Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Пертюк (курыкмарла Пертюк, рушла Пертюково) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Йоласъял ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 197 еҥ (2001 ий), 152 еҥ (2014 ий).

Южо важ-влак ойлат Сивыр мут тошто тюрк йылме гыч толын да "малыме мландым" ончыктен . Весе версий: Сивыр - тиде акрет годсо угор полкын лӱмжӧ. Вара ассимиляций пелтык тиде калык сивыр татарыш савырнен.

Л.А. Абукаева 1969-ше ийын теле тылзын 25-ше кечыштыже Пошкырт кундемысе Мишкан районын Шаде Шогертен (рушла Новоключево) ялешыже шочын. Ондак Нерге кыдалаш школышто, варажым Ӱпӧ оласе 73 №- ан школышто шинчымашым поген. 1987-ше ийыште школым ший медаль дене тунем лектын да Башкир кугыжаныш университетыште тунеммыжым шуен. 1990-ше ийыште марий йылмым, литературым да фольклорым келгынрак шымлашлан Марий кугыжаныш университетышке кусна. 1992-шо ийыште, университетым йошкар диплом дене тунем пытарымеке, тыштак руш да чумыр йылмышанче кафедрыште преподавательлан тыршаш тӱҥалеш. 1993-шо ий гыч 1996-шо ий марте аспирантурышто шинчымашым пога. 1996-шо ийыште «Марий йылмыште шеледалтдыме структуран сложноподчинённый предложений-влак» теме дене кандидатлык диссертацийым арала да филологий шанче кандидат лӱмым налеш. 2004-ше ийыште Марий кугыжаныш университетысе финн-угор йылме-влак кафедр пелен улшо докторантуржым тунем пытара. Университетыште руш йылме да чумыр йылмышанче кафедрын доцентше лиеш. Л.А. Абукаеван докторлык диссертаций темыже: «Марий йылмыште экспрессивный синтаксический савыртыш-влак». Шанче пашам тудо 2005-ше ий теле тылзын 16-шо кечыштыже арала. Шанче консультантше — филологий шанче доктор, профессор Юрий Владимирович Андуганов лийын. Мутат уке, Любовь Алексеевна моткоч уста, виян марий йылмызе. Тудо шочмо йылмынам вияҥдымаште изи огыл надырым пыштен. Л.А. Абукаева Марий Элысе йылме-влак шотышто комиссийын, «Вестник Марийского университета» журналын редколлегий членже. 2006-шо да 2012-шо ийлаште Марий Эл Республикын Кугыжаныш погынжын чап гармотыж дене палемдалтын.

Лапшар (рушла Лапшар) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Морко ола шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 27 еҥ (2004 ий), 28 еҥ (2010 ий).

Мугыл (рушла Муглово) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Ӱшнӱр ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 48 еҥ (2004 ий), 28 еҥ (2010 ий).

Г. Ефруш [Биографическая справка] // Асылбаев А., Николаев С. Литературный хрестоматий средний школын 8-10 классла-шамычлан. Йошкар-Ола, Маргиз, 1943. С. 533.

МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Толбень Мучаш хутор шотлымо данный-влак гыч лукталтын.

Бурков Л. А. Бикын творчествыже // Психолого-педагогические проблемы совершенствования системы повышения квалификации. Йошкар-Ола, 2005. С. 89—92.

Кузнеч (рушла Кузнецы) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Чӱксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 394 еҥ (2002 ий), 327 еҥ (2010 ий).

Онуфрийын кечыже. Ожно тиде кечын чыла пашам да сомылым еҥ-влак ик мутым лукде ыштышаш улыт улмаш. Калыкпалымат эскернеыт: эрдене лупс чот возеш гын – кыне лектыш уда лиеш.
Пӱнчэҥер (рушла Сосновка) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 29 еҥ (2002 ий), 22 еҥ (2010 ий).

Деревня Паймаренки — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Георгийын илышыштыже ятыр еҥ поро кышам коден. Нунын кокла гыч Н.С. Мухинын лÿмжым эн ончыч каласыме шуэш. Морко медрабфакыште тунеммыж годым Георгий тудын дене кокымшо ганат вашлие. Н.С. Мухин тыште завучлан ыштен, студент-влак дене спектакльым, поэзий касым чÿчкыдын ямдылен.

1931 — Римма Арсентьевна Руссина, Марий республикын калык артисткыже. Оршанка кундем Тошто крешын ялыште кресаньык ешеш шочын. 1945-ше ийыште шымияш школым тунемын пытарымеке, фельдер-акушер школышко тунемаш пурен. Окса чӱдылыклан кӧра, тунеммашым кодаш логалын. 1949-ше ий гыч 1954-ше ийыште Ленинградыште Островский лӱмеш театр институтысо марий студийыште тунемын. Шинчымашым погымеке, Шкетан лӱмеш кугыжаныш театрышке пашам ышташ толын. Икымше рольжо «Тумер ялын мурыжо» комедийыште Люба лийын. А «Корнывожышто» спектальыште Павлинам модмыжо годым, режиссер-влак тудым талантан актриса семын акленыт. «Мӱкш отарыште» Клавийын рольжым моткоч устан модын. 35 ий тыршыме жапыште 100 утла рольым чоҥен: кӧргӧ виян ӱдырамашымат, начар койышанымат, лӱдшымат, мыскарачымат.

Сар дечын вара казаматын чыла инженер коммуникацийым вашталташ кӱлын. Но окса лийын огыл. 1958 ийыште казамат вуйлатыше Н.Е. Орловский картон фабрикым почаш пунчалым пеҥгыдемден. 1958-1959 ийлаште картоным ыштен лукмо цехым почыныт. Тушко жаплан келшен толшо оборудованийым шынденыт. Тыге «Кресты» корпусышто шинчыше-влаклан паша вер лектын да 1960 ийлан посна пашаеҥ штатымат сумыреныт , кудыжым И.К. Капустин вуйлаташ тӱҥалын.

Деревня Куликалы Третьи (Кыльыкал, Кужлидӹ) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Йодыш лектеш: 1956 ий апрель марте Юрий нимом возен огыл мо? Возен, конешне. Но савыкташ пуаш аптыранен. Тудо вет тыглай марий рвезе огыл,а «калык тушманын» игыже лийын. Да-да, осал йылман еҥ-влак тудым да лӱен пуштмо Сергей Чавайнын моло икшывыжым тыге лӱмдылыныт. Миклай Рыбаков ик интервьюштыжо (1996) ойлен: « Музыкальный училищыште мый Юра да Эрик Сапаев дене пырля тунемынам, ик пӧлемыште иленна. Юра флейта дене шоктен. Тудым училищыште,»калык тушманын эргыже» манын, парням тушкен ончыктат ыле…»

Илышым чот йӧратыше еҥ гына тиде илыш верч подвигым ыштен кертеш. Тыныс пагыт толмекат, теҥгечысе фронтовик чон ласкам муын ок керт: тудо пуля шӱшкымо, снаряд пудештме пылышыжлан солна, йолташыже-влакым шарна:
Мари Магдалене Дитрих 27 теле 1901 ий Шёнеберголаште (1920 ий гыч Берлинын районжо) шочын. Южо источниклаште 1904 ийым шочмо ий семын палемдат. Шке Дитрих 1900 ийым ойлен. Ачаже, Луи Эрих Отто Дитрих (1868 ш.и.), 1890-ше ийлаште уланский войскаште служитлен, ÿдыржын шочмо жапы-ште тудо полицийын лейтенантше лийын. Аваже, Вильгельмина Джозефина Фельзинг (1876 ш.и.), улан ешыште шочын. Нуно 1898 ийыште ушненыт, у ешым чоҥаш тÿҥалыныт. Ку-нам Марлен куд ияш лийын, ачаже илыш дене чеверласен. Но эше тидын деч ик ий ончыч ачаж ден аваже тÿрлӧ вере илаш кусненыт. Ачажым Марлен огешат шарне манаш лиеш.

1921–1922 нужна ий жапысе марий ялын неле, пычкемыш илышыжым сÿретлен, автор тыште поян ден карт-влакын осал пашаштым тÿжвак луктын. Вет юмын лÿм дене нуно шемерым ондаленыт, кумалтыш ыштыме парышым шке кÿсенышкышт оптеныт. Ойлымаште ме калыкын волгыдо ончыкылыкшо верч кучедалше тале еҥ-влакым ужына. Тиде – Вачи ден Сану. Тушман-влак дене вашпижмаште Вачи кола, тудым Йогор янлык семын шугыньо ден перен пуштеш. Йолташыже колымек, тупеш котомкам сакен, Сану олашке тунемаш кая. Автор герой-влакын койыш-шоктышыштым, уш-акылаштым келгын лончылаш тыршен, калык йылмын поянлыкшым кумдан кучылтын.

«Ӱмыр кӱчык-кужу дене огыл...» // Ончыко. 1995. № 12. С. 123—132. Васин К. Поэзия жизни // Мишкан — песнь моя. Йошкар-Ола, 1998. С. 236—239.

МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1960 ийыште вӱдшор тылзын 22-шо кечынже Петухи ял шотлымо данный-влак лукталтын, Кишкинск ял деке ушнен.

Файллӱмым кумдаҥдымаш (англичанла filename extension, рушла расширение имени файла, часто говорят просто расширение файла или расширение) — файлын лӱмышкыжӧ ешарыме тиште радам, тудо типым палаш кучылталтеш.

Г. Ефруш критика ден литературоведений пашаште ушан, тале шымлыше улмыжым ончыктен. Тудо руш да моло калык литературым сайын палымыже, кугу эрудицийже дене ойыртемалтын. МарНИИ-н наука пашаеҥже лиймеке, тудо «30-шо ийласе марий литература» монографийым возаш тÿҥалын ыле. Марий театрын, марий драматургийын кушмо кушмо корныштым шымлаш шонен. Сар деч ончычак Совет Армийыш служитлаш кайымыже, 1941 ий кеҥежым фронтеш геройла колымыж дене чыла шонымыжым почылтарен, йöнештарен ыш шукто. Ынде марий литературын, марий литературоведенийын историйыштым научно шымлыме годым Г. Ефрушын тÿҥал кодымо кÿлешан пашажым, тудын ушан ойжым эреак пагален шарналтена.

1941 ий — Алексей Яковлевич Акишин, шанчыеҥ, Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаҥеже. Пенза кундемысе Ильмино селаште шочын. Йошкар-Олашке 1971-ше ийыште толын да Марий кугыжаныш университетышке пашам ышташ пурен. 5 ий кушкыл-влак кафедрымат вуйлатен. Ял озанлык шанче кандидат, профессор.

1928 ий — Алла Николаевна Гзыло, театр сӱретче, Марий Эл сымыктышын сулло пашаеҥже. Свердловскысо, Пермь оласе да Брестысе театрлаште тыршыме деч вара Марий кугыжаныш драмтеатрыш толын. «Салика», «Кок эрге», «Марш Акпарса» спектакль-влакын оформительже. А «Фёдор Иванович кугыжа» спектакльланже Марий республикысе кугыжаныш премий дене палемдалтын.
1671-ше ий тӱҥалтышлан руш кугыжан салтакше-влак кресаньык сарым темдалын шуктеныт. Вуянче-влакым кочо пӱрымаш вучен. Шукыштым орландарен пуштыныт. Угыч кугыжан властьше сеҥышыш лектын. Вес семын лийынат кертын огыл. Вет пудыраныше кресаньык калык шукыж годым шыде парже дене, шоналтыде сарыш ушнен. Кресаньык айдеме сар сомыллан шочын огыл, тудо лач мланде пашам гына сайын ыштен моштен. Нунын сарыш лекме ӱзгарыштат сарлык ӱзгар лийын огыл, тыныс илышыште кучылтмо тарман лийын. Шке коклаштыштат кутырен келшымашке шуын огытыл. Кеч-кунар неле лийын гынат, нуно «поро кугыжалан» угыч ӱшаненыт. Эрык верч вашпижмаш калык чонышто нигунам мондалтдыме кышам коден, тудын койыш-шоктышышкыжо у палым – эрык илыш верч чот шогымо ойыртемым – ешарен.

Национальное самосознание и культура речи мари // Язык и этнос: Материалы Первой выездной академической школы молодых лингвистов-преподавателей вузов РФ. – Казань, 2002. – С. 173-174.

Юрий Сергеевич кужу жап Морко велын ӱдыржӧ Дина Андреевна дене келшен, тудын лӱмеш ятыр стихым возен. Икымшыже «Молан вуйым кидет ден кучен…» маналтын (1956 ий апрель). Серыме почешак студент Чавайнын йолташыже, Эрик Сапаев, ты шомаклан сылне сеемым шочыктен. Мурышто- ӱдыр нерген шонкалымаш:

Театрысе паша дене гына серлаген огыл, тӱрлӧ эстрадный концертлашкат коштын. Тушто руш, марий калык муро-влакым да верысе композитор-влакынат мурыштым мурен.

Журналистике пӧлкам тунем пытарыше-влак "Журналист" квалификацийым налыт. "Периодическая печать" да "Радиовещаний" специализаций-влак улыт. "Журналист" квалификацийым налше-влак газет, журнал, радио да телевидений пашам, пашан эртымгорныжым шымлат, увер-влакым погымо, ямдылыме да савыктыме нерген келге шинчымашым налыт.

Кундемын кумдыкшо 2154 км² (але 215400 га)-ш шуеш. Мландын 75 %-ште чодыра кушкеш. Тӱҥ шотышто мланде тӧр, курык-влак деч посна. Кундем гоч Юл, Вӱтла, Люнда, Дорогуча эҥер-влак йогат, шуко изи эҥер, ер уло.

А Российыште 2005 ий гыч Кылме тылзын 18 кечынже Йӱштӧ Кугызан шочмо кечыжым пайремлат. Кечым йоча-влак ойыреныт. Калык пале почеш тиде кечын Великий Устюгышто чот йӱштӧ тӱҥалеш, теле шке вийжым налеш.

Колымыж деч вара семлызелан Марий комсомолын Олык Ипай лӱмеш премийжын лауреатше (1968), Марий АССР-ын кугыжаныш премийжын лауреатше (1970) лӱмым пуэныт.

Юрий Соловьёв — марий серызе, журналист, кусарыше, Россий Серызе-влак ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикысе тӱвыран сулло пашаеҥже, Шабдар Осып лӱмеш премийын лауреатше, Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше.

Мамай (рушла Мамайкино) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Шеҥше ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 100 еҥ (2003 ий), 61 еҥ (2010 ий).

Семантика цветовой гаммы в словесном портрете марийского романа // Марийская филология: ученые записки историко-филологического факультета. Вып. 5. Йошкар-Ола, 2005. С. 90-95
Уна-влак коклаште ыльыч: Республикын Правительствыжын культура, искусство да наций-влак кокласе кыл шотышто отделжым вуйлытыше А.Н. Иванов, поэтын пелашыже Э.Г. Чавайн, эргыже Сергей Юрьевич, Культура министерство гыч Г.С. Ширяева, Марий культура рÿдерым вуйлатыше В.П. Григорьев, Морко район администраций вуйлатышын алмаштышыже Л.С. Васильева, Писатель ушем правленийым вуйлатыше В.В. Крылов да молат.

1921 ий Сорла гыч Яков Павлович Мароблемотделын секретарьже. Ик талук эртымек, 1922 ий 15 Сорла гыч «Йошкар кече газетыш кусна, ончыч литератур пашаеҥлан, вара ответственный секретарьлан ышта. Вашке Я. Майоров шочмо калыклан тале писатель, уста культур пашаеҥ, чолга публицист, общественный деятель семын кумдан палыме лиеш.

Пекшиксола (рушла Пекшиксола) — Российыште Марий Элын Маскасола кундемыштыже верланыше ял. Пекшиксола ял шотан илемын рӱдерже. Калыкчот: 561 еҥ (2002 ий), 734 еҥ (2010 ий), 801 еҥ (2014 ий).

Вологдо велыште 1999 ий гыч тиде проект Юрий Лужковын тыршымыж дене шыҥдаралтын. 1999 ийыште Теле тылзын 25 кечынже Кугу Устюг олаште Йӱштӧ Кугызан пӧртшӧ почылтыныт. Олашке турист поезд-влак Моско, Санкт-Петербург, Вологда олала гыч коштыт. Кызыт автобус маршрут-влакым келыштарыме. Проект тӱҥалме гыч Йӱштӧ кугызалан тӱрлӧ элла гыч миллион утла серыш толын, олаште сатукоштмаш (товарооборот) 15 пачаш кугемын, пашадымылык иземын.

МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1965 ийыште сорла тылзын 19-ше кечынже Паймаренки ял шотлымо данный-влак гыч лукталтын. Кызыт ял олмышто пӱнчер лӱшкен шога.

Лепёшкин (рушла Лепёшкино) — Российыште Марий Элын Шернур кундемыштыже верланыше Памашсола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 57 еҥ (1988 ий), 48 еҥ (2010 ий).

1950 ий — Елизавета Васильевна Фёдорова, Марий Эл Республикысе туныктышын сулло пашаеҥже. Шочынжо Юлсер кундем Кӱшыл Азъялеш, паша корныжо Приволжский кыдалаш школ дене кылдалтын: тышке тудо 1983 ийыште пашам ышташ толын. Мер илышыштат, кугыжаныш пашаштат Елизавета Васильевна кугу кӱкшытыш шуын.

Марий Якси (рушла Ексей Мари) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Какшанмучаш ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 8 еҥ (2002 ий), 4 еҥ (2010 ий).

1950 — Мария Каликаевна Илибаева, журналист, серызе. Шкеже тудо Пошкырт Эл Балтач кундемысе Туктай ял гыч. Лудшо-влак Мария Илибаевам Мария Акаш лӱм денат палат. «Кечан ӱмылыштӧ», «Вес тӱняш ямдылалташ» роман-влакын, «Йӧратымаш тулшол» да «Орина кува» повесть-влакын авторжо.

Репрессий деч вара Эрикын аваже Вера Евдокимовна Сапаева йоча-влак дене пырля марийжын шочмо верышкыж, У Торъял кундем Чобык ялыш илаш куснен. Тыште Эрик школыш коштеш, пырдыжгазетым сӱретла, шуко лудеш.

Лодакэҥер (рушла Лодакенер) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо марий ял. Калыкчот: 7 еҥ (2002 ий), 1 еҥ (2010 ий).

Санкт-Петербург правительстве Арсенальный набережныйыште верланыше участокым ужалымашке луктын (кокла шот дене акше 80 гычын 120 миллион евро марте). Но тиде чыла шинчыше-влакым у полатыш кусарыме, чыла сайын эрыктен кодымо дечын вара лиеш.
Илен толын оперымат театрыште утларак шындылаш тӱҥалыныт. Санденак Арсенийлан ятыр оперыште мурашыже пернен. Тудо «Иоланта» оперыште Эбн Хакиян, «Травиатыште» Жорж Жермонын, «Евгений Онегиныште» Онегинын, «Чио-ч'ио-саныште» Шарплесын, «Паяцыште» Тонион да эше икмыняр оперысе партийым мурен.

…Тыште Семен Николаев йолташ Юрий Чавайнын почеламутшым первый строфажым шке семынже «тӧрлатылын» да локтылын. Кечыйол ломбо парчам рӱзен ок керт! Умбакыже Юрий Чавайнынат, Семен Николаевынат возымо строфашт ӱжӱвӱр кайык ннерген кая. Икте-весын рифмфм, образым кусылтмаш ик авторланат кушкаш огеш полшо».

Деревня Студёная Колода (Коговал, Коговалсола) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Памашсола чодырам аралыме пӧрт (рушла Дом лесной охраны Керебелякский) — Российыште Марий Элын Провой кундемыштыже лийын шогышо пытыше пӧрт.

Бэнди - команде-влак дене таҥасыме телымсе спорт модмаш. Ий валне эрта, кок команде таҥаса, ик командыште лу еҥ - тыглай модшо, икте - капкаорол. И валне кошташлан чыла модшо-влак коньким чият. Клюшко дене ик командын хоккеистше-влак мечым тавалыше-влакын капкашкышт пуртышаш улыт. Капкаорол-влак оролымо пашам клюшко деч посна шуктат. Модмаш жап кок ужаш гыч шога. Ик ужаш - 45 минут. Утыждене йӱштӧ годым арбитр модмо жапым вашталтен кертеш (3 ужаш (тайм) 30 минуто дене). Тавалышылан эн шуко мечым капкашке пуртышо команде сеҥышыш лектеш. Модмаш Российыште да Скандинавийыште эн сайын шарлен да тӱзланен. Но бэнди модмашым Европо, Азий да Америкыштат сайын палат. Российыште официалле терминлан "хоккей с мячом" шотлалтеш. Англичан йылмыште "bandy" лӱм дене палыме. Марий йылмыште тиде спорттӱрлыклан посна лӱмым пуымо огыл. "Хоккей с мячом" лӱмым марий йылмылан келыштараш йӧсырак, сандене Марий Википедий "бэнди" лӱмым ойырен. Российыште бэнди модмашым "руш хоккей" лӱмденыт, молан манаш гын, шайбе дене хоккей Канадыште шочын. Пытартыш жапыште, англичан да моло йылмылаште "руш хоккей" мутым чӱчкыдынрак кучылтыт. Бэнди модмашын шарлыме эллаште федераций да ассоциаций-влак чоҥалтыт (Российысе мече дене хоккей Федераций калык-влак кокласе бэнди Федерацийыш (Federation of International Bandy) пура. Калык-влак кокласе Олимпий комитет бэнди модмашым телыме спорт тӱрлык-влак радамыш пуртен, но але марте Олимпиадын программышкыж ешарен огыл (лач VI-шо Телымсе Олимпий модмашште 1952 ийыште Осло олаште бэнди спорт тӱрлыкым калыклан ончыктеныт.

Города республиканского подчинения РСФСР Москва и Санкт-Петербург (прежде — город Ленинград) были преобразованы в города федерального значения.

Луан цифрым, латин да вес алфавит-влакым, чарналтыш ден виктарыше палым кончыкташлан стандартле кодировко. Эн ондак тудым 7-битаным ыштыме, вара 8-битан байт шарлымеке, 7-битан ASCII-м 8-битанын пелыжлан шотлаш тӱҥалыныт.

Деревня Подъём — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.
История сел и деревень Республики Марий Эл. Горномарийский район: Сборник документальных очерков / Автор-сост. А.Г. Иванов. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Горномарийский район», 2006. — 648 с., илл. С. 32

2001 ийыште Советский районын кыдалаш школышто англичан йылмым туныктышылан пашам ыштен. Умбакыже Марий Эл республикысе вузлаште тыгай пашам ыштен: финно-угор йылме кафедрын лаборант (2001), финн-угор йылме кафедрын туныктышо (2001), чумыр да финн-угор йылмышанче кафедрын кугырак туныктышо (2007), чумыр да финн-угор йылмышанче кафедрын доцент (2009-2013 ийла), 2013 ий гыч – финн-угор да таҥастарыме филологий кафедрын доцент. 2007-2008 ийлаште МарГТУн йот йылме-влак кафедрын доцентше лийын.

Лингвостилистическая характеристика словесного портрета в марийском романе (на материале произведений Дим. Орая, Н. Лекайна, М. Шкетана, Вас. Юксерна, А. Юзыкайна) // Материалы международного конгресса финно-угроведов: Лингвистика: IVчасть / Мар. гос. ун.-т. г. Йошкар-Ола. 2008. С. 300-305.

Сидыр почиҥга (рушла Сидорово) — Российыште Марий Элын Поранча кундемыштыже верланыше Усола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 40 еҥ (2003 ий), 33 еҥ (2010 ий).

Влияние русского языка на формирование и развитие синтаксических фразеологизмов в марийском языке // Бодуэновские чтения. Бодуэн де Куртенэ и современная лингвистика: Труды и материалы Международной научной конференции. – Казань, 2001. – С. 45-46.

«Салика» спектакльыште Саликан рольжым чоҥымылан 2005 ийыште «Эн сай ӱдырамаш роль» номинацийыште Йыван Кырля лӱмеш театр премийым сулен, 2007 ийыште В.Шекспирын пьесыж почеш шындыме «Кожла кокласе омо» («Сон в летнюю ночь») спектакльыште Ошвикан (Гермиян) рольжым чоҥымылан «Кокымшо планысе эн сай ӱдырамаш роль» номинацийыште сеҥен.

Рябиновка (курыкмарла Рябиновка, рушла Рябиновка) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Микряк ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 47 еҥ (2001 ий), 38 еҥ (2014 ий).

Verbal portraits in Mari novels // WEB-FU [Wiener elektronische Beiträgedes Instituts für Finno-Ugristik] http: // webfu.univie.ac.at/texte/guseva.pdf.-3/2004.-3s.

Ялыште тыгак клуб пашам ышта, школ уло. Тунемше-влак индешымше класс марте ушакылым пойдарат. Но кызыт, шагал тунемшылан кӧра, школым петыраш шонат. Клубышто кажне шуматкечын самырык-влаклан «Марий party» каныш кас эртаралтеш.
1917 ийысе Февраль революций дечын вара кугыжаныш правительствын министрже-влакым, жандарм, полиций вуйлатыше, сановник-влакым арестоватленыт. Нуным Таврический полат гычын «Кресты» казаматышке конденыт. 1917-1918 ийлаште Петропавловский карман гычын Б.В.Штюрмер («Кресты»ште 1917 ий мучаште колен) , юстиций министр И.Г. Щегловитов, МВД министр А. Н. Хвостов, сарзе министр М.А. Беляев, жандар генерал-влак А.И. Спиридонович, Семгановский, полиций департаментын директоржо Е.К. Климович да молат. «Кресты» казаматыште тыгак ончычсо сарзе министр В.А. Сухомлинов, 5-ше армийым вуйлатыше В.Г.Болдырев, Петроградысе сарзе округ вуйлатышын полышкалышыже П.М.Рутенберг, Кокошкин ден Шингаревым пуштшо, Временный Правительствын членже-влак С.С. Басовм ден А.Г. Куликов шинченыт. Чыланат нуно хириргий госпитальын казамат пӧлемыште ВЧКн эскерыме йымалне лийыныт.

48.35, -123.183333 Селиш теҥыз (англичанла Salish Sea) Йӱдвел Америкын йӱдвел-касвел серыштыже верланыше теҥыз. Джорджия, Пьюджет-Саунд да Хуан-де-Фука вӱдушык-влакын кумдыкышт, тыгакак Тыныс тептеҥызын ужашыже (Тамуотер ола деч Десолейш-Саунд марте) пурат. Икымше гана Берт Веббер биолог тиде мутым кучылтын.

Валентин Колумбын сылнымут деке корныжо Волаксола школышто тунеммыж годым почылтын. 1950-ше ийыште «Комсомольский билет» лÿман икымше почеламутшо «Марий коммуна» газетеш савыкталт лектын. 15 ияш рвезе сылнымут корныш шогалеш.

Деревня Красная Люнда (Люнда, Красная Горка) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Йол ÿмбак шогалаш гына тÿҥалше театрыште ончыч тÿҥ верым еш кокласе кылым, йöратыме йÿлам ончыктышо, агитаций сынан пьесе-влак налыныт. М. Шкетан 1920–1923 ийлаште «Утышо», «Шошым сеҥен», «Сардай», «Ачийжат-авийжат» пÿсö социальный драме-влакым, варарак калык мыскара тÿсан «Ормыж», «Важык вуян йыдал», сатир сынан «Кугече йÿдым» (1925), «Ораде» (1927) комедий-влакым возен. Тыге марий драматургий ден театр искусство вияҥмаште у йыжыҥым палемден.

Изи Маршан почиҥга (Мӱндыр Лук) (рушла Кучук Памаш) — Российыште Марий Элын Морко кундемыштыже верланыше Волаксола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 6 еҥ (2003 ий), 3 еҥ (2010 ий).

Кайык пайрем. Тудо 1906-шо ий гыч палемдалтеш. Вӱдшор тылзын икымше кечынже кайыкым аралыме калык кокласе конвенцийыш кидым пыштыме, а Россий тудын деке 1927-ше ийыште ушнен.

31 марта 1992 года регионы Российской Федерации (за исключением Татарстана и Чечено-Ингушетии («Ичкерии») подписали договоры о разграничении предметов ведения и полномочий между федеральными и региональными органами государственной власти — федеративный договор, который был включён в действовавшую конституцию.
Ах, межат могай улына? Шке калыкнам ,шочмо пÿртÿснам моктен мурышо мургайыкнам порын шарнаш мондена, илымыж годым шÿм шокшынам , поро шомакнам чаманена, неле годым полыш кидым пуаш мондена… 30 мартыште поэт Семен Николаев, мурызо Светлана Сушкина да аккомпаниатор Раиса Яшметова поро йолташым, поэтым, ура чонан, азан гай лывырге кумылан айдемым, композитор-влак Э. Сапаев ден И. Молотовым шарналтен, С.Г. Чавайн лÿмеш национальный библиотекын залыштыже «Тÿзланымаш» касым эртарышт. Тыге лÿмден поэт Семен Николаев ты программым. Тудо ончылныжо моткоч суап корным ужеш: 50-60-шо ийлаште ÿмыр лугыч колышо самырык танже-влакым шарналташ. Калык деке лукташ. А ушышко Юрий Чавайнын юзо мутпарчаже толын пура:

Училищыште тунеммыж годым Сапаев тӱҥ жанрлан шкаланже мурым ойырен. Тиде жанрыштак тудын тӱҥ ойыртемже - лирике чоҥалтеш. 1952 ийыште Сапаев училищым тунем пытара, но туныктышо-влак дене келшымашым арален кода. Валентин Никитич Эрикын у пашаже-влакым эскераш тӱҥалеш, марий радиошто нуным шкежат йоҥгалтара лиеш.

М. Шкетан мыскара ойлымашым 1935–1936 ийлаште поснак шуко возен: «Патай Сопром», «Вуйлатышын пондашыже», «Опой кува», «Сöсна поминка», «Команмелна», «Ече», «Парашют», «Шымле ик подкинде», «Маскам лош», «Мераҥ лу», «Радиошойыштмаш», молат. Нунын чоҥалтмышт шке шотан, оҥай, лудшым сымыстарыше. Шукыштын геройышт мыланна койыш-шоктышышт нерген шкешт каласкалат, тыге чын тÿсышт, уш-акылышт лудшо ончылно рончылтеш, рашемеш. Тунамак авторын герой-влак деке отношенийже коеш. Ме ужына, кузе амызе годсо, тошто косам сеҥен, ялыште у йÿла вожым колта, вияҥ толеш.

Ӱлыл Ядыкплак (Пайродо) (рушла Нижний Ядыкбеляк) — Российыште Марий Элын У Торъял кундемыштыже верланыше Тошто Торъял ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 50 еҥ (2002 ий), 39 еҥ (2010 ий).

Деревня Мари Адымаш (Верхний Адымаш) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Особенности стиля женского портрета в прозе Л. Яндакова // Чувашский язык и литература: теория и методика: сб. статей. Вып. XXV / Отв. Ред. А.Д. Ахвандерова.- Чебоксары: Чуваш. Гос. Пед. ун-т, 2016. С. 111-115.
Сар жапыште возымыжым чумырен, вес ийжылан «Толмо корно »книгам луктеш. Поэт мӱндырно вучен илыше еҥлан эн шерге ойжым каласа, тудым ужаш да чон почын мутланаш шонымыж нерген увертара.Сар жапыште еҥ-влакын, ача-аван, ӱдыр-таҥын, пелашын-образышт путынь Родинын образше дене иктыш ушнен. Патриотический шӱлыш дене шындаралтше почеламут-влакым А. Бик тул кокла гыч, атака гыч луктын! Война деч вара поэт творческий пашажым вияҥден колта… Сар жапыште А. Бик республика дене, редакцийла дене, поэт йолташыже- влак денат кылым луштарен огыл. А. Бикын М. Казаковлан возымо серышыж гыч. 1942 ий: Салам, Миклай! Мый тыйым йомдаренам ыле. Возышым-возышым – вашмут уке. Возгалем изишак. Изи сборникым лукнем.Лӱмжо - «Родина , тылат!» Лукташ келшеныт…Таза Лий! Сеҥымашлан ӱшанен, запад велыш ончал. Поэзийым штык мучашеш нумалын, ончыко кай!Тиде кучедалмаш мемнан эрыкна,честьна, илышна верч. Поэзий верчынат кучедалмаш улеш. Чеверын. Толя йолташет. 1944 ий октябрь пайрем кечын «Марий коммунеш» почеламут да проза дене возымо «Шочмо калык лӱм дене» публицистический статьяже печатлалтын.

Лексико-семантическая структура словесного портрета в марийском романе // Марийская филология: Ученые записки историко-филологического факультета, вып.7. Йошкар-Ола, 2006. С. 37-42.

Пошкырт Эл Краснокам район Чормак ялыште кресаньык ешеш шочын. Шке ялыштыже тунемын, вара Ӱлыл-Татьясе шымияш школышто. Латвич ияш Краснокамскысе педучилищыш тунемаш пурен. 1947 ийыште тунемын пытарен, Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогик институтыш тунемаш пурен.

МАССР-ын Кӱшыл Каҥашын Вуйвержын Кӱштыкшӧ почеш 1973 ийыште сорла тылзын 27-ше кечынже Ямкай ял Кукнур сола деке ушалтын. Кызыт Кукнур солан Паша уремже (рушла улица Рабочая) лиеш.

Деревня Липша — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

1974 — Светлана Талова, журналист палемда. 1996-шо ий гыч тудо «Пульс-радиошто» вӱдышылан тыршаш тӱҥалын. Икмыняр жап гыч «Пульс - радио» акционер ушемын тӱҥ редакторжо лиеш. А 9 ий ончыч Светлана Геннадьевна «3-шо канал» радион тӱҥ редакторжо. Кызыт РЕН ТВ «12 регион» телекомпанийын тӱҥ редакторжо. Тыгак кугыжаныш пашаштат Светлана шкенжым терга.

Деревня Муглово (Мугыл, Нижнее Муглово) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Ожно, Марий областьым почмо деч ончыч, Оршанка вер-шöр Вятке губернийысе Яраҥ уездыш пурен. 1920 ий шошым Я. Майоровым Яраҥ уездысе исполком пелен ыштыме национальность пöлкаште (уотнацыш, рушла — уздный отдел национальностей) пашам ышташ ÿжыт. Ончыч инструкторлан, вара секретарьлан шогалтат, а 1920 ий Сорлатылзе гыч Яков Павлович Яраҥ уотнацын вуйлатышыже лиеш. Ик ий утла Яраҥыште илыме, паша ыштыме жапыште тудо тÿрлö сомылым виктарен, 1921 ий Ага тылзе кыдалне уездысе марий креаньык-влакын погыныштым эртарен. Марий автономный областьым почмо нерген куан уверым налмек, Я. Майоров Йошкар-Олаш толеш, тыште тудын илышыштыже йöршеш у йыжыҥ тÿҥалеш.
Кундемыште 3 ола шотан илымвер, 7 ял шотан илымвер, 83 илымвер (нунын кокла гыч район кӱкшытан 1 ола — Звенигово, 2 ола сынан посёлко уло — Лушмара (Красногорский) да Сӱзлэҥер уло.

Сидушкин Сергей Всеволодович — II степенян Ачамланде сар орден да кок Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.

Латин тиштер негызеш кызытсе вепс тиштер 2007 ийыште пеҥгыдемдалтын. Тудо латин тиштер гыч 22 буква (Q, W, X, Y деч посна) да икмыняр ешартыш тиште гыч (йошкарге дене ончыктымо) шога. Скобкышто - альтернатив тиште-влак, ужарге дене заимствованийлаште кучылталтше тиште-влак.

Деревня Салтак — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

Починок при Богомоловой Мельнице (Софроненки) — «История сёл и деревень Республики Марий Эл. Сост. А.Г. Иванов, Йошкар-Ола, Марийское книжное издательство, 2006 г. 648 с. 750 экз.» книга гыч ужаш кылвер.

1920 ийыште «Кресты» шкет шинчыше -влаклан казамат гычын Петросовет Исполком Ушемын 2- шо номеран виеш пашам ыштыктыме лагерьышке савырнен. 1923 ийыште казамат Петроградысе Губернский ОПТУн составышке пура да Петроградысе окружной изоляционный казамат статусым налеш.

Кожлаял (пошкыртла Ҡуҙлыял) (рушла Козлоялово) — Российыште Пошкырт Элын Калтаса кундемыштыже верланыше Амчемучаш ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 218 еҥ (2002 ий), 216 еҥ (2009 ий), 151 еҥ (2010 ий).

Эрик Сапаев (1932 ӱярня 4, Йошкар-Ола —25 пургыж 1963, Йошкар-Ола) — марий семлызе, Совет Ушем семлызе-влак ушемын еҥже (1959 ий гыч), Марий комсомолын Олык Ипай лӱмеш премийжын лауреатше (1968). Икымше музык шинчымашым Культпросветшколышто налын. Скрипке дене шокташ тунемын. 1953 гыч Озаҥысе кугыжаныш консерваторийыште композицийлан тунемын. Консерваторий деч вара Йошкар-Олаште музык училищыште туныктен. "Акпатыр" лӱман икымше марий оперым возен.

1924 ий — Геннадий Тимофеевич Калинин, чодыра озанлык специалист, Россий Федерацийын сулло чодыразыже. Киров велысе Яраҥ кундем Бакуничи ялыште шочын. Кугу Ачаэл Сар корным эртен, чодыра озанлык техникумшто шинчымашым поген. 1961-ше ий гыч Медведево кундемысе ушемыште чодыразылан пашам ышташ тӱналын, а 1966-1970-ше ийлаште Килемар чодыра озанлыкын вуйлатышыжлан тыршен.

«Сöсна поминка» ойлымаште ожнысо черке пашаеҥ Пашкаров лÿмжö могай улмым, шотдымо тÿсшым палемда. Тудо — йÿаш йöратыше, осал пашам муторгаж дене левед моштышо, калык погым шалатылше еҥ. Колхозышто ревиз комиссийым вуйлаташ шогал кертын, шкеж гаяк його, йÿшö, жулик тÿшкам арала, шотанжым тÿрлын ÿмылта, койдара. Ойлымашын сюжетше Пашкаровын колхоз сöснам пазарыште мошенник семын ужалымыж негызеш чоҥалтын. «Геройын» ондалчык улмыжым, шем чонан, кадыр кидан тÿсшым ме колхоз правленийыште «отчетым» ыштымыж годым ужына. Ешарыман: тенийсе саманыште Пашкаровмыт чот пошеныт, илыш чыным шойыштеныт.
Проводилась предварительная работа по объединению Архангельской области и Ненецкого АО в Поморский (Архангельский, Северный) край, Санкт-Петербурга и Ленинградской области в Петербургскую губернию (Невский, Санкт-Петербургский край), Москвы и Московской области в Московский федеральный округ либо Московской и Тверской областей в Центральную (Подмосковную) область, и т.д., однако, процессы по объединению были заморожены.

Г.Ефрушын прозыжо – ныжылге кумылан, лиризм шÿлышан. Южо ойлымашыже, мутлан, «Шошо ойлымаш», проза йöн дене возымо виян почеламутым ушештара. Уста писательын пьесыже-влак: «Ешем», «Тайра», «Эҥыремышвот», «Тушманын кышаже» марий драматургийым кугун пойдареныт. Г.Ефруш проза ден драматургийыште чот тыршымыж дене пырляк критика ден литературоведенийышкат шке творчество куатшым ешарен. Тудо у книгалан рецензийым, рвезе автор-влакын мурпаша корнышт нерген статьям кÿрылтде возен шоген. Возымыжо «Марий коммуна», «Рвезе коммунист», «Ямде лий!», «Ленин ой» газетлаш, «Пиалан илыш» альманахеш печатлалтын.
A stu fatte se aggiunge 'na scarse valorizzazzione d'u patrimonie ambiendale e paesaggisteche, 'nu picche aggiustate da 'a recende istituzione d'u Parche Reggionale de le Gravine: assaije vote le lame avenèvane ausate cumme discariche abbusive de rifiute pericolose pe le falde acquifere. 'A marine paje invece le conzeguenze d'u lavagge abbusive sottocoste de le cisterne de le nave ca passane da 'u Puèrte de Tarde e de l'inefficacie de le depuratore pe le acque reflue, riscondrate jndr'à fatte de cronache giudiziale verificate jndr'à l'estate d'u 2008.

Le resturande tradizionale d'a cetate offrone 'na cucine ca miscke le frutte de mare cu le prodotte d'a terre, condite cu l'ottime uegghie extravergine de alie tarandine (Uegghie Terre Tarandine DOP). Le piatte tipece cumme le cavatelle cu le cozze, 'u risotte a le frutte de mare, 'u vurpe e 'u pesce a 'a griglie, sonde accombagnate da ortagge crude o cucinate jndr'à le mode cchiù varie: le pumedore, le peperusse, le marangiane, le scarcioppole e le legume sonde particolarmende sapurite.

Alicante, capeluèche d'a provinge omonime e d'a "comarca" L'Alacantí, famuse pè 'u soje torrone e pè 'a feste de le Hogueras de San Juan 'u 24 sciugne. Crestiáne: 332.000.

L'Estremadura (Extremadura jndr'ô spagnole, Estremaura jndr'ô estremadurane) jè 'na comunità autonome jndr'à parte sud-occidendale d'a Spagne. Combrende le provinge de Cáceres e Badajoz.

'U clime d'u luèche jè de tipe tropicale e caratterezzate d'a presenze de le monsone. 'Mbrà 'a metate de másce e settèmmre se assiste a 'nu monsone sudoccidentale caratterezzate da granne chiovosetate, calle e nuvolosetate. 'Mbrà novèmmre ed 'a metate de marze se assiste 'nvece ad 'u manifestarse de 'nu un monsone asciutte e fridde de nordest. L'istme meridionale jè 'nvece calle e umide. 'Nziccate ad 'a capitale Bangkok le cetate prengepále sonde Nakhon Ratchasima, Khon Kaen, Udon Thani, Nakhon Sawan, Chiang Mai, Chiang Rai, Surat Thani, Phuket town e Hat Yai (Provincia di Songkhla).

Cunde cirche 50.000 crestiáne. 'A circoscriziune jè furmate proprie da le 3 quartiere prengepàle (Talsano, San Vito e Lama), cchiù otre contrade: Battaglia, Carelli, Sanarica, San Donato, Palumbo e Tramontone. Tène 'na popolazziune de 45.663 crestiáne. 'U territorie d'a circoscriziune jè de 76,1 km² cu 'na denzetà de 407 ab./km².

A 'u mmienze piane stonne invece le appartemende de le serve e 'a cucina granne cu le maioleche origgenale vianghe e azzurre. 'Na scale monumendale a doppia rambe carresce a 'u prime piane nobbile, addò se ponne ammirà le ambiende de rappresendane cu le soffitte appettate da Dumineche Andonije Carella jndr'à 'u 1773, ca fanne 'ndrucà scene pigghiate da l'Eneide e da l'Iliade. Ste opere avenérene pajate cu 235 ducate d'argende cchiù grane, uegghie e furmagge.
'Nu decennie apprisse (1497) avenìe saccheggiate da le frangise de Carlo VIII de Frange avenute jndr'à 'u Regne de Napule pe fà valè le diritte dinastece sue, e 'u feude passò a Artusio Pappacoda, de 'na nobbile famigghie napuletane, 'u quale dominie durò cchiù o mene 'nu sechele e mmienze. A Artusio succedìe 'u figghie Frangische, ca restaurò 'u castelle e facìe costruì 'a chiesere de Sanda Marije de Costandinopoli.

Le prime eleziune multipartiteche jndre 45 anne, previste pè l’abbrìle 2006, sonde condinuate fine ad 'u luglie pè avè fine cu 'u ballottagge d'u 31 ottommre 2006 'mbrà Jean-Pierre Bemba e Joseph Kabila, ca s'ète concluse cu 'a vittorie de Kabila.

Frida Kahlo ere figghie de Carl Wilhelm Kahlo (1871–1941), tedesche, nate a Pforzheim e emigrate in Messiche quanne tenève 19 anne e, d'a seconda mugghiera soje, Matilde Calderón y Gonzalez. Pure ca 'a stesse Frida Kahlo diceve ca l'attane sue ere de origgene ebbrèe-ungherese, 'nu gruppe de recercature ave stabbilite ca le genitore de Wilhelm Kahlo, Jakob Heinrich Kahlo e Henriette Kaufmann, non g'erane ebbrèe ma erane tedesche luterane.

JNdr'à 'u 1269, sotte a leAngioine, Mazzafre avenìe congesse a Oddone de Soliac da Carlo d'Angiò, rumaste padrone assolute de l'Itaglie meridionale, apprisse ca avere sconfitte le Sveve. 'U feudatarie nuève guvernò jndr'à 'nu mode violende e brutale e jndr'à 'u 1296, 'u Re Carlo II 'u privò d'u feude e 'u bandì da 'u regne.

L'Anemone canadensis jè 'na piande ca fiurisce da l'inizie d'a primavere a l'inizie de l'estate, e quacche vote potène fiurire fine a tarde estate. Sonde d'u genere de le anemone e de la famigghe de le Ranunculaceae. 'Mbrà le nome comune stè Anemone d'u Canada, quiste piande jè native d'a metà oriendale d'u Nord America. Quacche vote jè cultivate jndr'ô giardine pè le soje fiure assaje bèdde de culore vianghe brillande.

'U Real Statte jè une de le squadre cchiù titolate d'u calce a 5 de le fèmmene, infatte ha vingiute pe 3 vote 'u scudette d'u cambionate tagliàne. 'A suggettate nasce jndr'à 'u 1994 pe volondà de Tony Marzella (ca osce a die jè 'u Presidende e allenatore d'a squadra).

'A temberature medie annuale cange 'mbrà le 16 e 17 °C, cu temberature cchiù vasce jndr'à ll'aree a nord, ca aumendane gradualmende scennennne verse sud. 'A temberature minime se reggistre jndr'à Sierra Morena a cause de l'altitudine.

Sinnache: Ippazio Stefàno (cendresinistre) da 'u 21/05/2012 (2º mandato)Cendraline d'u comune: 099 4581111Email d'u comune: comunicazione.urp@comune.taranto.it

'Na granna vanne d'a barriere coralline jè prutette da 'u Parche Marine d'a Granne Barriere Coralline, ca condrebbuìsce a lassà de le limite ad 'a presenze umane, cumme pe' esembie 'u sovrasfruttamènde e 'u turisme. Otre pressione ambiendale p'a barriere coralline e 'u suve ecosisteme sonde 'a qualetate de le acque de deflusse, 'u cangiamènde climateche 'nzime ad 'ô sviangamènde de le coralle.
Accumenzanne da 'u 1° scennare 2008, ha state istituite 'a Zona Franghe de Tarde. 'A Zona Franghe jè 'nu territorie de 'nu State addò le aziende e le imbrese ca operane godene de 'nu speciale reggime fiscale agevolate. Stu status avène congesse a aree particolarmende disaggiate pe le quale se cerche de rilangià l'economije atraverse l'instaurazione de 'mbrese piccenne e medie sus a 'u territorie. Jedde se estenne sus a le territorie de le quartire "Tammorre - Croce", "Isola Porta Napule" e "Paolo VI".

'u dari jè 'u dialètte oriendale. Rappresende une de le dò lènghe ufficiale de l'Afghanistan (combrese 'u dialètte hazaragi —, parlate da le Hazara de l'Afghanistan cendrale).

Parlanne de polìteche 'nderne, Nehru fù propugnatore de 'nu forte 'ndervènde statale n'materie economeche, pur recanoscenne a ll'iniziative private 'a prengepàle funziune propulsive pè 'nu rijale armoneche prugresse economeche e civile.

Jndr'à 'u 1960, cu 'a desponibbeletà de le laser, l'undicesime "Conferenze generale de pise e mesure" cangiò 'a definizione d'u metre in: 'a lunghezze pari a 1 650 763,73 lunghezze d'onde jndr'à 'u vacande d'a radiazione corrispondende a 'a transizione 'mbrà le levèlle 2p10 e 5d5 de l'atome de kripton-86.

'U soje quagghiamende jè iniziate 'u 21 settèmmre 2004, 'a strutture esterne jè state combletate 'u 1º ottommre 2009 e jè state ufficialmende apirte a 'u pubbleche 'u 4 scennare 2010.

'A Provinge de Fermo ète na provinge de le Marche de 177.515 crestiáne. 'A provinge de Fermo jè vagnate a est da 'u Mar Adriatiche e confine a nord-ovest cu 'a provinge de Macerata, e a sud cu quedde de Ascoli Piceno.

Vôsce non confermate reporterebbere ca 'u Burj Khalifa avrebbe recevute deverse cangiaminde jndr'ô 'ncremende de altezze respette a 'u piane origgenale. Origgenariamende proposte cumme clone d'a proposte Grollo Tower (560 m) de Melbourne, 'a torre sarebbe state redesegnate assaje velocemende da ô studie Skidmore Owings and Merrill (SOM), cu 'nu design 'ndorne a le 705 m d'altezze, pè recevere cchiù nnande deverse revisione successive fine a le 828 m finale.

Grazie a 'a posiziona soje sus 'a Rade de Mar Granne ca face sce verse 'u Ponde de Porta Napule, 'u barone putè tenè sotte condrolle le terre soje e 'u 'mbarche de le prodotte sus a le nave sue ca ste partevane.

Da le 'Mbere Latine vennere fore ttrè state bizandine - 'Mbere de Nicea, Epiro e Trebisonda. 'U prime, condrollate d'a dinastie de le Paleologhe, riuscì a reconguistà Costantinopoli jndr'ô 1261 e sconfisse l'Epiro, danne 'na nuève vite le 'Mbere me danne troppe attenzione a l'Europe quanne le provinge asiatiche erene 'u probbleme prengepale.

Jidde vuleve addevenè successore de Teofrasto eppure a 'a nomina soje a 'a direzione d'a scole peripatèteche, apprisse 'a morte de Aristotele, e queste ha state a cchiù granne delusione d'a vita soje. 'Nfatte se ne scìe a Mantina, 'na cetate d'u Peloponneso famose pa diffusione d'a museche, addò vevìe 'nu sbuenne de anne, avìe 'nu sacche de discepole ditte Aristosseni e ha state conzigliere d'u Re Neleo.
È 'u prime figghie de 'na famigghie d'a borghesije melanése. L'attáne, Luigi Berlusconi, jéve fadiatore a' Banghe Rasini, addò ha fadiate 'nzigne a 'ddevennà procuratore generale. Doppe ca l'attanese 'nzuroje Rosa Bossi (ex secretarie d'u gruppe Pirelli) nascibbe Silvio, Maria Andoniètte ind'ô 1943 e Ppaole ind'ô 1949, pure jidde 'mbrendetore.

'U Regne d'u Bèlgie (abbreviazione ausate jndr'ô lèngagge comune: "Bèlge"; denominazione jndr'â lle lènghe ufficiale: "Koninkrijk België" jndr'ô olannese, "Royaume de Belgique" jndr'ô frangese, "Königreich Belgien" jndr'ô tedesche) jè une State membre de ll'Aunìone Europèe acchijate jndr'â ll'Europe occidendale. Confine a nord cu lle Pajèsere Vasce, a est c'a Germanie e c'u Lussemburghe, a sud e sud-ovest c'a Frange e a nord-ovest se affacce sus a 'u Mare d'u Nord.

'U Castelle Aragonese o Castel Sand'Angele, occupe cu 'a chianda quadrangolare soje e 'u vaste cortile cendrale sue, l'estreme anghele de l'isola sus addò nasce 'u borghe andiche d'a cetate. 'U prime nucleo d'u castelle risale a 'u 916, quanne le Bizandine avviarene 'a costruzione d'a "Rocca" a protezione de l'attacche de le Saracene e d'a Repubbleche de Venezia. Sta prima fortificazione ere fatte da torre ierte e strette, da le quale se combatteve cu lange, frecce, petre e uegghie asckuande. Jndr'à 'u 1481 avenìe realizzate 'nu prime canale navigabbele, cchiù stritte e cu sponde irregolare, pe conzendì 'u passagge de 'mbarcaziune piccenne e migliorà 'a defendibbeletà d'u castelle.

'U soje jume cchiù 'mbortande ète 'u río Bogotá, ca da 'nu picche de timbe presènde 'u levèlle de 'nguinamènde cchiù ìrte d'u munne. Otre jume 'mbortande sonde 'u Fucha ed 'u Salitre le quale sonde affluènde d'u Río Bogotá.

Ttrede 'mbortande esposiziune le onne state dedicate jndr'à 'u 1938 a New York, l'anne successive a Parigge e jndr'à 'u 1953, 'n'anne apprime ca more, a Cetate d'u Messiche. Jndr'à case sohe de Coyoacán, 'A "Casa Azul", nasce osce a die 'u Musèe Frida Kahlo.

'U monde jè chiamate Chomolangma (mamme de l'universe) jndr'ô tibetane e Qomolangma (珠穆朗瑪峰 pinyin: Zhūmùlǎngmǎ Fēng) jndr'ô cenise. 'U nome nepalese jè Sagaramāthā (सगरमाथा, jndr'ô Sanscrite "dije d'u cièle"), ccrejète d'ô storeche nepalese Baburam Acharya e ausate ufficialmènde da 'u guverne d'u Nepal a ll'inizie de le anne sessande. Jndr'ô 1852 avène chiamate "Cime XV".

'A riserve se estenne pe 1.501 ettare e combrende pure le comune de Cstellaneta, Ginosa e Palasciane. Jndr'à riserve avène tutelate 'u vosche costiere furmate da 'na pinete de pine d'Aleppo. 'U nome "stornara" derive da 'nu sacche de storne de acidde ca migrescene duranne 'u 'nvirne.

Le cattoleche sonde 'a maggioranze (45%); ce stonne pure otre Crestiáne (Protestande - 35%, pè 'a maggioranze Avvendiste, e Kimbanguiste) e pure le Animiste (20%).
Jndr'ô 1998, ribelle Tutsi, organizzate jndre gruppe armate, accumenzarene 'na dure uerre condre le faziune fedele ad 'u presidente Kabila, spalleggiate da le esercite de Angola, Namibia e Zimbabwe. 'Na "uerre mundiale africane", cumme jè state definite, ca vide combatterse sus ad 'u territorie congolese le esercite regolare de ben sèje Pajèsere pè 'u condrolle de le ricche giacimènde de diamande, ore e coltan d'u Congo oriendale. 'U Congo s'ète accussì acchiate scucchiáte jndre 'na vanne oriendale condrollate da le ribelle e 'na occidentale angore n'máne a le truppe de Kabila. Se penze ca sonde state almènde 350 mile le vittime derette de quiste conflitte, 2 miglione e mmienze cundanne pure le muèrte pè carestie e malattie causate da 'u conflitte.

'U guverne belghe 'nvie le proprie truppe pè proteggere le connaziunale ca retrasèvane proprie mendre Lumumba se revolgeve a ll'ONU. 'A questione se 'nzerì jndr'ô sciùeche d'a uerre fridde e State Aunìte, cu le proprie multinaziunale economeche, e URSS, cu le proprie multinaziunale polìteche, tendarene ccu lusinghe 'u Congo. Lumumba parève cchiù oriendate verse l'allineamènde cu l'Aunìone Sovieteche, ma l'ingovernabbiletà d'u Congo ha fatte n'mode ca l'esercite pigghiasse 'u sopravvènde. Emerse 'u colonnelle Mobutu, ca fece arrestà e condannà a muèrte Lumumba. Quiste riuscì jndre 'nu prime timbe a fuggì, ma, pigghiate de nuève, fu 'nfine giustiziate jndr'ô scennàre 1961.

'A dissimmetrie morfologgeche fàce sìne ca le affluènde 'mbortand recevute ind'ò vasce corse combluiscane d'a mmanghe idrografeche; le prengepále sonde:

Tène 'na popolazzione stimate de cchiù o mène 4.320.490 crestáne. Già vanne d'u Prengepáte de Moldavie, jndr'ô 1812 trase a fàce parte de lle 'Mbere Russe; Ha state annesse da ll'Aunìone Sovieteche jndr'ô 1940 subenne assaje casine duranne 'a seconne uerre mondiale. Da 'u 1944 a 'u 1991 ha state 'na Repubbleche Socialiste Sovieteche. 'U 27 aguste 1991 ha dechiarate le 'ndependenze da ll'Aunìone Sovieteche.

Bogotà ospite deverse 'mbiande sportive, ma ô sport cchiù amate e cchiù seguite da le bogotane jè 'u calce, le prengepàle squadre sonde 'u Millionarios, addò ha sciùcate 'u granne Alfredo Di Stefano, 'u Santa Fe e l'Equidad Club Deportivo. Ô stadie cchiù 'mbortande jè 'u Campin, addò sciocane Millionarios e Santa Fe.

Jndr'à 'u 1765 pigghiò 'u poste d'u ziane, Charles-André, jndr'à direzione de l'École Royale des Élèves Protégés. Jndr'à 'u 1766 rializzò une de le fatje cchiù famose e 'mbortande d'a vita soje, 'u ritratte de Sebastião José de Carvalho e Melo, 'mbortande statista portoghese.

Tracce de 'nzediaminde e 'na necropoli jndr'à località "San Sergio" testimoniescene 'n'inzediamende agricole italiote, probbabbilmende dipendende da 'a vecina Tarde.