Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Cha nel çhengey oikoil de jure 'sy Reeriaght Unnaneysit agh she Baarle, çhengey Ghermaanagh, preeu-çhengey ny çheerey. Myr eiyrtys yn Impiraght Ghoaldagh son y chooid smoo, ren y çhengey skeaylley tessen y dowan, as haink urree dy ve çhengey eddyr-ashoonagh dellal chammah as çhengey ynsit smoo lheeadagh. Ta'n Vaarle Albinagh, çhengey ta çheet magh ass Mean-Vaarle Hwoaie, er enney ec y leval Oarpagh as cha nel ee ny h-abbyrt jeh'n Vaarle. Ta kiare çhengaghyn Celtiagh ymmydit 'syn RU: Bretnish, Cornish, Gaelg Albinagh as Yernish. 'Sy vlein 2001 dooyrt 21% sleih-earroo Vretin dy row ad abyl loayrt trooid Bretnish, earroo ta ny smoo na'n 18% ayns Coontey-pobble ny bleeaney 1991. Chammah as shen, t'eh oolit dy vel 200,000 loayreyderyn ny Bretnish nyn gummal ayns Sostyn. Va ablid ennagh ny Gaelg Albinagh ec 92,000 cummaltee ny h-Albey (ny begnagh 2% sleih-earroo ny h-Albey), goaill stiagh 72% dy chummaltee ayns ny h-Ellanyn Heear. Ta'n Vretnish as y Ghaelg Albinagh loayrit mygeayrt ny cruinney lesh beggan Ghaelg foast ry-gheddyn ayns Nalbin Noa, y Chanadey, as y Vretnish ayns Patagonia ny h-Argenteen.

By eh William Ramsay (1852-1916) y kemmigagh Albinagh ren feddyn magh queig jeh ny gassyn ooasle. Rug eshyn ayns Glaschu, as ren eh studeyrys er kemmig 'sy Ghermaan fo stiurey Robert Bunsen. Ta sleih cooinaghtyn er Ramsay er yn oyr dy dooar eh magh argon (1894), hailium (1895), neoin (1898), krypton (1898) as xenon (1898). Scarr eh neoin, krypton, as xenon veih aer va jeant ny ushlagh. Chossyn William Ramsay Aundyr Nobel ayns 1904 son geddyn ny queig gassyn ooasle imraait heose.

Harrish y cheead-bleeaney lurg shen, ren leigh Normanagh cur stiagh ayns ynnyd y Leigh Briwnagh as ec jerrey y trass eash jeig yeianagh va corys feudagh Normanagh currit er bun er feie'n chooid smoo dy Nerin liorish ny Normanee Yernagh. Va buill chummaltit cowrit liorish bunneeaght ny barranaghtyn, ny mannoryn, ny baljyn as toshiaght y chorys coontae noa-emshiragh. Va lhieggan jeh'n Çhiart Vooar (Çhiart Vooar Nerin), soilshit magh 'sy vlein 1216, as eh cur Divlyn ayns ynnyd Lunnin as yn Agglish Yernagh ayns ynnyd Agglish Hostyn, as va Parlamaid Nerin bunnit 'sy vlein 1297.

Ta'n skeym elley kiangley ny çhengaghyn Gaelgagh as Brythonagh ry cheilley myr çhengaghyn Celtiagh ellanagh, ayns neuchosoylaght rish ny çhengaghyn Celtiagh mooarheeragh ta goaill stiagh ny çhengaghyn lheid as Goalish as Celtibeirish.

Ta'n 4oo laa jeh Mee Boaldyn ny 124oo laa (ny 125oo laa ayns bleeantyn bishee) jeh'n vlein 'syn 'eaillere Gregoiragh. Cha nel agh 241 laa faagit roish jerrey ny bleeaney.

She amm cruinlagh çhyndaa yn Chruinney mygeayrt y Ghrian ee blein (yl. bleeantyn; veih blíadain y Çhenn Yernish; Yernish: bliain, Gaelg Albinagh: bliadhna). 'Sy rollageydys, ta'n vlein Yooliagh jeant seose jeh 365.25 laaghyn as 86,400 tullee SI (gyn tulleeyn bishee).

She çheer ayns yn Affrick ee Pobblaght ny Congo. T'ee çhemmit liorish Angoley da'n jiass, Pobblaght Gheynlagh ny Congo da'n shiar, liorish Cameroon as Pobblaght yn Affrick Veanagh da'n twoaie, as liorish Gabon da'n sheear as y sheear hwoaie. She Brazzaville y preeu-valley.
She Doour Sulby y doour ny logh smoo ayns Mannin. T'eh ny lhie ayns Glion Sulby faggys da moir awin Sulby, yn awin s'liurey ayns Mannin, as mysh un veeiley (1.6 km) çheu heear veih mullagh Sniaul. T'eh goll er stiurey as reirey ec Lught-reill Ushtey as Sornaigys Ellan Vannin.

Ta arrane reeoil çheet er arrane ta cloiet ec cruinnaghtyn jesh-chliaghtagh ny formoil ayns faare da persoon, shellooder oik, ny shellooder renk er lheh. Myr sampleyr, she God Save the Queen en ennym ta currit er yn arrane ta cloiet myr arrane ashoonagh neu-oikoil y Reeriaght Unnaneysit, myrane lesh arrane er lheh da Ealisaid II, Benrein y Reeriaght Unnaneysit, ny Canadey, ny h-Austrail as çheeraghyn elley.

Ta'n Chreestiaght ny possan crauee smoo ayns Nerin. She Catoleaghys Raueagh y rheynn chrauee smoo as eh cowraghey 73% jeh pobble yn ellan (as mychione 87% jeh pobble Phobblaght Nerin). Ta'n chooid elley jeh'n phobble nyn gooid jeh rheynnyn Protestoonagh eigsoylagh (mychione 53% jeh pobble Nerin Hwoaie). She Agglish Anglicaanagh Nerin y nah agglish smoo. Ta'n pobble Islamagh ayns Neirn gaase, rere arraghey stiagh son y chooid smoo. Ta pobble beg dy Ewagh ry-gheddyn ayns Nerin chammah. Ta 4% pobble ny Pobblaght jannoo cur sheese orroo hene myr deiney gyn craueeaght. Ta 14% pobble Nerin Hwoaie jannoo y cur sheese cheddin orroo.

She biljyn bearkanagh 'sy ghenus Pinus ad Juys ny Pine. T'ad jannoo seose fo-chynney Pinoideae 'sy chynney Pinaceae. Ta mys 115 dooieyn ayn, agh ta'n earroo jeeragh croghey er quoi t'ou feysht.

Ta Droim dhá Thiar (Baarle: Dromahair) ny valley beg daahoil ayns Coontae Lheeahtrim, Pobblaght Nerin. T'eh soit 10 km veih Cluainín as 17 km veih Shliggagh. T'eh ny lhie ayns sheear hwoaie y choontae er brooinyn ny h-awin, An Bhuannaid faggys da Loch Gile.

Ta'n Ungaar 'sy 20oo ynnyd 'sy dowan (mastey 195 çheeraghyn) rere ayndagh Quaalid-Vea dy chooid International Living (2010) as t'ee 'sy 6-oo ynnyd rere'n ayndagh son coadey çhymmyltaghtoil liorish GW/CAN. Dys ny laaghyn er gherrid, v'ee currit mastey ny 15 king jurnaa turryssagh smoo foayroil 'sy dowan. Ta'n chorys ooig ushtey chreg-hermagh smoo as y nah logh çhermagh smoo 'sy dowan – Logh Hévíz, as ta'n logh smoo 'syn Oarpey Veanagh ry gheddyn ayn – Lake Balaton. Myrane lesh shen ta'n vanjagh smoo 'syn Oarpey - Hortobágy - ry-gheddyn 'sy çheer.

Ec toshiaght y 19oo eash cha row mooarane scansh currit er staydys y Ghaelg, as v'eh shen ry-akin da'n chooid smoo 'sy chorys ynsee as ayns ny kialteenyn er yn ellan. Cha row ynsagh 'sy Ghaelg ry-gheddyn agh ayns kuse veg dy scoillyn, agh va'n ynsagh 'sy Ghaelg currit stiagh reesht ayns scoillyn Doonee ayns ny 1820yn. Ansherbee, hie yn sorçh d'ynsagh shen er ny lhaggaghey mygeayrt y vlein 1872. Va'n staydys er ny vroojey liorish y Clattys Ynsee 1872 tra va corys dy ynsagh ashoonagh currit er bun. Ga nagh row feme er ny scoillyn jannoo ynsaghey trooid y Vaarle, cha ren ny scoillyn jannoo nyn ynsaghey trooid y Ghaelg, agh trooid y Vaarle. Hie yn corys shen er ny niartaghey rere y Clattys Ynsee 1892.
Va'n Ungaar crooit ayns 896 rish ny h-Ungaaree, jei nyn roshtyn jeh nyn dallooyn rosh ny h-Oarpey Hiar. V'eh Flah Árpád y fer toshee; ren eh cur er bun y chied thie reeoil ny çheerey, yn thie Árpád. Ayns 1000 haink er y çheer dy ve ny reeriaght. Va'n chied ree Noo Steaon.

She organe ta cronnaghey soilshey as ta çhyndaa yn soilshey shen gys thollaneyn lectro-chemmigagh ayns neayr-chillagyn ee yn tooill. Ta ny fotoghowderyn s'bunneydagh 'sy çhilley co-yssagh kiangley yn soilshey rish gleashaght. Ayns bioagyn ny s'yrjey ta'n tooill ny chooid jeh corys shilleydagh co-chast as t'ee çhaglym yn soilshey veih'n çhymmyltaght mygeayrt-y-mooee; cur streean er y gheyrid liorish cooney veih scannane; jeeraghey yn soilshey liorish cooney veih corys so-chiartaghey dy hooillagyn dy chroo jallooyn; çhyndaa ny jallooyn shen gys possan dy chowraghyn lectragh; as creeley ny cowraghyn shen gys yn inçhyn er bollee neayragh cho-chast ta kiangley yn tooill, trooid y nearag hilleydagh, gys y chorteish hilleydagh as ardjyn elley yn inçhyn. Dy cadjin, ta ny sooillyn soit 'sy chione er-yn-oyr dy vel y bollagh veih ny sooillyn dys yn inçhyn ny s'girrey.

Ta Zlatograd (Bulgeyrish: Златоград, ny "Balley Airhey") ny valley 'sy Vulgeyr, 60 km veih Smolyan. T'eh ny hoie ayns glion eddyr y ghlout-sleitagh hiar as meanagh ayns Sleityn Rhodope. Ta'n joarey lesh y Ghreag soit 5 km veih'n valley, as er 15 Jerrey Geuree 2010, va'n raad eddyr Zlatograd as Thermes ('sy Ghreag) foshlit.

Ta ellyneyryn elley gra dy row ad y chied ayns genre ennagh ny sorçh ellyn ennagh, ny dy hug adsyn bree da troa cadjin. Ghow The Polymer City Chronicles toshiaght er y 13oo laa Mee Vayrnt, 1995, as ta aggyrtys echey dy row eh y chied caslys-skeeal eddyr-voggyl mychione gammanyn co-earrooder. Cha row Bob and George y chied caslys-skeeal eddyr-voggyl sprite er yn eddyr-voggyl, agh ta sleih gra dy hug eh bree da'n troa cadjin. Ghow Twisted Kaiju Theater toshiaght ayns Mee Luanistyn 2000. Hug Twisted Toyfare Theater, veih earishlioar ToyFare, ard-smooinaght da. Cha row eh y chied caslys-skeeal eddyr-voggyl fotograf v'ayn, agh t'eh goit rish dy cadjin son cur y troa fo raad.

Ta corys leeg sockyr Nerin Hwoaie goaill stiagh Preeu-rheynn yn IFA. Ta un chlub ass Nerin Hwoaie, Derry City cloie nyn gloiaghyn çheu mooie jeh'n RU ayns corys leeg sockyr Phobblaght Nerin.

By yl-oayllee Iddaalagh eh Leonardo di ser Piero da Vinci (15 Averil, 1452 - 2 Boaldyn, 1519). Ta enney mooar er son yn obbyr echey myr peinteyr, jallooder, ard-obbree, kiaulleyder, oayllee, maddaghteyr, jeshaghteyr, ynlaghteyr, ronseyder kirpey, creg-oayllee, kaartgraafee, lus-oayllee as screeuder.

Biscaayn (Bizkaia ayns Bascish, Vizcaya ayns Spaainish), ard-valley Bilbao. T'ad Gernika-Lumo, Getxo, Barakaldo, Portugalete, Bermeo, Durango, as Sestao ny baljyn elley 'sy chummaght.
Va'n fallsoonagh as y jeeaghteyr Yernagh Johannes Scotus Eriugena coontit myr nane jeh lught share yn tushtey ayns ny Mean Eashyn. Va'n Reejerey Ernest Henry Shackleton, ronseyder Anglo-Yernagh, nane jeh ny h-ard-phersoonyn ayns ronsaght yn Antarctagh. Ren eh, marish lught y hurrys echey, y chied drappal er Slieau Erebus as ronsaghey magh dy voayl faggyssagh y Phoull Magnaidagh Jiass. Va Robert Boyle ny fallsoonagh najooragh, ny chemmigagh, ny 'ishigagh, ny ynlaghteyr as ny oayllee ooasle jeh'n 17-oo eash. T'eh ammyssit myr nane jeh bunneyderyn ny kemmig noa-emshiragh as ta enney share er son cur ayns focklyn Leigh Boyle. Ghow y fishigagh jeh'n 19-oo eash, John Tyndall, magh eiyrtys Tyndall, sheiltynys ta meenaghey cre'n fa dy vel daah gorrym er y speyr. Ta enney share er yn Ayr Nicholas Joseph Callan, Olloo Fallsoonys Najooragh ayns Colaashtey Vaanoot, son ynlaght y chaslag indughtee, y chaghlaader, as feddyn magh aght leah dy ghalvaanaghey 'sy 19-oo eash.

She çheer 'syn Aishey ee Myanmar ny yn Vurmey. T'ee çhemmit liorish y Vangladesh as yn Injey da'n sheear hwoaie, liorish y Çheen as y Laos da'n shiar hwoaie, as liorish y Çheer Thai da'n shiar. She Naypyidaw yn preeu-valley.

Ayns docamad veih'n vlein 1365 va Biesen enmyssit Biezenhausen. By vannor eh Oberhausen v'ec lught thie jeh'n ennym cheddin. Ta'n ennym Barkhausen cowraghey magh eaghtyr va craplit liorish beihyn. Ta'n awin Passade roie trooid y valley raad ta mwyllin ny lhie. Hie yn mwyllin shen er ny hroggal 'sy vlein 1559, as she thie bee t'ayn jiu.

She corockle eh lhiattagh, as ta'n çhengey cur lhiettrimys er y troo aer harrish; myr shen, ta aer ny scowanyn goll shaghey çheuyn ny çhengey. Ny smoo cadjin, ta baare ny çhengey bentyn da ny feeacklyn syrjey, ny da'n charbad kiart lurg ny feeacklyn (y dreeym cooyl-eeacklagh). Ny lhiattee s'cadjiney, t'adsyn nyn vaggyssaghtyn ayns possan ny fliughidyn.

She eear-vluckaneyr Gaelgagh eh Anthony Molloy (r. 28 Boaldyn 1962). V'eh ruggit ayns Ard an Rátha, Coontae Ghoon ny Ghoal. Ren eh cloie marish y chlub ynnydagh echey, CLG Ard an Rátha, as marish fwirran eddyr-choontae Ghoon ny Ghoal veih ny 1980yn derrey ny 1990yn. V'eh ny chaptan er y wirran eddyr-choontae tra ren ad cosney yn chied Chione-Chloie Ooilley Yernagh 'sy vluckaneyrys Gaelgagh 'sy vlein 1992. Ren eh cosney aundyr y Far-Vluckaneyr 'sy vlein cheddin chammah.

Ta'n tree cassyn (Triskelion y Vaarle, τρισκέλιον ny τρισκελής, ny "tree-chassagh" ny Greagish) ny chowrey ta jeant seose jeh tree caslee choghlasst, ny tree cassyn deiney cam, ny cowrey erbee ta jeant seose jeh tree attyn as co-chrooaght hyndaaee tree filley. Ga dy vel yn tree cassyn ry akin ayns ram buill as eashyn, ta kiangley mooar eddyr eh as ellyn Cheltiagh chultoor La Tène veih'n Eash Yiarn.

Ta eaddeeyn cloie paart ayns foaynooyn sheshoil as cultooragh chammah. Myr sampleyr, ta cullee eaddee cur enney er feallee hivoil lheid as poleenyn, sidooryn, fwirran, a.r.e. Ayns ram sheshaghtyn ta cliaghtaghyn mychione eaddeeyn aahoilshaghey stundayrtyn er feeudys, craueeaght, keintys, as staydys sheshoil. Foddee dy vel eaddeeyn cloie paart myr cummey jesheenaghey as dreagh dy hosheeaghtyn ny fassan persoonagh.
She Ard-vinishter y Reeriaght Unnaneyssit eh David Cameron (Gaelg Albinagh: Dàibhidh Camshron; ruggit 9 Jerrey Fouyir 1966), neayr's 11 Boaldyn, 2010. Myrane lesh y churrym echey myr Ard-vinishter ny çheerey, t'eh ny Chied-Çhiarn er y Steat-Chishtey. T'eh ny h-oltey parlamaidagh (OA) er son Whitney.

Ren kestalyn crauee jeh'n 17-oo eash cur rheynn scarreydagh ayns Nerin. Ren ammys crauee feddyn magh y tastid 'sy leigh er y leighaltys da'n Ree as da'n Pharlamaid Yernagh. Lurg goaill rish y Test Act 1673 as lesh barriaght ny forseyn jeh'n reeriaght ghooblit jeh Illiam as Moirrey harrish ny Jamyssee, va lhiettrimys currit er Catolee Raueagh as er Protestoonee Neuchoardailagh anchochredjuagh rish soie myr olteynyn ayns Parlamaid Nerin. Fo ny leighyn kerree, va cairyn deiney ny smoo as ny smoo goit ass ny Catolee Raueagh as ny Protestoonee Neuchoardailagh goaill stiagh cairyn da eirys. Va tooilley slattyssyn kerree cooyllagh currit rish ayns ny bleeantyn 1703, 1709 as 1728. Ren eh creaghney corys slane dy chur neuvondeish er Catolee Raueagh as Neuchoardailee Phrotestoonagh, as lhig ny slattyssyn shen lhiasaghey sleih mullee jeh Coardailee Anglicaanagh. Va'n lught reill Anglo-Yernagh shen enmyssit Eaghtyrys Protestoonagh.

Ta reagheydys gurneilys ynnydagh ayns Sostyn co-chast, lesh livrey-ys obbraghey anchasley rere reaghysyn ynnydagh. Ta slattyssyn kianglt lesh gurneilys ynnydagh ayns Sostyn reaghit liorish parlamaid yn RU as reiltys y Reeriaght Unnaneysit, er y fa nagh vel parlamaid jee-veanit ec Sostyn. Ta'd ny h-aarheynnyn ayns Sostyn na ny nuy ardjyn oik y Reiltys ny ardjyn oik reiltys yn Unnaneys Oarpagh. Ta cruinnaght as meoir jeeragh-reiht veih'n vlein 2000 ec un ard ny çheerey, Lught-reill Lunnin Vooar ny yei bhut er son y treealtys ayns refrane 'sy vlein 1998. V'eh kiarit dy vel cruinnaghtyn ardjynagh ennagh ec ny h-ardjyn elley, agh va'n eie shen jiooldit ny yei refrane ayns Shiar Hwoaie Hostyn 'sy vlein 2004. Heese veih'n leval ardjynagh, ta Lunnin jeant seose jeh 32 valley corpagh as ta'n chooid elley dy Hostyn jeant seose jeh coonseilyn coontae as coonseilyn ardjynagh ny lught-reill unnaneagh. Ta ny cooinseilee reiht ayns wardysyn un-oltey as wardysyn yl-oltey.

She ceaghley corockle ayns ny çhengaghyn Celtiagh eh ennalaghey. Mastey ny çhengaghyn jeianagh, ta'n obbyr shoh ec Bretnish, Cornish as Britaanish.

She lus 'sy chynney Plantaginaceae ee cabbag Pherick (Plantago major). T'ee dooghyssagh da'n Oarpey as yn Aishey veanagh as twoaie. T'ee jeant dooghyssagh ayns çheeraghyn elley. Ta ymmyd jeant jee myr lus lhee noi lhottaghyn crackan, chammah's myr tey noi çhingyssyn gailley, as er son ymmodee çhingyssyn elley. Ta ny kemmigyn lhee aucubin, allantoin as gummalaght aynjee. Chammah's shen, ta duillagyn yn-ee eck.

Ta'n troorane jiarg cowraghey yn strepey er son seyrsnys, as ta'n daa rollage ghoo soilshaghey yn daa phreeu-ellan. Ta ny daaghyn eayney, buigh as doo nyn naaghyn ooilley-Affrickagh.
Ta breeçhyn cuttagh doarney, ny cuttee ghoarney, çheet er sorçh dy fo-gharmad da fir. Dy mennick, ta cuttee ghoarney jeant seose ass cullee eddrym lheid as cadee, lieen ny polyester. Dy cadjin, t'ad goaill stiagh boandey lastagh mygeayrt y vouin, as lurgnaneyn liauyrey ta goll lieh-vollagh sheese ny cassyn.

Ayns bleeantyn jeeragh ny lurg y chaggey, va'n steat lhiasee Goaldagh currit er bun, goaill stiagh Shirveish Ashoonagh ny Slaynt, nane jeh ny kied corysyn ooilley-ghoaillagh y torçh shen. Rere aggyrtysyn y claanaghey, haink earroo mooar dy 'leih veih'n Cho-unnaneys as va'n Vretyn Vooar yl-chynneeagh currit er bun. Faagail magh dy row joaraghyn heear-chaggeeagh noa phaart politickagh ny Bretyn Mooar shickyrit liorish Geyre-ghaue Huez ny bleeaney 1956, va sheeyney magh eddyr-ashoonagh ny Baarle çheet er cleayney beaynagh lettyraght as cultoor Goaldagh. Veih ny 1960yn hooar cultoor phobble Ghoaldagh cleayney ass y çheer.

Pobblaght Nerin, shickyrit er 21 Jerrey Geuree 1919 as currit er bun dy h-oikoil er 6 Nollick 1922, (Ireland ny Éire ("Nerin") dy h-oikoil), steat seyr ta coodaghey 5/6 dy eaghtyr yn ellan. She Divlyn e preeu-valley.

Ta tarmaynys yn RU jeant seose (ayns oardagh lhargee mooadys) jeh tarmaynysyn Hostyn, ny h-Albey, Vretin as Nerin Hwoaie. Rere leahysyn coonree margee, ta'n Reeriaght Unnaneysit ny wheigoo tarmaynys smoo er y theihll as ny nah harmaynys moo 'syn Oarpey lurg ny Germaan.

Mastey ny caslys-skeealyn eddyr-voggyl smoo leah va T.H.E. Fox, va goll er soilshaghey magh er Compuserve as Quantum Link ayns 1986; Where the Buffalo Roam, va goll er soilshaghey magh er FTP as usenet ayns 1991; Doctor Fun, va goll er cur er yn eddyr-voggyl ayns 1993, Netboy which was published on the web in the summer of 1994,; as NetComics Weekly liorish Finnish Comics Society, ren goaill toshiaght ayns 1994 as hiank er derrey 1999 (ny 2001 ayns Finnlynnish). Ny caslys-skeealyn eddyr-voggyl foddey-beayn ta ayn foast, t'ad goaill stiagh Art Comics Daily (ghow toshiaght ayn Mee Vayrnt 1995), Argon Zark! (Mean Souree 1995), Kevin and Kell (Mean Fouyir 1995), as Slow Wave (Mee Houney 1995).

She caayr vooar ayns Illinois, SUA, eh Chicago. T'ee ny trass caayr smoo 'sy çheer rere earroo yn phobble, lurg Caayr York Noa as Los Angeles.

Ta ny duillagyn anmagh gaase tra t'ee skeaylley rassyn. T'ad gaase er gish elley, ass buinney elley, as wheesh as 30cm er yrjid. Ta duillag lomarcan ec dagh gass. T'eh 10-20cm er lhiurid, cree-chrooagh ny kiarkylagh, as ta feeacklyn mooarey ec yn oirr echey. Ta fynney meein bane as cuishlinyn bassagh er yn eaghtyr s'inshley echey' ta'n eaghtyr s'yrjey rea as glass.

Ta Innys (Baarle: Ennis, Yernish: Inis) ny valley coontae ayns Coontae yn Chlaair, Pobblaght Nerin. Ta ny smoo na 24,200 dy chummaltee ayn rere coontey-pobble ny bleeaney 2006. Ta'n balley soit er inver ny Shannon, as ta kiangley traen eddyr ee as Limmeragh. Ta purt aeragh ny Shannon ny soie mygeayrt 20 km veih'n valley.

Ta golf ny sheyoo spoyrt smoo ennoil, rere commeeys, 'syn RU as ta The Royal and Ancient Golf Club of St Andrews, ayns Nalbin, coorse thie yn spoyrt.
She çheer ayns yn Aishey ee yn Livaan ny Pobblaght ny Livaan dy oikoil. T'ee çhemmit liorish Israel da'n jiass as liorish y Teer da'n shiar as y twoaie. She Beirut y preeu-valley.

Er son reihysyn da Quaiyl Hostyn, ta'n RU rheynnit magh ayns 646 co-heiyderysyn, lesh 529 jeu ayns Sostyn, 18 ayns Nerin Hwoaie, 59 ayns Nalbin as 40 ayns Bretin, agh bee 650 co-heiyderysyn veih'n Ard-reihys s'niessey. Ta un Oltey yn Ard-whaiyl reiht ec dagh co-heiyderys rere yl-raght neuchramp. Ta ard-reihysyn eieit ec y Venrein lurg coyrle yn Ard-vinishter. Cha nel çheorey er traa yn Ard-whaiyl, agh rere Aght yn Ard-whaiyl (1911) shegin reihysyn noa dy ve ayn çheusthie jeh queig bleeaney veih'n reihys jerrinagh.

T'ad gra dy daink shellagh jeh screeu caslys 'syn abbyrlhit Proto-Sinaitagh. Haink y cowrey shoh trooid coryssyn screeu Feaneeckagh, Greagagh, Etruscagh as Romanagh dys y chummey t'ayn nish.

She coontae ayns Nerin eh Çhybbyrt Aarey ny Coontae Hybbyrt Aarey (Yernish: Contae Thiobraid Árann; Baarle: County Tipperary). Ta'n coontae soit 'sy Vooan, nane jeh ny queiggaghyn Yernagh.

Va'n raad yiarn veih Rhumsaa gys Balley Keeill Eoin foshlit 'sy vlein 1879 liorish Raad Yiarn Hwoaie Vannin as v'eh gobbraghey derrey yn vlein 1968 tra haink jerrey lesh dagh obbyr troailtee er y laa cheddin myr v'er y raad yiarn gys Purt ny h-Inshey. Credjalit dy row eh ny chione s'aaley as ny smoo ard-hilleydagh er yn ellan, va'n raad yiarn shoh 17 meeillaghyn er lhiurid lesh daa harvollagh ec Glion Wyllin as Glion Shuin. Va'n raad ny chooid jeh'n cholught heyr derrey 1905, tra haink ee stiagh myr cooid Raad Yiarn Vannin ry cheilley lesh Raad yiarn Forsdal.

Ta Eliant (Frangish: Elliant) ny chommyoon 'sy département Frangagh Penn-ar-Bed 'sy Vritaan ayns sheear hwoaie ny Frank. Ta'n balley ny lhie mygeayrt 19 km sheear veih Kemper.

Va'n bollagh currit er bun er 1 Mean Fouyir 2000 liorish TF1 as Patrick Le Lay son scaalheaney claaryn ardjynagh as aachloie claaryn jeh cooid TF1.

Ta fuygh billey cornelian feer ghloo, as t'eh goll fo ayns ushtey. Myr shen, t'ad jannoo greieyn ass. Ren ny shenn Ghreagee ymmyd jeh Cornus mas rish y 7oo eash BNJ er son sleeanyn, shleiyghyn as bowaghyn, as er lheiu dy row eh y fuygh share.

Va'n ayr echey, shenn Arthur Caley, ny eirinagh as dynsee Arthur aeg y cheird cheddin, agh cha nee derrey v'eh ayns ny bleeantyn jeig s'jerree echey dy ghow eh toshiaght er gaase dy mooar, as hie shen er derrey v'eh bunnys jeih as feed.

She scaalheaneyder shirveish phobbylagh yn Ellan eh Radio Vannin. V'eh goll er reirey ec Commishoon Scaalheanee Vannin, colught fo shellooderys y steat, fo'n ennym Colught Scaalheanee Vannin. 'Sy vlein 1980 ren y reiltys cur y colught ny s'odjey veih stiurey yn reiltys fo'n ennym Radio Manx Limited agh cha jagh yn ennym echey er ny cheaghley. Veih'n vlein 1994, hie ronnaghyn jeh Radio Manx Limited ayns laueyn Radio Manx Trust, as eh shen jannoo yn colught ny seyrey veih Tinvaal. Ansherbee, ta'n colught foast freggyrtagh da Tinvaal as ta obbraghyn y cholught goll fo scrutaghey ec yn reiltys dagh blein.
Va cummal er screeudeyryn ass çheeraghyn elley, ass Nerin dy mynchooishagh, ny ass çheeraghyn y Cho-unnaneys, 'syn RU. Ta sampleyryn ennoil jeu goaill stiagh lheid as Jonathan Swift, Oscar Wilde, Bram Stoker, George Bernard Shaw, Joseph Conrad, T. S. Eliot as Ezra Pound, as er y gherrid ughtaryn Goaldagh va ruggit ass y çheer lheid as Kazuo Ishiguro as y Reejerey Salman Rushdie.

Ta cabbag Pherick ry-akin er feie ny cruinney. Ta niart lhee eck, as shen goaill stiagh "slanaghey gortyn, lhiettal guinn-hiass, niart noi-ocsaidee, niart noi-vaagh, moanaghey y corys ym-yeenaght as lhiettal askaidaghey".

She yn balley beg ayns Coontae ny Mee bun-chooish y duillag shoh. My ta sym ayd ayns baljyn elley lesh yn ennym cheddin oc, lhaih Baile Roibín.

Ayns 1938, haink rish Superman er coodagh Action Comics #1 (Mean Souree 1938). Er chroo liorish Siegel & Shuster, v’eh ny ard-chaslys da ny "ard-feniee" haink lurg. Roish daa vlein lurg shen, va possan dy straihyn ard-feniagh ec y chooid smoo jeh soilsheyderyn chaslys-earishlioaryn. T’ad cur “Eash Airhey chaslys-earishlioaryn” ec yn eash shoh.

Bachy, Bourghelles, Bouvines, Camphin-en-Pévèle, Cappelle-en-Pévèle, Cobrieux, Cysoing, Genech, Louvil, Mouchin, Péronne-en-Mélantois, Sainghin-en-Mélantois, Templeuve as Wannehain

She fer jeh ny çhengaghyn Lechitagh, fo-chrouw ny çhengaghyn Slavagh, ee yn Chashoobish (Kashoobish: kaszëbsczi jãzëk, pòmòrsczi jãzëk, kaszëbskò-słowińskô mòwa; Polynnish: język kaszubski, język pomorski, język kaszubsko-słowiński). T'eh er credjal dy daase y Chashoobish magh ass y çhengey va goll er loayrt ec kynnaghyn ennagh jeh ny Pomeranee as yn ennym Kashoobee currit orroo 'syn ard Pomorze er coose yiass y Vooir Valtagh eddyr ny h-awinyn Wisła as Odra.

She lus blaagh 'sy ghenus Crambe ayns Brassicaceae ee caayl ny marrey. T'ee ry-akin er slystyn marrey ny h-Oarpey eddyr yn Eearvooir as y Vooir Ghoo.

Er oyr ny h-ammyn oc, t'ad nyn ghreienyn ymmydoil. Ren tastaghyn er rollage vuillagh ayns rollage naeeearaneagh çhyndaaee lhiggey da feeraghey neuyeeragh yn ghoulraght ym-hayrnagh. Va ny chied planaidyn neu-ghrianagh feddynit magh as ad cruinnlaghey yn rollage vuillagh PSR B1257+12. Ta sorçhyn ennagh jeh rollageyn buillagh cha kiart er çheu y reiltaght hyndaaee oc dy vel ad cosoylagh rish cluig vreneenagh.

Ta'n Çhannon ny Awin ny Shannon (Yernish: Abhainn na Sionainne / an tSionainn / an tSionna; Baarle: River Shannon) ny h-awin s'liurey ayns Nerin, as ish 386 km (240 mi) er lhiurid. Ta'n awin scarrey neear Nerin (Queiggey Connaghtey son y chooid smoo) veih'n niar as y jiass (Queiggey Lion as y chooid smoo jeh Queiggey Mooan). Ta Coontae yn Chlaair coontit myr cooid jeh'n Vooan, agh t'eh ny hoie çheu heear jeh'n awin. Ta'n awin ny joarey fishigagh mooar eddyr y neear as y niar, as cha nel agh feed poyntyn goll tessen yn awin eddyr Balley Limmeragh 'sy jiass as An Damhshraith 'sy twoaie.
Ta gass jeeragh eck, as ish renaigagh faggys da'n vun eck. Ta duillagyn y vun mooar as angheyre, lieh-fedjagagh as feeacklagh, as ta cass oc. Ta duillagyn ny gass ny sloo, gyn chass, as dronuillagagh dys oohchrooagh, as ta bir oc. Ta crouw-vlaaghey wuighey eck as blaaghyn kiare-phetyllagh ecksh. She fynneig liauyr eh y mess eck, mysh 3-5em er lhiurid as gob 1-2cm echey. Ta rassinyn dhoney dorraghey ayn, as t'ad tannaghtyn bio rish wheesh as 10 bleeantyn 'sy thalloo, ny erreish daue goll trooid corys lheieagh beiyn ny keayrtyn.

Ta fwirran ruggyr leeg Nerin jeant seose son y chooid smoo jeh cloieyderyn ta bunnit ayns Sostyn lesh kianglaghyn lught thie Yernagh, as cloiederyn elley çheet magh ass cohirrey ynnydagh ass yn Austrail. Rosh Nerin ny cloiaghyn kerroo-yerrinagh ayns Cappan Ruggyr Leeg y Theihll 2000.

Ta'n coontae goll er rheynn magh ayns shey slystyn (gmina) (un lyst valjagh-heerey as queig slystyn çheerey). T'ad ry-akin 'sy taabyl shoh heese, rere earroo yn phobble.

She steat ayns ny Steatyn Unnaneysit eh Idaho. T'eh çhemmit liorish Washington as Oregon da'n sheear, Nevada asUtah da'n jiass, as Montana as Wyoming da'n shiar. Ta joarey eddyr-ashoonagh echey lesh y chummaght Canadagh, y Cholombey Ghoaldagh da'n twoaie. She Boise yn preeu-valley as y balley smoo 'sy steat.

Ta'n Danvarg, lesh tarmaynys capitlagh seyr-vargagh as steat lhiassee mooar ayn, rang-oardit rere un towse, myr y chied çheer 'sy theihll lesh y cheim s'yrdjey dy cho-chormid çheet stiagh. Rere yn earishlioar dellal Americaanagh Forbes, ta'n çhymmyltaght dellal share 'sy theihll ec y Danvarg. Veih 2006 dys 2008, chur towshanyn y Danvarg myr "y boayl s'maynrey 'sy theihll," as ny h-eiyrtyssyn shen bunnit er towshanyn slaynt, lhiassee, as ynsee. Ta Ayndagh Shee Dowanagh ny bleeaney 2009 rang-oardraghey yn Danvarg myr y nah çheer 'sy theihll er cooishyn shee, lurg y Teelynn Noa. Ayns Ayndagh Tastidyn Sollaghey-Laue ny bleeaney 2008 va'n Danvarg rang-oardit myr y çheer lesh y chooid by loo jeh sollaghey-laue 'sy theihll, as y stayd shen rheynnit lesh y Toolynn as y Teelynn Noa.

Ta blaaghyn baney daa-ghooghyssagh goll er cur magh myr corymb (dhossan dy chrouwyn-vlaaghey) 80-150mm er crantessen. Foddee 250 blaaghyn ve aynjee, as adsyn 10mm er crantassen, as queig petylyn oc. T'ad goll er pollinaghey liorish beisteigyn.

She banglane jeh bea-oaylleeaght ee bea-kemmig, bentyn rish stoo kemmigagh, aawoallaghyn as obbraghyn elley ta taghyrt ayns bioagyn. T'ee scrutaghey strughtoor as obbyr rheynnyn ny killag, myr sampleyr, proteenyn, carbey-hydraadyn, lipaidyn as co-vreneenyn bea-oaylleeagh elley. Ta cooishyn vea-chemmig goaill stiagh soe, gien-oaylleeaght, ymmyrkey far-chrackanagh ayns killagyn, as co-haaghey proteenyn.
Hoshiaght, va sleih gra 'ny gassyn taaue' rish ny gassyn ooasle, son dy row ad cho neu-ymobbreeagh. Agh eisht v'eh feddynit magh dy noddagh krypton as xenon ymobbraghey ny keayrtyn. Foddee nagh vel co-vunstoo jeh hailium, jeh neoin ny jeh argon feddynit foast. Er y fa dy vel ny gassyn ooasle cho neu-ymobbreeagh, t'ad ymmydoil. Myr sampleyr, foddee hailium goll er ymmydey dy hauçhey ayns mollagyn aeragh as ayns lhongyn-aer. S'gaueagh mollag aeragh ny lhong-aer ta lheent lesh hiddragien. 'Sy vlein 1937, y lhong-aer Ghermaanagh Hindenburg va lheent lesh hiddragien, ren ee sheidey seose ayns lossanyn erskyn New Jersey. Va mysh lieh-cheead troailtagh marrooit kyndagh rish shen as, son y chooid smoo, va shen y jerrey jeh ny lhongyn-aer myr saase-arraghey. Bentyn da neoin, ta ymmyd jeant jeh ayns cowraghyn-soilsheydys. Ta fillamad tungsten ayns bolgan ta lhieent lesh neoin. Tra ta stroo lectragh roie trooid y fillamad, ta'n argon gymobbraghey lesh y tungsten, ta çheet dy ve ny vrasnag vane-çheh (2500°C) ta cur magh ram soilshey. Ta ymmyd jeant jeh krypton as xenon ayns londeyryn niartal ayns thieyn-soilshey as fotografeeaght.

Ta Manchuin (Baarle: Manchester) ny caayr as ny baljaght chorpagh ayns Lancashire, Sostyn. Hooar y balley e stayd caayragh ayns 1853. Va 452,000 deiney cummal 'sy chaayr 'sy vlein 2006, as t'ee soit ayns çheshvean Ard Baljagh Vanchuin Vooar.

She foillycan ee breck ny keylley (Pararge aegeria). T'ee ry-akin ayns keylljyn as faggys daue er feie ny cryss Phalearctagh. Ta'n fo-ghooie P. a. tircis cummal 'syn Oarpey hwoaie as veanagh, 'syn Aishey Veg, 'syn Teer, 'syn Roosh as 'syn Aishey veanagh. Ta'n fo-ghooie P. a. aegeria cummal 'syn Oarpey yiass as 'syn Affrick hwoaie.

Cosoylagh rish y Ghaelg Albinagh, dirree yn Ghaelg magh ass y Çhenn Yernish va goll er loayrt ayns Nerin, Nalbin as Mannin. Haink y çhengey shen gys yn ellan marish sushtallee as cummaltee veih Nerin as veih'n Ghallioo 'sy 4oo, 'sy 5oo as 'sy 6oo eashyn BNJ. Ec y traa shen ren y Yernish ymmyd jeh'n abbyrlhit Romanagh son dy screeu sheese y çhengey as ta ny screeuyn shen ry-akin ayns imraaghyn oirragh er çheughyn jeh laue-screeuyn Ladjyn. Ansherbee, cha nel sampleyryn jeh ny laue-screeuyn shen ry-gheddyn ayns Mannin.

Ta boodeeyssyn dy Ghermaanisheyryn ry-gheddyn ayns eear-choloin Germaanagh ny Nameeb, steat ren geddyn magh e neuchrogheydys veih'n Affrick Yiass 'sy vlein 1990, myrane lesh ayns king jurnaa arraghey magh Germaanagh gys ny Steatyn Unnaneysit, y Chanadey, Meksico, y Phobblaght Ghominicagh, y Vrasseel, yn Argenteen, y Pharaguay, yn Ooraguay, y Çhillee, y Pheroo, y Veneswaaley (raad hie yn abbyrt Alemán Coloniero er ny lhiassaghey), yn Affrick Yiass, as yn Austrail. 'Sy Nameeb ta undinyssyn ynsee Germaanish freillt ec Germaanee ny Nameeb.

Ansherbee, dy mennick, tra ta'n loayreyder jerrinagh jeh çhengey erbee er ny gheddyn baase, t'eh er credjal dy vel y çhengey marroo. Cooish elley v'ayn 'sy Ghaelg, as y boayl shen goaill sorçh dy chowrey da aavioghey yn çhengey. Veih'n vlein shen ta ram sheshaghtyn, reagheydyssyn, scoillyn, brastylyn, a.r.e. er cur er bun, as rere coontey-pobble 'sy vlein 2001 va ny smoo na 1,500 loayreyderyn y çhengey ayns Mannin.
Ta'n Reeriaght Unnaneysit nane jeh tree çheeraghyn y theihill lesh bunraght nagh vel currit ayns coad. Ta Bunraght y Reeriaght Unnaneysit jeant seose, son y chooid smoo, jeh geillyn screeuit, goaill stiagh slattysyn, leigh caseyn briwnyssit, as conaantyn eddyr-ashoonagh. Er y fa nagh vel anchaslysyn eddyr slattysyn cadjin as "leigh bunraghtoil", foddee Ard-whaiyl yn RU "aachroo bunraghtoil" y yannoo rere çheet Aghtyn yn Ard-whaiyl ny hrooid, as myr shen ta niart echey geillyn screeuit ny neu-screeuit y vunraght dy cheaghley ny dy scryssey magh. Ansherbee, cha nel Ard-whaiylyn billaghyn goll er hrooid y yannoo as ad noi-cheaghlagh.

Ta Droghad Aah (Baarle: Drogheda, Yernish: Droichead Átha) ny valley keayin as çhynskylagh ayns Coontae Lhoo er y çheu hiar Phobblaght Nerin, 56 km hwoaie veih Divlyn. Ta'n balley rheynnit liorish awin an Bhóinn.

Ta enney mooar er y logh er son arreydys y vea-feie (doraidyn, perkynyn, ushagyn marrey, guoiee arraghee as ollee) as y thummey sheese gys ny lhongyn brisht, goaill stiagh yn SS Laurentic va currit fo ushtey liorish meain ny torpaid Ghermaanagh hie fo ushtey liorish 3,211 caagyn airh. Va 3,191 caagyn jeh'n airh shen feddynit.

Va ny rheynnyn-reihys shoh ymmydit ayns Ard-reihyssyn ny bleeantyn 1903, 1908, 1913 as 1919. Va ny rheynnyn-reihys bunneydagh ceaghlit liorish Slattys Aarheynn 1893 gys ny rheynnyn-reihys shoh:

She poagey mooar lesh cassyn doarnane eh poagey laue. Dy cadjin ta cummey fassanagh er poagaghyn laue, as t'ad goll er ymmyd ec mraane dy ymmyrkey nheeghyn persoonagh lheid as wolladyn, sporranyn, cooinaghyn argid, ogheryn, jesheenagyn, skeaban fuilt, tudjeenyn, shooylee, as reddyn elley.

Caslys-skeealyn “bentyn da”, va geabbey cur tastey da doilleeidyn sheshaght, myr drogh-ymmyd jeh druggaghyn ayns The Amazing Spider-Man, Green Lantern as Green Arrow.

Ta roost çhiu as scaaillagh ec y chooid smoo dy yuysyn, agh ta roost lhiannagagh as keyl ec kuse jeu. Ta ny banglaneyn gaase magh ayns caslee ghlooey, agh t'eh jeeaghyn gollrish fainney dy vanglaneyn ta gaase ass yn ynnyd cheddin. Ta'n aase caslagh dy vanglaneyn, jialgyn as crottylyn er ny reaghey rere corrillee earroo Fibonacci.

Va ny daaghyn bane as jiarg doltit myr daaghyn oikoil 'sy vlein 1831. Ta bun heraldagh ec ny daaghyn as t'ad çheet magh ass ny tinshuryn er armyssyn y daa çheer v'ayn ayns Co-unnaneys ny Polynn as ny Litaan — Urley Bane ny Polynn as Eiyreyder Ard-Diucaght ny Litaan, reejerey bane ta markiagh cabbyl bane er scape jiarg. Va'n brattagh doltit er 1 Luanistyn 1919.

She çhengey Romanagh ee Veneeshish (Veneeshish: Vèneto ; Iddaalish: Veneto), as t'ee ry-chlashtyn ayns Vèneto as Friuli-Venezia Giulia 'syn Iddaal, chammah's 'syn Chroit as yn Clovean. Ta boodeeyssyn sloo ayns Lombardia, Trentin, Emilia-Romagna as Lazio 'syn Iddaal. Ta mysh 2 villioon loayreyder eck, as ad daa-hengagh son y chooid smoo. Cha nel ee er enney ec reiltys ny h-Iddaal, agh t'ee er enney ec ardwhaiyl ardjynagh Veneesh hene.

2007 - Chossyn Partee Ashoonagh ny h-Albey ard-reihys ny h-Albey as haink er dy ve ny phartee smoo ayns Parlamaid ny h-Albey da'n chied cheayrt.
She Hobart y preeu-valley as y chaayr smoo 'sy steat, as t'eh goaill stiagh ny h-ardjyn Caayr Hobart, Caayr Glenorchy, as Caayr Clarence, as dy mennick ta'n fo-valley Kingston (cooid jeh Baljaght Kingborough) coontit myr cooid jeh ard Hobart Mooar. Ta buill chummaltagh vooarey goaill stiagh Launceston 'sy twoaie as Devonport as Burnie 'sy neear hwoaie. Ta'n ellan fo-antarctagh Ellan Macquarie currit fo reirey yn steat myr cooid jeh'n ard gurneilys ynnydagh Coonseil Ghlion Huon.

She balley beg ayns twoaie Choontae Shliggee, Pobblaght Nerin, eh Cliafuine (Baarle: Cliffoney ny Cliffony dy h-oikoil). Ta'n balley beg ny hoie 22 km çheu hwoaie veih Shliggagh er yn N15, fer jeh ny preeu-raaidyn ayns Nerin, as 13 km çheu heear yiass veih Bun Dobhráin. T'eh ny hoie er crossag, raad ta'n bayr gys An Mullach Mór çheet ry-cheilley lesh bayr Shliggee-Ghoon ny Ghoal. Rere coontey-pobble ny bleeaney 'sy vlein 2006 va 425 deiney cummal 'sy valley beg. Cha nel ayn 'sy valley beg agh keeill Chatoleagh, bunscoill, thie lhionney, shapp, oik postagh, as thie bee, myrane lesh kuse veg dy steatyn beaghee beggey.

She mynolt eh leesosoom as ensymeyn lheieagh aynsyn (hydrolase geayragh). Cha nel ad ry-akin agh ayns killagyn vaaghyn. T'ad lheie shenn vynoltyn, ny mynoltyn brisht; breneenyn dy vee; as veerysyn ny bacteyryn t'er nyn sluggey. Er coontey y far-chrackan mygeayrt y leesosoom, foddee eh freayll pH 4.5, as feme er shen son ny hensymeyn obbraghey. Ta leesosoomyn lheie marish folmid killag as cur ensymeyn stiagh jeh, son dy lheie ny t'aynsyn.

Dyn y wooise da'n rheynn pholitickagh, ta ellan Nerin foast gobbraghey myr un unnid ayns ram magheryn ta goaill harrish bingyn reiltysagh. Ta un chorys arraghee, çhellinsh, bree as ushtey ec y daa reiltys. Lesh kuse veg dy limmaghyn ardghooagh, ta'n ellan ny unnid reiragh da reagheydyssyn as sheshaghtyn crauee, cultooragh as spoyrt. Ta un 'wirran eddyrashoonagh ec yn ellan ayns y chooid smoo jeh spoyrtyn, lheid as ayns ruggyr, as ta'n 17-oo Mart er ny chelloorey er feie'n ellan myr feailley tradishoonagh Yernagh Noo Perrick. She limmey da'n chorys ooilley-ellanagh t'ayns y toccer as daa 'wirran eddyrashoonagh ayn.

Ta daa horçh mooar ayn: lheeahidyn glooiey killagagh, as lheeahidyn glooiey plasmoidjagh. Ta'n jees oc geddyn sliught liorish sporragyn, as ta jargaght oc dy yannoo mynheane dys tannaghtyn bio ayns çhymbyllaght neuvondeishagh.

Caslys-skeealyn eddyr-voggyl ta hene-soilshaghey, cha nel ad fo lhiettalys soilsheyderyn ny syndacait caslys-skeealyn, as myr shen ta seyrsnys ellynagh. Dy dooghyssagh, ta kuse dy caslys-skeealyn eddyr-voggyl sheeyney cagleeyn blass mie, jannoo ny by vie lhieu er y fa nagh vel monney kinseyraght er yn eddyr-voggle. Foddee cooishyn caslys-skeealyn eddyr-voggyl jannoo doilleeidyn foast: va boirey leighagh ec Tristan Farnon lurg ren eh arrish er Dilbert as cooishyn an-ghraagh ayn. Ren y Catholic League çhionnraaghey mychione corrym ard-vollaghtagh jeh Yeesey liorish Eric Millikin ayns Fetus-X, yn caslys-skeeal eddyr-voggyl echey.
She ard shenndeeagh 'syn Oarpey Veanagh ee yn Phroosh (Shenn Phrooshish: Prūsa; Germaanish: Preußen; Polynnish: Prusy; Litaanish: Prūsija; Rooshish: Пруссия, Prussija). T'ee goll er sheeyney magh veih'n Vooir Valtagh gys Slyst Loghyn Mazury. Jiu, t'ee goll er rheynn magh eddyr y Pholynn, y Roosh as y Litaan.

Rere coontey-pobble ny bleeaney 2001, va 58,789,194 cummaltee 'sy Reeriaght Unnaneysit, y treeoo çheer smoo 'syn Unnaneys Oarpagh, y wheigoo çheer smoo 'sy Cho-unnaneys as y chied çheer as feed smoo er y theihll. Ec lieh vlein 2007, v'eh er credjal dy row 60,975,000 cummaltee 'sy çheer. Ta'n inymmyrkey, yn leahys ruggyryn as jerkallys-vea ny share cur lesh bishaghey roie earroo yn phobble. Hug staydraa shen er fys dooin, son y chied cheayrt, dy row ny smoo penshyneyryn na paitçhyn ny s'aa na 16 bleeaney d'eash.

She ard çhengagh ayns ard shenndeeagh Pomorze ayns sheear hwoaie yn Pholynn ee yn Chashoob (Kashoobish: Kaszëbë, Polynnish: Kaszuby, Germaanish: Kaschubei, Kaschubien). T'ee ny soie çheu heear veih Gdańsk (goaill stiagh dagh cooid agh y clyst smoo iaragh jeh er limmey) as inver yn awin Wisła. She boayl cummaltagh ny Kashoobee, possan kynneeagh Slavagh. Rere y towshan-çheerey Geografia współczesnych Kaszub ("Çheer-oaylleeaght y Chashoob Noa-emshyragh") 'sy vlein 1999 liorish yn ard-schoillar Jan Mordawski ass Gdańsk ta rheynn un trass jeh pobble baljaghtagh ec ny Kashoobee ayns 43 baljaghtyn (gmina) ayns Queiggey Pomorze:

Ta Raad Mooar Ree Gorree (Ladjyn: Via Lactea, Baarle: The Milky Way) cho-rollageys t'ayns y phossan ynnydagh jeh co-rollageyssyn. Ta Corys ny Greiney soit ayns Raad Mooar Ree Gorree. Ta cummey boandey er Raad Mooar Ree Gorree er-yn-oyr dy nee strughtoor as cummey jysk echey eh as shinyn jeeaghyn er veih'n çheu sthie. 'Sy vlein 1610 ren Galileo Galilei shickyraghey dy nee rollageyn er lheh yn boandey sollysh shen tra ren eh ymmyd jeh'n 'odreayrtan echey. Ayns ny 1920yn ren Edwin Hubble taishbyney nagh row ayns Raad Mooar Ree Gorree agh fer jeh ram co-rollageyssyn.

Ta'n Yernish ghlen eck as ren ee obbraghey myr ynseyder y çhengey ec toshiaght y choorse-bea eck. By vriw ee er claare RTÉ, Fáilte Towers, 'sy vlein 2008. She pohllder y çheshaght-ghiastyllagh Plan Ireland ee.
Ta'n Colaashtey Reeoil soit ayns Lunnin. Ta scoillyn mooarey ellyn elley goaill stiagh Slade School of Fine Art; ny shey scoillyn ayns Ollooscoill yn Ellyn Lunnin, as ad goaill stiagh Central Saint Martins College of Art and Design as Chelsea College of Art and Design; Scoill Ellyn Ghlaschu, as Goldsmiths, Ollooscoill Lunnin. Ta'n ventyr traghtee shoh nane jeh sheshaghtyn toshee ny Bretyn Mooar ayns ellyn reayrtagh. Ta ellyneyryn Goaldagh goaill stiagh y Reejerey Joshua Reynolds, Thomas Gainsborough, John Constable, William Blake, J. M. W. Turner, William Morris, L. S. Lowry, Francis Bacon, Lucian Freud, David Hockney, Gilbert as George, Richard Hamilton, Peter Blake, Howard Hodgkin, Antony Gormley, as Anish Kapoor. Rish ny 1980yn as ny 1990yn, hug y Saatchi Gallery ayns Lunnin possan ellyneyryn yl-cheirdagh gys arrey yn phobble as yn ennym Ellyneyryn Aegey Goaldagh currit orroo. Tan possan shoh goaill stiagh lheid as Damien Hirst, Chris Ofili, Rachel Whiteread, Tracey Emin, Mark Wallinger, Steve McQueen, Sam Taylor-Wood, as ny Braaryn Chapman.

Ta'n queiggey goll er rheynn magh eddyr daa steat; ta Coontae yn Chavan, Coontae Ghoon ny Ghoal as Coontae Vuinaghan soit ayns Pobblaght Nerin, as ta Coontae Aontrym, Coontae Ard Maghey, Coontae yn Doon, Coontae 'er Managh, Coontae Ghoirrey as Coontae Heer Eoin 'sy Reeriaght Unnaneysit. Ny coondaeghyn 'sy Reeriaght Unnaneysit, t'ad jannoo seose y çheer t'er enney myr Nerin Hwoaie. She Beeal Feirshtey y chaayr smoo 'sy wheiggey as ny smoo na 500,000 dooinney cummal 'syn ard moirvaljagh echey.

She çhengey Romanagh ee Piemontish (Lombardish: Piemontèis ; Iddaalish: Piemontese), as t'ee ry-chlashtyn 'syn Iddaal ayns yn ard Piemont. Ta mysh 2 villioon loayreyder eck, as ad daa-hengagh son y chooid smoo. Cha nel ee er enney ec reiltys ny h-Iddaal, agh t'ee er enney ec ardwhaiyl ardjynagh Phiemont hene .

She noaskeealagh aitt Sostnagh va Sir Pelham Grenville Wodehouse, KBE (15 Jerrey Fouyir 1881 – 14 Toshiaght Arree 1975) (ˈwʊdhaʊs), as haink lesh dy trome as enney mie er car coorse-bea erskyn tree feed blein as jeih. T’eh goll er lhaih dy cadjin foast. Ga dy row anvea politickagh as sheshoil er e vea (as eshyn ayns Yn Rank as ny Steaytyn Unnaneysit rish cooid mooar jeh), dys y jerrey she sheshaght sleih ooasle Sostynagh roish y chaggey va’n chooish mooar ec Wodehouse, aahoilshaghey y ruggyr, ynsee as keird aegid echey hene.

'Sy vlein 2006 va 3,007,661 dy 'leih nyn gummal 'sy Çheer Vascagh. T'eh 143.5/km² glooaght y phobble as yn earro shen ny s'yrdjey na 'sy Rank ny 'sy Spaainey, agh ta rheynn y phobble neuchorrym as ta'n chooid smoo dy 'leih nyn gummal mygeayrt ny baljyn mooarey. Ta un hrass y phobble soit ayns Bilbao Mooar, as ta'n chooid smoo jeh'n çheusthie ny Çheerey Bascagh Frangagh goan.
Va'n chooid smoo dy Nerin coodit lesh rio derrey jerrey ny h-eash rioee jerrinagh ny smoo na 9,000 bleeantyn er dy henney. Va yrjidyn marrey ny s'inshley ec y traa shen as va Nerin, myrane lesh y nabooys eck y Vretyn Vooar, kianglt rish yn Oarpey vooar-heeragh as cha row ad nyn ellanyn. Haink sleih mean chlaghagh car Eash ny Claghyn gys yn ellan mychione ny bleeaney 8,000 RC as haink yn eirinys ny yei lesh çheet yn Eash-Chloaie Noa mychione 4,500 derrey 4,000 RC tra va kirree, goair, ollagh as grineyn currit stiagh veih lieh-innys ny h-Ibeir. Ayns Achaidh Chéide, ta corys rheaymyssagh dy vagheryn, y corys shinney 'sy dowan foddee, freilt fo coodagh dy voaney ayns Coontae Vay Eo noa-emshiragh, as ta'n corys shen çheet ass y lhing shen, ny beggan ny yei. Ta'n corys shen jeant seose jeh rheynnagyn beggey ta scarrit veih nyn geilley liorish boallaghyn cloaie-çhirrym, as va ny magheryn lhiassit er feie shiartanse dy cheeadyn eddyr 3,500 as 3,000 RC. V'ad curnagh as oarn ny troaryn smoo scanshoil. Hoshee yn Eash Ooha – ta meenit liorish ymmyd meain – mychione ny bleeaney 2,500 RC tra va'n çhaghnoaylleeaght caghlaa seihill y phobble car y lhing shen liorish noaidyn lheid as y wheel, goaill greienys er dew, jannoo fidderaght er eggaghyn feeit, gimbylagh alcoal, as obbyr-veainey schleioil, cur magh greieyn caggee as greieyn noa, as jesheenaghey airh vraew as cliejeeneydys, lheid as jialgyn broghil as torcyn.

She barranys ayns jiass Choontae Ghoon ny Ghoal, Nerin, ee Tír Aodha (Baarle: Tirhugh). T'ee çhemmal rish Báinigh 'sy neear hwoaie, rish Ráth Bhoth Theas 'sy niar hwoaie, rish an Ómaigh Thiar ayns Coontae Heer Eoin 'sy niar, rish Lorg as an Machaire Buí ayns Coontae 'er Managh 'sy niar as 'sy niar yiass, as rish Ros Clochair ayns Coontae Lheeahtrim 'sy jiass. Myrane lesh ny joaraghyn thallooin shen, ta coose ec y varranys rish Baie Ghoon ny Ghoal, cooid jeh'n Cheayn Sheear, 'sy neear. Ny baljyn as ny baljyn beggey smoo scanshoil, t'ad goaill stiagh Baile an tSratha, Béal Átha Seanaidh, Bun Dobhráin, Doon ny Ghoal, an Lathaigh as Paiteagó.

She lus vleeantagh ee brashlagh (Sinapis arvensis). T'ee dooghyssagh da'n Oarpey as t'ee er ny jannoo dooie ayns America Hwoaie myrgeddin myr sarkyl.

She trooid çhionnidyn broie ayns Nerin, haghyr rheynn magh yn ellan ayns 1920, as seyrsnys Heyr Steat Nerin ayns 1922 ny lurg. Hannee Nerin Hwoaie lesh yn RU. Myr eiyrtys, ayns 1927, va ennym formoil ny çheerey çhyndaait gys y lhieggan roie, Reeriaght Unnaneysit ny Bretyn Mooar as Nerin Hwoaie.

Foddee dy vel arraghey troailtee ny arraghey theayagh, raad dy vel obbreyderyn kiarail shirveishyn skedjallit, ny ny arraghey preevadjagh. Haink er arraghey lughtee dy ve jeerit er cummeydaneaghey, ga dy vel arraghey lughtee thummidagh ymmydit ry hoi thummidyn mooarey dy nheeghyn foddey-heilltagh. Ta scansh vooar ec yn arraghey ayns bishaghey tarmaynagh as cruinneydaght, agh ta builley foudagh echey er y çhymmyltaght. Choud's ta argid choonee currit ayn liorish reiltyssyn, ta plannal mie ymmyrçhagh dys raad y hoyrt da stroo mie ny traghtey, as dys smaght y chur er surlley baljagh.
Ta hoght ollooscoillyn as ram Undinyssyn Çhaghnoaylleeaght ayns Nerin myrane lesh Undinys Ard-Studeyrys Ghivlyn, va bunnit ayns 1940 marish y fishigagh Erwin Schrödinger myr stiureyder.

Daag eh Mannin ayns 1851 dy chosney ard-ghoo as berçhys er e hon 'sy RU, as haink eh rish ayns taishbynyssyn ayns Manchuin as Lunnin roish my jagh eh dys Paarys, raad haink eh dy ve ny hayrnys ennymoil ayns ny 'salons'.

She balley ayns twoaie yn Pholynn eh Świecie (focklit magh myr [ˈɕfjɛt​͡ɕɛ]; Germaanish: Schwetz). 'Sy vlein 2006 va 25,968 deiney cummal ayn. T'eh ny hoie ayns Queiggey Kujawy-Pomorze, agh roish y vlein 1999 v'eh ny chooid jeh Queiggey Bydgoszcz eddyr ny bleeantyn 1975 as 1998. She preeu-valley Choontae Świecie t'ayn.

Va'n Irish Football Association (IFA) ny reagheydys reirey son soccer harrish yn ellan. Ta'n gamman er ny ve cloit ayns cummey reirit ayns Nerin veih ny 1870yn. She Cliftonville F.C. ass Beeal Feirshtey y club shinney ayns Nerin. V'eh cloit son y chooid smoo, ayns ny kied jeihaghtyn er lheh, mygeayrt Beeal Feirshtey as ayns Queiggey Ulley. Ansherbee, va clubyn ennagh va bunnit çheumooie jeh Beeal Feirshtey credjal dy row yn IFA cur foayr da clubyn Protestoonagh ta bunnit ayns Ullee ayns cooishyn lheid as reih da'n fwirran ashoonagh. Ayns 1921, lurg taghyrt raad, dyn y wooise da gialdyn ny s'leah, scugh yn IFA aa-chloie lieh-yerrinagh 'syn Irish Cup veih Divlyn gys Beeal Feirshtey as, myr eiyrtys, daag clubyn va bunnit ayns Divlyn y çheshaght as chur ad Football Association of the Irish Free State er bun. Jiu, ta'n çheshaght 'sy jiass enmyssit myr Football Association of Ireland (FAI). Dyn y wooise da'n neu-hashtey er y çheshaght veih ny sheshaghtyn ayns h-Ashoonyn Thie, va'n FAI currit er enney ec FIFA ayns 1923 as va'n chied chloie eddyrashoonaght reaghit as cloit ayns 1926 (noi'n Iddaal). Ansherbee, va ny fwirranyn ec daa heshaght yn IFA as yn FAI reiht veih deiney as ooilley Nerin, as hooar sleih ennagh capyn da cloiaghyn as ad cloie er son y daa 'wirran. Ren y daa jeu cur sheese er nyn vwirranyn myr Nerin.

Cha nel argane erbee ec breear neu-ioosagh, m.s. T'eh ceau fliaghey. Ga dy vel eh ayn, cha nel shen agh far-chione gyn keeall. Cha nod oo cur kione erbee elley 'syn ynnyd echey.

Er y chooid smoo, ta'n Ghermaanish goll er loayrt 'sy Ghermaan (raad t'ee myr y phreeu-hengey ec 95% jeh mooinjer y çheer), 'syn Austeyr (89%), 'syn Elveeish (65%), as ec y chooid smoo jeh pobbyl Lucsemburg, as Liechtenstein.

Va tennys currit er bun ayns Birmingham eddyr ny bleeantyn 1859 as 1865. Ta The Championships, Wimbledon ny taghyrtyn tennys ayns Wimbledon ayns jiass Lunnin dagh sourey as t'eh er credjal dy vel ad nyn daghyrt smoo ooashley ayns lioar imbee tennys ny cruinney.

Ayns ny 1920yn, va'n Agglish ayns Bretin scarrit magh veih Agglish Hostyn as haink urree dy ve 'jee-vunnit'. Ta'n Agglish ayns Bretin foast 'sy Chommeeys Anglicaanagh. Ta'n Saasilaght as agglishyn seyrey elley troshtagh dy tradishoonagh ayns Bretin.