Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Nicolás de Araníbar Fernández Cornejo ( 10 ñiqin tarpuy killapi 1767 watapi watapi paqarisqa Lukumpa llaqtapi - 10 ñiqin anta situwa killapi 1851 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqta taripay amachaqsi wan pulitiku runa karqan.

Honoré de Balzac sutiyuq runaqa (* >20 ñiqin aymuray killapi 1799 watapi paqarisqa Tours llaqtapi - 18 ñiqin chakra yapuy killapi 1850 watapi wañusqa Paris llaqtapi), Ransiya mama llaqtayuq qillqaq runam karqan, phransya simipi qillqaqsi karqan.

Q'ululu Quta (aymara simim, kastilla qillqaypi Cololo) nisqaqa Buliwya suyupi, Apulupampa wallapi, huk qucham, Chuqiyapu suyupi, Franz Tamayo pruwinsyapi, Pilichuku munisipyupi, Qupaqhawana Antakilla kantunpi.

Córdova distritu (kastilla simipi: Distrito de Córdova) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Waytara pruwinsyapi, Wankawillka suyupi. Uma llaqtanqa Córdova llaqtam.

Tantiyakun kay 0,05 kaqmanta 2% kaqkama tukuypacha runakunaqa mayk’aqpas kay anafilaxia unquywan kanqanku ñin, chanta kay porcentajesqa wiñachkan ñin. Kay simiqa hamun kay griegas simikunamanta ἀνά ana, ñiqay chanta φύλαξις filaxis, hark’akuy.

◄ | 15 ñiqin pachakwata | 16 ñiqin pachakwata | 17 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1520 watakuna | 1530 watakuna | 1540 watakuna | 1550 watakuna | 1560 watakuna | 1570 watakuna | 1580 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | ► | ►►

Víctor Hugo Aristizábal Posada sutiiyuq runaqa (9 ñiqin qhapaq raymi killapi 1971 watapi paqarisqa Medellín llaqtapi - ) huk Kulumbya mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.

25 ñiqin inti raymi killapi p'unchawqa (25.06., 25-VI, 25ñ hunyupi) Griguryanu kalindaryupi watap 176 kaq (176ñ - wakllanwatapi 177ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 189 p'unchaw kanayuq.

Adolfo José Valencia Mosquera sutiiyuq runaqa (6 ñiqin hatun puquy killapi 1968 watapi paqarisqa Buenaventura llaqtapi - ) huk Kulumbya mama llaqtap piluta hayt'aqmi qarqan.

Puka yawar kawsaykuq nisqakunaqa (inlish simipi: erythrocytes, grigu simimanta: ερυθροκύτταρα, ερυθρά αιμοσφαίρια) yawarpi muksichaqta apaykuq, huk'innaq kawsaykuqkunam. Surq'anpi wayra pachamanta yawarman hamuchkaq muksichaqta yawar puka nisqa imayaywan hap'iykun.

Benjamín Boza Filiberto sutiyuq runaqa (* 15 ñiqin ayriway killapi 1846 watapi paqarisqa Ika llaqtapi - † 30 ñiqin chakra yapuy killapi 1921 watapi wañusqa Lima llaqtapi), huk Piruw mama llaqtayuq taripay amachaq, willay kamayuq, qillqaq wan pulitiku runam, kastilla simipi qillqaqmi.
Trabzon yew wılayetê Tırkiyawo. Merkezê wılayetê Trabzoni bacarê Trabzonio. Riyê erdê wılayeti pêro pia 6,685 km²o. Dormey Trabzoni de wılayetê Rize, Bayburt, Gumuşxane u Giresun estê.

Finlanda yew dewletê qıtaya Ewropaya. Cayê xo hem zımeyê Ewropa hem zi nêmqureyê zımeyo. Zıme de be Norwec u Rusya, rocawan de be Deryayo Baltık u İswec, veroc de be Estonya rê cirana. Finlanda berz niya, erdê xo zaf deştıno u zaf deşti estê. Kohi zımey u rocawan de estê.Koyê Halti, koho tewr gırdo. Finlanda de zaf dari estê, %86 ê erdi de dari estê. Finlanda de 187,888 goli estê. Finlandiya de iklım zaf serdo. Her mewsımi de serdo. Zımıstani hewa zaf serd beno, amnani nerm beno.

Ayyoubi, Kerim Rakhmanovich & Smirnova, Iraida Anatolʹevna / Ed. Yusupova, Zare Aliyevna (1998), The zaza dialect of the Kurdish Language (Dersim), Moscow: Center for Kurdish Studies.

Spor, terimê fealiyetê insani ebe bedeni lewiyayış, kaykerdış u têver-eştışio. Verê coy manê na qısey/qesey disporti keyfkerdış, wext raviyarnayış u kaykerdış biyo (< Fransızkiyo kıhan desport, Latinki desportare: xo xecelnayışo).

Kölnisches Stadtmuseum , Museum Ludwig, Wallraf Richartz Museum, Römisch Germanisches Museum, Duftmuseum, Schokoladenmuseum, Museum für Ostasiatische Kunst.

Ruh, din u felsefe de mên heta meta u manewi estena insaniya. Degmesi ferdiyet ya zi xoyin zaniyeno. Teolociye de ruh cariya temas ya zi irtıbat kewtena. Mergi dıma beden qediyeno u ruh dewam keno.

Mudıra Xanıme be ez, ma hurdımına ke dest kerdime cı, berbayime. Serê Xeyriye dezêne. Adırê xo bi bi berz. Ma ilac da u kerde cıle. Ser ke rınd nımıtime. Nêmê sewe şiune qontroli, cılê xode nêbiye. Ters kot zerra bela mı, mı heni zona ke reme. Battaniye ke cıle de nêbi, gılê xo bınê qaryola ra asêne. Mı wast ke bıancine, gıran biye, nêamêne. Xo kerdune çewt, niada: Bıne qaryola de pıloşiaye bi battaniye ra, caê rakotene ra ebe bereqiayişi niadêne. Eke mı se kerd, çıqa ki guriyune oncia ki besenêkerdune ke serê qaryola de bıderine rakotene. Niştune lewê ae, qaryola ke lewiyêne, ma ki pia lewiyêne, ae ke çip u pêt temeqiyêne bajiyê mı. Peyniye de cılê antê hardi ser, desınde kote zerrê cıle, kote ra. A lınge de şiune ser ke lewiayişê qaryola ra tersay bi.

Şanıkanê lasêri miyan dı, Lasêrê Nuhi (Nuh dinanê İbrahimi dı yew peyğambero) namdaro. Gorey ê dinan, be namey Nuhi yew merdım est biyo, Homay eno merdım kerdo peyğamber u dıma zi şarê Nuhi rê afet erşawıto u kerdo xırab.
Sabahattin Ali (b. 25 Sıbate 1907 - m. 2 Nisane 1948) şair, nuştekar, qazetewan u hêkatenuştekaro Tırko. Sabahattin Ali tarixê 25 Sıbate 1907ıne de Wılayetê Edirne de dewa Eğridere de maya cı ra ameyo dınya. Piyê xo Babası serêseyan piyade (Cihangirıc) Selahattin Ali Beg karê karkerdışê xo ca be ca vurno u vuriyayo zi, coke ra musayışo verên Estanbul, Çanakkale u Edremit de mıxtelif mekteban de kerdê teman. Serra 1921ıne de zi ê goç kerdê Edremit, o taw uca bınê işğalê Yunanan de biyo ke a ri ra piyê xo perey xo nêşayo bıgêro u keyey rocê zori viyarnê ra. Peyniyedayışê musayışê verêni ra tepiya kewto Mektebê Musnekaranê Balıkesiri u panc serriyi uca de wendo. Serra 1926ıne de zi uca ra mezun biyo, yew serre wılayetê Yozğati de musnekarê mektebê verêni biyo. Miyandê serranê 1928-1930ıne de şiyo Almanya, uca de wendo. Serra 1930ıne de Almanya ra abırriyo, ameyo Orhaneli u reyna musnekariye kerda. Orhaneli ra tepiya Aydın u uca ra tepiya zi Konya de mektebanê miyanên de musnekariya zıwanê Almanki kerda.

Şêrko Bêkes (b. 2 Gulane 1940 - m. 4 Tebaxe 2013), roja 2 gulane 1940 de Silêmanîya de ame dinya. Lajê şaîrê namdar Faîq Bêkesî yo. Badê ke Beğdad de wendişê xo yê berzî temam kerd, serra 1965ine de beşdarê xebata rizgarîya şarê kurdi bi û hetanî serra 1986 pêşmergeyiye kerde. No dem de Radyoyê Vengê Revolusyoni de xebitîya. Ancî mîyanê hereketê pêşmergetî de ey û çend embazanê xo pêseroka edebî Rwanya weşana. 1986 de şi Swêd û uca îltîca kerde. Swêd de 1987 de destê serwezîrê ê wextî yê Swêdî Ingvar Carlsonî ra xelata edebiyatî ya Kurt Tuckholskî girewte. Badê ke 1991 de îdareyê Kurdistanê Veroci ronîya, weçînayîşê tewr verênî de sey parlementerî weçînîya û ser û nêm wezîrtîya roşnivîrî û lawan yê hukmatê Kurdistanî kerde.

Universalizmo uniteryen ya zi Uniteryenizm dino liberalo ke cıwiyayış çı areze keno, ey geyreno. Universalizmê uniteryeni de xoser u serbestbiyayış xeylê muhimê. Coka kamê ke peyê inan ra şınê, inan miyan de zafêri agnostiki, teisti, deisti, ateisti zi estê.

Sarliki (سارلی) jew zonê do İrankiyo ke gruba zonanê Zazaki u Gorankiyan rao. Sarliki İraqi de suka Kerkukii de u dewê ke suka zımey Musıli derê, uca de qal beno. İraq de riyê cengi ra xeylê qalkerdoğanê zonê Sarliki, caê xo ra biyê u ewro Sarliki zonê do merdeo. Des serran ra ver 20.000 (vist hınzar) ra kemi qalkerdoğê cı est bi.

Grûba Xebate ya Vateyî, semedê standardîzasyonê kirmanckî 1996 de Swêd de ronîyaye. Ronayoxê grûbe sey Malmîsanij, Munzur Çem, M. Selîm Uzun û Îhsan Esparî tayê rewşenbîr, ziwannas, cigêrayox û nuştoxê kirmancan ra ameyêne pê. GXV, hetanî nika zehfane Swêd de û qismêk zî Almanya, Dîyarbekir, Dêrsim, Mardîn û Çewlîg de pêro pîya 24 rey kom bîye. GXV sey enstîtu yan zî komelêk wayîrê statuyêka resmî nîya.

Sistemê politiki, kamê ke hakimiyetê dewlete xo dest de tepışenê, inan geyrenê. Merdımi heta nıka xeylê sisteman ra idare biy. Monarşi, qıraliye, imperatoriye, diktatoriye, despoti, oligarşiye, poliarşi, demokrasiye sistemanê politikan vırazenê.
Taê ilmkarê rocawani Zerduştiye zey dinê dê dulalisti terif kenê. Eyê ke nê dini rê bawer kenê, fıkr kenê ke beden merdene ra tepeya beno cınde, veciyeno hızurê Ahura Mazday u uca şaniyeno persan ver. No din teqriben 3.500 serran ra aver hetê Zerduşti ra İran de awan biyo. Mabeynê serrane 600 İ. r. A. u 650i dinê İmparatoriya Med u Persio resmi biyo. İslam u Xristiyaniye ra aver Zerduştiye zey dinê şaranê İraniyanê verêni u yew qısmê Ermeniyan zaniyena. Texmin beno ke ewro amarê inanê ke dınya de Zerduştiye rê bawer kenê deva devê 250.000i dero.

Oyo ke Zazaki zey xeylê zıwananê İrankiyanê binan erey nusiyao, zemanê veri (guno verên) ra wesiqey u kıtabey çıniyê, ma be temamiye nêşenime rıçıkê (koka) Zazaki sero çiyo aşkera vacime ya ki Zazaki coğrafyay zıwananê İrankiyan de aver koti qısey biyo, qıseykerdoğê zıwani senên ca u cange ra geyraê. Sayiya taê qıyasanê tarixiyan ra zıwanzani[1] vanê ke, elaqay zıwanê Partan be Zazaki hetê tarixi ra zehf nezdiya, labelê tam zey yewbini (pê) niyê. Zazakiyo ke wextê Partan de (Milad ra aver seserra 3yıne heta Milad ra tepeya seserra 3yıne) qısey biyo, Partki zehf nezdi biyo, labelê yew zıwan nêbiyê; her çıqas ke ê wexti ra zıwanê İrankiy gorey ewroy tenêna yewbini ra nezdi biyê. Sinorê imparatoriya Partan’ê rocawani (ğerbi) be coğrafyay Zazayan ra kewnê tê (zey pêyê).

Koyo Berz’i bı nuştedê xo yê Tesirê Zıwani ya xelata Nubıhar a hiremina 1994 an gırota. (Nubıharı pêserokêda menganeya u Estamol dı vıjêna).

Honshū (Japonki: 本州, "Adeyo serên") tewr adeyo Japono gırdo, hetê nıfusi ra ê yewıno. Honshū pê Tsugaru verocê Hokkaidōy, pê Deryay Setoy zımey Shikoku u pê Kannomi zımey rocvetışê Kyūshū dı ca gêno. Dınya sero hetê herre ra dınya sero ê hewtıno, adey İndonezya Cawa ra tepeya zi tewr adeyo gırdo kı merdıman ey sero cıwiyeno.

Na lista alımanê mısılmanana. Seserra 8ıne ra dest pêkerd, alımê ke lızgeyanê zanışiye be zey astronomiye, fizik, kimya, matematik, biyolociye, mıhendisiye, cêolociye, tarix, tıb, coğrafya, felsefe, sosyolociye û zn. sero guriyayış de ca gırewto.

Unat, Yavuz, “Time in The Sky of Istanbul, Taqî al Dîn al-Râsid’s Observatory”, Art and Culture Magazine, Time in Art, Winter 2004/Issue 11, pp. 86–103

İmam Ğazali: “Bacê mi ğeyal kerd, mı va; Homa Teâlâ, ay merdımi ard mı ver. Waxtı ki ez ameya Tus, hiri Serr’ mı cehd/ğeyret kerd o zaf xebıtiyawa, Çı ki mı Curcan ra tê ardı, mı pyorê yın ezber kerd (ez fek ra musaya). Ez ume biya o hâl ki, ayın rahar mı bırrna bı, newe ra raşt mı b’umên u rahar mı bıbırrnên u kağıdun u dersun mı, mıra bıgırotên, yo zırar yı nêrasên mı.”

Cengê Nili, qandê hakimiyetê ronayo. No lec Fransa u İngıltere miyan de biyo. Miyanê amiralê ingılızi Horatio Nelson u amiralê fransızi François-Paul Brueys D'Aigalliers de serra 1798ıne de no lec biyo.

İskoçya yew dewleta, feqat gıredayiya Britanya Gırda. Cayê xo zımey Britanya Gırde dero. Nıfusê cı 5,094,800o. İskoçya de İngılızki, İskoçki, u Galiki zıwanê resmiyê.
Destanê Gılgamışi de zi sey tufani Nuhi yew tufan estu. Çiyo ke tufani Nuhi de viyerenu hema eyni hewa destanê Gilgamişi de zi estu. Hetta goreyê tayê nuştoxan çimeyi (kaynak) meseleyi tufani a ke hirê heme kitabani muqedesan (Tewrat, Incil u Qur'an) de vaciyena Destanê Gılgamışii bi xo ya. Welakin, ferqo bingeyin o yo ke, kitabani muqedesan de tinya yew Homa estu, Homa yew u tek u, no Homayi heme kainati yo. Destanê Gılgamışi de Homayi zaf i. Homayi hard u asmiyeni ciya yi. Destanê Gilgamişi de badi tufani ya gemi welati ermeniyan de yew ca de, koyi Nisiri ser o vindena. Na destan teqriben 2000 serri VI (Veri Isayi) nusiya. La tarixê nê meselanê ke destan de viyerini hêna kehan a. Gilgamiş bacari Uruki ra yo. Piriki Gilgamişi Utanapiştim meseleyê tufani ey ri (Gilgamişi ri) vata.

Deryay Xezeri (be Latinki): Caspium Mare ya zi Hyrcanium Mare, be Ruski: Хвалынское море Hvalınskoe More), Asya de yew deryayo ke be dıwelanê zey Azerbaycan, Rusya, Qazaxıstan, Tırkmenıstan û İrani ra sinorê xo esto.

Heşo gewr (Ursus arctos), keyey heşênan (Ursidae) ra yew ganiyo çıçıkıno kı Tırkiya, Qıbrıs, nêmadey Balkani, Sibirya u zımey Amerika dı cıwiyeno, oyo. Qıtay Ewropa dı merdıman hêşo gewr zaf sey kerdo, coka uca dı nêmendo hema Koyanê Pirena u İskandinawya dı tayn estê. Heşo gewr dı karnivoranê gırdan ra yewo, ê bin Heşo sıpêyo. Yew heşo gewr 1,7-2,2 m, berz u 100-340 kq gıran beno. Heşo gewr hem vaş hem zi goşti weno.

Hirêkınari yew poligono ke hirê kınarê cı estê, oyo. Hirêkınar asayışê do geometriko, zey yew koni aseno. Kınarê yew hirêkınari be namanê A, B u C name benê. Açiyê her hirê kınaranê zerrey 180°o u heto bin ra açiyê her hirê kınaranê teberi zi 360°O.

Bilbo Baggins lacê Bungo Bagginsio. Piyê xo dewrê hirıne de Bag End vıraşto Shire de u Bag End heme Shire de cayê de tewr weşi biyo. Bahdo ebe qıjê Gerontius Tooki , Rında Rından Took zeweciyayo. Wexto ke serê organ Goblin Shire işğal kerdo, awca de yew ceng biyo u Bungo Baggins Golfimbul kışto eno ceng de.

1901: Psikopatolojîyê Cuya Rojaneyî: Kitabî "Şîroveyê Hewnan" reyde no kitabî xo de Freudî teorîya xo serê cuya zîhnî ya normalî ser de zî cerebnaya.

Ajaccio ([aʒakˈsjo] (Korsikaki: Aiacciu [aˈjaʧːu]), paytextê adey Korsikayo. Nıfusê cı 68,587 (2014) nefero. Serdarê beladiya Simon Renuccio.

Zazakiyê Zımey, hirê fekanê bıngeyanê Zazaki ra yewo. No fek Dêrsım, Erzıngan, Gumuşxane (Kelkit), Varto, Xınıs, Tekman, Çat, Aşqele û Sêwaz (Qoçgiriye) de qısey beno.

Vedanta and the West was the official publication of the Vedanta Society of Southern California. It offered essays by many of the leading intellectuals of the time and had contributions from Aldous Huxley, Gerald Heard, Alan Watts, J. Krishnamurti, W. Somerset Maugham, and many others. Isherwood was Managing Editor from 1943 until 1945. Together with Huxley and Heard, he served on the Editorial Advisory Board from 1951 until 1962.

Seqez (be zıwanê Farski: سقز) qezaya İraniya ke eyaletê Kurdıstani de ca gêna. Namê merkezê qezaya Seqezi zi Seqezo. Serra 2006ıne de amarê şarê qeza 205,250 merdumi amariyayo u qeza 45,909 keyeyan ra yena pêra.
Eno ifadey Epimenidesi zey paradoksê Epimenidesi name kerdo. Cı ra be namanê binan ra zi Paradoksê zurkeri ya zi Paradokso Giritıc zi vaciyenê.

Paytextê Efğanıstani sûka Kabıliyo. Nıfusê xo 31,889,923yo. Şarê Efğanıstani Peştun, Tacık, Xezer u Ozbekan ra yeno pêra. Zıwanê xoyo resmi Farski u Peştukiyê. Sistemê idarey cumhuriyeto. Efğanıstani serra 1919ıne de xo reyno ra, xoseriya xo ilan kerda. Serdarê cıyo verên Hamit Karzaiyo.

Sekso anal yew pozisyono ke seks de esto, ca gêno. Seksê anali de penisê (kır) camêrdi kewno (kuno) anusê (qıne) partnerê cı aniya zi sekso anal beno temam. Yani hetê peyi ra, dım ra sekskerdışo. Eno ra bin, aktivitê ke zerrey cı de rektum, anus estê u be inan ra be engışt ya zi be raya feki (oral vaciyeno) ra kaykerdış zi sekso oral miyan de benê qebul. Sekso anal de gorey pozisyonanê seksiyê binan ra ixtimalê nêweşiya gırewtış dêha berzo.[Çıme bımocne] Camêrd be cênıke, camêrd be camêrd, cênıke be camêrd, cênıke be cênıke her çehar weziyetan de zi sekso anal şeno bêro kerdış.

Universıtey Cumbria (be zıwanê İngılızki: University of Cumbria) yew universıteyo kı dewlete ra bestbiyayeyo, o sûka Cumbria dı İngıltere dı tarixê 1ê Tebaxe 2007 dı biyo saz. Raver tenya Cumbria Enstituyê Huneri est biyo, dıme ra wayirê unıversitey u sazkerdoğan universıte kerdo hera, lızgey newey kerdê a u universıtey halê xoyo ewroyên gırewto.

Gruba etnike, terimo ke semedê mıletan vatene guriyeno, cemaetê merdumano, grubê da sosyala u aya ke şaran mocnena. Tayê dewletan de desan, tayê dewletan de zi seyan ra grubê etniki estê. Her gruba etnike de vêrde, kultur, zagon, cıwiyayış eyni rıçık ra yenê.

Ma domanê şıma? Ya ki şıma seba ke zonê xo nêzanenê, qesi nêkenê, manê şıma çıko? Ya ki kam zonê ma, rojê serê 'xonçê zernıni de' ma ra kerem keno dano ma? No xiyal o, kes xo mexapno.Vayirê nê zoni mayi me, 'a roje' nêna, eke ma be xo miyame. No zelal u rast niyo? Çiyo ke ma naye de fam nêkenime çıko? Sebebê na vıla biyene u ciya mendena ma çıka? Ma kami 'çı werd ke ju bin tepya mend'? Çıkê ma esto ke, ma seba xatırê ideolojiyan u partiyan xatırê jumıni mezanıme? Ma tayê kesê ke hina bınê tesirê kemalizmi de, ma ra şanıkan vanê nê 'şermokan' ra cavıme çı? Nê şermoki qalê kemalizmi nêkenê, êy ra bı hurmet vındenê, ma ra heqaret kenê, 'kıbar kıbar'!

Birketci (birketvan, pirketcı): Merdımo kı birket vırazeno u roşeno ey rê vanê birketci. Cayo kı tey birket vırazêno u roşêno, ê cay rê zi vanê birketxane.

Doş, wucıdê merdımi de cayo ke erme u leşe yena pêra, ucay rê vanê. Kışta doşi de estey kaboki u grubê batananê bazi estê. Kabokê doşi rê "Articulatio Humerus" vanê. No kabok dı estan ra yeno pêser; be Humerus (batane) u Scapula (huy) ra.

Yewiya Xıristiyan-Sosyale (CSU be Almanki: Christlich-Soziale Union in Bayern), Almanya de yew partiya siyasiya. Na partiye serra 1945ıne de niyaya ro.
Holodomor (be zıwanê Ukraynki: Голодомо́р) qırrkerdışo ke Sowyetan o vıraşto, 8 milyon merdımi biy veyşani u wıni merdê u kışiyay, namey ê qetliamio. Miyandê serranê 1932–1933 dı Sowyetan waşto ke herranê Ukrayna sera pêro faliyetê zirati (karıtış u çınayışi) bıgêrê xo ser, o sebeb ra zi şarê Ukrayna vera Sowyetan dı verapey moto, nêvato Sowyeti bêrê u herranê xo bıgêrê. Aniya zi Sowyetan u Ukrayna miyan dı kriz veciyo miyan, Rusan (Sowyetan) Ukrayna dı faliyetê zirati bırnê, darıtê we. Şarê Ukrayna yew serre veyşan mendo, 8 milyon ra nezdi merdımi veyşani ra merdê.

Roşanê Zerduşti, roşanê ke dinê Zerduşti de firaz qebul benê u be teqwimê Zerduşti ra hesabiyenê, inan rê vaciyenê. Yew zi rocê firazi zi estê, kewnê roşananê Zerduştan miyan. Teqwimê Zerduştan de hirê varyanti estê: Şahenşahi, kadmi, Fasli (İran de Bastani vaciyeno). Her teqwim ra gore rocê roşanan u rocanê firazan vuriyenê. Newroz, Yelda, Sıpendarmezgan, Tirgan, Mehregan u rocê bini kewnê rocan u roşananê firazan miyan.

Beliz dewletê da qıta Amerikao. Caê xo verocê (cenubê) qıta Amerika Zımey dero. Dormey ra Meksika, Guatemala, Deryao Karibik estê. Paytextê Belizi suka Belmopano. Nıfusê xo 297,651o. Zıwanê xoyo resmi İngılızkiyo. Sistemê idarey monarşiya u Beliz verênde gırêdaiyê qralina Qraliya Yewbiyayiye biyo, labelê serra 1981ine de xo reyno ra, xoser ilan kerdo.

“O ‘brate i sestre zagrobnoĭ zhizni’ v religioznykh verovaniyakh ezidov” (“The brothers and sisters of the afterlife” in the religious beliefs of the Yazidis), Strany i narody Blizhnego i Srednego Vostoka [Yerevan] 13, 1985, pp. 262-71.

Sendromê Down, (Trisomi 21) (İngılızki: Down syndrome,Trisomy 21) oyo ke yew nêweşiya cênetika. Sendromê Downi rıçıkê xo cênetika merudmi ra gêno u heqa rêzenayışê kromozoman ra veciyeno. Sıxletiya asayışê Sendromê Downi her 1000 biyayışan de yewo. Yew merdumê normali de çewres u şeş (46) kromozomi estê, hama merdumo ke tede sendromê Downi esto, ey de çewres u hewt (47) kromozomi estê. Sebebê sendromê Downi noyo. Asayışê karyotipi zi cêniyan miyan de 47, XX+21o u heto bin ra mêrdekan miyan de zi 47, XY+ 21o.

Yıldız Tilbe, yew senatkara Tırkiyaya. 16 Temuzê 1966ıne, Gültepe, Konak (İzmir) de ameya riyê dınya. Piyê xo Kurdê Sunniyê Ağrıy u maya xo Zazaya Elewiya Dêsımia. Dewa Çermugi ra Sinek raya.[Çıme bımocne] Ebe xo nıka Tırkiya de vengbaza ke bextê xo geyrena.[Çıme bımocne] Leqeba xo Estareya.

Key ke ameyo ra Dınya ya zi key merdo tım . nêzaniyeno, hema texminan ra gore teqribi serra 780 de suka Chiwa (ewro zerrey hıdudê Uzbekıstani dero) de ameyo ra dınya; uca ra 850 de zi merdo. Vatenan ra gore Abu Abdallah Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi umrê xo pêro Beğdad de viyarno ra. Beğdad o zeman (o taw) paytextê Xalifey Ebasiyan biyo.

Serra 1949ıne de sûka Çorumi de dewa "Karakaya" de ame riyê dina. Mektebo verên ra dıme, şi Hasanoğlu Öğretmenlik Okulu (Mektebê Malımiya Hasanoğlu'y). Bado universiteyê xo, Çapa de Mektebê Malımiya Berce de (Çapa Yüksek Öğretmenlik Okulu) wend.

Kırrıka dırhemi (Suricata suricatta) ya zi kutıkê mergan, yew heywano çıçeyıno ke familyaya dımğızkerdoğan rayo. Goşê xo kırrıkınê û qıckeko.
.vi internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba Adey Virgini nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Adey Virgini mocneno.

Sahilê Dındanê Fili yew dewleta qıtay Afrikaya. Cayê xo verocê rocawanê qıtay Afrika dero. Dorme ra Liberya, Mali, Gine, Burkina Faso, Gana u Okyanuso Atlas estê. Paytextê Sahilê Dındanê Fili Yamusukroyo. Nıfusê xo 17,654,843o. Zıwanê xoyo resmi Fransızkiyo. Sistemê idarey demokrasiya. Sahilê Dındanê Fili serra 1960ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Biseksuel merdumo ke heto hissi ya zi heto cınsi ra hem hemcınsê xo ra u hem zi cınse bini ra hes keno. Ju biseksuel şeno her dı cınsan ra hem sewiya de hes mekero. Psikoloğo namdar, Sigmund Freud vato ki heme merduman, pê tebietê xo ra biseksuelo. Serra 1948 de biyoloğ, zooloğ, entomoloğ u seksoloğ Alfred Kinsey dıma cıgeyrayışê xo diyo ki % 46ê mêrdan hem mınasebetê heteroseksueli u hem zi homoseksuel de ca gırotê u biseksuelê.

Teoriyê Relativitey ca u waxt yew het ra, şeklê anciyayışê erdi (gravitasyon) heto bin ra, elaqedar keno. Na teori, ebi dı (2) teoriyê cêrêni, hetê Albert Einsteini ra ama diyayış, be inan yeno ifadekerdış. Albert Einsteini no teoriyê xo, serra 1905'i de Teoriyê Relativitey' kerdo arêze u serra 1916'i de ki Teoriyê Relativitey pêro neşir kerdo.

Banyumasanki zıwanê do İndonezyayo ke hetê rocvetışê adeyê Cawa de qısey beno. Amarê qıseykerdoğanê nê zıwanê des milyon merduman ra zêdeyo. Tayê çımeyan de fekê zıwanê Cawki vêniyeno.

Realtek Semiconductor Corp (Çinki: 瑞昱半導體股份有限公司) şırketo Taywanıco ke cihazê networki resneno cı. Nan-Horng Yeh serdariya enê şırketi keno u merkezê pêroyi Taywan miyan de Hsinchu de ca gêno. Nezdiyê 2000 merdıman ra karkerê enê şırketi estê u wayirê sermaya 170 milyon dolariya.

Khewco < Khewıcan ya ki Khöyco, (Tırki de: Kavuktepe), mıntıqaya Dêsımi de sûka Mamekiye de qezaya Xozati de yew dewa. Rocvakewtena na dewe de Tanêr, rocawan de Bırrê Kinzıre, zıme de dewa Zankırage, veroc de zi dewa Taçgırage esta.

Pîr Sultan Evdalî şîîranê xo de mewzûyanê sey heskerdişê Allah, Muhammed, Ali, Duyes Îmamî û Ehl-i Beytî ra behs kerdo. Heto bîn ra, şîîranê xo de ca dayo mewzûyanê cematkî û zaf cayan de neheqîyan rexne keno.

Vıriyayışo sosyal oyo ke heyatê merdıman de periyodê newe ra vêrdışo. Yew şar miyan de eke hal deha beno hewl u averşiyaye, o wext cı rê averşiyayış vaciyeno. Şar edet u torey xo vırneno, zerrey xo rê çiyê newey gêno. Yew zi Vuriyayışo kulturel esto ke be vıriyayışê sosyali ra gıreydayo.

Koyo Berz dı serda 1951ın dı, dewa Sêwrege (Soyregı) Mextele dı ameyo dınya. Wendena xo ya destpeykerdenı heta sınıfa çıhari dewda Anazoy dı wendo. Sınıfa panci ji Sêwregı dı, wendexaneyê Şair İbrahim Rafeti dı temam kerdo (1964).
Kıtav musneno ke karê asimilasyoni ebe plan u proje vırajiyo. Mezgê dewleti, pilê xo, Cumhurreisi, Serweziri, genarali, pêzanoği(uzmani) amê têlewe guriyê ke asimilasyon çıtur bınge bıce ro. Siyasetê dewleta Tırkiyo ke o waxt ebe destê Avari ra amenê hurêndi, ewro ke ramino. Hem ki xeylê bıngê gureto. Waxtê Avari de asimilasyon honde aver nêşi bi. Xora ney Avar be xo ki vana. Şeştay ra tepia xeylê rae gureti. Her dewe de mektev kerdi ra, Tırki dê musnaene. Mabênê sarê mara tayine onti hetê xo. Ninu jê milusu dê gureynaene. Nıka ni ebe name çepciyen, elewiten ´be mıslımanten ra karê xo kenê. Gune ma teyna siyasetê Avari nê, siyasetê domanê Avari ke nas bıkerime.

Tarix û medeniyetê İraqi zehf dewletiyo. Medeniyetê khani Iraq ra veciyê. Sumeran, Akkadan, Babilan û Asuran erdê İraqi de ronişte biyê. Nuşteyê verêni, zey matematik, qanun, felsefe İraq ra veciyayê.

Mirzali Zazaoğlu (namey xoyo raştıkên Yaşar Kaya) serra 1967ine de dewa Pılemoriye Qızılmescidi de ame riyê dınya. Keyey xo taê serran ra têpia bar kerdo, amo Gemlik (Bursa). İta mektebo verên qedêna. Serra 1980ine de piyê xo, o be ma u bıran u waa xo ra ardi Almanya. Aye ra nat na dıwele de weşiya xo rameno. Uca şi mektebê miyanêni (Gesamtschule).

Ewro nıfusa Atêna 750.000a, feqet nıfusa metroy 3,7 milyona. Zaf mıxtelıf mılleti tede cıwiyenê: şarê Ereban, Pakıstanıcan u Arnawuti tede zafê.

Eyaletê Sincan-Uyguriyo Otonom (fermi: Xinjiang Uyghur Autonomous Region, Çinki: Xīnjiāng, Uygurki: شىنجاڭ‎) jü eyaletê Çiniyo. Nê eyaleti de Yaxnobiy, Uyğuri u Çini cüyenê. Şimal de Rusya, cenub de Xorasan, şerqrk de eyaletê Çini estê.

Giyotin aleto ke Fransızan zemanê kıhani de merdımo ke mehkumê idami bıyo, serey cı bırnêne. Raver giyotin 1792 de dızdo ke namey cı Jacques Nicholas Pelletieroyo serey cı bırnayışi rê ameyo guriyayış.

Carlos Jaime Alazraqui (b. 20 Temuz 1962, Yonkers, New York, DAY) yew aktor u merdımo namdaro ke şowê Amerikayê têlevizyoni de program vırazeno u medyay sosyale de ca gêno.

Paralizê hewni dı merdım şeno halusinasyonê hipnopompiki bıvêno, yani hetana merdım aya beno şeno çiyê ğeyali bıvêno zey kapesan. Paralizê hewni çend saniyan ra tepeya beno vıni, tım nêrameno u merdım ageyreno halê xoyo normal.

Tabiiyyun: İnuni z’ estbiyayışi axret qewul nêkerd. Cennet, cehennem, qeyum o hisab inkâr kerd. Ini z’ zındıqi. Sınıfê hirın İlahiyyun, filsofi ki pé ra umê. İnun, ıni dı sınıfi verin Dehriyyun, Tabiiyyun red kerd la yıni z’ nêşkê xu bid’at o kufır ra bıxelesn.” Pare/Qismi hirin filsofi, inun ayi ki yın ra ver umê/amê ğeletiyê ayin vata/mocnewa ra o vato yo Xalıq estu, la inun peyğamberi qewul nêkerd, ay ra miyun kufir dı mendi. Çunki semedi kufır ra xelesiyayış, merdım gun peyğamberuni ri, zunayışı yıni ri yeqin bıkero/kerdış şarto..

The Discovery of Nuclear Fission Historical account complete with audio and teacher's guides from the American Institute of Physics History Center
Parselci (Emlaqçi, parselkerdox): Merdımo kı qandê ban, dukan u zewbi çi u wargeh vıraştenı erdan parsêl keno u roşeno ey rê vanê parselci yan zi vanê erd rotox. Zordari (Zorbedari), zalım u xedari, axa u begleri malê neçaran ê nezdi sukan cı ra bı dardê zoriya, bı ercaneya herinenê, ê cayan parsêl kenê u perandê bolana, bı vayeya roşenê mıletı. Jew qürış danê wêrdê erdan, se-dısey qürış cı ra qezenc kenê.

Reggaeton kamca de kamci dewlete de senê veciyo ro miyan hıma werêniyeno, tam nêzaniyeno. Rıçıkê ey sero vênayışê Porto Rikoyıci ya zi Panamayıci deha gıran yenê. No muzik be namanê Bob Marley, Daddy Yankee u Don Omar ra şınasiyayo.

Venezuela dewletê da qıtay Amerikaya. Cayê xo zımey (şımalê) qıtay Amerikay Veroci dero. Dorme ra Kolombiya, Brezilya, Guyana û Okyanuso Atlantik estê. Paytextê Venezuela sûka Caracasiyo. Nıfusê xo 26,749,000o. Riyê erde Venezuela 8,514,877 km²yo. Zıwanê xoyo resmi İspanyolkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeto. Venezuela serra 1811ıne de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

.ck internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba Adey Kuki nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê "Adey Kuki" mocneno.

Maldiwi yew dewletê qıtayê Asyao. Caê xo verocê (cenub) qıtayê Asya dero. Dorme ra Hindıstan u Okyanuso Hint estê. Paytextê Maldiwi suka Maléo. Nıfusê xo 329,000a. Zıwanê xoyo resmi Dhivehkiyo. Sistemê idarey cumhuriyeta u Maldiwi ser 1965i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

Emele-recber: Merdımê kı idareyê xo bı emeleyina, bı recbereya kenê inan rê vanê karkerdoxê recberi. Karkerdoxê emeley rojane kar kenê, rojane qezenc kenê, rojane peranê xo gênê u rojane wenê. Karê inan karê do dewam u ramıte niyo. Wexto kı kar qedêno perey cı zi qedênê. Wexto kı karê cı qedêno, ê şınê meydandê emeleyan dı, cay vınderdenda kar diyayenı yan zi ê kı cı rê karker lazımo yenê vinenê ê cayan dı, şewra rewê vındenê kı jew biro u cı bero kar. Wext beno bı heftana şınê ê cadê kari dı vındenê, labırê kes nino cı nêbeno kar yan zi xo rê kar nêvinenê. Peydı destveng ageyrenê keyandê xo.

Grûba Xebate ya Vateyî (kilmnuşte: GXV) yew grûb a ke standardîzasyonê kirmanckî (zazakî) ser o gurêyena. Serra 1996 de hetê yew grûbê kirmancan ra Swêd de ameye ronayîş. Ronayoxê na grûbe rewşenbîr, ziwannas, cigêrayox û nuştoxê kirmancan ra yenê pê.

Pasaporta Pakıstani pasaporta ke semedê Cumhuriyetê Pakıstaniê İslami miyan de geyrene u mendene gêriyena. Hewt milyon ra zêde merduman de pasaporta Pakıstani esta. Pakıstan dınya ser de dewleto verênio ke wayirê pasaportê biyometriko. Hukmatê Pakıstani, pasaporta Pakıstani sero nuşto ke Ena pasaporte, İsrail teber de, heme dewletanê dınya ra ravêrena, ravêrdeya. Verê tarixê 1ê Kanun 2012i ra, pasaporta Pakıstani ponc serri tedawul ser de menda, hema dıma pasaporta newiyee aferiyaya ke semedê des serran tedawul de bımano u nata pasaporta Pakıstani des serri akerdeya. Pakıstani dınya ser de xoseriya geyrayışi de rêza 91. dero u peyser vınderto. Pakıstan de hirê pasaporti estê:
Şaîrê Kurdan o pîl Hecî Qadirê Koyî sinasna. Her çend yew memurê Osmanîyan bi zî, ew bi eşqa Kurdistan bibi pîl. Êdî armancê ey dawaya Kurdistan bî. Serra 1877an de seba Herbî Rusî kewt rê, labelê nêşi cepe. Verba rusan lec nêkerd. 1889an de bi birayê xo Mîdhetî reyde hedreyîya serewedartişêk kerd. Her di pîya şî Trapzon û weyra de bi eşîretanê Kurdan de kombî. Armancê înan bi hêrîşêko destadest, Tirkan Kurdistan ra biqewirnî. Labelê rayirê Bayburtî de kewtê dama Osmanîyan û her di birayî êsîr kewtê û hîrê serrî hepsî mendî.

Ekonomiya gırde zey ke namey ya ra zi yeno fam kerdışi hesabê gırdandır xebetêna. Ekonomiya gırde heme hesaban teberirê rotiş - teberra gırotış, hamyayişo mılli û zey eni pênûsanê pilandır meşgul bena. Awankerê ena ekonomiye gırde John Maynard Keynes o.

Temuz û Tebaxê serra 1974ıne de Qewetê Çekdaranê Tırkan zımey adey Qıbrısi işğal kerd û qeweta Yunani meğlub kerde ("Sereştena Haştiya Qıbrısi" / Kıbrıs Barış Harekâtı). 13 Sıbate 1975ıne de Dewleta Tırkê Qıbrısiyê Federali (Kıbrıs Türk Federe Devleti ) ilan kerde. 15 Tışrino Peyên 1983ıne de Cumhuriyetê Tırkê Qıbrısê Zımey ilan bi.

Ena pele de wextqısey ardene sero melumat esto. Tiya de "varyantê wextqısey, wextqısey ra name, mena wextqısey, ebe zıwananê binan mena cı, rıstımê wextan u anciyaena wextqısey be gorey wextan (wextê nıkay, wextê veri u sıfet-namey wextqısey)" mocniyena.

Eger ifadey "Pêro Giritıci zurkerê" raşt niyo, Epimenides be xo Giritıco zi, tiya ra gorey vatışê xo o raşt vano. Eger Epimenides raşt vano, ifadey "Pêro Giritıci zurkerê" beno raşt, Epimenides hem raşt vano hem zi çewt vano.

Zıwanşınasiye ya zi Linguistik, Lisaniyat yew letey ilmio ke heqa melumatê zıwani, sentaks u fonetiki de cıgeyrayışan keno. Zıwanşinasiye be menay kılmi ra heqa heme zıwananê cihani de tetqiqat kena.

.ug internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Uganda nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Uganda mocneno.

F.C. Internazionale Milano ya zi Internazionale ya zi nameyo kılmek ra Inter, yew klubê futboliyê İtalyayo. Merkezê cıyo pêroyi sûka Milaniya. Eno klub serra 1909ıne de vıraziyayo.

Verênde kongreyê BDPyê normalo ke 7ê Keşkeluniê serra 2008ıne de Diyarbekır de ameyo tertibkerdene, belediyaya Gımgımi de raveri Demir Çelik fênda Sereko Pêroyiyê BDPy rê ameyo weçinıtene.

Tay qandê zımıstani, qandê vaybiyayenı, qandê rotenı, qandê nımıtenı çi enbaran (Depo) dı depo kenê. Enbarê teni, enbarê asıni, enbarê çimentoy, enbarê meywi u herwına. Tay zi enbari vırazenê u bı perana çi dekenê. Tay zi kırê danê çi teykerdoxan. Cayo kı çi tey enbar beno, wıjay rê vanê Embarxane.

Bazırganan pitoni gırewti, berdi u kırışti ca u qıtanê binan, coka her ca de pitoni estê. Hema warey inanê rıçıkıni têdıma Asya, Afrika u Australyaê.

Be roşniye ra desıtege gırewtışê maddeyanê ke hetê enerciye ra feqırê, enerciya xo ke meddeyanê zengınan ra ke raya kimyaye ra gırewt, cı ra fotosentez vaciyeno.
Sun Tzu (ya zi Sun Zi, Sun-tzu, Sun Tse, Ssun-ds), ser 500 V.İ. (Verê İsay) welatê Wu ameyo dınya. Sun Tzu (bı Çinki: 孫子; Pinyin: Sūn Zǐ). yan zi Sunzi generalê do zaf beynelminel u teorisiyenê senétê éskerey biyo.

Zıwanê Baltiki yew şubeyo aidê gruba zıwananê Hind u Ewropao. Dınya de texminen 5-6 milyon merdım nê zıwanan qısey keno. Zıwanê Baltiki, zıwananê Slawki ra zaf nezdiyê. Keyeyê zıwananê Baltiki beno dı letey :

Asimilasyono cênetik namê vuriyayışê ke be pêro materyalê kimyasali, radyasyon werdış, seleksiyono natural, vuriyayışê teratojeni vecino u dıme ra cınsê newey vırazeno. Pê asimilasyonê cênetiki, çiyê ke verba cênetiki de manenê, inan kanalize beno u dıme ra beno howl.

Notre Dame de Paris yew romanê Victor Hugoyo. Victor Hugo no roman be zıwanê Fransızki serra 1831ıne de nuşto. Romantizm de cayê nê romani zaf muhımo. Roman heqa yew merdımi de ke namê xo Quasimodoo. Roman de tarixê Fransa ra letey zi estê.

Decatur, sûka ke Dewletanê Amerikayê Yewbiyayeyan de eyaletê Alabama de wılayetê Morgani de ca gêna. Nıfusê sûke tarixê Tışrino Peyên 26, 2009 de pêro piya 55,816 amariyayo, nıfusê metropoli zi 153,374o.

Dewlete zıwanê xoyo resmi na ro, radon u qezetey u edebiyat, peydêna têlevizyon de tek tenya Tırki bi. Heni kerd qafıka mılleti ke Tırki qıymetın bi, zıwanê mehelliyê bini bêqıymeti biy, caê de nêvêrdêne. Mekteban de cebr u zor ra Tırki salıx diya. Dewan de Zazaki çıqas ke qısey biyêne ki, siyasetê dewlet'ê zıwani kewti bi kar, şari pede huwiyet u zıwanê xo ra şerm kerdêne, keyan (çêyan) de zıwanê ma u piyê xo qısey nêkerdêne, be domananê (qıcanê) xo salıx nêdaêne, cı nêmusnaêne. Dewlete seba ke inkar bıkero, politikay "lehçe"y vete. Zazaki kerd diyalekt ya ki şiwe, kamiya (huwiyetê) şari kerd "kamiya bıni" (alt-kimlik). Nê kerdenanê dewlete hetê asimilasyoni ra meywey do diyê ke peyniya peyêne de dezgehê [[UNESCO]]y ki pê raporê xo serra 2008ıne de Zazaki zıwananê bınê tehlıkey miyan de hesebna. Nesıl be nesıl (ac be ac) Zazaki her ke şi, daêna şenık yeno zanaen u qısey kerdene.

.to internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Tonga nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê dewleta Tonga mocneno.

Çimeyanê tarîxîyan de derheqê cuya ey de malumato vêşî çin o. Cuya ey zafane Sêwas de vîyarta. Wextê padîşahê Osmanîyan Kanunî Sultan Süleyman û şahê Îranî Tâhmasb I. de ciwîyayo. Seba ke terefdarê Safewîyan bîyo, hetê Xizir Paşayî ra Sêwas de darde bîyo.

Siligo bacarkekê do bacarê Sassariyo û cayê cı İtalya de dorawa Sardinya seroyo. Nıfusê Siligoyê miyandê bacari duştê 943 (2010) neferi dero.

İncil (İngılızki: Bible), İsay rê ameyo u kıtabê İsewitiyeyo. Nuşteyê Yehudiyan u Xıristiyanano mıbareko ke zerreyê yew kıtabi de ameyo pêser. No kıtab tewr zêde çarniyayo mıxtelıf zıwanan u tewr hera dınya sero biyayo vıla.
Tarixê Atêna xeylê kıhano. Seserra 5 - 3 V.İ. (Verê İsay) Atêna biya merkezê zagon u siyasetê Yunanıstani. Medeniyetê ğerbi Atêna ra biye vıla. Fıkrê demokrasiye Atêna ra veciyawa. Filozofanê zey Aristoteles u Eflatun bacarê Atêna dı ameyê dınya u felsefey xu kerdo vıla. Feqet serra 529 de İmperatoriya Bizansi Mektebê Felsefey qefılna (gırewt) u statüyê Atêna zaf bi qıc. Serra 1458i de İmperatoriya Usmanıcan Atêna Bizansi ra gırewt. İmperatoriya Usmanıcan çeharsey serri Atêna idare kerde. Wextê Cengê Yunanan u Tırkan (1821 – 1831) de Atêna biye xosere u paytextê Yunanıstani. Serra 1931i de 5.000 merdumi Atêna de cıwiyaêne. Labelê hıkumetê Yunanıstani Atêna newe ra vıraşte. Serra 1896i de olimpiyatê Atênao modern tede kay kerd.

Çerçi çiyê xo teniya bı perana nêdano. Herwına, mal bı malnaya tıronpe keno (Pêvırneno) u roşeno. Wext beno şeker dano hak gêno, murey dano perey gêno, say dano xele gêno, sabun dano kesmey gêno u herwına. Bı no hesaba çiyê xo keno pêver u roşeno. (Mesela haki to ra gêno dano mı, xele jewnay ra gêno dano jewnay). Çiyo kı gêno u dewan dı nêşeno bıroşo, ey zi gêno u ano sukı dı roşeno. Şıma zanê çerçiyan ser zahf meselok, fıqrey u peyhüwatey estê. Ju ju fını Rıb roşeno, mot herineno. Çerçıcinı rê vêşi zanayenı lazım niya, labırê vanê hebê çımakerdeybê, bışê bazar bıkerê u bıroşê.

Sabahattin Ali romanê xo "İçimizdeki Şeytan" ke qısımê nasyonalistan ra verapey gırewto. Hüseyin Nihal Atsız Sabahattin Aliyi sero nuşte nuşto u ey rê heqaret kerdo. Coka Sabahattin Ali ey sero dewa kerda a. Serra 1944ıne de dewa qezenç kerda. Miyandê serranê 1946 - 1947ıne de be Aziz Nesin u Rıfat Ilgaz ra piya Marko Paşa, Malum Paşa, Merhum Paşa, Öküz Paşa, jurnalê politiki çap kerdê. Jurnalê Ali Babai çap kerdo, uca de nuşteyê "Çiyê senên zoro" de wına nuşto: "Kamo ke nêtırıto u ma rê nanê xo dao, inan veyşan (u bêkınc zi) metepıştene wına zoro, wına çetıno u wına bêemano".

Deveci (Devewan): Merdımo kı devey wari keno, pa şeley kırêşeno, karwaney keno, bar wegêno u pa ticaretey keno ey rê vanê Deveci yan zi Devewan. Zahf keyey estê, idarey keydê xo bı Devana kenê. Hemver pere yan zi teniya inan danê gırweynayenı. Bı perana pa şeley kırêşenê u karwaney kenê. Dewı ra pa mal benê dewê yan zi dewan ra benê sukı, sukı ra benê dewı u herwına. Devecinı kerdenı rê zi sermaye u nefesê do hera lazım bı. Perey to çınêbiyayê to pa devey bıherinayê to do seni pa karwaney bıkerdê. Karê devecinı zi zahmet bı. Qandê kı ju ju fını devey cı hêj kewtê u har biyê. Vanê to do bızanayê inan seni hêjey ser bıfinê u biyarê ray ser.

GXV, wazêno wa çekuyê kirmanckî bê, wazêno wa çekuyê ke ziwan û lehçeyê cîya-cîyayan ra kewtî kirmanckî bê, heme xiznaya çekuyan yê kirmanckî arê dana, arşîv û dokumantasyonê ci kena, dima ferheng de qeyd kena. Arêkerdişê çekuyan de hîrê çimeyê GXV yê bingeyînî estê:
Patozci: Merdım yan zi merdımê kı patozı kar anê, gırweynenê u pa kar kenê inan rê vanê patozci yan zi patoz gırweynayoxi. Patozı qandê tenan, qandê sap u dendıkanê tenan pêra abırnayenı, qandê sapê tenan sımerkerdenı u herwına yena kar ardenı. Patozı seatê miyan dı karê des karkerdoxanê rojê kena. Erdê teniyê kı nayê biçeran feka, hebê tenedê cı gırotê u sapê cı erdo verdayo, ê sapi arêkenê u anê nanê patozı feka u qandê werdenda dewariya zımıstani kenê sımer u benê kenê merekan. Patozı qandê medrebi (Çeltugi) zi kar anê. Bı patoza rız u sapi pê ra abırnenê.

Arash Labaf (be Farski: آرش لباف, b. 23 Gulane 1977, Tehran) yew deyirvaco Farso. Têvereştışê deyiranê Ewrovizyoni 2009 de Aysel ra piya be deyira "Always" ra Azerbaycan temsil kerd.

Meryeme (ebe Erebki: مريم, be İbranki: מרים, be Latinki: Maria, be Yunanki: Μαρία) maya İsaya u Qurane, Tewrate[Çıme bımocne] u İncile de yew kesa mıqedesa.

.sd internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Sudani nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Sudani mocneno.

Fılıtış baweriya Xıristiyanan de guna u merdışi ra seveknayışê rohano. Key merdım fılıtiyeno, rohê cı guna ra beno dûri, reseno raya Homay, beno merdımê do hewl.

Cayê Tehran zımeyê İrano.Zıme de Şemınarat,rocvetış de Demavend,veroc de İslamşehr,Pakdeşt u Rey,rocawan de Kerac u Şehriyar estê.Tehran de 22 nahiyey estê;

Kapital ekonomiye de name aletanê serba/semedê jew çi vıraştene gureyeni. Makine, fabrika kapitalê, kapital namê aletê fizikiyo. Kapitalo ekonomik u kapitalê finansi jewbinan ra cıraya. Finas de kapital jew mali sero heqê mulkiyetiya. Bonoyo ke şeno pere bo, senedê hisse u çiyê binani kapitali qabul beni.

Ğazel (غزل) namê şıiro ke liriko u heqa eşq, heskerdış, tebiet, şerab u binan dero. Ebe menaya kılmi, Ğezel şıiro de liriko. Literaturê Dewrê Miyani de turê Ğazeli ra zaf şiıri nusiyayo. No literatur rê Literaturê Ğezeli vaciyeno. Ğezel, literaturê Ereban ra İranıci rê u inan ra ameyo Anatoliya. Ğazel beyidan ra yeno meydan. Menaya namê beydi, Zazaki de dıyo. Yew Ğezel de pêro de ,des - des u ponc beyti esto. Ema tayê Ğezelan, des u ponc beyitan ra zafêr beyitan ra vırazeno. No Ğezeli rê Ğazelo Mıtavvel ( Ğazelo Derg ) vaciyeno. Nuştışê beyitan ebe nizamê ; aa ba ca da.... ra nusiyeno. Beyitê Ğazelio tewr verên Metlaa (biyayış) yo. Beyito ke metlaa ra dıme yeno husn-i metlaa vaciyeno. Beyitê Ğazelio tewr peyên Meqtaa (qedbiyayış)yo. Beyito ke meqtaa ra dıme yeno, husn-i meqtaa vaciyeno. Namê beyitê Ğezelio tewr weşi rê Beyt el Ğazel ya zi Beyitê Şah vaciyeno. Mexlayê nuştışê şıiri, qısımo meqtaa dero. Zerrêkê Ğazelan yew mewzu ra nêvırazeno, miyandê beyitan, gıreyê menay çıniyo. Ğazelo ke tede tena heqa yew mewzu de melumat esto Ğazelo yek - aheng vaciyeno. Ğazelo ke heme beyitanê cı de menaya nuştışi de gıreye esto, Ğazelo yek - veng vaciyeno. Ğazelo ke ebe qefiyayê zerrêki ra nusiyena, Ğazelê Musammat beno. Tarixo Anatoliya de Fuzuli, Baki, Nedim, Naili, Şêx Ğalib, Şêxulislam Yehya, Yehyayo Taşlicayıc, tayê nuştekarê Ğezal rayo. Yew nımune Ğazel ra ;
Cematê bonoboyi dı seks teberê qıji de, hereketo sosyalo u heyatê bonoboyan dı zaf muhimo. Her çı ki seksê inan zê seksê merdıman niyo, seksê bonoboyan merdıman ra cıyao. Heyatê merdıman de seks, tezahuri guduyê dewşıknayo hama bonoboyi seksi zê rolê sosyali keni. Bonoboyi şêni zê merdıman ri bı ri seks kerê, mena cı zi esta. Her varyasyonê seksi heyatê inan dı esta. İxtılaf u qewğa dı ya ji odulkerdışi dı, seks vıraziyeno. Teberê ma u laji de, her ferd şêno bı yewbinan seks kero, kayê seksi kay kero.

Netîceyê xebata rastnuştişî, ktabê Rastnuştişê Kirmanckî (Zazakî) de ancîyayê pêser. No kitab de sey babetê alfabe, name, zemîr, sifet, edat, bestox, fîîlî û nameyê rojan, aşman, dînan, welatan û şaristanan, goreyê qaîdeyê nuştişî GXV bi nimuneyan îzeh bîyê.

Cengê Beğdadi jü cengo ke tarixo Çele 22 1258 de sıfte kerdo u heta Şubat 13 1258 ra dewam kerdo. Eno cenge terefê Xanê gırdi Hulagu Xani ra tertib biyo. Hulagu Xan tewr verên İran istıla kerdo u heme kelay Heşhaşiyan şanawa we u heta paytextê Ebasiyan sûka Beğdadi ra ebe ordiyê ho ra raya ho ra dewam kerdo. Heta Beğdadi ra ordiyê Hulag Xani 150.000 merdum ra zêde biyo. Verê sûka Beğdadi de Hulagu ordiyê ho ra 12.000 Ermeni, 60.000 Gurci, 1.000 Xitayıcan u 1.000 Frank zi ameyo u Hulagu Xani ebe ordiyê hoyê gırdi ra istıla sıfte kerdo. Hulagu Xan seba asênkerdışê işğalê Beğdadi tewr verên ordiyê ho hiri (3) lete kerdo. Hetê çewt serê Lurıstan şiyo u inca işğal kerdo u zımey ra Beğdad amey. Hetê raşt Erbil u Musul şiyo u işğal kerdo u veroc ra seba işğalkerdışê Beğdadi amey Beğdad. Hulagu Xan miyanê ordiyê ho de biyo. Wexto ke Xelifa Ebul Mutasım na planê Hulaguy musayo, serê ordiyê Hulaguy ke hetê veroci ra yeno, jü ordi rişto. Ema eno ordi biyo meğlub u hetê ordiyê Moğolan 22 Çele 1258 de, verê Beğdadi de amey têkışte u işğal sıfte kerdo. Mıhendısê Hulaguy Mancınıqi, serey veşni u qulay (bırcê) işğalkerdışi vıraştê u be ena techizatan ra serê kelay Beğdadi de kerdo xan u xırabe. Hewt roci ra dıme Beğdad dao waro u eskerê Moğoli zerrey Beğdadi ra şiyo, serê şarê Beğdadi qetıl kerdo. 7ê Sıbate de Sıleyman Şa u Mucahiduddin Aybeg biyê teslim u terefê Moğolan ra amey kıştene. Bedê 3 rocan, 10 Sıbate 1258 de xelifa teslim biyo u bınê estoranê Moğolan de kışiyao. İşğal de Moğoli sûka Beğdadi zaf kerdo xırabe, raya awi, binay, resetxaney, kıtabxaney, medresey, Moğolan kerdê xırabe.

Vermont (bıwane: Vermont) yew eyaletê Dewlatanê Amerikayê Yewbiyayeyano. Caê xo rocakewtena (rocvetış, şerq) dewletanê Amerika dero. Dormey Vermonti de eyaletê New Hampshire, Massachusetts û New York estê. Paytextê Vermonti sûka Montpeliero. Nıfusê eyaletê Vermonti 608,827o. Riyê erdê xu 24,923 km²yo.

Hukmati enê cayan dı Mehkemê İstıqlali nay ro, Anqara, Eskişeher, Konya, Isparta, Sêwaz, Qastamonu, Pozantı, Diyabekır. Dıma hukmati qanunê Hıyanet-i Vataniye Kanunu (Qanunê Xıyanetê Wılati) veto u ifadê merdıman gırewtê, hukmi day merdıman sero u merdımi darde kerdi, kışti.

Serra 2006ine de zaf bi nêweş. Seba qanseri ra mabênê heşt aşman de têdıma şeş seansê kemoterapiye diy. Hewna ki tedawiyê xo dewam keno u na sebeb ra ilacan gêno. Nêmserre de reyê şono qontrolo pil u çekap dano vıraştene.
Na mektev sero siyasetçiyê Tırku zaf vınetê. Her waxt amê, şiyê. İ. İnönü, C. Bayar amê mektevi. A. Alpdoğan her daim teftiş kerdo. No kar hem waxtê İnönü de, hem ki waxtê Bayar-Menderes de dewam kerdo. Mordem şikino vazo, Sabiha Gokçen ke ebe bombaê teyarey karê xo qedeno, uca ra Sıdıka Avari dest kerda cı ebe bombaê zon u zagoni no siyaseti serê Zazau ´be Kurdu de arda hurêndi. No siyaset xeylê teşir ke do. Tayinê biyê dısmenê qom u sarê xo, dewu de Tırken ser guriyê. Tayinê ke çıka ki dırbetın biyê, oncia ki qom u sarê xora nêqurfiyê, ra u rêça pi u khalıkunê xora nêvejiyê.

CDU (Xristiyan Demokrati) % 32,71 = 29 ezaySPD (Sosyal Demokrati) % 30,96 = 28 ezayGrüne (Khoyan) %16,55 = 15 ezayFDP (Liberal Hür Demokrati) %7,42 = 7 ezaypro Köln (Hereketa çığ raşti) %4,71 = 4 ezayPDS (Partiya sosyalistan) % 2,96 = 3 ezay*Republikaner (Cumhuriyetdari) %0,8 = 1 ezay*

Hetan nıka hewna çekuyanê Zazaki keno arê u gramerê zıwani sero guriyeno. Nıka Berlin de interneti sera, ebe tayê embazanê binan ra pela Wikipediya Zazaki idare keno.

Ni nasdayişi ra gore, Suriya, Tırkiya, Iraq, İran, Urdun, Fılıstin, İsrail, Lubnan, Erebıstano Seudi, Uman, Kuweyt, Yewiya Emiranê Erebi, Behreyn, Yemen, Qıbrıs u Mısır zerrey mıntıqa Rocdayê Miyani derê.

Makedonyadı Pomaki Berova, Debre, Manastır, Struga, Dolna Reka u Skobjedı darênê. nezdi 40,000 merdım esto. Gora, Makedonyadı yew mıntıqayo koyıno. nê merdımarê vanê Gorayıci.

Tuvalu yew dewletê qıtay Okyanusyao. Caê xo verocê rocakewtenê (rocvetış, şerq) qıta Okyanusya dero. Dewletê Tuvalu adayan ra muşekkıla u dorme ra tenka Okyanuso Gırd estê. Paytextê Tuvalu Funafutiyo. Nıfusê xo 10,441ia. Zıwananê xoyo resmi İngilizki u Tuvalukiyo. Sistemê idarey demokrasia u Tuvalu ser 1978i de xo reyna ra, xoser ilan kerd.

.md internet de namey bandıra sewiya serêna kodanê dıwelan (be İngılızki: country-code Top Level Domain (ccTLD)) ra yewo u seba dewleta Moldawya nuşiyeno. No kılmkerdış internet de pelanê Moldawya mocneno.

Sare (İbranki: שָׂרָה , Erebki: سارة) çımeyanê İslami u Cıhudan de vêrena ra ke cêniya İbrahimiya verêniya, maya İshaqiya. Çımeyan ra gore domanê (qıc) Sare u İbrahimi nêbeno, coka İbrahim be Hacere ra veyve keno, zeweciyeno.

Burandoxt, purandoxt, buran ya zi puran jew qıraliçaya İmperatoriya Sasaniyan biya. Purandoxt keyneka Xusrew II (590 - 628) biya. İmperatoriya Sasani de cêniya verêniya ke veciya text. Miyanê hiri serran (629 - 631) de text de menda. Fırdewsi şıirê cı Şaname de heqa Purandoxti de çiy qali keno. Wexta ke Purandoxt veciya text, a vata ki a raya pi xo ra Xusrew II ra şına çunki pi xo harê İmperatoriya Sasani kerdo zaf hera u gırd. Name marda Purandoxti Şirin biya u şirin çımê Xusrewi de cêniya tewr berze biya. Zaf bra u way Purandoxti biyi u name inan Merdanşa, Cıwanşir, Faruxzad Xusrew V, Qubad II, Şariyar, u Azarmidoxt. Heme ninan ra dıma Purandoxti tenya Azarmidoxt biya hıkumdare. Azarmidoxt cay purandoxti gırota u purandoxt texti ra kowta emma dıma Azarmidoxt kışiyaya u purandoxt newe ra veciya text. Purandoxt terefê bıray cı Faruxzadi ra kışiyaya.