Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ಬಾಬು ಪರವೆರ್ ಒರಿ ಮಲ್ಲ ಹಿರಿಯ ಭೂತ ಕಲಾವಿದೆರ್. ಬಾಬು ಪರವೆರ್ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು ವಿಟ್ಲ ಕಾಪು ಮಜಲ್ದಾರ್. ಮೇರೆನ ಹಿರಿಯೆರ್ಲಾ ಬೂತ ಕಲಾವಿದೆರೇ. ಅಮ್ಮೆರ್ ಪಕ್ರು ಪರವೆರ್. ವಿಟ್ಲ ಸೀಮೆಡ್ ಭೂತ ಕಟ್ಟುನೆಟ್ ಮೇರೆನವು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್. ರಾಜಂದೈವೊಲಾಯಿನ ಮಲರಾಯೆ, ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಇಂಚಿನ ಮಾತ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಕಟ್ಟ್ದ್ ಕಾರಣಿಕೊ ಮೆರೆಯಿನಕುಲು. ಮೇರೆ ಮಗೆ ಬಾಬು ಪರವೆರ್ಲಾ ಅಮ್ಮೆರೆನವೇ ಪರಂಪರೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲುಕುದ ಕೇಪು, ಕೆಲೆಂಜ, ಅನಂತಾಡಿಡ್ ಮೇರ್ ಕಟ್ಟುನ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಮೆಚ್ಚಿ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವು. ಮೇರ್ ಕಟ್ಟುನ ಮಲರಾಯೆ ದೈವೊ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನವು. ಪಾರಂಪರಿಕ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ, ಕುಣಿತ, ಪಾತೆರೊ,ಅಣಿ ವಿನ್ಯಾಸೊ ಉಂದು ಮಾತ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನವೇ. ಪಾಳೆನ್ ವಿವಿಧ ಆಕೃತಿಡ್ ಕೊಯಿದ್ ಅಟ್ಟೆಗ್ ಒಂಜೊಂಜೆನೇ ತಿಕ್ಕಾದ್ ಮಲ್ಪಿ ಬೃಹತ್ ಅಣಿ ತೂವೊಡಾಯಿನವೇ. ಇತ್ತೆದ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಆಧುನಿಕತೆಗ್ ಒಗ್ಗೊಂದೆರ್ಂಡಲಾ ಬಾಬು ಪರವೆರ್ ಮಾತ್ರ ಪರತ್ತ್ನೇ ಒರಿತ್ತೊಂದೆರ್. ಭೂತೊದ ಪಾತೆರೊಡೇ ಪನ್ಪುನಾಂಡ ಪರತ್ತ್ನ್ ನಿಗಿಪ್ಪಡ ಪೊಸತ್ತ್ನ್ ತೋಡಡ ಪನ್ಪಿಲೆಕ ಪರಂಪರೆದ ಶೈಲಿಯೇ ಮೇರೆನ ಜೀವಾಳ. ಆರ್ಥಿಕವಾದ್ ಮೇರ್ ಬಡವೆರಾಂಡಲಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ ಮಲ್ಲ ಶ್ರೀಮಂತೆರ್ಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಮೇರೆನ ಸೇವೆನ್ ಪರಿಗಣಿಸಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ಜಾನಪದ ಬುಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕಾರೊ ಕೊರ್ದ್ ಗೌರವಿಸಾದ್ಂಡ್. ಪ್ರಕೃತ ಮೇರ್ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಬುಕ ವಯಸ್ಸ್ಡ್ದಾದ್ ಭೂತೊ ಕಟ್ಟುನ ಕಡಮ ಮಂತ್ದೆರ್. ಮೇರೆಗ್ ನನಲಾ ಮಸ್ತ್ ಗೌರವೊಲು ತಿಕಡ್ಂದ್ ತುಳುವೆರೆನ ಹಾರೈಕೆ.

ಉಡುಪಿಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸೊಸೈಟಿಡ್ "ಬಡಗಬೆಟ್ಟು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟೀವ್ ಸೊಸೈಟಿ" ಪನ್ಪಿನಲ ಒಂಜಿ. ಕಿನ್ಯ ಒಂಜಿ ಕೋಣೆಡ್ ಶುರುವಾತಿನ ಉಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇನಿಕ್ ಏಳ್ ಶಾಖೆಲ್ಡ್ ಬೊಳೆತ್ದ್ ತನ್ನ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸೊವೊಂದುಂಡು. ಉಡುಪಿ ಮಿಶನ್ ಕಂಪೌಂಡ್ಡ್ ನೆತ್ತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆ ಉಂಡು. ಇಂದ್ರಾಳಿ, ಬೈಲೂರು, ಉದ್ಯಾವರ, ಅಂಬಾಗಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆ ಶಾಖೆಲೊಡು ತನ್ನ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸೊವೊಂದುಂಡು. ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾ

ಕೆಲವು ನೆಂಪುದ ಸಂಚಿಲು ಸಾಹಿತಿಲೆನ ಸಮಗ್ರ ಸಂಪುಟದ ಲೆಕ್ಕಲಾ ಬರೊಂದುಂಡು. ಅಂತೂ ಈ ನೆಂಪು ಸಂಚಿಲು ಅದ್ಯಯನೊಗು ಯೋಗ್ಯದವು ಆದಿತ್ತ್‌ದ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಬ್ಯಾಸಿಲೆಗ್ ನೆತ್ತ ಪ್ರಯೋಜನ ಜಾಸ್ತಿ. ನೆಟೆ ನನಲಾ ಕೆಲವು ನೆಂಪು ಸಂಚಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಮಗ್ರ ಸಂಚಿಳೆ ಪುದರ್ಲೆನ್ ತೆರಿಯೊನ್ಗ.

ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್:ತುಳುನಾಡ್‍ದ, ಇಲ್ಲಡೆದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ದಿಂಜ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದು ಬರ್ಪಿನ ಅಂಚನೆ ಸಾಜವಾದ್ ಬುಳೆಪಿನ ಪೂತ ದೈ - ನಂಜಿಬಟ್ಟಲ್. ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪೊರ್ಲುದ ಪೂಕುಲು ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆಗುಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ನಂದಿ ಬಟ್ಟಲು ನಂಮ ಭಾರತ ಮೂಲದ ಒಂಜಿ ಪೂತ ದೈ. ಉಂದು ಕರಾವಳಿಡ್ ದಿಂಜ ಬುಳೆಪುಂಡು. ನಂಮ ದೇಶೊಡು ಮಾತ್ರಾ ಅತ್ತ್, ಆಗ್ನೇಯೇಸಿಯಾದ ದೇಶೊಲೆಡುಲಾ ನಂದಿಬಟ್ಟಲುದ ದೈಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪಾ. ಸಿಂಗಾಪುರ,ಕುವಲಾ ಲಂಪುರ, ಬ್ಯಾಂಕಾಕು ದಂಚಿನ ಆಗ್ನೇಯೇಸಿಯಾದ ನಗರೊಲೆಡು ನಂದಿಬಟ್ಟಲುದ ದೈಕುಲೆನ್ ಸಾದಿದ ಬರಿಟು ಬೇಲಿ ಆಲಂಕಾರದ ಪೂತ ದೈಕುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಬುಳೆಪಾವೆರು.

ಮೂರ್ಲೆ ಕಾರ್ಯ- ಸುಗ್ಗಿದ ಬೆನ್ನಿದ ಅಕೇರಿದ ದಿನೊ ನಲಿಕೆ ಜಾತಿದ ಪೊಂಜೊವುಲ್ ಗುತ್ತು, ಬೂಡು ಅರಮನೆತ ಎದುರುದ ಮೂರ್ಲೆ ಮಂಟಮೆದ ಎದುರುಡ್ ಪದ್ಯ ಪನೊಂದು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ನಲಿಪುವೆರ್. ಮಂಟಮೆದ ಉಲಯಿ ಕಲಸೊಡ್ ನೀರ್ ದೀದ್ ಪೂಜೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.

ತೂ ಪೊತ್ತಾದ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಒಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ಗ್ ಕನಕ್ಕ್, ಮಡಲ್,ತೆಪ್ಪು,ತಿಪ್ಪಿ ಪೊತ್ತುನ ಮಾತೆನ್ಲಾ ಪಾಡ್‍ದ್ ತೂ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೋನೆನ್ ಅಟ್ಟಿಲ್ದ ಕೋಣೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲೀ‌‌‍ಶಡ್ kitchen, ಸಂಸ್ಕೃತೊದು ಪಾಕ ಶಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.

ಪೊಂಜೊವುಲು ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಅಕುಲೆಗ್ ಕೊರೊಂಗುದ ಪುಂಡು ತೋಜುಂಡು ಅವೆಟ್ ಒಂಜಿ ಕೊರೊಂಗು ಸದ್ದ್ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಮೀನ್ ಪತ್ತೆರ ಉಂತ್ದುಪ್ಪುನೆನ್ ತೂನಗ ನಾಚಿಗೆಡ್ ಉಂತಿನ ಮದಿಮಲ್ ಪೊಣ್ಣುನ ನೆಂಪಾದ್ ಸೂಚ್ಯ ಅರ್ಥೊದ ಈ ಪದೊ ಪನ್ಪೆರ್. ನೇಜಿದ ಬೇಲೆಡ್ ಆಂಜೊಲೆರ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪೊಂಜೊವುಲು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಪೊಂಜೊವುಲೆಗ್ ಸಂಬಂದ ಪಟ್ಟಿನ ಪದ್ದೈಯಿ ಬಂಗಾರ್, ಅಲಂಕಾರ ವಸ್ತುಲು, ಅಡ್ಪಿಲ್ಲ್ ದ ವಸ್ತುಲೆನ ಬಗ್ಗೆಟೆ ಓ ಬೇಲೆಪದೊಕುಲೆ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುಂಡುಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆಡ್ ಜಾತಿ ಭೇದ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಹಿಂದು,ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪೂರಾ ಒಟ್ಟಾದ್ ಬೆಂದೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಓ ಬೇಲೆಪದೊ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನೆಗ್ ಕೆಲವು ಓ ಬೇಲೆಪದೊಕುಲು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದುಂಡು.
ನಲಿಕೆನೆ ಜೀವನದ ಸಾದಿ ಪಂದ್ ಅವೆನ್ ನಿಸ್ಟೆಡ್ ಪಾಲಿಸದ್ ತನ್ನ ಆರಾಧನ ನಲಿಕೆಯಾಯಿನ ಆಟಿಕಳಂಜ ನಲಿಕೆದ ನಿಲೆಟ್ ಊರುದ ಮಾರಿನ್ ದೂರ ಮಲ್ತೊಂದು ನಿಸ್ಟೆಡ್ ಗುಳಿಗನ ಕೋಲ ಕಟ್ಟೊಂದಿತ್ತ್‌ದ್ ನೂದ್ ವರ್ಷನು ಕರಿದ್ ೧೧೪ ನೆ ವರ್ಷದ ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನ ನಲಿಕೆದಾರ್ ನಿಟ್ಟೊಣಿ ಅಜ್ಜೆ.ವಿಶ್ವ ತುಳುವೆರೆ ಆಯೊನೊ ೨೦೧೬ಟ್ ಮಾನಾದಿಗೆ ಪಡೆಯಿನ ಪೆರ್ಮೆದ ತುಳುವಪ್ಪೆನ ಮಗೆ ನಿಟ್ಟೊಣಿ ಅಜ್ಜೆರ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ಳೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ದ ಒಂಜಿ ಕಿನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಡ್ ಪುಟ್ಟ್ ದ್ ಬಲತೆರ್.

ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕರಾವಳಿದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನೊಲೆಡ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಶೇಷ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ಪಿನ ಜಾಗೊಲು ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ದ್ವೀಪೊಲು. ಈ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ತಾರೆ ತೋಟದ (ತೋನ್ಸೆ ಪಾರ್) ದ್ವೀಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪಿನ ಕಂಬಾಕಾರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶಿಲಾಶಿಲ್ಪೊಲು ಅವು ಉಂಡಾಯಿನ ಕಾಲೊಡು ಆ ಪ್ರದೇಶ ಕರಾವಳಿದ ಉಲಾಯಿದ ನೆಲತ್ತ ಭಾಗವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಇನ್ಪಿನ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಈ ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತೊಲು ಲಾವಾರಸ ಊಜಿದ್ ಅವು ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಶಿಲೆಯಾಯಿನ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಭೂಭಾಗ ಸ್ತರ ಭಂಗವಾದ್ ಕಡಲ್ದ ಉಲಾಯಿ ಕಂತ್ ದ್ ಪೋಯಿನ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ ಮಲ್ಪೆ (Malpe) ಇನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಮೀನು ಪತ್ತುನ ಬಂದರು ಉಂಡು. ಅಲ್ಪ ಕಡಲ್ಗ್ ಜತ್ತ್ ದ್ ವೊಡೊಡು ಒಂಜಿ ಆಜಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದಾತ್ ಕಡಲುಡು ಪೋಂಡಾ ಪೊರ್ಲುದ ಕಲ್ಲುಲು ಉಪ್ಪುನ ದ್ವೀಪೊಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅವೇ ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ದ್ವೀಪೊಲು. ಈ ನಾಲ್ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಗುಂಪುಡು ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ತೋಟದ ದ್ವೀಪ. (ಕೊಕೊನಟ್ ಐಲ್ಯಂಡ್ - coconut island) . ಈ ದ್ವೀಪೊಗು ತೋನ್ಸೆ ಪಾರ್ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಲಾ ಉಂಡು. ತೋನ್ಸೆ ಇನ್ಪಿನ ಗ್ರಾಮ ಈ ದ್ವೀಪೊಡ್ದು ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಪಡ್ಡಾಯಿದ ಕರೆಟ್ ಉಂಡು.

ಅಪೂರ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು (ಇನ್‌ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್) ಖರೀದಿದಾರರು ಬುಕ್ಕ ಮಾರಾಟಗಾರ ಸರಿಯಾತ್ ಸರಕುಲು ಬುಕ್ಕ ಸೇವೆಲು ಬೆಲೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡಲು ಒರಿಯೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂಥ ಒಂಜಿ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂಜಿ ಪದ. ಜ್ಯಾರ್ಜ್ ಎಕರ್‌ಲಾಫ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಫಾರ್ ಲೆಮನ್ಸ್ ಲೇಖನತ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರಿತವಾತ್, ಮಾದರಿ ಉದಾಹರಣೆ ಒಂಜಿ ಅಪಾಯಕರ ಬಳಸಿದ ಕಾರುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ತಾವು ಒಂದು "ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು" ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದ ಗ್ರಾಹಕರು ಸರಾಸರಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಳಸಿದ ಕಾರಿಗಿರಬಹುದ ಬೆಲೆಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬೆಲೆ ವಾಸ್ತವವಾಯಿನ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿ ದಿವಾಂತೆ ಇಪ್ಪೊಲಿ.

ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ್ಯೂಸ್ ೧೯೯೦ಟ್ ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ವಿಂಕ್ಲರ್ ರೆಡ್ದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಂಡ್. ಉಂದು ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಚಂದಾದಾರರೆಗ್ ಹಣಕಾಸ್ದ ಸುದ್ದಿ ವರದಿನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಬ್ಲೂಮ್ಬರ್ಗ್ ನ್ಯೂಸ್ ೧೦೦ ದೇಶಡ್ ೨೩೦೦ ಸಂಪಾದಕೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವರದಿಗಾರೆರ್ ಇತ್ತೆರ್.

ಕೋರಿದಕಟ್ಟ ಕಂಬುಲ, ನೇಮ, ಜಾತ್ರೆದ ಸಮಯೊಡು ವರ್ಸೊಡ್ ಒರ ಮಾತ್ರ ನಡಪಾವುನೆ ಅತ್ತ್. ಬಯಕೆದಪಗ, ಸಮ್ಮಾನದಪಗ, ನಿಶ್ಚಯದಪಗ -ಇಂಚ ಕೋರಿಕಟ್ಟ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬತ್ತಿ ಬಿನ್ನೆರೆಗ್ ಕಚಿಪ್ಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಒನಸ್ಸ್ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚ ಕೋರಿಕಟ್ಟ್‌ನಗ ಇಲ್ಲದಕ್‌ಲೆಗ್ ಉಪಕಾರ ಅವಾಡ್ ಪನ್ಪಿ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯ ಸಿರಿಮಂತಿಗೆ ಇತ್ತಿನನೆಲಾ ನಮ ತೂಯೆರಾಪುಂಡು.
ಗುಳ್ಳ- ಕನ್ನಡದ ಬದನೆಗ್ ಗುಳ್ಳ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಉಂದು ಬದನೆದ ಲೆಕ್ಕ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪಂದೆ ಉರುಂಟಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಗುಳ್ಳ ಪನ್ಪೆನೆಕ್ಕ್ ಗುರ್ತ- ನೆತ್ತ ತೊಟ್ಟುದಲ್ಪ ಮುಳ್ಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಗುಳ್ಳನ್ ಮಟ್ಟ್ಟ್ ಪಂಡ್ದ್ ದಾಯೆ ಪನ್ಪೆರ್ ಪಂಡ. ಐಕ್ ಒಂಜಿ ಕತೆನೇ ಉಡು. ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಕಟಪಾಡಿ ಪನ್ಪಿ ಊರುದ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಈ ಮಟ್ಟ್ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಕಡಲ ಬರಿತ್ತ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಈ ಗುಳ್ಳೊನು ಬುಲೆಪಾವೆರ್. ಈ ಗುಳ್ಳೊಗು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಯಿನ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಮೀನ್ ಪತ್ತುನಕುಲು ಮರಿಯಲೊಗು ಮೀನ್ ಪತ್ಯರೆ ಆಪುಜಿ, ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಠ ಮಠತ್ತ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಮುಲ್ತ ಬೆನ್ನಿದಕಲೆಗ್ ಗುಳ್ಳದ ಬಿತ್ತ್ ಕೊರ್ದು ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪರೆ ಪಂಡೆರ್ಗೆ. ಕಡಲ ಬರಿತ್ತ ಉಪ್ಪುದ ಒಗರ್ ಕಂಡೊಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನಯೆರೆ ಬಾರಿ ಬಂಗ. ತರಕಾರಿ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅಂಚ ಸುರು ಆಯಿನ ಗುಳ್ಳ ಕೃಷಿ ಇನಿಕ್ಕ್ಲಾ ನಡತೊಂದುಂಡು. ಗುಳ್ಳ ಕೃಷಿತೊಟ್ಟುಗು ಪದಿಪೆದ ಕೃಷಿಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಟ್ಟ್ ಗುಳ್ಳ ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಜಗತ್ತ್ ಇಡೀ ಬಾರಿ ಪುದರ್್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಗುಳ್ಳೊಗುಲಾ ಉಡುಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಮಠೊಕ್ಕುಲಾ ಸಂಂಬಂಧ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಇನಿಕ್ಲಾ ಅಷ್ಟ ಮಠತ್ತ ಪರಿಯಾಯದಾನಿ ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಫಣೆಗ್ ಮಟ್ಟಿ ಗುಳ್ಳ ಆವೊಡೇ. ಅಲ್ಪ ಗುಳ್ಳ ಬುಲೆಪಿನಗುಲು ಸುರುೆತ್ತ ಬುಲೆನ್ ಉಡುಪಿ ಮಠೊಕ್ಕು ಪುದೆ ಕಾಣಿಕೆ ಆದ್ ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಗುಳ್ಳ ಕೃಷಿ ಮಾತ ಜಾತಿದಕಕುಲುಲಾ ಬೆನ್ಪೆರ್. ಮಟ್ಟ್ ಗುಳ್ಳ ದೆತೊನೊಡಾಂಡ, ಉಡುಪಿ, ಕಟಪಾಡಿ, ಕಾಪು, ಪಡುಬಿದ್ರೆ, ಸಂತೆಗ್ ಪೋವೊಡು.

ಮಲ್ಲ ಪೇ೦ಟೆಲೆಡ್ ಭಾರಿ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಗೊಬ್ಬು ’ಬೌಲಿ೦ಗ್’. ಬೌಲಿ೦ಗ್[ ಬಾಲ್ ನ್ ಸಮತಟ್ಟಾಯಿನ ನೆಲಟ್ಟ್ ಬುಡ್ದ್ ದು೦ಬು ಉಪ್ಪುನ೦ಚಿನ ವಸ್ತುಲೆನ್(ಅಯಿಕ್ ಇ೦ಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ಪಿನ್ಸ್ ಪನ್ಪೆರ್) ಬೂರ್ಪಾದ್ ಅ೦ಕಲೆನ್ ದೆತೊನ್ವೆರ್. ಈ ಗೊಬ್ಬುದ ಸುರು ಇಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶೊಡ್ ಪ೦ಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.

ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ೧೦ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕುಡುಪು ಗ್ರಾಮೊಡು ಶ್ರೀ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಡ್ಲರ್ದ್ ಮೂಡಬಿದ್ರೆಗ್ ಪೋಪುನ ಸಾದಿಡ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನಾಗ ದೇವೆರೆನ್ ಅಂಚೆನೆ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ದೇವೆರೆನ್ ನಂಬುದು ಪೂಜೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ ಅಂಚೆನೆ ಷಷ್ಠಿ ಪರ್ಬೊನು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಸ್ತ್ ಗೌಜಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಒಂಜಿ ನಾಗಬನ ಉಂಡು. ಈ ನಾಗ ಬನೊಟ್ಟು ಮುನ್ನೂದುರ್ದುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ನಾಗನ ಕಲ್ಲ್ ಉಂಡು.

ಬಾರ್ಕೂರ್ ಊರ್ದ್ ಮೂಡಕೇರಿ ಪನ್ಪಿನ ವೊಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೇರಿಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಸರಸ್ವತಿ ನಾರಾಯಣೀ ದೇವಸ್ತಾನ ಉಂಡು.ಪಿರಾಕಡ್ದ್ ಕಾಲಡ್ದ್ಂಚಿ ಅಪ್ಪೆಗ್ ವಿಶೇಸವಾದ್ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡ್ ಪನ್ದ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.ಬಾರ್ಕುರ್ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇವೇರ್ನ ದೇವಸ್ತಾನ ಉಂಡು.ಐತ್ ಸರಸ್ವತಿ ಅಪ್ಪೆರ್ನ ಕೈತಲ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲಕೃ‍‍‌ಷ್ಣ ದೇವೇರ್ ಉಲ್ಲೆರ್.ವರ್ಷ ವರ್ಷಲಾ ದಸರಾ ಪರ್ಬಡ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಪೂಜೆ ನಡೆಪುನು ಆನಿ ಸಮಾಜದಕಲು ಮಾತೆರ್ಲ ಸೆರ್ದ್ ಚಂಡಿಕಾಯಾಗ,ಪೂತ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತದ್ ಅಪ್ಪೆನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆವೆರ್.ಆನಿ ಸಮಾಜದಕಲು ಸಭೆ ಸೆರ್ದ ಕಲ್ಪುನೇಟ್ ಬಿರ್ಸೆರಾಯೆನ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ವಿದ್ಯಾವೇತನ ಬಕ್ಕ ಬಡವೆರೆಗ್ ಬೊಡಾಯಿನ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ಪೆರ್.ಮಾತೆರ್ಲ ಕುಸಿಟ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕಾಣಿಕೆ ದೀದ್ ಪ್ರಸಾದ ಪತೋಂದ ಪೋಪೆರ್.ಉಂದೆನ್ ಲೇಖನ ಓದುನಕ್ಲೆಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಯೆಡ್ದೆ ಮಲ್ಪಡ್.

ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಗ್ರಾ ತಾಜಮಹಲ್ ರಚನೆ ಆತಿನಿ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಅಮೃತಶಿಲೆಟ್. ಅಮೃತಶಿಲೆ (ಮಾರ್ಬಲ್- Marble) ಮೆದು ಶಿಲೆ. ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು ರೂಪಾಂತರ ವಾಯಿನ ಬೊಕ ಅಮೃತಶಿಲೆ ಆಪುಂಡು. ಅಮೃತಶಿಲೆ ಮೆದುವಾಯಿನ ಕಾರಣ ಪೊರ್ಲುದ ವಾಸ್ತುಲೆಗ್ ಯೋಗ್ಯವಾಯಿನ ಶಿಲೆಕಲ್ಲು ಆದುಂಡು.

ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ : ನೇನ್ ಪರ್ಬದ ಮೂಜಿನೆ ದಿನ ಆಯಿನ ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆದಾನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲದ ತೋಟೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆನ್ ಕೊಯ್ದು, ದೆಕ್ಕ‍ದ್, ನೆಕ್ಕ್ ಬಂದನ್ ಪತ್ತಾವೆರ್. ಈ ಬಂದನ್ ಎಂಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪಂಡ ದುಂಬುದ ದಿನ ಉರ್ಪೆಲರಿನ್ ಪೊರ್ತು ಕಂತುನ ಪೊರ್ತುಗ್ ನೀರ್‍ಡ್ ನನೆತ್ತ್‌ ದೀದ್ ರಾತ್ರೆ ಕಡೆಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಬಂದನ್ ಮಅನಜಅಲದಅ ಇರೆಕ್ಕ ಪತ್ತಾದ್, ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್‌ ಹೂರಣ ಪಾಡ್ದ್ ಇರೆನ್ ಅಡ್ಡ ಮಡುಪುವೆರ್. ಈ ಹೂರಣನ್ ಬಜಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲಡ್ ಮಲ್ಪುನು. ಬೊಕ್ಕ ಇರೆನ್ ಅಡ್ಡ ಮಡತ್‍ದ್. ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯೆರೆ ದೀಪೆರ್. ಇಂಚ ಮಂಜಲ್‍ದ ಇರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುನು
೧೯ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸುರುತ ಅರ್ದೊಡ್ದು ದುಂಬು(೧೮೩೪) ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತಿನ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಷನರಿಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಅದ್ಯಯನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ತುಳು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ತುಳು ಬರೆಪಿನ ರೂಡಿ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದೇ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ತುಳುನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ೧೮೪೧ ಇಸವಿಡ್ದಿಂಚಿ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಶನರಿಲು ಧರ್ಮಗ್ರಂಥೊನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಗ್ ಅನುಮಾದೊ ಮಲ್ತೆರ್. ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಇಗರ್ಜಿಲೆಡ್ ತು‍ಳು ಧರ್ಮಬೋಧನೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥೊನು ತುಳುಕು ತರ್ಜುಮೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬಾಸೆ ಮಿಸನ್‍ದಕುಲು ತುಳುತ ಜನಪದೊ ಕಾವ್ಯೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ ಜೊತೆಟ್ ತುಳು ನಿಘಂಟ್‍ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್.

ಇತ್ತೆ ಜೆ.ಸಿ.ಬಿ. ಚೈನ್ ಪುಲ್ಲಿ ಮಲ್ಪು ಬೇಲೆನ್ ಪಿರಾಕ್ ಡ್ ಆನೆಲು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಮರೊಕ್ಲೆನ್ ಸಾಗಾವರೆಗ್ ಮರತ್ತ ಡಿಪೊಲೆಡ್ ಆನೆನ್್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಜೈನ ಬಸದಿ, ದೇವಾಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟನಗ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ಲೆನ್ ದೆರ್ಪರೆ ಆನೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಮೆರವಣಿಗೆ, ರಾಜೆರೆ ಕಾಲದ ಲಡಾಯಿ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಬೊಲೆಡ್ ಆನೆ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ರ್ಂಡ್.

೨೩ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾಕ್ ಜಪಾನ್ ದೇಶೊತ ಭೂಭಾಗ ಏಸಿಯಾ ಖಂಡೊಗು ಜೋಡಣೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಕಾಲಕರಿನಂಚೆನೆ ಜಪಾನ್ ದ್ವೀಪ ಸ್ತೋಮೊಲು ಮೂಲಖಂಡೊಡ್ದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ನೆಲೆಯಾತಾ ಇಂದ್ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲು ತೀರ್ಮಾನೊಗು ಬೈದೆರ್.

ಹ್ಯಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ (ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ) ಉಂದೊಂಜಿ ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿತ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಆಯಿನ ಮನರಂಜನೆ ಕೆನುನ ಪಾತೆರುನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಯಿನ ಅಬ್ಬೆಸ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಸಂದೆಶ ಕಡಪುಡ್ನ, ವೈರ್ದಾಂತಿ ಪ್ರಯೋಗ, ಸ್ವತರಬೇತಿ ಬುಕ್ಕ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂದರ್ಬೊಟ್ ಸಹಾಯ ಮಾನ್ಪುನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮ. ಈ ರೇಡಿಯೋನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಯಿನಾ ಬುಕ್ಕ ರೇಡಿಯೋತ ಬಗೆಟ್ ಇಷ್ಟ ಉಪ್ಪುನಯೇ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರ್ನ ರಕ್ಷಣೆಟ್ಲಾ ಸಹಾಯ ಅಪುನೇಗ್ ಬಳಸವೋಲಿ.

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಮ ಪಾಣಾಜೆ. ಉಂದು ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡುಂಡು. ಪಾಣಾಜೆ ಪಂಡಿ ಕೂಡ್ಲೆ ನೆನೆಪಾಪಿನವು ಅಲ್ತ ಪಾಣಾಜೆ ಪಂಡಿತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ವೈದ್ಯ ಮನೆತನ. ಪಾಣಾಜೆ ಪಂಡಿತೆರ್ ಬರೆಯಿನ 'ಅಜ್ಜಿ ಮದ್ದು', 'ಆರೋಗ್ಯ ಸಾಧನ', 'ಆರೋಗ್ಯ ಜೀವನ', 'ಬಾಣಂತಿ ಉಪಚಾರ', 'ಆರೋಗ್ಯದಾನ ಕೈಪಿಡಿ' 'ಪಾಣಾಜೆ ಪಂಡಿತರ ವೈದ್ಯರತ್ನಮಾಲೆ' ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೂಕುಲು ಆರೆನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತಿನ್ ತೆರಿಪಾವ.ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಪಂಡಿತೆರಾದಿತ್ತಿನ ಪಾಣಾಜೆ ಪಂಡಿತೆರ್ ೧೫-೧-೧೯೦೭ಕ್ಕ್ ಪುಟ್ಟುದು ಸಾರ್ಥಕ ಜೀವನ ನಡಪಾದ್ ೧೬-೨-೧೯೭೧ಡು ತನ್ನ ಅಜ್ಪತ್ತಮೂಜನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.

ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿ ಸಾಹಿತಿಲೆ ನೆಂಪುಗಾದ್ ಸುಮಾರ್ ವರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಮಸ್ತ್ ಗ್ರಂತೊಲು ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದುಲ್ಲ. ಐವ, ಅಜ್ಪ, ಎಲ್ಪತೈನ್ ವರ್ಸೊದ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬದ ನೆಂಪುದಪಗ, ಮಲ್ಲ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತಿನದಗ ಈ ಸಂಚಿಲು ಅಬಿನಂದನ ಸಂಪುಟೊ, ಸಂಸ್ಕರಣ ಗ್ರಂತೊ, ನೆಂಪುದ ಗ್ರಂತೊ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದುಂಡು.

ಅರೆನ ಊರುದ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಗಾದ್ ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪರೆ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಕೆದುತ್ತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿನಂಚ ಇಂಬೆರ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮಾಜ ಸೇವೆದ ಕೆಲಸೊಲೆಡ್.ಈ ಪ್ರಾಯೊಡುಲಾ ಪೊರ್ಂಬೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಅರೆನ ಊರುಡು ಒಂಜಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆನ್ ಕಟ್ಟುನ ಆಸೆನ್ ದೀವೊಂದೆರ್. ಅಯಿಕ್ಕಾದ್ ಒಂಜಿ ನ್ಯಾಸ ನಿಧಿನ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.

ನೆಕ್ ಕಪ್ಪು ಗೀಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ತೌಡ್ ಬಣ್ಣ ಬಂಜಿದಡಿ ಬೊಲ್ದು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ತೋರ ಉಪ್ಪುಜಿ ಹದ ಉಪ್ಪುಂಡು ಐಕ್ ಪಗೆಲ್ಗ್ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಜಿ ರಾತ್ರೆಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಕಣ್ಣ್ ತೋಜುಂಡು

ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಇರ್ವನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಯೋಗ ಗುರು. ಮೆರೆನ ಇಡೀ ಪುದರ್ ಬೆಳ್ಳೂರು ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಸುಂದರರಾಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್. ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ಳೂರುಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಮೇರ್ ೧೯೧೮ಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ೧೯೩೬ಟ್ಟೇ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾವೆರೆ ಜತ್ತಿನಾರ್. ೧೯೩೭ಟ್ಟ್ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಗ್ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾಯೆರೆಂದ್ ಪೂನಾಡ್ ಪೋದು ಯೋಗ ಕ್ಲಾಸ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ದಿಂಜ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ಈತನೆಟ ಕನ್ನಡೊದ ಎನ್ಮೊ ಸಾಹಿತಿಯೆರ್‍ನಕ್ಲೆಗ್ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಸಮ್ಮಾನೊ ತಿಕ್‌ದ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್‍ನ ಪುಗರ್ತೆದ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆವೊಂಡಿನ ಕನ್ನಡೊದ ಸಾಹಿತಿನಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಇಂಚ ಉಂಡು :
ಸಾಲುಮರತ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ - ಇಂಬೆರ್ ಕರ್ನಾಟಕಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಒರ್ತಿ ಭಾರತತೋ ಪರಿಸರವಾದಿ. ರಾಜ ಮಾರ್ಗೊದ ೪ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದಗುಲಾ ೨೮೪ ಆಲೊದ ಮರಕ್ಕ್ ಲೆನ್ ನಡ್ ದ್ ಬುಲೆಪಾಯಿನ ಬೇಲೆನ್ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಲ್ ತೂದ್ ಗುರುತಿಸಾದ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್. ಅರೆನ್ ಈ ಬೇಲೆ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌರ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಕೊರ್ದ್ ಸನ್ಮಾನ ಮಲ್ತ್ ತ್ಂಡ್..ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಡ್ ಸ್ಥಿತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪರಿಸರ ಶಿಕ್ಷಣಗಾದ್ ತಿಮ್ಮಕ್ಕನ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲಲ್ ಪನ್ಪಿ ಪರಿಸರವಾದಿ ಸಂಘಟನೆದ ಪುದರ್ ನ್ ತಿಮ್ಮಕ್ಕನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೀತ್ಂಡ್.

ಮಾರ್‌ನಕಟ್ಟೆಡ್ ಸಂಕ್ರಮಣತ್ತಾನಿ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿನ ಮನದಾನಿ ಬಯ್ಯದ ಪೊರ್ತುಗು ಗಡಿಹಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸಂಪ್ರದಾಯೊ. ಇಲ್ಲಲ್‌ದ್ ಒಂತೆ ದೂರ ಬಡಕ್ಕಾಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡ್‌ದ್ ಪಾಳೆದ ತೊಟ್ಟೆಡ್ ಕುರುದಿ ನೀರ್ ದೀವೊನುವೆರ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಕೋಲುನಿನೆ (ಕೋಲುತಿರಿ) ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಕೊಡಿ ಬಾರೆ ಇರೆಟ್ಟ್ ದೇವಿನ ಪುರ್ಸಾದ (ಸೇವಂತಿಗೆ ಪೂ, ಮುಡ್ಯಲ,ವಿಭೂತಿ) ದೀದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ಪುಡಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಒಂಜಿ ತೂಟೆನ್ ಪೊತ್ತಾದ್ ಪತ್ತೊನುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಕೋರಿನ್ ಕಡ್‌ತ್‌ದ್ ತಾರಾಯಿಗ್‌ಲಾ ಕುರುದಿ ನೀರ್‌ಗ್‌ಲಾ ನೆತ್ತೆರ್ ಬೂರುವಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್‌ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಮೈಟ್ಟ್ ದೀವೊನುವೆರ್.

ನಲಿಕೆದಕುಲು ಪಂಡ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದಕುಲು. ಪುದರ್‍ದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ಮುಕುಲೆಗ್ ಜನಪದ ನಲಿಕೆನೆ ಮುಕ್ಯೊ ಉದ್ಯೋಗೊ. ನಲ್ಕೆದಕುಲು ಪಂಡಾ ಅಜಲಾಯ ಜನಾಂಗದಕುಲು. ಅಜಲ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಪದ್ದತಿ. ಸೋಂಕಾದಿತ್ತ್ಂಡ ಅತ್ತಂಡ ಪೋಡಿದಿತ್ತ್ಂಡ ಅವೆನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪಿನ ಕ್ರಮೊಕ್ ಅಜಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಜಲಾಯನಕುಲೆಗ್ ಮಂತ್ರವಾದ ಗೊತ್ತಿಪ್ಪುಂಡು. ನೂಲು, ಬಸ್ಮ ಮಂತ್ರಿತ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ತಪ್ಪು ಪಾಡುನ ಕ್ರಮೊಟು ಪೋಡಿಗೆನ್ ದೂರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿನ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಕಲ್ಲಂಗಡಿ (ಸಿಟ್ರಲಸ್ ಲನಾಟಸ್ (ಟೂನ್‍ಬಾರಿಯ) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿದ ಮೂಲೊನು ತೂಂಡ ಉಂದು ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೋದ. ಉಂದು ಬಲ್ಲ್ (ಬೂರು)ಡ್ ಪೂ ಕಾಯಿ ಬುಡುಪುನ ದಯಿ. ಇಂದೆತ ಪರ್ಂದ್‍ನ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ (ದಪ್ಪೋತ ಚೋಲಿ (ಬೀಜಕೋಶ) ಬುಕ್ಕ ತಿರುಳು ನಡುಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ಪರಂದು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ದೆರ್. ಉಂದ್ ಕುಕುರ್ಬೆಟೀಸೀ ಕುಟುಮೊಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಬುಲೆ.

ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಪನ್ಪುನ ಒರಿ ರಕ್ಕಸೆ ಇತ್ತೆ. ಆಯೆ ಲೋಕೊಡು ಯಾನೊರಿಯೆ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್್ದಾಯೆ ಪನ್ಪುನ ಇಚ್ಚೆಡ್ ಇಸ್ವರನ್ ತಪಸ್ಸ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಇಸ್ವರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸೊ ಆದ್ ವರ ಕೇನ್ಲಾಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ನಿನನೆ ನಿಂಗುನಂಚ ವರೊ ಕೊರುಂದು ಕೇನುವೆ. ಅಯಿಕ್ ಸಿವೆ ಒಪ್ಪುವೆ. ಎನನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಯಿ ಏಪೊ ಬುಡ್ಪುನೆಂದ್ ಕೇನುವೆ. ಅಪಗ ರಕ್ಕಸೆ ನಿನನ್ ಐನ್ ರಾತ್ರೆಲು ಒಂಜಾಪುನಾನಿ ಬುಡ್ಪೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಈ ಪಾತೆರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಇಸ್ವರನ್ ನಿಂಗುವೆ. ಇಂಚಿಡ್ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಬಂಜಿಡಿತ್ತಿನ ಸಿವೆ ಒಂಜಿ ದಿನೊ ಐನ್ ರಾತ್ರಿಲು ಒಂಜಾಪುನಂಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಸಿವನ್ ಬುಡ್ಪುನೆನೆ ಇದ್ಯೆ. ಅಂಚಿಡ್ ಪಾರ್ವತಿಗ್ ಪೋಡಿಗೆ ಆದ್ ಗಣಪತಿನ್ ಸಿವನ್ ನಾಡ್ಯೆರ ಕಡಪುಡುವಲ್. ಆಂಡ ಗಣಪತಿಗ್ ಸಿವನ ಬಯಂಕರೊ ರೂಪೊನು ತೂದು ಪೋಡಿಯಾದ್ ಸಿವನ್ ದ್ಯಾನೊ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಪಗ ಸಿವೆ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಬಂಜಿಡೇ ಬುಲೆಪೆ. ಇಂಚ ಬುಲೆನಗ ಡೊಲ್ಲಾಸುರ ಬಂಜಿ ಚಿಗಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಸಿವೆ ಆ ರಕ್ಕಸನ್ ಡೊಕ್ಕೆಡ್ದ್ ಪಗಡ(ಡೊಲ್ಲುದ ಕಾಯಿ) ಮಲ್ಪುವೆ. ಚೋಲಿನ್ ದೆತ್ತ್್ದ್ ಪಗಡೊಗು ಮುಚ್ಚಿಬೆ. ಕರ್ಲ್್ನ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ರಕ್ಕಸನ ಕೋರೆನ್ ಪೊಲಿತ್ತ್ ಡೊಲ್ಲುದ ಗುಣಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಯನ ಅಂಗೈನ್ ಕಡ್ತ್್ದ್ ತಾಲೊ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆಟ್ ಬರ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸೊರೊಕು ಸಿವೆನೆ ಬೆರಗಾಯೆ. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೂಮಿಡ್ ಕುರುಬೆರೆ ಕುಲೊನು ಸಿವೆ ಉಂಡು ಮಲ್ತ್್ದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಡೊಲ್ಲುನು ಕೊರಿಯೆ. ಡೊಲ್ಲುನು ಅಕ್ಲೆನ ಕೈಕ್ ಕೊರ್ನಗ ಸಿವೆ ಇಂಚ ಪನ್ಪೆ, ‘ಹಾಲ್ ಕಾರ್ಯೊಗು ಡೊಲ್ಲುನು ಬೊಟ್ಟುಂಡ ಸರ್ವನಾಸೊ ಆಪರ್, ಎಡ್ಡೆ ಕಾರ್ಯೊಗು ಮಾಂತ್ರೊ ಡೊಲ್ಲುನು ಬೊಟ್ಟುಲೆ’ ಪಂಡ್ದ್ ಮಾಯೊ ಆಯೆ.

ಕಂಚಿದ ತಟ್ಟೆಡ್ ಮೆಕ್ಲ್ ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುಜೆರ್. ಕಾರಣೊ ಮೆಕ್ಲ್ ಕಂಚಿನ್ ಮಾದೇಶ್ವರನ ಕಂಸಾಳೆಂದ್ ತೆರಿತೆರ್. ಮೆಕ್ಲ್ ಜೋಡು ಪಾಡುಜೆರ್. ಸೋಮಾರೊ, ಶುಕ್ರಾರೊ, ಅಮಾಸೆ ದಿನೊತಾನಿ ಕ್ವಾರಣ್ಯೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪರ್ಬೊ, ಉಚ್ಚಯೊದ ದಿನಕ್‍ಲೆಡ್ ಮಾದೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಗುಡ್ಡೆರ್ ದೀಕ್ಷೆನ್ ದೆತೊಂಡಲಾ ಅಕ್ಲ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಲಿ.
ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್ (True Jesus Church) ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಇಗರ್ಜಿಯಾದುಂಡು. ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಶ.1917 ಟ್ ಚೀನಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್ ನಗರೊಡು ಸ್ಥಾಪಿನೆಯಾಂಡ್. ಇತ್ತೆ ನಲ್ಪತ್ತೈನ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 15 ಲಕ್ಷ ಇಂದೆತ ಸದಸ್ಯರುಲ್ಲೆರ್. ಭಾರತೊಡ್ ಈ ಚರ್ಚ್ ಕ್ರಿ.ಶ.1932 ಟ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮನ್ತೊನ್ನುಂಡು. ಇಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಪ್ರೊಟಸ್ಟಂಟ್ ಪಟ್ಟ್’ಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಇಗರ್ಜಿಯಾದುಂಡು. ಈ ಚರ್ಚ್’ದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಈಸ್ಟರ್ ಪರ್ಬೊಲೆದ ಆಚರಣೆ ಮನ್ಪುಜೆರ್. ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿನಂಚಿನ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ಈ ಇಗರ್ಜಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1977 ರ್ದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್’ದ ಪತ್ತ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ನಂಬಿಕೆಲು.

ಉಂದು ದಾಲಾ ಸುಲಬೊದ ಬೇಲೆ ಅತ್ತ್, ಸಂಪಾದಕೆರೆನ ಒಂಜಿ ಮಂಡಳಿನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ನೆಂಪುಗಾದ್ ಸಂಚಿ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡಲಾ ಅಗ್‍ಲೆನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೆತೊನುಡು, ಅಗ್‍ಲೆನ ಪಾಸಡಿದಕುಲೆನ್, ಕುಟುಮ್ಮೊದಕುಲೆನ್, ನೆಂಪು ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನಾರೆನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಬರವು, ಸೇವೆ, ನೆತ್ತ ಸರಿಯಾಯಿನ ಪೊಲಬು ಇತ್ತಿ ಶಿಷ್ಯ ಮಂಡಲಿನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೊಂದು ಎನ್ನ ಅಣ್ಣೆ, ಎನ್ನ ದೋಸ್ತಿ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರೇಮಿ, ಯಾನ್ ತೂಯಿಲೆಕ್ಕ, ಮದಪೆರೆ ಆವಂದಿನಾರ್, ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ತಿನಾರ್, ಅತ್ತಂದೆ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನಾರೆಗ್ ಸಮ್ಮಂದೊ ಪಡೆಯಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಲೇಕನೊಲು, ಚರಿತ್ರೆ, ಸಂಸ್ಕಂತಿ, ಬಾಸೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣ ಮಟ್ಟದ ಲೇಕನ ಅಗ್‍ಲೆಡ್ದ್ ಬರೆಪಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ಬೊಳ್ಪುಗು ಕನವೊಡಾಪುಂಡು.

ಕಂಜಿ ಕೈ ಕಂಜಿದ ಬೈಪನೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಮರಯಿಗ್ ಪಾಡಿನ ಅರ್ಕಂಜಿ ತೋಡಿಯೆರೆ ಈ ಬೊಂಕ್ರ ತಿಪ್ಪಿ ಬೋಡು. ಬೊಂಕ್ರ ತಿಪ್ಪಿನ್ ನೀರ್ ಗಲಸ್‍ದಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಂಕನೆ ಪಾಡುವೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ತಿಪ್ಪಿ ಬೇಗ ಹಾಳಾಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂದ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಅತ್ತ, ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷ ಬರ್ಪುಂಡು.

ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಜನಕುಲೆನ ನೃತ್ಯ ಕೋಲಾಟ, ವೀರಗಾಸೆ, ಕಂಸಾಳೆ, ರಂಗದ ಕುಣಿತ, ಪಟ್ಟದ ಕುಣಿತ. ಅಗಲ್ನ ಪರ್ಬ-ಪಂಚಮಿಡು ಊರುದಕುಲು ಮಾತೆರ್ಲಾ ಸೇರ್ದು ದೇವೆರ್ನ ಗುಡಿತ ಎದುರ್ಡ್ ಇಂಚಿನ ನ್ರುತ್ಯಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆಟಾದು ಗ್ರಾಮದ ಐಕ್ಯತೆ, ಏಕತೆ ಪೂರ ವೊರಿಪುಂಡು. ಈ ಜನಪದ ನೃತ್ಯಡು ನನಲಾ ಬೇತೆಬೇತೆ ಉಂಡು. ಅಯ್ಟ್ ಕರಗ ಕುಣಿತ,ಸೋಮೆನ ಕುಣಿತ, ನಂದಿಕೋಲು, ಪೂಜಾಕುಣಿತ ಉಂಡು. ಕುಣಿತ ಮಲ್ಪನಗ ಒರಿ ಪದ್ಯ ಪನ್ಪೆರು.ಅವೆನು ಬೇತೆ ನೃತ್ಯದಕುಲು ಪಂಡುದು ನಲಿಪೆರು. ಉಂದ್ ತೂವರಾ ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ಲು.

ತುಳುನಾಡ್ ದೇವ ದೇವಿಯರೆನ ಗುಡಿ ಉಪ್ಪು ಬೀಡ್. ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರಾಡ್ ನಮ ನೆನಮ ಅತಿ ಅಗತ್ಯವಾಯಿನ.ಪ್ರತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಯಿನನೇ ಅಯಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಉಂಡು.ಒವ್ವೇ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣಗ್ ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಉಂಡೇ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ ಒಂಜಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬೊಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಡು. ನರಮೂನೆನ ಅಂಚನೆ ದೇವಸ್ದಾನದ ಉದ್ದಾರ ಬೊಕ್ಕ ಪತನ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ಮಸ್ತ್ ಕಾರಣಲಾ ಉಂಡು.ಮುಖ್ಯವಾದ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಾಯಿನ ಸಮಾಜ ಬೊಕ್ಕ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಈ ರಡ್ದ್ ವಿಷಯು ಮಸ್ತ್ ಮುಖ್ಯವಾದುಂಡು. ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿನ ಮಹಾಪುರುಷೆರೆಡ್ದ್ ಲಾ ಇಜ್ಜಂಡ ಒಂಜಿ ಸಮಾಜಡ್ ದ್ ಇಂದು ನಿರ್ಮಾನ ಅಯಿಜಿಂಡ ಅವು ಕ್ರಮ ಪ್ರಕಾರವಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬರೊಂದುಂಡು.
ತೊಲಸಿ ಕಟ್ಟೆದ ಎದುರು ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ (ಬಾರೆದ ಇರೆ) ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ದೀದ್ ಸುತ್ತ ದೀದ್ ಗಣಪತಿ ದೀಪೆ. ಒಂಜಿ ಸಾನಾದಿಗೆ ತುಡರ್ ಅರ್ಲಾವೆ. ಸೇರ್ದಿನ ಮಾತೆರೆ ಕೈಕ್ ರಡ್ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಅರಿ ಕೊರ್ದು, ಇನಿ ನಡಪುನ ಮದಿಮೆದ ಕಾರ್ಯ ಅಂಚನೆ ಆನನ- ಪೊನ್ನನ ಮೋನೆದ ಕಲಿಕಲೆದ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪು ಈ ಕಾರ್ಯೊಡ್ಲಾ ವಾ ಒಂಜಿ ತರತ ದೋಸ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವೆನ್ ಗರುಡಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅಮುರ್ತ ಗಳಿಗೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಒದಗಾದ್ ಕೊರ್ದು ಎಂಕ್ಲು ನಡಪುನ ಕಾರ್ಯ ಕಜ್ಜೊಲೆನ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಿ ಆರಬಾರ ಮಾತಲ ಎಂಕ್ಲೆ ಹಿರಿಯಕುಲು ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿ ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್, ಅಂಚೆನೇ ಗ್ರಾಮ ದೇವೆರೆಗ್ ಅಂಚೆನೇ ಎಂಕ್ಲೆ ಕುಲದೇವೆರೆಗ್ ಈ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರೆಗ್ಲ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ಮಾತೆರ್ಲ ಕೈಟಿತ್ತಿ ಅರಿನ್ ಗಣಪತಿ ದೀತಿ ಇರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕೈಮುಗಿಪೆರ್. ಮೂಲು ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯ ಮಲ್ಲುನಾಂಡಲ ಈ ಜನಮಾನಿಲು ಒಂಜಿ ತುಂಡು ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ,ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ದೀದ್ ಅಯಿಟ್ ಗಣಪತಿನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅವೆನೆ ಗಣಪತಿಂದ್ ನಂಬೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಈ ಬೇಲೆನ್ ಊರ್ದ ಮಡ್ಯೆಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲದ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಇನಿ ಈ ಕಟ್ಟ್ ರೀತಿ ರಿವಾಜಿ ಮಾತಲ ಬರಿಕ್ ಪೋದು ಇನಿ ಮಾತೆಕ್ಕ್ಲ ಭಟ್ರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದೇ, ಭಟ್ರೆನೇ ಕಾತ್ದ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನವು ರೂಢಿಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್.ಈ ಗಣಪತಿ, ಬ್ರಹ್ಮೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ ಪನ್ಪಿನವು ವಾ ವೇದೊಡ್ಲಾ ಇಜ್ಜಿ.ಉಂದು ಮೂಜಲ ಈ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನಕ್ಲೆ, ಈ ಜನಪದೆರೆ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನ.ಅಕುಲಕುಲು ಅಕ್ಲೆ ಕಷ್ಟ ಕಾಲೊಡು ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿನ ಒಂಜಿ ಸಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒರಿ ತಂತ್ರಿದಾರೇ ಪಂತೆರ್.ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್, ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿಟ್ ಈ ದೇವೆರೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನಕುಲು ಈ ನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲು.

ದುಂಬು ಉತ್ತರ ಭಾರತ, ಮಧ್ಯ ಭಾರತೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತಿನ ಸಿಂಹೊಲು, ಇತ್ತೆ ಗುಜರಾತ್’ದ ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು. ಸಿಂಹೊಲು ಪುಚ್ಚೆದ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಸಿಂಹೊಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆಫ್ರೀಕಾದ ಮೂಡಯಿ ಅಂಚೆನೆ ತೆಂಕಯಿ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಏಷಿಯಾದ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.

ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ೧೩ನೆದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ಗಣ್ಯ ಸಾಹಿತಿಲುಲಾ ಅಂದ್. ಆರೆನ ಬುಡೆದಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿಲಾ ಲೇಖಕಿ. ಮಗೆ ಹರ್ಷ ಮೊಯಿಲಿ.

ಆಪತ್ತ್‌ಡ್ ಬೆರಿಸಹಾಯೊಗು ಬತ್ತಿನ ತಂಗಡಿನ ಈ ಒಂಜಿ ಮನಸ್‌ಗಾತ್ರ ಭೂತಾಳ ಪಾಂಡಿ ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಪದ್ದತಿನ್ ಜ್ಯಾರಿ ಕೊಂಡ್ರುಬೆ. ಬುಡೆದಿನ ಕಡೆತ್ತ ಸಹಾಯ ತಿಕ್ಕಂದೆ ಸೋದರ ತಂಗಡಿನ ಸಹಾಯ ಗೆತೊನೊಡಾಯಿನ ಕಾರಣೊಗಾತ್ರ ಮಿತ್ತ್‌ಗ್ ಕುಟುಂಬೊ ಸಂಸಾರೊಡು ಸಂಬಂದೊಲೆಗ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆ ಮುಖ್ಯ ಆಪೆರ್‍ಂದ್ ತಾಕೀತ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಂಚಾದ್ ತುಳೂನಾಡ್‌ಡ್ ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ನಡತ್ತೊಂದು ಬೈದ್ದ್ಂಡ್.

ಬೆನ್ನಿದಗುಲು ಕಾರ್ತೆಲ್ ಬೇಷಡ್ ನಟ್ಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೋನಡ್ ಕೊರಲ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಆ ಕೊರಲ್ ಬತ್ತಿನವೆನ್ ಇಲ್ಲಡ್ ಗಮ್ಮತ್ ಮನ್ಪುವೆರ್ ರೈತೆರೆಗ್ ಅದಗ ಬಾರಿ ಖುಸಿ ಕೊರಲ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಅವೆನ್ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆಡ್ ಪಸತ್ದ್ ದೇಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಅಲನ್ನಾರ್, ಬೆದ್‍ರ್‍ದ ತಪ್ಪು, ಉರ್ಕಿ, ತಾರೆದ ಮಡಲ್ದ ಮಡಲ್ ವೊಯ್ತ್ದ್, ಪೆಲತ ತಪ್ಪು, ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು, ಪೂರ ಕೊರಲ್ದೊಟ್ಟು ದೇಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್ದ್ ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪೊಡೂ ಬೊಕ್ಕ ಆವೆನ್ ತುಂಬುನಗಲು ಸುತ್ತ್ ಬತ್ತ್ದ್ ವುಲಯಿ ಪಸೊಂದು ಪೋನಗ ಕಾರ್ಗ್ ನೀರ್ ಮೈಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಲಯಿಡ್ ಮುಕ್ಕಲಿಗೆ ದೀದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ವುಲಯಿ ಪೊದ್ ಅವ್ಲೇ ಸೇಡಿಡ್ ರಂಗೋಲೀ ಪುಡ್ಪಾದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಉಲಯಿ ಕನತ್ತ್ದ್ ೫ಸುತ್ತ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಮೂಕ್ಕಲಿಗೆಡ್ ದಿಯೊಡೂ ಅವ್ಲು ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪೊಡೂ ಬೊಕ್ಕ ಊದುಬತ್ತಿ, ಕಪೂರ್ರಾ ಲೊಭಾನಾ ಪಡೋಡು ಬೊಕ್ಕ ತಾರಾಯ್ದ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಕಡೀಟ್ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ಡ್ ಕೊರಲ ಮಿತ್ತ್ ದಿಯೊಡೂ ಪೊಸ ದೆವೆರ್ ಉಲಯಿ ಬತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಕೈ ಮುಗಿವೆರ್ ತುಲುತ ಸುರುತ ದೇವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಆನಿ ಸುಮಾರ್ ಬಗೆತ ಕೈಪು ಮನ್ಪುವೆರ್. ಏರ್‍ಲಾ ಮದುಮಾಸ ಆಡ್ಪುಜೆರ್‍.

ಕಂರ್ಬುದ ರಸ ಪಿತ್ಥೊಗು ಎಡ್ಡೆ. ಉತ್ತರಾಯಣ ಕಾಲೊಡು ಉಷ್ಣ ಜಾಸ್ತಿ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಪಿತ್ಥ ಸಮ್ಮಂದವಾಯಿನ ದೋಷೊಲು ಬರ್ಪಿನ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂದ್ ಕಂರ್ಬುದ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದೇ ಈ ಪರ್ಬೊದ ದಿನ ಎಣ್ಮೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಕಂರ್ಬುದ ದಾನ ಮಲ್ಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಕೋರಿಲೆಡ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬಣ್ಣಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತ್ಯ. ಐನ್ ಬಣ್ಣಲೆನ್ ದೀದ್ ಅಯಿತ್ತ ಉಪಬಣ್ಣಲೆನ್ ಗುರ್ತು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಕ್ಕೆ, ಕೆಂಪು, ಬೊಳ್ಳೆ, ಮಂಜಲೆ, ಕಡ್ಲೆ ಈ ಐನ್ ಬಣ್ಣದ ಉಪಬಣ್ಣಲ್ ಇಂಚ ಉಂಡು- ಮೈಪೆ, ಕರಿನೀಲೆ, ನೀಲೆ, ಕಪ್ಪುಗಿಡೆಯೆ, ಉರಿಯೆ, ಕುಪ್ಲೆ, ಕರ್ಬೊಳ್ಳೆ, ಕಾವೆ, ಪಂಚಣಿ ಇಂಚ ಬಣ್ಣಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಉದ್ದ ಅವೊಂದು ಪೊಪುಂಡು. ಬಣ್ಣೊಲ್ ಈತೇ ಉಂಡು ಪಂದ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಪನಿಯೆರೆ ಅಪುಜಿ. ಸುಯಿತ್ತ ಬಣ್ಣದ ಮಿತ್ತ್ ಕೋರಿಲೆದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಬೊಳ್ದು ಕೋರಿಡ್ ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಸುಯಿ ಸೇರ್ಂಡ ಅಯಿನ್ ಗೆಂದಬೊಳ್ಳೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಕೋರಿಲೆನ ಬಣ್ಣಲಾ ಬದಲಾವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಕೋರಿಲೆನ ಜುಟ್ಟುಗು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಪುದರ್‌ಲ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕಂಚೆಲ್ ಕೊಟ್ಟು, ಸುತ್ತ್ಯೆಕೊಟ್ಟು, ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು, ಮುಂಡಾಸ್ ಕೊಟ್ಟು ಇಂಚಿನೆನ್ ಕಂಚೆಲ್ ಕೊಟ್ಟುದ ಬೊಳ್ಳೆ, ಸಾಸ್ತ್ರಕೊಟ್ಟುದ ಕೆಮೈರೆ ಇಂಚ ಪುದರ್‌ಲ್ ಬುಲೆವೊಂದು ಪೋಪುಂಡು.

ಅಂಬಡೆ ಮರ ಸುಮಾರ್ (೨೫ ಪೀಟ್ )ಉದ್ದ ಪೋಪುಂಡು. ಅಂಬಡೆ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಇರೆ ಕಮ್ಮಿಯಾಪುಂಡು. ಆತ್ ಗಟ್ಟಿದ ಮರ ಅತ್ತ್. ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಏರ್ಲ ಮರಕ್ ಮಿತರುಜೆರ್. ದೋಂಟಿಡ್ ಕುಟ್ಟುದ್ ಕಾಯಿನ್ ತಲ್ಪುವೆರ್. ಬಜ್ಜೆಯಿದಾತ್ ಮಲ್ಲ. ಅವ್ವೇ ಆಕಾರೊದ ಪಚ್ಚೆ ಕಾಯಿಡ್ ಒಂಜೇ ಬಿತ್ತ್ ಉಪುಂಡು. ಬಿತ್ತ್ ನಾರ್ ನಾರಾದ್ ಗಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಬಡೆ ಕಾಯಿ ಮಸ್ತ್ ಪುಲಿ ರುಚಿ. ಕಜಿಪುಲೆಡ್ ಪುಲಿತ ಪಗತೆಗ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಮೇ ತಿಂಗೊಲ್ಡ್ ಪೂ ಪೋಂಡ ಜೂನೆ ಜುಲಾಯಿದಂಚಿ ಲತ್ತ್ ಕಾಯಿ ಜೊಂಕೆ ಜೊಂಕೆ ನೇಲ್ಂದುಪ್ಪುಂಡು.

ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಬರೆಪಿನ ರೂಡಿ ಪಿರಾಕ್‍ದವು. ಕಲ್ಲ್ ದ ಶಾಸೊನೆಳೆಡ್, ಕಡತೊಳೆಡ್, ತಾಳೆ ಗರಿಕ್ಕುಲೆಡ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ತುಳು ಬರೆತಿನ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್‍ ದಾಖಲೆಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್‍ ಕಾಕಜಿ ಬತ್ತಿಬೊಕ್ಕ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬರವಣಿಕೆಲು ಮಸ್ತ್‍ ತಿಕ್ಕುವ. ಈಗ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವು ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತ್‍ಜಿ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆತ್‍ನೆಟ್ಟ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಮುದ್ರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್‍ಜಿ. 1834ನೇ ಇಸವಿಡ್ದಿಂಚಿ ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಪನ್ಪಿ ಊರೂಡ್ದು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಭಾರತ ದೇಶೊಗು ಬತ್ತಿ ಮಿಶನರಿನಕುಳು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ವ್ಯವಹಾರ ಮಳ್ಪರೆ ತುಳು ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯದವು ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಭಾಷೆ, ತುಳು ಸಂಸ್ಕತಿಳೆನ್ ಅಕುಳು ಕಲ್ಪೊಡಾಂಡ್. ದೇಶೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆ ಸಹಾಯೊಡ್ದು ಬೇಗನೇ ತುಳು ಭಾಷೆ ಕಲ್ತೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಯಾರ್ ಮಳ್ಪುನಂಚಿತ್ತಿ ಬೇಲೆಗ್‍ಲಾ ಜತ್ತೆರ್. ಧಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ 1841 ಮುಟ್ಟ ಮುದ್ರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಜ್ಜಾಂದಿನೆಡ್ದ್ ಮಿಶನರಿನಕುಳು ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಬೋಡಾಯಿ ಕರಪತ್ರೊಳೆನ್ ಅತ್ತಂದೆ ತನ್ಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಳ್ತಿ ಶಾಲೆಲೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿ ಬೂಕುಳೆನ್ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದ್ರಾಸ್‍ಡ್ದ್‍ ಕಲ್ಲಚ್ಚಿಡ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಳ್ತ್‍ದ್ ಕನವೊಂದಿತ್ತೆರ್. 1841 ಟ್ಟ್ ಭಾರತೊಗು ಮಿಶನರಿ ಆದ್ ಬತ್ತಿ ಜಿ. ಎಚ್ ವೇಗಲ್ (G. H. Wiegle) ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ದ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಒಂಜಿ ಯಂತ್ರೊನು ಪತ್ತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ದರ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಆಯಿನ ತುಳುಭಾಷೆಗ್ ಮಿಶನರಿನಕುಕಲು ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಶಸ್ಯ ಕೊರಿಯೆರ್. ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಿಪಿ ಇತ್ತ್ಂಖಡಲಾ ಅವು ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆಡ್ ಇಜ್ಜಾಂದಿನೆಡ್ದ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಳ್ತ್‍ದ್ ಬರೆಪುನ , ಓದುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವು ಹೆಚ್ಚ ಬೊಳ್ಪುಗು ಬರಂದೆ, ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ದಾಂತೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಿಶನರಿಳೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೇಲೆ ತರ್ಜುಮೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರೊಗು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಸುರುಟ್ಟು ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಆಯಿ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗೊಳೆನ್ ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ತರ್ಜುಮೆ ಮಳ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಅಕಾರೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ. ಶ.ಪೂ. 3 ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ದ್ ಅಕಾರೊ ವಿಕಾಸೊ ಆದ್ ಇನಿತ ರೂಪೊನು ತಾಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು. ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಉಂದು ಮೂಜಿ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದ್, ಈಗಿನ ರೂಪೊಡ್ದ್ಉ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುಂಡು. ಪ್ರ. ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸಾತವಾಹನೆಎರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲು ಗಮನಾರ್ಹೊ. ಅಕ್ಷರೊದ ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ ಕೊಡಿಕುಲು ಬಗ್ಗುಂಡು. ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿಟ್ ಕದಂಬ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊದ ಕೊಡಿಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನೊ ಪ್ರ. ಶ. 5ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬೆರೆ ಲಿಪಿಡ್ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ತರೆಕಟ್ಟೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆಪ್ಪೊಲಿ. ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿಚಾಳುಕ್ಯೆರ 6ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಂದು ಅಗೆಲೊ ಆದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರ. ಶ.9ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ರ್ಟಕೂಟೆರ ಶಾಸನೊಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ರೇಕೆಲು ಮಾಯಕ್ಕಾದ್ ತೊಡಿಡ್ದ್ ಅಕೇರಿ ಮುಟ್ಟೊ ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ರೇಕೆ ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಉಂದು ಇತ್ತದೆ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ್ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆದ್ದೆ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.

ಅವೇ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಂಪೆಡ್ ವಾಸ್ತುಲು ರಚನೆ ಆತಿನವು ಗ್ರಾನೈಟ್ ಜಾತಿದ ಕಲ್ಲುಡು. ಗ್ರಾನೈಟ್ ದಿಂಜ ಗಟ್ಟಿ ಇಪ್ಪುನ ಶಿಲೆ ಆಯಿನ ಕಾರಣ ವಾಸ್ತುಗು ಶೋಭೆ ಕೊರುಂಡಲಾ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲ್ಪ ಕೆತ್ತನೆಗ್ ಒದಗುಜಿ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಬಾಸೆ ಒರಿಪ್ಪಾಯರ, ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಬುಲೆಪಾಯೆರ ಅಕಾಡೆಮಿಲು ಅಗತ್ಯ ಆದ್ ಪುಟ್ಂಡ್. ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆಗ್ ಒಂಜಿ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸ್ತಾನಮಾನೊ ತಿಕ್‍ದ್ಂಡ್. ಮಾನ್ಯತೆ ತಿಕ್ಂಡ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕರಾವಳಿಡ್ ತುಲು ಮಲ್ಲ ಬಾಸೆ. ಅಯಿತೊಟ್ಟುಗೆ ಮುಸಲ್ಮಾನೆರ್ ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದೊಟ್ಟುಗು ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಕೊಡವ, ಅರೆಬಾಸೆಗ್ ಸರಕಾರೊ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕೊರ್‍ದ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಉರ್ದು ಬಾಸೆಗ್‍ಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಉಂಡು.

ಕೋರಿಕಟ್ಟಗ್ ಪೋನಗ ಬಾರಿ ಕುಸಿಟ್ಟ್ ಪೋವೊಡು. ಬೊಡೆದಿ ಜೋಕ್‌ಲೆಡ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪೋಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಸಾದಿಡೆ ಪೋನಗ ಮಾಸ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆಗೆ. ಪುಚ್ಚೆ, ಕನಕ್ಕ್, ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕರ, ಒಂಟೀ ಬ್ರಾಣೆ ತರೆಕ್ಕ್ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟಂದೆ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ಸೋಲ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬುಗೆ ಬಲವಾದುಂಡು. ಕುದುಕ್ಕೆ, ಮುಂಗುಲಿ ಉಚ್ಚು ಎದುರು ತಿಕ್ಕ್ಂಡ ಬಾರಿ ಲಾಭ ಪನ್ಪಿ ನಂಬುಗೆಲಾ ಉಂಡು.

ಪೂಂಬೆ ಸುಮರ್‍ ಸಮಯ ಮುಟ್ಟ ದೈಟ್ಟೇ ಇಪ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ದಾಯೆನ್ನಗ ಸುಮರ್‍ ತಿರ್ತ್ ಬನ್ನಟ ಕಯಿ ಆವೊಂದು ಇಪ್ಪುಮಡು. ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪೂ ಮಾತ್ರ. ಪಾಲೆ ಲಕ್ಕೊಂದು ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕೊನೆ ಪಿರದ ಕಾಯಿ ಬುಳೆವೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು.

ಆಜಿ ಮೂಲೆದ ಕಮ್ಮಲೆನ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಶಿಲೆಕುಲು ಪುರಾತನ ಕಾಲೊಡು ಅಗ್ನಿ ಪರ್ವತೊಡ್ದು ಪಿದಾಯಿ ಬೈದಿನ ಲಾವಾ ರಸ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಆತಿನ ಶಿಲೆಕಲ್ಲುಲು ಇಂದ್ ೧೯೬೩ ಡು ಈ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತಿನ ಡಾ: ಸಿ .ನಾಗಣ್ಣ ಇನ್ಪಿನ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಒರಿ ಭೂ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ತೆರಿಪಾದಿತ್ತೆರ್. ಶಿಲೆಕುಲು ರಯೊಲೈಟ್ (rhyolite) ಬೊಕ ರಯೊ-ಡೇಸೈಟ್ (rhyo-dacite) ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನವು ಇಂದ್ ಆರ್ ಪಣ್ದಿತ್ತೆರ್.

ತುಳು ಪರಂಪರೆದ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆ, ನೇಮ-ನೆರಿ, ಕೋಲೊ, ತಂಬಿಲ, ಅಗೆಲ್, ಆಟೊ, ನಾಟಕ ಒವುಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡುಲಾ ಇಸೇಸೊ ಉಚ್ಚಯೊನು ಉಂತಾವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆ ಮಾತ್ರೊ. ಆಟೊದಕ್ಲು ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಬನ್ನೊ ಬಿಚ್ಚಾವೆರ್. ಬೂತೊ ಕಟ್ಟುನಕುಲು ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಗಗ್ಗರೊ ಗಿಚ್ಚುವೆರ್. ಊರುದ ದೈವ, ಇಲ್ಲದ ದೈವ, ಕುಟುಮೊದ ದೈವೊಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪಿನ ತಮ್ಮನೊ ಪೂರಾ ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿಗ್ ಕೈದ್.
೧೮೮೬ನೆ ಇಸವಿಡ್ ತುಳುತ ಸುರೂತ ನಿಘಂಟ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ರೆ.ಆಗಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನರ್. ೧೮೫೫ಡ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತ್‌ನ ರೆ.ಜ.ಕೇಮರರ್ ಪನ್ಪುನಾರ್ ತುಳು ಶಬ್ದಕೋಶೊದ ರಚನೆಗ್ ಅಡಿಪಾಯೊ ಪಾಡಿಯೆರ್ ಆರ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರೊಗಾದ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳು ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುನ ಹವ್ಯಾಸೊ ದೀಡೊಂಡೆರ್. ೧೮೫೮ಡ್ ಆರ್ ಒಡಿಪುಡು ಕಾಯಿಲೆಡ್ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಪಗ ಆರೆನ ಸಂಗ್ರಹೊಡು ೨೦೦೦ ಪದೊಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅವ್ವೇ ಶಭ್ದೊಲೆನ್ ಬಂಡವಾಳೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಪದೊಸಂಗ್ರಹೊ ಬೇಲೆನ್ ದುಂಬರಿತಿನಾರ್ ಎ.ಮ್ಯಾನರ್. ೧೮೮೬ಗ್ ೨೦,೦೦೦ ಪದೊಕುಲೆ ತುಳು-ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ರಡ್ಸ್ ಬಾಸೆದ ಪದೊಕುಲೆ ನಿಘಂಟ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಸನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ ಪ್ರಕಟೊ ಆಂಡ್. ಈ ನಿಘಂಟ್ ನ್ ಡೆಲ್ಲಿದ ಎಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸರ್ವಿಸ್ ದಕುಲು ಮರು ಮುದ್ರಣ ಮಲ್ತೆರ್

ಇಲ್ಲ್‌ಡ್‍ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋನಗ ಜಗಲಿದ ಬಾಕಿಲ್ ತರೆಕ್ಕ್ ತಾಗಿಯರ ಆವಂದ್‍ಗೆ. ಅಂಚ ತಾಗ್‍ಂಡ ಜಗಲಿಡ್ ಒಂತೆ ಕುಲ್ಲ್‌ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಪೋವೊಡುಗೆ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ದುಂಬುದಕುಲೆನ ಇಲ್ಲಡೆದ ಜಗಲಿದ ಬಾಕಿಲ್ ತಗ್ಗ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪೆದ್‍ಂಡ್. ಅಂಜಾದ್ ಜಾಗೃತೆಡ್ ಪೋಯರಗಾದ್ ಇಂಚ ನಂಬುದೆರ್.

ಕುಪ್ಪುಲು ಕಣ್ಣ್‍ದಾಯೆ- ಕುಪ್ಪುಲುದ ಕಣ್ಣ್‍ ಏಪಲಾ ಕಣ್ಣ್‍ ಕೆಂಪು ಉಪ್ಪುಂಡು, ನರಮಾನಿ ಪರ್ದ್‍ ಏಪಲಾ ಕಣ್ಣ್‍ ಕೆಮಫೂ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆಡ ಆಯಗ್‍ ಕುಪ್ಪುಲು ಕಣ್ಣ್‍ದಾಯೆ ಪಂಡ್ದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್‍.

ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಒವ್ವೆ ಭೂತಸಾನಾವಡ್, ಇಲ್ಲಲಿತ್ತಿ ಮಣೆಮಂಚಾವುಡು ನಂಬುದಿ ದೈವದೇವೆರಾವಡ್ ಉಂದೆತ್ತ ಅಗೆಲ್ ತಂಬಿಲ, ಕೋಲ ಬಲಿಕ್ಕ್ ಬೆರಣೆರ್ ಬರ್ಪಿನವು ರೂಡಿಡಿಜ್ಜಾಂಡ್.ಈ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಆ ಕುಟುಮದ ಹಿರಿಯಾಯೆ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಾತೆರೆಗ್ ತೆರಿದಿನವೆ.ಆಂಡ ಇನಿ ಕಾಲ ಬದಲಾತ್ಂಡ್ ಕುಟುಮದ ದೈವ ದೇವೆರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯೊಲೆಗ್ ಬೆರಣೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಅಕ್ಲೆ ಕೈಟೇ ಮಾತ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪಾವುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡ್.ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ದೈವೊಲೆಗ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಲಸ ಅಪಿನವು ರೂಡಿಡಿಜ್ಜಾಂಡ್. ಅವು ಇಂಚಿಪೊಗು ಸುರು ಆಯಿನ ಪೊಸ ಕಟ್ಟ್ಂದ್ ತೆರಿದಿನಕುಕಲು ಪನ್ಪೆರ್.ಒಟ್ಟಾರೆ ಪನ್ಪಿನಾಂಡ ಉಂದು ಕಾಸ್ದ ಕಾರ್ಬಾರ್ಂದೇ ಪನೊಲಿ.ಮೂಲು ಬೆರಣೆರೆನ, ಸೆಟ್ರ್ನಗಲ್ನ ಕುಜಾಲ್ ದೆಪ್ಪುನಿ ಬಂಡಾರಿಲು.ಬಾಕಿದಕಲ್ನ ಪರೇಲ್ ಮಡ್ಡೆಲೆರ್.ಕೆಲವೆರ್ ಈ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆದ ಪೊರ್ತುಡೇ ದೃಷ್ಟಿ ದೆಪ್ಪುನ ಸೋಂಕು ಕಲೆಪಿನ, ಕಲಸ ಮೀಪಾವುನ ಕಟ್ಟ್ಲೆನ್ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಸೇರ್ದಿನ ಮಾತೆರ್ಲ ದೇಸೆ ಪಾಡುವೆರ್.ಬೊಕ್ಕ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆದ ಗಂಜಿದ ವನಸಾಪುಂಡು.

ತಜ್ಞತೆಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಫಲದಾಯಕತೆಗ್ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾತ್ ಪರಿಗಣನೆ ಇಪ್ಪುಂಡು ದಾಯೆಪಂಡ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಲು ಅತ್ತಾಂದೆ ದೇಶಲು ವಿಭಿನ್ನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲನ್ (ಕಂಪ್ಯಾರಟಿವ್ ಅಡ್ವ್ಯಾಂಟಿಜ್) ಪಡೆತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ದೇಶ ಇತೆರ ದೇಶಲು ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಒಂಜಿ ಅಪರಿಮಿತ ಅನುಕೂಲ (ಆಬ್ಸಲೂಟ್ ಅಡ್ವ್ಯಾಂಟಿಜ್) ಪಡೆತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು, ಇತ್ತ್ಂಟ ಹೋಲಿಕೆ ಕೊರ್ತ್ ಇಪ್ಪುವೇರ್ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾತ್ ಅನುಕೂಲ ಇತ್ತಂಟ ಒಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರಡ್ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಪಡೆಯೊಲಿ, ಬುಕ್ಕ ಅಂಚಾತ್ ಅಪರಿಮಿತ ಅನುಕೂಲ ಇಪ್ಪುಂಡು ದೇಶದೋಟ್ಟ್ಗ್ ವ್ಯಾಪಾರಮಾಲ್ತ್ ಲಾಭ ಪಡೆಯೋಲಿ. ಉದಾಹರಣೆ, ಒಂಜಿ ದೇಶ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನತ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪನ್ನೊನ್ (ನಾಲೆಜ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್) ಉತ್ಪಾದನೆಟ್ ನಿಷ್ಣಾತ ಇಪ್ಪುವೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ದೇಶೊಲು ಇಪ್ಪುನಂಚನೆ, ಬುಕ್ಕ ಅಗ್ಗವಾತ್ ಬುಕ್ಕ ಹೇರಳವಾತ್ ಬೆಲೆತಗ್ಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶದೊಟ್ಟಗ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬುಕ್ಕ ಸರಕುಗ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ. ಸಿದ್ಧಾಂತೊತ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ರೀತಿಟ್ ದೇಶೊಲು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬುಕ್ಕ ಕೆಳದರ್ಜೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನತ ಉತ್ಪನ್ನೊನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಪ್ಪುನ ದುಂಬು ಮಸ್ತ್ ಸಮಗ್ರ ಉತ್ಪನ್ನೊನ್ಬುಕ್ಕ ಪ್ರಯೋಜನೊನ್ ಸಾಧನೆ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ. ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗ್ ಮಾದರಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರತ ಲಾಭೊಡ್ ನಂಬಿಕೆಗ್ ಆಧಾರ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಲು, ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರಲು, ತಯಾರೆಕೆರ್, ಸೇವೆ ತಿಕ್ಕೊಂತ್ ಇಪ್ಪೊಡ್ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಅನ್ವಯ ಅಪುಂಡು. ಈ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿಟ್ ಇಪ್ಪು ತಿರ್ತ್ ತೂಲೆ:

ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಿನ್ನ ಪಕ್ಕಿ. ಉತ್ತರ ಬೊಕ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಭೂ-ಖಂಡಡ್ ಉಂದು ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.ಕೆಲವು ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್ ಒಂಜಿ ಸೆಕುಂಡುಗ್ ೮೦ ಸಲ ರೆಕ್ಕೆ ಬೊಟ್ಟುಂಡು.ಕೆಲವು ಹಮ್ಮಿಂಗ್ ಬರ್ಡ್ದ ಎದೆಬಡಿತ ನಿಮಿಷಗ್ ೧೨೬೦ದಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಬಿಸುಕಣಿದ ತೊಂತೆ ತರಕಾರಿನ್ ಜಾರದ ಅಯಿತ್ತ ಮಲ್ಲಮಲ್ಲ ಕುಂಬುಡೊ, ಕೆಂಬುಡೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿನ್ ದನಿಕ್ಕುಲೆನ ಇಲ್ಲಡೆ ಕೊಂಡೊದು ಪೋಪೆರ್. ದನಿಕ್ಕುಲೆನ ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆದಲ್ಪ ದೀಡ್ದ್ ದನಿಕ್ಕುಲೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಇಂಚನೆ ದನಿಕ್ಕುಲೆನಾಡೆ ಮಾಂತ ಒಕ್ಕೆಲ್ ಇಲ್ಲಡೆದಕುಲು ಬುಲೆಕಾಣಿಕೆ ಕೊಂಡೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್.

ಇಂಚ ಇಪ್ಪುನಗ ಈಸ್ವರ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಬಾಲೆನ್ ಲೆಪ್ಪುನಗ ಆಯೆ ತರೆತ್ತ ಮಣಿ ಆಡವೊಂದು ಬರ್ಪೆ. ಅಯಕ್ಕ್ ಈಸರ ದೇವೆರ್ ಈ ದಿನೊಕ್ಕು ಮೂಜಿ ಅಬತಾರೊದ ಬಾಲೆ. ಈ ನನ ದುಂಬುಗು ನಂದೊಲಿಗೆ ನಾಲ್ ಸಾನೊಗು ಪೋದು ದೇವೆರೆ ಬಲಪಕ್ಕೊಡು ಬೆರ್ಮೆರೆ ಎಡಪಕ್ಕೊಡು ಜೋಗೊ ಪೋವೊಡು. ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಕುಡು, ಒಂಜಿ ತಾರಯಿ. ಕದಿಕ್ಕೆ ಪಂತಿಡ್ ಸಾಂತಿ ಮಂತೊನೊಡುಂದು ಪಂಡ್ದ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ಉಂದುವೆ ಮಯಿಸಂದಾಯ ಭೂತೊ.

ಕಾರು,ಬೈಕ್ ವಾಹನೊಲೆಡ್, ಸ್ವಂತ ವಾಹನೊಲೆಡ್ ಪೋಪಿನಕಲು, ಕುಡಲದ ಮಂಗಳಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಕೈತಲ್ದ ಲೇಡಿ ಹಿಲ್ ವೃತ್ತೊಡು ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಉರ್ವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆದ ರಸ್ತೆಗ್ ವಾಹನ ತಿರುಗಾಲೆ. ಆ ರಸ್ತೆ ಉರ್ವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಡ್ ಸೀದಾ ದುಂಬು ಪಡ್ಡಾಯಿದ ರಸ್ತೆಡ್ ಪೋಯರ್ಡ ತುದೆ ಬರಿಕ್ ಪೋದ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು. ತುದೆ ಬರಿಟ್ ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಡ್ ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸ್ತು ತೋಜುಂಡು.

ಶಂಕರ್ ನಾಗ್ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೯ನೆ ನವಂಬರ್ ೧೯೫೪ಡು, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕುದ ಮಲ್ಲಾಪುರ ಪುದರ್ ದ ಊರುಡು. ಆರೆನ ನಕ್ಷತ್ರ ನಾಮ "ಅವಿನಾಶ". ಅಮ್ಮೆರ್ ಸದಾನಂದ ನಾಗರಕಟ್ಟೆ, ಅಪ್ಪೆ ಆನಂದಿ. ಕಿನ್ಯ ಇಪ್ಪನಗ ಭವಾನಿ ಶಂಕರ್ ಪಂಡ್ ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.

ನೈಲಾನ್ಸೀರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇಳಕಲ್ ಸೀರೆ ಮಸ್ತು ಎಡ್ಡೆ. ಅಂಚನೆ ಮೈಸೂರು ರೇಷ್ಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಜಿವರಂ ಸೀರೆಗ್ ಮಸ್ತು ಬೇಡಿಕೆ ಉಂಡು. ಸಭೆ ಸಮಾರಂಭೊಗ್ ಕಳೆಕೊರ್ಪು೦ಡು ಬನ್ನ ಬನ್ನದ ಸೀರೆಲು. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಈ ಸೀರೆನು ನಮ್ಮ ಪೊಣ್ಣು ಜೊಕುಲೆಗ್ ತುತ್ತುನು ಕಮ್ಮಿ ಆತುಂಡು. ಆಂಡಲ ಸೀರೆ ಭಾರತೀಯ ನಾರಿನಗಲೆನ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತ ಆತುಂಡ್.

ಪೇರ್ ಜೆಂಜಿ - ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಜೆಂಜಿ. ಇಂದೆತ ಚಿಲ್ಲಿಕಾರ್‌ನ್ ಪೊಲಿತ್‍ಂಡ ಪೇರ್‌ದ ಲೇಕೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆನ್ ಪೇರ್ ಜೆಂಜಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುಜೆರ್.

ಆ ಸಮಯಟ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವಾತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕಚ್ ತಲ್ಪ ನಡೆಯಿನ ಯುದ್ಧ ಯುಎನ್ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಡ್ಡತ್ ಉಂತುತು ಪೊಂಡು ಜಮ್ಮು-ಕಾಶ್ಮೀರಟ್ ರಡ್ಡನೇ ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ಯುದ್ಧ ಸುರುಆಂಡ್ ಭಾರತತ ಪಡೆ ಲಾಹೋರ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಲ್ತೆರ್.

ಬೇನೆ, ಬಾಪು ಇತ್ತ್ಂಡ ನಾಚಿಕೆ ಮುಳ್ಳುದ ದಯಿನ್ ಪೂ ಸಮೇತ ಅರೆತ್‍ದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಗುದ್ದದ್ ಒಂಜಿ ಕುಂಟುಡು ಬೇನೆ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೆಗ್ ಸುತ್ತ್‌ದ್ ಕಟ್ಟ್ಂಡ ಬೇನೆ, ಬಾಪು ಪೂರ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.

ಪಾತ್ರಧಾರಿಲು - ಅಜಿ, ಏಳ್ ಜನೊ ಜವನೆರ್ ಸಿದ್ಧವೇಷೊದ ನಲಿಕೆಗ್ ತಯಾರ್ ಮಾಲ್ಪುವೆರ್. ಒರಿ ಬಟ್ರೆನ ವೇಷೊ ಪಾಡುವೆ. ನಾನೊರಿ ದಾಸಯ್ಯನ ವೇಷೊ ಪಾಡುವೆ. ಒರಿನ ಜವನೆರ್ ಸಿದ್ಧವೇಷೊದ ನಲಿಕೆದಕುಲು.

ಅದಗ, ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ರಚನೆ ಆಪಿನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು, ಇತ್ತೆದ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಭಾಗೋಲು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಗು ಸೇರ್ದಿತ್ತಾ. ಕ್ರಮೇಣ, ೧೯೫೭ಡು ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ರಚನೆಯಾಯ. ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರುನಕಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ಅಸ್ಠಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್, ತುಳು ಪಾತೆರುನಕುಲು (ಅಂಚನೆ ಕೊಂಕಣಿ ಕೊಡವ ಬ್ಯಾರಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು)ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದುಲಾಯಿ ಸೇರಿಯೆರ್. ಅದಗ ದುಂಬುದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸೇವೆಡ್ ಇತ್ತಿನಕಲೆನ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸಮಯೊಡು ಬೂದೆರೆಗ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆದ ಕಚೇರಿಗ್ ವರ್ಗ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಡ್ ಮೆರೆಗ್ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಗೊಲು ಆನಗ ಮಡಿಕೇರಿ, ನುಗು,ಮೈಸೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಇಂಚ ಮಾತಾ ಕನ್ನಡದ್ ಊರುಲೆಡ್ ಆಯಾ ಊರುದ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪರಂಪರೆಲೆನ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೊಣುನ ಅವಕಾಶ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.

ತಿಥಿಲೆಡ್ ಸುಕ್ಲಾಷ್ಟೆಮಿ ಬುಕ್ಕೊ ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟೆಮಿ ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದೊ. ಅಧಿಕಮಾಸೊ ಬರ್ಪುನ ಒರ್ಸೊಲೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಅಷ್ಟೆಮಿ ಎಚ್ಚ. ಚೈತ್ರಮಾಸೊದ ಶುಕ್ಲಾಷ್ಟೆಮಿದ ದಿನೊ ಎನ್ಮೊ ಅಶೋಕ ಚೆಗ್‍ರ್‍ಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದಿನ ನೀರ್‍ದ ಪಾನೊ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಾ ಸುದೆಟ್ ಮೀಪುನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭವಾನಿ ದರ್ಶನೊ ಉಂದು ಪುಣ್ಯೊ ಫಲೊಕುಲು.
Metshameko ya God Game ke e e etsisangsetho,fa batshamiki ba dirisang nonofo ya masaitseweng go tlotleletsa baobamedi. Moono wa motshameko yo wa motshikinyego o pharologanyo thata le wa metshameko e mengwe, ka gore batshamiki ba palelwa kgotsa ga ba kgone go bolelela ditlhopha tse dingwe se ba ka se dirang, lefa motshameko wa god game okatswa o santse o letla padisanya fa gare ga batlhabani. Moono wa motshameko o farologana gape le wamotshameko wa kago kgotsa tlhokomelo, ka lebaka la gore motshameko o ikaegile thata mo go godiseng le go dirisa dinonofo kgotsa maatla a selegodimo go rotloetsa baobamedi.

Mokgatlho wa kankere mo Botswana(CAB) o rotloetsa thibelo ya kankere, dithuto tsa botsogo ka methale e tshwana le dithuto seka dipuisano, ipapatso le go aba dipampitshana tsa kitsiso mo lefatsheng ka kakaretso.

Baemela ditlhopo ba phathi ya Botswna Democratic Party (BDP) mo kgaolong ya Kweneng Borwa Botlhaba ba gakolotswe gore ba tshwanetse ba tlotla, go reetsa le go rata batlhophi ba bone.Mopalamente wa Tati botlhaba, Rre Samson Guma o buile se kwa phutegong ya phatlalatsa ee ne e tshwaretswe kwa motseng wa Metsimotlhabe.Rre Guma a re tiro ya boeteledipele ke go buelela batho, ka jalo bontlhopheng ba tshwanetse ba ipotsa gore ba ya go direlang Batswana morago ga ditlhopo.A re ba tshwanetse go rekisa maitlamo a Domkrag, a supa gore maitlamo a phathi eo ga se go bua ka diphathi tsa kganetso mme ke go supa se e leng gore ba tlaa se dira morago ga ba sena go tlhophiwa.Mopalamente Guma a re bontlhopeng ba tshwanetse go tlhaloganya dikgwetlho tsa Batswana mme e re morago ba sena go tlhophiwa ba bone gore ba ka fedisa mathata a go nna jalo jang.O ne a ba gakolola gape gore Batswana ba batla ditiro tsa boeteledipele, ka jalo ba tshwanetse go nna tlhaga mo ditirong tsa bone fa ba ka tlhophiwa jaaka makhanserala kgotsa mapalamente.Rre Guma supile gore puso e na le dikgwetlho tse di ntsi fela thata mme fa dikgwetlho tse di sa fedisiwe ke boeteledipele ga go na mosola gore boeteledipele bo tlhophiwe, ke gone ka moo go leng botlhokwa gore boeteledipele e nne batho ba ba tlaa kgonang go buelela Batswana.O tsweletse ka gore Batswana ba batla ditiro mo go bontlhopeng e bile ba batla batho ba ba ka kgonang go fetola matshelo a bone.O ile a raya batlhopi a re puso ga e ke elekelediwa ke ka mong ba tshwaentseng go tlhopa Domkrag ka ntlha ya gore eitseng tsamaiso ya puso ya batho ka batho, a supa gore phathi e ga ya tsaya tsamaiso ya puso ya batho ka batho kwa mafatsheng a sele ba e sere mo ngwaong ya lefatshe leno mo dilo di tshwanang le dikgotla.

Jaaka karolo ya furniture e dirisiwa gore sedirisiwa se nne le go itshegetsa go babalela mo go kwa godimo kgotsa mo go go thusang ke fela jalo ka maoto.

Dikago tse di agilwe ka mokgwa wa Se Aferika, Khutse Lodge gantsi ba rata go bontsha baeng diphologolo tse di leng teng mo mafelong a a mabapi mme ba boe ba ba kopanya le batho ba morafe wa Sesarwa. Lefelo le le butswe ka ngwaga wa 2003 ,ebile lefelo le la bogorogele le nale mantlo a borobalo a le masome a mabedi le bone.Mantlo a a agilwe ka bonokopila jo bo jesang matlho monatle,mo teng ga ntlo ngwe le ngwe moeng o fitlhela sepe se a se tlhokang.
Ka segarona rea tle re re: "Ere o ise o ye go tsoma, o lootse lerumo la gago". Go thusa eng go nyala motho, mme o le bokoa ka ntlha ya go sa tiisang maatla a mmele ka tshwanelo? A jaana ebile ga se kotsi, fa ditokololo di sa dirisiwe? Gonne foo di ka gokgafala.

Merogo e mengwe e kgona go jewa e sa apewa fa e mengwe yone e jewa e apeilwe, gape le e mengwe ke tshwanelo ya gore e jewe e apeilwe. Merogo gantsi e jewa e apewa e le seshabo kgotsa mo dijong tse di letswai. Le fa go ntse jalo, merogo mengwe e dirisiwa mo dijong tse di nang le sukirinyana, jaaka rhubarb pie le carrot cake.

Ngongorego e nngwe e ba e ntshitseng ke ya go patelediwa go tsaya malatsi a boitapoloso fa ba sena go bereka morago ga dioura tse di beilweng tsa tiro le go sa tsewe sentle ke bagolwane ba bone mo maphateng.Mogolwane wa Manual Workers Union, Rre Otladisa Maswabi, o ne a ba kopa go dirisa lekgotla la bone la babereki go isa dingongorego tsa bone, e seng go leta diphuthego, a re go itshupa gore ga ba tsene diphuthego tsa lekgotla.Rre Maswabi o ba rotloeditse go dira dikomiti tsa lekgotla la babereki mo maphateng a bone a re di ka ba thusa go tsibogela dikgang a rotloetsa ba e seng maloko a lekgotla go ikwadisa.

Mpule gompieno o nale setlankana sa boemo jo bo kwa godimo sa dithuto tsa maranyane a dipolotiki (dipolotiki tsa itsholelo ya mafatsheftshe) go tsweng kwa mmadikolo wa Columbia mo toropokgolo New York.

Lefelo le le gaufi fela thata le Makgobokgobo a Okavango ka jalo dipholologolo ka nako ya pula e tshologa di kopanela teng go oketsa palo ya tsone mme di boe gape do tshola tse dingwe mme se se tlise koketsego ya bojanala.Makgobokgobo a tumile segolo jang ka diphologolo tsa one. Bojanala mo lefelong le bo akaretsa thata go bogela le go kapa ditshwantsho tsa diphologolo le matlotlo a mangwe a tlholego.Letsomo le le laolwang le go tshwara ditlhapi le tsone ke dingwe tsa tse di dirwang. Go nale mefuta e ka nna lekgolo le lesome le bobedi (112) ya diphologolo tse di amusang, mme bontsi jwa diphologolo tse ke tsone tota tse di okang bakjanala.

•Go fa dithuto tsa ithutelo tiro tse di maleba go kopanya botlhokwa jwa thuto ya mo motsaneng jaaka (.dithuto tsa temo thuo, dithuto tsa maranyane)

Ka maranyane a a tlokafaditsweng, selekanyo sa boimana di thatafalela pele mo bogompienong fa go tshwantshanngwa le maloba. Ka ngwaga wa 2006,dikokelwana tsa kwa Canada di ntshitse kakanyo ya kakaretso a selekanyo sa boimana e le masome a mararo le botlhano mo lekgolong.

Template:Infobox football biography Phazha Butale (o tshotswe ka kgwedi ya Moranang a tlhola malatsi a le masome mabedi le boraro ka ngwaga wa 1976) ke motswana oo tumileng ka go tshameka kgwele ya dinao e bile o tshameka maemo a motshameka gare mo setlhopeng sa Notwane FC.Mo dingwageng tse di le gare ga 2003 le 2004, o fentse dietsele tse supa tsa Botswana national football team.
Sepako ke motse o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. Motse o o mo bokone botlhaba, ebile o sekgele sa dikilomitara tse lesome le botlhano go tsweng motse wa Nata, motse o o gaotshwane le molelwane wa Zimbabwe, fa godimo ga moo motse wa Sepako o nale sekole se se potlana. Mo palo batho ya ngwaga wa 2001 dipalo di ne dile makgolo a marataro ,masome a mabedi le bosupa.

Tshenyo ya boimana e eseng kaga molao go lobaka e diragala ka go bo e kukeletswa ke metlhale e mentsi e tshwana le bo go dirisadi tlhatsana tsa kalafi, di dirisiwa tse di loweditsweng, le mengwe metlhale ya setso. Segompieno se dirisa loaro le melemo go senya boimana. Kanoko ya go senya boimana e farologana thata mo mafatsheng ka ntlha ya dipharologano tsa di tumelo, teseletso/melao, ditiragalo le dingwao. Mo lefatsheng ka bophara go tlwaelesegile e bile setshaba se kgaogane ka bogare ka go tlhoka kutlwisisano ka tsamiso le melawan ya tshenyo boimana. The incidence of abortion has declined worldwide as access to family planning education and contraceptive services has increased.[12]

Mothusa modulasetilo wa komiti ya ditlhabololo tsa motse wa Ramotswa, Rre Condrad Mogorosi, a re o tshwenngwa ke badiri ba lenaneo la Ipelegeng ba ba tlang tirong ba itshietse bojalwa.O boletse jalo mo phuthegong ya kgotla bosheng, a re badiri bao ga ba tle ka nako mo tirong, ba a lofa kgotsa ba robala ka fa tlase ga ditlhare ka nako ya tiro. Rre Mogorosi o kopile badiri bao go tsaya lenaneo la Ipelegeng ka tlhoafalo.Mo go tse dingwe, Rre Mogorosi o boletse fa a setse ka ntlo e le nngwe fela e ba sa e tsenyang motlakase. A re ba lemile mmidi mo tshingwaneng ya merogo ya sekole sa Magopane, mme mathata ba tshwenngwa ke dipodi. Rre Mogorosi a re ba na le ditafole le ditilo tse ba di hirisang. Mogolwane mo lephateng la ditsela, Rre Segale Kgari, a re ba kgaotse tiro ya kago ya ditsela dingwe mo motseng ka ntata ya tlhaelo ya madi.Rre Kgari o boletse fa ba ne ba thapile badiri ba Ipelegeng gore ba reme tsela, mme ga go na tema epe e e supang gore ba dirile dikgwedi tse tharo. O boletse fa madi a ba nang le one e le a go baakanya matshwao le ditsela tse di leng teng fela. E rile a tswa la gagwe, mmaboipelego wa kgaolo eo mme Kgalalelo Joao, a kopa batsadi go tlhokomela bana. Mme Joao o kopile batsadi go tsaya thuto ya bana ka tlhoafalo, a re fa ba sa kgone go duelela bana kwa sekoleng, ba kope thuso mo go bone ngwaga o simologa.
Rre Legwaila o tlhalositse gore e re ntswa puso e tlhaelelwa ke madi, bone e le khansele ba leka ka natla go isa ditirelo kwa bathong ka bonnyennyane jo ba nang le jone ka jalo a ba rotloetsa go amogela khansele ka diatla tsoopedi.A re maikaelelo ke gore puso ya selegae e e akaretsang, khansele, ofisi ya molaodi, lekgotlana la kabo ditsha le bogosi ba tshwaraganele ditlhabololo ka e le bone konokono go bona gore ditlhabololo le merero ya selegae e tsamaya sentle.O bile a ikuela mo batsading go nna le seabe mo tlhokomelong ya bana ba dikhutsana go thusana le puso, a re bana ba go nna jalo fela jaaka bana ba ba nang le batsadi ba tlhoka lerato le tlhokomelo.Fa a tswa la gagwe mothusa modulasetilo wa khansele ya kgaolo ya legare mokhanselera Oabile Moupi o ne a supa maitlamo a konokono a re tiro ya dikomiti tsa ditlhabololo metse e a reng ke go tshwaraganya setshaba go se ruta tsamaiso le ditlhabololo, gammogo le go direla batho tshiamo ka go direla dilo mo pontsheng.Rre Moupi a re dikomiti tsa go nna jalo ke tsone baatlhodi le baletlanyi ba go bona gore dilo di dirwa sentle, le go tlhomamisa gore morafe le one o nna le seabe mo ditlhabololong.O ba gakolotse gore ga ba a tshwanela go itebaganya fela le ditiro tsa Ipelegeng, a re fa ba ka tswa ka mananeo a a kwenneng a a ka ba thusang go dira ditiro tsa ditlhabololo tse ba ka kgonang go thapa batho ka ditiro tsa bone go tlhabolola bangwe ka bone, a re ga a re ba se ka ba nna le seabe mo Ipelegeng.A re ba ka dira jalo ka dikgakololo tsa ba boipelego le go ithuta kwa dikgaolong tse dingwe tse di gatetseng pele ka go twe dilo makwati, e le go rotloetsa gore batho fetoge ba itirele.Mothusa modulasetilo wa komiti ya VDC ya Bobonong bophirima Rre Matoteng Gaborone, a re ba komiti ya VET ga ba dirisane nabo ka jaana ba sa tsene diphuthego tsa bone le fa ba laleditswe go ba neela bogakolodi. A re ba boipelego ga ba ba thuse sentle ntswa go na le diofisi tse di tlhabolotsweng gore ba direle kwa go tsone kwa dikgotleng tse di farologaneng tsa motse wa Bobonong.

Sefophe ke motse o o mo kgaolong ya legare mo Botswana. O dikhilomethara tse di masome a mane mo borwa-botlhaba jwa toropo ya moepo ebong Selebi-Phikwe, mo dikhilomethareng tse di makgolo go nale molelwane wa lefatshe la Zimbabwe gape le wa lefatshe la Aferika Borwa. Mo palo bathong ya ngwaga wa 2001 dipalo di ne di le 3,139.

Morafe wa Balete o tlholega kwa Aferika Borwa mo kgaolong ya Kwazulu Natal ko gone baneng ba bua puo ya setebele. Morafe o o ne wa fudugela kwa Transvaal morago ga dipheretlhego tse di neng tsa nna teng kwa Kwazulu Natal ka dingwaga tsa 1876. Morafe wa Balete o iphitlhela jaana jaana o le fa Ramotswa gaufi le molelwane wa Aferika Borwa.Go tsweng ka dingwaga tsa 1805 go fitlha mo ngwageng wa 2013, Balete ba eteletswe pele ke dikgosi di le lesome le boraro, palo e e akaretsa dikgosi tsa borre di le lesome le bobedi le mme a le mongwe.

Morija Arts & Cultural Festival ke moletlo wa ngwaga le ngwaga wa botaki le bodiragatsi, o tshwarelwa kwa toropong ya Morija ko banna ba baneng ba sokolola batho ka thuto ya Kereke baneng ba goregela teng ka ngwaga wa 1883.
[[Category:Dibuka tsa 1994 ]] [[Category:Dibuka ka Mantel ]] [[Category:Dibuka tse di kwadilweng e le mo Botswana ]] [[Category:Dibuka tsa ditiragalo tse e seng tsa nnete tsa ngwaga wa 1980

Ka ngwaga wa 1994, mmuso o ile wa simolola ka bopolola diunibesithi le dithekhinikhono (universities and technikons) ka meselesele ya di momagano le diinkhoopharaeshene. E e fiditse ka Ferikgong ka ngwaga wa 2005. E tlhotse diinstitushene tse ntshwa tse di 22 go tswa go tse 36 tsa peleng. Tse di lesome tsa diunibesithi di filwe maina a masa.

Template:Infobox football biography Duncan Kgopolelo (o tshotswe ka kgwedi ya Lwetse e tlhola malatsi a le masome mabedi le bone ka ngwaga wa 1974), ke motswana o tumileng ka motshameko wa kgwele ya dinao e bile o tshameka maemo a motshameka pele mo setlhopeng sa Police XI. Mo dingwageng tse di fagare ga 2003 le 2006 o ne a tshamekela setlhopa sa sechaba e bong Botswana national football team (Zebras).

Maru a pula ke nngwe ya dikolo tse di fang thuto ya maemo a ntlha mo lefatsheng la Botswana.Batho ka bontsi ba batla go tsenya bana ba bone teng mo sekolong.

"Mother-to-child transmission of HIV in Botswana". World Federation of Scientists Planetary Emergencies Conference. Erice, Italy, August 2001.

Abdul Patel ke motho yo o ratang ka fa batho ba aparang ka teng ebile o dirile le dithuto tseo mme aboa a aloga mo go tsone.Ka go bo a dira le tsa kapari o ikgolagantse le barekisi ba tlhwatlhwa mo lefatsheng ba dikano di tshwana tsa Diesel, Jack&Jones, Nudie, Evisu, Miss Sixty and then the brands jaaka tse di bosupa tsa bo Rre tsa , J brand, True Religion, Paige le stores jaaka H&M, Espirit..

Khutse o nale mafelo a a palonyana a go ka gorogelang baeng,mafelo a a fa boroko, dijo le gone go bontsha baeng diphologolo mo sekgweng.Khutse o raya "lefelo le motho a ka namang maoto a iketle a ja a bo a nwa", mme ebile batho ba boe ba lalediwa go nwa ba bo ba ja ka mo go pharologanyo le ga mafatshe a mangwe.

Ke go kwalela kajeno ka boitumelo jo bogolo, gonne ke itse gore ke ka lorato lwa ga Jesu Krisete fela gore o kgonne go araba dikwalo tsa me. Ga ke tlhole ke ikutlwa bonosi, mme ke ikutlwa ke tiile moko.

Ke amogetse lokwalo lwa gago lwa di 8 Firikgong, ebile ke itumelela thata go utlwa kaga se se dirafetseng, eseng ka mongwe o sele, fa e se ka wena ka nosi. Le mororo ke utlwile botlhoko bogolo jang, ka e le nna ke tlhotlheleditsen gore o bone tiro ya borutabana. Le fa go ntse jalo ga se gore ke go nyatse ka ntlha ya go bua ka thanolo ga gago. Mme tota ke itumedisiwa ke gore, ka gongwe ke tlaa go thusa faale le faale. Ke tla leka ka matla go araba dipotso tsa gago ka thanolo fela jalo.
Rre Dijo o ikemetse ka nosi mo tshekong eo mme o ne a tshwarisitse ba sepodise bothata ka gore o ne a batla gore Motshwarateu Kgosimotho wa Phitshane Molopo, a ntshe dinepe tsa koloi e go tweng o e sentse ka nako ya fa a dira molato.Maitsetsepelo a ga rre Dijo ke gore koloi eo e ne e sa senyega jaaka e lebega mo nakong ya gompieno mme a dumela gore mapodise ba e sentse. Ba sepodise ba bega gore ga go na dinepe dipe tse di tserweng mme rre Dijo o ne a kgopisega thata, a supa gore o bone lepodise le tsaya dinepe, ka jalo go na le bosupi jo bo fitlhwang.Mmakasetarata o ne a leka gore go tlogelwe kgang ya dinepe mme Dijo a le supa le le fa.

Kago ya matlo a le masome a robabongwe le motso ka tlhwatlhwa ya P840 000 a a agelwang batho ba ba neng ba tlhasetswe ke morwalela mo kgaolong ya Okavango ngogola e tsweletse sentle.Molomaganya ditiro tsa lenaneo la Ipelegeng wa kgaolo ya Okavango, Rre Ogoditsemang Seleme o boletse mo potsolotsong gore mo palong eo go setse go fedile matlo a le lesome le borobabobedi fa a mangwe a le masome a mararo a solofetswe go fela mo kgweding eno ya Mopitlo.Rre Seleme a re mangwe a matlo ao a solofetswe go agwa kwa Xakao, kwa go solofetswe go agwa matlo ale 29, Gunotsoga 15, Kauxwi a le 14, Eretsha a le matlhano, mme kwa Ikoga, Sepopa le Gudigwa go solofetswe go agwa matlo a le mane motse mongwe le mongwe fa kwa motseng wa Kajaja go solofetswe go agwa ntlo ele nngwe fela.

Seronga ke motse o mo kgaolong ya Bokone-bophirima jwa, Botswana. Motse o fitlhelwa gaotshwane le kwa tshimologo ya metsi aOkavango Delta, fa godimo ga moo motse oo nale tsela e lolameng e ka dirisiwang ke difofane. Mo palo batho ka ngwaga wa 2001 ya motse wa Seronga dipalo di ne di le sekete makgolo a marataro le masome a mane le bongwe.

Jaanong kea fetsa. Ke solofela gore lokwalo lo, lo tlaa dira gore o akanye dilo tse. O itse gore o ka ikanya ka metlha botsalano jwa me le dithapelelo tsa me.

Dipego di bua gore malwapa a Balete ne ba batla banna ba Barotsi ba nyala bana ba bone ba basadi gore ba kgone go nna le sebaka kgotsa monyetla wa go ja dijo tsa sekgoa jaaka rice tse Barotsi ba neng ba dija. Barotsi ba ne ba nyala basadi ba Balete mme ba ikagela metsana mo Taung gautswane le maemelo a diterena a Balete. Metsana e neng ya Bopiwa ke Banna ba Barotsi ba ba nyetseng basadi ba Balete e ne ya gola mme ya feletsa e le bonno jwa sennela ruri, kgolo ya bonno e ne ya dira gore motse o fetolwe leina go o bitsa Taung. Leina la Taung le tserwe mo nokeng e fetisetsang metsi mo lefelo le go tswa kwa Mogobane. Ke leina le legologolo le le rayang noka, morafe wa Bazezuru o ne wa tswa Lobatse o ne wa ikgolaganya le morafe wa Barotsi moragonyana.

O ne siela Aferika Borwa a latela baganani ba 1976 Soweto fa a le dingwaga tse di lesome le borobabobedi. O ne a tsena mo Umkhonto We Sizwe (MK) kwa Angola, sesole sa ANC gape moragonyana a gola le sesole sa MK. O ne a ya kwa Czechoslovakia le ba MK, kwa ileng a fitlha tlhatlhelelwa dithuto tsa go katisa masole. Ka Motsheganong a tlhola Masome a mabedi le motso ngwaga wa 1985, Nkadimeng o ne a bolawa ka tiba ya koloi e e neng e beilwe ke ba sepodosi sa balwantshi ba letso le mmala.