Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Kaik om 261 eländpunktad rajonas, sidä kesken 2 lidnad, 1 lidnanvuitte žilo, 21 žilod, 4 raudtestancijan žilod, 231 küläd, 2 sijašt da 2 futorad.

Boston (mugažo kirjutase anglijan kelel, virkmine — [ˈbɒstən]) om lidn da port AÜV:oiš, Atlantižen valdmeren randal. Se om Massačusets-štatan pälidn.

Udel Zelandijal ei ole valdkundröunoid madme. Valdkund sijadase 1700 km suvipäivnouzmpolehe Avstralijaspäi kahtil suril saril (Pohjoine da Suvine) da völ lähižil penil saril (läz 700). Uden Zelandijan pind om 267 710 km². Tünen valdmeren Tasmanijan meri lainištab Uden Zelandijan päivlaskmaižed randad, mugažo Avstralijan Tasmanijan randad. Tün' valdmeri ičeksaz lainištab Uden Zelandijan päivnouzmaižed randad. Ühthine randanpird om 15 134 km pitte.

Rahvahidenkeskeine civiline Johan Adol'f Pengelän nimel nimitadud lendimport (PBM) sijadase 45 km suvhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas reisid Kariban meren maihe, AÜV:oihe i Amsterdamha, jügureisid Majamihe i Port-of-Speinha.

Sag Harlokas: Nibelungoiden rengaz (jap.: ハーロック・サーガ ニーベルングの指環 Hārokku Sāga Nīberungo-no jubiva) om japonine anime-serial tedoližen fantastikan žanras. Režissör om Jošio Takeuči. Serialas om 6 epizodad.

Agjal om röunoid Lipeckan agjanke päivnouzmas, Kurskan agjanke suves, Bränskan agjanke päivlaskmas, Kalugan agjanke lodehes, Tulan agjanke pohjoižes. Orelan agj om mererandatoi.

Vezinouzendan korktuz sase 0,6-4,7 metrhasai, kaikiš suremb vezinouzend om Kolan pol'saren randanno — 6,1 metrhasai. Sumeg meren päl om järgeližeks säks.

Vozil 1924—1929 radnikžilon nimi oli Krasnii-žilo (udm.: Красной, ven.: Красный посёлок). Vl 1924 sirtihe Možgan makundan keskust sihe, sikš miše luja lämoipalo tegihe enččes keskuses — Možg-küläs (8 km suvhe lidnaspäi). Žilo sai lidnan statusad vl 1926. Vspäi 1929 lidn nimitase nügüdläižikš Možg-külän da udmurtalaižiden rodun mödhe. Vspäi 1963 alištub tazovaldkundan tobmudele oikti.

Agjas om nell'kümne seičeme lidnad da 26 lidnanvuittušt žilod. Toižed sured lidnad (enamba 80 tuh. eläjidenke, surembaspäi penembha) oma Alatagil, Kamensk Uralal, Pervoural'sk, Serov da Novoural'sk. Vl 2015 kaik om 40 eländpunktad enamba mi 15 tuh. eläjidenke.

Avtobusad, ezilidnoiden raudted da metro oma kundaližeks transportaks. Metro radab vspäi 2005 (vl 2015 4 jonod, 120 stancijad, 201,6 km raudted).

Tanganjikan äjad eläjad oma meriživatoiden pojavad. Kacmata šoll'oiden, nälüiden i hapanikan mairheze, om enamba kalad järves severdha kerdha toižihe reskveden vezištoihe rindataden — meriekosisteman kartte. Järv om olmas amussai, se ei olend kuivanu lophusai ni üht kerdad kaikes ičeze istorijas. Faun mugažo jäi i uded erikod kaik ližaduihe sihe. Tanganjik pit'kha oli vedhudetoman vezišton, sen živateläjišt evolücionirui eriži lähižiš objektoišpäi.

Pind om 100 967 km², sidä kesken mustma otab territorijan kaks' koumandest, mec da penzhišt — vaiše 2,8% kaikutte. Agjan territorii mülüb stepin zonha. Znamasine jogi om Don sen ližajogidenke (Manič, Severskijan Donc, Sal, Čir da tž.). Kaikiš suremb vezišt om ratud Cimlänskan vezivaradim (24 km³) Volgogradan agjanke röunal.
Järedploduine vai amerikaine garbol (latin. Vaccinium macrocarpon) kazvatase luhtpöudoil. Necen garblon kaikiš suremb kazvatai om AÜV, mugažo garblon pöudod oma Kanadas, Vaugedvenämas, Skandinavijan maiš. Il'mkamerad ploduiš om garblon eriližuz, se laskeb marjoile ujuda veden pindal i kebnendab marjoiden poimind mašinoil. Pöudho ehtnüziden marjoidenke valadas vet, sid' specialižed kombainad lödas veden, sen aigan küpsad marjad joudutase da ujuškatas. Ajadas kaikid marjoid pöudon röunale ühthe sijha, amuntas puhtast da sel'ktad garblod möhembaižeks ümbriradmižeks.

Satusetoman «sur' hüpähtuz»-politikan jäl'ghe Mao kadoti pozicijoid partijan ohjanduzkundas. Hän päti, miše voib kadotada tobmut, i sirdi vigoid «sures hüpähtuses» partijan vastustajiden päile rahvahan sil'miš (Lü Šaoci i Den Säopin) da «revizionistoiden» Nevondkundaližhe Ühtištushe. Massine buržuazijan da intelligencijan terror, haos zavottihe Kitain territorijas. Muga Mao heiti ičeze konkurentoid da oigenzi rahvahan vihad toižhe polehe.

Vl 2005 eläjiden lugu oli 1 106 000 ristitud. Mail'man futbolčempionatan-2002 üks' stadionoišpäi sijadase Suvonas. Lidn ühtenzoitase Seulanke manpäližel metrol (1. jono «indigo», 4 stancijad). «Seul — Pusan»-kiruhraudte da kiruhavtote läbitadas lidnad. Lähembaine rahvahidenkeskeine lendimport om Inčhonas. Suvikorejan sodavägiden aviabaz om lidnas, severz'-se AÜV:oiden personalad jäb siš tähäsai Korejan sodan jäl'ghe.

Agj röunatab Volgogradan agjanke päivnouzmas, Kalmikijan Tazovaldkundanke, Stavropolin da Krasnodaran randoidenke suves, Ukrainanke päivlaskmas (sen Doneckan da Luganskan agjoidenke), Voronežan agjanke pohjoižes. Agjan suvipäivlaskmaižed randad lainištab Azovmeri.

Nikaraguan järgenduseližed pävaličendad, sidä kesken valdkundan parlamentha da prezidentan, oliba vl 2011 kül'mkun 6. päiväl. Nügüdläine prezident om Daniel' Ortega vspäi 2007. Vl 2011 hän sai vägestust valičendoiden satuseks (62,46%), radab koumanden strokun (ezmäine strok oli vozil 1985-1990).

Vajehti Kambis I-tatad tobmuden ohjandusenno. Kassandane (567—537) oli hänen akan, sünduti kaks' tütärt da kaks' poigad, üks' heišpäi Kambis II tegihe Kir-carin jäl'ghetulijan valdištmel.

Vn 1820 semendkus i vn 1824 elokus A.S. Puškin ajeli Vitebskan kal't küksushe Odessaha i tagaze. Vitebskas om Puškinan mustpacaz (skul'ptor — I. Kazak, arhitektor — V. Jagodnickii), kudamb sijadase hänen nimen irdal.

Smailuded kaiken toižetasoiš i šingotasoiš, sikš niil ei ole ühthišt nägud i kirjutamižen käskusid. Smailuziden pämet om kuvandoita lodunikoiden emocijoid da mel't. Ned voidas mugažo znamoita miččid-ni abstrakcižid tärtusid vai kaluid.

Eländpunkt om olmas oficialiženke lidnan statusanke vspäi 1937. Čuncin oli Kitain keskuzalištusen lidnaks vozil 1939-1954 i om vspäi 1997. Vozil 1954-1997 lidn mülüi Sičuan'-agjaha.
Matematik (amuižgrek.: μᾰθημᾰτικά < amuižgrek. μάθημα — «tedoiduz», «tedo») om strukturiden, järgendusen, kesksidoiden tedo. Se om sündnu istorižil teil objektoiden lugendan, maričemižen da forman ümbrikirjutamižen operacijoišpäi. Nügüd' sätas matematižid objektoid realižusen objektoiden idealizacijal i kirjutadas niiden ičendoid formalizuidud kelel, vajehtui om sen «kirjameks».

Pind om 160 236 km². Mecad ottas territorijan seičeme kümnendest. Znamasižed joged oma Kam sen Čusovaj- da Višer-ližajogidenke, mugažo Silv-jogi (Čusovajan ližajogi) da Kolv-jogi (Višeran ližajogi). Toižiden jogiden enambuz mülüb Kaman basseinha.

Nürnberg (mugažo saksan kelel, virktas [ˈnʏɐ̯nbɛɐ̯k], sen bavarijan alapagin Niamberg) om lidn Saksanman suves, Bavarii-federacijanman pohjoižes. Se om Bavarijan kahtenz' surtte lidn.

Hristanuskondan koume pühäpertid om žilos: ortodoksižen hristanuskondan jumalanpert' da časoun' pumaterialaspäi i baptizman uskojiden loičendpert'.

Žilon alusen panihe lähižiden eländpunktoiden ühtištusel. Šugar'ven agjoid nimitadas niiden polhe tähäsai. Žilod sauvoihe olda rajonan keskuseks.

Trinidad da Tobago (angl.: Trinidad and Tobago), täuz' oficialine nimituz — Trinidadan da Tobagon Tazovaldkund (angl.: Republic of Trinidad and Tobago), om sar'hine valdkund Keskuzamerikas, Kariban meren suves, läz Venesuelan mererandištod. Pälidn om Port of Spein.

Roman sädihe literaturižen kinotarinan pohjal ühten aigan sen fil'madamiženke. Sikš miše kirjas äjad pirdad, miččid kinon režissör hül'gäiži fil'madamižen aigan, oma kaitud. Ozutesikš, kinotarinas i romanas Emmik koleb, a fil'man aigan — ei.

Lidn sijadase Bolivijan päivlaskmas, Andiden sambnuden vulkanan krateras. La Pasan keskuz seižub 3593 metrad keskkorktusel. Kaikiš znamasižembad korktused lidnan röunoiš ülitadas 4050 metrad, kaikiš madalambad — 3250 m.

Üläopendusen kaks' surt aluzkundad sijadase lidnas: Garvardan universitet da Massačusetsan tehnologine institut (angl. MIT). Ühthemänho enamba sadad universitetoid da kolledžid om lidnas da sen ümbrištos. Kaikuččel vodel läz millionan nelländest ristituid tehtas ezmäižen kursan üläopenikoikš.

Nikel' (Ni - niccolum latinan kelel) om 28nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om ühesanden gruppan laptalagruppas, tabluden nelländes periodas.

Klimat om Keskmeren. Elokun keskmäine lämuz om +27°C, uhokun — +12°C. Paneb sadegid 611 mm vodes. Om kaks' sezonad: reduku-keväz'ku (469 mm), sulaku-sügüz'ku (142 mm).

Klimat om subtropine letetazangišton, kuiv da räk. Tal'vkun da vilukun kesklämuz om +13°C, heinkun da elokun — +34°C. Paneb sadegid 204 mm vodes, kaikiš kuiv pord om sulaku-kezaku (10 mm kaikes pordos), toižil kuil 16-24 mm kus. Poud oleleb 330 päiväd vodes.

Rahvahad (enamba 0,4% vn 2011 Estinman rahvahanlugemižen mödhe): estilaižed — 88,1%, venälaižed — 9,0%, ukrainalaižed — 1,0%, suomalaižed — 0,9%; toižed — 1,0%.

Nikaraguan päeksport om kofe (19%, sidä kesken koncentriruidud — 2%), lehmänliha (16%), sagud da toižed maidproduktad (9%), merenproduktad da kala (8%), kuld (7%); toine eksport — pähkmed da voi niišpäi (5%), alkogoližed jomad (4%), rogosahar (3%), sigarad (1%), bananad (1%).
Vasttase londuses Evropan da Päivlaskmaižen Azijan venon vönen levedusil. Lind tuli laivoil ujuden Udhe Zelandijha, nügüd' om levitadud avaros sigä. Ižačun pä, puzu da händ oma pakuižen polhe. Sauvob pezoid 2-3 kerdad vodes. Hibj om 16-20 sm pitte, 23-36 g vedutte, suugiden maihutuzkeskust om 26-30 sm. N'ok om lühüd.

Lidn seižub Zagros-mägisel'gan päivnouzmaižiden pautkidenno 1590 metrad keskmäižel korktusel valdmeren pindan päl, Zajende-jogen molembil randoil.

Cink (Zn - zincum latinan kelel) om 30nz' himine element himižiden elementoiden periodižes tabludes. Sen sijaduz om toižen gruppan laptalagruppas, tabluden nelländes periodas.

Rahvahad (vn 2002 Venäman rahvahanlugemižen mödhe, enamba 0,4%): venälaižed — 58,0%, vaugedvenälaižed — 18,0%, karjalaižed — 13,0%, ukrainalaižed — 4,4%, suomalaižed — 1,7%, pol'šanmalaižed — 1,3%, čuvašalaižed — 0,9%, litvalaižed — 0,7%, totarlaižed — 0,4%, toižed — 1,5%, rahvahuden ozutandata — 0,1%.

Arsen om harv londuses. Sidä ei voi vastata puhthas olendas. Puhtast arsenad sai ezmäižen kerdan vl 1789 francijalaine himik A. L. Lavuaz'je.

Garblon erikod kazdas Pohjoižen mapoliškon venol vönel da sen pohjoižemb, mougotil kontinentil. Londuses kaik garblod kazdas närakoid tahoidme: soil, kavag'mecoiš, mugažo sodunuzid järvenrandoidme.

Jegor Krid (ven.: Егор Крид), rahvahidenkeskeižele scenale — Egor Kreed, KReeD; todesine nimi — Jegor Nikolajevič Bulatkin (ven.: Егор Николаевич Булаткин; sünd. 25. kezaku 1994, Penz, Penzan agj, Venäma), om venälaine hiphoppajatai. Radab Black Star Inc.-leiblal.

Rahvahidenkeskeine Netadži Subhas Čandran nimt' lendimport sijadase läz 17 km Kolkatan keskuselpäi Dum-Dum-lidnudes, se otab taholižed reisad-ki.

Rahvahidenkeskeine civiline Belgorod-lendimport (EGO / БЕД) sijadase 4 km pohjoižhe lidnan keskusespäi. Sišpäi tehtas čarterreisid Keskmeren da Tailandan lebutahoihe, mugažo reisid Venämadme (Moskv, Piter, Alauz'lidn; Tümenin agj, Noril'sk — vahtradnikoiden täht).

Ižandusen päsarakod oma erazvuiččiden kanghiden pästand (sidä kesken steriližiden), katusiden, pölusiden, havadoiden i ruzuiden pästand magaduzsijan täht, sömtegimišt, mugažo polimertaran tegim om olmas.

Päivnouzfrizan kel' vai Zaterlandan kel' (ičeze nimitused: Seeltersk, Seelterfräiske) om germanižen gruppan indoevropine kel'. Kelel pagištas vaiše Zaterlandas (Saksanma).

«You Are Not Alone» (Sinä ed ole üks'jäine) om Modern Talking:an ühtenz' pajo «Alone»-al'bomas da ühtennimine singl, kudambad oma pästtud 1999-nden voden uhokul (singl — 1. päiväl, al'bom — 19. päiväl).

Ižandusen päsarakod oma atomenergetik (Leningradan AES, Leningradan AES 2, tedoinstitutad), sauvond da sauvondmaterialoiden pästand (raudbeton, metallkonstrukcijad, teraztorvveimed).

Sverdlovskan agjan Päkäskuz om vahvištadud vl 2010 kül'mkun 30. päiväl Käskusenandajan Suiman Agjan Duman ezitajil, om hüvästadud Käskusenandajan Suiman Ezitajiden Kodin ühtnijoil sil-žo vodel tal'vkun 16. päiväl, om allekirjutadud gubernatoral sil-žo vodel tal'vkun 23. päiväl da om väges möhembaižiden vajehtusidenke. Se vajehti enččen Päkäskusen, kudamb oli vahvištadud vl 1994 kül'mkun 25. päiväl Agjan Duman ezitajil.
Brajan Gai Adams (angl.: Bryan Guy Adams, franc.: Bryan Adams; sünd. 5. kül'mku 1959, Kingston (Ontario), Ontario, Kanad) om kanadalaine rokpajatai, mizukankirjutai, gitarist, fotograf, hüvädtegii da aktivist.

Mahačkal (ven.: Махачкала, avar.: МахIачхъала, azerb.: Маһачгала / Mahaçqala, čeč.: ХӀинжа-гӀала, darg.: ГIянжи-Къала, МяхIячкъала, kum.: Анжикъала, Магьачкъала, lak.: МахІачкъала, Анжи, lezg.: Магьачкъала, Анжи, rut.: МахаIчкала, tab.: Мягьячгъала) om lidn Venämas. Se om Dagestanan Tazovaldkundan pälidn da kaikiš suremb lidn.

Stadionan lendand oti kaks' vot (1998—2000), ezmäine matč oli vätud voden 2000 sulakus. Sauvondmänetused oliba ümbri 60 mln dollarid. Jäine pert'kulu om saudud hokkein čempionataks, kudambad oigenzihe Piteriš vl 2000. Stadion sijadase läz Prospekt Bol'ševikov-metrostancijad, kus edel joudai taho oli olnu.

Vl 1938 sügüz'kun 11. päiväl Sorok-külä, mecančapajiden, veziradnikoiden žilod i Sorokskai-žilo raudtestancijanno oliba ühtenzoittud lidnha uden Belomorsk-nimenke.

Ohjandusen form om unitarine konstitucine parlamentine tazovaldkund. Valdkundan pämez' om Elizavet Toine (Suren Britanijan kunigaznaine), hän paneb radnikusele ičeze ezitajad — jenaral-gubernatorad. Päministr om parlamentan ezipartijan vai koalicijan lider. Ohjastuz pidab vastust parlamentan ühtnijoiden edel.

Maršalan Sared vai Maršalad, täuz' oficialine nimituz — Maršalan Sariden Tazovaldkund (maršalan kelel: Aolepān Aorōkin M̧ajeļ, angl.: Republic of the Marshall Islands), om sar'hine valdkund Valdmerimaiš. Sen pälidn da kaikiš suremb lidn om Madžuro.

1909 — Kalaidai vändab surdinal (En Vandrer spiller med Sordin)"Väta surdinal" kuvand (norv. «med sordin», ven. «под сурдинку») znamoičeb mugažo "tehta midä-ni peitoiči", sišpäi om toine hama
Papa (di gãr: παππας, afendu; di lat.: papa, Papa, afendu) easte biscuplu di Roma, shi, ca Mushcinitorlu al Ayiulu Chetru easte caplu ali Bisearica Romacatholicã.

Participanții suntu cľimați s-vearsi tu capu unâ gâleatâ cu apâ la temperaturâ ńicâ (i amisticatâ cu gľeațâ); mulțâ adrarâ filmi tr-aestâ, pi cari li pitricurâ pi internetu și mass-media, tu cari cľeamâ pi alanți s-facâ idhyiu lucru.

CARAGIANI Gheorghe, “Gli aromeni e la questione aromena nei documenti dell’archivo storico diplomatico del Ministerio degli affari esteri italiano” in Storia contemporanea, no 5 (Roma : 1987) ; no 4 (1990). P. 928-1007 ; 633-662.

Unâ aripâ easti unu mâdularu ți lu-au puľiľi (și insectili ca muștili, alghińli, bubulițľi, etc.) tra s-l-agiutâ tu-azbuirari. Easti adratâ di-tu ma multi peani.

Gheorge Becali (25 Cirishar 1958, Zagna, Brăila) easti un dit nai ma cunuscuts armãnj di tu Romãnia. Easti patron al Steaua Bucureshti shi un dit nai ma avuts oaminj di tu Romãnia.

Limba armãneascã s'amintã ditu limbili veclji di tu Balcan: limba tracã, epiroticã, thessalicã shi machedonica veacljã. Di cara vinirã Romanjlji tu Balcanu, Armãnjlji s'featsirã ca un popul cu limba romanicã.

Unâ apandisi la aestâ antribari u-aflămu la isturianlu romanu di limbă greacâ, Flavius Arrianus (95-175 dH) cari anyrâpsi trâ expeditsiili alu Alexandru, tu cartea apridusâ pi frântseashti cu numa “Anabase d’Alexandre le Grand”. Shtimu câ Arrianus fu mari functsionaru romanu, di culturâ shi di limbâ greacâ, bunu sotsu cu amiradzlji romanji ditu kirolu a lui sh maxusu cu Hadrien (76 – 138 dH). Anyrâpsi ti bana alu Alexandru dupu tsi avu tihea s-adyivâseascâ anyrâpserli orighinali alu Ptolemeu sh Aristobule, doi strateghi, bunji sots di-alu Alexandru.

Nicolae Ceaushescu fu biringi prezidentlu ali Râmânii tu chirolu 1974 - 1989 shi secretaru general al Partidulii Comunist Român 1965-1989. Estă apokiu politica Romãnia di S.U.A., Libia shi Coreea di Nord. Nveastâ lui fu Elena Ceaushescu.

Pimintulu (icâ țârna) easti luguria di cari easti faptâ loclu ți-l câlcâm cându imnâm nafoarâ pri padea goalâ (di cari easti faptu muntili gol fârâ chețrâ ș-earbâ, câmpul lucrat ninti di siminari ș-fârâ earbâ, etc.).

Cadru vekiu, Plãnguti ti Voshopole, Ti tini vãrnã oarã nu bãnashi, Cãndu vas creapã topa Avlona, Bots, Cãntic di vreari, Muntili, Fãrshirotslj.

Guna easti perlu i lâna ți acoapirâ chealea-a unor prâvdzâ, icâ chealea cu peru a prâvdzâloru cându suntu ninga tu banâ, icâ lucrati dupâ moarti.

Albert Vogt anyrâpseashti cǎ Vasili s-amintǎ tu Makedonii, fârǎ s-da unu locu, la anlu 811 icâ 812, tu unâ fumealji di huryeats tsi va s-dzâcâ oaminji di la hoarâ. Loclu a lui di amintari âlj deadi ma amânatu, cându agiumsi amirǎ, numa di Vasili Makedonlu, di iu sh numa a dinastiljei / fumealjei di amiradz cari vini dupu elu pânâ la anlu 1056, cându muri atsea ditu soni vâsiljoanji di idyea arâzgâ/di idyiulu osu (Théodora Porphyrogénéte 980-1056).

BURNOUF Emile, “ Le brigandage en Grèce. Le drame de Marathon, les Vlaques, leurs origines et leurs moeurs “ in Revue des deux mondes, t. 87. Paris : 1870. P. 987-1008.
Torna torna fratre, Alu Eminescu, Sic transit, Anvetsu ti noi, Imn, Aradã, Evluvisire, Aynãnyispiri, Arhealoyie, O, cãndu-nji ti arupi dorlu, Vidzuta vrutiei, Vrearea, Cnticlu a xinitlui, Diaspora, Invocatsie, Vlahie di cãnticu, Euridice, Perpetuum, Destin, Miryiuloaie, Eleyie.

Limba espańolâ icâ casteľianâ (esp. Lengua espańola icâ Castellano), easti unâ limba tu familia romanicâ di Westu, ţi s-zburâscu tu Ispania.

Anyrâpsi Protopiria icâ Prota anvițâturâ, tipusitâ tu Venetie, la 1770. Easti unâ carti di adyivâseari, anyrâpsitâ pi gârțeaști, cu texti ditu Biblie și tu soni cu unu lexiconu di 1.170 di zboarâ ditu greacâ, apridusi pi armâneaști și arbinișeaști. Cartea fu anyrâpsitâ cu scupó practicu și cu hărgiurili alu Gh.Tricupa (cunuscutu ș cu numa Cosminschi), unu emburu armânu ți armânea multu chiro tu Polonia, iu fâțea emburlâchi/comerțu cu yinuri ditu Ungarie.

The European Convention on Human Rights (1950; Europe) was adopted under the auspices of the Council of Europe to protect human rights and fundamental freedoms.

Easti și luguria ți easi di-tu mâținarea a frândzâloru uscati, ți s-bagâ tu ciubuchi, ți s-ciumuleaști n gurâ, ți s-tradzi tu nâri, i luguria cu cari s-facu țigârli ți s-bea.

Meslu (lunâ di dzâli) easti a doauâsprâdzațea parti a anlui (ți ari di-aradâ 30 i 31 di dzâli, afoarâ di Șcurtul cari poati s-aibâ 28, ș-la patruľi ań 29 di dzâli).

Gardlu easti adârâmintu (di scânduri, di stizmâ, di metalu, etc.) sculat di-un nicuchir deavârliga di-un loc (avlii, grâdinâ, etc.) tra s-nu-alasâ prâvdzâli i oamińľi s-intrâ i s-easâ di-aclo fârâ izini.

Bash ti atsea s asburashti di ei ditu ieta X, ti atsea lã si xitãcseashti di 200 anji limba, iasti comparatã cu alti; ti atsea s anyrãpseahti literaturã pi armãna sh ti armãnji, s tipusescu fimiridi, s adarã emisiunji pi armãnã sh ti armãnji; ti atsea s andregu congrese a armãnjloru (sh cãtse nu? Itsi grupu, arãdãpsitu pi itsi criteriu, poa su adarã: grupuri relighioasi s andãmusescu tu Congresi Internatsionali).

Austria (pi ghirmãnescã: Österreich) easte statu tu Unia europeanã shi tu Europa. Austria are sinurle cu Ghermãnia, Cehia, Ungaria, Slovenia, Italia, Shwaitsa, Lichtenstein shi easte membrã ali Unia europeanã dit anlu 1995.

26-li di Alunaru, dzua tu cari bisearica u yiurtiseaști Sâmta Vińiri, dzuâ di mari sârbâtoari armâneascâ tu Pindu, cându armâńľi trag un mari cor dupâ ți easi bisearica;

Hidrogeniulu (semnulu chimicu H; lat. Hydrogenium) easti protlu elementu tu Tabellu periodicu a elementiľoru, adratâ di chimistulu arusu Dmitri Ivanovici Mendeleev.

Fructu (icâ yimișia) easti ațea ţi creaşti pi-unu pomu (easi di-tu lilici, creaşti şi s-coati la soari), di-aradâ bunâ trâ mâcari. Ca bunâoarâ, fructi suntu: muza, mura, aua etc.

Margaret Hilda Thatcher, Bironeasâ di Kesteven (natâ 13 xumedru 1925 - muri 8 aprir 2013) ș' fu prot-ministru ali vâsâliei Marea Britanie dit 1979, pân tru 1990.
Aeasta easti lista a câsâbadzloru di-tu Românie, scriatâ dupu aradha a populațiiľei, dupu recensâmântulu di 2011. Tu tabellu di nghiosu ari mași 265-li câsâbadz ți earau ași tu anlu 2002. De-apoaea furâ cľimati câsâbadz alti 54. Tora trâ tora, tu Românie ari 320 di câsâbadz. Eali suntu numirati di nghiosu (dupu tabellu), dupu alfavitâ. Câsâbadzli ngrușati suntu capitali (reședinți) di județu.

Musulmanjilji s-plâcârsescu di tsintsi ori pi dzâuă. Cafi plâcârseari easti adrată tu ună sihati di simasii ditu dzuuâ sh-poartă numa a oarâljei atsiljei. Plâcârsearea s-adară câtă Ka'ba, loclu aγimtu dit Mecca. Ta s-poată s-plâcârsească, musulmanlu lipseashti s-hibă chischinu, ahât elu ama shi stranjili a lui sh-loclu a plâcârseariljei. Musulmanlu nu-ari izini s-plâcârsească la Muhammad, la altsâ prufits i anγili, mash la Dumnidză.

TRIFON Tadei, “Congresul românilor otomani ținut la Bitolia (Monastir) în zilele de 10-11 iulie 1909, cu ocazia primei aniversări a proclamării Constituției “ București : 1909.

Internet (s-ufiliseaști și forma șcurtâ net) easti numa ali unu grupu mari di calculatoari cai suntu ligati una di alantâ pi-tu standardlu Internet protocol suite (icâ TCP/IP). Internetlu easti ufilisitu la pitreațiri di informații anamisa calculatoarile di-tu alumi. Ari milioani di rețele ș-situri domestice, academice, di business ș-ali guvernuloru, cai deadunu pitrecu tuti soiurli di informații ș-servicii pi-tu locu.

Specialistâ tu etnologie, isturii oralâ și muzeologie, doctoru tu filologie-focloru, membrâ a unor organizații profesionali di-tu România și alti stati, Irina Nicolau avu coordonatâ seria di cărtâ bibliofili a Muzeului a Huryeatlui Românu.

Joo siis pörssissä tänään vitunmoinen päivä +0,254% ja koron talletuspääoman sijoitus-euribor-koron vaihteluvälin mediaanin keskiarvo -0,004216465,0% vittu

Sã-nsurã cu Athina Mihail, cu cai are trei fumilje. Dupu atsea s-divorsarã, ala depoia iara ahurhira unã banã deadun, ma nu fãtsea iara numtã. Muljeare-a lui muri shi nãs u-respectã vreare-a ljei shi ãlji-cremãtise tu Vuryãrie cãtse tu Elladha nu avea un cremãtorium.

Muntili sh cupiili di oi, cu cari bâna makedonjilji / vlahilji / armânjilji, suntu « izvurlu » ditu cari alâncea aestu populu di totna. Sh-acshi armasi sh- adzâ.

Nea Salamis Famagusta FC icâ Nea Salamina Famagusta FC (gârțeaști: Νέα Σαλαμίς Αμμοχώστου) easti unâ echipâ profesionalâ di fotbalu ți s-aflâ Ammochostos (câsâbă cunuscutu ș-dupu numa a lui romanizatâ: Famagusta), Chipro. Di-tu anlu 1974, clublu s-aflâ Larnaca.

JANURA P. “ Sufixe nominale të perbashta në gjuhët romune (aromune) dhe shqipe : disa krahasime me sufixet e gjuhëve të balkanike “ in Je, no 1-2 (1969) P. 108-129 : no 3 (1969) P. 87-105. Tirana.

Yumarlu (Equus africanus asinus) easti unâ animalu di-tu taifa a caľiloru ți ș-u-aduți cu unu calu, ma easti ma niț, cu caplu mari și cu urecľilii lundzi. Easti unâ pravdâ.

Futugrâfiea easti vidzuta-a unui lucru (omu, fațâ di omu, etc.) loatâ cu-unâ hâlati și ngrâpsitâ (tipusitâ) pi-unâ acoalâ. Ațel ți scoati caduri (futugrâfii) cu-unâ hâlati ti futugrafiari easti futugraflu.
George Enescu (19 Auvgustu 1881, Liveni – 4 Maiu 1955, Parij) fu unu compozitoru maxusu di-tu România. S-află tu câsâbălu Liveni di-tu România.

Di 20 top limbe moderne, dupu zburãtorlji dupu SIL Ethnologue, 12 sãntu indoeuropeane: Limba italianescã, Limba anglicheascã, Limba indeascã, Limba portogalleascã, Limba bengaleascã, Limba aruseascã, Limba ispaneascã, Limba ghermãneascã, Limba marathescã, Limba gallicheascã, Limba pungeabescã shi Limba urdu cai au cama di 1,6 miliardzã di zburãtori. Limbile indoiranitse u-formeadzã nai ma mare sub-lumãche a limbile indoeuropeane dupu numirlu di zburãtori cãcum shi dupu numirlu di limbe individuale.

Anlu 1989, Gjirokastra avea 24200 bânâtori. Tu 2001, 22886, și tu 2005: 23437. La numirarea di-tu soni, ațea di-tu 2013, earau 33.346 bânâtori.

România easte unu stat tu estulu a Evropei, tu Amarea Lae. Populația fu (2011) di 21 000 000 în 2005. Duna easti arâu nai ma mari ce treați prit România.

Cotu easti partea di-tu truplu a omlui, dinafoarâ a prinodlui (ńcľiituriľei), di-tu mesea a brațlui. Leagâ partea di nsus ți s-duți pânâ tu-anumiru și partea di nghios ți s-duți pânâ la mânâ.

Dzeana, ți ari și numili di sprândzeanâ, easti perlu di sumu frâmti criscut niheamâ ma nsus di ocľiu (tra s-nu-alasâ sudoarea di pi frâmti s-cadâ tu ocľiu).

Himuniclu, ți ari numili di karpuz (turc.), carpuz (tu Gârția) icâ arbuz (tu Sârbie i Armânie) easti unâ turlie di plantâ di-tu fumeaľia-a curcubetâľei și a pipońlui, cu trupu lungu ți s-tradzi azvarna pri locu, cu lilici ńiț și frândzâ mâri, ți da unâ yimiși mari cât unâ curcubetâ, cu coaja veardi ș-carnea di nuntru moali, dulți ș-dzâmoasâ, aroși i galbinâ, cu simințâ lâi ș-ma ńiț di-ațeali di curcubetâ; yimișa faptâ di-aestâ plantâ, bunâ tu mâcari.

"Tr-atsea a Armânlui nu ari trâ tse si-lj hibâ arshini di limba a lui, din contra el va si-aduchiascâ pirifanu cu ea, sh-cându elu va-shi mushuteadzâ, va-shi cultivâ duhlu, limba va-lj calcâ torlu, tra s-dzâcu ashi, cu harauâ, cumtse s-hibâ ma cu harauâ ca multi alti limbi."

Șaptisprâdzați au bânâtori anamisa di 10,000 și 50,000: Veles (43,716), Štip (43,652), Ohrid (42,033), Gostivar (35,847), Strumica (35,311), Kavadarci (29,188), Kočani (28,330), Kičevo (27,067), Struga (16,559), Radoviš (16,223), Gevgelija (15,685), Debar (14,561), Kriva Palanka (14,558), Sveti Nikole (13,746), Negotino (13,284), Delčevo (11,500) and Vinica (10,863).

DAHMEN Wolfgang, KRAMER Johannes, “Enquête directe à l’aide d’enregistrement sur bandes magnétiques : expériences faites au cours d’enquêtes pour l’Atlas linguistique des parlers aroumains de la Grèce” in Archives sonores de dialectologie. Amiens : 1978. P. 55-63.

Chealea easti luguria cu cari easti nvilit truplu-a omlui. Chealea a-prâvdzâlor easti luguria ți-acoapirâ truplu-a unei pravdâ i agru-prici (cu lânâ, cu per i fârâ per) argâsitâ ș-purtatâ ca strańiu (ghunâ) icâ arcatâ mpadi-n casâ ca unâ chilimi.
Câpșuna easti unâ plantâ ńicâ, cu trupu șcurtu, ți s-traḑi azvarna pri loc, cu frânḑâ mâri (fapti di trei frândzâ ma ńiț, piroasi ș-cu cudițâ lungâ), cari fați lâludz albi, ți easti criscutâ di omu trâ yimișili a ľei aroși, cârnoasi, cu multi simințâ nuntru, cu mușatâ ańurizmâ și dulți, icâ acri, tu mâcari.

„ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΡΩΜΑΝΙΚΗ ΗΤΟΙ ΜΑΚΕΔΟΝΟΒΛΑΧΙΚΗ, ΣΧΕΔΙΑΣΘΕΙΣΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΝ ΕΙΣ ΦΩΣ ΆΧΘΕΙΣΑ ΥΠΟ ΜΙΧΑΗΛ Γ. ΜΠΟΪΑΤΖΗ, ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ ΤΗΣ ΕΝΤΑΥΘΑ ΑΠΛΟΕΛΛΗΝΗΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ”

Di anlu 2000, Republica cecã sã-mpartsa tu treisprã reghionji (cecheashce: kraje) shi cãsãbãlu capital Praga. Cathi reghion are Asemblea a lui reghionalã (krajské zastupitelstvo) shi hejtman (tsi s-tradutsirã ca "prezident a reghionlui"). Tu Praga, puterle a hejtmanlui sãntu ãmpãrtsate anamisa di consiliulu a cãsãbãlui shi celniclu a cãsãbãlui.

Premia Constantin Belimace, durusitã di Sutsata Anyrãpsitorloru i Artishtsãloru Armãnji ditu Machidunia, cu furnjia Festivalui Internationalu di puizilj Armãna, Scopia, 16-17 2004.

Lituryia (elinicâ: Λειτουργία) easti dyeavâsea ți u fați preftul la bisearicâ cati Dumânicâ (i dzuâ di sârbâtoari) tahina, cându s-vluyiseaști (s-ayiseaști) pânea și yinlu cu cari s-cumânicâ lumea.

Negura (ari și numâli: câtâcnii, câtâhnii, eamâ, andarâ) andarâ faptâ di fumu, pulbiri, aburi ișiț di-tu apa ți s-aflâ tu locu, etc. ți s-arâs-pândeaști tu aerâ di nu poati omlu s-veadâ ghini ș-diparti.

Dacian Julien Cioloș (a. 27-li di Alunaru 1969, Zalău, Românii) esti unu ingineru agronomu și omu politicu românu, prot-ministru ali Românii ahurhindalui cu 17-li di Brumaru 2015. Nâinti di aistâ, u lo tesea (funcția) di comisaru evropeanu ti agricultura tu Comisia Evropeanâ anamisa di ańľi 2010–2014.

Unâ di atracțiile turistițe easte și bisearicâ renesansâ (nica unâ oarâ adratâ tu 1692) cu murmințâle-a familiil'ei Zbąski și sculpturile adrate di Santi Gucci (1587). Kurów idhyia ași easte cunuscutâ ca loclu di faptâ a gheneralui Wojciech Jaruzelski.

POPOVIC Dusan, “O Cincarima : prilozi pitanju postanka nase carsije” [Des Tsintsars : contribution à la question de l'origine de notre bourgeoisie] Beograd : 1937.

Emina Jahović Sandal (s-ghiuvuseashce /Eamina Yahobydj Zandal/; faptu pi 15 Yinar 1982 tu Novi Pazar, Serbii) ira un cãntareatsã dje muzyica pop tu Serbii.

Unâ sinyurâ apandisi poati s-exiyiseascâ aiestâ theorii. Zborlu “armeanu” di iu ahurhi theoria cu arâzga armeanâ alu Vasili, sh cari tu limba greacâ s-anyrâpseashti “armenios” fu la orighini “armanoi” i “armenoi” cumu siyura sh-dzâtsea makedonjlji di multi eti ninti. Sh adzâ tu locurli iu bâneadzâ armânjilji di totna, sh maxusu ninga Kastoria, icâ tu Arbinishii, zborlu tsi lu avdzâ easti “ar(â)meanji” icâ “rrâmeanji” cari easti multu efcula ti confundari cu “armeanu”.

Atselji cari s-aprukearâ naima multu di armânji, xenji icâ di-a noshtsâ, furâ filoloyi icâ etnoloyi. Ptsânji isturianji s-aplicarâ ma sânâtosu tu etili tricuti. Shi aestu lucru ti itia câ, nafoara di memoria oralâ tsi va sh-ea s-hibâ loatâ tu meatri, nu suntu multi documenti anyrâpsiti ti armânji. Icâ ninga nu s-află vârâ s-li caftâ icâ s-li adyivâseascâ cu ma multu sinferu.
Moara easti casa tu cari s-aflâ unâ hâlati mari cu cari s-maținâ yiptul (gârnlu, sicara, câlâmbuchilu, etc.). Ma poate hi hâlatea mari (minatâ di apâ i vimtu) cu cari s-maținâ yiptul icâ hâlati ńicâ cu cari s-maținâ (aoa ș-un chiro cu mâna) cafelu (chiperlu, etc.). Trâ a lucra, moara hibâ unâ aroatâ.

CARAGIANI Gheorghe, “Intorno alla publicazione della Bibliografia macedoromena” in Balkan Archiv, neue Folge no 11, Hamburg : 1986. P. 247-278.

Alexandru Marli fu unu vãsãlje Makedonu (Armãnu) tsi s alinã pi scamnu la ilichia di 20 anji dupu tsi fendi a lui Filip, fu vãtãmatu. Nãsu cumãndusi campania di apitruseari a Babilonlui pi scamnul a curi irra vãsãljelu Darius.

Piștireaua easti unâ guvâ adratâ di fisi pri-tu cari s-intrâ tu locu, di-aradâ la munti, multi ori ahântu mari, câ omlu poati si ncapâ și s-bâneadzâ nuntru.

Ghini dzâtsi Matilda Caragiu:"Gramatica alu Boiagi easti actulu di oficialidzari a unâi limbi a unui populu evropeanu, cari nu easti nitsi arbinisheascâ, nitsi gârtseascâ, nitsi sârbeascâ, nitsi nturtseascâ - unâ limbâ cari easti altutsiva, anamisa di-alanti limbi balcanitsi".

Sâlcâmlu (cu numâli bagremu, acâchii, davanu icâ craiceanu) easti unu arburi ți-ari alumâchi cu schińi, frândzi mâri (adrati di frândzâ ma ńiț, di-unâ parti ș-di-alantâ di-unâ ca lumâchițâ), cu arapuni di lilici albi ți ańiurdzescu mușati (ți pot și si s-mâcâ) și cu fructul pâstaľi tu cari sta ncľisi simințâli ńiț, arucutoasi.

Unâ hâlati muzicalâ easti hâlatea cari-agiutâ la fațirea-a muzicii. Ca bunâoarâ, hâlăți muzicali suntu chitara, avyiuliea, mandulinlu, muzichea, buzuchea, phianlu, etc.

Tu cariera-a lui s-fâțea cunuscut cându u-spusi boațe-a lui contra Apostol Mârgârit și vrea tu sculiile armâneșci Armâńľi sâ-nveațâ pi armâneașce ș-nu pi româneașce, ti ți fundarâ un alantu Lițeu armânescu cai nu ira finansatu di România.

Harta easti aspunearea pri unâ acoalâ a unui locu ași cumu easti, cu tuti lucrili ligati di elu ș-cu tuti hârli a lui, ca: arâuri, munțâ, câsâbadz cu câľurli ți-ľi leagâ etc.

Trâ cathi elementu, avemu aleasâ, iu avea, numa di-tu Armâneascâ (ca bunâoarâ, bâcarea i malama). Iu nu u-avea aestâ, loarămu numa internaționalâ și ațea romanicâ, dupu modellu Românescu (Californiu etc.). Ti ațea câ cama multi numi di elementi yinu di Gârțeascâ, aclo iu avea unu th, lu pâstrarămu (e.g. Lithiulu).

Ti partea noastrâ, unâ apandisi la antribărli cari nâ frimitâ tuts, poati s-yinâ di la ndauâ averuri trâ noi, armânjlji, shi cari li-avemu tu minti, ma nu suntu scoasi nica tu miydani.

Cartofia icâ "'combar "' icâ patata (Solanum tuberosum) easti unâ soi di earbâ-analtâ criscutâ tu grâdinâ di omu, cu lilici albi-viniti ș-cu pârțâ di a truplui ngrupati tu locu, ți s-facu umflâturi tu locuri-locuri (mâri ca mearili, stronghili, uvali i sprilundzi); umflâturli di-tu locu fapti tu truplu a aiștei plantâ, mplini di niziste (colâ) și multu nostimi ș-hrânitoari cându s-mâcâ coapti, pârjiliti i hearti tu mâcâruri; ńedzlu a loclui. Ari alti numi: patatâ, pâpati, curcaci, cârcangi, combar, cumpiri, bârboaľi, boț.
Unâ grâdinâ easti unu locu iu s-seaminâ zârzâvâț i lilici (tu cari pot si s-aflâ ș-pońi ți da fructi), di-aradâ piningâ casâ, ma poati si s-aflâ ș-tu agri, cându easti mari ș-teasâ multu. Sinonimi: gârdinâ, bâhce, buhce, perivoli. (expr: bânedz ca tu grâdina alu Dumnidzâ = ducu unâ banâ multu bunâ iu nu-ńi lipseaști țiva)

tatlu a nostru cai hii n'ţielu, s'hibâ sâmtisitâ a tauu numâ z' v'inâ a tauu amirârilil, s'hibâ faptâ a tauu volâ, cacumu n'ţielu acşi ş'pri locu. pânea noastrâ di tutti dzâlili dă-nu adzâ, ş'nâ l'eartâ a noauâ alutusirli, cumu l'irtâmu ş'noi a alutusiţlor a noşţrâ. ş'nu nâ du tru pirazmo, ma nâ ascapâ di aţel malu. câ a tauu i amirârilea ş'tinia a tatului ş'a hililui, ş'a sâmtului suflit tora ş'daima ş'tuttâ eta a l'ei hii. acşi s'hibâ Amen

Easte faptu pi data di 9 di Lunar, anlu 1952, tu hoarã Dubrushana, ningã Shtip, tu Republica Machedonia. Membru di Sutsata-a scriitorlor di tu Republica Machedonia, shi prezidentu-a sutsatãljei armãnescã "Unia ti cultura-a Armãnjlor dit Machidunii".

Dicționarlu (icâ dicțiunaru) easti unâ carti tu cari zboarâli di-tu unâ limbâ (și noima a loru) suntu aspusi cu-arada (dupâ gramatili cu cari nchisescu), îcâ tuti zboarâli ți facu unâ limbâ.

Tu lume armãneascã protã televizia cai promovã material pi armãneashce ira Televizia di tu Scopia cu emizia "Hronica armãneascã" tsi tu chirolu u-apruche numã "Scãnteao" tsi s-pridã sh-azã. Sãntu cunuscuts shi emisiur armãneshci sh-pi alante televiziur sade Scãnteao easte atsea nai ma vecljã shi nai ma regularã di tute.

Gheorghe (Ioryi, Gica) Hagi, amitat tu 5 di Shcurtu 1965 tu hoara Sãcele, comuna Constantsa, easte tricut giucãtor di futbol di tu Romãnia shi tora easte trainer armãnescu. Gica easte al treile ficior di familia Hagi. Afendu-su easte Iancu shi dada-sa easte Chirata. Are 2 sori Sultana shi Elena. Nicuchira-a lui easte Marilena. Cu nãsã are 2 fumelji Chira shi Ianis.

Gușea icâ grumadzlu easti partea di nâuntru ș-di nafoarâ di-tu truplu a omlui ți leagâ caplu di cheptu (gura di stumahi și narea di plimuńi).

Deadunu cu Maria Bara și Andrej N. Sobolev: Die südaromunische Mundart des Dorfes Turia [Krania], Pindus. Syntax, Lexik, Ethnolinguistik, Texte). Materialien zum Südosteuropasprachatlas 4. München, 2005.

Coada-a calui easti unâ turli di earbâ ți creaști tu locurli vlângoasi, dit vâľuri, cu dauâ trupuri, goali pri dinâuntru, unlu cari adarâ fructi și altu sterpu.

Ma-nsusu di tuti, CA ari ca scupo s-amintã pricãnushtearea Armãńiloru, tu cathi cratu ditu Balcani, ca populu ahoryea, reghionalu, cari zburashti unã limbã neo-latina di pisti 2000 di anji shi cari sh-tsãnu adetsli di njilji di anji, ditu Makedonia ditu Zãmani shi pãnã adzã.

Ľiepurili easti unu agru-prici ți bâneadzâ prit pâduri și câmpuri (mari cât unâ câtuși), cu urecľili lundzi, cu coada șcurtâ, cu doi dinți ma lundzi ți s-ved câ es dit falca di nsus și cicioarili di dinâpoi ma lundzâ ca di-ațeali di ninti tra s-poatâ s-fugâ ma-agońa.

PEYFUSS Max Demeter “Les Aroumains à l’ère des nationalismes balkaniques “ in Les Aroumains, Paris : Publications Langues’O, 1989 (Cahiers du Centre d’étude des civilisations d’Europe centrale et du Sud-Est ; 8). P. 131-152.
Pânâ tu soni s-dzâtsi câ tutu elu fu atselu cari andreapsi vâtâmarea amirǎlui Mihali III sh la anlu 867 agiumsi amirǎlu a Bizantsului, cându bâgǎ thimeljilu a dinastiljei Makedoni.

Azã, tu tinjia-a Fratslor Manachia, sãntu formate Festivalu ti Film "Frats Manachia" shi Comuna armãneascã tu Bitule u-poartã numa-a fratslor.

Bihać, Berkovići, Bijeljina, Kozarska Dubica, Bosanski Brod, Bosanska Gradiška, Bosanska Krupa, Bosanski Petrovac, Brčko, Bugojno, Čajniče, Cazin, Derventa, Doboj, Donji Vakuf, Foča, Goražde, Gornji Vakuf, Gračanica, Gradačac, Ilidža, Istočno Sarajevo, Jajce, Jablanica, Kakanj, Kalesija, Kiseljak, Kresevo, Konjic, Laktaši, Livno, Ljubuški, Lukavac, Modriča, Mostar, Nevesinje, Neum, Novi Grad, Novi Travnik, Petrovo, Prijedor, Sanski Most, Sarajevo, Srebrenik, Srebrenica, Teslić, Tešanj, Travnik, Trebinje, Tuzla, Velika Kladuša, Visoko, Vitez, Zavidovići, Zenica, Zvornik, Živinice, Žepče.

Ta s-nu adrǎmu vârâ alathusi tru analiza noastrâ neasimu sh mutrimu la tuts isturianjlji armeanji, tsi putum s-lj-aflǎmu. Suntu isturianji di mari autoritati cumu Moïse de Khorene (410 – 490 dH) , Arisdagues de Lasdiverd (1000 ? – 1071 dH), Sébéos (645 dH). Iuva nu s-adutsi aminti di arâzga armeanâ alu Heraclius (Sébéos) icâ alu Vasili Protlu icâ tuts atselji tsi furâ dupu elu, acâ Arisdagues de Lasdiverd anyrâpsi multu ti amiradzlji ditu dinastia makedonâ sh maxusu ti Vasili II Bulgaroctonlu. Neasimu ninti cu câftarea noastă sh-antribǎmu unu mari numiru di armeanji cari bâneadzâ tu Europa sh SUA. Tuts nâ dzâsirâ idyiulu mesagiu. Dupu elji nu s-ari avdzâtâ vârâ oarâ ca unu armeanu sh-kiarâ identitelu sh nu cânoscu ca vârâ armeanu s-agiungâ tu tesea / clasa socialâ ahântu di-nghiosu, cumu pari câ fu Vasili. Sh ca unâ observatsiuni ditu soni, unâ paradiymâ multu sughestivâ : cu ptsânu kiro ninti di Vasili Protlu fu amirǎ Leon Armeanlu cari nu sh-avea agârshitâ arâzga, acshi cumu ishishi Kedrenos dzâtsi, ti itia câ armeanjlji nu para s-mintea cu alanti milets.

« Nu voiu s-vâ tsânu, Makedonji. V-alâsaiu eleftiri s-fudzits. Voiu s-v- aducu aminti di-atsea tsi nâ leagâ sh cumu pâltitu borgea tsi vâ-u loatu. S-ahurhimu acshi cumu iasti aradha cu Philip, afendi a meu. Philip, cari v- află tu ceati/parei (migratoari), fârâ apanghiu astâsitu, dipu fârâ tsiva, anviscuts tu kelji groasi, pâscânda tu muntsâ cupiili a voasti, cari li-ampârtsats cu ptsânu amintaticu cu vitsinjlji a voshtsâ iliri, tribalianji, trakianji, shi vâ-nviscu tu chlamidâ, vâ dipusi ditu muntsâ tu câmpu shi vâ featsi kihâljadz pristi barbari »

S-amintă tu protlu di Avgustu, 1877, tu nai ma nalta hoarâ armâneascâ, Samarina. Pânâ tu anlu 1894 s-dusi Yimnaziulu armânescu di Ianina. Dupu yimnaziu, nchisi ti Lițeulu di Bituli.

Mâna easti unâ di dauâli mâdulari (organi) a omlui cu cari acațâ lucri (unâ di-unâ parti ș-alantâ di-alantâ parti a truplui, ți nchisescu di la umiru ș-bitisescu cu deadzitli) icâ partea di nghios a aestui mâdularu (cu palma și deadzitili).
Dimãndarea pãrinteascã, Picurarlu, Picurarlu cãtã vruta lui, Toamna tu arnjiu, Unu cãnticu, Aushlu cãrvãnaru, Cãcotlu, Codrughionlu, Curnicea, La munti, Hoara, Ti tsi caftu mini tãtseari, Cãlgãritsa, Pãrearea di arãu, Dorlu, Mulovishtea, Albili sh mushatili.

Ditu isturia alu Arrianus shtimu câ ashkerea alu Alexandru eara di vârâ 39.000 di oaminji, ditu cari naima multsâ eara makedonji. Alantsâ eara grets, trakianji, iliri sh tribalianji.

Anamisa di ańl'i 1431 și 1442 a hoarâl'ei le-ira date îndrepturi di câsâbâ dupu Nomlu di Magdeburg. Ca un câsâbâ privat, ira țentru ti pârmâthia a mâcaril'ei di loclu înviținat. Idhyia ași avea și factorile ti chiurcu și cheale. Tu seculu XVI, Kurów ira un di țentrile-a Calvinizmolui, nica dit chirolu cându Frâțil'ea poloneascâ șidea aclo. Di tu anlu 1660, cama multu di bânâtorl'i s-convertarâ tu Arianizmo.

Aua bânǎ Vasili sh fumealjia lui iu s-amintarâ ma multsâ frats sh surori, ditu cari elu eara naima marli. S-pari câ nu-lj vigljea canu sh bâna deadunu, acshi cumu bâna sh tu Makedonii. Vasili criscu fârâ sculii, cumu crishtea sh-alantsâ ficiurits vâryari, mashi cu urnipsearea pârinteascâ sh-cu praxea cari u loa di la ma tricutslji a hoarâljei. Albert Vogt dzâtsi câ fendu-su alu Vasili muri cându elu avea 15-17 di anji shi, cumu eara adetea, atselu ma marli di ficiori âlj loa loclu.

Vasile Voiculescu (f. 27-li di Brumaru 1884, Pârscov, giud. Buzău, Armânie - m. 26-li di Apriiru 1963, București, Armânie) fu unu yeatru și unu scriitoru românu, reprezentantu a curentului gândiristu.

Tatlu a lui eara Fidias, unu astronomu, și easti cu puteari câ eara tu taifa a unui vâsilă di Siracuza. Siracuza eara tu ațelu chiro unu câsâbă multu avutu , la malu a Siciľei. Anda Arhimede a vea 10 ańi, nchisi Alixândria, tu Misirie. Acloațea neadzi la șculia alu Euclidu, unu mathematicianu cu multâ anamâ. Nu știmu multu di bana personalâ alu Arhimede, trâ exemplu, nu știmu cara eara luatu icâ cara avu ficiori. Fu vâtâmatu anamisa a unâľei invazii Romani.

Dânâsimu aoa cu zborlu alu Alexandru cari va lu-apridutsemu, cu tutâ cartea alu Arrianus, ma amânatu. Tora dioarâ vremu s-nâ turnămu la ligâtura tsi putemu s-u adrămu andicra di numa di “makedonu” cu atsea di “vlahu” sh dipu tu soni cu-atsea di “armânu”.

Bengal easte provintsia di ninte dit India, nai ma multu populatã cu ethnie bengalicã. Bengal s-fãtsea tu seculu al VI-lea cu unitare a provintsiilor.

Tâmbarea easti unu strań lungu Armânescu, faptu di peru di caprâ. Ari ca unâ soe di câciulâ (zârculâ) tu partea di nsusu tra s-lu-afireascâ caplu di-arcoari i ploai.

Anchisești studili universitari tu Facultatea de Litere și Filosofie di-tu București (1902 - 1903) și apoia tu Facultatea de Medicină, la 1903. Ľea doctoratul tu medicinâ tu 1910.

William Shakespeare easte luyursit ca naima marle scriitor di limba anglicheascã. Nu avem data cãndu ira faptu, ama sã-shcie cã easte pãtidzat 26 Apriirlu anlu 1564 tu cãsãbãlu Stratford-upon-Avon tu Anglie.
Boulu easti pravdâ di a ľei, tavru (bicu, bugâ) dzigâritu (ciucutitu, șuțâtu), mascurlu a vacâľei, ma mari di ea, cari easti criscutu trâ carnea a lui ș-ti lucrulu greu ți poati s-lu facâ la agri (s-tragâ aratrulu ș-chera ncârcatâ cu grâni).

Mânearlu easti unâ hâlati ńicâ cu cari poț s-aprindzi foclu (ti unâ țigarâ, bunâoarâ, faptu di-tu unâ cumatâ di cilichi cari scoati unâ scânteaľi, cându agudeaști unâ cumatâ di sturnari, unâ soi di cheatrâ).

plantâ dicurativâ, plantâ ornamentalâ = plantâ cu unâ, icâ ma multi pârțâ mușati (trup, lumâchi, frândzâ, lilici), cari creaști naturalu icâ easti criscutâ di omu tu grâdińi, tra s-mușuțascâ locurli;

GIUVARA Neagu, “La Diaspora aroumaine aux XVIIIe et XIXe siècles “ in Les Aroumains, Paris : Publications Langues’O, 1989 (Cahiers du Centre d’étude des civilisations d’Europe centrale et du Sud-Est ; 8). P. 95-125.

Tulipa batalinii I 'nâ specii di tulipanâ nativâ tru Iran ş'tru Turkestan. Aestâ plantâ s'ari 'nâ boi di 15 cm . Adarâ lilici tru primuvearâ, ma multu tru mesea ameslui-April.

Armâńľi pistipsescu câ tu noaptea di 30-li di Brumaru, pońiľ s-apleacâ și s-facu padi di tri ori ș-di tri ori lu bașu și-ľ efharistusescu tr-ațea câ li da ațeľi lucri trâ banâ ș-trâ câsmete.

CVIJIC Jovan, “Grundlinien der Geographie und Geologie vom Mazedonien und Altserbien nebst Beobachtungen in Trazien, Thessalien, Epirus und Nordalbanien” Gotha : 1908.

Armãnji potu tas armãnã tu banã mash pitu limba lor di dadã! Fãr aiestu certificatu di amintari, di mãni nu mata putem s asburãmu di armãnji!

Matilda Caragiu Mariotseanu: sora a marlii actoru ditu Rumãnia, Toma Caragiu; s amintã 20 Alunaru 1927 Hrupishti, Makedonia, Gãrtsia ditu pãrintsã macedo-vlahi. Fumealja fu colonizatã tu anlu 1928 tu hoara Sãnsãlar, cãsãbãlu Durustor; furã refugiatsã tu 1940 pritu chirearea cadrilaterlui cãtã Vãryãria; Namisa di 1940-1941 bãnã la Oltenitsa, 1941-1944 Bacãu; 1944-1947 Ploieshti sh ditu 1947 tu Bucureshci. S isusi la 15 Agustu 1953 cu Constantin Mariotseanu sh ari unã featã Mihaela, mãrtatã Niro, tsi bãneadzã New York City, N.Y. USA (redactor celnic la FIMIRIDA di Modã Daily, New York City).

Lilicia albâ icâ armena easti unâ turlii di agru-earbâ ńicâ, ți creaști pristi tutu loclu, tu grâdińi, uboari, câmpuri, mardzińli di câľiuri, mealurli di arâuri etc., cu trupu șcurtu ș-disfaptu, frândzâ ńiț, lilici ńiț, albi pi mardzinâ și galbini tu mesi ți ańurzescu mușat ș-cu cari, cându suntu adunati și uscati, lumea fați unâ ceai nostimâ tu beari și bunâ ti stumahi; hamomilâ, armenâ.

Cându bâna tu muntsâ, sh-tritsea bana tu parei njits, tu fâlcări shi fumealjia eara tutâ avearea lui. Cându ishea tru xeani, bâna cu dorlu sâ s-toarnâ tu locurli di iu vini. Acshi cumu adră sh-tu kirolu alu Alexandru…
Apostol s- featsi tu hoarâ armâneascâ Avdela tu anlu 1834, cari hoarâ deadi cama multsâ nvitats membri di familia Papahagi, marli poet Nushi Tuliu shi altsâ. Apostol u bitisi sculia gârtseascâ shi lucra ca dascal tu gârtseasca sculii tu hoara armâneascâ Vlaho Clisura. Ira bun pedagog shi ca ahtari ayonja duchi câ sculiarlji cu mari zori pot su achicâseascâ limba gartseascâ, câ tsea easti limbâ xeanâ. Dupu multi minduir agiumsi pânâ la unâ concluzii ca ficiorlji Armânj nu pot s-nveatsâ pi gârtseashti shi câ di a tsea nvitsari sculiarlji nu va s- aibâ mari agiutor. Di a tsea itii Apostol adusi detsizii/ apofazi s- nu hibâ cama dascal gârtseascu shi tricu tu Clisura, iu s- featsi dascal rumâneascu.

Tutu tu kirolu atselu, ditu gramatica alu Mihali Boiagi (1813) ufilisearea zboarâlor “makedo-vlahă” fatsi ti prota oarâ ligâtura anamisa di aesti dauâ numi.

The presence of Pomaks in Turkey. În: Voss, Christian & Klaus Steinke (ed.): The Pomaks in Greece and Bulgaria - a model case for borderland minorities in the Balkans. Südosteuropa-Studien 73, München (Biblion), 2007, pp. 227-234.

Valparaíso easte un câsâbă tu coasta de chentru ali Cile. Easte capitală ali provincie și ali regiunie, și easte capitală legislativă ali Cile. Ună parti ali câsâbă, ți are sinfer istoricu, fu declarată World Heritage Site, tu 2003, di câtrâ UNESCO.

DANIIL MOSCOPOLEANLU, cu numa-ntreagâ "Daniil Mihali Adami Hagi Moscopoleanlu", anyrâpsi unâ carti di conversatsiuni/ acâchiseari tu 4 limbi - Lexicon Tetraglosson - cari tsânea di unâ ma mari lucrari "Anvitsâtura Ahurhitoari", carti cu haractiru bâsiricos, shtiintsificu. Frazili suntu anyrâpsiti tu: greacâ, armânâ, vâryarâ shi-arbineasâ. Cartea alu D.Moscopoleanlu agiumsi pânâ la noi tu 2 editsiuni: unâ ma veaclje, fârâ anu shi-unâ ma nauâ, di la 1802. Prota editsiuni fu riprodusâ di Wiliam Martin Leake tu "Researches in Greece", tipusitâ Londra, la 1814. Cartea alu D.Moscopoleanlu easti di ma mari simasii di-alu Cavalioti: nu suntu tricuti mashi zboarâ (lexiconu), ma frazi-ntredz. Shi aflãmu unâ multu musheatâ shi chischinâ limbâ armâneascâ. La 1841, Sârunâ, s-tipusi shi-unâ editsiuni vâryâreascâ a Tetraglosson-lui. Shi-aestâ carti avea scupo s-asprândeascâ limba greacâ anamisa di populili balcanitsi. Dzâtsi D.Moscopoleanlu: "Hârsits-vâ tiniri vâryari, arbineshi shi-armânji .../ Dishtiptats-vâ ditu ahândoslu somnu a nishteariljei/ Anvitsats limba romaicâ (greaca), dada a mintiminljiljei". Ma aestâ carti agiutã ma multu la dishtiptarea a identitatiljei natsionali la Armânji, cari vidzurâ câ limba loru poati s-hibâ anyrâpsitâ. Shi-aestâ carti adusi mari-nfârmâcari shi-avinari di la Patriarhia din Poli.