Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Latinañe'ẽ, ikuatiáva sa ro'y VI ára ãgagua guive, ha'eva'ekue Lásio yvy ñe'ẽ; peteĩ latinañe'ẽ jopara, Rróma tavapegua, oñemoĩ peteĩ yvy ikangýva ári rrománo tahachi ha ijokuairape ñemyasãi rupive, oñepyrũva'ekue sa ro'y IV ára ãgagua mboyve ha ipaháva Róma Mburuvi árape. Latinañe'ẽ terakuã, románo ñangareko ha tekopy ñe'ẽ, ha upéi, Tupão Katóliko ñe'ẽ, ojapo ichugui oysidénte yvagarape jeikuaa ha tekopy rembipurúrõ, mbarete omoingovéva heta saryty, jepeve ijykéma ñe'ẽ oñeñe'ẽvarõ, ko árape oĩmimi gueteri oñe'ẽva.

Hesukrísto Tupao Marangatukuéra Arapahapegua (oñehenóiva jepi sapy'ante, pe Tupao Mormón) ha'e peteĩ Tupao cristiana ojerrestauráva'ekue ojeheróva ijupe omoĩjeyhague ko yvy'ape'ari pe Tupao teéte Hesukrísto omopu'ãva'ekue. Pe Tupao oñemohenda Salt Lake City , Utah-pe, ha omoĩ umi kongregasiõngúera (ojeheróva karaiñe'ẽme barrios térã ramas) ha omopu'ã templokúera opa yvy'ape'árire.

'Kuarahyresẽ gotyo: Amambay ndive; omopa’ũ chupekuéra peteĩ línea recta oñepyrũva ho’aha peve arroyo Hermoso río Apape, oñepyrũha peve arroyo Chacalnica; umi arroyo Chacalnica ha Negla ha ysyry Aquidabán arroyo Guazú ojoajuha peve.

José María Rivarola Matto, ohecha arapy Paraguay, tavaguasu Paraguái retãmeguáme, ára 18 jasypakõi ary 1917 jave, ituvakuéra ha’e Octaviano Rivarola Bogarín ha Victoriana Matto.

Karai Rubén Enciso Yegros ou’ypýkuri Tavaguasu Paraguaýpe ary 1943-pe, orekórõguare 11 ary, ipaíno Karai José Félix Galeano ndive (ha’éva Maneco Galeano, mba’epu’apohára herakuãporãitéva, ramói). Upéi ary 1946-pe, ha’e ha itúva, isy ha hogayguakuéra ovapaite hikuái Tavaguasu Paraguaýpe ha oiko sapy’aimi hikuái óga oĩva tape General Caballero ári haimete Eusebio Ayala (Tahachiro 7ª Paraguaygua ypypete). Ko’ág̃a oiko upépe peteĩ ijoyke’y.

Peteĩha intendente va’ekué karai Pedro Regalado Bogarín. Tavaguakuéra omohenda va’ekue katu ha’e karai Enrique Hugo Delvalle García ojupi va’ekue upe 17 jasypakõi ary 1991 ramo.

Hembiapo jasypo guive 1870 jave. Ha’eva’ekue secretario de gobierno kóva gobierno Rivarola, oiméva revolución Takuaral ha oñemosẽva. Oimeva’ekue sublevación Paraguaripe ha jasykõi 1874 jave, avei, oike Campo Grande-pe. Oñemoĩvo canciller gobierno Jovellanos, ha’eva’ekue Europa oenmenda apañuãi empréstito rehe. Ha’e ministro de Hacienda péva gabinete Uriarte péva 4 jasyrundy 1877 jave.

Oñemohenda riremi hembiapo pyahurãme, Fernando de la Mora-pe oñemondo omyakã haguã peteĩ expedición ocastiga haguã umi ñande’ypykue mbajakuérape Norte gotyo. Jasyporundy 1812-pe oguapy kuri Villa Real de la Concepción-pe oñenda haguépe ichupe oñemomba’e jey haguã Fuerte de Borgón, umi portugués-kuéra oñemomba’ehague pe tyai oiko va’ekue ñorarõ mo’ãrõ guare sãso aja.

Avei oguereko ysyry porã ikatuháme ojejahu piro’y asy arahaku jave. Ko’ãva ha’e ysyry Ytũ, omboja’óva táva Piribebuy-gui; Yakã Ro’ysã, Irala ha avei Ortega. Ikatu avei ojeho mba’ehejapyrã guasu (parque): Defensores del Chaco, Antonio Parquet ha Parque ecológico Lagorá.
Péicha jasypokőime ary 2007 nivel del agua ohupytýva 76 msnm, 7 metros oguejýva cota ońepyrűva proyectada naturalmente. Ojoavýva altura oĩ responsable represa omba’póva 60% -nte upe capacidad iońenstaláva, orekóva peteĩ potencia pico ha’éva 2.100 MW tenda 3.100 MW oplaneáva originalmente. Péicha principal razón opermitíva y nivel oguahę 83 msnm ojeproyectáva, y omo’ăva 500 km˛ adicional oestimŕva 80.000 tapcha oikóva upe rupi. Los presidentes de Argentina y Paraguay firmaron un acta de acuerdo para finalizar la obra y llevarla a cota 83 msnm en diciembre de 2008.

Hakukue ñamombytétaramo 21ºC rupi, arahaku aja katu og̃uahẽ 37ºC peve ha araro’y aja 1ºC peve. Buena Vista opyta departamento okyvehápe Paraguáipe, upévare upe región iporã añete ñemitỹ ha mymba ñemongakuaarã.

Suruvi (karaiñe'ẽ: Surubí) pira guasu, oĩ para morotĩ ha hũva, ijuru guasu ha nahãniri. Okaru so´óre ha oiko y ryepýre. Pyharekue osẽ y pererĩhápe hembi´ureka.

Umi mbojoajuha USB rupive ko'agaite peve peteinteva ojeporu pe plácare ha ambue mouse ohohápe, ikatúta ñambojoapypa opaite dispositivo jaguerekóva, teclado, guive módem peve, ohasávo mouse, impresora, parlante, monitor, scanerkuéra, cámara digital, video plotters ha mba'e, oguerekóma guive pe ñande Pc oñemohenda hagua peteitei ha péicha henda porave ha sa'i ojehepyme'eta.

Heta tenda porã porã oi ko’árupi ojehechaséva, ko’ãva apytepe ikatu ja’e: represa Itaipú ha Acaray. Umi tenda hérava turístico oñemoĩva Hernandarias-pe represa Itaipú jejapo rire katu ha’e:

Pe jehaipyre “Yo ví un Amanecer”, momaranduhára Humberto Rubin rembiapokue ha Niño Pereira purahéipe, ha’e avei imba’e, oho Paraguái rérape pe Tercer Festival Mundial de la Canción oikóva Río de Janeiro-pe.

Méhiko (karaiñe'ẽ: México [ˈmexiko]), hérava avei Tetã peteĩ reko Méhikogua (karaiñe'ẽme: Estados Unidos Mexicanos,) ha'e peteĩ tetã ñemby Yvateamérika pegua. Ijerére ojejuhu yvate gotyo Tetã peteĩ reko Amérikagua, ñemby kuarahyresẽ ngotyo ojejuhu Mbelise ha Guatemala, kuarahyreike gotyo paraguasu Py'aguapy ha kuarahyresẽ ngotyo para apyte Méhiko ha para Karíve. Méhiko hína 14ha tetã tuichavéva, ijyvy'apekue hína 2.000.000 sua km². Ha'e avei 11ha tetã oguerekovéva tapicha kuéra ipype, ary 2013-jave oikove Méhikope amo 118.000.000 tapicha kuéra, ha opavavéva oñe'ẽ karaiñe'ẽ, ha'éva hína ñe'ẽ tee tetãgua umi 67 ñe'ẽ ambuéva ta'ýi pegua. Itavusu ha itáva tuichavéva ha'e Táva Méhiko, oguerekóva 8 857 553 tapicha kuéra oikovéva ipype, ary 2013-jave

Heñói va’ekue tavaguasu Paraguay-pe, Paraguái 1885ramo. Itúva Suiza-gua ya isy katu Paraguaigua va’ekue. Tuvakuéra omanómaramo umi hogayguakuéra oñembohóga hikuái táva Villarricape, upépe pe mitã ohómi va’ekué escuela primaria-pe ha uperire katu oñefunda rire upe Colegio Nacional oñemo arandu haguépe mbo’ehpy secundaria rehegua.

Guaraníme papapy ha avaite oho oñondive. Ysaja mbotovéva ñe’ẽpehẽtai katu oñemboja’o mokõime: ñe’ëtéva mboyvegua (nd-n) ha ñe’ẽtéva riregua (i-ri)

Iñembyaty peteĩ, 60 aravo'i are, ohasa ta'angambyry mbohasáva herava AMC ára 31 jasypa ary 2010. Ipehẽngue mokõi ohasa peteĩháme ára 16 jasypa ary 2011 Tetã peteĩ reko Amérikaguape. Ipehẽngue mbohapy ohasa peteĩháme ára 14 jasypa ary 2012..
Tetã Amandaje oñepyrũ mboyve hembiapo, tavakuéra ha umi amandajemimi oikóva okaháre; ojeruremavoíkuri hikuái peteĩ Léi Guasu Hyãsia-pe g̃uarã. Ág̃a katu umi tupãogua ruvicha ha umi huguy hovýva oñeha’ã hikuái ani hag̃ua opyta pu’aka’ỹre ha imba’eta’ỹre. Tetãyguakuéra katu ojerure tetã ha avano’õ remisãmbyhy ñembopyahu. Jepémo oiko ñomongeta ko’ã mba’ére, noñeg̃uahẽi peteĩ ñe’ẽme, ha upevakuére, oñepyrũkuri ñorairõmimi upéi ojepysova’ekue ohóvo Paris tuichakue javevére.

Marangatu ára ko’ẽmboyve 4:00 aravo jave oñembyaty tavayguakuérape diana púpe, ndaje oñeñe’ẽ vaígui péicha opyta héra, oje’e porãtaramo oje’ẽva’erã Diana Mbyja, ojehecha haguére mbyja Venus ko’ẽmboyve, ojejapo aja upe tembiapo, campana ha ñembokapúpe. Upe aravo guive maymáva oñepyrũma oñembosako’i ou hag̃ua tupãópe ogueromandu’a marangatu ñangarekohára ára.

Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edición Enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

Ordenanza rupide osẽ va’ekue 6 octubre 1923-ramo Municipalidad de Paraguaýgui orresolve ojapóvo peteĩ homenaje ko prócer-pe, ombohéra rupive pe tape puku oñepyrũva tape General Santos guive Avenida Defensores del Chaco peve.

Cuartel Francisco Solano López omandaramo guare, osẽ haguégui tropa-kuéra Gral. Resquin omotenondéve oñorairõ hag̃ua Matto Grosso-pe, Guerra de la Triple Alianza aja.

Húpiter herava avei Júpiter ha Húpite ha'e poha mbyjajere pýpeva Kuarahygua. Oguereko 63 mbyja'ekuéra ha heta mba'etĩ. Ha'e tuichave mbyjajere Mbyjajerety Kuarahy rehegua-pe. Húpiter oguereko yvytimbo kuãirũ avei.

Péina ko ára guasuetépe, ha’éva Tupãsy Ka’akupe ára, jahecha ñane retãyguakuérape oguata javérõ Ka'akupe gotyo. Mitã, Mitãrusu ha kakuaa, taha’e ha’éva, oho ome’ẽvo aguyje Tupãsýme. Oĩ ohóva ha’eño ha oĩ ohóva hapicha ndive; oĩ ohóva yvy rupi ha oĩ ohóva mba’yrúpe; oĩ ohóva hi’árape ha oĩ ohóva upe mboyve ha upe rire.

Diccionario Biográfico "FORJADORES DEL PARAGUAY", Primera Edición Enero de 2000. Distribuidora Quevedo de Ediciones. Buenos Aires, Argentina.

Arahakúpe hakukue ohupity 39°C, ha ho’ysãvéramo katu og̃uahẽ 2°C bajo cero rupi; jepive haku 24°C rupi. Oky 1.324 mm rupi; okyve jasypateĩ guive jasyteĩ meve ha ndokyseí jasypoteĩ guive jasypoapy peve.

Ñoha'ãnga róga Amazonas (poytugañe'ẽme: Teatro Amazonas) ha'e peteĩ ñoha'ãnga róga Pindorama retãmegua opytáva okarusu puku São Sebastião, táva Manaus mbytépe, tetãvore Amazonas itavusúpe. Ipype oike 701 tekove kuéra. Ojejogapopa ha omoñepyrũ ary 1896-pe, ha ha'e mba'e jogapopyre omohechaukaitevéva táva Manaus imba'eheta ha imimbi upe Ysy Arajere aja.

Umi arýpe, Juan Silvano Godoy, (1850-1926) peteĩ político paraguayo familia acomodá-gua, omba'apo ha ombyaty peteĩha colección artes plásticas oguahẽva tetãme.
Ohai hetaiterei, ojekuaa poapypa rupi (80 composiciones), peteĩva ha’e “Paloma Blanca”, kóva ha’e ohupitýva jekuaave Paraguáipe ha pytagua retãme, koã derecho rehegua ome’ẽva’e ambuépe. Avei oĩ “Buscándote”, oguehẽva yvyte ñehedúpe, “Aquel ayer ha Tus ojos”, ha ambue. Puraheihára: Luis Alberto del Paraná, Samuel Aguayo, Aníbal Lovera, Ramona Galarza, Julio Iglesias, ha ambue; mba’epu aty Los indios, Trío los Paraná, Los Gómez, Los Tres sudamericanos, Herminio Giménez, Florentín Giménez, mba’embopuha Luis Bordón ha Bernardo Avalos, oipuruva’ekue Neneco Norton rembiapokue.

Táva Areguápe: Pa’i Felix Fontini ogueruka ary 1956-me San Miguel ra’anga, Italia-gui, yga rupi. Uperõ tupãomirĩ (oratorio) noĩmbái gueteri, upévare ha’anga opyta, Ña Aparicia Soto viuda de Bogado rógape. Tembiapo oñepyrũ 1956-me ha opa 1958-pe. Nda’arei San Miguel ra’anga ojegueru Argentina-gui, oñeme’ẽ jopóirõ. Ko tava’i ymave herava’ekue Itao. Pe tenda oĩhápe ko’ág̃ite peve ha’e ojehecharamorã, itakuápe ojejapo.

Fernando de la Mora ha’e va’ekue partidario decidido odefendéva ñane retã sãso. Ha’e ymaite guivéma voi oñeha’ãva raka’e ñane sãso haguã España-gui. Oikóvo pe golpe mayo 1811-pe, ojeikuaáre karai mba’eporãha, avei iñaranduha avei, ojeguereko ichupe peteĩva umi oorganiza va’ekue tetã sãmbyhyhára isãso rire ñane retã.

Tarekaja (karaiñe'ẽ: tortuga) ha'e umi mymba aty otyryrýva oikóva ýpe térã yvýre. Iñakã’imi ojogua mbóipe ha oñongatu jepi ipire atãguýpe Ipy ha huguái mbyky mimi. Ijape hũ ha hovyũngy. Oiko "tarekaja parapegua", "kangapara" (ysyrypegua) ha karumbe (yvypegua).

Ha’e mbo’ehára, maestra normal oñembokatupyrypyre mba’eporã apópe, mombe’uhára, dramaturga, ensayista ha momaranduhára, imitã guive ohai kuatiahaipyre Paraguay peguápe, upéicha avei tetã ambue Paraguái jere reheguápe.

Pe narrativa apytépe oĩ ko haipyre hérava, “Follaje en los ojos”, ary 1952 jave osẽva’ekue, oñe’ẽ umi tapicha ha oiko asýva rekove obraje yerbatero Alto Parana peguáva, ha peteĩ mobe’ugua’u mbykýva (cuento) ryru, “Mi pariente el cocotero”, ary 1974 jave.

Migliorisi rembiapokue ha’ete ku ohechauka hechaukapáva oikóva, ombojoaju hembiapkue ñoha’anga ojejapoha rehe. Ijavateekuéra apytépe ojehechakuaa tovara’anga ha lampíũ rendy. Sa’y jeporu omopeteĩ hembiapokuéra, ojejuhu pypekuéra contraste, transparencia ha ombohete háicha omoañete umi tembiporu tujuguigua. Tuichaicha ojekuaa ta’anga yeso-guigua, ka’aguy mymba rague, itakytatĩ ha ita ha jatyta pireju.

The Walking Dead ha'e peteĩ tekoha'ãngandy ta'angambyrýgui ojapova Frank Darabont ha oha'ãva aranduka hera ojuehe ojapova Robert Kirkman ha Tony Moore.

Ary 1799-pe osẽ pehẽngue mokõiha Marília de Dirceu pegua. Gonzaga imomorãmbyrã umi ñe'ẽpapára Casimiro de Abreu ha Castro Alves rupi. Guapyha 37 upe [[Pindorama Ñe'ẽ Amandaje]] pegua oguereko Gonzaga héra.

Débora Lima Falabella (Belo Horizonte, 22 jasykõi, ary 1979), jekuaáva Débora Falabella ha'e peteĩ mba'eapohára tetã Pindorama pegua. Omoha'anga akue heta ava tee Rede Globo-pe, tembiasagua'u Niña moza-pe ha Avenida Brasil-pe ha omoha'aga akue heta ava jeikuaaveva ete tembiasagua'u O Clone-pe, Señora del destino, Duas Caras ha Escrito nas Estrelas.
Vivero Forestal: oguereko ka’avo ha yvyrakuéra ra’y ko’árupigua, ipype ojeguerova hendaguãme 200.000 ta’ýra rupi ha avei 500 especie yvotykuéra rehegua, avei yva ha ka’aguyrã. Umi yvyrara’ykuéra ojepuru oñemboka’aguy jey haguã ojeytypahaguérupi yvyrakuéra, ojehecharamojey haguã umi oipotáva guivépe guarã.

Upe árape oiko festival, karuguasu oñeipepirũhape chakore Roque Espínola ha Antero Aquino, avei oiko tembi’u paraguái jehepyme’ẽ, ka’aru jave chocolate mitãnguérape g̃uarã ha oñembojopói chupekuéra haiha, kuatiahai, oñemono’õva’ekue ary pukukuépe.

Tuykia pyahu ryepýpe, Istambul ñe'ẽgui oiko ñe'ẽ mbyky pyahu pyrendárõ, ha hetave aravísmo ha motekuéra ijypy pérsava ha ojeipurúva ñe'ẽ ñe'ẽporã ymaguarépe oñemyengovia ñe'ẽpyahu osẽva túrko rapógui.

1906-me, oñemohenda jeýramo guare Paraguái yvy ñemboja’o, ojejapy chupe departamento peteĩháramo. Decreto Ley 426 1973 guare rupi oñemohenda porã Concepción rembe’y.

Inductancia (L): ha'e jakue mba'épa peteĩ mba'e aporã haguã ojapo peteĩ Campo Magnético araka'épa ohasa peteĩ tendyrysyry . Ha'e ha'ãpapyre pe Henry(H).

Oĩrupi tapichakuéra oñembokatupyryva arandu ko’ãga rupi área protegida rehegua, ko refugio oñemboja’o kuri heta hendáicha ikatu hagãicha oñeñangareko porãve hese. Ko’ãva apytepe jajuhu:

Ricardo Migliorisi ha’e pintor, vestuario ha escenografía apoha ha avei arquitecto paraguaigua. Ojejechakuaa hembiapokuéra Paraguái ha ambue tetãme avei. Ohechauka hembiapo heta tetã Amérika ha Europa-pe.

Ary 2002-jave, ojepapávo opaite tekove oikovéva Rrúsia-pe, 329 táva oguerekove 50.000 tapicha kuéra ipyé; 166 táva oguerekove 100.000 tapicha; 75 táva oguerekove 250.000 tapicha kuéra ipype; 34 oguerekove 500.000 tapicha; ha 13 táva guasu oguerekove 1.000.000 tapicha kuéra ipype. Táva tenondegua ha tuichavéva Rrúsia Joaty pegua ha'e hína:

Péicha yjokoha yhendyrýva Yasyretã-Apipé (oúva guarani "jasy retã", "tierra de la luna" karaiñe'ẽme) ha'éva yhendyry róga guasu omopu'ãva ytu Yasyretã-Apipe ysyry Paranáme, ojoajuhápe tetãmi Argentinagua péva Corrientes-pe ha'éva tetãvore Paraguáigua Misiones.

Kóva ojeporu ojeike ha oñese pya'eve hagua,ikatútava oipytyvo umi dispositivo ko'ága peve oikoteveva'ekue petei tarjeta rehe ijeporura omombegueveva'ekue chupe, ha'e rupi tembiporu oñeikotevetereíva dispositivope guara petei tarjeta.

Oĩ ñe’ẽtéva katuete oipurúva ñe’ẽpehẽtai mboyvegua “i”, hyapu porã hagua. Techapyrã: ñamosusũvo pokyty, henon-dépe ñamohenda ñe’ẽpehẽtai mbohyapukatúva (partícula eu-fónica) “i”. Péicha:

Heta oheka rire ha ndojuhúimarõ hapichakuerarã, omoheñói upémarõ itavarã. Umi táva rupi oiko heta ára teko marangatu ha mborayhu pa'ũme, oñondivepa, jekupytýpe. Upéicha oikokuévo oñepyrũ hetave ha avei oikovañepyrũkuri ojoapytépe. Ndaikatuvéima oiko hikuái peteĩ ñe'ẽme. Peteĩ ára oñorairõmbaguasúkuri. Upe mba'e ojehu mokõi kuña omendáva mokõi mburuvicháre, oipatágui imba'erã peteĩ gua'a oikova hogakuéra jerére.

Umi álbum kuéra katu oĩ ko´ãva: Inspirations, Lo mejor de Kike Pedersen, Latin America Trip y Harp3 from Paraguay. Kike omba´apo avei oñemombarete hag̃ua pe vy´aguasu “Asunción, Capital Mundial del Arpa” ha Festival Mundial del Arpa ojejapóva jepi Paraguýpe ára ha ára.
Pèicha pe intervención Líbano omotenondéva Guerra árabe-israelípe ary 1948, iñepytyvõ umi árabe-israelí ñorãirõ oñemotenondéva pote{i ára (1967 jave) ha oguahẽvo tetãme umi palestino, he’iséva oĩha ñeko’õ pohýi umi Israel oiméva ijykére ra’ẽ ary 1970 jave, ha upéi 1982-pe, osẽva upe ramo peteĩ combate Beirut-pe, mdaipy’aguapýiva os{e meve hikuái Líbano-gui umi guerrillero palestino, ko situación omotenonde libanese-kuéra ñesẽ siglo XIX phávo ha oñepyrũvo siglo XX ohekávo tekovèpe jeiko porãve, heta oñeha’ã hikuái ha pèicha opu’ã hikuái omotenondévo peteĩ sociedad iñambuéva cultura orekóva ha’ekuéragui.

Jasypoteĩ 17 1811-rõ oñembyaty Primer Congreso del Paraguay sãsombyre. Mariano Antonio Molas ojerure rupi pe Congreso oipe’apaite pu’akakuéra Bernardo de Velazco y Huidobro-gui, ha oñemoĩ Junta Superior Gubernativa,ha iñãme coronel Fulgencio Yegros, ha’éva ko provínciape mburuvicha ikatupyryvéva Tendotáramo.

Inka-kuéra hag̃ua ha'e akue peteĩ "Marangatu Táva". Machu Picchu omakañyva'ekue herakuã 1534-pe, Epañaguakuéra oñemomba'e akue Inka-kuéra ha Machu Picchu opytava'ekue jehejaeterei. Upéi, 24 jasypokõi 1911-pe, Hiram Bingham ojuhujey akue Machu Picchu.

Oĩ 190 mbo’ehao Educación Inicial-pe g̃uarã, educación primaria-pe oñeiscrivi 39.692 temimbo’e rupi. Educación media-pe katu 9.636, 63 mbo’ehaopegua

Gladys Carmagnola ha'e ñe'ẽpoty ha mbo'ehára Paraguái pegua. Ha'e peteĩ haihára escritoras tetãme ojeguerohorýva, hembiapo público hetaiterei, mitã ha kakuaávape guarã.

Upéi, periódico La Libertad Buenos Aires-pe, ary1877 he’i hese oúha familia notable-gui, oñangarekóva educación rehe omondóva Londres gotyo, upèpe ofirma upe estudio. Oikéva grupo temimbo’e becado odestináva Europa, osẽvaeva Río Blanco gotyo, 2 jasyrundy 1858.

Ahy'o (karaiñe'ẽ: garganta) ha'e peteĩ ajúra pehẽngue yvypóragua ha mymbagua, oĩ Atukupe kangue rysýi renondepe. Yvytu pytupyre ha tembi'u karupapyre ohasa ahy'ore.

Oĩ yvyty Kavaju táva Tovatĩme, tapichakuéra omba’apohápe ombotapia hagua ko mba’e iporãmbajepéva (área protegida). Ko yvyty oguereko po tenda oikova’ekue ha’eño itáguigua, oje’e upégui umi pa’i franciscano-kuéra oma’e hague pe tendáre. Oguereko heta mombe’upy ha tembiasakue.

Upe Tupão Guasu Sagrada Familia' (karaiñe'ẽme Templo Expiatorio de la Sagrada Familia ha katalã ñe'ẽme Temple Expiatori de la Sagrada Família), ojekuaavéva mbykymíme Sagrada Familia, ha'e peteĩ tupão guasu katólika táva Barcelona pegua (España retãme), ojapo upe karai jogapokuaahára heraha Antoni Gaudí. Oñepyrũ ary 1882-pe ha ojejogapo hína ko'ãgaitéme (jasyteĩ ary 2018 pegua).

Ko Capital Latinoamericana de la Energía Eléctrica-pe oĩ mokõi central hidroeléctrica, peteíva ha’e Acaray, oñemongu’e va’ekue 1968-pe, ha Itaipú, oñemopu'ã va’ekue 1976 guive 1982 peve, ha’éva avei represa tuichavéva ko yvy ape ári, oñemomba’eguasúva ha ojecharamóva oparupiete ko’ãga rupi.
Memby'ỹrã, ojeikuaáva avei membyryme ha ñemoñakatu jehapejokóicha, ha'e tembiaporape térã mba'ejepuru ani hag̃ua oñepyrũ tyeguasu. Memby'ỹrã ñembohaperã, jepurukuaa ha ijepuru ojehero ogaygua ñembohaperã. Memby'ỹrã tembiaporape ojeipuru ymaite guive, ha katu ijepuru porã ha oñangarekóva osẽ ramo XX sa ro'ýpente. Oĩ arandupy omboapýrava térã omokangýva memby'ỹrã jepuru oimo'ãre oĩ vaiha tekoporã, tupã jeroviaha térã tetã jokuairapépe g̃uarã.

Ko'ãga San Petersburgo hína táva mokõiha orekovéva yvypóra kuéra ipype Rrusia retãme ha peteĩva umíva tava guasuvéve opa Európa pegua. Ku táva mbyte ojekuaa Tembiejakue Yvypóra rekogui upe Unesco rupive. San Petersburgo-pe opyta avei Rrusia róga tekome'ẽháva.

Kapi’ipe porã hetahárupi katu heta oĩ guyrakuéra opáichagua, jajuhu heta mymba’i angujajoguaha hérava, ha upérupi osẽ meme avei jaguaretekuéra rehegua. Oĩ katu ára koo tendárupi katu ojehecha memeteha jekái guasu kokuerére. Ko kapi’i ja’éma va’ekue ha’e pe Panicum maximum oje’eha ha jatopa 90% koichagua memete.

Escenario natural Paraguáipe oreko yvyty, kaskáda, ysyry ha yno’õ táva okaháregua, ha’éva peteĩ jopói, omoĩrũva, ombyatýva gente sencilla, karismática ha hospitalaria, ojapóva tekoha iporãvèva ojeporavo ramo py’aguapy, armonía ha tory.

Ararova ha’e subtropical, oky heta ko tendápe, péicha oguahẽ 1.500 ha 1.700 mm ary pukukue. Arapytu mbyte ary pegua ha’e 21 ha 22 ºC. Tuicha arapytu iñambue ára ha pyhare pegua araro’y jave, he’õngue 70 ha 80%, yvytukuéra katu pe oĩvéva ha’e pe noreste y sudeste-gui oúva.

Kuimba’e ñembo’epy oguerekóva personalidad ojehecharamóva oreko rupi oñemboja umi familia viru heta ha arandu oikóva Buenos Aires-pe. Ha’e avei kuri peteĩva umi oformava upe élite rural michĩmi Paraguaýgua.

Ojehecharamo chupe ndojeguerovúire, iñemongetápa ojekuaa avateeteha, ha avei bonhomía, hesakã porã iñapytu’ũ roky, oñeha’ãre omoarandu hag̃ua heta artista hembiapokue tuicháva artes visuales ko’ag̃aguáva Paraguáipe ojerereko chupe ha hekópe porã peteĩva umi ombopyahuva’ekue pe lenguaje xilográfico Sa’aryg XX pegua ramo. Omanog Paraguaýpe, táva guasu ome’ẽ haguépe umi ary iporãvéva hekovépe, 26 jasyrundy 1992-me, omboty mboyvemi 89 ary.

Cándido Bareiro ha’e peteĩ antiguo diplomático gobierno lopizta, tendota político posguerra-pe. Ha’e Ministro Inglaterra ha Francia ndive. Omopyenda “Club Unión” ha’e tendota “bareirismo”, oiméva guerra civi 1873 ha 1874. Pèicha 21 jasyapy 1864 onombráva negocio ramo Legación oacreditáva París ha Londres. Péicha 30 jasyrundy 1869 ha’èva tendota convencional constituyente club del Pueblo, pero ndaipo’àigui ndohupytýi vóto oikotevẽva oñekonsagra haguã. Pèicha 22 jasyppoapy ojeporavo juez de comercio, pèicha avei periódico “La Voz del Pueblo” jára, ois Òmbyhýva jefe de sanidad militar argentina, Doctor Miguel Gallegos.
Ary 1939-jave omba'apo kuatiañe'ẽ Marcha, jehai pytyvõhára. Upépe omba'apo ary 1941 peve, oñepyrũvo omba'apo maranduha Reuters. Upe ary jave, omba'apóva hína Reuters, oho jey táva Buenos Aires-pe, upépe opyta ary 1955 peve. Omba'apo jave jehai pytyvõhára kuatiañe'ẽ Vea y Lea-pe ha Ímpetu-pe. Ary 1945-jave omenda jey peteĩĩ kuña irũre omba'apóva hese maranduha Reuters-pe, pe kuña Holanda-gua hérava Elizabeth María Pekelharing. Ára 26 jasypoteĩ ary 1949-pe oheñói itajýra Isabel María (Litti).

Tuykiañe'ẽ ha'e ku ñe'ẽ oñe'ẽva Tuykia ratãme, Chipre retãme, Alemaña, Vugaria Masendoña ha Rrumaña retãme. Tuykiañe'ẽ agagua ypy oĩ ñe'ẽ osmanlitakuéra oñe'ẽvape, peteĩ túrko aty oñemohendáva Antóliape edad médiarõ ha, sa ro'y XIII pe, omopu'ã tetãrape upéi ohupytýva Otománo Impériope. Jehai ypy túrkope oĩva ha'e sa ro'y XIII peguare. Ha Konstantinópla oike rire (1453), ñe'ẽ túrko hatãve ñe'ẽpavẽ ha Otománo Império rekopy ramo, ha oñepyrũ oike Valkánika yvykũme, mbaretevépe tavakuérape.

Upe Mormón Kuatiañe'ẽ oñembohasa ko'ápeve 91 ambue ñe'ẽme. Umi hembyre katu oñembohasa ambue 24 ñe'ẽme. Ko tysýipe ojehechauka enterove umi versiõ Mormón Kuatiañe'ẽ rehegua oñembohasámava'ekue ambue ñe'ẽme. Ndoje'éiramo mba'e ambue, pe ñembohasa ojejapóva'e'ekue ojehepyme'ẽ ha upevakúere ipype ojehái Hesukrísto Tupao_Marangatukuéra Arapahapegua rupive (Tupao Mormón). Pe jasypoapy ary 2013 jave pe Hesukrísto Tupao Marangatukuéra Arapahapegua oguenohe 109 ñe'ẽ ẽme.

Ypeky (Heliornis fulica) hína umi guyra juehegua, ype ojoguáva, umi ypekarapã juehepehẽ atýpe oñemohendáva (heliornithidae). Oikove Amérika ipukukue rehe, Méhiko retã guive Uruguái peve. Ndahetái hikuái, yvypóra ojuka ho'u hag̃ua térã omoĩ chupe ka'irãi ohendu hag̃ua ipurahéi.

Paraguaýgui Ruta 2 Mariscal José Félix Estigarribia rupi, táva Coronel Oviedo peve, oñepyrũháme ambue tape, Ruta 8 Dr. Blas Garay, kóva ohasa distrito Yataity ha táva Mbokajaty rupi, rehovévo oĩma táva Villarríka, ha’éva tetãvore tavaguasu, upéi rehovévo ñemby gotyo 22 km reguahẽma tenda hérava Ñumi.

Heta karai ñemoaranduhára ohecha Indu jerovia peteĩ joparáicha heta Índia pegua tavarandu mba'éva, orekóva heta jerovia rape ambuéva ha ndorekói moñepyrũhára. Ko indu jerovia jopara oñepyrũ amo ary 500 Kirito mboyve térã 300 Kirito rire.

John Ronald Reuel Tolkien (Bloemfontein, ko'ãga hína Yvyafrika; 3 jasyteĩ ary 1892-pe - Bournemouth, Dorset, Ingyaterra; 2 jasyporundy ary 1973-pe), ojekuaavéva J. R. R. Tolkien térã JRRT, ha'e akue peteĩ haihára, ñe'ẽpapára, ñe'ẽkuaahára ha mbo'ehaorusu mbo'ehára Tavetã Joaju pegua, ojekuaavéva ohaígui umi tembiasagua'u The hobbit ha Kuairũnguéra Jára.

Oñemosẽ mboyve voi ñane retãgui, karai Félix ohaímava´ekue voi mbohapy aranduka: "Poemas de Noche y alba", "Penas Brujulares" ha "Ortografía Razonada de la Lengua Guarani". Félix de Guarania ombohasa va´ekue guarani ñe´ẽme ñande Léi Guasu; Constitución Nacional de 1992, la Biblia (completa) Ñandejára ñe'ẽ; Martín Fierro, Bécquer jehaiporãnguéra, García Lorca, Francisco de Quevedo, Luís de Góngora, Pablo Neruda, Alfonsina Storni, Ortiz Guerrero, José Martí ha ambueve.
Yperana (karaiñe'ẽ: pingüinos) (juehepehẽ Spheniscidae, hekovety Sphenisciformes) ha'e umi guyra aty yguasupegua, guyra juehegua ndoveveiva, oikove mante ñembyete gotyo ñande Yvýre.

Uruku (karaiñe'ẽ: achiote, lasioñe'ẽ: Bixa orellana) yvyramáta rusu hi’a omeẽva hykue pyata ñande ypykuéra oipurúva omosa’y hag̃ua hova pire.

Avei oñeñotỹ upépe sorgo, mandarina, áho, arveha ha yvy’a. San Pedro ha’e departamento mokõiha vaka ñemongakuaápe ha peteĩha pavo ñemoñáme; mokõihápe katu ganso ha guinea ñemoñáme.

Léi rupi 1906-me ojeguerojera departamento mokõiha Paraguáipe, kóva San Pedro, opytáva pype yvy ojepysóva Itakurivi del Rosario, Santa Rosa de Lima, Takuatĩ, Unión, Ygatimi ha Kuruguaty. Upéichante avei opyta pype Kanindeju yvy. 1973-pe ha'e oñemohenda ko’ág̃a opyta háicha San Pedro rembe’y.

Buena Vista-pe oiko 5.934 tapicha; umíva apytégui 3.136 kuimba’e ha 2.797 kuña, he’iháicha Dirección General de Estadísticas, Encuestas y Censos.

Ko karai he’i, oñe’ẽvo hembiapokue rehe, ha’eha peteĩ ñembyapu’a oikova’ekue umi siglos XVII ha XVIII ryepýpe, misiones jesuíticas-pe, “nome’ẽihápe araka’etépa oiko umi mba’e omonbe’úva”. Omombe’u oñepyrũha guive omba’apo umi jesuita pe evangelización ypykuépe guive oñemosẽ peve hikuái ary 1767 jave, ha pe apañuái oikova’ekue upe rire: ohojeýva oiko ka’aguýpe ohose rupi, avei umi mamelucos paulistas ýrõ bandeirantes omondapa rupi chupekuéra ha gobierno colonial español katu noma’ẽi hesekuéra, kriollokuéra ojopýgui avei, ãva ohechavaivoi jesuitakuérape, pe encomienda-ra ndaiporivéi rupi ypykuéra.

Ko'ãichagua turismo oñemomba'eguasu ha ojeguerohory umi oiméva área urbana orekóva característica tradicional ha oporombopy'aguapýva, omýiva tekove okaháre oikovaicha. Pe diversidad biológica ombojepokuaáva Paraguái ha'eñoite ha ñanemokyre'ỹva.

Burj Khalifa (برج خليفة, avañe'ẽ tai taíre jehasa: Vurj Halifa, opa ñe'ẽme tai taíre jehasa: Burj Khalifa, AFI:bʊɾʤ χalifæ), ha'e peteĩ óga yvateiterei opyta Nduvái távape, Aravia Emiryvy Joajúpe. Oguereko 828 métro yvatekuére, ha'e opa yvy hóga yvatevéva.

Latinañe'ẽ oikove avei Katóliko Tupão ñe'ẽrô Vatikáno Ñembyaty Mokõiha peve. Ko árape ndaiporivéima iñe'ẽteéva ko ñe'ẽ, ága katu oĩ sua rupi oñe'ẽva mokôiha ramo. Ko árape, oĩ Vatikáno Retã ñe'ẽpavẽ pa'ũme.

Ko’ág̃a, heta umi hembiapokue ohaíva Guarani ha castellano-pe, oñehendumeme ha ojehecharamo. Umíva apytépe jajuhukuaa ko’ãva: “Che rúpe g̃uarã purahéi”, “Imposible, imposible”, ha “Paraguaya de pies descalzos”. Ipy’arory ha ijuruvyrei imandu’ávo iñirũnguéra: Neneco Norton, Juan B. Mora, Chono Duarte, Dionisio Villamayor, Angel Acuña, Agustín Barboza ha ikompái Américo Pérez Peña-re.

San Petersburgo (rrusiañe'ẽme: Санкт-Петербург) ha'e táva mokõiha orekovéva tapicha kuéra ipype Rrusia retãme, oguereko 5 026 000 tapicha (ary 2013 jave) ha ijerére oikove 5,85 sua. Opyta Tetãmi Leningrado, Tetã peteĩ reko Soviétiko (1924-1991) jave ko táva oñembohérava Leningrado, hetãmícha. Ymaguare héra ambuéva ha'e Petrogrado (Петрогра́д, ára 31 jasypoapy ary 1914 guive ára 24 jasyteĩ ary 1924 meve) ha Leningrado (Ленингра́д, Lenin omano rire, ára 24 jasyteĩ ary 1924 guive ára 8 jasyporundy ary 1991 meve).
Itúva ha isy omba'apo akue tekoha'ãngáme avei, purahéi tekoha'ãnga omba'apove. Chaplin oñepyrũ hembiapo 5 ary orekóvo. Ary 1912 jave, omba'eapo akue heta tekoha'ãngáme heta tetãme.

Boqueirão do Leão ha'ehína peteĩ táva michĩ Pindorama retãme, ñembýpe gotyo. Oĩhína tetãvore Rio Grande do Sul-pe. Opyta 190 km táva guasu Porto Alegre pegua.

Siria (áraveñe'ẽme: سوريا - Sūriyā), héra ete, Tavakuairetã Árave Siria (الجمهوريّة العربيّة السّوريّة - Al-Ŷumhūriyya Al-`Arabiyya As-Sūriyya), ha'e peteĩ tetã oĩva Kuarahyreike Asia, para Yvy mbytépe rembe'ýpe, ha ijerére ojejuhu yvate gotyo Tuykia, kuarahyresẽ gotyo Irak, ñemby gotyo Israel ha Horytaña, ha kuarahyreike gotyo Lívano. Siria oĩ avei Tetãnguéra Joajúpe.

Ñe'ẽpoty infantil he’ẽmby ha isaraki oipepirũva oñemoñe’ẽvo mitã ñe’ã ogueraháva yvypòra hekovèpe. Ko’ã mba’e ombohasa porã ñemoñe’ẽme ha ñandegueraha ymaite umi tiempo helado hetereìva ojeisyrykùva asaje ha umi ñembosarái ñane angirũnguéra ñande barrio rupi jaguerekóva.

Afrika oĩ peteĩ kontinente Yvype. Ijykére oĩ yvate gotyo Para Yvy Mbytépe; kuarahyresẽ gotyo Paraguasu Índiko; kuarahyreike gotyo Paraguasu Atlántiko.

Umi disco apytépe oime: “Sila Godoy en concierto”, ogravava’ekue Nueva York, Estados Unidos de Norteamérica-pe, ary 1982; “Sila Godoy”, ograváva Australia-pe, 1983 arýpe; “Aranjuez” ha “Madrigal”, mokõi volúmen casetes, ombaytyva’ekue grabación ambue, 1994 jave; “La música de Agustín Barrios Mangoré ha José Asunción Flores”, disco compacto ombyatyva’ekue grabación imba’èva ndive, 1994 jave.

Yperana iñakãyvotýva (karaiñe'ẽ: Pingüinos crestados) - (Eudyptes) ha'e guyra jueheguaty yperanáicha oikove tenda ro'ýpe. Oguereko 7 guyra yperana juehegua hérava yperana iñakãyvotýva.

Puhoe AM-va ko’ãva: Radio Ykuamandyju, Ñasaindy; ha FM-va katu: Santani, Choré, Amistad, San Estanislao, Tapirakuãi, La voz del Campesino, Libertad. Avei oĩ televisiõ rehegua canal, pareha ha mba’yruguata.

Gladys okakuaa ikyvy Carlos, ha ikypy'y, Haydée ha Selva . Imitãkuñáme ohechaukáma omba'apóha ñe'ẽpotýre. Imitãkuñáme omba'apo mbo'ehára ramo, omoirũva hembiapo ñe’ẽpotýre.

Ombopuhàicha Godoy omoheñóiva ha’e peteĩ estilo imba’entéva orekógui opáichagua tembiporu ha’èva música popular orekóva peteĩ tratamiento armónico contemporáneo, oikèva avei umi composición hesakãva oñembohapèva atonalidad. Gotyo.

Ijeporu ha'ekue ñeha'ãkuéra kysepukúpe ñorairõhagui, jejuka máva ha jejuka mymba. Tymba'api ha'ekue tapiagua, mymbajuka tymba ka'aguy Afrikagui. Ijeporu ha'ekue avei Ñorairõ Yga rehegua. Ko'ãgagua ijeporu ha'e turismo.

FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 1994 (World Cup '94, inglyesñe'ẽme) ha'eva pe XV (15°) vakapipopo ñembosarái hetatetãrehegua kuimba'erehegua ojapova FIFA rehe, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ. Ojapova Tetã peteĩ reko Amérikaguape, guive 17 jasypoteĩ ha 17 jasypokõi peve ary 1994. Ipu'akavéva ha'eva tetã Pindorama ha ipu'akavéva hekovia ha'eva Italia.

Ojejapóvo kóva, oñemyatyrõ kuri peteĩ ñeko’õi tujaite yvy rehegua Brasil ha Paraguái apytépe. Itaipú Binacional katu ojapo peteĩ mombarete ha ñeñangareko peteĩ franja-pe ñande rekoháre frontera gotyo ko’ã táva Mundo Nuevo (Brasil) ha Salto del Guairá (Paraguay) pa’ũme.
1882: Anne O’Hare McCormick, periodista Tetã peteĩ reko Amérikagua pegua de origen británico, ganadora del premio Pulitzer (ñemano ary 1954).

He’íma katu hese ombojoajuseha Paraguái, Buenos Aires-ndive ha avei kuatia documento-kuéra ñemi Estado mba’éva kañymbyre. Kóvape je oñemboguapy raka’e pe tratado 12 de octubre oñefirma va’ekue Paraguaýpe parlamentario Manuel Belgrano-ndi, Triunvirato Buenos Aires-pegua oipuruhague o-grava haguã hendape’ỹ petỹ Paraguáipegua.

Ha’e avei socio ofundada va’ekue heta tapicha aty científico-kuera rehegua ha avei Ateneo Paraguayo-pe. Orepresenta hetãme etaiterei congreso ha’e ikatupýva reheguápe.

He'i chugui oñepu'ãséva Inconfidência Mineira térã Conjuração Mineira joaju (ñepu'ã omosãsoséva akue Brasil-pe) karai Cláudio Manoel da Costa, Silva Alvarenga, Alvarenga Peixoto ha ambuéva ndive. Oñemoĩ chupe ka'irãme ary 1789, mbohapy ary táva Río de Janeiro-pe. Upépe ohai heta ñe'ẽpoty. Ary 1792 oñemondo chupe Mosambikepe.

Neneco Norton ojapo hetaiterei purahéirã tetãmegua ãgameve oñehendúva, peteĩva ha’e “Paloma blanca”. Peteĩ hendápe ko jehaipyrépe he’i kóicha: “Amanóta de quebranto guyrami jaula peguáicha, porque ndarekói consuelo mi linda paloma blanca”.

Upe jave ndaje Guaikurukuéra ohasa ijyke rupi ha jeko ndohechái ha noñandúi hikuái Hosépe. Uperire Hose osẽ yvyra kupégui ha ome’ẽ aguyje Tupãsýme; oho hógape ha oñepyrũ hembiapo ohechakuaávo Tupãsy ñepytyvõ. Hérape ojapo mokõi ta'ãnga; peteĩ tuichavéva, ohejava’ekue Tovatĩme; ha ambue michĩvéva ojeguerahava’ekue Ka’akupépe ha ha’éva upe oñemomorãva ha oñemomba’eguasuvéva.

Ko departamento hekoasa pukukue javeve heta apañuãi ohasaha ipoblación rupi, ko’ýte colonia aja, umi bandeirante brasil-gua oike rupi kuarahyresẽguio ha avei ypykuéra Mbaja – Guaicurú Chaco-gua, upéramo ipu’akapáva upéva upe zona rehe.

Okyhyjégui hetekue ojeguerovárõ oĩhagui, péva ha'égui upérõ peteĩ jepokuaa oñekotevẽ jave tyvy pyahu; oje'e Shakespeare ohaihague kóicha ityvy akãme: “Angirũ teete, Hesu rérape, aníke rejo'o kusugue ápe oĩva. Taherakuã porã tapiaite kuimba'e ndopokóiva ko'ã itamimíre ha taherakuã vai tapiaite upe omomýiva che kanguekue”. Peteĩ mombe'upy he'i Shakespeare rembihai osẽ'ỹva araresáre oñeñotỹhague hendive ha avave noñeha'ãikuri ojepovyvy ohecha hag̃ua añetépa okyhyjégui Shakespeare jehaipyrégui oĩva ityvy akãme. Upéicha avei, ñavõ ary, hi'arambotýpe, ohóva guive ha'ãnga'ita oĩháme ojepokuaa hikuái omoĩvo ipópe peteĩ guyra rague pyahu.

Piratĩ (latĩñe'ẽ: Prochilodus nigricans) ha'e peteĩ juehegua pirakuérape juehepehẽ Prochilodontidae-pe Ñembyamerikaygua tekovety Characiformes-pe.

Tape hérava Ruta II rupive, ñasẽvo Paraguaýgui. Km. 48-pe jaikekuévo távape oĩ pe ojeheróra Kurusu Peregrino, pépe oñepyrũ avei tape ohóva táva Atyrá-pe.
Jekopytyjoja Atena pegua (karaiñe'ẽ: Democracia ateniense) oñepyrũ saro'y poha Kirito mboyve upe táva Gyresia yma pegua (ojekuaáva Táva-Tetã térã "polis") Atena, ombojárava upe táva Atena ha Attika ijyvymi avei. Ojekuaa Atena ha'e peteĩva umíva jekopytyjoja rekópe pegua opa yvy apére, amo táva ambuéva Gyresia pegua oike avei jekopytyjoja rekópe ombojogua hag̃ua Atenape, hákatu ndaipóriha ambuéva ojekuaaporãvéva kuatiáre térã aranduka ymáre Atenagui.

Ijerére ojejuhu kuarahyreike gotyo upe tetãvore hekosãsóva Galicia, yvate gotyo upe para Kantáviragua, kuarahyresẽ Kantávira ha ñemby gotyo ojejuhu upe tetãvore hekosãsóva Castilla y León. Oñembohérava "Mburuvimi" hembiasakuére, Mburuvichaguasu España ra'y oguerekógui upe téraguasu oñembojáratee «Mburuvichami Asturias pegua», mburuvicha guasu Juan I de Castilla omoĩ va'ekue ary 1388-pe. Itavusu ha'e Oviedo, ha táva Gijón ha'e itáva oguerekovéva tapicha ipype.

Yvyty Cristo Rey avei oguereko heta mba’e, umíva apytépe oĩ peteĩ tape po’i ñande rupíva yvyty ariete oĩháme ñañembo’e hagua. Peteĩ ñembosarái hérava fiesta de Carnaval, oñeguahẽhame heta hendágui. Ko távape oĩ iporãitereíva techapyrã hérava turismo rural y de aventura.

Jaku (Karaiñe'ẽme: Pavo montés o pava de monte) ha´eva hína guyra ñembyamérika pegua haguekuéra hũva. Oikovéva ka´aguýre ha ho´úva vichokuéra ha upéicha.

Upe rire, ova hikuái Táva Luque-pe ha upépe oikórõguare, oĩ jave mbo’esyry mokõiháme, mitãrusumbo’ehao Manuel Domínguez-pe, oñepyrũkuri ohai iñe'ẽpotymimi. Imandu’a mba’éichapa imbo’ehára castellano-pegua ojerurémi chupekuéra ohai hag̃ua hemiandu hekoha rehegua (ama, ysyry ha ambue mba’e rehegua). Uperiremínte upe imbo’ehára omomorã umi hembiapomimi ha omoakãrakúvo chupe he’íkuri chupe akóinte ohai hag̃ua. Upéicha oñepyrũ’ypýkuri ohai ñe'ẽpoty ha ojapo mba'epurory.

Oĩ ruta II ári, Mcal. José Félix Estigarribia, ohasáva pe distrito. Oreko avei ñu aviaciónpe g̃uarã. Ka'akupe oreko heta estaciones radioemisoras, canales de televisión ha servicio telefoníagua.

Ecorregion Aquidabán oreko ka’aguy ha yvype kakuaa, yno’õ, ñu, ha ysyry. Ka’aguýpe ojejuju trébol, timbo, quebracho pytã, karanda, palo blanco, juasy´y guasu, urunde’ymi, kurupa´y, curuñi, jata’i, arasupe ha karanday.

Ou jey tetã jasypakõime 1863 ha oguahẽva gratificación 200 peso. Ndaipóri dato omoaguĩva culminación carrera universitaria. Orekóva dato curioso, Bareiro oimèva lista principal oikuave’ẽva ka’a fisco-pe ohóva ary 1853 guive 1865 peve. Pèicha jasypo 1865 oñekondekora Orden Nacional del Mérito, avei, peteĩ decreto oikéva José Falcón,Gumersindo Benítez, Carlos Riveros ha Andrés Gill. Oiméva guerra civil 1873 ha 1874.

Pumbyry rehegua oĩ Copaco ha avei pumbyry po pegua, heta puhoe ha ta’angambyry rehegua, avei opa henda rupi oguahẽ kuatiahaipyre tavaguasu tetãmeguágui.

Ko Departamento yvy ijyvate, péva okakuaa jajavéramo hembe’y rehe yvate ha kuarahyresẽ gotyo, ha’etevavoi yvytyrusu mba’e. Umi yvy oreko origen calcáreo, heta itara’ỹi ha itatĩ oreko. Mbyte rupi ha yvyte gotyo ijyvy ikarepe ha heta oreko mymba okaru hag̃ua ika’aguy ha heta ka’a orekóva.
Tembiapo Gaudí ojapo va'ekue, Teñói jeike ha "cripta" oike akue ary 2005-pe UNESCO Tembiejakue Yvypóra reko pegua «Obras de Antoni Gaudí». Avare Guasu omongarai Tupão ha omoañete chupe.

Heñói Guarambarépe, tavaguasu Departamento Central Paraguáipe, 2 jasyteĩ ary 1939 jave, isy Ramona Herrera Udrizar ha itúva Carlos Carmagnola, descendiente italiano.

Ary 1988-jave, ára 17 jasyporundy guive ára 2 jasypa peve ary 1988-pe, ojejapo Seúl-pe Ñembosaraipavẽ Arahakúpe 1988, ñembosaraipavẽ mokõiha ojejapóva akue Asia itávape, ha peteĩha ojejapóva akue Yvykorea retãme.

Hembiapokue grabado rehegua ojejuhu British Museum Londres-pe, Museo del Vaticano-pe, Museum of Modern Art y el Metropolitam Museum de Nueva York-pe, Riverside Museum, Philadelphia Museum, Biblioteca Nacional del Louvre París-pe, Museos de Arte Moderno de Sao Paulo ha Río de Janeiro, Centro de Artes Visuales de Asunción-pe, upéichante avei ojejuhu heta tapicha pópe.

Vapor Cué peteĩ museo oĩva okápe, ag̃ui ysyry Yguýgui, oĩhápe pokõi ygarata flota armada paraguaya mba’ekue ojeporuva’ekue pe Ñorãirõme. Ojehecha avei tembipuru kuarepotiguigua, temibopu ñorãirõ árape guare, poyvy ha avei foto.

Sapy'ánte kuñatai ojejuhu ramo Kurupindi, tuichaiterei oñemondýi ohechágui karia'y karape hete ha ipiru havarapáva. Ndaipóri kuñataĩ oñanise'yva ahechávo karia'y vaiete. Tuicha py'a tytýipe okañyse hesa renondégui. Kurupi ojurána katuete ha ogueraha ka'aguy hesakahápe kapi'ipe hovyũ ha hyakuãvureiva ári arairõ ombotarova térã ojuka peve. Kurupi oguereko tembo tuichaitereíva ha ipukuetereíva ha oliá iku're. Kurupi ha'e peteĩ ava tie'ỹ (atrevido).

FIFA Tembiesarái Yvypavẽ 2006 (Campionato mondiale di calcio 1990, italiañe'ẽme) ha'eva pe XIV (14°) vakapipopo ñembosarái hetatetãrehegua kuimba'erehegua ojapova FIFA rehe, pe Vakapipopo Tembiesarái Yvypavẽ. Ojapova Alemañape, guive 8 jasypoteĩ ha 8 jasypokõi peve ary 1990, ko ha'e mokõiha jevy Italia ojapo peteĩ FIFA Tembiesarái Yvypavẽ. Ipu'akavéva ha'eva tetã Kuarahyreike Alemaña ha ipu'akavéva hekovia ha'eva Argentina.

Petỹ puru (pita, pyte, su’u, hetũ) niko pe omoheñoivéva umi mba’asy ijetu’uvéva, umíva apytépe japeusamba’asy, pyti'a ha korasõ mba’asy vai. Upeichavérõ jepe, ára ha ára, heta hetave oĩ oipurúva ko mba’e vaiete. Oĩma heta tetã oguerojeráva opaichagua léi petỹ puru rehegua, umíva apytépe, oĩ he’íva mba’eichaitépa oñembohasava’erã marandukuéra petỹ rehegua, oje’ehápe mávapa ikatu ojogua ha oipuru, ha moõ moõrupipa ikatu ojepita.

Mba'eapopyha herava avei ogavoña térã apoha (karaiñe'ẽ: fábrica) ha'e óga tuicha aty ojapova peteĩ mba'e térã tembiporu, tenda mba'aporekokuaava, oreko heta ku'ekavoña térã ava mba'apohára ojapo heta tembiapokue.

Arzobispo Paraguaygua Monseñor Bogarin oñe’ẽmondo oñemboja’o hag̃ua irundy barrios–pe, upérõguare barrio Blás Marangatugua ojerure ichupe opyta hag̃ua barrio réra peichaténte ha upéicha oiko.

Teatro Municipal Hernandarias-pegua: kóva oñemyatyrõ ha oñemoporã ramohína. Ikatu oike pypy mil tapicha; ojejapo ko’ápe espectáculo artístico, jeroky, teatro, purahéi, hamba’e.
Ko distrito Ñumi ryepýpe oĩ pe yvyty Cerro Corá, 435 m yguasu ári ha pe kordiléra de Ybytyrusu, ojeíva kordilléra de Caaguasúgui, kóva ha’e pe tuichavéva pa’ũme oĩva tetã Paraguáipe, upévare iporãva’erã jaikuaa, ikére oĩ rupi ka’aguy tuicháva oguerekóva hetaiterei techapyrã.

Michĩete guive ohetera’ã chupe mba’e porã ha arte, ha mbeguekatúpe hi’aju ohóvo ko tapicha ángape ko’ã mba’e. Ohechauka ñepyrũ katupyry arte-pe oguereko rupi papoapy ary.

Estrategia ha táctica ombohapéva ogueru jesareko academia castrense yvóra jerépe, ko’ág0Ò peve oñehesa’ỹijóva. Ohsprjo umi boliviano ani ohasa río Paraguái gotyo ha ombyai potente división enemiga oiporúvajegueru ha jeguerahápe combate de posición ha técnica guerra de guerrirrilla ramo.

Peteĩha destino ha’eva’ekue puerto Buenos Aires, Argentina , ko’ápe oguahẽ oñe’ẽvo español ha oikuaa’ỹre costumbre omotenondéva. Pya’e vatu ojepokuaa hikuái ha oñeha’ã oiko porãve agua kyhyje’ỹme, omopyenda hóga ha ofenda hikuái ha péicha ita’ýra ha itajýra hikuái hesarái ỹre moõguipa ou hikuái.

Yvate gotyo Concepción departamento-gui oĩ heta yvyty ha’eñomimi nda’ijyvate guasúiva, ko’ãva oñondivepa ojapo yvytyrysýi hérava Quince Puntas Sierra de San Luis ojepysóva yvate guive yvy peve. Ojekuaave Cerros Valle-mi, Medina, Pytá, Naranjahai, Itapú Guazú ha Sarambi.

Ko'ã verduras ha hortaliza ojejuhúva umi táva okaháre,l oguerekóva producción agro ecológica, péicha umi mbohupa ho’u umi tembi’u natural ha omohesãiva’erã ichupe.

Tembiasa oñemombe’úva he’i ndaje mokõi ojoyke Reusiendo ha Juan Blás Villamayor Ñorairõ Tuicha, Triple Alianza opa rire, ogueru hikuéi, Blás Maragatu ra’anga peteĩ, aipo ojapo chupekuéra milagro ñorairõ aja. Hógape oiko ñembo’e mante ichupe upéi oúma ógaykére oikóva ha oñemboheta ohóvo ijatýva.

Upéicha avei heta dispositivo apytépe oima ndojeporuvéimava, tenondera oñembohysyiva'ekue avei hembypátama ñane komputadoragui, ikatuhápe avei ojeipe'aite pe placa téra tarjeta dispositivo ryepýpe ha'ekuaáva impresora, mouse, jestick ha mba'e. Ojehechakuaáicha, ha'e petei tembiporu jaiporukuaáva ñande rekovépe herakuaháicha avei PnP (Plug and Play ramo) (renchufa ha reiporu). Ikatu rembojoaju téra reipe'a “hakukuére” umi periférico, remoñepyru téra rembogue'yre ne komputadora.

Ha’e he’õ ha okymeme, he’õngue 70 ha 80%. Arapytu mbytegua 23ºC, arahakúpe oguahẽ (jasyteĩme) ha’e 35ºC ha michĩvéva araro’y jave ha’e 10ºC.

Ko távape tendotakuéra ha’e karai intendente, peteĩ Junta Municipal oguerekóva 15 tapicha oñemoĩva 5 ary javeve. Avei oñemondo mokõi Concejales Departamentales aty Gobernación-pe ko táva rerape oñe’ẽ haguã. Ko’agãgua intendente ha’e karai Blas Lanzoni ha’éva Partido Liberal Radical Auténtico (PLRA) gua.

Ojapo ko aranduka hérava Philosophiae naturalis principia mathematica, ojeikuaavéva héra Principia rupi, ohaiháre ko arandukape pe yvy pohyikue jegueru reko ha omyatyrõ peteĩháme pe vavarekokuaa tee heko (bases de la mecánica clásica) ko tekorã rupi oguereko Newton héra.

Ko tenda oreko fauna ictícola ha pype umi área odestináva ojepeska haguă. Péva oipotágui ha omantenévo umi pira nativo pesca orrreguláva, ohupytýva carnet de pesca ikatúva Oficina de Pesca regional ojeguerekóva.
Ára 21 jasypokõi ary 2007-jave, atyvete hechaukaha Emaar Properties he'i, Burj Dubai héra yma, ohasa Taipei 101 yvatekuére 509 métrore, opaite yvy hóga yvatevéa ha opaite yvypóra rembiapo yvatevéva ojejapóva. Ára 17 jasyteĩ ary 2009-jave ku Burj Khalifa ohupytu yvatekue tee (828 métro).

Ary 1979 jave, Doña Josefina Plá he'iva'ekue obra infantil Gladys Carmagnola mba'évare: “Oĩ aranduka ikunu’ũva, mborayhu me’ẽ, hetaitereìva ndajaikuaái mba'érõ Gladis-pe ha ndajaikuaài mba'érõ ha'e kunu'ũ ha mborayhùgui henyhẽva; ha’e iñe’ẽ reẽ ha ta’anga sacarina de recetario ha’e vatu eirete añeteguáva korasõ oipy'ahávo”.

Karapeguápe oĩ peteĩ ingenio azucarero, avei heta fábrica omba’apóva embutido opaichaguáre ha avei vakapi rehegua (curtiembre). Ko’ága katu oĩ heta hérava microempresas familiares, pe mba’apo prendas típicas originales rehegua heta tendaguápe omomba’apo.

Sueños pegua osẽ upe «fantasías morales», Discurso de todos los diablos ha La hora de todos. Umi mokõi hína jehai hetia'e ha ko'ã amnuéva ohasa Sueños hetia'ehápe:

Marangatu rérape oñemongakuaa mymba ikatu kure, vaka, kavara, ovecha, péva ha’e Marangatu rymba, upéva ojejuka hi’ararã oiko hag̃ua ichugui tembi’u karuguasúpe.

Urdu ha'e ñe'ẽ ojoguáva hindi-pe, ha añeteháme, ko'ã mokõive ñe'ẽnguéra ojukupyty ñe'ẽháme. Ojoavy ñe'ẽ hendapývape: urdu (hetaive oñe'ẽva musulmã-kuéra), oguereko ñe'ẽ hendapýva oĩháme hetaiterei ñe'ẽ pyahu oiporúva pérsa ñe'ẽ ha áraveñe'ẽ-gui ha ojehaíva achegety nastaliq-pe (oúva áraveñe'ẽ-gui), hindi ñe'ẽ hendapýva (hetaive oñe'ẽva hindu-kuéra) oiporúva ñe'ẽ ikatéva sánskrito-gui ha ojehai achegety devanágari-pe. Ko mba'ére, umi tenda ikatevaháre, ojeiporuhápe ñe'ẽ hendapýva, híndi ha urdu-kuéra ikatu ndojukupytýi oñondive mba'e ndoikóiva tenda peicharei ñomongetaháme.

Escolástica Barrios de Gill, Josefa Antonia Carrillo de Escalada, Ana Josefa Mora de Haedo, Antonia Alcorta de Talavera, Carmen Palacios, Tomasa Bedoya de Fernández, Rosa Escalada de Goiburú, Felipa Molinas, Rosalía Mazó de Chirife, Rosa Aquino, Mercedes Ibarra ha Trinidad Calonga de Espínola.

Protocolo ońepyrűvo ohecháva oiporu salto ofirmŕva 1 jasykői 1925, Estados Unidos. Péicha, ndaha’éiva jasyteĩ 1958 omoheńóiva Comisión Mixta Técnica Argentino-Paraguaya, oisămbyhýva estudio técnico oaprovecháva río. Opresentáva, 3 jasypokőime 1973 osuskrivi Paraguaýpe TratadoYasyretă, upévare mokői Estado ome’ę ińe’ę omboguatáva obra común . Upévare omopyenda Entidad Binacional Yasyretă: condición joja ko’ă tenda, omoĩva capacidad jurídica ha responsabilidad técnica ojapóva estudio ha proyecto, ha omotenondéva ejecución.

Ko’ápe ojejuhu Estigarribia rembiporu umi diploma, mueble, ijao civil, uniforme, condecoración ha biblioteca. Avei ojeguereko aviõ rembyre omotenondeva’ekue upe accidente aéreo vaiete pya’eterei ogueraháva ichupe, upérõ ha’e Presidente de la República Paraguáipe.
Ary 1905-pe, Paul Harris ohókuri oiko Chicago-pe ha upépe omba'apókuri tekomo'ãharaháicha ha upérõ avei heñõi iñakãme pe apytu'ũroky omopu'ã hag̃ua peteĩ mba'apohára aty ikatútava omombareteve angirũreko ha ñepytyvõ ojoapytépe. Péicha, Gustavus Loehr, Silvester Schiele ha Hiram Shorey ndive omoañetékuri, ára 23 jasykõi ary 1905-pe, Rotary aty peteĩha. Umi ary uperireguápe Paul oikundahákuri hetaiterei táva ha tetã omyasãihague rupi Rotary remiandu ha omoheñoihague rupi heta Rotary Atyha.

Volga (rrusiañe'ẽme: Волга) ha'e upe ysyry pukuvéva ha hi'y hetavéva opa Európa yvyrusu pegua. Umi ysyry ambuéva osẽ Volga ysyryhápe ndive omohe'õ heta yvy Rrusia Európa pegua. Ysyry Volga oñepyrũ umi yvyty Valdái-pe 228 metro yvatekuépe, umi táva Mosku ha San Petersburgo ha osẽ para Káspio. Ipukukue ha'e 3.700 km.

Ary 1977, oipytyvõ ichupe programa “Amigos de las Américas”, capítulo Paraguay-Kansas, oipysóva umi tembiapo estado de Kansas-pe, oikuave’ẽvo curso de perfeccionamiento, conferencia ha actuación umi tavaguasu tuichavéva ha’éva Wichita, Topeka ha Lawrence.

Mykurẽ (Didelphidae) ha'e umi mymba okambúva gua'amba juehepehẽ oikovéva América yvyrusúre. Hete ndatuicháiva, mymba ryguasu'oikóva ñanandy ha javoráiguasúre. Oke yvyrakuápe ha pyharekue oñemoagui ogaháre omonda hag̃ua ryguasu. Mykurẽ ningo ogueraha imembykuéra peteĩ voko oguerekóva hyeguýre, ha upépe omokambu imembykuéra tuicha'i peve, upévare ha'e peteĩ gua'amba. Mykurẽ ningo hãi akua ha hyakuã vai, ipyti'u ipochy jave.

Hetaiterei tapicha oike upe ñorarirõme, haimete 40 térã 50.000 rupi ojeity Les Invalides ári, mboka rekávo. La Bastilla-pe katu hyapu ñorairõ purahéi ha upeichavérõ jepe umi ñorairõhára nombokapuséi tetãyguakuérare jepémo oguereko hikuái heta mboka ha kañõnguéra. Namombyrýi upégui, Marte Ñúme, Luis XVI ñorairõharakuéra oíva Pierre de Besenval poguýpe, avei oñembotavy upe huvichágui ha upehaguére nombokapúi tetãyguakuérare.

Itapiaguavéva ha'e upe membysẽ tako rupi. Oguereko mbohapy arapehẽ: atúa ñemombyky ha atúa ñembopyso, guejy ha teñói, ha ñemyaña aupa ryepýgui. Pe arapehẽ peteĩha hi'are jepi pakõi aravo guive paporundy aravo peve; arapehẽ mokõiha katu mokõipa aravo'i guive mokõi aravo peve, ha upe arapehẽ mbohapyha katu po aravo'i guive mbohapypa aravo'i peve. Upe arapehẽ peteĩha oñepyrũ tye apa térã atukupe rasy reheve, hi'aréva peteĩ aravo'i mbytere, ha oiko jeýva pa térã mbohapypa aravo'ípe. Apa hasyve ha py'ỹive oiko jey ára ohasávo. Arapehẽ mokõiháme, ñemyaña apa hasýva ndive ikatu oiko. Arapehẽ mbohapyháme puru'ã sã ñepichãi oñemboaréva oje'e jepi iporãha. Oĩ tembiaporape ikatúva oipytyvõ tasýpe, ha'éva hína teteñeme'ẽ mba'aporeko, tasype'aha ha ape kangue ñemonge.