Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Šyuņs (latvīšu: Šūņu ezers, Šuņezers, krīvu: Шуня, Шунька) – valeims skaidriudiņa puorteciejuma azars Daugpiļs mīstā, juo pūstumu daļā. Ap Šyuni itaidys mīstadalis: iz pūstumim – Vydsguļāni, iz reitim – Raipole, iz dīnavydim – Styprūtne. Azarmalis lāvys, šļaupys, dybyns smiļkšuots, dyuņuots (dyuņu kluoška bīzums 0,2—2,0 m). Šyunī vīna 0,2 ha lela azarsola. Ītak Malnupe (takūšuo nu Adatenis azara), iztak Šyuneica (takūšuo da Daugovai). Šyunī dzeivoj kugre, rauda, leiņs, leidaka, asars, brekss. Iz pūstumreitu azarmalis myuds.

Myuslaikūs tī latgali, kurī beiguši latvīšvolūdeiguos školys, parostai politiskā zinē sevi daskaita pi „latvīšu tautys” kai Latvejis vaļstiskū pamatu sataisūšuos „pamatnacejis”. Tamlaikam tī latgali, kurī beiguši krīvvolūdeiguos školys, cieški seve nadaskaita pi „latvīšu tautys”. Jī parostai viņ pastreipoj sovu etniskū pīdareibu Latgolys regionam i iz tīseibu lītuot krīvu volūdu verās caur praktisku īdeveigumu. Taidu pasavierīni vadynoj fakts, ka deļ ideologisku īmešļu (etnocida politikys tradicejis) Latvejis školu programuos īslāgts cīši moz informacejis ap Latgolu i latgalim.

Jūzmiņs (anglīšu: waist, latvīšu: viduklis, krīvu: талия) — cylvāka vādara daļa iz vyds kryuteždūba i bļūdkauļu. Lelumam ļaužu jūzmiņs irā vytrūpa vysušauruokuo daļa.

Indreicys pogosts irā Kruoslovys nūvoda teritoriskais padalīņs Latgolā. Pogostā dora vydsškola, muzikys i dailis škola, tautys noms, biblioteka, feļčeru punkts i dzeļžaceļa rūbežkontrolis punkts.Indrys pogostā div bazņeicys - Baļbynovys katuoļu i Indreicys ļutaru.
Джульетта — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 53 км. Уранӧдз шӧр кост 64 358 км. Джульетта восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1986 воын.

«Олантуйяслӧн Ыджыд энциклопедиаын» коми войтыр ӧтувтӧмӧ сылӧн пай йылысь пасйӧма: «Возглавив национальное движение Коми народа, проявил высокие организаторские способности, сумел сплотить вокруг себя единомышленников-сторонников цивилизованных методов национального строительства. Возглавляемый им Комитет возрождения Коми народа пользуется большим авторитетом у населения республики, активно участвует в законотворческом процессе: по его инициативе представительным органом власти Республики Коми принят ряд законодательных актов, направленных на защиту прав коренного населения республики. В. П. Марков уделяет большое внимание развитию международных контактов Республики Коми, укреплению конструктивного сотрудничества национальных движений».

Вуджöдiс белорус кыв кыв вылö Александр Пушкинлысь «Полтава» поэма, Тарас Шевченколысь, Павло Тычиналысь, Адам Мицкевичлысь да Рабиндранат Тагорлысь кутшöмсюрö гижöд.

Сирия кыв (ܠܫܢܐ ܣܘܪܝܝܐ leššānā Suryāyā, /lɛʃːɑːnɑː surjɑːjɑː/), сідзжӧ Сир кыв — тайӧ бырӧм (XIII нэмӧдз) Сириялӧн семит кыв, сирияса христиана вичкоын официал кыв. Сідзжӧ Иракын да Индияын (Керала штат) официал вичко кыв.

Кулӧмдінса газетлы ёна отсасьӧны сиктса корреспондентъяс. Уна во газетӧ гижисны С.А. Нестеров, И.Д. Напалков, М.Л. Кузнецов, К.П. Паршуков, Л.И. Казаринов, Н.И. Мозымов, В.П. Ульянов, И.А. Тюрнин, И.У. Лопырев, В.И. Уляшев. Ӧні тайӧ нырвизяс водзмӧстчӧны Н.В. Мальцев, З.А. Терентьева, Е.В. Уляшева, О.В. Зелёная, В.И. Шомысов, А.И. Уляшев, В.А. Булышева, Р.М. Липина, Н.И. Расова да мукӧд.

1953–1958 воясӧ велӧдчӧма М. Горький нима Литературнӧй институтын. 1958 восянь уджалӧма Коми АССР–са гижысь котырын литконсультантӧн, «Войвыв кодзув» журналын кывкутысь секретарӧн.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

1930 воын Мыжы лои Шурышкар районлӧн шӧринӧн, коді пырис Ӧстяк-Вӧгул национальнӧй кытшӧ, а 1937 воын район сетісны Ямал-Яран национальнӧй кытшӧ.

Пакистан (урду پاکستان), официал ним Пакистан Ислам Республика) (урду اسلامی جمہوریۂ پاکستان (Ислами Джамхурия-и-Пакистан) тайӧ канму Азияын.

Коми туялан институтын ас кадӧ уджавлісны: СССР-са наукаяс академияысь член-корреспондент Д.В. Бубрих, кыв туялысьяс А.С. Сидоров, Н.А. Колегова, М.А. Сахарова, Т.И. Жилина, Е.С. Гуляев, А.И. Подорова, фольклор туялысь А.К. Микушев, литература туялысь А.А. Вежев, история, литература да фольклор туялысь П.Г. Доронин и с.в.

Туркин Константин Иванович // Российские исследователи коми языка: биобиблиографический указатель / Нац. б-ка Респ. Коми. — Сыктывкар, 2007. — С. 375—376.

John Clifton, Calvin Tiessen, Gabriela Deckinga, Laura Lucht. Sociolinguistic Situation of the Talysh in Azerbaijan. SIL International, 2005

Наш весёлый детский сад: [стихи для детей дошк. и мл. шк. возраста ] / Рер. с коми А. Клейн; худож. С.А. Торлопов. — Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1969. — 15 с.
Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Вежадыр рытъяснас керкаысь керкаö ветлöдлöны том йöз. Тайö ветлöдлöмсö шуöны маскаасьöм, светтьöасьöм, машкуритчöм (Изьва), а ветлöдлысьсö – рöштво куттяöн, маскаöн, кити-котиöн, куття-войсаöн, куття-даддяöн, бомöн, и с.в.

Зинаида Прошева уна во чӧж уджаліс велӧдан юкӧнын, дасьтіс коми начальнӧй школалы велӧдан небӧгъяс да пособиеяс. Велӧдысьяслӧн институтын уджалігӧн дасьтіс да йӧзӧдіс «Шондi югӧр», «Асъя кыа», «Чужан му» лыддьысян небӧгъяс дорӧ методическӧй индӧдъяс. Лӧсьӧдіс 1–3 классъяслы коми кывйысь диктант чукӧр.

Поэтлöн нимыс лои паськыда тöдса 1917–öд вося Октябр революция бöрын. Медводдзаысь тöдтöм коми поэт йылысь 1923–öд воö юöртic "Парма ёль" журнал. 1926–öд воын "Коми гижысьяс" небöгын вöлi йöзöдöма кöкъямыс кывбур.

Рябинин Е. А. Финно-угорские племена в составе Древней Руси: К истории славяно-финских этнокультурных связей. Историко-археологические очерки. — СПб.: Изд-во СПбГУ, 1997. 260 с. isbn=5-288-01635-6

1934 воын сійӧс бӧр вуджӧдӧны Сыктывкарӧ, уджалӧ небӧг лэдзанінын. Редактор-вуджӧдчысьяслӧн курс помалӧм бӧрын Илля Пыстинӧс индӧны Киров обласьтын небӧг лэдзанінса директорӧн.

Николай Абрамов сідзжӧ снимайтчӧ киноясын. «Счастье» дженьыд художествоа фильм, кӧні сійӧ ворсіс, дженьыд ворсана фильмъяслӧн «Встречи на Вятке» IV Ставроссияса фестивальын (Киров, 2007) босьтіс «Золотая лада» нима приз.

XIX нэмӧ роч кывйын Ӭ мукӧддырйи вӧдитчисны пыртӧм кывъясын да ас нимъясын [ø] либӧ [ə] (коми Ӧ) шы пасйӧм пыдди: Гӭте, Шлӭцеръ, Тӭпферъ, Сентъ-Бӭфъ, Бӭрнсъ, Дӭфферинъ.

Усть-Куломский район в годы Великой Отечественной войны. Труженики тыла / Сост. Игнатов М.К. — Сыктывкар: ООО «Коми республиканская типография», 2015. — 264 с.

Календар ним артмис римса папа Григорий XIII ним серти. Сійӧ пыртіс тайӧ календарсӧ католик странаясын 1582 вося йирым тӧлысь 4 лунӧ воддза Юлиан календар пыдди: четверг, йирым тӧлысь 4 лун бӧрти мӧд луннас лои пекнича, йирым тӧлысь 15 лун.

Яку́б Ко́лас (збыль ним да ов – Константи́н Миха́йлович Мицке́вич, беларус Канстанцін Міхайлавіч Міцкевіч) (1882–1956) – Сöвет кадся беларус гижысь, беларус литературалы подув пуктысь, Беларусь ССР-са народнöй поэт (1926), Беларусь наукаясын Национальнöй академияысь академик (1928), СССР-са Гижысь котырö пырысь (1934), Беларусь ССР-са наукаын заслуженнöй уджалысь (1944), ВКП(б)-ö пырысь 1945 восянь.

Сизим класс помалӧм бӧрын водзӧ велӧдчис Укваса горнӧй техникумын, кӧні и босьтчӧма гижны кывбуръяс. 1952 восянь уджаліс «Воркутауголь» комбинатлӧн геологоразведочнӧй партияын техник-операторӧн. Бӧрынджык зілис Печораса геофизическӧй экспедицияын.

овмӧсъяслы, котыръяслы, союзнӧй да асвеськӧдлан республикаяслы, дінмуяслы, обласьтъяслы да кытшъяслы, районъяслы, каръяслы да сикт-грездъяслы.

[2] Предания и сказки водского народа. Vad’d’aa rahvaa jutud ja kaazgad / Сост. О.И. Конькова. — СПб.: Изд-во МАЭ РАН, 2009. — 144 с. (серия «Фольклор коренных народов Ленинградской области») isbn=978-5-88431-171-8
Владимир Шомысов чужӧма 1954 вося лӧддза-номъя тӧлысь 14-ӧд лунӧ Кулӧмдін район Пожӧгын. 1971 воын помалӧма Пожӧгса шӧр школа, 1975 воын — Коми канмуса педагогика институтын филология факультетысь коми да роч кыв кафедра. Уна во уджалӧма коми кыв да литература велӧдысьӧн.

Уйгур кыв (ئۇيغۇرچە, Уйғурчә [ʔʊjˈʁʊrtʃɛ]) тайӧ Китайын (Синьцзян-Уйгур асвеськӧдлан районын), Казахстанын, Кыргызстанын, Узбекистанын да Туркменистанын тюрк кыв.

1998 вося йирым тӧлысь 5-ӧд лунсянь и пенсия вылӧ петтӧдзыс уджалӧма научнӧй сотрудникӧн Велӧдӧм сӧвмӧдан да тӧдӧмлун кыпӧдан Коми республикаса институтысь национально-региональнӧй компонента учебно-методическӧй комплектъяс дасьтан шӧринын.

С.Раевский гижис новеллаяс, кодъясӧс вӧлі йӧзӧдӧма комиӧн торйӧн «Шоныд войвыв» небӧгын (1988), а сэсся рочӧн «Тёплый Север» ним улын (1971).

Та кындзи, Мария Кузьбожева вӧлі Коми войтыр ӧтмунӧмлӧн Сыктывкарса юкӧнын веськӧдлысьӧн (2007—2011), «Коми Республикаса вужвойтыр аньяс» регионъяскостса ӧтмунӧмын веськӧдлысьӧс вежысьӧн.

Каналан кывъясӧн лоӧны финн да швед кывъяс. Но кывъясӧн вӧдитчӧм тшӧтш ёна торъялӧ ( Аланд діяс вылын сёрнитӧны сӧмын швед кыв вылын, а войвылын вевдӧны саам кывъяс).

2002 воын Рочмуын олӧма 74 водь, 2010 воын — 64; на пиысь Ленинград обласьтын — 33 морт (2010 воын; 2002 воын — 12 морт), Петыркарын — 26 морт (2010 воын; 2002 воын — 12 морт).

Валентина Есева йылысь вöлi нимкодьпырысь шуöны – «миян коми колипкай», «коми Лидия Русланова да Валентина Зыкина». Сылысь мича гöлöссö – меццо-сопрано – тöдiс став Коми му. Сылöн сьыланкывтöг эз коль ни öти концерт. Медмича сьыланкывъясысь öти – «Коми ань» (кывъясыс – Юшков Геннадий Анатольевич), кодöс шуöны коми аньяслы гимнöн.

К ребятишкам в гости: Стихи. Челядь дорӧ гажӧн: Кывбуръяс / Сост., перевод С. Л. Куликов. — Сыктывкар: Коми книжнӧй издательство, 1990. — 25 л.б.

СССР-са Вылыс ёрдлӧн Военнӧй коллегия 1938 вося рака тӧлысь 15-ӧд лунӧ шуис сійӧс лыйлыны, сэки жӧ вӧлі лыйлӧма. 1956 вося косму тӧлысьын реабилитируйтӧма.

2011 восянь вичкоын уджалысьяс дасьтöны «Кулöмдiнса вежаинъяс» небöг да чукöртöны 10 миллион сьöм, медым дзоньтавны Кристос ловзян кык судтаа Кулöмдiнса вичко.

преданиеяс висьталӧны збыль историческӧй лоӧмтор йылысь, збыль олысь йӧзӧн вӧчӧмторъяс йылысь, збыль сикт-грездъяс, каръяс, юяс ним артмӧм йылысь;

Санскрит (संस्कृता वाच्, saṃskṛtā vāk) — тайӧ Индияын инд-арий кыв, индус эскӧмлӧн вежа кыв. Анбуръяс — деванагари, важӧн брахми, кхароштхи, гупта, шарада, грантха.

Глоса (Glosa) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв интерглосса панас вылын, лӧсьӧдысьяс — Рональд Кларк да Уэнди Эшби. Мукӧд войтыркостса кывъяс дорысь, глосаын эм важ эллин кывйысь уна кыв.

Орден пысасьӧ вит йыла колодкаӧ, кодӧс гартыштӧма пемыд лӧз рӧма лентаӧн, кӧні эм еджыд сувтса визь. Ленталӧн пасьта — 24 мм, еджыд визьлӧн пасьта — 2,5 мм. Ленталӧн веськыдладорсянь еджыд визьыс 5 мм сайын.

Ортозие — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 1 км. Юпитерӧдз шӧр кост 20 720 000 км. Ортозие восьтіс Америкаса астроном Скотт Шеппард 2001 воын.
Индияын да Асыв-Лун Китайын тӧвйӧм бӧрын лэбачьясыс локтӧны миянӧ ода-кора помын либӧ лӧддза-номъя тӧлысь пуксигӧн. Овмӧдчыны зільӧны сук баддя да льӧм пуяса васӧд ю ковтысъясӧ. Гозйӧдчӧны сӧмын гожъянінъясас воӧм мысти. Быдтысянінсӧ лӧсьӧдӧны джуджыд петшӧра тшӧкыд пушйӧд пытшкӧ. Кыпыд познысӧ тэчӧны быдмӧг заясысь оз ёна вылӧ мусяньыс пучер бердса вож вылӧ. Пыдӧсас вольсалӧны небыд турун. Та могысь ноксьӧ сӧмын энь лэбачыс, айыс ньӧти оз отсась. Позтырас овлывлӧ посньыдик квайт колькйӧдз. Пӧжсигас позъяс пукалӧ сӧмын эньыс жӧ кык вежонӧдз. А айыс оз эновт пӧвсӧ, вердӧ сійӧс да гажӧдӧ аслас дзользьӧм-сьылӧмнас. Кайпияныслӧн чужӧм бӧрын бать-мамныс ӧтвылысь ваялӧны налы сёянсӧ. Моз тӧлысь пуксигӧн быдтасъясыс 16 лун тырӧм бӧрын пондӧны лэбавны да эновтӧны познысӧ.

Вера Булышева чужӧма 1973 вося сора тӧлысь 26 лунӧ Кулӧмдін районса Парч сиктын. Помалӧма Коми Республикаса искусствояс училишӧ, Ипполитов-Иванов нима Москваса шылада педагогика институт. Уджалӧ Коми республикаса филармонияын сьылысьӧн. Та кындзи, 2008 восянь уджалӧ велӧдысьӧн Коми Республикаса искусствояс колледжса сольнӧй да хорӧвӧй йӧзкостса сьылӧм юкӧнын: велӧдӧ студентъясӧс сьывны.

Тöдтöм туйöд: кöкъямыс торъя драма: (лöсьöдöма П. Бессалько гижöд «Бессознательным путём» серти). — Сыктывдiн кар: Коми нига лэдзанiн, 1925. — 72 л. б.

1879 вося кӧч тӧлысь 6 лунсянь Петыр-Павел вичкоын настоятельöн индöма Николай Михайлович Доброумов. 1879 вося ӧшым тӧлысь 4 лунö сiйöс пуктiсны Кулöмдiн сиктса подув училищеö Законоучительöн. Сiйö вöлi уна велöдчöм мортöн, Яренскса Преображенньö собoрса заштатнöй священник Филофейлöн пиöн. Сы кындзи, Н.М. Доброумов вöлi 5-öд кытшса благочиннöйöн.

1963 воын чужис Сӧветскӧй улича — посёлокса медшӧр уличаыс, кӧні сулалӧ сикт овмӧдчӧминса администрациялӧн керкаыс. 1966-1967 воясӧ тайӧ улича вылас кыпӧдісны клуб. 1960-ӧд воясӧ жӧ кутісны видзны порсьясӧс, сӧвмӧдны керкагӧгӧрса овмӧсъяс — быдтісны кӧнтусь, шабді, картупель, сёркни, свеклӧ и с.в., видзисны скӧт.

Николай Тюрнин гижӧ комиӧн и рочӧн. Гижӧдъясыс петавлісны «Эжва весьтын кодзувъяс» (1988), «Мелiлуныс пыдӧстӧм и помтӧм» (1995), «Лӧсасъяс» (1999), «Гудӧк шысьыс он и пӧтлы» (2007), «Дереваннӧй сиктӧй — менам сьӧлӧмшӧр» (2008), «Строка, летящая в огонь» (2005), «Летящей мысли яркий луч» (2005), «След на северной земле» (2006), «Капельки жизни» (2008) небӧгъясын, «Сыктывкар» да «Парма» (Москва) альманахъясын, «Парма», «Войвыв кодзув» да «Би кинь» журналъясын. Вуджӧдӧм кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлісны «Кизили» (Ижкар), «Кече» (Йошкар-Ола) да «Сабыйга» (Казань) челядьлы журналъясын.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.
Лунвылысь вӧзьяс миянӧ пондӧны локтавны косму тӧлысь шӧрсянь. Поздйысян местасӧ корсьӧны васянь неылысь. Сайӧдаинъясысь, тшӧкыда быдмысь бадь пуяс пӧвстысь бӧрйӧны гурантор да куш муас и пуктӧны ӧкмыс колькйӧдз. Колькъясыс гырысиникӧсь да лым кодь еджыд рӧмаӧсь. А сэсся эньыслӧн пӧжсигас нин лысӧм-гылалӧм гӧнсьыс кутшӧмакӧ артмӧ поз пыдӧс вольӧсыс. Пӧжсян кадас энь вӧзьыс пукалӧ позъяс куим вежонысь дырджык. Уткапияныслӧн колькйысь петан кадыс быд во абу ӧткодь. Медводдза позтыра вӧзьясӧс корсюрӧ казявлывлӧмаӧсь лӧддза-номъя тӧлысь шӧрсянь.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

1936 вося кӧч тӧлысьӧ Г. Старцев бергӧдчис Ленинградӧ, велӧдіс школаясын. 1936 вося вӧльгым—ӧшым тӧлысьясӧ сёрнитчӧм серти уджаліс Публичнӧй библиотекаын, а 1937 вося рака тӧлысь 29-ӧд лунсянь лӧддза-номъя тӧлысь 29-ӧд лунӧдз уджаліс штатас научнӧй литература юкӧдын 1-дза разряда библиотекарӧн. Веськӧдліс юкӧдас асыввыв-фин котырӧн. Библиотекаысь уволитісны 1937 вося лӧддза-номъя тӧлысь 27-ӧд лунӧ.

1866–öд воö Казанын аудиторъясöс дасьтан школа помалöм бöрын (военнöй юрист) ыстiсны уджавны Семипалатинскö, во мысти вуджöдiсны Семиреченскöй обласьтса Верный карö (öнi Алматы, Казахстан).

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

тӧвшӧр тӧлысь 19 лун — коми кывбуралысь, Россияса гижысь котырӧ пырысь (1998), коми литература туялысь, филологияса кандидат (2009) Алёна Ельцова

Ӧнія кадӧ туялӧ велӧдӧм юкӧнлысь историясӧ, Коми мулысь XX нэмся видз-му овмӧс история. Дасьтӧма да лӧсьӧдӧма куим небӧг: «Таланты были, есть и будут» (Сыктывкар, 2001), «Они ковали победу» (Сыктывкар, 2010), «Детство, опаленное войной» (Сыктывкар, 2015).

«Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн юрнуӧдысь Валерий Марков (веськӧдлысь), Коми Республикаса нимйӧза гижысь Владимир Тимин, Коми Республикаса Каналан Сӧветса депутат А.С. Цыпанов, коми фольклор туялысь А.Н. Рассыхаев.

1941-ӧд вося сора тӧлысьӧ Сыктывкарса военкомат босьтіс сійӧс Гӧрд армияӧ. Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ вӧлі войнаса госпитальясын хирургӧн. Медицина службаса майор. 1946-ӧд восянь 1967-ӧд воӧдз веськӧдліс республикаса бурдӧдчанінын хирургия юкӧнӧн.

Куття лунö помасьö кос лунъя, заводитчö уль лунъя - позьö нин сёйны йöла-яя сёян. Пызан вылö лэптöны рысь, йöв, нöк, яя шыдъяс, нöкъя шаньгаяс, пирöгъяс.

Тайö овыс Роч муысь локтöм мортлöн. 1678 воын Серёговын, сов вöчанiнын, аслас керкаын овлöма дорччысь (кузьнеч) «Иван Михайлов сын Рассыхаев», кодлöн вöлöма 12 арöса Якушка да 5 арöса Васька пиян. Гижалан небöгас пасйöма, мый сiйö воöма Совдорысь (рочӧн Соль Вычегодская).

Lëtzebuerger Online Dictionnaire (Luxembourgish Online Dictionary) with German, French and Portuguese translations created by the CPLL, the official regulator of the Luxembourgish language
Фула (Fulfulde, Pulaar, Pular'Fulaare), сідзжӧ фульфульде либӧ пулар — тайӧ Мавританияын, Сенегалын, Малиын, Гвинеяын, Буркина-Фасоын, Нигерын, Нигерияын, Камерунын, Гамбияын, Чадын, Сьерра-Леонеын, Бенинын, Гвинея-Бисауын, Суданын, Шöрвыв Африкаса Республикаын, Кот-д’Ивуарын, Ганаын да Тогоын атлантика-конго кыв. Анбуръяс — латин, корсюрӧ араб, нко.

Кеняöн шуöны кык пöлöс лэбачöс. Öтиыс (латин Garrulus glandarius; рочӧн сойка)) чавкан ыджда, а мöдыс (латин Perisoreus infaustus; рочӧн кукша)) – ичöтджык.

«Олень» медводдза кывбурсӧ Иван Истомин йӧзӧдіс Ямал-Яран кытшса газетын 1936 вося рака тӧлысьӧ. Сэксянь кывбур да висьтъясыс, очерк да публицистика гижӧдъясыс петавлісны кытшса да Тюмень обласьтса газетъясын, «Омский альманах», «Сибирские огни», «Дружба народов», «Урал» да «Нева» журналъясын, «Войвыв кодзув» журналын, «Полярный круг» альманахын да мукӧдлан.

1956 да 1960 — кык ним ӧтпырйӧ вӧлі мӧд грездлӧн: «Зинково» либӧ «Кобра». Сэсся тайӧ гредсӧ вӧлі шуӧны «Кобран». 1959 воын тані оліс 38 морт.

Евгений Гуляев чужис 1928 вося рака тӧлысь 4 лунӧ Кулӧмдiн районса Дереваннӧй сиктын. 1949 воын помаліс Коми канмуса педагогика институт. 1949-1954 воясӧ уджаліс велӧдысьӧн Помӧсдінса шӧр школаын. Аспирантура бӧрын уджаліс СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалысь Кыв, литература да история институтын: 1957-1968 воясӧ — младшӧй научнӧй сотрудникӧн, 1968-1977 воясӧ — старшӧй научнӧй сотрудникӧн.

Интерлингва (Interlingua) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв латин кыв панас вылын, код вӧлі йӧзӧдӧма 1951 воын да лӧсьӧдӧма 1936-1951 воясӧ Войтыркостса отсасян кывлы котырӧн («International Auxiliary Language Association», IALA) Германияса да Америкаса кыв туялысь Александр Гоудлӧн веськӧдлӧм улын.

Иван Изъюров чужис 1910 вося рака тӧлысь 6-ӧд лунӧ Вӧлӧгда губерняысь Усть-Сысольск уездса Позтыкерӧсын (ӧні — Кӧрткерӧс районса Позтыкерӧс сикт). Сыктывкарса мӧд тшупӧда школа помалӧм бӧрын уджаліс Коми небӧг лэдзанінын, сэсся «Ударник» журналын.

Медводз кывбуръяссӧ гижӧма рочӧн. Ёртъясыс коркӧ юалӧмаӧсь, «мыйла кывбуръяссӧ оз гиж комиӧн»? Та бӧрын босьтчӧма гижны сӧмын комиӧн. Сы бӧрын нин, кор кутӧма кывны асьсӧ гижысьӧн, мунӧма велӧдчыны А.М. Горький нима Литературнӧй институтӧ.

Асыввылын Рочмукӧд орчча, рыт-войвылын - Шведмукӧд, войвылын - Норвегиякӧд. Лунвылын да рытвылын Суоми Му кытшалӧны Балты саридз да сылӧн Финн да Ботник куръяяс.

1980-ӧд вося ӧшым тӧлысь 15-ӧд лунӧ №232 тшӧктӧм серти Ужгаса школалы сетӧма Данилов Алексей Дмитриевич ним — Айму вӧсна Ыджыд тыш дырся Сӧветскӧй Союзса Герой.

Коми гижысь котыр (рочӧн: Союз коми писателей) — «Россияса гижысь котыр» ставроссияса общественнӧй котырлӧн регионса юкӧн. Артмӧдӧма 1934 воын.

Европий, лат. Europium (Eu) тайӧ 63-ӧд химия элемент. Небыд кӧртулов, эзысь-еджыд рӧма. Топыдлун - 5,243 г/см³. Сылан температура - 1 099 K либӧ 826 °C. Пуӧ 1802 K либӧ 1529 °C температура дырйи.
2013, ӧшым тӧлысь 12 лун — Коми гижысь котырӧ пырисны 9 морт. Витӧн гижӧны рочӧн: Коми Республикаса шылад тэчысьяс котырлӧн веськӧдлысь Михаил Герцман, вӧвлӧм разведчик Виктор Давыдов, кераяс кыпӧдысь Станислав Новиков, укваса олысьяс Сергей Рулёв да Инга Карабинская. Нёльыс гижӧны комиӧн: Любовь Ануфриева, Алёна Шомысова, Иван Ногиев да Алексей Мишарин.

Идиом Неутраль (Idiom Neutral) — лӧсьӧдӧм войтыркостса кыв, код вӧлі лӧсьӧдӧма 1893—1898 воясӧ Воляпук Академияӧн Петыркарса кыв туялысь Вальдемар Розенбергерлӧн веськӧдлӧм улын.

1991 вося ода-кора тӧлысьсянь 1995 вося урасьöм тöлысьöдз — Коми войтыр сöвмöдан комитетса веськöдлысь. 2004 вося тӧвшӧр тӧлысьсянь 2008 вося рака тöлысьöдз — «Коми войтыр» регионкостса общественнöй öтмунöмлысь могъяс збыльмöдысь комитетса веськöдлысь, Коми Республикаса Веськöдлан котырö пырысь. 2008 вося рака тöлысьсянь — «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн веськӧдлысьӧс вежысь.

Дасьтіс «Вояс пыр, би пыр» антология, кытчӧ пыртіс Айму вӧсна Ыджыд тыш кадӧ усьӧм коми гижысьяслысь гижӧдъяссӧ: Н.А. Шахов (Сандрик Микол) (1898—1943), Я.И. Чупров (Биа Ӧгыр) (1906—1942), Б.С. Ярасов (Биавир) (1908—1942), А.Д. Старцев (Тикӧн Ӧльӧксан) (1906—1943), Н.А. Старцев (Тикӧн Коляй) (1907—1943), И.Н. Симаков (Сим Вань) (1906—1943), И.П. Титов (Тит Паш Вань, И.Лучев) (1908—1941), И.А. Осипов (Вокан) (1911—1942), И.Г. Подоров (Гаврил Иван) (1906—1942), В.П. Латкин (1907—1942), В.И. Елькин (Иван Вась) (1912—1942), А.П. Размыслов (1915—1943), А.Г. Габов (Гриш Саш) (1912—1941), М.И. Шестаков (Мивашеков) (1904—1942), И.Н. Габов (Иван Комсомольскӧй) (1914—1941), А.А. Шаманов (1918—1943), Н.С. Самарин, С.А. Маегов.

Дас кык во И.Г. Истомин велӧдіс роч да яран кывъяс, серпасасьӧм школаясын. 1950 воын Ямал-Яран кытшса КПСС-лӧн комитет вуджӧдіс сійӧс «Нарьяна Нгэрм» («Гӧрд Войвыв») кытшса газет редакцияӧ редакторӧс вежысьӧн (вуджӧдіс яран кывйӧ роч гижӧдъяссӧ).

Рем (S/2004 (87) 1) — тайӧ Сильвиялӧн спутник. Сылӧн ыджда — 7 ± 2 км. Сильвияӧдз шӧр кост 706 км. Спутник восьтісны америкаса да францияса астрономъяс Франк Марши, Паскаль Декамп, Даниэль Хештроффер да Жером Бертье, Йепун телескоп вылын (Чили) 2004 воӧ.

1999 вося урасьöм тöлысьын бöрйöма Коми Республикаса II бöрйöм Каналан Сöветлöн депутатöн да 1999 вося урасьöм тöлысьöдз уджалiс Коми Республикаса Каналан Сöветöн Веськöдлысьöс вежысьöн пыр профессиональнöй подув вылын.

2012 вося ода-кора тӧлысь 11-ӧд лунся Коми Республикаса 37-РЗ[10] №-а Оланпасӧн Сосногорск кар овмӧдчӧмин да «Вылыс Изьва», «Вис», «Йираёль», «Керки», «Ичӧт Пера», «Поляна» да «Уквавом» сикт овмӧдчӧминъяс ӧтувтӧма Сосногорск кар овмӧдчӧминӧ.

1942 восянь уджаліс Коми АССР-са Наркомпрос бердса Коми научно-исследова­тельскӧй институтын (КНИИ) научнӧй сотрудникӧн. 1947 воын дорйис филологияса кандидат ним вылӧ диссертациа («Наречия в коми языке»). 1953 восянь СССР-са наукаяс академиялӧн Коми филиалын кыв да литература юкӧдын веськӧдлысь.

Усть-Куломский район в годы Великой Отечественной войны. Труженики тыла / Сост. Игнатов М.К. — Сыктывкар: ООО «Коми республиканская типография», 2015. — 264 с.
2003: The endangered Uralic languages. Language Death and Language Maintenance. Theoretical, practical and descriptive approaches, hrsg. von Mark Janse & Sijmen Tol. Amsterdam. 107–141 (ӧтлаын Корнелиус Хассельблатткӧд)

Сьылӧ коми да роч йӧзкостса да авторъяслысь сьыланкывъяс. Сьылігас тшӧкыда йӧктӧ, ворсӧ инстументъясӧн. Петкӧдчылӧма унасикас фестивальын да конкурсын: «Играй гармонь» районса конкурс, «Василей» гаж-фестивальын и с.в.

Тагалог кыв (Tagalog [təˈga: log]), сідзжӧ пилипино, филипино — тайӧ Филиппин діяс вылын малай-полинезия кыв, Филиппинъяс (англичанкӧд) каналан кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин.

Позъяснысö вöчöны пуяс вылö, налöн сук лапъяс пöвстö, дзик пучер бердас – тыдавтöминö. Весиг зэв сюсь синма мортлы сьöкыд казявны татшöм позтö. Тэчöны найöс небыдик ув-вожйысь да ройысь. Пöжны пуктöны вит-ö-квайт кольк, найö вежов рöма сьöд чутъясаöсь. Позъяс пукалöны чеччывтöг кык вежонысь дырджык. Ыджыд кенялöн пияныс позсö эновтöны 20 лун бöрын, а ичöтыслöн тöлысьöн-джынйöн мысти.

Георгий Старцев аспирантӧн на босьтчис туявны коми, перымса коми, яранъяс (ненча), ӧстякъяс (хантъяс), вӧгулъяс (манси) войтырлысь йӧзкостса культура да кывъяс.

2002 воын академияӧн веськӧдлӧмӧ босьтчис выль ректор — политическӧй наукаса доктор, профессор Валерий Владимирович Грибанов.Коми Республикаса Юралысь В.А.Торлоповлӧн корӧм серти сійӧ воис Сыктывкарӧ Санкт-Петербургысь, кӧні сійӧ уджаліс Рытыв-Войвыв канму служба академияын дінму уджтасъяс кузя проректорӧн.

Роч кывйын 1918 воӧдз ъ вӧдитчисны кыв помын чорыд консонантъяс бӧрын, а сідзжӧ кыдз торйӧдан пас. Ӧні шыпас вӧдитчӧны сӧмын кыдз торйӧдан пас.

1932 воын Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтын вӧлі лӧсьӧдӧма гижысь котырлӧн оргкомитет. Коми гижысь котыр лӧсьӧдӧма 1934 вося косму тӧлысьӧ Нёбдінса Виттор, Тима Вень да Николай Попов (Жугыль) водзмӧстчӧмӧн. Коми гижысьяслӧн обласьтса медводдза конференция дырйи правленньӧса медводдза веськӧдлысьнас вӧлі бӧрйӧма Николай Попов (Жугыль).

1891, кӧч 6 лун - чужис Утраын (Йоэнсу карлӧн юкӧн), Контиолахти районын (асыввыв Суоми Му). Сылӧн вокъяс тшӧтш лои туялысьясӧн: Калле — математикӧн, а Вилхо — метеорологӧн.

Мария Вячеславовна чужис Коми АССР-ын Кулӧмдін районса Куж сиктын 1953 вося сора тӧлысь 13 лунӧ. Водз коли бать-мамтӧгыс. Сійӧс быдтіс пӧчыс, Логинова Елена Федотовна.

Колегова Нина Андреевна (комиӧн — Ӧньӧ Нина) (1913-2006) — коми кыв туялысь, филология наукаясса кандидат (1947), Коми АССР-са наукаын да культураын нимӧдана уджалысь (1964).

Славян кывъяс — тайӧ индаевропаса котырысь кыв группа сатем кывъяслӧн чукӧрысь. 300 миллион мортлы гӧгӧр лунвыв да асыввыв Европаын славян кывлӧн ӧти – чужан кыв.

Гожӧмсӧ ньывкай коллялӧ кыддза да ловпуа лыска вӧръясын. Унджык кадас лэбалӧны неыджыд кельӧбъясӧн. Кайясыс ӧти чукӧрас овлывлӧны дас витӧдз кымын. Жбыръялӧны пуысь пуӧ да му вылӧ пуксьывлӧны зэв шоча.

Пенсия вылӧ петӧм бӧрын сьыліс войнаса да уджвывса ветеранъяслӧн Сыктывкарса хорын. Нуӧдіс Сыктывкарса интернатъясын да Выльгортса школаын коми йӧзкостса культура да искусство серти урокъяс.
Сао — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 22 км. Нептунӧдз шӧр кост 22 422 000 км. Сао восьтісны Мэтью Холман, Дэн Милиславлевич, Джон Кавелаарс, Томми Грав да Уэсли Фрейзер 2002 воын.

Славян кывъяс вӧдитчӧны латин да кирилл анбуръясӧн, важӧн сідзжӧ глагол (важ славяналӧн) анбурӧн. Медваж гижӧм кыв – важ славян кыв, славян подувкывлань матынӧсь, кодсянь рӧдмӧма ӧнія славян кывъяс.

19 Фортуна — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 225 × 205 × 195 ± 12 км. Фортуна восьтіс британияса астроном Джон Рассел Хайнд 1852 воӧ.

1586 во — Писцӧвӧй небӧгын медводдзаысь казьтыштӧма Гаръя погост, кытчӧ пырӧ 6 овмӧдчанін: Степановская, Михалевская, Алексеевская (Микулинская), Другая Степановская грезъяс, Исаков починок да Степановская грездлӧн выставок. Сэні вӧлі 13 овмӧс.

1926 — Йӧзӧс гижалігӧн пасйӧма орчча овмӧдчанінъяс: Гаръяса Кырув (Гарьинский Кируль) — 76 овмӧс, 323 морт; Гаръяса Чоййыв (Гарьинский Чой-ил) — 63 овмӧс, 243 морт.

Кирилл Чупров чужис Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтысь Чилимдін районса Замежнӧй сиктын 1913 вося урасьӧм тӧлысь 27-ӧд лунӧ роч кресьттянин семьяын.

Признание. Коми пединститут в воспоминаниях выпускников (филологов и историков) / Сост. и отв. ред. З.Я. Немшилова. — Сыктывкар: Коми пединститут, 2012. — 403 с.

Грезд чужис XIX нэм пансигӧн. Краевед Александр Панюков серти, 1810 воын татчӧ овмӧдчӧмаӧсь нин, сэк ӧти овмӧсын олӧма 6 морт. Медводдзаӧн вужъясьӧма Висерысь Арсений Ефимович Никифоров.

Медводдза кывбурыс петавліс 1996 воын «Би кинь» журналын. Алёна гижӧ кывбуръяс комиӧн и рочӧн; тэчӧ верлибръяс да рифмаа стихъяс. Кывбуръяссӧ йӧзӧдлывлісны «Разноцветные фантазии», «Край родной, ты дорог мне», «Небыдик ловшы», «Ме тэнӧ радейта…» альманахъясын, «Российский писатель» москваса газетын, «Войвыв кодзув» журналын.

Иван Габов чужис 1914 воын Кӧрткерӧс районса Типӧсикт грездын. 7 класса школа помалӧм бӧрын вӧлі мӧс видзысьӧн, сир вийӧдысьӧн, сиктса корреспондентӧн. 1933 восянь уджаліс «Коми комсомолец» газет редакциаын, ВЛКСМ-лӧн Коми обкомын.

1937 воын сійӧс репрессируйтісны сідз шусяна «контрреволюционнӧй котырӧ» пырӧмысь. 1945 вося вӧльгым тӧлысьӧ недыр кежлӧ сійӧс мездывлісны лагерсьыс, но сэсся бара мӧдӧдӧма Красноярск крайӧ ссылкаӧ. Выльысь мездісны И.В. Сталин кувсьӧм бӧрын. Мыжтӧг мыждӧмысь делӧсӧ тупкӧма 1955 вося моз тӧлысь 24-ӧд лунӧ.

Дивтасвуодна (саами Divtasvuodna, нор. Tysfjord) - коммуна Нурланн губернияын (Норвегия), юлев саами войтырлӧн администрация да культура шӧрин. Йӧз - 2046 морт (2009). Администрация шӧрин - Къёпсвик грезд. Драг грездын сулалӧ юлев саами культура шӧрин - Árran.

1886 воын Петыр-Павел вичко выльысь вежöдöма сотчöм бöрас. Вичко посводзас (папертьын) вöлöма Нерукотворнöй Спаслöн öбраз, кодöс ас кадö Ен отсöгöн вермöмаöсь видзны биысь – Николай Чудотвореч вичко сотчигöн шыбитöмаöсь Эжваö.

Варай-варай (winaray, samarnon), сидзжӧ варай, самар-лейте либӧ самарнон — Филиппинъяс вылын малай-полинезия кыв. Анбур — латин, важӧн байбайин.

Роч кывйын 1918 воӧдз ѳ вӧдитчисны ф пыдди эллин пыртӧм кывъясын, пример вылӧ орѳографія — ορθογραφία, Ѳеодоръ — Θεόδωρος (ӧткодялӧй: Філіппъ — Φίλιππος).
Егор Рочевлӧн гижӧдъясын шӧр темаыс – тундра, кӧр видзӧм, налӧн олӧмыс да уджыс. Кӧр видзысьлӧн пи Лёва йылысь висьтъяс сикӧтш петкӧдліс, мый гижысь кужӧ гижны ичӧт арлыда челядьлы. Егор Рочев ёна нималіс «Ичӧт Митрук да Ыджыд тундра» повесьтӧн, коді петіс 1970-ӧд воясӧ «Детская литература» небӧг лэдзанінын. Повесьт вӧлі вуджӧдӧма роч, украин, удмурт, молдав, эст да венгер кывъяс вылӧ.

Лист Ференц (маддярӧн: Liszt Ferenc, (немечӧн: Franz Liszt) (1811—1886) — нималана маддяр, шылад тэчысь, пианист-виртуоз, педагог, дирижёр, публицист, шылад романтизм сӧвмӧдысьяс пиысь тӧдчана чужӧм.

Зоя Рогова гижӧ кывбуръяс, висьтъяс. Радейтӧ серпасасьны. Тӧдӧ коми фольклорысь уна важ сьыланкыв, нӧдкыв, частушка, кодъясӧс пыртӧ аслас гижӧдъясас.

1875 вося ода-кора тӧлысь 28 лунö Петыр-Павел вичкоса настоятельöн пуктöма Василий Дмитриевич Садоков (сылы вöлöма 51 арöс). Дöвеч, öтнас быдтöма кык нылöс: 17 арöса Раиса (кужö лыддьысьны), 11 арöса Ольга (сы кадö велöдчöма Тотьмаын нывбаба прогимназияын).

511 Давида — тайӧ Шонді ылдӧсын астероид. Сылӧн ыджда — 357 ± 2 × 294 ± 2 × 231 ± 50 км. Давида восьтіс америкаса астроном Рэймонд Смит Дуган 1903 воӧ.

Институт восьтӧм йылысь мӧвп вӧлі гижӧма Коми (Зыряна) асвеськӧдлан обласьтса Исполкомлӧн докладын, мый вӧлі сиӧма Обласьт лӧсьӧдӧмсянь 10 волы. Коми туялан институт лӧсьӧдӧм пасйӧма 1931 вося сора тӧлысь 20-ӧд лунӧ дасьтӧм ВЦИК Президиумлӧн Шуӧмын. Коми Облисполкомлӧн 1934 вося косму тӧлысь 17-ӧд лунӧ дасьтӧм Шуӧмӧн вынсьӧдіс Коми туялан институтлысь Положение баласӧ. Сы серти вӧлі лӧсьӧдӧма кык юкӧд: история, кульутра да быи юкӧд да кыв, литература да история юкӧд. 1936-ӧд воын Коми АССР лӧсьӧдӧм бӧрын Коми туялан институт вуджӧдісны Просвещениелӧн народнӧй комиссариат (Наркомпрос) улӧ да кутіс шусьыны Коми АССР-са Наркомпрос бердса НИИ (научно-исследовательскӧй институт).

Н.А. Тюрнин пырӧ концертнӧй деятельяслӧн Россияса котырӧ, Россияса журналист котырӧ; «Российский союз прессы» ставроссияса ӧтйӧза котырӧ Почётнӧй пырысь.

Днестрдор (Днестрдор Молдав Республика) (рочӧн Приднестровская Молдавская Республика, молдав Република Молдовеняскэ Нистрянэ, украина Придністровська Молдавська Республіка) — тайӧ пыдди пуктытӧм республика Европаын.

Георгий Тимушев чужӧма Кулӧмдін районса Немдін сиктын 1922 вося кӧч тӧлысь 10-ӧд лунӧ. Батьыс вӧлӧма фельдшерӧн. 1939 воын Кулӧмдінса школаын 10 класс помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтлӧн физика-математика факультетӧ. 1941 воын помалӧма кык курс, моз тӧлысьсянь Гӧрд армияын.

A a, AA aa, B b, MB mb, Ɓ ɓ, C c, D d, ND nd, Ɗ ɗ, E e, EE ee, F f, G g, NG ng, H h, I i, II ii, J j, NJ nj, K k, L l, M m, N n, Ŋ ŋ, Ñ ñ, O o, OO oo, P p, R r, S s, T t, U u, UU uu, W w, X x, Y y, Ƴ ƴ

ӧшым тӧлысь 22 лун — лызьӧн нималана коми котралысь, СССР-са чемпионатъясын 12-ысь вермысь, мирса чемпионатъясын мӧд да коймӧд места босьтысь, XIII тӧвся Олимпиада ворсӧмъяс дырйи (Лейк-Плесид, 1980) зарни да эзысь медальяс босьтысь Василий Рочев

Шерпа (शेर्पा, ཤེར་པཱ།་) — тайӧ син-тибет кыв, кутшӧмӧн сёрнитӧны Непалын да Сикким штатын (войвыв Индия), а сідзжӧ Тибетын. Анбуръяс — деванагари либӧ тибет.
Артмӧма 1784 во бӧрын. 1859 воын Лётмаын вӧлӧма 15 овмӧс, 135 морт; 1892 воын — 124 морт; 1926 воын — 26 овмӧс, 106 морт; 1939 воын — 205, 1959 воын — 29 морт, ставныс комияс.

Водзӧ гижис буритчысьяс, изыскательяс, геологъяс йылысь. кодъяс корсьӧны да аддзӧны мупытшса озырлун. Бура тӧдсаӧсь гижысьлӧн «Шоръяс визувтӧны юӧ», «Меным быть колӧ мунны», «Кор эмӧсь другъяс» небӧгъяс.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Кывбуръяс босьтчис гижны школаын велӧдчигӧн. Вӧлі пырӧ «Пионеры Удоры» литературнӧй кружокӧ, кодӧн веськӧдліс нималана велӧдысь да поэт В.В. Крюков. Кывбуръяссӧ йӧзӧдліс «Войвыв кодзув» журналын. Кывбуръяслӧн медводдза ӧктӧд вӧлі йӧзӧдӧма «Том гӧлӧсъяс» чукӧрын (1949). Коми поэт Дмитрий Конюхов тайӧ кывбуръяс йывсьс гижис: «Слова Палкина можно поставить эпиграфом ко всему сборнику. Показать советского человека через его труд — это то положительное, что можно наблюдать в творчестве молодых авторов».

Кедвавом пуксьӧма Изьва юлӧн шуйга берег вылын. Артмис 1763 – 1784 воясын. 1782 воын “Кедва ю бердын” грездын оліс дас морт (4 мужичӧй, 6 ань), 1795 воын – 26 морт. 1816 воын Кедвавомын оліс 45 морт, 1850 воын – 175 морт. Кедвавом сиктӧ татчӧ волывлісны Изьваса Гам, Ласта грездъясысь. Медбӧръяӧн 19 нэм шӧрын аслас семьяӧн (14 морт) воис Пётр Васильевич Канев. 1856 воын Кедвавомын вӧліс нин 20 овмӧс, 178 олысь (80 мужичӧй да 98 ань), а 1905 воын – 71 овмӧс, 640 олысь (325 мужичӧй да 315 ань). 1918 воын Кедвавом лоис вӧлӧсьтса шӧринӧн, кӧні вӧліны вӧлӧсьтса Управа, пошта станция, вичко, школа. 1926 воын Вылыс Кедваын вӧлі 111 овмӧс, 482 олысь (127 мужичӧй да 255 ань), а Улыс Кедваын – 22 овмӧс, 116 олысь (53 мужичӧй да 61 ань). 1970 воын Кедвавом сиктын оліс 559 морт, 1979 во кежлӧ олысь лыдыс чиніс 440-ӧдз, а 1989 воын сиктын оліс 424 морт (237 мужичӧй да 187 ань)

1835—1848 — «Мунӧм-ветлӧм вояс»: Лист овлiс Женеваын, ветліс Италияӧ — оліс Римын, Неапольын, Флоренцияын, Венецияын. Сетiс концертъяссӧ Европаса уна муын — Маддяр муын, Рочмуын, Австрияын, Испанияын, Португалияын, Турцияын.

Протей — тайӧ Нептунлӧн спутник. Сылӧн радиус — 208 км. Нептунӧдз шӧр кост 117 647 км. Протей восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1989 воын.

1880 вося Клирöвöй ведомосьтын гижöма, мый Петыр-Павел вичкоын эмбурыс содöма. Вичкоын эм: «церковных облачений хороших – 5, посуда разная: медная посеребрянная и оловянная, Евангелий – 4, два из них обтянуты малиновым бархатом, наугольники и средник – серебряные 84 пробы, купель для крещения младенцев и венцы для брачующихся медные, книги Богослужебные почти все в двух рядах…». «Земли усадебной (огородной) было выделено около 500 сажен, пахотной и сенокосной – около 10 десятин. С пахотной земли снято хлеба 8 четвертей на 35 рублей, заготовлено сена 50 возов на сумму 50 рублей, которое шло на прокорм 4 лошадей, 6 коров, 8 овец».

Харон — тайӧ Плутонлӧн спутник. Сылӧн радиус — 603 км. Плутонӧдз шӧр кост 19 570 км. Харон восьтіс Америкаса астроном Джеймс Уолтер Кристи 1978 воын.
Эстъяс — 1050000: 920000 — Эстонияын (2009), 28113 — Россияын (2002), 25509 — Швецияын (2007), 25000 — США (2000), 22509 — Финляндияын (2008).

Ẋẋ — латин анбурлӧн шыпас, бергалӧ чечен латин анбурын. Шуанног — [ħ] либӧ [ʜ]. Сідзжӧ Ẋ вӧдитчӧны рытыввыв африкаса кывйын хассания (араблӧн сёрнисикас).

Шӧр школа помалӧм бӧрын велӧдчис Коми канмуса педагогика институтысь история-филология факультетын. Уджаліс школаын история велӧдысьӧн, Койгорт районса йӧзӧс велӧдан юкӧдын инспекторӧн, школаса директорӧн.

Ȿȿ — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс [sʷ] шы пасйӧм пыдди африкаса кывъясын. 1931—1955 воясӧ Ȿ бергаліс шона анбурын (ӧні sv).

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Академиялӧн медводдза ректорӧн лоис философскӧй наукаса кандидат Валентина Николаевна Котельникова, коді водзті юрнуӧдліс Коми кадрӧвӧй шӧринӧн. Академия водзӧ вӧлі сувтӧдӧма мог дасьтыны, выльысь велӧдны канму службаса уджалысьясӧс да содтыны налысь квалификациясӧ, а сідзжӧ могмӧдны Коми Республикаын канму службаӧс учебно-методическӧй, научнӧй да информационно-аналитическӧй материалӧн. Татшӧм специализацияяс, кыдзи «Канму служба системаын персоналӧн веськӧдлӧм», «Административнӧй веськӧдлӧм», «Экономикаӧн канмусянь веськӧдлӧм», «Канму служба», «Муниципальнӧй веськӧдлӧм», мыйясӧс вӧзйис академия, эз вӧвны Коми Республикаса некутшӧм вузын. Академияын нуӧдісны и веськӧдлысь кадръясӧс дасьтан юкӧнын научнӧй удж. Вӧлі видлалӧма «Кадрӧвӧй политика да канмусянь веськӧдлӧмлӧн бурлун (федерация субъектлӧн пример вылын)» научнӧй тема.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

1936 воын том морт мӧдӧдчис Гӧрд армиаӧ. Петкӧдліс асьсӧ бур красноармеечӧн. Сійӧс мӧдӧдісны военнӧй училишеӧ, кодӧс бура помаліс. Военно-политическӧй академиа помалӧм бӧрын служитіс политрукӧн Украинаын. Медводдзаяс лыдын тышкасис гитлеровечьяскӧд Айму вӧсна Ыджыд тыш дырйи, усис сора тӧлысьӧ.

Медтӧдса гижӧдъясыс — «Молодо-зелено», «Мальчики», «Нежный возраст», «36 и 6» да «Хлопоты» повесьтъяс, «Мамонты» очерк чукӧр. Гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма уна кыв вылӧ. Сылӧн сценарийяс серти лӧсьӧдӧма 11 кинофильм.

Велӧдысьяс да велӧдчысьяс став сьӧлӧмсӧ сиисны радейтана велӧдчаніныслы. Школа пырӧдчис быдсяма творческӧй конкурсъясӧ, олимпиадаясӧ, и та понда 1981—1982-ӧд воын Йӧзӧс велӧдан министерство сетіс Вуджан Гӧрд Дӧрапас.

Марков Валерий Петрович (1947) — фин-йӧгра мирын нималана морт, физик-туялысь, физика-математика наукаясса кандидат (1975), общественнӧй удж вӧчысь, депутат, политик.

1795 воын — 33 морт, 1816 воын — «Поромовская» грезд, 51 морт; 1835 воын — 33 мужичӧй (нывбаба йылысь юӧр абу); 1850 воын — 145 олысь; 1859 воын — «Поромовская» сиктын 20 овмӧс, 163 олысь.

Коми сёрнисикасъяс уна вося туялӧмъяс подув вылын дасьтіс кык небӧг: М.А. Сахаровакӧд да Н.Н. Сельковкӧд — «Печорский диалект коми языка» (1976), Г.Г. Бараксановкӧд — «Среднесысольский диалект коми языка» (1980).
А. Селивановалӧн медводдза гижӧдыс петавліс Удора районса «Выль туйӧд» газетын. «Пони школа» повесьтын казьтыштіс, кыдзи 1950-ӧд воясся медводдза джынъяс велӧдчис школаын. «Ыджыд школа» повесьтын гижӧма ыджыд классын велӧдчӧмкӧд йитчӧм казьтылӧмъяс йылысь: Коми АССР-са каръясӧ экскурсия ветлӧм, колхозлы да «Кослан» совхозлы отсасьӧм.

Кулӧмдінса хорӧн 1966 восянь веськӧдлӧ да концертмейстералӧ Василий Гущин — Коми Республикаса культураын нимӧдана уджалысь, Коми Республикаса канму премиа босьтысь, сьылысь да шылад тэчысь. Хор петкӧдчӧ районса, республикаса да ставроссияса уна конкурс-фестивальын, на лыдын «Шондібан» и «Василей».

1782 — «Кырнышевская» грездын 7 овмӧс, 59 морт; 1859 — «Кырнышевская» / «Кырныш» грездын 16 овмӧс, 115 морт; 1926 — «Кырныш» грездын 42 овмӧс, 218 морт.

Усть-Куломский район в годы Великой Отечественной войны. Труженики тыла / Сост. Игнатов М.К. — Сыктывкар: ООО «Коми республиканская типография», 2015. — 264 с.

Юэ (традиция иероглифъясӧн 粵語, кокнялӧм иероглифъясӧн 粤语, ютпхин jyut6jyu5, ютъю либӧ традиция иероглифъясӧн 廣東話, кокнялӧм иероглифъясӧн 广东话, ютпхин gwong2dung1waa6, куонтунва — гуандун кыв, baak waa (паква) — «прӧстӧй кыв»), сідзжӧ кантон кыв — тайӧ лунвыв Китайын, Сингапурын, Индонезияын, Малайзияын, АӦШын да мӧд канмуясын китай эмигрантъяс пӧвстын син-тибет кыв (либӧ китай кывлӧн сёрнисикас). Сянганын (Гонконгын) да Аомыньын (Макаоын) официал кыв. Анбур — китайса иероглифъяс, латин (ютпхин).

Морт (латин Homo sapiens: homo - морт, sapiens - вежӧра) тайӧ пемӧс, гӧгӧрвосьӧ кыдзи вежӧра морт. Англияса естествоиспытатель Чарльз Дарвин серти кӧ, Му вылын ӧнія кадӧ олысь морт артмӧма ӧблезянаысь.

Слово об авторах учебной книги для школ Республики Коми / Сост. Э.И. Полякова, Е.В. Поляков; ГОУ ДПО Коми республиканский институт развития образования и переподготовки кадров. — Сыктывкар, 2009. — 176 с.

Мария-Магдалина лун йӧзкостса календарын пыдди пуктӧны да пасйöны Изьва районса Сизяб сиктын. Сэки вежöдöм бербаöн вачкышталöны гортса пемӧсъясöс. Куръя дорын резöны вежöдöм ваöн мӧсъясöс да вӧвъясöс, кор найö лэччöны горув.

Эгеон — тайӧ Сатурнлӧн спутник. Сылӧн ыджда — 1,4 × 0,5 × 0,4 км. Сатурнӧдз шӧр кост 167 500 км. Эгеон восьтіс Америкаса астроном Кэролин Порко 2008 воын.

Александр Некрасов чужӧма 1931 вося сора тӧлысь 30 лунӧ Коми АССР-ын Емдiн районса Гам сиктын. 1950 воын помалӧма Гам сиктса шӧр школа да пырӧма велӧдчыны Коми канмуса педагогика институтӧ, но велӧдчыны эз удит, сы вӧсна мый босьтісны армияӧ. 1960 воын уджысь орӧдчытӧг помалӧма Коми канмуса педагогика институт, и сійӧс индісны Гам сиктын шӧр школаса директорӧн, кӧні уджалӧма 1993 воӧдз. Ставнас 39 во уджалӧма велӧдӧм юкӧнын, на пиысь 27 во директоралӧма Гамса школаын.

1978—1980 воясӧ корреспонденталіс «Югыд туй» газетса культура юкӧнын. 1978—1989 воясӧ Коми небӧг лэдзанінын вӧлі редакторӧн, а сэсся медшӧр редакторӧн.

58534 Логос - тайӧ Шонді ылдӧсын Койпер вӧньлӧн объект. Сылӧн радиус - 38 км. Сылӧн эм спутник - Зоя. Логос восьтісны Америкаса астрономъяс Джун Чен, Дэвид Джуитт, Джейн Лу да Чедвик Трухильо 1997 воын.
Гижан удж кындзи Николай Абрамов тӧдса кыдзи фотосерпасалысь. Петрозаводскын сылӧн вӧлі котыртӧма куим фотовыставка; снимокъяссӧ петкӧдлісны Россияса, Норвегияса, Украинаса выставкаяс вылын.

Дездемона — тайӧ Уранлӧн спутник. Сылӧн радиус — 34 км. Уранӧдз шӧр кост 62 658 км. Дездемона восьтіс Америкаса астроном Стивен Синнот 1986 воын.

Bantu bonsu badi baledibwa badikadile ne badi ne makokeshi amwe. Badi ne lungenyi lwa bumuntu ne kondo ka moyo, badi ne bwa kwenzelangana malu mu buwetu.

Адрастея — тайӧ Юпитерлӧн спутник. Сылӧн радиус — 8,2 км. Юпитерӧдз шӧр кост 129 000 км. Адрастея восьтісны Америкаса астрономъяс Дэвид Джуитт да Эдвард Даниэльсон 1979 воын.

1982 вося лӧддза-номъя тöлысь 14-ӧд лун Прометей Чисталёв петӧма пенсия вылӧ. Кулӧма 1988 вося моз тöлысь 11-ӧд лунӧ Коми Республикаын Сыктывдiн районса Нювчимын.

Гижысь тӧдса кыдзи прозаик. Медводдза кывбуръяс да висьтъяс петісны «Войвыв кодзув» журналын 1962 воын. Аслыспӧлӧс гижан сям Егор Рочев петкӧдліс «Аддзысьӧм» (1965) да «Тер Мишлӧн висьтасьӧм» (1986) повесьтъясын, «Аслыспӧлӧс шыяс» висьтын (1971).

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Притчас (штатса уджалысьяс) вöлöма 3 морт: настоятель да кык псаломщик. Настоятельлöн керкаын: «малый деревянный и весьма ветхий». Та вöсна община медалöма кресьтянин керкаысь жыр. Псаломщикъяс олöны ас керкаас.

Тюрнин Н.А. Сьыланкывъя востым. Песенные зарницы: сьыланкывъяс, песни / Серпасаліс В.А. Клейман. — Сыктывкар: Изд-во «Кола», 2015. — 112 лб. (комиӧн, рочӧн, фин кывйӧн)

В.И. Шомысов тӧдса, кыдзи сюмӧдысь да пуысь вӧчасьысь. Вӧчӧмторъяснас петкӧдчылӧма Сыктывкарса коми культура шӧринын, Коми Республикаса фин-йӧгра культура шӧринын, Москваын Россияса Президент бердын Коми Республикалӧн пыр петкӧдчанінын.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

1940–1946 воясӧ вӧлӧма армияын. Тышкасьӧма Айму вӧсна Ыджыд тышын. Наградитӧма «Боевӧй заслугаысь» да «Германия весьтын вермӧмысь» медальясӧн.

Медым эз тöдмавны, чужöмсö тупкöны марляöн, мавтöны саöн либö шомöн, кöмалöны гын сапöг, кепысясьöны. Изьватас вöлi пасьталöны маличасö гугöн.

2014 — Донецк йӧзкостса республикаын усис Малайзияса «Боинг-777», сійӧ вӧлі лэбӧ Амстердамсянь Куала—Лумпур карӧ. Авиаборт вылын вӧлі 298 морт, ставныс кулісны.

Анггунлöн эм: "Radio France Internationale"-лöн награда, "Government of France"-лöн награда, "Anugerah Musik Indonesia"-лöн награда, "Cosmopolitan Indonesia"-лöн награда да уна мукöд премиа да награда.

Водзӧ гижны кутіс челядьлы сӧмын 1950—ӧд воясӧ. Выль гижӧдъяссӧ, кыдзи и водзынсӧ, дасьтіс коми фольклор жанръяс подув вылын: мойдъяс, сьыланкывъяс, нӧдкывъяс, кывбертласъяс, лелькуйтчанкывъяс («Кекӧнач», «Рӧдтім-гӧнитім»).

Нёбдінса Виттор — коми театрлы подув пуктысь. 1921–ӧд воын котыртӧма медводдза «Сыкомтевчук» театральнӧй труппа (Сыктывса коми театрын ворсысь чукöр), кодi 1930–ӧд воын лои КИППТ–öн. Тайӧ театр подув вылас 1936–ӧд воын воссьӧма Коми национальнӧй театр.
Ᵹᵹ (діса G) — латин анбурлӧн шыпас, кутшӧм вӧдитчӧны кыв туялысьяс ирландса, кӧмри, важ англичан, шӧр англичан да войвыв саами кывъяслӧн транскрипцияын. Шуанног — [ɣ].

Сунда кыв (Basa Sunda, ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ) - тайӧ рытыввыв Ява ді вылын (Индонезия) малай-полинезия кыв. Анбуръяс - латин, шоча сунда аслыссикас анбур (ᮃᮊ᮪ᮞᮛ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ, aksara sunda), араб анбур пегон (вичкоын), важӧн ява анбур чачаракан.

Нёбдінса Витторлöн кывбуръяс, сьыланкывъясыс, поэмаяс, «Коми море», «Сьöлöм сьылöм», «Югыд кодзув», «Тиюк» да «Сыктывкар» пыр мусаöсь коми йöзлы.

1930-ӧд воын вичкосӧ жугӧдіс енлы паныд мунысь власьт. Вичко пытшкысь ставсӧ петкӧдісны, рӧзӧритiсны. Мукӧд енпӧвсӧ енлы эскысьяс удитiсны дзебны, мукӧдсӧ ставсӧ жугӧдiсны. 1939-ӧд воын вичко тупкисны. Службаяссӧ нуӧдiсны керкаясын. Вичкоын восьтiсны клуб. Бӧрынджык сэнi видзисны пызь.

1946 – медводдза тшупöда Сталин премиа – «Салар», «Мулöн шы», «Рытыввылö», «Менам ёртлы», «Чужан туй», «Майса лунъясö», «Вермöм туйöд» кывбуръясысь.

Административно-территориальное и муниципальное устройство Республики Коми (на 1 августа 2006 г.). Издание шестое, официальное / ГУ «ТФИ РК». — Сыктывкар, 2006. — 278 с.

Ширысь, лат. Plumbum (Pb) тайӧ 82-ӧд химия элемент. Дорӧга кӧртулов, руд рӧма. Топыдлун - 11,35 г/см³. Сылан температура - 600,65 K либӧ 327,46 °C. Пуӧ 2022 K либӧ 1749 °C температура дырйи.

Жыръяс: роч кыв вежӧс, математика вежӧс, франсуз кыв вежӧс, физика вежӧс, технология вежӧс, библиотека, медиатека, ас му музей, интернет вежӧс, спорт зал да ворсан эрд, медкабинет, сёянін, ичӧт челядьлы ворсанін.

Айму вӧсна Ыджыд тыш вылӧ сиктысь муніс 73 морт, 43 на пиысь усины. Колхозын колины нывбабаяс, но канму думыштӧмъясыс вӧчсисны бура, ас кадӧ. Сэки колхозӧн веськӧдліс Филиппова Александра Ивановна.

Школа бӧрын помаліс радистъяслысь курсъяс, куим во уджаліс радистӧн «Мезеньлес» трестлӧн Удораса леспромхозын. 1951–1954 воясӧ служитіс Сӧветскӧй Армияын. Уджаліс ВЛКСМ-лӧн районса комитетын. 1971 воын помаліс КПСС ЦК бердса Вылыс партияса школалысь журналистика факультет. Уджаліс журналистӧн районса газетын, радиоын, директорӧн районса культура керкаын. Коми АССР-са Гижысь котырлӧн Правленньӧса веськӧдлысьӧс вежысьӧн.

1938 воын пырис велӧдчыны рабфакӧ, но сэсся вуджис ветеринарнӧй фельдшеръяслӧн школаӧ. Сійӧс помаліс 1940 воын да кык во уджаліс специальносьт сертиыс чужан сиктас.

1941—1944 воясӧ гижысь вӧлі фронт вылын. Вӧлі политотделса инструкторӧн, стрелкӧвӧй дивизияын парткомиссиаса кувкутысь секретарӧн, 1942—1943 воясӧ — армейскӧй газетын начальник. 1943—1944 воясӧ Илля Пыстин офицерскӧй состав бурмӧдан курсъяс вылын. 1944 вося урасьӧм тӧлысьсянь — стрелкӧвӧй батальонса командир. Лӧддза-номъя тӧлысьӧ сійӧ ранитчӧ, контузитчӧ, куйлӧ госпитальын. Омӧль дзоньвидзалун вӧсна 1944 вося кӧч тӧлысьӧ сійӧс демобилизируйтӧны.

Геннадий Юшков ыджыд пай пуктіс Коми Республикаса общественнӧй олӧмӧ, коми йӧзлысь правояс дорйӧмӧ. 1989 вося ӧшым тӧлысь сійӧс вӧлі бӧрйӧма «Коми котыр» веськӧдлысьӧн, коді сэки шусис «Коми войтырӧс сӧвмӧдан комитет».

Ю.Г. Рочев аслас уджын медводдзаӧн вӧзйис коми челядь фольклор жанръяс юклӧм. Челядь арлыд да йӧзкостса ворсӧмкӧд йитӧд подувъяс вылын сійӧ юкис фольклор жанръяссӧ куим котыр вылӧ: