Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
دیلچی¬لر ده بۇ زمینه ده چوخلو آراشدیرمالار آپارمیشلار. ساکا یا اسکیت یا اشغوزلارین آدینی بوگونه قده¬ر آچیقلاماغا چالیشانلار چوخ اوْلموشدور. ذکی ولیدی دوغان ساکالارین آدینی قبیله آدی اولاراق تارگوتائه، اسکولوت و پارولات کلمه¬لری¬نین ده تورک، چیگیل و بارولا آدلاری¬نین "ت"لی جمع شکلی¬نین یعنی تاورگوت، سیلیکوت و بارولات دئمک اولماسی¬نین لاپ مومکون اولدوغونو بیلدیریر و اسکیت کلمه¬سی¬نین چنگیزین ایلک دایاندیغی قبیله¬لردن ساکاییت قبیله¬سی-نین آدی کیمی، ساکا آدی¬نین "ت"لی جمع شکلی اولماسینی خاطیره گتیردیگینی ایره¬لی سورور. کوون ایسه پارت توپلوقلاری¬نین جمع آدیندا، آرساک (رومانلیلار دئدیگی کیمی) ماساژت¬لرین ائتنیک آدیندا ماس – ساژ و ساکالارین یونانلیلار آراسینداکی "ساکای" آدی¬نین قوشقویا یئر بوراخماسینیزین اوریانتال تورک سؤزو "ساک" (عقیللی) "یئته¬نک¬لی"، "ایره¬لی گؤروشلو" آنلامینا گلن سؤزلرله عینی اوْلدوغونو بیلدیریر. ساک / ساکا آدی¬نین تورک دیلینه عایید بیر کلمه اوْلدوغونو قبول ائده¬ن گونالتای ایسه جاغاتای لغتینده ساک کلمه¬سی¬نین یان معناسینا گلدیگینی بیلدیره رک ساکالارین اوتوردوقلاری یئرلرین آناتورک ائلینه نسبتله یان طرف اوْلدوغو دوشونولورسه اونلارا بۇ آدین وئریلمیش اولماسی مناسبتی¬نین آنلاشیلاجاغینی بیلدیریر. همان عالیم بوگونکو تورک قبیله¬سی اوْلان و روسلار ایچینده یاگوت آدیلا تانینان یاگوت¬لار اؤزلرینی ساکالاردان بیلیرلر.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 22 نفر اهالیسی و 5 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 12 نفری کیشی و 10 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 11 نفری ساوادلی و 9 نفری ساوادسیزدیرلار.

اؤزگن، فیرغانا اوْیمانلیغینین دوْغۇ ساغیندا، قارا دریا چایینین اوْیمانلیغا آخان یئرده یئرلشیر. 30 مایل اوْش بالخیندان قۇزئی-دوْغۇلۇق و 20 مایل جلال آباددان گۆنئی-دوْغۇلۇقدادیر .

آلمانییادا فاشیزمین برقرار اولماسی و آمانسیز یهودی تعقیب‌لری ائلیاس کانئتتینی بئرلیندن ویانایا قاییتماغا مجبور ائتمیشدی. هیتلئر آنشلیوس پلانینی حیاتا کئچیرندن سوْنرا ایسه او، لوندوندا سیغیناجاق تاپمیشدی. مهم اثرلریندن ساییلان "حاکیمیت و کوتله" کیتابیندا (1960) مؤلیف تاریخی، میفولوژی، ادبی منبع‌لر اساسیندا کوتله پسیخوزونو و سییاستچیلرین بۇ پسیخوزدان یارارلانما مهارتینی تصویر ائتمیشدی. اثرین اساسیندا کانئتتینین گنجلیک ایللرینده شاهیدی اوْلدوغو حادیثه– حاقسیزلیق و عدالتسیزلیکله اوزلشن فهله‌لرین ویاناداکی عدالت سارایینی یاندیرمالاری و نتیجه‌ده 80 نفردن چوخ دینج شهر ساکینینین هلاک اولماسی ایله موشاییعت ائدیلن 15 اییول 1927-جی ایل اولایی دایانیردی.

اینابه، میه (اینگیلیسجه: Inabe, Mie‎ ; (ژاپونجا:いなべ市‎)) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و میه اوستانینده یئرلشیب. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 45589 نفر دیر.

قوزئی کانتون (اینگیلیسجه: North Canton, Ohio‎) آمریکانین اوهایو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۶٫۵۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۷۴۸۸ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۰۵۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۳۵۴ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

نوکیا ۲۱۱۰ (اینگیلیسجه: Nokia 2110) فنلاندلی نوکیا شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل تلفون. بۇ جیهاز نوکیا ۳۱۱۰ موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور.

بیر سیرا سندلر گؤسته¬ریر کی بابیلده، نیوکد نصر و نیونئید زمانیندا کیممرلر و اسکیت لر، پارسلار اورالاری آلدیقدا اوّل، بابیلین نظامی قوْشونوندا ائتکی یاراتمیشلار. اونلار 5یوزایلینجی ایللرده بابیل مدنیتینه مالیک اوْلموش و اونلارین عنعنه¬لرینی ایشه آپاریرمیشلار. حتا هخامنش قوْشونوندا ساکالاردان یارارلانما خبری ده واردیر.
تورک‌لرین آنا وطنی اوْلان اوْرتا آسیا، دوغودان قادرقان داغلاری، باتی‌دا اورال داغلاری ایله خزر دنیزینه قده‌ر، قوزئی‌ده سیبری‌دن و گونئیده چین، تبت و ایرانا قده‌ر اوزانیر.

ساکالارین قافقاز و آذربایجانلا ایلگیلری یوز ایلدن داها آرتیق اولاراق، بۇ یوردون هنری¬نین و ال ایشی نمین گلیشمه سینده آیدیندیر کی بؤیوک رول اوینامیشلار. سؤز یوخدور کی اونلار هنری ایشلره ماراق بسله¬میش و بئله زینت نسنه¬لرینی اله گتیرمک اوچون باشقا قبیله¬لر و ملت¬لرین هنر و ال ایشلریندن آلیب – ساتیرمیشلار و بئله¬لیکله ده اونلارین ال ایشلرینده ائتکی بیراخمیشلار. بیر چوخلو بالتا، قیزیل و دمیردن اونلارین یاشاییش یئرلریندن اله گلمیشدیر. بونلارین اوستونده حیوانلار شکیللری ایله دولو اوْلدوغو ساکالارین حیوانلارا ماراقلارینی دا گؤسته¬ریر. رئال شکیللر اونلارین بوتون یاشاییش وسایلینده او جمله¬دن قاب – قاجاقلاریندا گؤرونور. هابئله پالتاری¬نین اوزونده چکیلن و توخونان شکیللر ده بئله اوْلموشدور. یئنه ده آلتلارینا سالان فرش و قالیلار، اؤرتوک¬لر، آت یاراقلاریندا و قیلینجلارینا بۇ حیوان شکیللری بوللو – بوللو ایشه آپاریلمیشدیر. کوباندا، کوسترومیسکایا Kostromskaya دا تاپیلان قبیرلرده بیر چوخلو مجسمه¬لر الده ائدیلمیشدیر کی قیزیلدان و گو.موشدن اولاراق ان گؤزه¬ل شکیللر ده اونلارین اوشتونده نقش باغلامیشدیر. شوبهه یوخدور کی اونلارین یاشاییشلاریندا حیوانلار بؤیوک رول اوینامیش و بونلارین شکیللری ده بوتون یاشاییش شیوه¬لرینده حؤرمتله ایشه آپاریلمیشدیر. بیر چوخلو سینی، بوشقاب و یئیه¬جک قابلاری الده ائدیلمیشدیر کی اوستلرینده حیوانلارین ساواشمالاری و یا اوولانمالاری شکیللری قازیلمیشدیر. بۇ قابلار و سینی-لر روس موزه¬لریندن علاوه بوگون اوزبکستان، قیرقیزیستان و قزاقستان موزه لرینده دولودور. حتا بیر چوخلو پارچالار و قالی¬لار اله گلمیشدیر کی اونلارین اصلی متنی و یا قیراقلاریندا حتا گؤگ تۆرکجه‌ یازیسی ایله یازیلار واردیر. حیوانلارین شکیللری بوتون قالیلارین حاشیه¬لرینی اؤزونو ساخلامیشدیر. بوگون ده هله تامامقالیلارین حاشیه¬لری حیوانلار، شکیللرینده اوْلموشدور.

بو کورپو قاجار زمانیندا دوزلینیب و اونون آدین چیراخ کورپوسو دیردیلر سوندا تبریزلی لر بو کورپویه قاری کورپوسو دئدیلر چون بو کورپونون خرجین بیر قوجا خاتون وئردی کی اونا گوره بوکورپویه قاری (قوجا) کورپوسو دئدیلر

پالمر، ماساچوست (اینگیلیسجه: Palmer, Massachusetts‎) آمریکانین ماساچوست ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸۲٫۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۲۱۴۰ نفر دیر. بۇ شهر ۱۰۱ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اونلار حاققیندا یازیرلار گاهدان کیشی¬لرله تماس تاپیب، آنجاق بیر آز سوْنرا اونلاری اؤلدورورلر. گاهدان کیشی¬لری قول کیمی ساخلاییب و عمرلریندن بیر دؤنه اونلارلا یاخینلاشیرلار. اونلاردان یارانان قبیله¬لر اوْلموش، او جمله¬دن ساکالار. ساکالارین داستانلاریندا ساواشکن قادینلار اوْلموشدور. اونلار اوزون بیر زامان آذربایجاندا حکومت سورموش و بردع شهری اونلارین باشکندی اوْلموشدور.

فنوکسی‌اتانول (اینگیلیسجه: Phenoxyethanol‎) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگ‌سیز و مایع حالتینده تاپیلار. و اتر کیمی تانینیر.فنوکسی‌اتانول اوکسیژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.

ادوارد سابین (اینگیلیسجه: Edward Sabine‎) ایرلندلی بیلیم اینسانی. ۱۴ اوْکتوبر ۱۷۸۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۴ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۶ ژوئن ۱۸۸۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
برادفورد بیلیم‌یوردو (اینگیلیسجه: University of Bradford‎, (فارسجا:دانشگاه برادفورد‎)، (عربجه:جامعة برادفورد‎))اینگیلیس, بؤیوک بریتانیانین بردفورد، پنسیلوانیا شهرینده یئرله‌‌شن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.

آمازونلارین اصل ملکه¬لری پئنسیلیادیر. او تروا ساواشیندا دا اشتراک ائتمیش و ملکه هیپولیتانین باجیسی¬دیر. ایکی نه¬دن اوچون ساواشا گیرمیشدیر: بیرینجی¬سی ایستیردی آمازونلارین گوجونو هامیا گؤسترسین و دئسین کی هر زمان احتیاج اوْلدوقدا آمازونلار اوستونده حساب آچسین. ایکینجی ده هیپولیتانی اؤلدودویو اوچون تانریچالارین اوره¬یینی آلماق ایدی. او، هکتور اؤلدوکدن سوْنرا ساواشا گیردی و تروالیلارا اطمینان وئردی کی حتما آشسلی اؤلدوره¬جک. آشیل ایله اوز – اوزه یاواشیب و آشسل اونا وورولورآ آنجاق اونو اؤلدورور و تاسف یئییر کی اونون گؤزللیگی اوچون اونونلا ازدواج قیکرینه دوشموشوموش.

513 م.ق. آنادولویا گیریر. اورالدا عصیانلار قالخمیشدیر و بوتون عصیانلاردا ساکالارین وارلیغی بیلینیر. ساکالار عصیانلارا قاتیلان قبیله لری بیرلشدیریب و بؤیوک باجاریقلا اونلاری گوجلندیریر، حتا ساکالار ثروتلی اوْلدوقلاری اوچون عصیانکارلارا بؤیوک یاردیملار و هدیه¬لر وئریرلر. داریوش قوْشونو نئچه آیلار و ایللر ساکالار قوْشونونو تعقیب ائدیرلر، آنجاق ساکالار گئجه لر ضربه نی ووروب، گوندوزلر یوخ اولوردولار. داریوش قوْشونو یارالانیر، یورولور و اؤزو ده زیللاها گلیر. چونکی قوْشون دا اونا قارشی دایانیر.

پیتر فروخن (اینگیلیسجه: Peter Freuchen‎) دانمارکلی بیلیم اینسانی. ۲ فوریه ۱۸۸۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عومر ائله‌ییب و ۲ سپتامبر ۱۹۵۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Pertechnetic acid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Arsenic tribromide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

آمازون کلمه¬سی ایکی بؤلومدن عبارت¬دیر: آ و مازون. مازون ممه معناسیندا و آ نفی کلمه¬سی¬دیر. آمازون ممه¬سیز معناسیندا اولور. یازیچیلار بونا اینانیرلار کی آمازونلار ساغ دؤشلرینی کسیرمیشلر بلکه اوخ آتمادا اونلارا زحمت یاراتماسین. فردوسی ده بونا اشاره ائده¬رک یازیر:

تام کلنسی (اینگیلیسجه: Tom Clancy‎) آمریکالی رومانچی و یازیچی - .۱۲ آوریل ۱۹۴۷ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۶ ایل عومر ائله‌ییب و ۱ اوکتبر ۲۰۱۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

کیزر، اورقن (اینگیلیسجه: Keizer, Oregon‎) آمریکانین اورقن ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۸٫۶۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۶۴۷۸ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۹۸۶٫۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر. ایالتین % ۴۶ مئشه‌لر احاطه ائدیب. بۇ مشه‌لرین ۶۰٪ - فدرال دؤولتین مۆلکودور. ۲۰۰۸-جی ایلین رقملرینه گؤره ۳۳٫۰۰۰ قدر موستانق آت بۇ مشه‌لرده واردیر.

حبشه چاققالی (اینگیلیسجه: Ethiopian wolf‎، (فارسجا:گرگ اتیوپیایی‎)، (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه:Habeş kurdu‎)، (روسجا:Эфиопский шакал‎)، (آلمانجا:Äthiopischer Wolf‎)) ییٛرتیجیلار دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Melissa McBride»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کوداهی، ویسکانسین (اینگیلیسجه: Cudahy, Wisconsin‎) آمریکانین ویسکانسین ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۲٫۳۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۸۲۶۷ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۴۸۱٫۷ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۲۰ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱,۳۵۵ نفر اهالیسی و ۳۱۱ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۶۴۶ نفری کیشی و ۷۰۹ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۹۵۰ نفری ساوادلی و ۲۷۰ نفری ساوادسیزدیرلار.

ف، ق، میشچنکو هرودوت تاریخینی روسجایا چئویرن عالیم اسکیف کلمه¬سی حاققیندا یازیر: "هیپوکرات اسکیف¬لری یازدیغی اثرده بوتون تورکلرین وارلیغی ایله اوست اوسته دوشور". همین بیلگین هرودوت تاریخینی اینگیلیس دیلینه چئویرن عالیمین "سئیس" دیلیجه بئله یازیر: "هرودوتون اسکیف¬لری همان تورک – تاتار قبیله¬لری¬دیر."

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«California State University Channel Islands»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( ‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

مونتقومری، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه: Montgomery, Minnesota‎) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 12.56 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 2956 نفر دیر.

مونیکا بئلوچچی ایتالیيا فیلملریندن باشقا، فرانسیز فیلملرینده ده آکتیو چکیلیب. بونلارین آراسیندا "منزیل"، "دوبئرمان" و "قورد قارداشلیغی" فیلملرینی گؤسترمک اولار.

يوجياكرتا سولطانلیغی (اینگیلیسجه: Yogyakarta Sultanate‎، (عربجه:سلطنة يوجياكرتا‎)، (فرانسه‌جه:Sultanat de Yogyakarta‎)، (روسجا:Джокьякарта (султанат)‎)) گونئی دوْغو آسیادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. يوجياكرتا سولطانلیغی 1755 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1945 میلادی ایلینده داغیلدی.

"منزیل" فیلمی اونا آکتریسا کیمی ایلک اوغورو گتیریب. مونیکا بۇ فیلمده‌کی رولونا گؤره آوروپانین نفوذلو "سئزار" موکافاتینا نومینانت کیمی ایره‌لی سورولوب. همین فیلمده مونیکا سوْنرادان عائله‌‌ حیاتا قوردوغو مشهور آکتيور وئنسان کاسسئلله طرف موقابیلی اوْلوب. 1997-جی ایلده چکیلن "دوبئرمان" فیلمینده بئلوچچی لال-کار قادین رولونو اوينايیب. بۇ فیلم اونون حیاتیندا ایلک جدی سیناغا چئوریلیب. وئنسان کاسسئلله نیکاح ایسه اونون اصل بؤيوک کینويا يولونو آچیب. مونیکا بئللوچی wومئنعس wورلد آwارد 2009-دا

ارمنی تاریخچیسی گوگاسیان بۇ دوشونجه¬ده¬دیر کی م.ق. 5جی یوزایلده یاشایان– تاریخ آتاسی آدلانان - هرودوت دان دا قاباق آذربایجاندا تورک دیللی اوْلموش سابیر، آوار، باشقیر طایفالاری اوْلموشلار. گوکاسیان گؤسته ریر کی غیر سامی اوْلان سوبارلار هورری¬لرله قونشو اوْلموش و هورری¬لر ده م.ق. ایکینجی مین ایللیکلرده اورمو گؤلونون غربینده یاشاییرمیشلار. دئمک گوکاسیان فیکریجه هله میلاددان 2000 – 1500 ایل اؤنجه گوتتی لر و لوللوبی لر زمانی سابیرلر آذربایجاندا اوْلموشلار.

آردمور، آلاباما (اینگیلیسجه: Ardmore, Alabama‎) آمریکانین آلاباما ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵٫۳۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۱۹۴ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۲۶۰٫۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. آردمور دنیز سئوییه‌سیندن ۲۶۹ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

نیشینواوموته، کاقوشیما (اینگیلیسجه: Nishinoomote, Kagoshima‎ ; (ژاپونجا:西之表市‎)) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و کاقوشیما اوستانینده یئرلشیب. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا 16,418 نفر دیر.
میلاددان ۸۰۰ ایل قاباق تاریخ صحنه‌سینه چیخان و ۲۰۰ ایل میلاددان سوْنرایا قده‌ر حاکمیت لرینی داوام ائتدیره‌ن ساکالار یا اسکیت‌لر دوغودا چین دوواریندان باتیدا تونا نهرینه قده‌ر اوست اوسته ۷۰۰۰ کیلومترمربع لیک بیر آلانا یاییلمیشدیلار. بۇ اوزون مدت و بؤیوک یئرده مسلم‌دیر کی چوخلو قبیله‌لر و طایفالار اولا بیلمه‌سی دوغال بیر اولای‌دیر. اسکیت‌لرله قالان تورکلر آراسیندا درین بنزرلیک و اوخشارلیقلار دانیلماز بیر اولای‌دیر.

ساکالار میلاددان ۷۰۰ ایل اؤنجه‌یه قده‌ر روسیانین گونئی توپراقلاریندا و کوباندا یاشاییردیلار و اونلارین اوخشار قبیله‌لری آلتایلاردا قالیردیلار. بلکه یئنی سئی‌لره ده نفوذ ائتمیشلردیر. بۇ آسیا طایفالارین کؤکونو دقیق تعیین ائتمک چتین اولورسادا، آنجاق ساکالارین صنعت و اینجه ایشلرنده اشتراک ائتمیشلر. بۇ صنعت‌لردن یارانان نسنه‌لر کوباندان اله گله‌رک، کریمه‌ده و روسیانین گونئی طرفلرینده چای قیراقلاریندا چوخلو نسنه‌لر اله گلیر و بنزر طایفالارا باغلی اوْلدوغو اینانیلیر. پازیریک قالیسی بوگون هله ده حیرت‌لره سبب اولور.

رولینقمدوز، ایلینوی (اینگیلیسجه: Rolling Meadows, Illinois‎) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۴٫۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۴۰۹۹ نفر دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲۶۰ نفر اهالیسی و ۴۵ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۳۶ نفری کیشی و ۱۲۴ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۷۴ نفری ساوادلی و ۶۰ نفری ساوادسیزدیرلار.

آمازون قادینلاری بیر برابرلیک اوْلان سوسیال یاراتمیشلاردیر کی بیری – بیرینه اوستون اولماییب و برابر حاقلاری واریمیش. اونلار قبیله نین هدفلری اوچون چالیشیر و قبیله¬نین ایشلرینده برابرلیکله اشتراک ائدیرلر. حمداله مستوفی "نزهه القلوب" اثرینده آمازون قادینلاری حاققیندا یازیر: دونیا ایشلریندن هر نه اولورسا اکینچیلیک و صنعت، هامیسین بۇ قادیملار گؤرورلر الده ائیلن هر نه¬یی ده برابر گؤتورورلر. کیچیک – بؤیوک اونلارین آراسیندا یوخ و آرتیق ایسته¬مک اونلاردا حرام ساییلیر. الحق خوش مذهبلری وار و بئله قادینلار کیشی¬لردن افضل¬دیرلر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «2-Propylheptanol»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

مایگولولر (اینگیلیسجه: Grebe‎، (فارسجا:کشیم‎)، (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه:Batağan‎)، (روسجا:Поганковые‎)، (آلمانجا:Lappentaucher‎)) لیلک‌کیمی‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

قاری کورپوسو تبریزده میدان چای یا شهرچای اوستونه چکیلمیش کؤرپولردن‌دیر. ششگلان و دوه‌چی محله‌سین بازارا یتیریر بو کؤرپو ثقه‌الاسلام خیابانیندا چای اوستونه چکیلیبدیر.

نیوتون، ایلینوی (اینگیلیسجه: Newton, Illinois‎) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴٫۷۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۸۴۹ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۵۸۳٫۶۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

آمازون قادینلاری حاققیندا آذربایجاندا و بیر چوخ ملت¬لر آراسیندا افسانه یاییلمیشدیر. هرکول یونانین افسانه¬لی قهرمانی آمازونا سفربر اولوردو بلکه دوققوزونجو خوانی¬نی اورادا تکمیل ائتسین. بۇ خوان "هیپولیتا قاییشی" آدلانیر. اونون وظیفه¬سی بۇ قاییشی قایتارماق¬دیر کی آرس – ساواش تانریسی اونو آمازونلارا وئرمیشدیر. یونانلیلار آمازونلاری آرس اولادیندان بیلیرلر.
میلاددان الده ائدیلمیش قایناقلارا اسایلاناراق ساکالارین گؤگ، گونش و آی کیمی دوغال وارلیقلارا اینانمالارینی بیلیریک. اونلارا طلبیعته ماراقلا توخونمالاری و دوغال وارلیقلاری تاپینئیقلاری دوغال بیر حرکت ده اولا بیلر. اونلارین ان بؤیوک عنعنه¬لری tabiti – vesta آدلاناراق اود تانریچاسی و باشقا طلیعت وارلیقلارینی تاپینمالاری بیزه آیدین¬دیر. اونلار آراسیندا یئر تانریچاسی – Apia fellus، گونش تانریچاسی Oetosyurus – Apollo آی تانریچاسی Artim Peasa و سو تانریچاسی¬نین وارلیغی بیزه آتالاریمیزین تاپیندیقلاری وارلیقلاری جانلاندیریر. بونونلا بئله چوخلو موخ¬لر او جومله¬دن هرودوت ساکالارین معبدلرینده بوتلارین اولمادیقلاریندان تعجوبله¬نیر. آبایف دا ایرانلیلارلا تورانلیلارین دین فرقلرینه دقت ائده¬رک آسلار یا اوستیالارین آراسیندا زردشت دینی¬نین یاییلماسینا تاکید ائدیر. ساکالار میلاددان 2 مین ایل اوّل طبیعت عنصرلری اوْلان گؤگ، گونش و اوْلدوزلاری تاپینیرلاردیر. اونلارین دینی مراسیملرینده ان بؤیوک عنعنه¬لری اود تانریسی Tabiti vesta اوْلموشدور. بۇ تانریجا ال ایشلرینده و صنعتلرینده ده گؤرونور. و یئر تانریسی آپپا فلوس Apia Fellus، گونش تانریسی اویتوسوروس آپولوOetosyrus ApolloT، آی تانریسی آرتیم پئاسا Artimpeasa، سو تانریسی Thamumasadas Nemtun تاپینیرلاردیر. هرودوت ساکالار آراسیندا تاپینما اوچون مجسمه¬لرین اولمادیغینی خاطیرلاییر. اونلارین یوردوندا هئچ بیر معبد¬ ده تاپیلمامیشدیر. تاریخ آراشدیریجیسی آبایف، توران و ایران خالقلاری ایچینده دینی فرقلری آراشدیراراق آسلار یاخود اوستیا خالقلاری آراسیندا حتا زردوشت نفوذ ائتمه مه سیندن دانیشیر. سرمت¬لر تکجه قبیله¬دیرلر کی زردشت دینینه اینانیرلار و ایرانلیلار مزدیسنا دینینه اینام بسله¬ییرلر.

{{Infobox writer | name = آذر نفیسی | embed = | honorific_prefix = | honorific_suffix = | image =Azar Nafisi 2015.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = Nafisi at the 2015 Texas Book Festival. | native_name = | native_name_lang = | pseudonym = | birth_name = | birth_date =B101-اسفند-48 | birth_place = تهران, ایران | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = یازیچی, پروفوسور | language =اینگیلیس دیلی | nationality = | citizenship = [[United States|آمریکا | education = | alma_mater = University of Oklahoma | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = Reading Lolita in Tehran: A Memoir in Books | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = 2004 Non-fiction Book of the Year Award (Booksense), Persian Golden Lioness Award | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = | influences = }} آذر نفیسی (اینگیلیسجه: Azar Nafisi‎) یازیچی - اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

باغچه‌بان دوستاقدا طنز هفته‌لیکلر یایماغا باشلاییر. ایلک درگیسی "ملا نهیب" آدیندا اولور. او آتاسیندا اؤیرنمیش نقاشلیق باشاریشیغیندا فایدالاناراق بیر هفته ایچینده 8 صحیفه‌لیک اولان هفته‌لیگیندن 50 نوسخه حاضیرلاییر. درگی دوستاقدان ائشیگده‌ده گئنیش صورتده آلقیشلانیر. بو هفته‌لیک چالیشماسی بیر آی داوام ائدیر. "ملا باشی" دوستاقدا اولان باغچه‌بانین ایکینجی طنز درگیسیدیر. بو درگی کاغیذ و ژلاتین آزلیغیندان و اونو دوستاقدان ائشیگه الده ائتمه‌سی چتینلیگه گؤره دایاندیریلدی.
آشورلار 750 – 700 ایل میلاددان اؤنجه ایلک دفعه ساکالاردان یازیرلار. بۇ زمان اونلار اوْرتا آسیادا یاشاییرلار و آشور و بابیل مدنیت¬لریندن اوزاقدیرلار. آنجاق فارس عالیم¬لری ساکالارین ایرانلیلاردان تاثیر آلدیغینی یازیرلار . بیر حالداکی هله آریالیلار بورایا گلمه¬ییبلر کیمدن تاثیر آلیرلار؟ زردشت دینیندن یارارلانمالارینی دا یازمادان چکینمیرلر؟!

فوسا فوسانا (اینگیلیسجه: Malagasy civet‎، (فارسجا:زباد مالاگاسی‎)، (روسجا:Фаналука‎)، (آلمانجا:Fanaloka‎)) ییٛرتیجیلار دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

پتر کوْوْنی (اینگیلیسجه: Peter Coveney‎) بیلیم اینسان. پتر کوْوْنی آکسفوْرد بیلیم‌یوْردوْدا درس اوْوْخوْیوْب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری لندن بیلیم‌یوْردوْ کالجی، دیر.

کلیر بلوم (اینگیلیسجه: Claire Bloom) بریتانیالی اوْیونچو ۱۵ فئوریه ۱۹۳۱ ‏ میلادی تاریخینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۱۹۴۸–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

قایناقلار ساکالارین 500 ایل میلاددان اؤنجه شهرلر تیکیب و سوسیال حیاتا گیریشمه¬لری آیدین¬دیر. یئر قازینتیلاری گؤسته¬ریر کی روسیانین گونئی طرفلرینده یاشایان ساکالار مدنیت صاحیبی اولاراق کندلر و شهرلر قورورلار. اونلارین یاشاییش یئرلرینده بیر چوخلو تپه¬لر اوزه چیخیبدیر کی گؤزل شهرلر و کندلر ایمیشلر. اونلاردا اوْلان ائولر چوخ گؤزل و دوزگون حالدا بؤلونموش اوتاقلار واردیر. بونلارین بیری کامنسکویه Kamenskoe تانینیر. بۇ محل دنیپرین سول طرفینده و نیکوپولون Nicopl قارشیندا موجوددور. بۇ ائولر اوچ طرفدن طبیعی حصارلارلا توتولموش و تکجه بیر طرفدن گل – گئت اولا بیلر. بۇ ائو تیکینتیسی گؤسته¬ریر کی ساکالار ائولری¬نین امنیت و راحاتلیغینا دا اؤنم وئریرمیشلر.

آناخارسیس اؤز یوردونا دؤنور. بیر گون بئله بیر مراسیمی برپا ائتمک اوچون چؤله چیخیر. آنجاق بیر سیرا خالق اونو بئله مراسیمی برپا ائتمکده گؤره رک قارداشی سائولیوسا خبر وئریرلر. سائولیوس گلیب اونو بۇ مراسیمده گؤرور و بیر اوخونان جانینی آلیر. بئله¬لیکله ساکالارین ایلک فیلسوفو اوْلان آناخارسیس آرادان قالدیریلیر . تاریخچی¬لرین دئدیک¬لرینه گؤره ساکالار دوزگون یاشاییش کئچیره¬رک، ایی و یاخشی کئچینه¬جکلری اوْلموش و دوزگون دولانیشیق آپاریرمیشلار. اونلارین اینجه صنعته علاقه گؤسترمه¬لری ائولری¬نین بزه¬گی، ائو نسنه¬لری، مبلمانی و قاب – قاجاقلاری گؤسترمه¬ده¬دیر. اونلارین ائولرینی ان گؤزل قالیلار، ماسالار، اؤرتوکلر، یورقان – دؤشک¬لر، مخده¬لر، ائو نسنه¬لری و ائو بزه¬ک¬لری، دووارلارا آسلانیلان پرده¬لر گؤسته¬ریر. اونلار بویالارا دا چوخ علاقه گؤسته¬ریب، شاد بویالاردان یارارلانیرلار. قارا و توتقون بویالار ایشلتمیرلر. حتا قاب – قاجاقلاری اوستونده اینجه ال ایشلریندن استفاده ائدیرلر و بۇ شکیللر بوگون ساکالی¬لاری بیر اینجه صنعت و هنره ماراقلی انسانلار کیمی تانیتدیریر.

تیوفوسفوریل فلوئورید (اینگیلیسجه: Thiophosphoryl fluoride‎، (روسجا:Трифторид тиофосфорила‎)) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز و مایع و قاز حالتینده تاپیلار.تیوفوسفوریل فلوئورید فلوئور بیلشیک‌لری، فوسفور بیلشیک‌لری و فوسفور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.

آرتی آقاروال (اینگیلیسجه: Aarthi Agarwal)، (هیندیجه: आरती अग्रवाल) هیندوستانلی مانکن و اوْیونچو ۳۱ ایل عومر ائله‌ییب و ۰۶ ژوئن ۲۰۱۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 2001–2015 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.

چنل آیلند‌ده‌کی کالیفورنیا ایالتی بیلیم‌یوردو (اینگیلیسجه: California State University Channel Islands‎, (فارسجا:دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در چنل آیلند‎))بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.
تیلوقال لاناتوس (اینگیلیسجه: Mountain pademelon‎، (فارسجا:فیلاندر کوهستان‎)، (آلمانجا:Gebirgsfilander‎)) ایکی اؤن دیشلی‌‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.

جعفرقولو اوشاغی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين خودافرین بولگه‌سی نين گرمادوزبولومو نده اولان باتی گرمادوزقصبه نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 422نفر اهاليسي وارايميش. <

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲۱۱ نفر اهالیسی و ۴۲ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۹۱ نفری کیشی و ۱۲۰ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۳۱ نفری ساوادلی و ۶۱ نفری ساوادسیزدیرلار.

آنجاق بۇ آدلار قونشو خالقلار طرفیندن اونلارا وئریلمیشدیر: ساکا، اسکیت و اشغوز. سیدُف آختاریشلاریندا بوگون ده بیر چوخ کندلر و قبیله¬لر هله ساک آدیلا اؤزارینی ساخلامیشلار، او جمله¬دن بوزوک¬لار، اوچوک¬لار، 53 یایلار، 40 یایلار کیمی آدلار واردیر.

کوروش 547م.ق. یونانا حمله گتیردی. 539 م.ق. بابیله وارد اوْلدو و سوْنرا عمرونون سونونا قده ر ساکالارلا – خزرین دوغوسوندا یاشایان قبیله لرله ساواشدی و نهایت 529 م.ق. ساکالارلا ساواشدا اؤلدو.

قاجار چاغی شهرده قولوکندی آدلانان بیر بازار و ناوچالی بوُلاغی‌نین یاخین‌لیغیندا بیر مسجید تیکیلدی. ناصرالدین‌شاه چاغیندا امیرکبیرین امری ایله بیر حامام و بهمن آدلانان بیر بازار تیکیلیب، هشتلر بازاری و بیر باشقا حامامین تیکیلمه‌سینه قرار اوْلدو. گئتدیک‌جه شهر یئکه‌لیب قولو کندی، هشتلر و اوستادلار محله‌لری یاراندی.

۱۹۶۹جی ایللردن درگیلرده تورکیهده بیر چوخلو مقاله‌لر و علمی آراشدیرمالار اورتایا گلیر. بۇ آراشدیرمالاردا اسکیت‌لرین اینانجلاری، عنعنه‌لری، گئییم‌لری، دب‌لری، آدلاری مختلف ساحه‌لردن دقت آلتینا آلیناراق یازیلی تاریخ‌لری آراشدیریب سونوجلارنمیشلاردیر. دوغروسو بودور کی کئچن ۲۰ – ۳۰ اایل عرضینده تکجه تورک عالیم‌لری یوخ، بوتون دونیا عالیم لری و تورکولوگ لار و بوتون ملت‌لر آراسیندا علمی چالیشمالاری ده‌یرلندیریب و بۇ قونو اساسیندا درین، دانیلماز و علمی فاکت‌لارلا اثباتا چاتدیرمیشلار. بوگون دونیا ساکالار، اسکیت‌لر، ایشغئزلار آدیلا تاریخده یارانان قبیله¬نی بوتون وارلیغی ایله تورک سویلو و تورک دیللی و تورک کؤکنلی بیلیرلر.

یونان قایناقلاری آراسیندا باشقا بیر قایناق دا واردیر. بۇ قایناق هیپوکرات‌ین اثری‌دیر. هیپوکرات ۴۶۰ – ۳۷۷ ایللری (م . ق. ) آراسیندا یاشاییردی و اونو یونانلیلار طب آتاسی لقبی ایله تانییرلار. اونون یازدیغی اثرلر بوگونه قده‌ر قالیب و الیمیزه چاتیبدیر. اونون اثرلری دونیا دیللرینه ترجمه اوْلوبدور.

البتده بئله آراشدیرمالار بونلارلا بیتمیر، بلکه بیر چوخلو بیلیم آداملاری یازیلی قایناقلارین اوستونده دایانیب و یئنه آختاریشلارا داوام ائتدیریرلر و نهایت بیر چوخ عالیم بۇ نظریه نی بوتون ساحه¬لریله آراشدیریب اینجه له ییب قبول ائدیرلر. بونلاردان مایر، اوکسوس، روبن، مینز، ه. تریدلر، ب. لافر و یاکساتای کیمی عالیم-لری سایماق اولار.

۲۰۰۱ — آمریکادا ۱۱ سپتامبر ترور عملی: دونیا تیجارت مرکزی‌نین اکیز قولله‌لری و آمریکا مودافعه ناظیرلییی‌نین بیناسی طیاره حمله‌لرینه معروض قال‌دی، ۲ مترو ایستگاهی یارارسیز حالا دوش‌دو.

حسن پیرنیا یازیر: ساکالار توران سویوندا اوْلموش و آلتایلاردان ساییلیرلار. غارت و چپاول اونلارین پئشه‌سی‌دیر. ساکالار داریوشلا دا ساواشمیشلار.
تاریخده یازیلیر کی ساواشدا کوروش قوْشونو تومروسون اوغلونو اسیر توتورلار. تومروس کوروشون اؤنه‌رینی تمام رد ائدیر و ایسته‌میر اؤلکه‌سی اونون جنایتلرینه معروض قالسین. بۇ ساواشدا کوروش ۲۸ ایل شاهلیقدان سوْنرا اؤلدورولور. ایران سیناغا اوغراییر. هرودوت بۇ تاریخی اولایی دقیق صورتده یازمیشدیر و ۵۳۰ ایل میلاددان اؤنجه‌یه عاییددیر. داریوش دا هله ۲۰ یاشیندا بیر گنج‌ایدی و انتقام فکری بیر آن دا اولسون داریوشو بیراخمیر. داریوش کوروشون عمواوغلی‌سی‌دیر و هیستاسپ یا ویشتاسب اوغلودور.

ساکالارین بیر چوخلو قبیرلرینی سؤکوب و آراشدیریجیلار چئشیدلی منظرلردن اونلاری آراشدیریب و ده یرلی معلوماتلار الده ائتمیشلر. بیر زامان اوغرولارین چوخلو قیزیلف و گوموش اوغرولاماقلاری روسیانین تاریخینده بؤیوک اولای¬لارا سبب اوْلموشدور و حتا پطر کبیر تزار پادشاهی بۇ اوغرولار قارشیندا دایانیب، اونلاری دوستاق ائدیب و اؤلدورمه¬یه کیمی ایره¬لی گئدیب و بیر چوخلو قیزیل، گوموش و جواهری سیطنت سارایینا قایتارمیشدیر. آنجاق بۇ قازینتی-لاردان بیر چوخلو سورغولارا جواب دا تاپیلمیش و ساکالارین هسات طرزی تانینمیشدیر. بونلاری اؤلونو قویلاما دبلری چوخ اؤنملی و آراشدیرمالارا ده¬ین بیر قونودور. قبیرلرین شکیلی و اونلاردا قویلانان نسنه¬لر اساسیندا اؤلولرین قویلانما یاسالارینی چیخارماق اولور. اؤلولر ایکی گرزوپا بؤلونورلر:

داریوش هخامنش شاهی ساکالارا آغیر حمله¬لر گتیریر. آنجاق اونلار داریوشو اوینادیب، ظاهیرده قاباقلاریندا قاچیرلار، آما واقیتده اونلاری اینجیدیب سیناغا اوغرادیرلار. داریوش هئچ بیر زامان ساکالاری سیناغا اوغراتماییب، نئچه ایللر تعقیب ائدیر و غضبله¬نیر و یئنه هئچ بیر باشاری الده ائتمیر. تاریخده دارسوشون ساکالارا یوروشو و نتیجه آلمادیغی گئنیش صورتده یازیلمیشدیر. اونون باجاراقسیزلیغینی اوخوماق هر بیر تاریخی کتابلاردا مومکوندور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Quinolinic acid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه وْیکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Peter Coveney»، مقاله‌سیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر). شابلون:قارداش پروْژه‌لر باغلانتی قوْتوْسوْ

بو چای یاز فصلینده چوخ دولی گلر اما یای دا سویی آزالرا و بعضی سوسوز ایللرده یایدا قورویار.بوچای ایندی تبریزین آراسیندا قالیب و شهرداری اونون دوره سینه یتیشیب اما بوچاین هله فاضلاب گئتماقیناگوره یاخچی بیریر دئیر.

اؤلونو قویلامادان اؤنجه اونو یویورلار. قویلاما مراسیمینده اشتراک ائدنلر ده یویونوب تمیز اولمالیدیرلار. اؤلونو دالی اوسته و یاخود آرخاسی اوستده دوغویا طرف یاتیدیرلار. اوستونده پالتار گئییندیریب، بوینونا قیزیل بویونباغی، یانینا قیلینج، بالتا، یای و بیر نئچه اوخ دا قویورلار. هابئله یانیندا قاب – قاجاق، قاشیق – بوشقاب دا واردیر. پالتارلاری دا بیر نئچه نوع یانیندا قویولور. بۇ پالتارلار تمیز و بزه کلی اولمالی¬دیر. بۇ نسنه¬لر اؤلونو او بیری دونیایا کؤچمه ده یاردیمچی اولمالیدیرلار.

پاکستون، ایلینوی (اینگیلیسجه: Paxton, Illinois‎) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۷٫۶۵ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۴۷۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۵۶۴٫۰۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اویا آیدوغان (آنادوْلو تۆرکجه‌سی‌جه: Oya Aydoğan) تورکیه‌لی مانکن و اوْیونچو ۶۰ ایل عومر ائله‌ییب و ۱۵ مئی ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۷۲–۲۰۱۵ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Jose, California»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert M. Grant (theologian)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Joseph Sambrook»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sodium bromate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«University of Cincinnati – College-Conservatory of Music»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( ‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

لازان، آلمان ((آلمانجا:Lassan, Germany‎)) آلمانین مکلنبورق-فورپومرن ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۵ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۱۸ نفر دیر. بۇ شهرین ۲۷٫۹۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.

پول ویلیام برسمن (اینگیلیسجه: Paul William Brosman‎) بیلیم اینسان. ۹ نوْوامبر ۱۸۹۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۶ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۱ دسامبر ۱۹۵۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری تولین بیلیم‌یوردو‌دیر.

ماری شوروی سوسیالیست جومهوریتی (اینگیلیسجه: Mari Autonomous Soviet Socialist Republic‎، (فارسجا:جمهوری سوسیالیستی خودگردان ماری شوروی‎)، (فرانسه‌جه:République socialiste soviétique autonome des Maris‎)، (آلمانجا:Autonome Sozialistische Sowjetrepublik der Mari‎)، (ایتالیاجا:Repubblica Socialista Sovietica Autonoma dei Mari‎)، (روسجا:Марийская Автономная Советская Социалистическая Республика‎)) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. ماری شوروی سوسیالیست جومهوریتی 1936 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1990 میلادی ایلینده داغیلدی.

نیکو، توچیقی (اینگیلیسجه: Nikkō, Tochigi‎ ; (ژاپونجا:日光市‎)) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و توچیقی اوستانینده یئرلشیب ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا 84197 نفر دیر.

آذربایجاندا بیر پارا یئرلر وار کی اورانین اهالیسی بؤیوک طنز قابلیتلریله مشهوردو لار . او جومله دن شکی و تبریز دن آد آپارماق اوْلار . شکی لطیفه لری آذربایجانین قوزئیینده چوخ مشهوردور آنجاق گونئی ده چوخ یاییلمامیشدیر . بورادا بیر تبریز حاّقیندا دانیشاجاغیق . تبریز اهالیسی قدیم زمانلاردان ایتی ذکا و حاضر جوابلیق ایله مشهور اوْلموشلار،

غضب سالخیمی، جان ایشتاین بکین یازدیغی روْمان. ایستئین بئک، 1939-جی ایلده نشر ائتدیگی اثرییله پولیتزئر اؤدولو قازانمیشدیر. بۇ روْمانیندا یازیچی، آمریکادا 1930-جۇ ایللرین ایقتصادی بؤحران دؤورلرینی، اینسانلیغین درامینی تأثیر ائدیجی بیر دیلله ایضاح ائدیر. جوْاد (Joad) عاییله‌سی‌نین خۆصوصونده، عۆمومییه عکس اوْلونان نؤقطه‌ی-نظردن امکچی اینسانلاری مؤوضوع آلان کیتاب، دۆنیانین قاباقدا گلن و ان چوْخ اوْخونان کلاسسیکلریندن بیریدیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«G. Marius Clore»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

محمد رحمانی فر ذکی ولیدی طوغان دان بئله یازیر: من‌ده ا. منس (E.minns)، هـ . تریدلر (H.Triedler), ب . لوفر (B.laufer) کیمی اسکیت‌لر سویو حاققیندا مشغول اوْلان بیلگین لرله اینانیرام کی بۇ قبیله‌نین حاکیم‌لری تورک اوْلموشلار.
پاتریک ایبیشر (اینگیلیسجه: Patrick Aebischer‎) سوئیسلی بیلیم اینسانی. ۲۲ نوْوامبر ۱۹۵۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. پاتریک ایبیشر ژنو بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Reynoldsburg, Ohio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 189 نفر اهالیسی و 44 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 89 نفری کیشی و 100 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 141 نفری ساوادلی و 30 نفری ساوادسیزدیرلار.

تاریخدن اؤیره¬نیریک ساکالارین یوردو سیحون و جیحون یونانلیلاری بوغدا و آرپا انبارلاری کیمی تاننیرمیش. بۇ گؤسته¬ریر اونلار اکینه¬جکلریله یاشاملاری کئچیریرمیشلر. اونلاردا آت ساخلاماق، داوار تربیه ائتمک و عئینی حالدا موسیقی و اویناماق (رقص) اؤز یئرینده واریمیش. آت، اونلارین باشقا تورک ملت¬لریله برابر ان یاخین دوستو ایدی. الده ائدیلن نسنه¬لر قبیرلردن گؤسته¬ریر کی آت گاهدان قبیر صاحیبی ایله بیرگه قویلانیر. یا آت مجسمه¬لری قیزیل و گوموشدن دوزه¬لینیب قبیرلر ایچینده قویولورموش. آت گؤگدن گلمه بیر حیوان کیمی حؤرمتله قارشیلانیر. ساکالار یانیندا آت حاققیندا اوْلان داستانلار، بوگون هله ده آذربایجاندا اوسطوره¬وی بیر صورتده جانلی دیر.

بعضی منبعلرده دوغوم یئرینه اساسلاناراق ائلیاس کانئتتینی بولقاریستانین ایلک نوبئل لاورئاتی کیمی تقدیم ائتمه‌یه چالیشیرلار. حیاتینین سون ایییرمی ایلینی زوریخده یاشایان ائلیاس کانئتتی ایسه اؤزونو کونکرئت اؤلکه‌نین یوخ، دونیانین وطنداشی ساییردی. یازیچینین "یهودی اولسام دا، اینتئللئکتیمین دیلی آلمان دیلیدیر، لاکین من اؤزومده بوتون خالقلارین ایرسینی داشیییرام" - سؤزلری ده بۇ فیکرین تصدیقیدیر.

مرا خواندی و خود بدام آمدی نظر پخته‌تر كن كه خام آمدی تاریخچی¬لر و جغرافی بیلن لرین یازدیغینا گؤره آمازون قادینلاری¬نین یوردو بیر زامانلار اژه دنیزی اولورکن، آستا – آستا قارا دنیزه گئدیب و اورادان قافقاز داغلارینا آشمیشلاردیر. اونلار قافقاز داغلاریندان دا کور و ارس چایلاری قیراغینا آخیب و بردع – بوگونکو قاراباغدا یورد سالمیشلار. تاریخچی لر اونلارین تورکوستانا طرف یورودوکلرینی ده خبر وئره¬رک سمرقند و قره قوروم ایله پاکستان و هندوستانا داخیل اوْلدوقلارینی و سوْنرالار فیلیپین و مالزیه داخیل اولمالارینی یازیب و بیر سیراسی¬نین ژاپون، کوره و چینه گئتمه¬لرینی اونوتمامیشلار.

آشاغا تكله عابباس آباد كندي ۱۳۸۵ اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، ۱۲ نفر اهالي سي وارايميش. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.

۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۳۷ نفر اهالیسی و ۲۹ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۶۲ نفری کیشی و ۷۵ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۸۸ نفری ساوادلی و ۴۲ نفری ساوادسیزدیرلار.

آنجاق ساکالار یاواش – یاواش باشقا اوروپا ملت لریله قاریشیب اونلاردا حل اوْلدولار. تاریخچی لر ساکالاری همیشه باشاریلی و کام آلان بیر ملت کیمی قلمه آلمیشلار. اونلار تجارت، آلیش – وئریشدن ثروتمند اوْلدوقلارینی یازمیشلار. اونلار اینچیلیک له ده ثروت قازانمیشلار. سمائیه ده بوغدا اکیب، یونانین بوغدا انبارلاری اولماغا شهرت تاپمیشلار. ساکالار دوز، بالیق، خاویار، بال، ات و سود، دری و خز ساتیب یونانلی¬لاردان جواهرات آلیردیلار. اونلارا گؤزل جواهرلر دوزلتمه¬یی سفارش ائدیرلردیر.

مادلار دا بابیل¬لی¬لارلا ال بیر اوْلوب ساکالارا یورویورلر. ساکالار 28 ایل حکومتدن سوْنرا سیناغا اوغراییب کؤچورلر. بیر سیراسی دوغویا دؤنوب و بیر سیراسی اوروپایا کئچیرلر. دوغویا دؤننلرین چوخو داهه¬یی Dahai سویلارلا بیرله-شیب سوْنرا ایراندا پارت و یاخود اشکانی سولاله¬سینی قورورلار.
بهمن جهان‌تیغ (آزادشهر ۱۴ مارس ۱۹۹۵(1995-03-14) ‏(۲۲ یاش)) ایرانلی فۇتبولچو. اوْ آزادشهر شهرینده آنادان اوْلوب و فۇتبولو فولاد خوزیستان فوتبول کولوبوندا باشلاییب و هۆجومچو کیمی چیخیش ائدیب.

ان تهلوکه‌لی قاناخما آرتئریال قاناخمادیر. بۇ زامان فوواره شکلین‌ده آل قیرمیزی قان سرعتله داماردان خاریج اولور و زررچکمیش بیر نئچه دقیقه عرضینده چوخ‌لو قان ایتیره بیلر. درهال قاناخمانی ساخلاماق اوچون تدبیرلر گؤرولمه‌لی‌دیر. تورنا و یا ال آلتین‌دا اوْلان هر هان‌سی واسطه‌دن (ایپ، رئزین، پارچا، بئل کمری و س.) ایستیفاده ائتمکله زده ناهییه‌سین‌دن یوخاری‌دا ایری ماگیسترال دامارلاری تورنا ایله سیخماقلا قاناخمانی ساخلاماق لازیم‌دیر. ال آلتین‌دا هئچ نه اولمادیق‌دا ایری ماگیسترال داماری بارماقلا سومویه دوغرو سیخماق لازیم‌دیر. تورنانین قویولدوغو واخت قئید ائدیلمه‌لی‌دیر. چونکی ۱-۲ ساعت‌دان سوْنرا ۲-۳ دقیقه‌لییه سارغینی بوشالتماق لازیم‌دیر کی، اطرافین قیدالانماسی پوزولماسین. عکس حال‌دا قانقرئنا باش وئره بیلر. وئنوز قاناخما زامانی توند آلبالی رنگ‌ده قان فاصیله‌سیز یاواش آخینلا خاریج اولور. بۇ زامان سیخیجی سارغی قویماقلا قاناخمانی دایان‌دیرماق اولار. کاپیلیار قاناخما زامانی عادی سارغی قویدوق‌دا قاناخما دایانیر. بوتون حاللاردا سارغینین اوستون‌دن بوز قوووغو قویماق آغرینی آزالتماغا و قاناخمانی دایاندیرماغا کؤمک ائدیر. بورون قاناخماسی زامانی بورنون ایچری‌سینه هیدروگئن پئروکسید مه‌لولو ایله ایسلائدیلمیش پامبیق و یا بینت یئرلش‌دیرمک، بورون پرلرینی بیر-بیرینه سیخماق، بورنون اوزرینه بوز قویماق لازیم‌دیر. آغ جیرلردن قاناخما اولارسا (بو زامان کؤپوک‌لو آل قیرمیزی قان گلیر) زررچکه‌نه یاریموتوراق وضعیت وئرمک، دؤش قفه‌سی اوزرینه بوز دؤشه‌مک، اؤسکوریی آزال‌دان درمانلار وئرمک لازیم‌دیر. قان‌لی قوسما اولارسا (بو زامان قوسونتو کوفئ چؤکونتوسونه اوخشاییر) خسته‌یه تام ساکیت‌لیک وئریلمه‌لی، قارنینین اوستونه بوز قویولمالی، یئمه‌یه و مایئ قبولونا ایجازه وئریلمه‌مه‌لی‌دیر.

سایین‌قالانین تکجه بیماریستانی «شهید راثی» بیماریستانی دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۷۴ده ۹۶ تخت ظرفیتی ایله قوُرولاراق، ایندیلیکده ۵۰ تخت ایله ایشله‌ایر. بیماریستان‌دا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار.
۱۹-جو عصرده میکروسکوپون تکنیکی ایمکانلارینین اینکیشافی ایله علاقه دار عالیملرین هوجئیره و توخومالار ساحه‌سین‌ده‌کی نظری بیلیکلری چوخ آرتمیش، ۱۸۵۰-جی ایلده آلمان عالیمی رودولف ویرخووون چاپ‌دان چیخمیش "هوجئیره پاتولوژیسی" کیتابین‌دان سونرا ایسه بو ساحه‌ده‌کی آراشتیرمالار داها دا گئنیشلنمیش‌دیر. دیگر طرف‌دن ایسه بئیین هوجئیره‌لرینین (نئیرونلارین) آراشدیریلماسی زامانی اننوی اۆصوللارا مراجعت ائدیلمه‌سی دوزگون علمی نتیجه‌لرین آلینماسینا چتین‌لیک تؤردیردی. کامیلو قولجینین میکروسکوپیک نئیروآناتومی ساحه‌سین‌ده ایلک آراشتیرمالاری ۱۸۶۰-جی ایللرین سونلارین‌دا نشر اولونموش‌دور. ۱۸۷۲-جی ایلده آبیاتقراسو شهر خستخاناسینین باش سانیتار موفتتیشی وظیفه‌سینه تعیین ائدیلدیک‌دن سونرا لابوراتوریا تجروبه‌لری آپارماغا واختی و ایمکانی محدودلاشدیغین‌دان آراشتیرمالارینی ائوینین مطبخین‌ده داوام ائتدیرمیش و نئیرون توخومالارینین آزوت‌لو گوموشه باتیریلدیق‌دا قارا رنگه بویاندیغینی آشکار ائتمیش‌دیر. بو اۆصول علم عالمین‌ده اوّلجه احتیاطلا قارشیلان‌سا دا، ۱۸۸۰-جی ایللردن اعتباراً مشهورلاشماغا باشلامیش‌دی. قولقی ۱۸۹۸-جی ایلده نئیرونلار اوزرین‌ده آپاردیغی آراشتیرما زامانی اونلارین آراسین‌دا اینجه ساپلارلا هؤرولموش تور موشاهیده ائتمیش و بونا "هولجی کومپلکسی" آدینی وئرمیش‌دیر. بو توخومانین اؤیرنیلمه‌سی یالنیز الکترون میکروسکوپون کشفین‌دن سونرا مومکون اولموش‌دور.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ali Moustafa Mosharafa»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

شیموس هینی (اینگیلیسجه: Seamus Heaney‎) شاعیر، اوْیون یازیچی و یازیچی - ۱۳ آوریل ۱۹۳۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۴ ایل عومر ائله‌ییب و ۳۰ اوت ۲۰۱۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.

تاریخی قایناقلار گؤسته¬ریر کی بلخستان یا سیستان ساکالارین، هیاطیله¬لرین یا کوشانلارین یوردو اولمامیشدیر. بلکی ماورا النهر ساکالارین، تورانلیلارین و کوشانلارین آنایوردو اوْلموشدور. ساکالار مختلف آنلارلا یازیلسا دا، هامی اونلاری تورک خالقلاریندا بیلیرلر. اونلارین آدی ساک، ساس، سکه، سیت، ساگارت، اسکیت، ایشغوز، تُخسی و باشقا – باشقا آدلارلا یازیلمیشدیر. آنجاق هامی اونلاری یافث سویوندان و تورک دیللی اوْلدوغونا اعتراف ائتمیشلر. آریانپور یازیر اگر بوتون قایناقلاری آراشدبریرساق نهایت توران یوردلارینا چاتاجاغیق. تاریخ ده اونلارین ساواشکن بیر خالق اولاراق همیشه آت اوستونده اوْلدوقلارینی و ساواشیرکن کؤچری اوْلدوقلارینا تاکید ائدیرلر. بونلار یاری موغول و یاری اوروپالی ساییلیرلار. قادینلارینی آرابا ساخلاییب و اونلارین و اوشاقلاری نین راحاتچیبلیغی ان اصلی ایشلری و تکلیف¬لری ساییلیردی. ساکالار 630 – 610 میلاددان اؤنجه آشور دولتی¬نی فشاردا قویدولار. اونلار حیوانلارین دریسینده پالتار گئییردیلر. یئدیکلری بالیق و حیوانلاری اتی و ایچدیکلری آت سودوندن دوزه¬لینن قمیز اولوردو. بونلاری ساواش پالتارلارین اگینلریندن چیخارمامیش و باجاردیلار روما حمله گتیریب ایتالیانی دا الده ائتسینلر.

بروکلین پارک، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه: Brooklyn Park, Minnesota‎) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 21.6 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 75781 نفر دیر.
بو کلمه¬نین اصیل کؤکو بیلینمه¬سه ده amazoi یوناندا آز ممه¬لی قادینا دئییلیر. افسانه¬لره گؤره قادینلار قیز زامانیندان اؤز ممه¬لرینی کسیرمیشلر یا یانیرارمیشلار بلکه اوخ آتاندا اونلارا زحمت یاراتماسین. اونلارین اصلی سلاحلاری یای ایله اوخ اوْلموشدور. ساواشلارینی دا آت بئلینده ائدرمیشلر. اونلار کیشیلردن اوزاق گزیب، آنجاق هردن بیر نسیل¬لری کسیلمه¬سینه دئیه اونلارلا ازدواج ائدردیلر و تکجه قیزلاری اؤزلری ساخلاییب، اوغلانلاری آتالاری نین یانینا گؤنده¬رردیلر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hosei University»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. ( ‏۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Greenwood, Mississippi»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Trish Van Devere»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

روبرتو لانقی (اینگیلیسجه: Roberto Longhi‎) ايتالیالی بیلیم اینسانی. ۲۸ دسامبر ۱۸۹۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۹ ایل عومر ائله‌ییب و ۰۳ ژوئن ۱۹۷۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اوْ تاریخ ساحه‌سینده چالیشیب.

پودراسپرینق، جورجیا (اینگیلیسجه: Powder Springs, Georgia‎) آمریکانین جورجیا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۸٫۶ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۹۴۰ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۷۵۰٫۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر. پودراسپرینق دنیز سئوییه‌سیندن ۲۸۸ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.

{{موبایل بیلگی قوتوسو |آد=نوکیا لومیا ۵۰۵ |عکس=Lumia 505.jpg |عکس ایطلاعاتی= ||عکس اؤلچوسو=280px |شوعار= |یارادان=نوکیا |مارک= |اوْپراتور= |ایل= |صفحه= |ائشیک‌صفحه= |دوربین=8 MP, Wide angle, f/2.8, 34 mm True 16:9 optics, |ایکینجی دوربین= |ایشله‌دیم سیستمی=ویندوز فون |ولتاژ= |سی‌پی‌یو=800 MHz single core Qualcomm S1 MSM7227A |زنگ سسی= |حافیظه=4 GB internal flash and 7 GB free in SkyDrive |حافیظه‌کارتی= |بللک= |آغلار=

اورادا بئله داوام ائدیر: کوروش ساکالارلا ساواشا حاضیرلاندی و اونلارین شاهلاری-نین بیوه¬سی ایندی ملکه اوْلموشدو. کوروش ساواش میدانینا گیردیکده، آغیر بیر ساواش باشلاندی. بۇ ساواشدا ملکه¬نین اوغلو اؤلدو. ملکه بوندان خبردار اوْلوب بوتون قوْشونو ایله کوروشا حمله گتیردی. بۇ ساواش کوروشون ان قورخولو و آغیر ساواشی ساییلیردی. ایکی طرف او قده¬ر اوخ آتدیلار تا اوخلاری توکندی. سوْنرا بیر – بیرینه یاخینلاشیب نیزه و قیلینج ایله ساواشدیلار. هر ایکی سرف دایاندیلار. بۇ اورتادا کوروش یارالاندی و ایران شاهی اؤلدو. بۇ قان ایچیجی؟! ملکه دستور وئردی کوروشون باشینی کسدیلر و قان ایچینده بیر طشت ایچینه سالدیلار بلکه ملکه¬نین اوره¬یی سویوسون."

یودیود نیکل (II) (اینگیلیسجه: Nickel(II) iodide‎، (روسجا:Иодид никеля(II)‎)، (عربجه:يوديد النيكل الثنائي‎)) بیر شیمیایی ماده. قارا رنگ‌لی و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.

تری‌تلوریوم دیکولورید (اینگیلیسجه: Tritellurium dichloride‎، (عربجه:ثنائي كلوريد تيلوريوم‎)) بیر شیمیایی ماده. تری‌تلوریوم دیکولورید کولور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.

باغیرساق بدن ایچره دئیرلی ایچ آلات کی خورک هضم(یوغورماق) ائتماقدا چوخلو ایشلر گورور.معده نین قوتاریشی اون ایکی بارماق یا اثنی عشر اولور کی باغیرساق اون ایکی بارماقدان باشلانیر و مقعد یا آنوساجاق اولور کی خورکلری هضم ائتماقدا ایشلیر.بارساقین ایکی بؤلومو وار قالین باغیرساق ونازیک باغیرساق اولور.
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 8 نفر اهالیسی و 5 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 8 نفری کیشی و 0 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 6 نفری ساوادلی و 2 نفری ساوادسیزدیرلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Joseph Seffi Naor»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

جوزف کمبل (اینگیلیسجه: Joseph Campbell‎) آمریکالی یازیچی - .1547 تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳ ایل عومر ائله‌ییب و ۳۰ اوکتبر ۱۹۸۷ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.

شرف الدین میرزا قهرمانی‌نین یازدیغینا گؤره سایین قالا بیر کیچیک شهر ایدی. بازارلاری تهرانین بازارلاریندان انلی و ایکی قات دا عیمارتی وار ایدی. هابئله اونون بؤیوک‌لوگو بیجاردان آرتیق ایدی. اونون بئش یوز آتدیمیندا بیر بؤیوک جیغاتی آدیندا چای گئچیردی. سایین قالانی سمیتقو امری ایله اودلامیشدی‌لار و شهرین گؤرونتوسو گؤرنی ناراحات ائدیردی. تامام دوکانلار، ائولر و بازاری اودلاییب آپارا بیلن شئی‌لری آپاریب آپارا بیلمه‌ینی داغیدمیشدی‌لار. .

دوداق دیمزی - اوستاد عاشیقلار اؤز سوز باجاریقلارینی بیلدیرمک اوچون یاراتمیشلار. بو شعرلرده دوداقلارین بیر- بیرینه دَیمه‌سی لازیم گلن صامیتلردن ب، م ، پ کیمی صامیتلردن ایستیفاده اولونمامالیدیر.

هیپوکرات بۇ اثرینده اسکیت‌لر یاشایان جغرافیانی گزیب و اونلارین حیات طرزی و حکیم‌لیک‌لری حاققیندا گؤزه‌ل معلوماتلار وئریر. او، ساکالاری آرابالار اوستونده یاشادیقلارینی گؤردوکده و هر آرابانین ایکی اوچ اوتاقلی اوْلدوغو و ایگیدلرین آرابالارلا برابر یول گئتدیکلرینی یازیر و آرتیریر روسیانین گونئی طرفلری یئل، یاغیش و قارلی بیر یورد اوْلدوغو اوچون اسکیت‌لر یئرده یوخ، بلکه آرابا اوستونده یاشاییرلار. هیپوکرات بۇ دوشونجه‌یه ماراق گؤسته‌ریب و اونالارا وورقونلانیر و بۇ یاشاییشی دوزگون و ساغلاملیغا اویغون بیر یاشاییش طرزی بیلیر. اونون وورقونلوغو اثرینده گؤرسه‌نیر و بۇ باره معلومات وئرمه‌یه گووه‌نیر.
۱۸جی یوزایلده سیبری‌ده تاپیلان نسنه‌لر حیوانلاردان دوزه‌لینن بزه‌ک وسایلی اورتایا گلیر. ژنرال ملگونف،۱۷ جو ایلده بۇ قازینتی و تاپینتی-لارا قاریشیر. سوْنرالار کلارک Clarke ، پالاس ، دوبوآ دو مونتپرو ، سوماروکوف و باشقالاری علمی آراشدیرمالار اوچون سیبریه¬یه گلیرلر. بونلار اسکی قبیرلری بیر ده سؤکورلر. 1806جی ایلده نیکلایف دا بیر موزه دوزه¬لینیر. 5 ایل سوْنرا باشقا بیر موزه تئودوسیا دا آچیلیر. 1825جی ایلده ان بؤیوک بیر موزه کرچ ده یارانیر. بۇ موزه¬لر عتیقه تانیان لار اوچون هیجانلار یارادیر. آز بیر زاماندا ایکی مشهور عتیقه¬چی دوبرو و استمپوسکی باشقا بیر آداملارلا او جمله دن بلارمبرگ و آشیل کرچ موزه¬سی¬نین مدیرلریندن، کاریشا محلی وزارتین نماینده سی کرچ یاخیتلیغیندا آراشدیرماغا باشلادی. سوْنرا اونا بنزه¬ر بیر ایشلری باشلادی. آز بیر زاماندا بیلدی کی بورادا بیر چوخلو تاپیلان انسانلارین و آتلارین قبیرلری دمیرچیلرین زنگین هنرلرینی اؤزونده ساخلاییر. علمی آراشدیرمالار بۇ بزه¬ک – دوزه¬ک وسایلی ساییلان نسنه¬لر اوزه¬رینده یارانان هنر و اینجه صنعت تاریخین ان گؤزه ل اؤرنک¬لری¬دیرلر. سوْنراکی آددیم، ساکالاری تانیماق اوچون 1860جی ایلدن سوْنرا گؤتورولدو. و.و. رادلوف ۷۰۷۰ سیبری ده آراشدیرمالارا دوام ائتدی. بۇ دؤنه تپه لری قازماقلا ایره لی گئدیب، 1865جی ایلده آلتایین گونئیینده کاتاندا یا چاتدی. بورا او قده¬ر زنگین ایدی کی بوتون عالیملری حیرته سالدی. چون آلتایلاردا همیشه لیک بیر یخچاللارا چاتدی. بۇ تپه¬لرین آستی همیشه بوزلارلا اوز – اوزه گلدی. بوزلارین اوستونو داشلار ایلا باسدیرمیشلار و بیلدیگیمیز کیمی یئرین 21 فوتلوغوندا داها هئچ بیر بوز اریمز. قالسین کی داش ایله اوستو باسدیریلمیشدیر.

آشور و یا آشوری قایناقلار گؤسته¬ریرلر دؤیوشن ایشغوز – اسکیت لرین رهبری ایشپاکا یا ایسپاکای ایدی. آشور قایناقلاری بۇ آدلاری بئله گؤسترمیشدیر. آذربایجان خالقی¬نین و بوتون تورک دونیاسی¬نین ان اؤنملی داستانلاریندان و اساس کتابلاریندا بیری دده قورقود کتابی¬دیر. بۇ کتابدا ایش غوز (ایچ اوغوز) ائللری¬نین آدی آیدینجاسینا گئدیر. محمود کاشغری دونیانین ایلک جغرافی بیلگینی، دیوان لغات التورک ده اوغوز ائلری نین 22 قولو و اونلارین آدلاریلا برابر دامغالارینی گؤسته¬ریر. او، یازیر کی اوغوزلار قدیم زمانلاردان ایکی بؤیوک قولا بؤلونورلر: 1- ایش اوغوز (ایچ اوغوز) و دیش اوغوز.( بونو دا آرتیریم کی بوگون ده آذربایجانلیلار بیر سیرا چ سسلرینی ش سسینه چئویریرلر. مثلا اوچ = اوش، قاچ = قاش).

پورت سنت لوسی، فلوریدا (اینگیلیسجه: Port St. Lucie, Florida‎) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۳۱۲٫۱۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۶۴۶۰۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۶۰۱٫۲۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۵ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Propyl acetate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

خواجه‌آباد اؤزبکیستان شهرلریندن بیری دیر. بو شهر اؤزبکیستانین اندیجان اوستانینین خواجه‌آباد بؤلگه‌سینده یئرلشیب دیر. اهالی‌سینین سایی ۱۷۲۰۰ نفر دیر.

داکوتا، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه: Dakota, Minnesota‎) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 0.6 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 323 نفر دیر.
اسکیت‌لر حاققیندا یاپیلان آراشدیرمالار بیر تصادفله باشلامیشدیر. ۱۷جی یوزایللرده گیزلی یئر قازینتیلاری سرعتله ایره‌لی گئدیب و یئر یؤکنلر بیر چوخلو دفینه‌لرله اوز اوزه گلیردیلر. بۇ ایللرده چوخلو قیزیل، گوموش اللرینه دوشور. آنجاق خبر یاییلیر و تزار حاکیمی پطر کبیرین قولاغینا چاتیر. او دستور وئریر بۇ دفینه‌لری و اونلاردان الده ائدیلن نسنه‌لری گتیریب هامیسینی پترزبورگدا توپلامالیدیرلار. بۇ امره اطاعت ائتمه‌ین‌لر اوچون جزالار تعیین اولور. بئله‌لیکله بۇ دفینه‌لر بیر یئره توپلانیر. هنر سئوه‌رلر بۇ قده‌ر ال ایشلری‌نین گؤزه‌للیگیندن حیران قالیرلار. خبر اوروپانی بورویور و بیر چوخ آرخئولوگ‌لار سیبرییه طرف یؤنه‌لیرلر.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Germanium dioxide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

برومید کلسیوم (اینگیلیسجه: Calcium bromide‎, (روسجا:Бромид кальция‎)، (عربجه:بروميد الكالسيوم‎)) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز، کریستال حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر. برومید کلسیوم بروم بیلشیک‌لری و کلسیوم بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرله‌شیر.

آمازونلار آراسیندا تکجه بیر قادین ازدواج حقی تاپاردی کی بیر کیشی¬نی اؤلدورموش اولا. آمازون قادینلاری گوجلو و قورخماز اولورموشلار. بیر ساواشدا یونانلی¬لار سیناغا اوغراییب، اونلاری اوچ ساواش گمی لرینده آپاریرلار. اونلار یولدا عصیان ائدیب و بوتون کیشی¬لری اؤلدورورلر و اوچ گمینی ده الده ائدیب اؤزلرینی ساکالار یوردونا چاتدیریرلار.

اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Theodore B. Fernald»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

پوسیلیا ترسا (اینگیلیسجه: Poecilia teresae‎) خوْردالیلارتیپینه عایید حئیوان نؤعو. خوْردالیلار۵۰۰ میلیون ایل بۇندان اوّل عمله گلیب. خوْردالیلارین قدیملیینه و مۆختلیفلیینه باخمایاراق اوْنلاری بیرلشدیرن عۆمومی‌لیک وار: ۱. اوْنلارین بدنی‌نین اساسینی بۆتؤو و یا بوغوم‌لو بئل سوْتونو تشکیل ائدیر. بۇنا اوْخ ایسکلت و یا خوْردا دا دئییلیر. ۲. بۇ سوْتونون اۆستون‌ده بوْرو فوْرمالی مرکزی اعصاب سیستمی یئرلشیر. ۳. بئل سوْتونونون آلتی ایله هضم بوْروسو اۇزانیر. بۇ بوْرونون اؤن طرفی آغیزلا، آرخا طرفی ایسه آنوس دلیی ایله قۇرتاریر. هضم بوْروسونون اؤن حیصّه سی اۇدلاق آدلانیر. اۇدلاغین یانلاریندا سیرا ایله دۆزولموش قلسمه یاریقلاری وار. بۇ سبب‌دن اۇدلاق هم قیدالانمادا، هم ده تنفوس‌ده ایشتیراک ائدیر. ۴. هضم بوْروسونون اۇدلاق حیصّه سینین آلتیندا قان-دامار سیستمینین مرکزی اوْلان اۆرک یئرلشیر، خوْردالیلارتیپی‌نین ۴۳ مینه یاخین نؤعو معلوم‌دور.

فوردی یاغلی آغاجی (اینگیلیسجه: Vernicia fordii‎، (فارسجا:درخت جلا‎)، (تورکجه:Fordi yağlıağacı‎)، (فرانسه‌جه:Holzölbaum‎)، (آلمانجا:Holzölbaum‎)) بیر نؤع بیتکی.

ویلیام مایکل هربرت قرینز (اینگیلیسجه: William Michael Herbert Greaves‎) بیلیم اینسان. ۱۰ سپتامبر ۱۸۹۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۸ ایل عومر ائله‌ییب و ۲۴ دسامبر ۱۹۵۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ویلیام مایکل هربرت قرینز ادینبروق بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کمبریج بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ آسترونومی ساحه‌سینده چالیشیب.