Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Zrzëszonô Silla rozpôdła sã w pózdnym IX s., a na ji môl nadszedł cząd Pózdniszi Zrzëszony Silli (892 - 936), jaczi zakùńczëł sã ùsôdzenim dynastëji Goryeo. Òbczas cządu Goryeo skòdifikòwóné òsta nowi prawò, ùsôdzoné cywilny służbë a wprowadzony buddizm. Naczął rosnąc kònflikt midzë cywilnyma ë wòjskòwima służbama, bò ti drëdżé bëłë baro lechò òpłacóny. W 1238 na krôj napadło Mòngòlsczé Czezerstwò. Pò wnetka 30-letni wòjnie, òbie starnë pòdpisôłë zgòdã na pòkój, chòc òdbëło so to ze zwënegą Mòngołów. W latach 1340, pò chùtczim rozpôdze Czezerstwa Mòngołów, Kòreja bëła a sztądze robic refòrmë bez ingerencëji jinëch państwów.

Je to 1012 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 12. rok drëdżégò tësąclecégò, 12. rok XI stolatégò, 2. rok 2-égò dzesãcolecô XI stolatégò.

Prasa - to je maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do zbiéraniô i prasowaniô sana, słomë abò zelonégò (zeloné dlô chòwë), a téż wiązaniô tegò w pãczi.

Wilëjô Gòdów nie je swiãtã, ale w pòlsczi (w tim kaszëbsczi) òbrzãdowòscë je dniã ùroczëstim, wszãdze trzëmanym za nôbarżi rodzynny dzéń w roku.

Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono Prowincjô Nowi Jork (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Krajów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama .

Tu 24 łżëkwiata 1259 rokù - przë klôsztorze - béł ksyżëc pòrénkòwi Pòmòrzczi Swiãtopôłk II Wiôldżi. Téż tu je môl smiercé 67 lagrowëch z lagru Stutthof - jich grób z 1945 rokù.

Gerald Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, p. 213.

Skansenë etnografny : Przenôszi sã do nich tipòwé abò nadzwëkòwé przëkłôdë nôczãscô architekturë ludowô z dóné òkòlë, a wraz z bùdinkama jich wëpòsażenié, statczi, nôrzãdza, wëstrojenié, òbleczënk ludowé i jinszi elementë fòlkloru.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213

Lëtewskô, Lëtewskô Repùblika (Lituania, Litovia, Litova, Litva, Lithuania, (litovian) Lietuva, Litovia) je państwã w Westrzédny Eùropie. Stolecznym gardã Repùbliczi je Vilnius (Wilna). Tu mieszkają Lëtwini, ale téż dosc wiele Żmùdzënów.

Nowé Pòlaszczi (pòl. Nowe Polaszki) - to je kòcéwskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Stôrô Cziszewa. Tu je kòscół.

Fizyka (òd grecczégo φυσικός - nôtërny, òd φύσις - nôtëra) je nôtërną ùczbą chtërnô zajimô sã badérowanim swòjiznów ë przemianów materëje ë energije.
Samnice krëczków od strëmiannika do łżëkwiata skłôdô 2- 5 zelono- mòdrëch jaj z bruno- żôłtima kropkama. Na jajach sedzy do 18 dni. Pizglãta w gniezdze przebywają 4- 5 tidzéniów. Nawetka czedë młodi krëczk zrobi sã sóm dlô se dali sëdzy krótkò swòjégò gniazda i wraca tam na noc i jedzenié.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 213

Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò jachce i dzëkù napisôł Augùstin Dominik tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë." Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w Europë, nordowi Africe i Azëjë. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné.

Zôbòrsczi Park Krajòbrazny to je krajòbrazny park ò wiéchrzëznie kòl 340 km² (założony w 1990 rokù) w gminie Chònice i gminie Brusë. Tu rosce np. kaszëbskô wika i brzëtewka (Danthonia decumbens DC.)[1].

Je to 1825 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 825. rok drëdżégò tësąclecô, 25. rok XIX stolatégò, 5. rok 3-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

W Pòlsczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò ë òbéńdowi samòsprôwnotë 2. stãpienia, jakô òbchwacô dzél wòjewództwa ë rozdzélô sã na gminë. Krézowi zawijôk rechtëje ùstawa ze 5 czerwińca 1998 ò krézowi samòsprôwnoce (Dz. Ù 2013.0.595 ze zmianama). Zwëkòwò gôdô sã ò zemsczich krezach ë gardnich krezach jak we midzëwòjnim, le taczégò rozgrańczeniégò ni znô ùstawa. Bëlno je gôdôc ò krezach, tak tej ò samòsprôwnych jednostkach chtërné òbchwacają pôrã gminów ë pòsôdają włôsné ùrzãdë òpisané we ùstawie, ë ò gardach na prawach krezu, dze ùrzãdë gminny sprôwë pòsôdają téż ùstawòwò krézowé nadôwczi ë ùdowierzenia. W Pòlsczi je dzysô 380 krezów, w tëm 66 gardów na prawach krezu.

1720 / MDCCXX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk tegò rokù przëpôdł na piątk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

aptosid (Sidux) to linuksowô distribùcëjô òpiartô na "niesztabilny" wersëji Debiana zwóny Sid. Je òna przistąpnô jakno LiveCD dlô architektùrów i686 ë amd64 z mòżnotą zainstalowaniô ji, dzãka pòmòcny instalacëjny programie, na cwiardim diskù. Na distribùcëjô pòwsta kòl kùńca 2006 rokù, a ji zakłôdôrzama bëlë lëdze co rëchli robilë przë ùdbie Kanotix - nie je òna równak jegò kòpiëjô, chòc zdrząc na hard-wôrowé wspiarcé je widzec co do ti zblëżoną filozofijã. Sidux kòncentrëje sã na graficznym òkrżém KDE ë zamëkô w òbrôzach ISO blós wòlną soft-wôrã, dôwając równak mòżnotã zladowaniô jinszy ze swòjegò serwera.
W Wiôlgą Sobotã w kòscele swiãcy sã jastrową strawã, rozpôliwô sã òdżin, a swiãcy sã wòda i òdżin. Òdżin òdnëkiwô wszëlejaczi złé i zapewniwô dobri òbrodzaj.

Artisticznô gimnastika (ang. rhythmic gymnastics) – pòddiscëplina gimnasticzi, pòlégô na wëkònywanim tuńcowò-gimnasticzno-akrobaticznëch ùłożënków z balą, blewiązką, òbrãczą, skôczónką (nômłodszi miónkarze wëkònywają ne ùłożënki bez przëbòru).

Otče naš, ktory jesi v nebah, da svečeno je tvoje imeno. Da prijde tvoje krolevstvo, da bude tvoja voľa, kak v nebah tak i na zemje. Hleb naš vsekodenny daj nam tutdeň, i izvinij nam naše grehi, tak kak my izviňamo naših grešnikov. I ne vedij nas v pokušenje, ale spasij nas od zlogo.

Czeskô Repùblika je pòdzélonô na 13 regionów (cz. kraj) ë na wëdzélony gard Praga. Dzysdniowô ùrzãdny pòdzélënk jistnieje òd 2000 rokù. Sądë ë niechtërné ùrzãdë są równak zrechtowóné na pòspòdlim ùrzãdnégò pòdzélënkù z 1960 rokù na 10 regionów, pòdzélonëch dali na krézë (cz. okres).

Chińsczi aligator (Alligator sinensis) – to je ôrt gadzënë z rodzëznë aligatorowatëch. Òn żëje w Chinach i je chróniony, a je w niebezpiekù, mòże wëdżinąc.

Mionowi dzéń (téż jimieninë) to zwëk swiãtecznégò òbchôdzeniô (czasã grzimnégò) dnia swiãtégò (swiãti) abò bògòsławionégò (bògòsławioni) z katolëcczégò kalãdôrza abò jinszégò dnia, zwëkòwò przëpiãtégò do tegò miona. Nen zwëk je òsoblëwie widzały w Pòlsce (nieznóny chùdzy na Górnym Szląskù czë na Kaszëbach), ale téż je w katolëcczich òbéndach np. w Bawarji. Mionowi dzéń je òbchôdzony téż w Grecji, Szwecji, Madżarsczi a czédës w Rusczi. w Szwecji òficjalną lëstã jimienin wëdôwô Królewskô Szwedzkô Akademijô Ùczbów. Zwëkòwò mionowi dzéń je sparłãczeny z żeczbama szczescégò czë gratulacëjama a téż z przëpòdôwanim roczëznikòwëch dôrënkòw.

978 / CMLXXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Atribùtama swiãtégò są: wół, zwój, malarskô paleta, papior i kamień. Wół (abò celé) ódnôszają sã do Łukasza, bò są óne zwierzãtama òfiarnyma, a Ewanieliô Łukôsza przëpisywónô Łukôszowi rozpòczinô sã òd pòwiôstczi ò Zachariaszu(pl), òjcu Jana Chrzcëcela(pl), chtërny skłôdô òfiarã w Swiątini (pòr. Łk 1,5 25). Wedle tradycji béł lekarza, dlôte czãsto je przedstôwióny w lekarsczi czôpce.

Pòbłocé (pl. Pobłocie) - wiôlgô szôłtëskô wies ë dôwny zemsczi majątk, jaczi je kòle drodżi parłãczący Strzépcz z Wejrowã i Lëzënã. Pòzwa wsë pòchôdô òd ji pòłożeniégò w stosënkù do stolecznégò dôwni Strzépcza - "pò błoce".

Wrëk (Brassica napus var. napobrassica) – to je zort roscënë z rodzëznë Brassicaceae. Òn je Kaszëbóm znóny òd dłudżégò czasu. Jak wrëczi bez jarmùżu pòkraji we wrëknicë òne są dlô krów.

Juliusz Pòbłocczi (ùr. 29 lëstopadnika 1835 - ùm. 9 gromicznika 1915 rokù) - béł ksãdzem. Ks. dr Pòbłocczi napisôł: Na Kaszubach przed 100 laty, Gdańsk 1974. Jegò bratã béł ks. Gùstôw Pòbłocczi.
crossers (2) – grają westrôdka, są òdpòwiedzalny za rozprowôdzanié balë, ale téż czãsto dobiwają nôlepié pùńktowónë brómczi (4 abò 8). Pòzycjô ta wemôgô dobri òrientacje ë stanowitoscë.

Pòwijôczowatô dërdestówka (Fallopia convolvulus (L.) Á. Löve) - to je jednorocznô roscëna z rodzëznë dërdestowatëch. Na Kaszëbach rosce m. jin. wiele téż tegò zelëska.

Brusë (we zdrojach: Brusy, Bruski; Brusé (Cenôwa); pòl: Brusy; miem: Bruß) - gard w Chònicczim Krézu, w pôłniowim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa. Tu dzece w szkòle[1] i młodzëzna w liceum ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Gardné prawa Brusë mają òd 1988 rokù.

Aleksander Tomaczkòwsczi (1909-1979) - kòle 20 lat béł w Kaszëbsczim Karnie Piesni i Tuńca "Kaszëbë" z Kartuz. W latach 1971-1979 czerowôł jiném karnem piesni i tuńca. Jakno kòmpòzytor wëzwëskiwôł lëdową piesnią. Szerok znóny je jegò refren: "Cynda, cynda, cynda dô/ kaszëbskô kapela grô."

Dotądka na swiece mómë 6 tësaców gatënków wôżków. Ich biologicznô klasyfikacjô òpierô sã na analizë skrzidłów dorosłëch pòstacëjów. Dzysdniowo żëjacé wôżczi dzelą sã na pòdrzãdë:

Metafὸra (òbraznô wëpòwiesc) - to je sztatura sztëlisticznȏ w jaczi dżinie pierwὸszny znaczënk słowów, a zwëskóny je nowi. Metafὸra mȏ swój ὸsoblëwi mȏl w pὸétnym jãzëkù. Metafὸrą je czasã skróconé przërównanié, w jaczim ὸminiony ὸstȏł przërównawczi zlënk (spójnik), np. ὸczë jak gwiȏzdë – gwiȏzdë ὸczów. Metafὸra hewὸ wërażenié, w jaczim dochȏdȏ do przesëniãcȏ znaczeniégὸ. Pȏra abὸ wicy słowów je bùten szëkù, żlë je rozmiejemë dosłowno. Szëk pὸkȏże sã dopiérze czejbë je rozmiȏc razã. Taczé sztëlisticzny sztaturë bë brëkὸwȏł do plasticznégὸ ὸbrazowégὸ i czëcowégὸ pὸkȏzaniȏ zamkłoscë wëpὸwiescë, np. „ …w rézë, chtërnȏ tëlé zemi mùdzy”

Teritorium zajimô nordowopòrenkòwi dzél Wiôldżégò Kaùkazu nad Kaspijszczim Mòrzã ë sygô do Nadkaspijsczi Rówiznë. Dagestan mô greńce z Czeczeniją, Stawropòlsczim Krajã ë Kałmùcëją, chtëre są dzélama Rusczi Federacëji, a òd pôłnia téż z Grëzóńską ë Azerbejdżanã. W Dagestanie mieszkô wiãcy jak 30 aùtochtónicznych etnicznych karnów, kôżda brëkùjącô apartną mòwã. Jãzëkã òglowi kòmùnikacëji je rusczi. Stolecznym gardã je Machaczkała. Lëdztwò Dagestanu je 2 576 531 mieszkańców, a wiéchrzëzna równo sã 50,278 km2. Miono Dagestan w tërecczich jãzëkach òznôczô starna gór.

Je to 1755 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 755. rok drëdżégò tësąclecô, 55. rok XVIII stolatégò, 5. rok 6-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

1799 / MDCCXCIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1799 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Archeòlogijô je ùczbą jakô zajimô sã badérowanim rozwiju lëdzczich kùlturów ë cywilizacëjów. Archeòlogijô òdkriwô, dokùmentëje ë analizëje artefaktë, biofaktë, lëdzczé zbiédżi ë przez człowieka zmienioné krôjòbrazë.
Sądowny ekspert – to je człowiek, chtëren rozmieje swój fach, pòwòłóny przez sąd do wëdaniô ekspertizë w zôkrãżu jegò wiédzë. W urzãdnëch sprawach, chtërne są prowadzoné na spòdlim ùstawù, pò zdaniu sã na rozsądzenié znajôrza nie brëkùje płacëc. Państwa na swiece mają ò sądownëch ekspertach rozmajité prawa.

Czôrné (abò téż: Hąmersztén; we zdrojach: Hamersteyn 1395, Hamersteyn 1466, Amersthyn 1493, Hamersztyn, Czarne (Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich), Czôrnè (Cenôwa), Hômersztin (Cenôwa); pòl. Czarne; miem. Hammerstein) - garc w człuchòwsczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie.

żaba wòdnô (Pelophylax esculentus) to hibrida żabë jezorkòwé i smiészczi. W pachwinach ë na slôdkach ni mają żółtëch plamów, co òdróżniwô ją òd żabë jezorkòwé.

Starzno (pl. Starzno) – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Kòczała. W 1712 rokù w tich stronach pszczélk mógł bëc człowiek widzałi, bò zemia tu je do gbùrzeniô lëchô.

Internet je swiatową systemą sparłãczonëch ze sobą kòmpùtrowëch séców. Brëkòwóny je do kòmùnikacëji ë wëmiónë infòrmacëjów midzë sparłãczonyma kòmpùtrama za pòmòcą rozmajitëch ùsztandardizowónëch protokòłów. Nôwôżniészima protokòłama Internetu są: IP (Internet Protocol) ë TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol).

Danuta Charland - ùrodzëła sã 21 czerwińca 1962 r. w Kartuzach w familii Mieczisława ë Jadwidżi (z dodomù Ramczik) Biczkòwsczich. W 1980 r. skùńcziła I Òglowòsztôłcącé Liceùm mn. H. Derdowsczégò w Kartuzach, a tej, w 1982 r., zagreńcowi hańdel na Pòlicealnym Warkòwim Sztudium w Centrze Bezùstónkòwégò Sztôłcenia Ekònomistów w Sopòce. Pózni, ju pò wëcygniãcym w 1986 r. do Zjednónëch Stanów Americzi, nôprzód ùkùńcziła licencjacką (Bachelor of Science) psychòlogiã na Boston University (w 2001 r.), a tej, na ti sami ùczbòwni, magisterską (Master of Science) kriminalną administracjã w 2003 r. Warkòwò D. Charland zaczãła robic ju w 1982 r. Tedë to, do 1984 r., w Spòdlëczny Szkòle mn. Fr. Trédra w Bòrzëstowie bëła szkòlną òd historië, geògrafië, pòlsczégò ë rusczégò jãzëka. W latach 1984-85 robiła w Kaszëbsczim Lëdowim Ùniwersytece we Wieżice za dolmacza z anielsczi gôdczi ë za prowadnika midzënorodnëch delegacjów. Téż w 1984 r. bëła za tołmaczã na Midzënorodnym Kòngresu Lëdowich Ùniwersytetów we Warszawie. W latach 1985-86 r. znôw ùcziła w szkòle, tim razã anielsczégò jãzëka w Warkòwim Liceum w Kartuzach. Pòtim bëła ksãgòwą w Federal Bank of Boston (1986-1990), a òd 1990 r. je sztudérsczim dorôdcą i téż, od 2006 r. wëkłôdô na Wëdzelu Kriminalny Sprawiedlëwòtë na Boston University. Bëła nôleżnikã gduńsczégò Karna Sztudérów „Pomorania” ë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Jak pòdôwô, ji zajimnotama są poezjô, malarztwò, balét ë nôtëra. Mieszkô w Bòstonie (stón Massachusetts, Z.S.A.). Òd 1985 r.

Je to 1431 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 431. rok drëdżégò tësąclecô, 31. rok XV stolatégò, 1. rok 4-égò dzesãcolecô XV stolatégò.
Wãbórk - biwô zrobiony z blachë, przóde béł z drewna, terô czãsto z plasticzëznë. Czasã wëzdrzi kąsk jak walc. Służi do noszeniô wòdë i jinszëch ceków, taczich jak np. mlékò. Mòże bëc téż ùżiwóny do sëpnëch materiałów , jak piôsk, wãdżiel czë zôrno. Wãbórk mô pałągòwaty chwët. Wãbórk mòże òbrëmic kòl 15 litrów.

Nimbostratus (Ns – warstwòwô-deszczowô chmùra) je chmùrą niską z cemnoszarich warstwów, chtërna zwiksza czësto zacygô niebò. Òna je z kroplów wòdë i krisztalków lodu. Przë ni je òpôd deszczu abò sniegù. Òna je na wiżë 200 - 500 m, a nawetka na 3 km.

1825 / MDCCCXXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na sobòtã pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1825 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Wierzgùlëca (Riparia riparia) - to je wanożny ptôch z rodzëznë jaskùleczkòwatëch. Te ptôchë mają gniôzda i młodé na Kaszëbach, ale òb zëmã jich tu nié ma.

Gduńsczi Ùniwersytet (Universitas Gedanensis), pòl. Uniwersytet Gdański – wëższô ùczbòwniô, założonô w 1970 rokù, z sedzbą rektora w Gduńskù.

Alternatiwa dlô Miemiecczi (mie. Alternative für Deutschland) - to je miemieckô partjô, chtërna nie chce dëtków Eùro. Ji nôleżnicë są kònzerwatistama.

Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1923-1939. W: Ilustrowany katalog monet polskich. Warszawa: KAW, 1977, s. 17. Przewodnik do oznaczania roślin

Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. Jerzi Tréder. Słowôrz Sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym). Grégòr Schramke zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w jãzëkù pòlsczim wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów.

Kaszëbizm - to je słowò tipòwé dlô kaszëbsczégò jãzëka, przeniosłé do jinégò jãzëka. Np. dalli (weiter, los) przeniosłé do miemiecczégò z kaszëbsczégò "dali" abò Litewka przeniosłé do miemiecczégò z kaszëbsczégò litewka.

Aktualno zacht dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je w pòmòrsczim wòjewództwie, a môłi skrôwk w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Nôwikszima gardama są: Gduńsk, Gdiniô, Dërszewò, Starogarda, Wejrowò.

Qin Shi Huang (ùr. 260 p.n.e., ùm. 210 p.n.e.) - zwóny czasã zwëczajno Pierszim Czezerã - pierszi czezer Chińsczégò Czezerstwa, chtëren w 221 r. p.n.e. sparłãcził sëłą biôtkùjącé sã królestwa w òbéńdze Chinów

Stanisłôw Janke (ùr. 20 strëmiannika 1956) - póchòdzy z Lëpùsza. Je aùtorã rozmajitëch wiérzt - zbiérkù Ju nie jem motélnikem i jin., teroczasny prozë Łiskawica[1] i Psë. Pisôł téż dlô dzôtk - Żużónka jak mrzónka (1984). To je pierszi kaszëbsczi pòéta, co dolmaczi Mickiewicza. Z ukraińsczégò przedolmacził T. Szewczenczi Zanobit (kasz. Zôpis). Jegò wiérztë są dolmaczoné na: bretońsczi, fińsczi, islandzczi i piemòncczi. Je w Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka.
Czasã mómë téż trzecy pòdrząd Anisozygoptera a mnidze nima wëmarłé wôżczi i dwa żëjacé w Azja gatënczi żëwëch skamiałosców z ôrtu Epiophlebia. Pònarwë òbù tich karnów - Anisoptera i Zygoptera - mają dzybrorérë ùkrité bënë òdwléka.

Bôłtowi Miemcë (miem. Baltendeutsche) - to są Miemcë w Estóńsce ë Łotewsce. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele w gardach, a bëlë téż szlachcëcë. W II swiatowi wòjnie Kaszëbi biwalë wënëkóny z gbùrstwa, a na jich plac przëszlë bôłtowi Miemcë. W rãkach tich Miemców z Estóńsczi, Łotewscczi i mni Lëtewsczi bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ni ma czëc ò bôłtowëch Miemcach na Kaszëbach.

973 / CMLXXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Zôpadné Prësë (pòl. Prusy Zachodnie, miem. Westpreußen) historicznô prowincëjô prësczégò państwa jakô pòwsta z pierszégò ë drëdżegò pòdzelënkù Pòlsczi. Òna bëła w latach 1773–1824 i 1878–1919/20. Ji stolëcą béł òd 1793 rokù Gduńsk. Dzél jich béł dali kaszëbsczi, a téż katolëcczi. Òd 25 gromicznika 1947 rokù nié ma prësczégò państwa.

Milorad Pavić (cyrilica: Милорад Павић; ùr. 15 pazdzérznika 1929 w Belgradze - ùm. 30 lëstopadnika 2009 w Belgradze) – je wôżnym serbsczim prozajikã i pòétą.

Zwëczajnô leszczëna (Corylus avellana L.) – to je czerz z rodzëznë brzózkòwatëch (Betulaceae Gray). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach ë mòże tu ju w gromicznikù kwitnąc, a pòtemù mô lëszczënowé òrzechë. Leszczinczi są leszczënowim lôskã.

Je to 1768 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 768. rok drëdżégò tësąclecô, 68. rok XVIII stolatégò, 8. rok 7-égò dzesãcolecô XVIII stolatégò.

Kòmnino - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkelë Słowińcë. Tu w 2008 rokù mieszkało 70 lëdzy.

Chléb – to je pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë.

Je to 1913 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 913. rok drëdżégò tësąclecô, 13. rok XX stolatégò, 3. rok 2-égò dzesãcolecô XX stolatégò.
Tomôsz Fópka (pòl. Tomasz Fopke) - ùr. 10 lëpinca 1973 rokù w Gdinie – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w Gduńskù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã[1] ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë Żukòwò, a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii “Mësla dzecka” (2001r.). Wëdôwizna “Region” z Gdini wëda w 2003r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów “Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny “Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002)[2]. Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w Lãbòrgù (2002r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika “Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. J. Stachùrsczi i E. Prëczkòwsczi).

Dólné Kawle (pòl. Kawle Dolne) - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. W 2008 rokù tu mieszkało 189 lëdzy. Tu je Mùzeùm Kaszëbsczé Gbùrstwò "Bielickòwò".

12 proroków miészich (Ozejôsza, Joela, Amòsa, Abdiôsza, Jónôsza, Micheôsza, Nahùma, Habakùka, Sofóniôsza, Aggeùsza, Zachariôsza, Malachiôsza).

Je to 974 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 974. rok pierszégò tësąclecégò, 74. rok X stolatégò, 4. rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Je to 986 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 986. rok pierszégò tësąclecégò, 86. rok X stolatégò, 6. rok 9-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Je to 1459 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 459. rok drëdżégò tësąclecô, 59. rok XV stolatégò, 9. rok 6-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

U2 je irlandzczim rockòwim karnã. Jegò nôleżnikama są: Bono (Paul David Hewson)- spiéw ë tej-sej téż gitara; The Edge (David Howell Evans)- gitara, sztërkama klawisze, spiéw ë basowô gitara; Adam Clayton - basowô gitara; ë Larry Mullen, Jr. - perkùsëjô.

Je to 1416 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 416. rok drëdżégò tësąclecô, 16. rok XV stolatégò, 6. rok 2-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, ss. 57-58.

1460 / MCDLX – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Mëszôk abò zwëczajny mëszôk (Stellaria media (L.) Vill.) – to je jednorocznô abò dwalatnô roscëna z rodzëznë granôtkòwatëch (Caryophyllaceae). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach, tu to je np. zelëskò w ògródkach.

Gmina Przedkòwò (pòl. Gmina Przodkowo) - wieskô gmina w kartësczim krézu, w Pòmòrsczim wòjewództwie. W ti gminie je mało lasów (niżi 20% òglowi wiéchrzëznë).
Mòstë - to je wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka [1]. Mòstë to je kùlturowô pòzwa, a pisôł ò nich ju Swiãtopôłk II.

Gregòriańsczi kalãdôrz – słuńcowi kalãdôrz wprowadzony w 1582 przez papieża Grégòra XIII. Je zrefòrmòwanym juliańsczim kalãdarzã, a ùsôdzcą jegò bëł Luigi Lilio. Do juliańsczégò kalãdôrza dodano pòprôwczi, chtërne miały na ùdbie ùrównanié òpozdzenkù w òdnieseniu do zwrotnikòwégò rokù, narôstałégò òd 46 r. p.n.e. zôs zascyganie jegò pòstôwaniu w przińdnoce. Julijansczi kalãdôrz spózdzał sã 1 dzéń na 128 lat, a gregorijansczi 1 dzéń na kòl 3000 lat. Jinosc midze kalãdarzama juliańsczim a gregòriańsczim je w dwóch sprawach:

Jón Szutanbarch (pòl. Jan Szutenberg) - ùrodzył sã 5 lëpinca 1951 rokù. Òn dłudżi czas robił w Państwòwëch Gòspòdarztwach Rólnëch, a pisze pò kaszëbskù i je m. jin. autora wëdónégò zbiérkù pòwiôstków „Tobaka dlô Kaszëbów”. Chòc Szutanbarch splôtô swòje pòwiôstczi z mało wôżnëch sztëczków wiejsczi jawernotë, to w całoscë je w nich wiele dzysdniowi gbùrsczi òbëczajnotë. Jegò pòwiôstczi są – òglowò rzec - wiôlgą wëchwałą żëcô na wsë ë gbùrsczégò etosu. Ten pisôrz stwòrził czekawi jãzëk – je to w wikszim dzélu rodnô mòwa, ale mésterno pòprzetikónô neologizmama ë archaizmama. W tim je widzec starã ò kaszëbską jãzëkòwą spôdkòwiznã.

Chłopsczi nóż – to je zort rãcznégò nôrzãda ze skłôdónym òstrim. Òn je chłopóm wiele razy pòtrzébny żebë np. cos ùprawic i mòże miec rozmajité dodôwczi.

1007 / MVII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na strzodã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Kùlturowô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òpisëją produktë kùlturë człowieka (np. Mòstë, Smólniczi, Zelonô Hëta), w tim dëchòwëch elementów.

1909 / MCMIX – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1909 rokù przëpôdł na czwiôrtk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 13 dni.

1431 / MCDXXXI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Kamiéń (w zdrojach: Lapis 1107, commendatores ... Camenensis 1339, Kazimirus . . . rex Polonie ... in fluvio Camona situatam . . . civitatem pro iure Theutunico . . . locare (damus) . . . nomen eidem civitati Camona imponendo 1360, Kamyn 1370, Camen 1374, 1384, Camień 1381-1385, Camyen 1584 (Ortelius), Camien 1612 (Langenes), Camina, Camyn, Cammin, Kamin, Kamień, Kamień Pomorski 1920-1939; Kamjenj (Cenôwa), w kamińsczim krézu (Ramułt); pòl. Kamień Krajeński, miem. Kamin in Westpreußen) - garc w sãpòleńsczim krézu w Kùjawskò-Pòmòrsczim wòjewództwie mizë jezorama Mòchel ë Brzëchòwò.

Parafijô p.w. Swiãti Katarzënë z Aleksandrëji w Krokòwie - to je stôrô parafijô w Krokòwie kòl Pùcka. W ni w - czedës kalwińsczim - kòscele terô mòdlą są téż Kaszëbi.

Jezoro Rekòwò (pòl. Jezioro Rekowo) to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,49 km² w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.

Jan Mòrdawsczi : Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb; dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gduńsk 2008, s. 49

Slayer je thrash metalowé karno z Huntington Beach, California. Pòwstało òno w 1981 rokù z jinicjatiwë Tom Araya (spiôw/basowô gitara), Jeff Hanneman (gitara), Kerry King (gitara) ë Dave Lombardo (perkùsëjô).

Dzemiónë (pl. Dziemiany) – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë w òbéńdze Wdzëdzczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Tu młodzëzna ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka [1]. Tu je kòscół, a w nim òdprôwiónô je czasem Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Wies je na szlachù banowi sécë Kòscérzëna-Lëpùsz-Chònice. Tu je sedzba Związkù Hòdowców Achałteczińsczich Kòniów, a téż hòdowlô kòniów ti rasë.

Mòra – jak wierzele Kaszëbi to je dësza, chtërna wëszła z cała człowieka w spikù i òbróca sã w jabkò, krëszkã, kòta, mësz, nocną mòrówkã abò jesz co jinégò, a pòtemù dłôwi lëdzy, jezdzy do ùpadłégò na kòniu abò młodim bëdle, wëpijô soczi z drzéwiãt, dëszi drëżónë i wòdã. Mòra wlôżô w jizbã dzurką òd klucza i kładze sã na człowieka jak miészk piôsku. Òna zaczinô mòrzëc òd nogów jaż pò gardło, do môłkù, a przë tim mrëczi: mër, mër, mër. Jak napisôł ks. Szulist téż Kaszëbi w Kanadze wiedzele, że mòra wlôżô w jizbã dzurką òd klucza.

Glagolica - sztëczny słowiańsczi jãzëk, jegò ùjimniãce òpierô sã na rozwicém ë dopasowanim protosłowiańsczégò jãzëka, tak bë mógł òn sprôwiac rolã dzysdniowégò ë pòchwôtnegò jãzëka dlô wszëtczich Słowionów.

Eùropejskô Bibloteka (The European Library) – to je cifrowô bibloteka, chtërna dôwô przistãp do 48 nôrodnëch bibloteków. Kąsk w ni je do kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò.

Ùniwersytet Stanforda (Stanford University abò Leland Stanford Junior University) - je wôżnym amerikańsczim môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1891 rokù.

Zbòżé – są to roscynë z rodzëznë trôw. Są nima: żëto, pszénica, jãczmin, òws, kùkùridza, a bëło wierã téż proso. Z pòdrzadkù ùpraw gbùrsczich są nima téż: bùkwita (lëtewka), raps, len, kònople. Na Kaszëbach zbòża bëłë wôżnyma roscënama. Czedës zbòżé zwano „żëtã”. Całi bògactwò sparłãczony z tim słowã mòże nalezc w Słowniku gwar kaszubskich na tle kultury ludowej Bernarda Sychty.
Pòczątkã pòwòjnowi jintegracji europejsczi bëło pòwstanié Europejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë. W 1958 r. pòwstała Europejskô Wspólnota Gòspòdarczô i to ji bezpòstrzédną nôstãpczënią je Europejskô Ùniô. Òd czasu weńscô w żëcé Traktatu Lësbòsczégò, tj. 1 gòdnika 2009, pòdstawą prawną funksnérowaniô je: Traktat ò Europejsczi Ùnii, Traktat ò funksnérowanim Europejsczi Ùnii. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż Kôrta Prôw Pòdstawòwich. Traktat z Lizbonë dôwô mòżlëwòta przëjãcô przez EÙ Europejsczi Kónwencji Prôw Człowieka. Samò przëstąpienié do Kónwencji nie òznôczô bëcô członkã Ùnii w Radzëznie Europë.

Słôwno (we zdrojach: de Slauna 1200, Zlawen 1273, de Slavna 1321, Schlawe, Słôvno (Cenôwa), Szlôga (Cenôwa), Słôwno (Ramułt); pòl. Sławno, miem. Schlawe) - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Wieprzą ë Mòszczenicą.

Szczecinek (we zdrojach: Neuen Stetin, Nien Stettin, Kleinstetin 1575 (1579), Neustettin, Nowoszczecin 1707, Nowy Szczecin, Szczecinek XIX w., Szczecink (Cenôwa) ; miem. Neustettin; òdtwòrzóné mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Szczecënkò, Nowé Szczëtno[Pòtrzébné zdrzódło]) – krézewi gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie.

Rëmiô (we zdrojach: Rumina 1220, Rumnam 1235, Rumpna 1245, Rumnam 1291, Rumna 1295, Ronna (krónika òlëwsczégò klôsztora), Romna (krónika òlëwsczégò klôsztora), Rumńa (Lorentz), Romele 1399, Rumija 1570, Rumia 1570, Romla 1582, Rumie 1583, Romlia 1598, Rahmele 1584, Romla 1584, Ramelaw 1602, z Rumiei 1627, Rameln 1655, Ramel 1659, Rumia 1678, Rahmel 1796, Rëmjå 1866, Rumia (SG), Rumie 1912, Rumija 1912, Rémjô, krol. é szlach. (Rahmel) (Cenôwa), Rëḿå (Lorentz, Zëchta), (Stårå) Rëḿå (Tréder); pòl. Rumia, miem. Rahmel) je gardã ë gminą w wejrowsczim krézu w pòmòrsczim województwù. Rëmiô mô greńcã z Gdinią ë Redą. Rëmiô robi za mieszkaniowi slôd dlô Gdini. Razã z Wejrowã ë Redą ùsôdzô wespòlëznã trzëch gardów - Môłé Trójgardze. W latach 1975 - 1998 Rëmiô słëchaa gdóńsczémù wòjewództwù. Tu mô sedzbã radio Kaszëbë, chtërno nadaje dosc wiele pò kaszëbskù. Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków w artiklu 11, ùst. 1a pòdaje, że taczi radio dlô m. jin. Kaszëbów mô bëc.

Krëczk to ptôch wikszi jak gòłąb. Je wiôlgłescë gapy, le barżi cenczi. Mô czôrno- lilowé pióra, chtërné w słuńcu baro sã łiszczą. Krëczk wëzdrzi jak krëk i mòżna gò z nim pómilëc. Mô czôrné nodżi dłudżi, òstri dzób. Krëczk je baro towarzësczi, chòc òstróżny. Zëmą w gardach, czedë lëdze dają mù jestkù wcale nie ùcekô. Krëczczi zrzeszają sã w wiôldżé, wielotësãczné karna. Ptôchë te mają wiele mòcë w skrzidłach i mògą dosc chùtkò pòderwac sã w lëft. Są baro mądré i rozmieją pòsługiwać sã nôrzãdzama ( np. czãsto kładzą òrzechë pòd kòła aùtów). Pòjôwiają sã nôczãscy tam, gdze je wiele jedzeniégò. Òkòło rujana do Pòlsczi przëlatywąją ze wschòdu wiôldzé stada krëczków i òstają na zëmã. Niechtërné z nich lecą jesz dali na zapôd.

Je òdmôwióny z rëna (nôprzód je werset, pózni himn, psalmòdiô, jakò skłôdô sã z dwóch psalmów, midzë chtërnyma je piesniô wzãtô ze Stôrégò Testameńtu, ale nié z Knedżi Psalmów, pòtémù je krótczi czëtanié biblijny, résponsorium, Kantik Zachariasza tj. Benedictus, prosbã, Òjcze nasz ji òracëjô.
G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341

Lubiczk - je to strogòtlëwi duch lubòtnégò ùczëwù i seksu. Mùlcë so zadôwają Lubiczka nawzôsno, a tej ni mògą sã jedno bez drëdżigò òbeńc. Lubiczk dzejô w lëdzach.

1395 / MCCCXCV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

W swòjim słowôrzu (1973) napisôł ksądz dr Bernard Zëchta, że kòle I swiatowi wòjnë przëszedł do Òdargòwa Wieczny Żid ë tu gò nawetka chcele scygnąc, równak òn pòwiedzôł, tak: "Dali, dali, Wieczny Żëdze i sã wzął i szedł."

Redëszewò - to je kaszëbskô wies w gminie Pùck, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Za dôwnëch lat pò kaszëbskù bëło napisóné Redeszewo. W 2008 rokù tu mieszkało 202 lëdzy.

Je to 972 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 972. rok pierszégò tësąclecégò, 72. rok X stolatégò, 2 rok 8-égò dzesãcolecô X stolatégò.

Je to 1447 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 447. rok drëdżégò tësąclecô, 47. rok XV stolatégò, 7. rok 5-égò dzesãcolecô XV stolatégò.

Pò tim cządzë, w I p.n.s., pòwstałë trzë apartne królestwa – Goguryeo, Baekje ë Silla, jaczé wëprzédniałë na półòstrowie ë dzélach Mandżurëji òbczas Wespólny Erë. Jich zaczątk naczôł nowi cząd Trzech Królestw Kòreji, jaczi wiele dôł dlô rozwiju kòrejańsczi ë japòńsczi kùlturë. Wespółzgrôwôłe òne w ekonomiowëch ë wòjskòwëch môlach. Goguryeo sparłãczëło Buyeo, Okjeo, Dongye ë jinë państwa dôwny òbéńdë Gojoseonu, dobéwając nad slédną chińską kòmańdą. Goguryeo bëło w tim czase nôwikszą mòcą, leno całowny czas zapëzglëną w wòjnë z chińsczima dinastëjami Sui ë Tang. Ùsôdzoné kòle dzysdniowégò Seulu pôłniowòzôpadne królestwò Baekje w cządze swòjégò szczitowégò panowaniô w IV s., òbjimało òbéńdã nawetka do Pyeongyangù ë dali. Ùsôdzenié ë rozwij królestwa Silla miało swój môl nôpózdze z wszëtczéch nëch królestw.

Bòléńc - to bëła wies w gminie Smôłdzëno, tam gdze terô je Słowińsczi Nôrodny Park. W ni bëlë rëbëcë, ale wiater przenôszô tu piôsk z placa na plac, a zasëpôł wies.

Frãcëszk Grëcza, téż Frãc Grëcza , (ùr. 19 lëstopadnika 1911 rokù w Pòmieczëńsczi Hëce – ùm. 23 łżëkwiata 1993 rokù w Sopòce), ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi, pisôrz, dolmôcz. Béł jednym ze Zrzeszéńców. Ksãżé swiãcenia przëjimnął 4 czerwińca 1939 rokù. W II swiatowi wòjnie béł w Krëjamni Wòjskòwi Òrganizacëji "Kaszëbsczi Grif" i w miemiecczim lagrze Stutthof. 20 rujana 1984 rokù òn zaczął w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiac Msze sw. w kòscele katolëcczim.

993 / CMXCIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na niedzelã pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).
Kwidzëno (we zdrojach: *Kwedīns (Górnowicz), in Quedin 1233, de Quedina 1235, Insula Sancte Marie 1236, Quidin 1251, Marienwerder 1336, Margenwerder 1340, Merginwerder 1340, Merginwerdir 1346, Quedzyn alias Marienwerder < 1454, Qwedzyn 1470, Quidzin 1513, Quidzyn alias Marienwerder 1517, do Kwidzyna 1565, ku Kwidzyniu 1565, za Kwidzynem 1565 na Kwidzynie 1565, Quidzi? 1612 (Langenes), Kwidzyn 1687, Kvjdzéno (Cenôwa); Kwidzëno (Ramułt); gw. Kfjidz.in; pòl. Kwidzyn; miem. Marienwerder) - krézewi gard w Pòmòrsczim wòjewództwie nad Liwą.

Lékarsczi rozmarión (Rosmarinus officinalis L.) - to je ôrt krza z rodzëznë głëszkòwatëch (Lamiaceae). Jegò Kaszëbi ùżiwają do léczeniô lëchi pamiãcë.

Ewanielëjô Jana (J, Jn abò J) – jedna z sztërëch Ewanielëjów Nowégo Testameńtu, chterne kòscół uznôł za natchnioné ë wprowadzył do zestôwku krégów Swiętëch Pismión. We wiele razach je jinszô układã i terminologijã a tam sam téż żlë chòdzy ò òpisywóne sprawë, zdarzenia òd pierwszéch trzëch, tj. Ewanielëji Mateusza, Marka i Łukasza.

Vieillir à deux, Éditions Universitaires, 1967 - Starzeć się we dwoje / Paul i Jacqeline Chauchard ; przeł. [z fr.] Barbara Durbajło. Warszawa, 1977.

Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 44

Przë zestawienim ze synopticznyma Ewanielëjama widzymë, że czwiôrtô Ewanielëjô we wiele rzeczach sę apartni. Jinszé je u Jana samo rozłożenié tekstu o żëcym i dzejanim Jezësa, jinszé są téż pisarzczié sposobë ujimnięcô nëch tematów przez Autora ti tu Ewanielëji. Cziej Synoptików mało czekawi bëtnosc Jezësa w Jeruzalemie ë Jego dzejanié w nym miejsce, Jan przedstôwiô Jezësa przebiwającégò i nauczającégò nôwicy w Jeruzalemie. Cząd publicznégò dzejaniô Jezësa objimô u sw. Jana trzë swięta Paschë (2,13; 6,4; 11,55).

972 / CMLXXII – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na pòniedzôłk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

Jón Bùgenhagen (miem. Johannes Bugenhagen, Doctor Pomeranus) (1485 - 1558) béł jednym z przédnëch refòrmatorów, téż na miarã nordowëch Miemców, nie leno Pòmòrza. Òn - wspiéróné przez ksyżãt i z pòczątku téż kamiéńsczégò biskùpa, pòstrzégającégò pòtrzébnotã refòrmë Kòscoła - szerzwił deje refòrmacji. Zgódno z wòlą ksyżëca òn ùsadzył „Òrdinacjã kòscelną” (wëd. 1535 r.), chtërna stała sã kònstitucją lëterzczégò Kòscoła na Pòmòrzu. Wspiéróné przez Bògùsława X w 1518 r. napisôł òn w swòjim dokôzu „Pomorania” ò jãzëkòwëch zmianach w rodnym kraju taczé słowa: „Czëż nié chùtkò pò przejimniãcym chrzescëjańsczi wiarë pòmòrzczé miasta, zaniedbiwającë słowiańsczi jãzëk, zaczãłë sã stawac teùtońsczé i germańsczé tak, że ne [miasta], chtërné za Kòszalënã jaż do Pòlsczi òstałë słowiańsczé, zaczãłë miec òdraza do swòjich bracy Pòmòrzónów, ju Miemców.” Czëtającë „słowiańsczé”, trzeba rozmiec „kaszëbsczé”.
Killaloe (Ontario) - to je wnożëna w Kanadze. Tu długò ùchòwôł sã kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi. Czëdes bëłë tu lasë i piłë. Tu jeden chłop jak napisôł dr Jan Drzéżdżón (1974) gôdôł: "... to są Kaszuby skąd moi ojcowie przëszlë".

1778 / MDCCLXXVIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1778 rokù przëpôdł na pòniedzôłk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

Wejrowò (téż: Nowé Miasto, Miasto, we zdrojach: Nova colonia 1643, Nowe Miasto 1646, Weyheropolim 1650, Wejerowo 1650, Weyhersfrey 1650, Wejerowska wola 1650, Wejherau 1650, Wejherstadt 1650, Wejheropolis civitas 1651, Weichersfrei 1659, z Miasta Weyhrowa 1684, Nowomiasto 1772, Neustadt 1796, Vejrowo 1866, Wejherowo 1866, Vejrowo (Cenôwa), Vejherowo, Novè-mjasto (Cenôwa), Vejrowo/Vajrowo (Lorentz); pòl. Wejherowo, miem. Neustadt) je krézewi gard w Pòrenkòwi Pòmòrsce, na Kaszëbach, nad rzéką Rédą. Tu je Państwòwô Mùzycznô Szkòła, jakô ùczi ùsôdzków sparłãczonëch z kaszëbską tradicëją, a też Kaszëbskô Filharmóniô.

1863 / MDCCCLXIII – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1863 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Róbert Żmùda-Trzebiatowsczi (ùr. 14 rujana 1976 rokù) - je kaszëbsczi lëterat. Òn ùsadzył wiele wiérzt w zbiérkù "Òdłómczi" (1997). Jegò wierztë céchùje wielgô dozdrzeniałosc pòetickô jak chòcbë ten "Ò kamieniach" z tegò zbiérkù. Tołmacził Aleksandra Puszkina.

Jon Ruthven, "'This Is My Covenant with Them': Isaiah 59.19-21 as the Programmatic Prophecy of the New Covenant in the Acts of the Apostles." Journal of Pentecostal Theology 17 (2008), Part I: 32-47; Part II: 219-37.

Dólnosorbsczi jãzëk - jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Jednim z ùsôdzców piszącëch w dólnosorbsczim - dolmôcz kaszëbsczi pòézëji A. Nôgla - béł Mětšk Frido. Dólnołużëcczi jãzëk je pòdobny do kaszëbsczégò. Dólné Łuzëce mają stolëcã w Chòcébùżu.

Òd V do VII s. Silla pòstãpno dobéwôła nowé dzéle Kòreji. Nôpierwi zaanektowóła leżącą kòl ni kònfederacëjã Gaya. W latach 60 V s. sformòwôła alians z chińską dynestëją Tang ë zawòjowôła Baekje a pózdni Goguryeo. Pò wënëkaniém chińsczich wòjsk, Silla ùsôdzëła pierszé zunifikòwóné państwò, chtërne òbjimało wikszé dzél Kòrejańsczégò Półòstrowa - cząd ten zwóny je Zrzëszonô Silla. Pò ùpadniãcym Goguryeo, ji dôwny generała Dae Joyeong pòprôwadzëł grëpã Kòrejanów do òbéńdë Jilin w Mandżurëji ë ùsôdzëł Balhae (689 - 926) jakò pòsobnicã Goguryeo. Państwò to òsta dobétë bez Kitanów w 926 a wielu zjegò mieszkańców òsta naszińcama Goryeo.
Domôcô jabłónka (Malus domestica Borkh.) - to je roscëna - miészańc - dwóch ôrtów jabłónków z rodzëznë różowatëch (Rosaceae Juss.): dzëczi jabłónczi i Malus pumila. Téż człowiek przë tim miészańcu dosc tëli robił. Na Kaszëbach rosce wiele domôcëch jabłónków. Dosc tëli jich mają gbùrze.

Chmielno (pl. Chmielno) – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô ë Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Tu je kòscół. W 1280r. biskùp Albierz pòcwierdzył nadanié kòscoła sw. Piotra stądka klôsztorowi norbertanków w Żukòwie. Legendë rzeszą z tim Damrokã. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka[1]. Chmielno je nad jezorama: Biôłé ë Kłodno, na zôpôd òd Kartuz. To je wôżny turistny òstrzódk z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M.jin. tądkã jidze turistny, Kaszëbsczi Szlach. Stądka bëłë[2] i są znóné keramikòwé wërobinë, bò grónkòwniô je tu òd lat[3]. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie:

Żukòwò (pò pòlskù Żukowo, pò miemieckù Zuckau, pò łacëznie Sucovia) - gard na Kaszëbach. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk. Żukòwò je gardã ë wieską gminą w kartësczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie, mô jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Żukòwò je jednym z nômłodszëch gardów w Pòlsce. Gardné prawa dobëło 1 stëcznika 1989 rokù. Wiele lat bëłë tu rok w rok zéńdzenia szkólnëch Kaszëbów na pòspólné kònferencje. Òd zélnika 2014 rokù je tu na mùrze przë pòklôsztórnym kòscele tôblëca z Magnificat pò kaszëbskù.

Zwëczajnô pielniczka (Berteroa incana (L.) DC.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë kapùstowatëch Brassicaceae. Kaszëbi mògą na niã gadac pielniczka.

Adóm Hébel je przedstôwcã wejrowsczégò „Teatru Zymk” i artistã kaszëbsczégò „Kabaretu Kùńda” (òkróm Adama Hébla tworzi gò téż Patrik Mùdlaw). Wespółòrganizatór przezérkù stand up comedy „Szpòrt na żokach”. Òd 28 stëcznika 2017 je nôleżnikã zarządu Klubù Młodëch Kaszëbów „Òska”.

Je to 1806 rok naszi erë (pò narodzenim Christusa), 806. rok drëdżégò tësąclecô, 6. rok XIX stolatégò, 6. rok 1-égò dzesãcolecô XIX stolatégò.

Ruskô Federacëjô (rus: Росси́йская Федера́ция/ Россия) je państwã w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji (Sybiriô). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je Mòskwa. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata.

1824 / MDCCCXXIV – przestãpny rok, pòczątk chtërnégò przëpôdł na czwiôrtk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1824 rokù przëpôdł na wtórk i béł to tak samò rok przestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 12 dni.

Bëła na Ewanielëjô pisónô jako slédnô spomidzë sztërzech Ewanielëji. Ale nick nóm nie wskôzywô, żebë czas ji pòwstaniô mógł bec przesënięti poza 100 rok po Chr., bo nôstarszi papirus z ji tekstę, co przychodzy z egipscziégò lekcjónôrza liturgicznégò, je napisóny w pierwszëch pôrëdzesąt latach II wieku.
1451 / MCDLI – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na piątk pòdług ùżiwónégò w nëch czasach juliańsczégò kalãdôrza. Pòwszechny w dzysdniowim swiece gregòriańsczi kalãdôrz zaczął bëc ùżiwóny dopiérze w 1582 (na zôczątkù leno w niechtërnëch katolëcczich krajach).

1765 / MDCCLXV – rok nieprzestãpny (zwëczajny), pòczątk chtërnégò przëpôdł na wtórk pòdług gregòriańsczégò kalãdôrza. Nót je równak pamiãtac, że jaż do 1929 w niechtërnëch krajach oficjalno ùżiwóny béł nié gregòriańsczi, a juliańsczi kalãdôrz. Pòdług juliańsczégò kalãdôrza pòczątk 1765 rokù przëpôdł na sobòtã i béł to tak samò rok nieprzestãpny. W hewòtnym rokù rozeszłosc juliańsczégò i gregòriańsczégò kalãdôrza wënôszała 11 dni.

G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 172

Léna Gros (Helena Gros ùr. w 1927 r. w Kòkòszkach) - je wësziwôczką, jedną ze slédnych ùczenków sostrów Jadwidżi i Zofie Ptôch. Òna wësziwała ju w piãcdzesątëch latach XX stolata, w prowadzonym przez nie wësziwôrsczim karnie. Òna dobrze pamiãtô wësziwanié òbrëska dlô Francësczi Ambasadë. Ji wësziwôrsczé robòtë to są m.jin.: tôflôczczi, bieżniczi, òbrësczi i pószewczi na pòdëszczi. Ji wësziwk trafił np. do Wiôldżi Britanie. Òna je òdznaczonô Złotim Krziżã Zasłëdżi Prezydenta RP.

Długòsc indiwidualnégò ùłożënkù wënosy òd 1:15 do 1:30 min. Gimnasticzczi przërëchtowiwùją 4 ùłożënczi z wëzwëskanim (abò nié) wëbrónëch przëbòrów. Kùńcowô pónktacjô je rozmajitô, mòże bëc òsóbnô dlô kòżdégò ùłożënkù, mòże téż bëc sëmą òcenów z wszëtczich. Òcena zanôlégô midzë jinszima òd stãpnia trudnoscë elementów, chtërne pòkazywô miónkôrka.

Swòrë (pò pòlskù Swornegacie) – kaszëbskô wies pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Chònice. Wies je nad Kôrsyńsczim Jezorã. Papiéż Grzegòrz X pisôł ò ti wsë w 1272 rokù. Tu béł zôkón Augùstianów. W 1291 ròkù béł w ti wnożënie ksyżã Mscëwòj II z trójną prowadzëną. W Swòrnégacach w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.

Òkónk (we zdrojach: Wòkonk (Cenôwa); pòl. Okonek, miem. Ratzebuhr in Pommern) - garc we złotowsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Czôrną.

Jean Rey, znóny belgijsczi pòlitik, przewòdniczący Kòmisji Europejsczi w kadencji 1967-70, rzekł òbczas jednégò ze swòjich pùblicznëch wëstãpieniów: "Przińdze dzéń, czej zbùdëjemë Stanë Zjednoczoné Europë, że pùdzemë pòchilëc sã nad grobã Schumana i zwiedzëc jegò dodom w Scy-Chazelles, tak jak Amerikónie jidą zwiedzac chëcz Jerzégò Waszingtona w Mount Veron"

Gryfino (we zdrojach: Gryphenhaghen 1254, Gryfenhagen 1270, Grifenhaghen 1303, Griphenhagen 1330, Grifenhagen 1535, Griffenhagen 1539, Greiffenhagen 1539, Griffenhagen 1540, Grippnhagn 1570 (Ortelius), Grippenhag (Tabula Germaniae emendata recensAutor: Visscher, Claes Jansz. 1586-1652), Griffenhage (Georg Braun & Frans Hogenberg: Alten Stettin) 1588, Greiffenhagen 1618, Greiffenhagen 1789, 1827; dólnomiem. Gripenhagen, miem. Greifenhagen; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: Gripiewò, Grifëno[Pòtrzébné zdrzódło]) – krézewi gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Pòrénkòwą Òdrą.