙың ҡышлау ваҡытында бындай һүрәттәре булмай, төҫтәре бер төрлөрәк – кәүҙәһенең аҫҡы өлөшө - аҡ һәм өҫкө яғы ҡара. Ҙур ҡоштарҙың ҡауырһындарын алмаштырыу көҙ осоп китер алдынан башлана, һәм “никах” кейеме тоноҡ ҡышҡы кейемгә алмашына. Ҡышлау уртаһында бер юлы елпеүес ҡауырһындар ҡойола һәм ҡоштар 1 – 1,5 айға осоу һәләтен юғалта. Апрель тирәһенә ҡоштар йәйге кейемгә эйә булалар.

Кийма — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарлы йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Катух — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

Гүлән — 60-тан ашыу китап һәм төрлө темаларға яҙылған бик күп мәҡәләләр авторы. Уның вәғәздәре һәм семинарҙары меңәрләгән аудио- һәм видеокассеталарҙа һәм дискыларҙа сыҡҡан. Уның китаптары донъяның бик күп телдәренә, шул иҫәптән рус теленә лә тәржемә ителгән.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Голый Карамыш — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карамыш йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.

Ҡурман районы (укр. Красногвардійський район, ҡырымтат. Qurman rayonı, Къурман районы) — Ҡырым АР территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Ҡурман .

Рәсәй Президенты Владимир Путиндың 2016 йылдың 26 авгусындағы указы менән Зөһрә Рәхмәтуллина II дәрәжә «Ватан алдында хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән наградланды.

Оло Рәүәт — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Еҙем йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.

Антоновка (урыҫ. Антоновка) — Башҡортостандың Мәләүез районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 443 кеше. Почта индексы — 453863, ОКАТО коды — 80241885001.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Шмиль — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2311 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.

Мостаев Хашим Фәтих улның уҡыусылары — бейеүселәр, балет артситары: Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Гөлнара Халитова, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Роман Рыкин, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы Аркадий Зинов, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Римма Закирова һәм башҡалар.

Гайнуллин М. Ф., Хусаинов Г. Б. Писатели Советской Башкирии. Биобиблиографический справочник / Оформление А. Королевского. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977. — 416 с. (рус.)

История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов; Ин-т истории, языка и литературы УНЦ РАН — Уфа: Гилем, 2010. — Т. V. — 468 б.
Ҡағараҡтар ҡайһы саҡта 75 метр тәрәнлеккә сумып, 300 метр йөҙөп үтеп, һыу аҫтында һигеҙ минутҡа ҡәҙәр ҡалалар. Сумғанда, ҡайһы саҡта, ҡанаттарын да ҡулланалар. Әммә, ғәҙәттә ҡанаттары арҡаһына тығыҙ һалына. Еүешләнеүҙән һаҡлар өсөн арҡаһындағы һәм ян-яҡтарындағы, ҡанаттарындағы япма ҡауырһындар менән көпләнгәс, махсус "кеҫә" барлыҡҡа килә. Ҡойроҡ өҫтөндәге ҡоймос биҙе бүлеп сығарған май менән ҡауырһындарын майлау ҙа еүешләнеүҙән һаҡлай.

2013 йылдың йәйендә Милли хоккей лигаһының драфтында Доминикты етенсе раундта дөйөм 191-се һан аҫтында «Лос-Анджелес Кингз» хоккей клубы һайлай. 2013 йылдың йәйендә Рәсәйҙә донъя кубогында «Садбери» тағы ҡатнаша, һәм Доминик 4 осрашыуҙа 5 (2+3) мәрәй йыя. 2013/14 йылдар миҙгелендә «Садбери» өсөн 36 уйын үткәргәс, 2014 йылдың 9 ғинуарында «Вулвз» Доминикты «Китченер Рейнджерс» хоккей клубына алмаштыра. Яңы клубы өсөн ул 23 осрашыуҙа 6 мәрәй генә йыя һәм кире Чехияға 18 йәшендә ҡайтырға була.

Андроновский Фердос — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Петровский Фердос йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Ржать — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шоша йылғаһының һул ярына тамағынан 81 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.

Дауытов Хәбир Кәрим улы (2 июнь 1936, Башҡорт АССР-ның Күгәрсен районы Аралбай ауылы) — Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы (1999). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре.

Буть — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/329/174 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.

Элекке стадион урынында яңыһын төҙөү тураһындағы ҡарар 2010 йылда ҡабул ителә. 2013 йылдың 29 ғинуарында төҙөлөшбашлана. Стадионында 2014 йылдың 1 майында асыла. 10 майҙа яңы аренала беренсе рәсми матч уйнала. Уйын араһында «Дебрецен» СК-һы менән «Уйпешт» ФК-ы араһындағы уйын хужалар файҙаһына 3:1 иҫәбе менән тамамланды.

Таволожка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шайтанка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.

Пэ-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сарембой-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.

Экологик гипотеза кеше һәм тәбиғәттең үҙ-ара мөнәсәбәт балансына нигеҙләнгән. Ваҡыт үтеү менән баланс боҙола: даими үҫә барған халыҡ сифатлы тупраҡ етмәү, шулай уҡ эсәр һыу етмәү проблемаһы менән осраша. 1921 йылда О. Ф. Кук майяның экологик сәбәптәр менән юғалыуы тураһында фараз төҙөй.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
б) урыҫ әҙәби теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙәге ҡалын һу-ҙынҡы о өнөнә: завод, производство, пароход, агроном, проф-ком, трактор, доктор, мотор, фронт, совет, кино, фото, район.

Мостаев Хашим Фәтих (11 сентябрь 1918, Өфө губернаһы Ҡаҙарма ауылы — 24 декабрь 2015, Өфө) — балет артисы, педагог-балетмейстер, БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1999), Мәжит Ғафури исемендәге дәүләт республика премияһы лауреаты, профессиональ балет сәнғәтенә һәм башҡорт халыҡ хореографияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.

Рәсәйҙә беренсе биржа Пётр I күрһәтмәһе буйынса 1703 йылда Санкт-Петербургта асыла, 18 быуат аҙағында Мәскәүҙә ойоша. 1914 йылда Рәсәйҙә 115 универсаль биржа иҫәпләнә. Ҡиммәтле ҡағыҙҙар менән сауҙа итеү ысулы Халыҡ комиссарҙары советының 1917 йылғы 23 декабрь декреты менән бөтөрөлә. 1922—30 йылдарҙа биржалар баҙарҙы көйләүсе дәүләт органы сифатында эшләй. 1930 йылда СССР-да биржалар эшсәнлеге туҡтатыла. 1990 йылдар башында биржалар яңынан эшкә керешә.

Майя скульптуралары, ҡағиҙә булараҡ, хәйер, уның ысынбарлыҡтағы функцияһы һаман да асыҡ билдәләнмәгән нигеҙендә йыш ҡына «алтарь» тип аталған эре яҫы таш һалынған стеланан ғибәрәт. Күп стелалар барельеф һүрәтләнешле булған, хәйер, майя цивилизацияһы йәшәгән ареал биләмәләрендә ғәҙәти скульптуралар ҙа осратып була. Скульптураларҙың күпселеге майя цивилизацияһы үҫешенең классик осорона (б. э. 250—900) ҡарай.

1996—1999 йылдарҙа БДУ-ның философия кафедраһында докторантурала уҡый һәм, уны тамамлағас, ошо уҡ кафедрала доцент һәм кафедра мөдире була. 2000—2002 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының ЮНЕСКО кафедраһы, артабан этика, эстетика һәм культрология кафедраһы мөдире, профессор.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Калаус йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).

Омскиҙы ҡалдырғандан һуң, Көнсығыш фронтының командованиеһы ҡыҙылдарҙың һөжүмен Обь йылғаһы рубежында туҡтатырға ниәтләй. Армияны тыл берләшмәләре иҫәбенә тулыландырырға, ә фронтты Томск — Новосибирск — Барнаул — Бийск рубежында тергеҙергә уйлайҙар, әммә ғәскәрҙәр был ваҡытҡа тик эре тораҡ пункттарын ғына контролдә тоталар, ә уларҙың күпселегендә ихтилалдар күтәрелә. Оборонаны ойоштороу килеп сыҡмай һәм 11 декабрҙә Барнаул, 13 декабрҙә — Бийск, 14 декабрҙә — Новониколаевск ҡалдырыла. 1919 йылдың ноябрендә Рәсәй дәүләте хөкүмәте һәм Урыҫ армияһы командованиеһы менән чехословак сәйәси һәм хәрби етәкселеге араһындағы конфликт бәрелешкә барып етә. Союздаштарҙың ғәмәлдәре аҡтарҙың Көнсығыш фронтының уңышһыҙлыҡтарын катастрофаға әйләндерә: армия тылдан айырыла, ваҡытында боеприпастар алыу мөмкинселегенән һәм яралыларҙы эвакуациялауҙан мәхрүм була.
Эштәре Рәсәй һәм сит илдәр музейҙарында, галереяларында һәм шәхси коллекцияларында ҡуйылған. Өфөлә йәшәй һәм эшләй. "Айрат Тереғолов — ижадында бөгөнгө Рәсәй графикаһының күп һыҙаттары: художество теле экспрессивлығы, форма һәм аралыҡ менән иркен файҙаланыу, образлы гротеск, графиканан уның бөтә техник мөмкинлектәрен «һығып сығарырға» маташыу — тупланған рәссам.

Чень-Тяха — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нишль-Манайн-Майта йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.

Гриш-Вань-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Енгота-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.

Хәмит Ғатаулла улы Яруллин 1935 йылдың 25 февралендә Башҡорт АССР-ының Малаяҙ районы (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Салауат районы) Ахун ауылында тыуған.

Адресы: Ростов өлкәһе, Константиновский районы, Константиновский ауылы , 25 Октябрь урамы, 52-се йорт. Хәҙерге ҡала мәҙәниәт һарайы урынында торған.

Новочеркасск ҡалаһындағы Ермак һәйкәле — казак атаманы, Себерҙе яулаусы Ермак Тимофеевич хөрмәтенә ҡуйылған скульптура әҫәре. Һәйкәл — федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты.

Майя — үҙенең яҙмаһы, сәнғәте, архитектураһы, математик һәм астрономик математик системалары аша билдәлелек алған Мезоамерика цивилизацияһы. Уның формалаша башлауын классик дәүерҙән элгәре йылдарға (б. э. т. 2000 й. — б. э. 250 й.) ҡараталар, классик осорҙа күпселек майя ҡалалары үҫешенең иң бейек нөктәһенә еткән (б.э. 250—900 йй.). Конкистадорҙар килгән саҡта тәрән хәлһеҙлек кисергән була. Майя, европалылар килгәнсегә тиклем бик күп алдараҡ ташландыҡ хәлгә килгән, таш ҡалалар төҙөгән булған, ҡайһы бер ҡалаларҙа һуңғараҡ та кешеләр йәшәгән әле. Майялар уйлап тапҡан календарҙы Үҙәк Американың башҡа халыҡтары ла ҡулланған. Бөгөнгө көндә өлөшләтә сиселгән иероглифик яҙыуҙар системаһын ҡулланған майялар. Ҡомартҡыларҙа күп һанлы яҙмалар һаҡланған. Игенселектә һөҙөмтәле система булдырғандар, астрономия өлкәһендә тәрән белемгә эйә булғандар.

Абрай (урыҫ. Абраево) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 320 кеше. Почта индексы — 452165, ОКАТО коды — 80257870007.

2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1008 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,88 км2. Диңгеҙ кимәленән 220–290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7554 һәм автомобиль коды — GRZ.

Көмбә (урыҫ. Кумбино) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 49 кеше. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820004.

Ымлыҡтар — башҡорт телендә кешеләрҙең хис-тойғоларын, кисерештәрен, йән эйәләренең, предметтарҙың тауыштарын сағылдырыу, шулай уҡ ҡош- ҡорттарҙы саҡырыу йәки ҡыуыуҙы белдереүсе һүҙҙәр.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
1950-се йылдарҙан әҙәбиәткә ауыл темаһы инә. Был йүнәлештең иң билдәле әҫәрҙәре: Мәхмүт Макалдың «Беҙҙең ауыл», Факил Байҡорттоң «Йыландар үсе» әҫәрҙәре. Йәшәр Кәмал 1955 йылда Чуҡурова үҙәне тормошо тураһында «Ҡаҡса Мәмәд» романының беренсе томын баҫтыра. Был әҫәр яҙыусы Кәмал Таһирҙың яҙыу стиленә нигеҙ һала. Был йүнәлешкә Демир Өзлү, Фәрит Эдгү, Юсуф Атылған һәм Нәзихә Мерич ҡарай.

1910 йылда Рига тәбиғи тикшеренеүселәр йәмғиәте Рәсәй империяһының Ер төҙөлөшөнөң баш идаралығы алдында Морица (йәки Морицсала) утрауында ҡурсаулыҡ төҙөү буйынса мөрәжәғәт менән сығыш яһай. Рөхсәт алына, шулай итеп, Курлянд губернаһы Виндав өйәҙе Усмас күлендәге Морица утрауында (майҙаны 80 гектар) Рәсәй империяһындағы беренсе ҡурсаулыҡ барлыҡҡа килә. Ул Латвия республикаһында ла, СССР-ҙа ла иң боронға ҡурсаулыҡ була.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем . Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.

Чебышев Н. В., Кузнецов С. В., Зайчикова С. Г. Поступающим в ВУЗы. Биология (Чебышев Н. В. — Биология. Пособие для поступающих в ВУЗы. Том I.- М.:ООО"Издатель ОНИКС", 1999.-448с.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Үрге Ыласынтау (урыҫ. Верхнелачентау) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 238 кеше. Почта индексы — 452477, ОКАТО коды — 80213810001.

Ҡомло, ҡырсынлы һайлыҡтарҙа инә балыҡ оялар эшләй.Үрсеме — 1-36 мең. Уртаса 10 мең тирәһе. Ыуылдырығы асыҡ һары төҫтә була. Диаметры — 3-4 мм.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Сад ибн Бәкр араһы башта Худайбиәлә, артабан Мәҙинәлә йәшәй. Мөхәммәткә ике йәш булғас, Хәлимә баланы кире ҡайтарырға уйлай, тик уның әсәһе Әминә бинт Ваһб тағы күпмелер ваҡытҡа уны ҡалдырып тороуын үтенә.

Баймаҡ районы — Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан район. Көнсығышта Силәбе өлкәһе менән сиктәш. 1930 йылда ойошторолған. Майҙаны 5432 км². Районда Баймаҡ, Сибай ҡалаһы һәм Түбә ҡасабаһы бар. Райондың административ үҙәге — Баймаҡ ҡалаһы менән Өфө араһы тура һауа юлынан 275 км, автомобиль юлынан — 489 км.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.

Етенсе йәмиғ мәсетен төҙөү өсөн мөьминдәргә 1923 йылда рөхсәт бирелә. Ғибәҙәт ҡылыу имам-хатип Н. Ишаевтың өйөндә үткәрелә. 1928 йылда мосолман дини ойошмаһын теркәүҙән төшөрәләр. Етенсе йәмиғ мәсете бинаһы төҙөлмәй ҡала.
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.

Надьердеи (венг. Nagyerdei Stadion, урыҫ. стадион «Большой лес») — Дебрецендағы футбол стадионы, Венгрия «Дебрецен» футбол клубының үҙ стадионы һанала. 2014 йылдың 1 майында асыла. Стадиондың һыйҙырышлығы 20 340 урынға иҫәпләнгән, был уны Венгрияла һыйҙырышлығы буйынса өсөнсө урынға сығара.

Иҫке Бәшир (урыҫ. Старобаширово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 410 кеше. Почта индексы — 452207, ОКАТО коды — 80256810001.

Б. Ө — ө хәрефе башҡорт һүҙҙәрендә нәҙек ижектәрҙә яҙы-ла: көн, төн, көндөҙ, көсөргәнеш, бөгөн, төтөн, Өфө, өлгө, төлкө, төрлө, өмөт, төҙөлөш.

Майяларҙың иғтибары иң тәүҙә тышҡы сәйәсәткә ныҡ йүнәлтелгән була. Айырым ҡала-дәүләттәрҙең бер-береһе менән ярышып йәшәүе был фактҡа бәйле, әммә шул уҡ ваҡытта кәрәкле тауар алыу өсөн сауҙа юлдарын контролдә тоторға тейеш булған. Төбәгенә, дәүеренә, унда йәшәгән халҡына ҡарап, сәйәси структуралар айырылған. Аява (хаким) етәкселегендәге нәҫелдән килгән короллек менән бер рәттән шулай уҡ байҙар олигархик һәм аҡһөйәктәр аристократик идара итеү формаһы ла урын алған. Киче ҡәбиләһендә (K’Quiché iche') шулай уҡ дәүләттә төрлө бурыс үтәүсе затлы ғаиләләр ҙә булған. Шулай уҡ йәмғиәттең түбән ҡатламында кәм тигәндә демократик институттар урын алған: хәҙерге көнгә саҡлы һаҡланған өс йылға бер бургомистр, «майя-бургомистр», һайлау процедураһы ла бик күптән йәшәп килә тип уйларға кәрәк.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Фәтхулла Гүлән (төрөк. Fethullah Gülen, 27 апрель 1941) — төрөк яҙыусыһы һәм мосолман йәмәғәт эшмәкәре. Элекке имам һәм вәғәзсе. «Хеҙмәт» тигән ижтимағи хәрәкәтте ойошторған. Яҙыусылар һәм журналистар фондының почётлы президенты.

Майяларҙың ташҡа уйылып эшләнгән иртә ҡояш календары һүрәте б. э.т. яҡынса 400 йыл менән билдәләнә. Майялар королдәр һәм король ҡанынан булғандар идара иткән иерархик йәмғиәт идеяһын ҡабул итә. Теотиуакан ҡалаһына нигеҙ һалыу шулай уҡ һуңғы классик осорҙан элгәре периодҡа ҡараған. Теотиуакан бер нисә быуат дауамында бөтөн майя цивилизацияһын һәм башҡа төбәктәрен үҙенең мәҙәни йоғонтоһонда йәшәткән Месоамериканың мәҙәни, дини һәм сауҙа үҙәге булған.
Сүриәләге һуғыш тураһында Гүлән: «Ундағы ваҡиғалар йөрәкте һыҙлата, был илдә ҡан ҡойолоуын туҡтатырға, мәсьәләләрҙе тыныс юл менән һәм бөтәһе ҡатнашлығында айыҡ аҡылдан фекер алышып хәл итергә кәрәк», ти. 2014 йылдың сентябрендә Гүлән, Рәсәйҙә һәм башҡа күп илдәрҙә тыйылған ИГИЛ террорсы төркөмөнөң һуңғы ваҡыт йышайып киткән ҡанлы енәйәттәрен ғәйепләп һәм Ираҡ менән Сүриәләге ҡорбандарҙың яҡындарының һәм туғандарының ҡайғыһын уртаҡлашып, ваҡытлы матбуғат баҫмаларында белдереү баҫтыра.

Ситдиҡ-Мулла (урыҫ. Ситдик-Муллино) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 57 кеше. Почта индексы — 453486, ОКАТО коды — 80205819005.

Кесе Рип — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рип йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.

Котылья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 261 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Төрөк Республикаһының иң билдәле яҙыусылары: Решат Нури Гүнтекин, Аҡа Гүндүз, Яҡуп Ҡәдри Ҡараосманоғлу, Пеями Сафа, феминист ҡатын Халидә Әдиб Адывар, Мәхмүт Йәсари, Осман Жәмал Ҡайғылы. Уларҙың ижадына социаль реализм, ысынбарлыҡты тәнҡитле ҡабул итеү, милли мотивтарҙы файҙаланыу һәм персонаждарҙың психологизмы хас.

Последняя экспедиция на о. Беннета, снаряженная академией наук для поисков барона Толля // Изв. Имп. Рус. геогр. об-ва. — 1906. — В. 2—3. — Т. 42.

Башҡа яҙыусыларҙан Йәшәр Нәби Наыр, Орхан Вәли Ҡаныҡ, Октай Рифат, Джаһит Көләби, Хөсәин Раһми Гөрпынар, Нәджәти Джумалы, Сәлим Илери ижады танылыу тапҡан.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.

Ольховое (урыҫ. Ольховое) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 889 кеше. Почта индексы — 450590, ОКАТО коды — 80252852001.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса:

Иҫке мәмерйәлә 5 бүлмә бар. Былар — хөжрә, монах бүлмәһеләре (келья). Оҙон коридорһың осонда ҡоҙоҡ булған тағын бер бүлмә бар. Ҡоҙоҡта һыу әле лә бар. Барлыҡ диуарҙарҙа ла 1970—1990 йылдарҙан яҙыуҙар ҡалған. Араларында, хатта 1906, 1918, 1930 йылғылары ла бар.

Рәшит Муса улы Мусин (12.11.1927—2.10.1982) — совет хужалыҡ һәм партия эшмәкәре, 1961—1979 йылдарҙа КПСС-тың Ҡазан ҡала комитеты, 1979 —1982 йылдарҙа Татарстан өлкә комитетының беренсе секретары. Инфарктан вафат була. Ленин, Октябрь Революцияһы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.

1736 йылдың ғинуар уртаһында А. И. Тевкелевтың каратель командаһы башҡорт ауылдарын (шул иҫәптән Һөйәнтөҙ ауылын) юҡ итә, уларҙың халҡын үлтерә йәки әсирлеккә ала башлай. Себер даруғаһы башҡорттары Өфө властарына каратель яуҙарын туҡтатыуҙы һорап мөрәжәғәт ебәрә, уға ошо даруғаның 10 улусынан 17 вәкил (шул иҫәптән Юлдаш Һөйәрембәтев, Ҡыуаҡан улусынан мулла Бәпәнәй Төрөпбирҙин) ҡул ҡуя. Чиновниктар менән һөйләшеүҙәр һәм хат алышҡанда, Юлдаш мулла тарихи материалдарҙы ҡулланып властарҙан уступкалар талап итә. Әммә был мөрәжәғәттәр яуапһыҙ ҡала, ә Юлдаш мулла 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары етәкселәренең береһе булып китә.

Гросдубрау (нем. Gro?dubrau<br />Wulka Dubrawa) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4417 кеше йәшәй. Майҙаны — 54,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 156 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2694 һәм автомобиль коды BZ.

Республика, Зона, Бөтә Рәсәй, Бөтә Союз, персональ (Өфө, Силәбе, Копенгаген), Төркөм, Сит илдәр (Австрия, Италия, Франция, Эфиопия), Халыҡ-ара графика (Канада, Польша, Көньяҡ Корея, Англия, Испания, Румыния, Ҡытай).

Малды аҫрау һәм ашатыуҙың зоогигиена һәм ветеринария‑санитария ҡағиҙәләрен үтәү, инә малды һәм тыуған йәш малды вакцинациялау, карантинда тотоу һ.б. Малды һуйырға мәжбүр булған осраҡта уларҙан алынған продукттар сальмонелледы киҫәтеү өсөн тикшерелә.

АҠШ-тың Пенсильвания штатындағы Сэйлорсбург ҡалаһында йәшәй. Европаға килгәнендә Монако һәм Монте-Карлола туҡтай. Фәтхулла Гүләндең эйәрсәндәре уны хөрмәт менән Хужа әфәнде тип атай. 2008 йылда Гүлән Prospect һәм Foreign Policy журналдары проектының сайтында үткән һорашыу һөҙөмтәһендә планетаның иң йоғонтоло интеллектуалы тип табыла. 2009 йылдан алып йыл да 500 иң йоғонтоло мосолман исемлегенә инә (2013 йылда — 11-се урында). 2013 йылда Time журналының „Донъяның иң йоғонтоло 100 кешеһе“ һәм Foreign Policy журналының «Донъяның иң йоғонтоло 500 кешеһе» исемлегенә инә.