Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Herodotus (Gū Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Ἡρόδοτος, Hēródotos; ĭng-ĭk: Hĭ-lò̤-dŏ̤-dáik 希羅多德; sèng 484 n. - sèng 425 n.) sê Gū Hĭ-lé-nà̤ gì lĭk-sṳ̄ hŏk-gă, ké̤ṳk hâiu-sié nè̤ng cŏng-chĭng có̤ "Lĭk-sṳ̄ cĭ Hô" (Lá-dĭng-ngṳ̄: Pater Historiae). Ĭ dék chók-miàng gì cáuk-pīng sê ĭ gì «Lĭk-sṳ̄». Cī buô cáuk-pīng gé-liŏh lāu huák-sĕng diŏh sèng 490 nièng gâe̤ng sèng 480 gáu sèng 479 nièng gì Hĭ-Pŏ̤ Ciéng-cĕng.

1945 nièng, Ĭng-guók, Mī-guók gâe̤ng Sŭ-lièng gì liāng-dô̤-ìng găk Yalta kŭi-huôi, cà̤ páh Dáik-guók; 4 nguŏk 30 hô̤, Dáik-guók siū-dŭ Báik-lìng ké̤ṳk páh giâ, Hittler cê̤ṳ-sák. 5 nguŏk 8 hô̤, Dáik-guók dàu-hòng, Nazi Dáik-guók miĕk-uòng.

Téng 20 sié-gī 50 nièng-dâi kăi-sṳ̄, Dṳ̆ng-guók céng-hū ăng-bà̤ kuóh-dà̤ siông ngiâng diâng-gṳ̆, ciék-sêu gáu-ṳ̆k. Gĭng-dáng Mìng-gĕ̤ng gĕ̤ng gièng gâe̤ng hāi-gièng ô iā sâ̤ kuóh-dà̤ gì chŏng, dŭ sê hī sèng-âu kī gì. Kuóh-dà̤ duâi buô-hông gó sê có̤ gâe̤ng cūi ô găng-guó gì gĕ̤ng-cáuk, chiông Chŏng-săng-kṳ̆ Mìng-gĕ̤ng nàng ngiâng gì kuóh-dà̤ cêu ké̤ṳk ăng-bà̤ gáu Chŏng-săng-kṳ̆ Cūi-siông ngṳ̀-ngiĕk dâi-dôi diē-sié kó̤, 1979 nièng, céng-hū gó buák kuăng kī siŏh cô̤ ngṳ̀-mìng sĭng-chŏng. Téng 1990 nièng-dâi kī, iā sâ̤ chió dŭ cê-gă kĕk ciŏng-tàu hĕ̤k-ciā chà lì kī chió. Lò̤-nguòng-gâing céng-hū gó ké̤ṳk hāi-gièng gì kuóh-dà̤ kī Hāi-siông-chŏng (海上村, diŏh Sièng-gĕ̤ng-déng), Sĕng-hŭng-chŏng (先鋒村, diŏh Bê-lī-hiŏng), Sìng-hŭng-chŏng (乘風村, diŏh Sĕ̤ng-săng-déng) săng ciáh chŏng. 1990 nièng kăi-sṳ̄, Hók-ciŭ-chê céng-hū ciŏng diông giâ lì gì kuóh-dà̤ dŭ ăng-bà̤ siông ngiâng diâng-gṳ̆.

Diêng-cṳ̄-piĕ (電子批), iâ hô̤ lā̤ diêng-piĕ (電批), sê siŏh cṳ̄ng kĕk só-cê séng-sék lì huák-sáe̤ng hĕ̤k-ciā gău-uâng séng-sék gì huŏng-sék, ék-buăng tŭng-guó hô-lièng-uōng hĕ̤k-ciā gì-tă diêng-nō̤ gì uōng-lŏk lì siā, huák-sáe̤ng gâe̤ng ciék-siŭ.

Mùi-ciŭ (梅州) sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh dê-gék-chê, sṳ̆k Guōng-dĕ̤ng guāng gì. Duâi-buô-hông gì Mùi-ciŭ nè̤ng kĕk Káh-gă-ngṳ̄ có̤ cê-gă gì mū-ngṳ̄.

2009 nièng, dô̤-iēng Ŭ Hióng-huà (巫向華) gŏng-gé̤ṳ Kuóh-dà̤ gì ùng-huá sĕng-uăk kiák siàng siŏh buô diêng-īng «Tiĕng-ciō gì Ngṳ̀-hŭ» (天主其漁夫), ciā diêng-īng diē-sié duâi buô-hông nô̤i-ṳ̀ng sê kĕk Hók-ciŭ-uâ gōng gì.

Ayurbarwada (Mūng-gū-ngṳ̄: ᠠᠶᠤᠤᠷᠪᠠᠯᠪᠠᠳ, 1285 n. - 1320 n.) iâ hô̤ lā̤ Buyantu Khan (ᠪᠤᠶᠠᠨ ᠲᠤ ᠬᠠᠭᠠᠨ) hĕ̤k-ciā Nguòng Ìng-cŭng (元仁宗), sê Mūng-gū Dá̤-guók gì siŏh ciáh Khan, iâ sê Nguòng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤. 1311 nièng gáu 1320 nièng câi-ôi.

Buōng-gáu (苯教) sê Să̤-câung buōng-tū gì cŭng-gáu, cṳ̀ng-bái duâi-cê̤ṳ-iòng gì sìng-lìng. Hŭk-gáu diòng diē Să̤-câung ī-hâiu, Buōng-gáu mâing-mâing ké̤ṳk Hŭk-gáu chṳ̄-dô̤i.

15遘16世紀是琉球其黃金時期，許辰候其琉球野富，共中國、朝鮮、泰國等等國家都有做生意。1469年，國王尚德乞大臣尚圓篡位。者尚圓建立第二尚氏王朝。琉球著尚圓其囝尚眞手𡅏最強大，拍下八重山共宮古。伊其囝尚清在位其辰候，復拍下奄美群島，茲辰候其國土面積最大。日本發動侵略朝鮮其壬辰倭亂其辰候，琉球特零意對手明朝共朝鮮。1609年，日本報復琉球，派部隊去拍，將國王尚寧拿去，嚽就是歷史裏勢其己酉倭亂。2年以後因為會驚明朝，復將尚寧放轉去。但是日本將琉球其奄美群島奪去，復派部隊監視內政，者嚽以後琉球實際已經變成日本其附庸去了。

Pridi Banomyong (Tái-ngṳ̄: ปรีดี พนมยงค์, 1900 n. 5 ng. 11 h. - 1983 n. 5 ng. 2 h) sê Tái-guók gì siŏh ciáh céng-dê-gă. Ĭ diŏh 1946 nièng 3 nguŏk 24 hô̤ gáu 1946 nièng 8 nguŏk 23 hô̤ sê Tái-guók gì siū-sióng.
New Zealand (Ĭng-ngṳ̄: New Zealand), iâ huăng-ĭk có̤ Sĭng Să̤-làng hĕ̤k-ciā Néu Să̤-làng, sê Tái-bìng-iòng să̤-nàng-buô gì siŏh bĭk dō̤-guók, iù lâng bĭk duâi dō̤ (Báe̤k-dō̤ gâe̤ng Nàng-dō̤) gâe̤ng siŏh piĕ dō̤-giāng cū-siàng. New Zealand gì nguòng-cê̤ṳ-mìng Māori-nè̤ng miàng New Zealand có̤ "'Aotearoa", é-sé̤ṳ sê dòng-băh-hùng cĭ hiŏng. New Zealand duâi-buô-hông băh-nè̤ng sê gūi dâi cĭ-sèng téng Ĕu-ciŭ chiĕng lì gì; Māori-nè̤ng sê dék duâi gì buōng-tū mìng-cŭk; găk siàng-chê diē-sié, Ā-ciŭ hâiu-iô iâ hēng sâ̤.

2026 nièng, Augma cŏng-dé dák-puói «Sê̤ṳ-liĕk cĭ Cĕng» cī uâng iù-hié kăi-sṳ̄ mâ̤. Augma sê AmuSphere gì hâiu-gié (後繼) cŏng-dé, â̤ dò̤ kó̤ sê̤ṳng.

Gāu-nguŏk-gāu (九月九), iâ hô̤ lā̤ Tṳ̀ng-iòng (重陽), sê Dṳ̆ng-guók gì siŏh ciáh diòng-tūng cáik-nĭk, diŏh nùng-lĭk gì 9 nguŏk 9 hô̤. Ciā cáik-nĭk diŏh hâu-sông lâu-nè̤ng, iâ hô̤ lā̤ lâu-nè̤ng-cáik (老儂節).

«Hamlet» gì ciō-gáe̤k sê Dăng-măh uòng-cṳ̄ Hamlet tài sī ĭ báh-báh, tá̤ ĭ lòng-bâ bó̤-siù gì gū-sê̤ṳ, sê téng gū-cā gì lĭk-sṳ̄ diòng-gì gāi-piĕng lì gì.

Adlai E. Stevenson (1835 nièng 10 nguŏk 23 hô̤ – 1914 nièng 6 nguŏk 14 hô̤) sê Mī-guók gì siŏh ciáh hó-cūng-tūng, 1893 nièng gáu 1897 nièng câi-êng.

Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók ciáh sìng-lĭk gì sèng-âu, có̤ cā ciŏng dáng-mìng dóng siŏh ciáh siēu-só mìng-cŭk lì káng. Gáu-muōi-lāu diŏh 1955 nièng mìng-cŭk sék-biék diêu-că gì sèng-âu, Gê̤ṳng-sāng-dōng giéng-gáe̤k Dáng-mìng ī-gĭng ké̤ṳk Háng-cŭk dùng-huá (同化), mò̤ cê-gă mìng-cŭk dĕk-cĭng gâe̤ng é-sék, gó-chṳ̄ ciŏng ĭ-gáuk-nè̤ng dóng Háng-cŭk gì siŏh buô-hông.

Băh-uâ-cê sê hiêng-câi có̤i sèu siā gì siŏh cṳ̄ng Mìng-nàng-ngṳ̄ biēu-gé (表記) huŏng-áng. Gĭng-guó 100 nièng gì pū-gĭk (普及) gâe̤ng huák-diēng (發展), iâ ô nè̤ng kăi-sṳ̄ siā Băh-uâ-cê siā Káh-gă-ngṳ̄.

«Hamlet» sê William Shakespeare gì pĭ-kiŏk, sê ĭ có̤i chók-miàng gì cáuk-pīng cĭ ék. «Hamlet» sèu-sèu ké̤ṳk nè̤ng chĭng có̤ "Shakespeare dék ūi-dâi gì hié-kiŏk". Hamlet iâ sê Shakespeare siā guó gì dék dòng gì hié-kiŏk, ô 4,042 hòng, 29,551 bĭk dăng-sṳ̀.

Lī Bĕk (李白, 701 n. - 762 n.), cê Tái-bĕk (太白), hô̤ Chĭng-lièng-gṳ̆-sê̤ṳ (青蓮居士), sê Dòng-dièu sèng-âu gì siŏh ciáh chók-miàng gì sĭ-ìng. Ĭ ké̤ṳk gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók nè̤ng hô̤ lā̤ „Sĭ-siĕng“ (詩仙).

Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu (羅馬天主教), găk Hók-ciŭ gâe̤ng Dṳ̆ng-guók tĕ̤ng-chĭng ùi Tiĕng-cuō-gáu (天主教), sê sié-gái Gĭ-dók-gáu gáu-pái dăng-dăng-dŏng séng-dù có̤i sâ̤ gì gáu-huôi. Ĭ găk cuòng sié-gái chă-bók-dŏ̤ ô 12 é séng-dù, ciéng cuòng sié-gái ìng-kēu gì dâi-iók lĕ̤k-hông-ék. Lò̤-mā-tiĕng-cuō-gáu iù Lò̤-mā (Huáng-dé-gŏng) gì gáu-cŭng liāng-dō̤.

Diŏh Dṳ̆ng-guók, guăng-huŏng dêng-ngiê ciā ngṳ̄-ngiòng sê Háng-ngṳ̄ gì huŏng-ngiòng, gó̤ ĭ Mìng-dĕ̤ng huŏng-ngiòng (閩東方言). Bók-guó, nâ báik gōng Háng-ngṳ̄ gì nè̤ng uòng-ciòng tiăng mâ̤ huòi-é Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄, gó-chṳ̄ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ sê siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, ng-sê huŏng-ngiòng.
1730 nièng, Chĭng-dièu céng-hū ciŏng Hāi-tàng Dō̤ (海壇島) gâe̤ng ĭ bòng-biĕng gì duâi nâung gáuk dō̤ uăk ôi Bìng-tàng-gâing-sìng Guāng-hăk-kṳ̆. 1798 nièng Guāng-hăk-kṳ̆ gūi ùi „Bìng-tàng Hāi-huòng Tiăng“ (平潭海防廳), dĭk-ciék iù Hók-ciŭ Hū guāng-lī. 1912 nièng, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók céng-hū hié dṳ̀ „Bìng-tàng Hāi-huòng Tiăng“, kiū siék „Bìng-tàng-gâing“, téng hiā sèng-âiu kī Bìng-tàng ciáh ciáng-sék gióng-lì gâing céng-hū. 1956 nièng Bìng-tàng-gâing uăk ké̤ṳk Céng-gŏng Ciŏng-kṳ̆ (晉江專區) guāng lī, gáu 1983 nièng Hèng-céng kṳ̆ bĭk dièu-cīng sèng-hâiu ciáh uăk diōng Hók-ciŭ-chê guāng lī gáu gĭng-dáng.

Dâ̤ nê nĭk cā-tàu, Tì-siŭ-sṳ̆ gâe̤ng Hĭ-pŏ̤-lṳ̄-tá (Hippolyta) găk chéu-lìng diē káng giéng sé ciáh hâiu-săng-giāng dō̤ diê-dău káung, cêu gâe̤ng ĭ gáe̤ chĭng-chāng. Gé-iòng Dā̤-mī-táik-lì-sṳ̆ mò̤ cái dé̤ṳng-é Háik-mī-ā, Tì-siŭ-sṳ̆ sṳ̀ lâi Háik-mī-ā lòng-bâ É-géu-sṳ̆ gì iĕu-giù, tá̤ cī lâng hăk luông-ìng ăng-bà̤ huŏng-lā̤. Sé ciáh hâiu-săng-giāng lièng biéng siàng lè̤ gì Bŏ̤-tóng dŭ giéng-gáe̤k siŏh-màng-buŏ huák-sĕng gì dâi kēng-diâng sê có̤ máe̤ng. Huŏng-lā̤ gà̤-dēng, có̤-gĕ̤ng-nè̤ng gì hié-kiŏk ciáng-sék iēng-chók, diē-sié huăk-kiĕ gì biēu-iēng niông sū-iū nè̤ng dŭ duâi chiéu, ké-hông iā tióng-lŏk. Sák-muōi, dŏng muōi siŏh ciáh nè̤ng dŭ káung cĭng diŏh gì sèng-âu, Ó̤-bé-lòng gâe̤ngTái-tá-nà̤-ā gáung-lìng, sé̤ṳ hók ké̤ṳk cī găng chuó gì sū-iū nè̤ng ī-gĭk sĭng-huŏng hŭ-chă̤ gì giāng-sŏng.

Tanaka Hisashige(Nĭk-buōng-ngṳ̄:田中久重 (たなかひさしげ), 1799 n. 10 ng. 16 h. — 1881 n. 1 ng. 11 h.) sê Edo Sì-dâi(江戸時代) gì siŏh ciáh huák-mìng-gă. Ĭ sê Toshiba(東芝) gì cháung-sṳ̄-nè̤ng.

Gū-sê̤ṳ gì kăi-duăng sê Ŭi-nà̤-sṳ̆ Gŭng-guók gì ciŏng-gŭng Othello gâe̤ng siŏh ciáh nguòng-lō̤ gì cṳ̆-niòng-giāng Desdemona siŏng-ái. Othello sê ŭ-cṳ̄ng-nè̤ng (Mò̤-ī-nè̤ng), dŏng-sì siâ-huôi mâ̤ kīng cūng-kuāng gì huŏng-sê̤ṳ, ĭ lâng ciéh nâ ô sṳ̆-â giék-chĭng. Othello chiū-â ô siŏh ciéh găng-sià gì dé-mèu-ìng miàng Ī-ā-gŏ̤, siŏh-sĭng-sṳ̆ buóh ó̤i hâng-hâi Othello, cêu kó̤ Othello méng-sèng tiĕu-sŏ̤ gōng ĭ chă̤-cṳ̄ Desdemona gâe̤ng lêng-nguôi siŏh ciéh Othello chiū-â gì ū-guăng Cassio ô sṳ̆-tŭng guăng-hiê. Othello uòng-ciòng siŏng-séng ciā iā-gōng, găng-huō duâi cĕ̤ng, găk mìng-chòng lā̤ sāi cīng-tàu biék sī Desdemona. Dŏng ĭ báik-duòng cĭng-sióng hâiu, duâi tó̤i-huói, bĕk giéng cê̤ṳ-sák, sī diŏh Desdemona biĕng-dău. Puâng lā̤ ĭng-mèu gì bâi-ló, Ī-ā-gŏ̤ iâ ké̤ṳk niĕh diŏh chṳ̄ sī.

Dṳ̀ kó̤ Màng-gōng ī-ngôi, Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ huŏng-ngiòng gì sĭng-mō̤ dŭ chă-bók-dŏ̤. Hók-gióng gì Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ ô 15 ciáh siŏh-iông gì sĭng-mō̤, Hók-ăng-uâ bī Hók-ciŭ-uâ dòng chók w gâe̤ng j lâng ciáh sĭng-mō̤, ô 17 ciáh. Màng-gōng sêu gáu Ngù-ngṳ̄ gì īng-hiōng, sĭng-mō̤ gì só-liông bī Hók-gióng gì Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gó lā̤ sâ̤.
Ĭ có̤i cā sê Mìng-dièu gì siŏh ciáh ciŏng-gŭng, ké̤ṳk puái kó̤ Săng-hāi-guăng siū guăng. Muāng-chĭng gì buô-dôi iā sâ̤ huòi lì páh, dŭ ké̤ṳk ĭ páh cāu kó̤. 1644 nièng, Lī Cê̤ṳ-sìng cô̤-huāng chuàng-ôi, Ngù Săng-gié gì nông-bâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng bŏng-gá, ĭ sá̤-bò̤ Dìng Nguòng-nguòng iâ ké̤ṳk Lī Cê̤ṳ-sìng gì buô-hâ Làu Cŭng-mīng dŏk kó̤. Ngù Săng-gié iā sêu-ké, cêu bóng Muāng-chĭng buô-dôi diē guăng, ciŏng Lī Cê̤ṳ-sìng miĕk lâi. Ĭ dó̤i-chiū Muāng-chĭng páh giâ iā sâ̤ dê-huŏng, 1662 nièng, ciŏng Nàng-mìng gì Īng-lĭk Huòng-dá̤ niăh lā̤ tài lâi. Muāng-chĭng hŭng ĭ có̤ Bìng-să̤-uòng (平西王), guăng Hùng-nàng hī siŏh dái.

Sèng 771 nièng, Kēng-ṳ̀ng páh giâ Ciŭ-dièu gì siū-dŭ, Ciŭ Bìng-uòng ciŏng siū-dŭ buăng gáu Lŏk-iòng kó̤. Lĭk-sṳ̄-hŏk-gă ciŏng ciā cĭ sèng gì Ciŭ-dièu hô̤ lā̤ Să̤-ciŭ, cĭ hâiu gì hô̤ lā̤ Dĕ̤ng-ciŭ.

今旦考古學家其研究發現，幾十萬年以前就有儂着夫塊住了。按朝鮮神話裡勢其講法，天神桓雄共熊其諸娘囝結婚，生下檀君，這檀君就是今旦朝鮮民族其始祖。遘尾了檀君建立古朝鮮，嚽是朝鮮其開國。敆今旦北韓其平壤有檀君其墓，號𡅏“檀君陵”。不過嚽是伓是檀君真其墓，現在儂固講𣍐清楚，因為北韓政府伓讓考古人員行裡去調查。

Sóng Gŏ̤-cŭng (宋高宗, 1107 n. - 1187 n.), miàng Diêu Gáiu (趙構), sê Sóng-dièu gì siŏh ciáh huòng-dá̤, 1127 nièng gáu 1162 nièng câi-ôi. Ĭ sê Sóng Hŭi-cŭng gì giāng, iâ sê Sóng Kĭng-cŭng gì diê.

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ (閩東語), iâ hô̤ lā̤ Mìng-dĕ̤ng-uâ (閩東話), sê diŏh Hók-gióng dĕ̤ng buô dê-kṳ̆ gâe̤ng Ciék-gŏng dĕ̤ng-nàng buô dê-kṳ̆ tŭng-hèng gì siŏh cṳ̄ng Mìng-ngṳ̄, dâi-biēu huŏng-ngiòng sê Hók-ciŭ-uâ. Gōng Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì nè̤ng gó̤ cê-gă gì mū-ngṳ̄ hô̤ lō̤ Bàng-uâ (平話), é-sé̤ṳ sê „bàng-siòng gōng gì uâ“.

Kuóh-dà̤ gì sáng ô sĕk gūi cṳ̄ng, iā sâ̤ dŭ sê Mìng-dièu gâe̤ng Muāng-chĭng Háng-huá gì sèng-âu kī gì. Nè̤ng bī-gáu sâ̤ gì sáng kō̤-nèng dŭ gâe̤ng cūi hĕ̤k-ciā páh-ngṳ̀ ô găng-guó. Bī-gáu diēng-hìng gì chiông Gŏng (江), Dòng (唐), Ŭng (翁), Ĕu (歐), Păng (潘), Biêng (卞), Diè (池), Puō (浦) dēng dēng. Gì-dṳ̆ng, „Ŭng“ gì é-sé̤ṳ kō̤-nèng sê „ngṳ̀-ŭng“ (páh-ngṳ̀-gì); „Păng“ (潘) é-sé̤ṳ sê „cūi gà̤-dēng gì huăng-giāng“; „Ĕu“ (歐) kō̤-nèng cī „hāi-ĕu“; Diè (池), Puō (浦), Gŏng (江), Hāi (海) ciông-uâng gì sáng, dŭ sê ĭ-gáuk-nè̤ng sĕng-uăk gì dê-huŏng. Lêng-ngôi, ô gì sáng Dìng (陳) gì kuóh-dà̤ gōng cê-gă sê Dìng Iū-liông (陳友諒) gì hâiu-dâi. Diòng-lŏ̤h Diù-dĕ̤ng-chŏng (籌東村) gì sáng Lù (盧) gì kuóh-dà̤ gōng ĭ-gáuk-nè̤ng sê Lù Sùng (盧循) gì hâiu-dâi.

James A. Garfield (1831 nièng 11 nguŏk 19 hô̤ – 1881 nièng 9 nguŏk 19 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 20 êng cūng-tūng, 1881 nièng 3 nguŏk 4 hô̤ gáu 9 nguŏk 19 hô̤ câi-êng.

Băh-uâ-cê (白話字, Mìng-nàng-ngṳ̄: Pe̍h-ōe-jī) sê siŏh cṳ̄ng sāi Lá-dĭng cê-mō̤ (拉丁字母) siā Mìng-nàng-ngṳ̄ gì huŏng-áng (方案). 19 sié-gié gì sèng-hâiu, iù Gĭ-dók-gáu‎ Diòng-lō̤-cŭng (長老宗) găk Hók-gióng Â-muòng huák-mìng, sê Gáu‎-huôi Lò̤-mā-cê gì siŏh cṳ̄ng.

Siŏh dâi chĭng, nê dâi biēu, săng dâi ká̤ kó̤ ng-sāi biēu (一代親, 二代表, 三代快去伓使表): é-sé̤ṳ cêu sê gōng gáu dâ̤ săng dâi gì biēu-chĭng háik-nguòng guăng-hiê ī-gĭng cêng-kó̤ sĕ̤, chă-bók-dŏ̤ mò̤ sié-nó̤h lièng-hiê lāu.
Kuóh-dà̤ iâ hô̤ lā̤ kuóh-dà̤-giāng (曲蹄囝), ô gì sèng-âu iâ â̤ siā có̤ Kuŏ-dà̤ (科題), sê Hók-ciŭ Háng-nè̤ng dó̤i cī siŏh dêng nè̤ng gì chĭng-hŭ. Cī siŏh dêng nè̤ng nĭk-nĭk diŏh sùng diē-sié sĕng-uăk, kă-tōi â̤ có̤ uăng-uăng-sék bĕk mâ̤ dĭk, gó-chṳ̄ hô̤ lā̤ ciā miàng-cê. Nṳ̄ gì kuóh-dà̤ iâ ké̤ṳk Hók-ciŭ nè̤ng hô̤ lā̤ Gĕ̤ng-muói-giāng (江妹囝) hĕ̤k-ciā Kuóh-dà̤-bò̤ (曲蹄婆).

Nà̤-lò̤ Ò̤ sê Hĭ-ciŭ báe̤k buô gì siŏh dèu cĭng dòng gì ò̤. Ciā ò̤ biĕng-dău gì tū-niēng cĭng hō̤, Gū Ăi-gĭk ùng-mìng cêu sê găk ciā ò̤ biĕng-dău huák-diēng chók lì gì.

所有版本其元素週期表都囇有化學元素，無混合物、化合物或者亞原子粒子。每蜀萆元素其兼蜀萆同位素都敆同蜀格臺中表示。敆標準週期表臺中，元素依照伊其原子序（原子核臺中質子其數量）其順序來排。當蜀萆電子開始填充新其原子殼層辰候，週期表另外起蜀行（週期）。元素其蜀萆電子支殼層有其電子數決定元素其列（族），譬如講氧共硒敆最外頭其p支殼層都有4萆電子。週期表臺中比較低其週期比較長，比較右邊其族也比較長（但是最大其鹼金屬族是敆最左邊，第二大其鹼土金屬族則在鹼金屬族其右邊）。一般來說，化學特性接近其元素敆週期表中敆同蜀族臺中，但是敆f-區共d-區臺中，有其同蜀萆週期其元素也有接近其特性。故此，如果會別附近元素其特性，就會使輕鬆其預測遘某化學元素其特性。敆有其元素周期表底裡（譬如講化學星空）存在0号元素，這是講原子臺中囇有中子，無质子其蜀種假像元素，但是這種做法有爭議。

Herodotus gì lĭk-sṳ̄ cáuk-pīng diē-sié huāng-éng cêng sâ̤ dŏng-sì sié-gái gáuk dó̤i gì hŭng-sṳ̆k ìng-cìng. Pī-ṳ̀-gōng, ĭ ô siā gáu, Nà̤-lò̤-ò̤ nièng-nièng-màng có̤ duâi-cūi sê ĭng-ôi Hĭ-ciŭ nàng-sié gì suók iòng go̤. Ô nè̤ng gōng, Herodotus siā gì sṳ̄ cṳ̆ cĭng chiông ìng-lôi ùng-huá gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆.

Uòng-háe̤ng (黃巷) sê Săng-huŏng-chék-háe̤ng diē-sié gì siŏh dèu háe̤ng. Ciā háe̤ng să̤-hióng lièng Âu-gă̤, dĕ̤ng-hióng lièng Báik-ék-chék Báe̤k-lô (八一七北路).

Huá-hŏk hiêng-chiông sê bī ŭk-cék chăng-gă huá-hŏk huāng-éng hâiu huák-sĕng gì séng-cék biéng-huá, ké̤ṳk ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông dŭ ô guăng-hiê. Huōi cêu sê dék bàng-siòng gì huá-hŏk hiêng-chiông cĭ-ék: sê ŭk-cék gâe̤ng kĕ̤ng-ké diē-lié gì iōng huák-sĕng giòng-liĕk huāng-éng sāng-sĕng sĭng ŭk-cék gì guó-tiàng, tiék săng cĭng iâ sê tiék gâe̤ng iōng-ké mâing-mâing huāng-éng gì liê, cī lâng cṳ̄ng biéng-huá dŭ â̤ hô̤ lō̤ iōng-huá (oxidation); lêng-nguôi siŏh cṳ̄ng sĕng-uăk dṳ̆ng sèu-sèu pâung diŏh gì huá-hŏk hiêng-chiông sê sŏng gâe̤ng giēng gì dṳ̆ng-huò (neutralization). Huá-hŏk huāng-éng iâ sèu-sèu puâng lā̤ nèng-liông gì sék-huóng gâe̤ng ngék-siŭ.

Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Nàng-piéng (閩東語南片) iâ hô̤ lā̤ Âu-guăng-piéng (侯官片), sê Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ gì siŏh ciáh huŏng-ngiòng piéng-kṳ̆. Ciā piéng-kṳ̆ gì huŏng-ngiòng ciō-iéu diêu diŏh Mìng dṳ̆ng sĕk ék, iâ cêu sê Mìng-gĕ̤ng dṳ̆ng-hâ-iù gáu ĭk-hāi-kāu gì dê-kṳ̆: bău-guák Hók-ciŭ chê-kṳ̆, Bìng-nàng, Kŭ-chèng, Lò̤-nguòng, Lièng-gŏng, Mìng-chiăng, Mìng-âu, Diòng-lŏ̤h, Īng-tái, Hók-chiăng, Bìng-tàng.

Gŏng-gé̤ṳ diòng-siók, Mā-cū nguòng-miàng "Lìng Mĕk-niòng" (林默娘), 960 nièng găk Può-dièng Mì-ciŭ Dō̤ chók-sié. 16 huói sèng-âu ĭ cêu dáik diŏh sìng-siĕng gì dô̤, ôi hiŏng-mìng siĕu căi dṳ̀ hâi. Ī-hâiu sĭng tiĕng biéng có̤ sìng-siĕng, bé-êu tō̤-hāi-nè̤ng.

Bī-lé-sì (Huák-guók-ngṳ̄: Belgique) sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Să̤-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi. Bī-lé-sì sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

Kleopatra 7-sié (Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: Κλεοπάτρα Θεἁ Φιλοπάτωρ, Lá-dĭng-ngṳ̄: Cleopatra VII Philopator, s 69 n. - s. 30 n. 8 ng. 12 h.) sê Ăi-gĭk Ptolemaios Uòng-dièu có̤i-hâiu siŏh ciáh guók-uòng, sèng 51 nièng gáu sèng 30 nièng câi-ôi.
Ciŭ-dièu gáu Dĕ̤ng-ciŭ gì sì-âu, guók-uòng ī-gĭng mò̤ sié-nó̤h giòng-lĭk lāu, gáuk dê cṳ̆-hâu cê̤ṳ lĭk, cuòi diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng hô̤ lā̤ Chŭng-chiŭ Sì-dâi. Gáu-muōi-lāu cṳ̆-hâu nâ diông 7 ciáh guók-gă, ciòng-buô chĭng-uòng, cuòi cêu sê Ciéng-guók Sì-dâi. Sèng 256 nièng, Ciŭ-dièu ké̤ṳk Cìng-guók miĕk lâi.

Miêng-cék(面積) sê dò̤ lā̤ biĕu-sê siŏh ciáh kuóh-méng hĕ̤k-ciā bìng-méng dù-hìng ciéng gì duâi-nâung gì liông, â̤ dé̤ṳng káng có̤ sê dòng-dô (ék-mì dô-liông) gâe̤ng tā̤-cék (săng-mì dô-liông) gì nê-mì lôi-bī.

Cēu gì cṳ̄ng-lôi: Nṳ̄ sū mâ̤ siăh-dék: cêu sê ĭng, ngáuk, diĕu, iŏng, ciĕng, siēu-ĭng, gâe̤ng ĭ siŏh lôi; lō̤-uă gâe̤ng ĭ siŏh lôi; mō̤ gì dò̤-cēu, gē̤ng gì dò̤-cēu, ngṳ̀ ĭng, chiók-ĭng, gâe̤ng ĭ siŏh lôi; lù-cṳ̀, lô-cṳ̀, tĭng-cēu, dà̤-hù, uòng-gṳ̆, ngṳ̀-gēu, hŏk, ĕng-ū gâe̤ng ĭ siŏh lôi, dái-êng, biēng-hók (Sĭng-mêng-gé 14 ciŏng: 12-18 cáik).

Ô-guăng ngṳ̄-ngiòng kī-nguòng gì ông-dà̤ gó ng-sê cĭng chĭng-chū. Ìng-lôi-hŏk-gă gū-liông, ngṳ̄-ngiòng kī-nguòng gì nièng-dô̤i dâi-kái sê tèng 2 báh-uâng nièng cĭ-sèng gáu 4 uâng nièng cō̤-êu. Gé-iòng sié-gái siông gì sū-iū cŭk-gùng dŭ ô ngṳ̄-ngiòng, cuòi cêu sê gōng, ìng-lôi liê-kŭi Hĭ-ciŭ buăng gáu sié-gái gáuk ôi-ché̤ṳ cĭ-sèng, ngṳ̄-ngiòng cêu ī-gĭng sāng-sĕng go̤ lāu.

Ôi lāu kuók-duâi Gĭ-dók-gáu gì īng-hiōng, Uòng Nāi-siòng gāi cāu kuŏ-gṳ̄ cĭ dèu duô. 1894 nièng, ĭ kō̤ dé̤ṳng gṳ̄-ìng. Dùng siŏh nièng, Dṳ̆ng-nĭk-gák-ngū-ciéng-cĕng bó̤-huák, Uòng Nāi-siòng gì săng-dâ̤ Uòng Nāi-muò diŏh Uòng-hāi-hāi-ciéng sùng-guók. Uòng Nāi-siòng gāng-táng sì-guŏh, cô bóng-ké báik-gū, duōng-hióng sĭng-hŏk, béng chăng-gă Gŭng-chiă-siông-cṳ̆ gâe̤ng Mì-sĭng-biéng-huák. Biéng-huák sĭ-bâi cĭ-hêu, ĭ kék céng-hū tŭng-cék, gĭng Siông-hāi bié duōng Hók-gióng.

Hók-ciŭ gì nṳ̆k-ṳ̀ng iâ sê siŏh cṳ̄ng ô dĕk-sáik gì siēu-siăh, sê kĕk ngù hĕ̤k-ciā dṳ̆ gì nṳ̆k có̤ gì. Có̤ nṳ̆k-ṳ̀ng gì dáing dâi-dŏng, „Lĭk-nĭk-ô“(立日有) có̤i chók-miàng. Nĭk-buōng gì nṳ̆k-ṳ̀ng sê kĕk ṳ̀ có̤ gì. Miēng-diêng nè̤ng kĕk hà có̤. Uŏk-nàng gì nṳ̆k-ṳ̀ng iâ ô sê kĕk hà-mà có̤ gì, hŭ-uái gì nè̤ng giéng-gáe̤k siăh hà-mà nṳ̆k dó̤i ìng-iōng-bók-liòng gì niè-giāng ô-nó̤h-hō̤.

Franklin Pierce (1804 nièng 11 nguŏk 23 hô̤ – 1869 nièng 10 nguŏk 8 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 14 êng cūng-tūng, 1853 nièng gáu 1857 nièng câi-êng.

Mississippi Ò̤ sê Báe̤k Mī-ciŭ gì siŏh dèu gĕ̤ng, ô 3,730 gŭng-lī (2,320 ĭng-lī) dòng, sê sié-gái dâ̤-sé dòng gì gĕ̤ng, iā-sê áng lièu-liông sáung sié-gái dâ̤-ngô duâi gì gĕ̤ng. Mississippi Ò̤ cuòng-buô găh Mī-guók gīng-nô̤i, bók-guó ĭ gì lièu-ĭk ô chuŏng-gáu Gă-nā-dâi gì lâng ciáh sēng.

Ĭ sê Siông Diĕk gì giāng, iâ sê Siông Ŭng gì diê. Siông Sìng găk 1803 nièng sī lō̤ ī-hâiu, iù ĭ lì ciék-băng. Câi-ôi gì sèng-âu Liù-giù iā bék, ĭ giéng-gáe̤k Liù-giù gì bék dŭ sê Nĭk-buōng hâi gì, buóh siōng ciŏng Nĭk-buōng nè̤ng dṳ̆k kó̤. Mò̤-niĕ-ài cuòi ké̤ṳk Nĭk-buōng nè̤ng sĕng báik, diŏh 1828 nièng gōng ĭ cĭng-sìng ô mò̤-bâng, ciŏng ĭ guŏng kī lì, iù sié-cṳ̄ Siông Ṳ̆k lì ché̤ṳ-lī céng-dê. 1834 nièng bâng sī, Siông Ṳ̆k ciáng-sék ciék-băng.
Ngái Ṳ̀-liŏk (艾儒略; É-dâi-lé-ùng: Giulio Aleni; 1582 n. - 1649 n.) sê Tiĕng-cuō-gáu Iă-sŭ-huôi gì É-dâi-lé duòng-gáu-sê̤ṳ. Ĭ iù 1613 nièng kī gáh Dṳ̆ng-guók, dĕk-biék sê Hók-gióng duòng-gáu 36 nièng, dĭk-tàu gáu 1649 nièng sī ṳ̀ Iòng-bìng. Ĭ cĭng-tŭng dṳ̆ng-să̤ ùng-huá, ô Să̤-lài Kūng-cṳ̄ gì chĭng-hô̤.

Găk Báe̤k-gĭng, lài-cê̤ṳ gŏ̤-dēng hăk-hâu gì hŏk-sĕng diŏh sĭng-săng dô̤-sṳ̆ lièng gì-tă dĭ-sék hông-cṳ̄ gì ciĕ-tì â-dā̤ sìng-lĭk Báe̤k-gĭng Gŏ̤-hâu Hŏk-sĕng Cê̤ṳ-dê Lièng-hăk-huôi (北京高校學生自治聯合會, gāng-chĭng Báe̤k-gŏ̤-lièng). Hŏk-sĕng nêng-ùi cê-gă sê ái-guók-ciā, sê 1919 nièng hù-giù kuŏ-hŏk gâe̤ng mìng-cuō gì Ngū-sé̤ṳ Ông-dông gì duòng-sìng-ciā. Téng có̤i kăi-sṳ̄ gì gé-niêng kăi-mìng liāng-dô̤-ìng Hù Iêu-băng, uăk-dông huák-diēng gáu huāng hū-bâi, iĕu-giù sĭng-ùng cê̤ṳ-iù, ī-gĭk giék-sók Dṳ̆ng-gê̤ṳng gì cuŏng-cié dŭk-cài.

Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié, „Ăh“ gâe̤ng „Gùng“ lâng bih siăng-mō̤ sê siŏng-tŭng gì. Gĭng-dáng Huà-ngṳ̄ diē-sé tĕ̤k „h“ hĕ̤k „x“ gì cê găk gū Háng-ngṳ̄ diē-sié ô tĕ̤k /k/, iâ ô tĕ̤k lìng-siăng-mō̤ (零聲母, cêu sê mò̤ siăng-mō̤). Hók-ciŭ-uâ băh-uâ bō̤-làu ô gū Háng-ngṳ̄ gì cī bĭh dĕk-diēng.

Mìng-guók cĭ hâiu, Hók-ciŭ-uâ gì ĭng-ông cêu mò̤ cĭng duâi gì biéng-huá lāu. Gáu Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sìng-lĭk, Hók-ciŭ-uâ siŏh-bĕng duâi-liông cióh diē Huà-ngṳ̄ gì sṳ̀, siŏh-bĕng găk céng-hū ngṳ̄-ngiòng céng-cháik gì páh-dáh â-dā̤ sāi-ê̤ṳng huâng-ùi duâi giŭ, dék duâi gì Hók-ciŭ-uâ siàng-chê Hók-ciŭ â̤-sê gṳ̆ng sùi Dài-báe̤k gì kă-cék, biéng có̤ dâ̤ nê bĭh diōng-hìng gáu Huà-ngṳ̄ gì Mìng-ngṳ̄ siàng-chê.

Có̤i cā, kuóh-dà̤ sáng Hók-gióng buōng-tū dĕk-sáik gì iā sâ̤ Dô̤-gáu sìng, gì-dṳ̆ng bău-guák Ù-cṳ̆, Siè-sìng (蛇神), Uă-sìng (蛙神), Lṳ̀ng-sìng (龍神), gó ô Mā-cū, Nā-gŭng, Băh-mā-cŏng-uòng, Kăi-mìng-cŏng-uòng (開閩尊王, Uòng Sīng-dĭ), Ŭi-ū-cŏng-uòng (威武尊王, Uòng Sīng-dièu), Ngū-hók Uòng-iè (五福王爺), Lìng-cūi-nā̤, Dìng Siông-cṳ̆ (陳尚書, Dìng Ùng-lṳ̀ng), Chék-sĭng-nā̤ (七星奶), Chèng-lòi Gŭ-niòng (田螺姑娘) gâe̤ng gáuk cṳ̄ng dê-tàu-sìng. Kuóh-dà̤ cĭng sèu giàng-sùng, gó-chṳ̄ diŏh ĭ-gáuk-nè̤ng dâi-dŏng cêng-kó̤ sáng Mā-cū, gó ciŏng Mā-cū gì séng-iōng diòng gáu Mìng-báe̤k gì nô̤i-lṳ̆k dê-kṳ̆ kó̤. Kuóh-dà̤ gó ciŏng Băh-mā-cŏng-uòng gì séng-iōng diòng gáu Mā-cū-dō̤, Nā-gŭng gì séng-iōng diòng kó̤ Liù-giù. Iâ ô siŏh buô-hông gì kuóh-dà̤ sáng Hŭk-gáu.

Siĕ-puō Gĭ-dók-gáu-dòng sê 2 cèng làu gì huòi-lòng-sék gióng-dé̤ṳk, biĕng-dău ô 5 duâi gióng-dé̤ṳk-gùng, ciéng-dê 14 mū lìng nék-giāng. Cŭ-uái nguòng-lài sê 19 sié-gī Ĭng-guók Séng-gŭng-huôi diŏh Hók-ciŭ gì cūng-buô. 1889 nièng, Ĭng-guók Séng-gŭng-huôi diŏh cŭ-uái kŭi-siék Cĭng-hŏk Cṳ̆-iêng (Sìng-hŏk-iêng), buòi-iōng Séng-gŭng-huôi gì mŭk-sṳ̆. 1906 nièng gă-diē Dṳ̆ng-huà Séng-gŭng-huôi Hók-gióng Gáu-kṳ̆. 1940 nièng, Cĭng-hŏk Hŏk-iêng gâe̤ng Ôi-lī-gŭng-huôi hăk có̤ Hók-gióng Hiĕk-huò Sìng-hŏk-iêng. 1950 nièng-dâi hăk gáu Nàng-gĭng Gĭng-lìng Sìng-hŏk-iêng diē-sié kó̤. 1966 nièng Ùng-gáik kăi-sṳ̄, gáu-dòng ké̤ṳk nè̤ng guŏng lâi. 1990 nièng tṳ̀ng-sĭng kŭi-muòng, gāi miàng hô̤ lā̤ Siĕ-puō-dòng. Gáu 1994 nièng gì sèng-âu ī-gĭng ô gĭ-dók-dù 600 nè̤ng.
༡༩༣༥ལོར་ཞང་པོ་དང་ལྷན་དུ་ནན་ཅིང་དུ་སློབ་སྦྱོང་མནང་བར་ཕེབས་རྩིས་བྱས། ཕྱི་ལོར་ཀྲུང་དབྱང་ཆབ་སྲིད་སློབ་གྲྭས་བཙུགས་པའི་མོང་བོད་སློབ་གྲྭར་སློབ་སྦྱོང་མནང་བ་དང་དེ་དུས་ཅང་ཅེ་ཧྲེ་སློབ་གྲྭའི་ཞའོ་ཀྲང་གི་འགན་བཞེས་ཀྱི་ཡོད། ༡༩༣༧ལོར་རི་འགོག་དམག་འཁྲུག་ལངས་རྐྱེན་སློབ་གྲྭ་དེ་ཨན་ཧུའི་ཅུའུ་ཧ་རི་བོ་ནས་ཧུའུ་ནན་ཀྲེ་ཅང་དུ་སྤོ་དགོས་བྱུང་། དེའི་རིང་ལ་ཁོང་གི《འུ་ཧན་ལ་བསྐྱོད་ལམ》ཞེས་པའི་རྩོམ་ཡིག《ཀྲེ་ཅང་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》སྟེང་འགོད་མནང་བ་རེད། དེ་དུས་ཁོང་དང་གཡོན་ཕྱོགས་ཀྱི་དུས་དེབ། དེ་བཞིན་མི་སྣར་ཐོག་མའི་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་། ༡༩༣༨ལོར་སློབ་གྲྭ་དེ་ཁྲུང་ཆིང་དུ་སྤོས། དེ་ནས་ཟུང་ཁོང་གིས་མ་ཁེ་སི་དང་ལི་ཉིང་གི་བརྩམས་ཆོས་མང་དུ་བཀླགས་རྐྱེན་ཁོང་གི་ལྟ་བ་ལི་ཉིང་གི《མི་རིགས་རང་གཙོ་དབང་ཆའི་སྐོར་གླེང་བ》ཞེས་པ་དང་ཉེ་བར་གྱུར། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཕུན་དབང་གིས་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། ངག་དབང་སྐལ་བཟང་། ཤེས་རབ། མ་རྒྱལ་དོན་གྲུབ་ལ་སོགས་པའི་སློབ་ཕྲུག་དང་མཉམ་དུ༼བོད་རིགས་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་གསར་བརྗེའི་འགུལ་བསྐྱོད་ཚོགས་ཆུང༽བཙུགས་མནང་བ་དང་། ཧྲུའུ་ཅིའི་འགན་བཞེས། དེ་ནས་ཁྲུང་ཆིང་བཅའ་སྡོད་དམག་སྡེ་བརྒྱད་པའི་དོན་གཅོད་ཁང་དང་གསང་བའི་ཐོག་ནས་འབྲེལ་གཏུག་མནང་། ད་དུང་ཚོགས་ཆུང་དེའི་མིང་ཐོག་ནས་སི་ཏའ་ལིན་དང་མའོ་ཙི་ཏུང་ལ་འཕྲིན་ཡིག་བསྐུར་མནང་མཛད། ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས《རྒྱལ་སྤྱིའི་གླུ》《ཀྲུང་གོའི་རྒྱལ་གླུ》སོགས་བོད་ཡིག་ཏུ་ཐོག་མར་བསྒྱུར། ༡༩༤༠ལོར་སློབ་གྲྭ་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས། དེ་ནས་ཡེ་ཅན་ཡིང་གི་རོག་སྐྱོར་འོག་མ་ཁེ་སི་དང་ལེ་ཉིང་གི་བརྩམས་ཆོས་མང་དག་ཅིག་ཉོས་ནས་བོད་དུ་ལོག་ཕེབས། ༡༩༤༢ལོར་ཁོར་གིས་དར་རྩེ་མདོ་རུ༼སྐར་མ་མེའི་ཚོགས་པ༽བཙུགས་མནང་བ་དང་། དེའི་ཁོངས་མི་ལ་ངག་དབང་དང་། ཏའོ་ཏང་། དགྲ་འདུལ། ཚང་ཆོས་གྲགས་སོགས་བྱུང་། དེ་ནས་ཚོགས་པ་དེ་གོ་མིན་ཏང་གི་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་རྗེས་ཕུན་དབང་དང་ཏའོ་ཏང་ལྷ་སར་ཕེབས་ནས༼གངས་ལྗོངས་བོད་རིགས་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་གསར་བརྗེའི་ཚོགས་ཆུང༽བཙུགས། ཁོང་ཚོས་བསོད་ཁང·དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་བཀའ་བློན་བརྒྱུད་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་ལ་གསར་བརྗེའི་ལས་འགུལ་སྤེལ་དགོས་པའི་རེ་བ་ཞུས་ཀྱང་སྟོང་ཟད་དུ་ཕྱིན། ༡༩༤༤ལོར་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས། ༡༩༤༥ལོར་ཕུན་དབང་ཡུན་ནན་བདེ་ཆེན་རྫོང་དུ་ཕེབས་ནས༼ཤར་བོད་མི་དམངས་རང་སྐྱོངས་ལྷན་ཚོགས༽གསར་བཙུགས་མཛད་པས་སྲིད་གཞུང་གིས་འཛིན་བཟུང་བཀའ་རྒྱ་བཏང་། ༡༩༧༤ལོར་ཕུན་དབང་ཆབ་མདོ་ཁུལ་དུ་ཕེབས་ནས་གཡུ་ཐོག·བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་རོག་སྐྱོར་འོག་ལྷ་སར་ཕེབས་ཐུབ་པ་བྱུང་། ༡༩༤༩ལོར་ཕུན་དབང་སོགས་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་གསང་བའི་ལས་དོན་སྒྲུབ་མཁན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་ནས་བཀའ་ཤག་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱས། ལོ་དེའི་སྤྱི་ཟླ་༩པར་ཁོང་རྣམས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་ཁུན་མིང་དུ་ཕེབས། ཁོང་གིས་ས་དེ་གའི་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་རྩ་འཛུགས་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་མཐར་གུང་ཁྲན་ཏང་ཡོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། དེ་རྗེས་འབའ་ཐང་ལ་ལོག་ཕེབས་ནས༼ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ཁམས་བོད་ས་མཚམས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང༽༼ཤར་བོད་དམངས་གཙོའི་ན་གཞོན་ལྷན་ཚོགས༽གསར་འཛུགས་མཛད་པ་དང་ཧྲུའུ་ཅིའི་འགན་བཞེས།

བཀའ་རྩ་གསལ་བསྒྲགས་དངོས་ཤོག་གྲངས་ ༡༢ ལ་བཀོད་ཡོད།༡༩༡༣ ཟླ་བ་དང་པོའི་ནང་སོག་པོའི་རྒྱལ་སར་སོག་བོད་ཆིངས་ཡིག་གཅིག་བཞག་པའི་ནང་སོག་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ངོས་ནས་མན་ཇུའི་གོང་མའི་དབང་འོག་ནས་ཐོན་པ་དང༌། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་བོད་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་སོགས་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཁས་ལེན་ཞུས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་སོག་པོ་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གཙོ་ བོ་ཡིན་པ་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ནས་ཁས་ལེན་གནང་བ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་རང་ཐག་རང་གཅོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད། ཆིངས་དོན་དངོས་ཤོག་གྲངས་ ༡༡ ལ་བཀོད་ཡོད།
སྤྱི་ལོ་༡༩༥༣ལོའི་ཟླ་བ་༨པར་སྨན་པས་ཁོང་གི་རྐང་པ་ནས་པུས་མོའི་བར་བཅད་པ་རེད། བཤགས་བཅོས་དེའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་ཉིད་ལ་བརྗེད་པར་དཀའ་བའི་སྐྱོ་སྣང་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་།: “ཁོང་ཚོས་ཟླ་བ་༦གོང་ངའི་རྐང་པ་བཅད་པ་དེས་རང་ཉིད་ལ་ཐེངས་མ་ཁ་ཤས་གཅིག་མནར་གཅོད་བཏང་བྱུང་ཏོག་ཙམ་མ་གཏོགས་ངའི་སྲོག་ཤོར་གྲབས་བྱས་བྱུང་། རང་ཉིད་རང་ཤི་བརྒྱབ་འདོད་པའི་སྐབས་རྟག་ཏུ་ཊའི་གོ་ཡི་རང་ཉིད་ལ་བཀག་འགོག་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ག་རེ་ཡིན་ཟེར་ན་ཁོང་གིས་ང་དྲན་པ་གསུངས་ཀྱི་འདུག་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཀྱང་ཁོང་གིས་ང་དྲན་གྱི་རེད་མཉམ་གྱི་འདུག འོན་ཀྱང་ངའི་མི་ཚེ་འདིའི་ནང་སླར་ཡང་སྡུག་བསྔལ་ཡོང་གི་མ་རེད།ང་ད་དུང་ཏོག་ཙམ་འགུག་དགོས་འདུག་་་”

ཐ་མལ་དུ་གནས་པའི་མི་དར་མའི་སྙིང་གི་ཕར་ཚད་ནི་དུས་ཚོད་སྐར་མ་གཅིག་ལ་ལན་གྲངས༦༠ནས༡༠༠བར་ཡིན་ཏེ། སྙིང་གི་འཕར་ཚད་ལན་གྲངས༡༠༠ཡན་བརྒལ་ན་མྱུར་དྲགས་པར་བརྩིའོ།

ཀློང་རྡོལ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེའི་བརྟག་ཐབས་ནང་སྤོས་ཤེལ་ལ་། སྤོས་ཤེལ་སྦུར་ལེན་ཁ་ཆེ་མོང་གོལ་དང་། མངའ་རིས་མཚོ་དང་མོན་གྱི་ཡུལ་ནས་འབྱུང་། ཁ་ཆེ་གུར་གུམ་མདོག་འདྲ་བཟང་བ་དང་། དཀར་སྐྱ་ཆུ་སྦུར་འདྲ་དང་དམར་ནག་ངན་། རྫུས་མ་ག་བུར་སྤོས་དཀར་བསྡུས་པའི་བཅོས་། ཕྱི་ཡི་རྒྱ་མཆོ་བཅུད་བསྡུས་བཟང་ཤོས་ཡིན་། འདམ་སོགས་དུག་ཆུ་ལས་ཐོན་ངན་པ་ཡིན་། ཞེས་སོ།།

༡། བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་ནི་དཀར་ཤམ་བར་དུ་འཇུག་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང། དཀར་ཤམ་ལས་རྡུལ་གྲངས་(Atomic number) མཐོ་བའི་རྩ་རྫས་ཀྱི་རིགས་ལ་བརྒྱད་ཚན་གྱི་གཏན་སྲོལ་དེ་འཇུག་མི་ཐུབ།

གློ་ནད་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་ཧྥ་རིས་ད་ཀ་ལོ་སྤྱི་ལོ་༡༩༥༤ལོའི་ཟླ་བ་༧པའི་ཚེས་༡༣གྱི་དགུང་མོ་ཚེ་ལས་འདས་པ་རེད། དེའི་ཉིན་གྱི་ཁོ་མོའི་ཉིན་ཐོའི་ནང་འདི་འདྲ་ཟེར་བྲིས་འདུག: “ངའི་རེ་བར་མཐའ་འབྲས་དེ་སྐྱིད་པོ་ཡོང་བ་དང་དུས་ནམ་ཡང་ཡང་བསྐྱར་མ་ཡོང་བ་ཤོག་་་ཧྥ་རིས་ད།།” ཞེས་འཁོད་འདུག

སྣེ་གདོང་གོང་མ་ངག་གི་དབང་པོ་སྐུ་ན་ཕྲ་བའི་སྐབས། ཡར་ཀླུང་མཁར་ཐོག་གི་རྫོང་དཔོན་རིན་སྤུངས་པ་མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེས་སྣེ་གདོང་སྲས་ཀྱི་རམ་འདེགས་དཔོན་ཚབ་ཞུས་ཏེ། སྲི་ཞུ་ལེགས་པར་སྒྲུབ་ནའང་། སྣེ་གདོང་པའི་བློན་པོ་ཚོས་ཕྲག་དོག་གིས་གྱེན་ལངས་བྱས་པར་ཞི་དྲག་གིས་གནོན་ཤུགས་སྤྲོད་པ་ལས། ཕག་གྲུའི་ནང་ཁུལ་ཆིག་སྒྲིལ་གྱི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་ཟད་དེ། མཐར་སྡེ་སྲིད་རིན་སྤུངས་པའི་མངའ་ཐང་ཇེ་རྒྱས་སུ་སོང་ནས། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཕག་གྲུ་གོང་མ་རིམ་བྱོན་ལས་ལོགས་སུ་རིན་སྤུངས་སྡེ་བ་རིམ་བྱོན་ཞེས་པའི་བཤད་སྲོལ་མཛད་དགོས་པ་འདི་བྱུང་བར་མངོན། དེ་ཡང་རིན་སྤུངས་པའི་མི་རབས་བཞིའི་རིང་སྣེ་གདོང་ནང་ཁུལ་དང་། དབུས་གཙང་གི་སྡེ་གཟར་རབ་དང་རིམ་པར་བྱུང་བའི་ནང་ནས། ཚབས་ཆེ་ཤོས་ནི་རབ་བྱུང་བརྒྱད་པའི་ས་རྟ་(༡༤༩༨)ལོ་དང་། རབ་བྱུང་དགུ་པའི་མེ་བྱི་(༡༥༡༦) ས་ཁྱི་(༡༥༣༨)བཅས་ཡིན། སྡེ་གཟར་དེ་དག་གི་མཐའ་མའི་རྒྱལ་ཁ་དེ་རིན་སྤུངས་པར་ཐོབ་པ་ནས། སྡེ་པ་དེའི་མངའ་ཐང་ཇེ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་དང་བསྟུན། བོད་དབུས་གཙང་གི་ས་ཁྱོན་ཕལ་མོ་ཆེར་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཀྱང་། རིན་སྤུངས་པ་རང་གི་མིང་ཐོག་ནས་སྲིད་དབང་མ་བཟུང་བར། སྡེ་སྲིད་ཕག་མོ་གྲུ་པའི་མིང་ཐོག་ནས་དོན་ལ་སྡེ་པ་འདིས་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པས། དེས་ན་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་རིན་སྤུངས་སྡེ་བ་ཞེས་ལོགས་སུ་འདྲེན་པ་དང་མི་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་དེས་ཡིན་པར་ཤེས་དགོས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་འདི་ལ་རིན་སྤུངས་སྡེ་རབས་ཟེར། རིན་སྤུངས་པའི་སྲིད་འཛིན་རིམ་བྱུང་ནི། མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེ། དོན་ཡོད་རྡོ་རྗེ། ངག་དབང་རྣམ་རྒྱལ། དོན་འགྲུབ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ། ངག་དབང་འཇིགས་གྲགས་བཅས་སོ།།
འཇམ་དཔལ་སྤྲུལ་བ་རུ་རོ་གཅིག་ཕྱིར་ན།། གསར་རྙིང་ཡི་དམ་ལ་ཁྱད་པར་མི་འདུག།། དངོས་གྲུབ་ཞུ་རྒྱུ་དེ་འཕྱུགས་མེད་མཛོད་དང་།། ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དང་གཟའ་གདོང་དམར་ནག།། དགེ་སྡིག་ཤན་འབྱེད་ཀྱི་ངོ་བོར་གཅིག་པས།། གསར་རྙིང་ཆོས་སྐྱོང་ལ་མཆོག་དམན་མི་འདུག། ལས་བཞི་སྒྲུབ་པ་ལ་སྐུལ་མཁས་གྱིས་དང་།། ཀ་དག་ལྷུན་གྲུབ་དང་དབུ་མའི་ལྟ་བ།། གཉིས་ཀ་རྟག་ཆད་ཀྱི་གཡང་ལས་གྲོལ་བས།། གསར་རྙིང་ལྟ་བ་ལ་མཐོ་དམན་མི་སྣང་།། བདེན་འཛིན་གཡུལ་ངོ་ལ་དཔའ་རྟགས་སྟོན་དང་།། ཅི་ཡང་མི་རྟོག་དང་ངར་འཛིན་ཞི་གནས།། བྱིང་རྒོད་བྲལ་བ་ཡི་སྒོམ་ཚུལ་ཡོད་ན།། གསར་རྙིང་སྒོམ་དོན་ལ་ཁྱད་པར་མི་སྣང་།། བདེ་གསལ་མི་རྟོག་པའི་ངང་དུ་ཞོག་དང་།། རིག་པ་བརྟུལ་ཞུགས་དང་སོ་ཐར་སྤྱོད་པ།། གང་ཟག་གཅིག་གིས་ཀྱང་རིམ་པར་སྤྱད་ཆོག།། གསར་རྙིང་སྤྱོད་པ་ལ་ཕྱོགས་ཞེན་མི་དགོས།། རང་གི་རྟོགས་ཚད་ལ་ལྟོས་ནས་སྤྱད་ཆོག། རིག་འཛིན་ཞལ་ཆབ་དང་གཞུང་བའི་སྤྲོས་བཤད།། གང་ཡང་སྐམ་བཤད་ཀྱི་སྦུན་པ་བྲལ་ན།། གསར་རྙིང་འཆད་པ་ལ་གནད་དོན་འདྲ་བས།། འཆད་ཚུལ་སེམས་སྟེང་ནས་ནོར་མེད་གྱིས་དང་།། མན་ངག་མཛུབ་ཚུགས་དང་ལུང་རིགས་ངར་བོ།། གང་གིས་རྩོད་ན་ཡང་རྩོད་ས་ལོག་རྟོག། གསར་རྙིང་རྩོད་པ་ལ་ཕྱོགས་ས་སྒྲ་ཁྱད་མེད།། ཐལ་ཕྱིར་མ་སྦྱར་ཡང་དེ་དོན་སྦྱོངས་དང་།། ཉམས་མྱོང་བརྡ་སྐད་དང་བཀའ་བསྟན་དགོངས་འགྲེལ།། རྩོམ་ཚུལ་ཚད་ལྡན་གྱི་གཏམ་དང་མཐུན་ན།། གསར་རྙིང་གང་རྩོམ་ཡང་ཐར་ལམ་སྟོན་པས།། རྩོམ་ཚུལ་རྒྱ་བོད་ཀྱི་མཁས་པར་སྟུན་དང་།། དགེ་ལྡན་བསྟན་པ་དང་སྔ་འགྱུར་ཆོས་ལུགས།། ལྷ་ཆོས་རྣམ་དག་གི་གནད་དོན་གཅིག་རེད།། གསར་རྙིང་གྲུབ་མཐའ་ལ་ནང་དབྱེར་མེད་པས།། དག་སྣང་འོད་དཀར་གྱིས་རང་སེམས་སྦྱོངས་དང་།། ཚངས་སྤྱོད་དགེ་འདུན་དང་སྔགས་འཆང་དཔའ་བོ།། བསླབ་གསུམ་ཉམས་ལེན་དང་བདེ་སྟོང་མཆིས་ན།། གསར་རྙིང་ཟླ་གྲོགས་ལ་བསྟོད་སྨད་མི་དགོས།། ཐར་ལམ་དཀྱུས་ཐོག་དེ་གཉིས་ཀས་ཆོད་ངེས།། གངས་སེང་དཀར་མོ་ཁོ་གངས་རྩེར་འགྱིང་ནས།། གཡུ་རལ་སྔོན་པོ་དེ་མཐའ་ལ་རྒྱས་པས།། མདོ་དབུས་གཉིས་ཀ་ན་སྐད་སྒྲ་ཆེ་བ།། ཚོགས་དྲུག་རང་གྲོལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལགས་སོ།། ན་ཚོད་སྒོ་ང་ལ་དམ་རྒྱ་བྱས་ཀྱང་།། ལྷན་སྐྱེས་རིག་རྩལ་གྱི་གཞན་ཡིད་འཕྲོག་པ།། མཆོག་སྤྲུལ་འདབ་ཆགས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་ལགས་ན།། སྐྱོང་ཚུལ་ཐང་ལྷོད་དང་བྲལ་བས་སྐྱོངས་དང་།། རྐྱང་བུ་ཁ་དཀར་གྱིས་རིག་པའི་ཐང་ན།། རྣམ་དཔྱོད་བང་རྩལ་གྱིས་ཕ་རོལ་གནོན་པ།། སྐལ་ལྡན་རང་གྲོལ་ཁོའི་རྩེད་འཇོར་འོས་པས།། གཞན་དོན་ཁྲོམ་གཤོག་གི་དཔའ་བོ་གྱིས་དང་།། ཁོ་རེ་བློ་གྲོས་ཀྱི་ནོར་དང་ལྡན་པས།། གཞན་གྱི་བསླབ་སྟོན་ལ་ལྟོས་པ་མིན་ཡང་།། ངེད་ཅག་བཀུར་འོས་ཀྱི་ངག་ལ་ཉན་ན།། ཕན་པ་འབྱུང་ཚུལ་གྱི་གནའ་གཏམ་འདུག་གོ། དེ་ལྟར་རང་ཉིད་ལ་གྲུབ་མཐའི་གནད་དོན།། ཅུང་ཟད་གོ་བ་ཡི་སྤོབས་པ་དགེ་བས།། འདི་དོན་གསར་རྙིང་གི་བསྟན་འཛིན་ཀུན་གྱིས།། འཕྱུགས་མེད་རྟོགས་པ་ཡི་དོན་དུ་སྨྲས་སོ།། འདི་མར་ནང་འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་ཡིན།

ཞྭ་སྒབ་པ་ནི་སྲིད་འཛིན་པ་འཇོན་ཐང་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། ལོ་རྒྱུས་སྨྲྨ་བ་དང༌། རང་བཙན་འཐབ་རྩོད་པ། ཆབ་སྲིད་མཁས་ཅན་ཞིག་ཀྱང་རེད། ཁོང་མི་ཚེ་གང་པོར་བོད་རང་དབང་གཙང་མའི་ཆེད་འཐབ་རྩོད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་སྟབས་རྒྱ་ནག་གིས་སྔ་ཕྱིར་ཁོང་གི་འདོད་ཚུལ་དང༌། ཁོང་གི་བརྩམས་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལ་ཆེད་དུ་བལྟ་བསྡུར་ཚོགས་པ་བཙུགས་ནས་དགག་ཡིག་སྔ་ཕྱི་རིམ་པར་སྤེལ་ན་ཡང༌། ཞྭ་སྒབ་པའི་བཀའ་དྲིན་དང་བྱས་རྗེས་ནམ་ཡང་འབུར་དུ་ཐོན་བཞིན་ཡོད་པ་ལས་ཉམས་ཆགས་ཅི་ཡང་བྱུང་མེད། ཡིན་ན་ཡང་བློ་ཕམ་པ་ལ་ཞིག་ལ་བོད་རིགས་ནང་ཁུལ་གྱི་རྩོམ་པ་པོའི་མིང་འཛིན་ཕྲག་དོག་ཅན་འགའ་རེས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ཞྭ་སྒབ་པའི་མིན་པར་དགེ་ཆོས་ཀྱི་ཡིན་ཚུལ་བཤད་པ་སོགས་ནི་བཙན་བྱོལ་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་ཀྱི་ཕྱོགས་འཐེན་གྱི་ནད་ཡམས་ལས་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཞིག་ལས་རྒྱུ་མཚན་ཤེས་བྱེད་བཅས་ཚད་ལྡན་ཡོད་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མིན།
དུས་རབས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཚོར་སྒུག་མི་སྲིད་པས་ཁྱོད་ཚོས་དུས་རབས་ཀྱི་རྗེས་མཆོད་པའི་ཐབས་ལམ་འཚོལ་རོགས། དེ་བས་ང་ཚོས་ཁྱོད་ཚོའི་མིག་གི་དགའ་སྟོན་དུ་ཆ་འཕྲིན་དུས་རབས་ཀྱི་ལག་རྩལ་ལྡན་པའི་དྲ་རྒྱ་གསར་པ་ཞིག་རྣམ་པ་ཚོའི་སྤྱན་ལམ་དབུ་འབྱེད་ཞུས་ཡོད།༽ <<ལྷ་ས་རྩོམ་རིག་མེ་ལོང༌།>>ནི། སྤྱི་ལོ༢༠༡༤ལོའི་ཟླ༡༠ཚེས༡༠ཉིན་དངོས་སུ་ཤར་གཏོང་དང༌། ཧི་མ་ལ་ཡིག་གཟུགས་ཀྱིས་གཙོས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཨང་བསྒྲིགས་བོད་ཡིག་གི་ཡིག་གཟུགས་ཁག་བསྒྲིགས་སྦྱོར་གྱིས་དེང་རབས་ཅན་དྲ་རྒྱའི་འཕེལ་རིམ་གྱི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་བཟོས་གྲུབ་བྱུང་བའི་ཆ་འཕྲིན་ཞིག་ཡིན།

གསང་བའི་བདག་པོས་ལྷོ་བྲག་གྲུབ་ཆེན་ལ། བློ་བཟང་གྲགས་པ་འགྲན་ཟླ་ཀུན་དང་བྲལ། གསུངས་པ་ལྟར། རྗེ་བླ་མའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གསང་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ཕར་ཞོག ཀུན་གྱི་མཐུན་སྣང་དུ་གྲུབ་པའི་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་དང་། འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱིས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་ཁོ་ནས་འཛམ་གླིང་རྒྱན་མཆོག་རྣམས་དང་འགྲན་ལས་ལྷག་པའི་ཡོན་ཏན་དང་མཛད་རྗེས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཞིག་ཡོད་པར་ཚུལ་སུམ་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེ་གཏན་ཚིགས་བརྗོད་པར་ནུས། རྗེའི་རང་རྣམ་རྟོགས་བརྗོད་འདུན་ལེགས་མ་ལས། དང་བོར་རྒྱ་ཆེན་ཐོས་པ་མང་དུ་བཙལ། །བར་དུ་གཞུང་ལུགས་ཐམས་ཅད་གདམས་པར་ཤར། །ཐ་མར་ཉིན་མཚན་ཀུན་ཏུ་ཉམས་སུ་བླངས། །ཀུན་ཀྱང་བསྟན་པ་རྒྱས་པའི་ཆེད་དུ་བསྔོས། །ཞེས་པ་ནི་རྗེའི་མཛད་པའི་སྤྱི་སྡོམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དམ་པ་འདི་ཉིད་གཞོན་ནུ་ཉིད་ནས་བཟུང་དགོང་ལོ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གི་བར་དུ་བཀའ་གདམས་ས་སྐྱ་བཀའ་རྒྱུད་ཇོ་ནང་རྙིང་མ་སོགས་ཆོས་རྒྱུད་རིས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་སུམ་ཅུ་བསྟེན་ནས་གུས་རྟག་བརྩོན་པས་མདོ་སྔགས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཤྰཀྱའི་བསྟན་པ་ཡོངས་རྫོགས་དང་། ཐུན་མོང་རིག་གནས་བཅས་ལ་སྦྱངས་པ་ཕུལ་ཕྱིན་གནང་བ་ཡིན་ཏེ། རྗེ་རང་གིས་མཛད་པའི་རྟོགས་བརྗོད་འདུན་ལེགས་མ་ལས། དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་མི་ཕམ་ཆོས་རྗེ་དང་། །འཛམ་གླིང་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཞེས་གྲགས་པའི། །གཞུང་ལ་ཕྱོགས་རིས་པ་དང་རགས་པ་རེས། །ཚིམ་པར་མ་བྱས་ཀུན་ལ་ཞིབ་ཏུ་སྦྱངས། །ཞེས་དང་། འདི་ན་རྫོགས་སངས་རྒྱས་སུ་བགྲོད་པ་ལ། །ཟབ་མོ་རྡོ་རྗེ་ཐེག་དང་ཕར་ཕྱིན་ཐེག །རྣམ་པ་གཉིས་ཡོད་གསང་སྔགས་ཕར་ཕྱིན་ལས། །ཤིན་ཏུ་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས། །ཉི་མ་ཟླ་བ་ལྟ་བུར་ཀུན་ལ་གྲགས། །ཚིག་དེ་བདེན་པའི་ཚིག་ཏུ་འདོད་བཞིན་དུ། །ཟབ་མོ་ཐེག་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཅེས། །ཚོལ་བར་མི་བྱེད་མཁས་པའི་ཁུར་འཛིན་པ། །དེ་འདྲ་དེ་ཡང་ཤེས་རབ་ཅན་ཡིན་ན། །དེ་ལས་གཞན་པའི་དབང་བོ་རྟུལ་བོ་གང་། །ཤིན་ཏུ་འཕྲད་དཀའ་གོང་ན་མེད་པའི་ལམ། །འདི་འདྲ་ཡལ་བར་འདོར་བ་ཀྱེ་མ་མཚར། །དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་རྒྱལ་བའི་ཐེག་པ་མཆོག །སངས་རྒྱས་ལས་ཀྱང་དཀོན་པའི་རྡོ་རྗེ་ཐེག །དངོས་གྲུབ་གཉིས་ཀྱི་གཏེར་གྱུར་ཟབ་མོ་དེར། །ཞུགས་ནས་འབད་པ་མང་བོས་རིང་དུ་སྦྱངས། །ཞེས་དང་། བཀའ་གདམས་གོང་མས། རྣམ་གྲོལ་སྒྲུབ་པ་ལ་བོ་ཏི་མཛོ་ཁལ་ཙམ་ལ་བྱ་བ་མ་བྱས་པར་བེའུ་བུམ་ལག་མཐིལ་ཙམ་པ་རེ་སྟོན་པ་ཙུག་སྦེད་པ་ཙུག་བྱས་པས་གར་ཡང་མི་ཕྱིན། ཞེས་དང་།
སངས་རྒྱས་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་ཉེ་བ་ན་ལི་ཙ་བྱིའི་བུ་ཙུན་ཏས་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་བར་གསོལ་བ་བཏབ་པས་སྐུ་ཚེའི་འདུ་བྱེད་ཟླ་བ་གསུམ་བར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཤིང། དེའི་ཚེ་ཡངས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་མཆོད་རྟེན་ཞིག་སྟེ། དེའི་བཟོ་དབྱིབས་ནི་མཆོད་རྟེན་གྱི་བང་རིམ་གསུམ་ཟླུམ་པོར་ཡོད་པ་ཞིག

འོན་ཀྱང་མེ་རྟ་ལོ་ནས་རྒྱ་བོད་ཡུལ་གྲུ་ཀུན་ཏུ་རིག་གསར་རྙིང་གཏོར་གསར་འཛུགས་སྲིད་ཀྱི་འགུལ་སྤྱོད་ཛ་དྲག་ཆེན་པོའི་སྐབས་འོ་བརྒྱལ་དང་། སྐུ་ངལ་ཆེན་པོ་གཏད་པ་མ་ཟད། ས་བྱ་ལོར་གཅིག་རྒོལ་གསུམ་རྡུང་འགུལ་སྤྱོད་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་ཉེན་ཁའི་གནས་བབས་ཀྱིས་སླར་ཡང་གསང་བ་སྦས་པའི་སྒོ་ནས། བོད་ལྗོངས་ས་ཕྱོགས་སུ་ཉེན་གཡོལ་མཛད། སོག་རྫོང་མངའ་ཁོལ་རོང་པོ་བར་སྐེད་སེ་བོ་བླ་མ་ཀར་འཛིན་དང་། ཅུང་པ་གཟུ་སྟོད་དུ་རང་གི་ཡབ་རྒན་ཡེ་བེ་ཀུན་དགའ་བཀྲ་ཤིས། སྐྱོ་བྲག་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་གཉུ་བ་མི་འགྱུར་རྣམས་ཀྱིས་གསང་རྒྱའི་ངང་ཞབས་ཞུ་བསྒྲུབས་པས། རྒྱ་གཞུང་གིས་ས་གནས་དེ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྱེན་ལངས་ཞོད་འཇགས་དམག་དཔུང་དང་། སྲིད་ཁྲིམས་ཀྱི་དོ་དམ་མེ་ལས་ཁ་ཚ། རྦབ་ལས་བང་མགྱོགས་པ་ཤ་སྟག་གིས་བཅུན་ནས། ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་ལྟ་བུར་གྱུར་ཀྱང་། ཨ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་ཡོན་བདག་དང་སློབ་མ། རང་རེའི་གྲོགས་པོ་བློ་ཐུབ་འཐེབས་གཉེར་གཡག་པ་དང་། ཅུང་པ་དཔོན་ཚང་གཉིས་ཀྱི་རོགས་དན་བརྒྱུད་ཟླ་ཆེན་མཁར་པོ་ཇོ་མོ་གཉེར་པ་གཉིས་ནས་སྦས་སྐུང་ཞབས་ཞུ་བཅས་དཀར་ཤོད་ཇོ་མོ་ནང་། ཤང་གབ་དཔལ་ཆེན་ཕོ་བྲང་རྒོད་ཚང་ཡང་དབེན་རི་སུལ་གླང་འཛིང་རྫ་བྲག་གསེབ་ཏུ། ཕྱི་ལྟར་གབ་ཡིབ་སྐུ་ངལ་དཀའ་སྤྱད་ཆེ་ནའང་། དོན་དུ་ཞལ་འདོན་ཆོས་སྤྱོད་སྒྲོལ་མ་འབུམ་ཐེར་མང་པོ་བསགས་པ་སོགས་ཐུགས་དམ་བོགས་འདོན་བཟང་བས། ཉམས་སྣང་ཞལ་གཟིགས་དང་། ཟབ་གཏེར་དགོངས་པའི་གཏད་རྒྱ་གྲོལ་ནས་བསྟན་འགྲོའི་དུས་ཀྱི་མུན་པ་སེལ་བའི་མཛད་ཕྲིན་འོད་སྣང་གི་སྐྱ་རེངས་ཐོག་མར་སད་པའི་དགེ་མཚན་དུ་གྱུར།

ནོ་པེལ་གཞུང་ཕྱོགས་དྲ་བ་ལས་རྒྱུས་ལོན་པ་ལྟར་ན། ས་དེའི2015ལོའི་སྤྱི་ཟླ10བའི་ཚེས8ཉིན་གྱི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད1:00གི་སྟེང་། སུའེ་ཏེན་སློབ་གླིང་གིས2015ལོའི་ནོ་པེལ་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་དེ་བལ་ཨུ་རུ་སུའི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོའམ་གསར་འགོད་པ་སི་ཝེ་ཐི་ལན་ནཱ་ཨ་ལེ་ཁི་ཞེ་ཝེ་ཆི(Svetlana Aleksijevitj)ལ་གནང་བ་རེད། སི་ཝེ་ཐི་ལན་ནཱ་ཨ་ལེ་ཁི་ཞེ་ཝེ་ཆི་ནི་གསར་འགོད་པ་དང་ལྷུག་རྩོམ་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དངོས་བྲིས་རང་བཞིན་གྱི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ལ་ཤིན་ཏུ་དད། བལ་ཨུ་རུ་སུ་ནས་སྐྱེས་ཤིང་ཡབ་ནི་བལ་ཨུ་རུ་སུ་དང་ཡུམ་ནི་ཝུ་ཁི་ལན་གྱི་མི་ཡིན། པར་བསྐྲུན་བྱས་པའི་བརྩམས་ཆོས་ལ། 《དམག་འཁྲུག་གི་བུད་མེད་ངོ་གདོང་མ་ཡིན་པ》ཞེས་པ་དང་། 《མཇུག་མཐའི་དཔང་མི》། 《འཆི་བའི་འབོད་བརྡ》སོགས་ཡོད། བརྩམས་ཆོས་དག་ལ་བསྟུད་མར1998ལོར་འཇར་མན་ལེ་པེ་ཞིའི་དཔེ་ཆའི་བྱ་དགའ་དང་། 1999ལོར་ཧྥ་རན་སིའི“འཛམ་གླིང་དཔང་མིའི”བྱ་དགའ། 2006ལོར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཁབ་དཔེ་དཔྱད་མིའི་བྱ་དགའ་སོགས་ཐོབ་མྱོང་། མོ་དངོས་བྲིས་རྩོམ་རིག་འབྲི་རྒྱུར་དགའ་བས། འཛམ་གླིང་དམག་འཁྲུག་གཉིས་པ་དང་། སུ་ཝེ་ཨེ་སིལ་བུར་ཐོར་བ། ཆེ་ཨར་ནོ་པེལ་ལེ་དོན་ཆེན་སོགས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། མོའི་གསར་འགྱུར་བྱ་འགུལ་ལ་སྲིད་གཞུང་གིས་བཀག་འགོག་བྱས་མྱོང་།

མིང་ཆ་ཚང་ལ། གནམ་རྒྱལ་གསང་བ་ལྷ་རྩེ་ཟེར། འདི་མདོ་སྟོད་ནང་ཆེན་ཀ་གཞུང་ཡུལ་ཚོའི་ས་རུ་ཡོད། སྤུ་གྲི་མཆེད་གསུམ་དང་། ནང་ཆེན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཆོད་པའི་སྐུ་ལྷ་རྒྱལ་ཆེན་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་གྲས་ཡིན།
༡༩༡༤ལོའི་ཟླ་༦པར། ཨོ་ཧང་བཙན་རྒྱལ་གྱིས་པཱ་ཟི་ནེ་ཡ་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས། ཡང་སེལ་ཝེ་རུ་ཡ་དབང་དུ་བསྡུ་རྩིས་བྱས། ཟླ་༦པའི་ཚེས་༢༨ཉིན། ཨོ་ཧང་བཙན་རྒྱལ་གྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་འཛིན་མཁན་སྐུ་སྲས་ཧྥེར་དེ་ནན་དང་ཁོའི་ཆུང་མ་གཉིས་སེ་རེའུ་ཡེ་ཝོལ་དུ་དམག་དཔུང་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་དུ་ཕེབས། ཁོ་རང་ཀླད་ཁེབས་མེད་པའི་རླངས་འཁོར་ཞིག་ཏུ་བསྡད་ནས་ཁྲོམ་ཚོགས་བརྒྱུད་དུས། སེལ་ཝེ་རུ་ཡའི་ན་གཞོན་ཞིག་གིས་ལྐོག་མདའ་འཕངས་ནས་བསད། དོན་རྐྱེན་དེ་འཛམ་གླིང་འཁྲུག་ཆེན་དང་པོ་ལངས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་གྱུར། ལོ་དེའི་ཟླ་༧པའི་ཟླ་མཇུག་ཏུ། ཨོ་ཧང་གོང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སེལ་ཝེ་རུ་ཡ་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དང་། ཟླ་༨པའི་ཟླ་མགོར་མནའ་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དང་ཆིངས་ཡིག་བཞག་སྟེ་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་དམག་འཁྲུག་ནང་དུ་ཞུགས།

ཐང་ཆེན་ཉེར་ལྔ་ནི་བོད་སྨན་གྱི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ཕན་ནུས་ནི་དུག་དང་སྨུག་པོའི་ནད། ཚད་རྙིང་བྱེར་བ། འདུ་བ་ཚ་གྲང་སྒོམ་པ། རླུང་མི་སྐྱེ་བ།བད་ཀན་སེལ་བ། མཁྲིས་པ་སེལ་བ། ལུས་ལྕི་བ། ཁ་སྐམ་པ། དང་ག་འགག་པ་སོགས་ལ་ཕན་པས་གཏོང་ཐབས་ནི་ཉིན་རེར་ཐེངས་གཅིག་ནས་གཉིས་བར་དང་ཐེངས་རེར་རིལ་བུ་གསུམ་བཏང་ན་ཆོག

པ་རེ་སི་༼parese ༽ཡི་གྲོང་ཁྱེར་ཧ་ཅང་ཆེ།། །། ཁོམ་མེར་སེ་༼commerce༽ ཡི་མགྲོན་ཁང་ཤིན་ཏུ་མཐོ།། ཉིན་གསུམ་རིང་ལ་མཛད་རིམ་ཤིན་དུ་མང༌།། ལུས་སེམས་བྲེལ་བའི་ཨ་ཐང་ཧ་ཅང་ཆད།།

ཀ་སྦུག་ཅེས་པའི་ས་གནས་སུ་དབྱིན་ཇིའི་ས་བསྐོར་བའི་ངལ་གསོའི་འགྲུལ་ཁང་ཞིག་རྒྱག་རྩིས་བྱས་པར་བོད་གཞུང་ནས་དོགས་འདྲོགས་ཀྱིས་མེ་ཁྱི་ ༡༨༨༦ ལོར་ས་གནས་དེར་བལྟ་ཞིབ་མི་སྣ་ཆེད་གཏོང་གནང་བ་མ་ཟད། ལུང་ཐུར་ཞེས་པའི་ས་གནས་སུ་ཞིབ་བཤེར་ཁང་ངམ། དགྲ་རྫོང་གསར་རྒྱག་བྱས་པ་ལས་རིམ་བཞིན་དམག་འཁྲུག་དང་པོ་དེ་བྱུང་ཡོད།།

ལྷ་བཟང་ཧན་བོད་དུ་ཡོང་ནས་རྒྱལ་པོའི་གོ་གནས་བཟུང་རྗེས་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་སྡེ་པ་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་བར་རིམ་གྱིས་འགལ་ཟླ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་སྟེ་བོད་སོག་མཆོད་ཡོན་གཉིས་མཛའ་མཐུན་འབྲེལ་བཟང་ནས་འགལ་ཟླ་དགྲར་འཛིན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་འགོ་ཚུགས། ཡང་རྒྱལ་བ་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་མཐུན་མིན་གྱི་མཛད་སྤྱོད་དེ་དེ་རིགས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ཞབས་འབྲངས་འགས་བསླད་པར་བསམས་ཏེ། ཞབས་ཞུ་མཐར་རྒྱས་ནས་གསོད་རྩིས་བྱས་པ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་རྒྱལ་བ་དྲུག་པ་ཆེན་པོ་དང་སྡེ་སྲིད་བར་ཡང་འགལ་སེལ་ཅུང་ཟད་ཆགས་ཤིང་། ནང་འགལ་དེ་ལྷ་བཟང་ཧན་དང་ཕྱོགས་གཏོགས་རྣམས་ཀྱིས་བེད་སྤྱད་དེ་རྙོག་འཛིང་མང་པོ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་ལ། སྐབས་ཤིག་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་སྡེ་སྲིད་ནས་དུག་སྦྱོར་བྱུང་ཚུལ་གྱི་གླེང་ཁ་བྱུང་བར་བརྟེན་མཆོད་ཡོན་འགལ་ཟླ་ཇེ་ཆེར་སོང་བར་གྱུར། འདི་དག་ཐམས་ཅད་ངོ་ཐོག་ནས་ཕན་ཚུན་བར་གྱོད་གཞི་འཚོལ་ཐབས་ལྟ་བུར་མཐོང་ཡང་དོན་དངོས་ནི་བོད་ས་གནས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་ནང་ཁུལ་གྱི་སྲིད་དབང་འཕྲོག་རེས་བྱེད་པའི་འགལ་ཟླ་དང་འཐབ་རྩོད་ཛ་དྲག་ལྡན་པ་དེ་ཕྱི་ལ་མངོན་པ་ཡིན་ནོ།།

བྲམ་ཟེ་རྒན་པོའི་བློས་བསླང་མངོན་སུམ་དུ།། ཤར་བ་ལས་ལྷག་མིག་གི་གཟི་ལེན་དཔལ།། ཧྥ་རེ་སི་ཡི་རྒྱལ་མོའི་ཕོ་བྲང་ཆེ།། དེ་རིང་ཁྲ་ཆུང་མིག་གི་སྤྱད་ཡུལ་གྱུར།།

སྡེ་ཚན་འདི་ནི། སྨན་རྩིས་ཁང་གི་གསོ་རིག་ཐོན་དངོས་དང༌། ལུས་ཕན་གསོ་རིག་ཉེར་མཁོའི་རིགས། ལོ་ཐོ་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་དང༌། དཔེ་དེབ་སོགས་ཐོན་དངོས་རིགས་ཕྱི་ཕྱོགས་སུ་འབྲེལ་མཐུད་དང་ཚོང་འགྲེམས་བྱེད་བཞིན་པ་དང་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་གཞུང་འབྲེལ་ལས་དོན་རིགས་རྒྱ་གར་ལས་ཁུངས་ཁག་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཚབ་ཁག་ལ་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་དགོས་རིགས་དང་། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ཏུ་ཕྱོགས་ཕེབས་གནང་དགོས་རིགས་ཀྱི་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་འཁྱེར་དང༌། ཐོངས་མཆན། གནམ་གྲུའི་འཛིན་ཤོག་མངགས་ཉོ་སོགས་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་ལས་དོན་འགན་འཁུར་ཞུ་བཞིན་ཡོད།
བོད་རྗེ་སོ་དྲུག་པ་འདུས་སྲོང་མང་པོ་རྗེ་རླུང་ནམ་འཕྲུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ནི། ཡབ་མང་སྲོང་མང་བཙན་དང་ཡུམ་འབྲོ་བཟའ་ཁྲི་མ་ལོད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་ཡབ་འདས་ནས་ཞག་བདུན་ནམ་ཟླ་གཅིག་སོང་བ་མེ་བྱི་(སྤྱི་ལོ་༦༧༦)ལོར་འཁྲུངས། མགར་བཙན་སྙ་ལྡོམ་བུ་དང༌། སྟག་ར་ཁོང་ལོད། མགར་ཁྲི་འབྲིང་བཙན་བྲོད་རྣམས་ཀྱིས་བློན་པོ་བྱས། བཙུན་མོ་མཆིམས་བཟའ་བཙན་མེ་ཏོག་ཁབ་ཏུ་བཞེས། སྲས་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་སྐུ་བལྟམས། རྒྱལ་པོ་འདི་སྐུ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་གཞན་དང་མི་འདྲ་བའི་སྙིང་སྟོབས་དང་དཔའ་ངར་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོད་པར་གྲགས། འདི་ཉིད་དགུང་ལོ་གསུམ་ལ་ཕེབས་སྐབས་གཞི་ནས་ཡབ་གཤེགས་པའི་གསང་རྒྱ་བརྟོལ། ཤིང་ལུག་(༦༩༥)ལོར་བློན་གཞན་གྱི་ཕྲ་མ་ལ་ཉན་ནས། བློན་ཆེན་མགར་བའི་གདུང་བརྒྱུད་མགར་བཙན་གཉེན་གུང་རྟོན་ལ་རྒྱལ་པོས་བཀའ་ཁྲིམས་གཅོད་ནས་སྲོག་ཐོག་ཏུ་བཏང་། ལོ་དེ་རང་ལ་མགར་ཁྲི་འབྲིང་བཙན་བྲོད་ཀྱིས་འ་ཞ་དང་གཡུལ་བཀྱེས་ནས་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་པོ་ཐོབ་ན་ཡང་བཀྱོན་ཕབ། དེར་བརྟེན་མགར་ཁྲི་འབྲིང་བཙན་བོད་མདོ་སྨད་དུ་བྲོས་ནས་ལྕེབས། མགར་སྟག་ར་ཁོང་ལོད་བྲོས་ནས་ཐང་རྒྱལ་རབས་ལ་མགོ་བཏགས་ཞུས་པས་ཐེ་ཅིན་གྱི་གོ་གནས་བསྩལ། རྒྱལ་པོ་འདིའི་སྐུ་དུས་སུ་ཕོ་བྲང་ལྡན་དཀར་བརྩིགས། གཞན་ཡང་འདིའི་སྐུ་དུས་སུ་བོད་ལ་བློན་པོ་རྩལ་པོ་ཆེ་མི་བདུན་བྱུང་བ་སྟེ། རྔོག་རིང་ལ་ནག་པོས་གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུ་པང་དུ་འདེགས་ཐུབ་པ་དང༌། རྔོག་གླིང་ཁམས་ཀྱིས་གཡག་གྲུས་པོ་ཆེ་ལག་པས་ཐེག་པ། གནོན་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་མདའ་སྟེའུ་ཁ་མ་འཕངས་ཏེ་བྱ་ཁྲ་ཡི་སྐེད་པ་གཅོད་ཐུབ་། སྦས་རྒོད་མདོང་ཅན་གྱིས་མིག་རྒྱང་གསུམ་གྱི་ས་ལ་མདའ་རྒྱང་གཅིག་གིས་སླེབས་ཐུབ་པ། མགོས་གཡག་ཆུང་གས་ཤྭ་བའི་རླིད་བུ་བྱེ་མས་བཀང་སྟེ་ཀླད་ལ་བསྐོར་ཐུབ་པ། ཅོག་རོ་འབྲོང་གཤོར་གྱིས་འབྲོང་ཐུར་དུ་རྒྱུག་པ་གྱེན་ལ་འཐེན་ཐུབ་པ། གནོན་ཁྲི་བདུན་གཡུ་བྱིན་གྱིས་རྟ་བཟང་པོ་གཡང་ལ་མཆོང་བ་གྱེན་དུ་འདྲེན་ནུས་པ་བཅས་སོ། ། རྒྱལ་པོ་འདིའི་མཛད་རྗེས་གཙོ་བོ་ནི། སྤྱི་ལོ་(༦༨༠)ལོར་བོད་དམག་དང་དེ་སྔོན་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཟིན་པའི་རྒྱ་དམག་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་དམག་སུམ་ཁྲི་ལྷག་དྲངས་ནས་ཧི་ཡོན་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱས། རྒྱའི་དམག་དཔོན་ལི་ཅིན་ཞིན་སོགས་བསད་ནས་ཡུལ་དེར་དབང་བསྒྱུར་བྱས། དེ་ནས་བཙན་པོ་སྐུ་ངོ་མས་བཀོད་འདོམས་གནང་ནས་ཐོག་མར་སུང་ཀྲིའུ་དང༌། ཐའི་ཀྲིའུ་སོགས་ལ་བསྟུད་མར་དམག་དྲངས་ཤིང༌། དེ་རྗེས་བཙན་པོས་འཇང་ཡུལ་དུ་དམག་དྲངས་ཏེ་འཇང་པ་རྣམས་ཆམ་ལ་ཕབ། ཏུན་ཧོང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང་བོད་ཤིང་འབྲུག་སྤྱི་ལོ་(༧༠༤)ལོར་སྨེ་བ་ཟེར་བའི་ས་གནས་སུ་གཤེགས་ཞེས་གསལ། སྨེ་བ་ནི་་འཇང་ཡུལ་གྱི་ཉེ་འདབས་མྱཱ་ཞེས་པ་དེང་སང་གི་ཡུན་ནན་ཁུལ་དུ་ཡིན་ནམ་སྙམ། དེ་ལྟར་རྒྱལ་པོ་འདིས་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་ནམ་དགུང་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུའི་རིང་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་མེས་སྲོངབཙན་གྱི་ལུགས་ལྟར་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཤིང༌། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ལས། དེའི་དུས་སུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ས་མཐའ་བཞི་ནི། ཤར་ཟུ་ཅེའུ། མུ་ཅེའུ། འུ་ཅེའུ་དང་གསུམ་ཡིན། ལྷོ་ཕྱོགས་བྲམ་ཟེའུ་ཡུལ་དུ་སླེབས། ནུབ་ཕྱོགས་འུ་ཐེན་ལ་སླེབས། བྱང་ཕྱོགས་ཧོར་ལ་སླེབས། དེ་རྣམས་བསྐོར་བ་ལ་དཔག་ཚད་མང་པོ་ཡོད། བོད་ལྟ་བུ་དཔའ་བ་དང་། བརྟུལ་ཕོད་པ། རྒྱའི་རྒྱལ་པོ་ཧན་དང༌། གཡུ། ཅེའུ་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུའང་བྱུང་བ་མེད་ཅེས་འཁོད། རྒྱལ་པོ་འདིའི་བང་སོ་སེང་གེ་བརྩེགས་མའམ་ལྷ་རི་ཅན་བྱ་བ་ཡབ་ཀྱི་གཡོན་ན་ཡོད་དོ། །ཏུང་ཧོང་ཡིག་རྙིིང་དུ་སྲོང་བཙན་ལས་འདིའི་སྐབས་ཀྱི་སྟོབས་འབྱོར་ཆེ་བ་བྱུང་ཞེས་བཤད་དེ་རྒྱུ་མཚན་ཤིན་ཏུ་མངས་ཡང་འདིར་མངས་སུ་དོགས་ནས་མ་བྲིས།

རྗེན་ཚལ་（学名：Lactuca sativa）ཨོ་སུན་རིགས་ཡིན་པ་དང་ཧ་ཅང་རྒྱུན་མཐོང་གི་སྔོ་ཚལ་ཞིག་རེད། ཀྲུང་གོ་དང་འཇར་པན་སོགས་ཀྱི་མི་ཡིས་བཙོས་མ་ཟ་བ་དང་ ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མི་ཡིས་རྗེན་ཟ་བྱེད་དགའ་པོ་ཡོད།
རྒྱ་གར་གྱི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་བཞིའི་ནང་ནས་སེམས་ཙམ་པ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱིས་ཕྱེ་ན། སེམས་ཙམ་རྣམ་བདེན་པ་དང། རྣམ་བརྫུན་པ་གཉིས་ཡོད། སྔོན་འཛིན་མིག་ཤེས་ལ་སྔོན་པོ་སྔོན་པོར་སྣང་བ་བཞིན་གྲུབ་ཅིང་སྔོན་པོ་སྔོན་པོར་སྣང་བའི་ཆ་ལ་མ་འཁྲུལ་བར་འདོད་པས་ན་རྣམ་བདེན་པར་འཇོག་པ་ཡིན། འདིར་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ལས་རྒྱས་པར་《གྲུབ་མཐའ་རིན་ཆེན་ཕྲེང་བ་》སོགས་ལས་གསལ་བས་དེར་གཟིགས་པར་མཛོད།

ཕྱི་རོལ་ཏུ་བུད་པས་ཐོག་མར་ཁང་བ་གླ་རྒྱུ་དང་། དེ་ལ་དུས་ལྟར་གླ་ཆ་སྤྲོད་རྒྱུ། ཁང་བདག་འཐད་པ་མ་བྱུང་བར་གང་འདོད་ཀྱིས་གཞན་ལ་མི་སྐོར་བ། སྒོ་དྲྭ་མ་སོགས་ཁྱིམ་ཆས་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱ་བ། གླུ་ལེན་གར་རྩེད་སོགས་སྐད་གསེང་མཐོན་པོས་འུར་མི་རྒྱག་པ། སྒོ་འགྲམ་སོགས་བགྲོད་ལམ་ནས་གད་སྙིགས་མི་སྤུངས་པར་གད་སྙིགས་སྒམ་དུ་འཕེན་པ་དང་སྤྱི་གཞུང་ཁོར་ཡུག་ལ་གཅེས་སྤྲས་བྱ་བའོ། །

འདི་ལོ་དང་ཟླ་བ་ཞེས་པའི་ཟླ་བ། ཉི་མ་ཟླ་བ་ཞེས་པའི་ཟླ་བ་བཅས་ལ་གོ་རྒྱུ་མིན་པར། དུས་བཞིའི་ནམ་ཟླ་ལ་གོ་དགོས་པ་དཔེར་ན། ཁ་སྐད་ནང། ནམ་ལ་དབྱར་ཀ ནམ་ལ་དགུན་ཀ་སོགས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ནམ་ཟླའི་དཔལ་ཞེས་པ། ལོ་གཅིག་དུས་བཞིའི་ནང་གི་ནམ་ཟླ་སྐྱིད་ཤོས་དབྱར་དང་སྟོན་གཉིས་ལ་ཟེར།

ཨེ་ལྗིབ་ཕུ་ཐི་ཡུལ་དུ་ཡོད་པའི་ལོ་ངོ་འབུམ་གསུམ་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་དང་ང་ཚོ་བོད་ཡུལ་གྱི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་བཟོ་དབྱིབས་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མཚུངས་པས་དེ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་རྡོ་ཆས་རྙིང་པ་དེ་དག་ལའང་ལོ་ངོ་འབུམ་གཉིས་དང་གསུམ་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པར་སེམས་སོ། གཞན་ཡང་དེང་དུས་བྱང་ཐང་མི་མེད་ལུང་སྟོང་གི་ས་ཆ་ཁ་ཤས་ཀྱི་ས་འོག་ནས་གནའ་རྫས་རྙེད་རྒྱུ་ཡོད་པ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ན། བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་གི་དུས་རབས་རྣམས་སུ་བོད་ཡུལ་བྱང་ཐང་གི་ས་ཁུལ་འདི་དག་དེང་དུས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ལྟར་གྲང་ལྷགས་ཆེ་བ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། འགྲོ་བ་མི་ཡི་རིགས་རྣམས་འཚོ་གནས་བྱེད་སའི་དྲོ་ཞིང་འཇམ་ལ་ཡངས་པའི་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན་པར་ཤེས་ཐུབ།

འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུད་དང་། ཁ་འབར་མ་ཡི་རྒྱུད་དང་། བདུད་རྩི་ཐལ་སྦྱོར་གྱི་རྒྱུད་དང་། ཨ་མོ་གྷ་པཱ་ཤ་སྟེ་དོན་ཡོད་ཞགས་པའི་རྒྱུད་དང་། སུ་སིདྡྷི་ཀ་ར་སྟེ་ལེགས་པར་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུད་དང་། གནོད་སྦྱིན་འབར་མའི་རྒྱུད་བཅས་དྲུག་ཡིན། རྣམ་གྲངས་རྒྱ་མཚོའི་གཏེར་ལས་དྲངས།
ཡུལ་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་འབྲིང་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དར་སྤེལ་དང་རྒྱུད་འཛིན་གནང་མཁན་ཇེ་མང་རེད། ཁོང་ཚོས་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས། བྱམས་དང་སྙིང་རྗེ། ཤེས་རབ་སོགས་མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་དང་། ས་གནས་མི་འདྲ་བ། རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བའི་མི་མང་ལ་ངོ་སྤྲོད་ཀྱི་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད། ཆོས་སྤེལ་བ་དང་སྤྲོ་གཞས་འཁྲབ་སྟོན་གྱི་སྤུན་ཟླ་རྣམ་པ། ཁྱེད་ཚོ་ནི་བོད་པའི་རིག་གནས་ཕྱིར་སྤེལ་གྱི་ཕོ་ཉ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁྱེད་ཚོས་ཡུལ་ཕྱོགས་གཞན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་སོགས་ནས་གནས་ལུགས་དང་བརྩེ་བ་ཡིས་བརྒྱན་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དང་། སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་གླུ་གཞས། སྟངས་སྟབས་ལྡན་པའི་བྲོ་གར་སོགས་ང་ཚོའི་ཆོས་ལུགས་རིག་གནས་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས། དད་པའི་སྟོབས་ཤུགས། འཚོ་བའི་གོམས་གཤིས། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་དགའ་བ་དང་ཉན་པར་འདོད་མཁན་དག་ལ་ངོ་སྤྲོད་ཡག་པོ་རྒྱག་རྒྱུ་ནི་ཁྱེད་ཚོའི་འོས་འགན་རེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཁྱེད་ཚོ་མི་རིགས་ཤིག་གི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚབ་མཚོན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཁྱེད་ཚོར་ཉན་མཁན་དང་ལྟ་མཁན་དེ་ཚོའང་བོད་ཀྱི་ཚབ་བྱེད་མི་སྣ་ལྟ་བུར་འགྱུར་སྲིད། ཁྱེད་ཚོའི་ཆོས་སྐད་དང་གླུ་སྐད་ཀྱིས་ཡུལ་གཞན་དུ་གྱེས་པའི་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་དང་།བོད་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་དུང་བ་དང་དགའ་བ་སྒོམ་མཁན་དག་ལ་བོད་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སེམས་ངོ་སྤྲོད་པ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་ཐོན་ཏེ། ཁོང་ཚོ་ལ་བྱམས་དང་སྙིང་རྗེ་བརྩེ་བ་སོགས་ཀྱིས་ཁེངས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་གླུ་སྐད་སྙན་མོའི་ཁྲོད་ནས་ལས་ལ་བརྩོན་ཞིང་རྣམ་དཔྱོད་དང་ཤེས་རབ་ལྡན་པའི་བོད་པ་དང་དེས་བསྐྲུན་པའི་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་རིག་གནས་ལ་བག་ཆགས་མི་དམན་པ་འཇོག་ནུས། ངས་གླུ་ལེན་གར་རྩེད་ཀྱི་ལས་ལ་བརྩོན་མཁན་གྱི་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ལ་རྟག་པར་རེ་བ་གཅིག་བཅངས་ཡོད་པ་ནི། ཁྱེད་ཚོས་རང་ཉིད་ལ་སྔར་ཡོད་ཀྱི་ཤེས་བྱ་ཡོན་ཏན་སྟེང་ལ་རང་མི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས། མཛེས་དཔྱོད་ཀྱི་ལྟ་བ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་མི་རིགས་རང་གི་སྐད་དང་ཡི་གེ་སྦྱང་བ་མ་ཟད་དེའི་ཐོག་ནས་བོད་པའི་ཁམས་དང་མོས་པར་མཐུན་པའི་གསོན་ཉམས་ལྡན་པའི་ངང་ངོམ་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་ནང་སེམས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་ཕྱིའི་རྣམ་པའི་མཛེས་ཆས་སོགས་ལས་ཀྱང་མི་རིགས་ལ་བསམ་པ་རྣམ་དག་ཡིན་པ་བསྟན་ན་ལེགས། དངོས་ཤུགས་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་གཡོ་སྒྱུ་ཁྲམ་གསུམ་གྱིས་བརྫུས་པའི་ཁེ་ཕན་གང་རུང་དེས་མི་རིགས་ཀྱི་རང་གཤིས་དང་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས། སྒྱུ་རྩལ་ཁྱད་ཆོས་སོགས་ལ་བསླུ་བྲིད་ཐེབས་ཏེ་ངོ་བོ་འགྱུར་ཉེན་ཆེ་བས་རྟག་པར་གཟབ་དགོས་སོ།།

མིག་གི་རྣམ་ཤེས་དང་། རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས། སྣའི་རྣམ་ཤེས། ལྕེའི་རྣམ་ཤེས། ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་བཅས་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་གི་སྟེང་དུ། ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཉོན་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་བསྣན་པས་བརྒྱད་དོ།

རྨས་མའི་རྨས་སྐྱོན་བྱུང་ཚད་དང་རྨས་སྐྱོན་ཕོག་ཡུལ།སྲོག་ཉེན་སོགས་ལ་གཞིགས་ཏེ་ ནད་པ་རིགས་དགར་བྱས་ན་རྨས་མའི་རྨས་སྐྱོན་བྱུང་ཚད་བཞིན་སྨན་བཅོས་དང་སྨན་ཁང་ དུ་སྐྱེལ་བར་ཕན་པ་ཡོད།

དེ་རྗེས་ས་དབང་བདེ་དགའ་བཟང་པོ་ཞིང་དུ་གཤེགས་པ་དང་།ལྷ་སྲས་ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེ་རིག་འཛིན་སྐུ་ན་ཕྲ་བས་བཙུན་མོ་སྒ་རྗེ་ཚེ་དབང་ལྷ་མོ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཚབ་བཟུང་སྟེ།རྙིང་མ་རྒྱུད་འབུམ་དང་། འཇིགས་གླིང་བཀའ་འབུམ་དང་། ངོར་ཆེན་བཀའ་འབུམ།དཀོན་ལྷུན་བཀའ་འབུམ་སོགས་པོད་གྲངས་མང་པོའི་པར་ཤིང་གསར་དུ་བརྐོས།
ར་ཁ་བྲག་གི་ཤར་དུ་ཡོད་པའི་ཀེའུ་ཚང་ནུབ་རི་ཁྲོད་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་སེར་བྱེས་མཁན་ཟུར་བྱམས་པ་སྨོན་ལམ་གྱིས་བཏབ། ཁོང་ནི་ཀེའུ་ཚང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཡིན། དེ་གར་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་གི་སྒྲུབ་ཕུག་དང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྒྲུབ་ཁང་ལ་ཉམས་གསོ་དང་། སྒྲུབ་ཁང་བརྩིགས་ཏེ་བཞུགས་སྐབས་འཇོག་པོ་བློ་བཟང་རྣམ་གྲོལ་སོགས་སློབ་མ་མང་པོ་འདུས། དགེ་འདུན་གྱི་སྡེ་ཆགས། ཀེའུ་ཚང་སྤྲུལ་སྐུ་སྐུ་ཕྲེང་ན་རིམ་ནས་ཞལ་འཛིན་གནང་། རྟེན་གཙོ་གསེར་ཟངས་ཀྱི་རྗེ་བཙུན་བྱམས་པ་མགོན་པོའི་སྐུ་དེ་དང་། བྲག་ལྡེབས་སུ་ཐུབ་དབང་གི་སྐུ་བརྐོས་པ་དེ་རྣམས་སེ་ར་ཤར་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་གཏན་ཆགས་ཁར་ཞལ་གཟིགས་ཡོད་པས་སེ་ར་ཤར་དུ་བསྐྱལ་བའི་ཕུང་པོར་འཕོ་བ་མི་དགོས་ཟེར་སྲོལ་ཡོད། གེའུ་ཚང་རི་ཁྲོད་ཆགས་དབྱིབས་བྲག་རི་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་སྟེང་དུ་ཡིན་སྟབས་སེ་ཁུང་ནས་བལྟས་ཚེ་གཡང་གཟར་ཆེ་བས་ཐུར་དུ་བལྟ་མི་ནུས་མཁན་ཡང་ཡོད། བཟོ་སྐྲུན་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་དེས་བོད་ཀྱི་ཨར་ལས་བཟོ་པའི་བློ་གྲོས་དང་། ལག་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པ་ཞིག་ཡིན། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་ཕག་ལོར་གྲྭ་ཚད་དགེ་སློང་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཡིན་ཡང་བླ་བྲང་གི་ལས་བྱེད་དང་དགེ་སློང་ཆོའི་དགེ་ཕྲུག་སོགས་མི་གྲངས༨༠ཟིན་སྐད། དགོན་བདག་ཀེའུ་ཚང་བླ་བྲང་ནས་བྱེད།

དཔལ་ལྡན་འཆི་མེད་རྟག་པའི་རྡོ་རྗེ་དང་རྡོ་རྗེ་སེང་གེའམ་ཨ་ཇ་ཡབ་སྲས་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་རིང་ལ་གསང་བདག་བློ་གཏེར་དབང་པོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་རྒྱུད་སྡེ་ཀུན་བཏུས་དང་།ཀུན་མཁྱེན་གོ་རམས་པའི་བཀའ་འབུམ། རོང་སྟོན་ཤཱཀྱ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་ཆོས་སྐོར། གཡག་སྟོན་སངས་རྒྱས་དཔལ་གྱི་བཀའ་འབུམ།དྭགས་པོའི་བཀའ་འབུམ། ཐོགས་མེད་བཀའ་འབུམ།འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་དབང་པོས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་ལམ་འབྲས་རྣམ་འགྲེལ་དང་བཅས་པའི་པར་ཤིང་གསར་དུ་བརྐོས་པའོ།།

མ་གྱུར་འགྲོ་བ་རིས་སུ་བོར་བ་མིན༎ མ་རབས་སྤྱོད་པས་གཞན་སེམས་དཀྲུག་མཁན་མིན༎ མ་ཡིན་ཡིན་མདོག་བྱས་པའི་རྫུན་རྐྱལ་མིན༎ མ་ཆོས་བསྟན་པའི་བདག་པོ་རྫོགས་ཆེན་པ༎
སྤུར་རྒྱལ་ཐོག་མ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་(སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་417-345)ནི་བོད་ཀྱི་ཡ་གྱལ་སྤུ་བོའི་ཡུལ་ཏེ་ད་ལྟ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་སྤོ་བོ་རྫོང་དང་ཉིང་ཁྲི་རྫོང་གི་ཁྱབ་ཁོངས་ནས་བྱོན་པར་མངོན། སྐུ་ནར་སོན་པ་དང་ཐུགས་རྒྱུད་གྱོང་ཞིང་སྟོབས་རྩལ་ཆེ་སྟབས་ཡུལ་དཔོན་དང་འཐབ་འཛིང་བྱས། མཐར་སྤུ་བོ་ནས་ཡུལ་བུད་དེ་བོད་དུ་ཕྱིན། ལམ་བར་དུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་གཉའ་གནོན་འོག་ནས་བྲོས་བྱོལ་བྱས་དེ་མགོན་དང་དཔུང་གཉེན་བཙལ་བའི་བོད་མི་ཁག་གཅིག་དང་འཕྲད་པ་དེ་དག་དང་བསྡོངས་ནས་བོད་ཡུལ་དུ་ཕྱིན། ཐོག་མར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་ཉིད་དབང་དུ་བསྡུས། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་360 ལོར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་གྱུར། སྐུ་མཁར་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་བརྩིགས། སུམ་པའི་དཔོན་པོ་ཨ་ཡོངས་རྒྱལ་བ་བཏུལ། སྣུབས་རྗེ་སྲིད་པ་རྒྱལ་ཕྲན་འབངས་སུ་བསྡུས་པས་མཚོན་བོད་འབངས་བདེ་ལ་བཀོད། དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་དུ་བཏང༌། མི་རྣམས་དམག་འཁྲུག་དང་མུ་གེའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ། བོན་བསྒྱུར་ནས་ཤེས་རིག་གོང་དུ་སྤེལ་བ་དང༌། ཞང་ཞུང་སོགས་རྒྱལ་ཕྲན་འགའ་མ་གཏོགས་རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་མ་རྣམས་དབང་འོག་ཏུ་བཅུག་སྟེ་བོད་ཡུལ་དུ་ཐོག་མར་གཅིག་གྱུར་གྱི་རྣམ་པ་བྱུང་ བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཐོག་མར་བཞེས། མཆན་ཁེབས་ཀྱི་བློན་ཆེན་ལ་ལྷོ་དང་སྙགས་གཉིས་ཀྱིས་བྱས། བོན་པོ་མཚེ་མི་སྨུ་རྒྱལ་དང༌། ཙོ་མི་ཕྱག་གར་གཉིས་སྐུ་གཤེན་དུ་བསྟེན། ཕྱིང་བ་སྟག་རྩེར་ཕེབས་ཏེ་ཁྲིམས་དང་ལས་ཀའི་སྒྲིག་གཞི་བཟོས།

༡ སྟབས་བདེའི་བྱ་བར་བསམ་བློ་རྙོག་དྲ་ཚ་པོ་བཏང་ཚེ། ཁྱབ་ཚུལ་གསར་པ་རྙེད་ཐུབ་པ་དང། སྣང་ཚུལ་རྙོག་འཛིང་ཅན་ལ་སྟབས་བདེའི་ལྟ་ཚུལ་འཛིན་ཕྱིན། ཆོས་ཉིད་གསར་པ་རྟོགས་ཐུབ་པའོ། །

ལྕགས་ཕག་ཆུ་བྱི་ཆུ་གླང་སྐོར་སྔ་རྗེས་སུ། རང་རེ་ནང་སྐོར་རྣམས་ལ་འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ནས་ཀཿཐོག་མཁན་ཉ་བླ་ཨ་སྟོབས་སམ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་མཚན་འོད་ཟེར། ཁྱུང་སྤྲུལ་པདྨ་ཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ། འཛི་སྒར་ཀོང་སྤྲུལ་བློ་གྲོས་རབ་འཕེལ་ལས་བརྒྱུད་པའི་རིན་ཆེན་གཏེར་མཛོད་ཀྱི་དཔེ་རྒྱུན་གང་ཡོད་དང་། རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་འཇིག་མེད་ཆོས་ཀྱི་དབང་པོ་ནས། སྨྱོ་ཤུལ་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་ཉི་མ་དང་། དཔལ་ཡུལ་པད་ནོར་སྤྲུལ་སྐུ་སོགས་ནས། འཇམ་དབྱངས་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོའམ་ཁྱུང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེར་བརྒྱུད་པའི་ཀློང་ཆེན་སྙིང་ཐིག་དུམ་གཉིས་མ། གཞན་ཡང་མཆོག་གླིང་གཏེར་གསར་ཆོས་སྐོར། འཇུ་མི་ཕམ་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གེ་སར་རྡོ་རྗེ་ཚེ་རྒྱལ་སྒྲུབ་སྐོར་སོགས་དབང་ལུང་ཟབ་ཁྲིད་མང་པོ་དང་། རྗེ་ཉིད་ཀྱི་དགོངས་གཏེར་ཧཱུྃ་ནག་སྙིང་ཐིག་གི་སྨིན་གྲོལ་ཡོངས་རྫོགས། ད་དུང་ཐུན་མོང་སྨན་རྩིས་རིག་གནས་སློབ་སྟོན་གྱི་བཀའ་དྲིན་ཆེན་པོས་ཁྱབ་པར་མཛད། གཞན་ཡང་བསྟན་འགྲོའི་དུས་རིམ་དགོངས་གཏེར་གསར་ཕབས་ཀྱིས་ལས་སྦྱོར་ལོ་ནར་མར་མཛད།
ས་འོག་མེ་འཁོར་འཚང་ཀ་གཞན་བས་ཆེ།། མི་ཚོགས་འདུ་ལོངས་སྐར་མའི་གྲངས་ལས་མང༌།། བྲེལ་ཟིངས་བསྣོལ་མར་འཐབ་པའི་མཇུག་སྣེ་ནས།། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཉེས་ཡང་ཚོགས་པའི་སྒོ་འགྲམ་སླེབས།།

རྩ་བརྒྱད་སྟོང་ལ་སྦྱར་བའི་སྨན་ཞེས་པ་འདི་ལ་གསུན་སྟེ་གཉིས་པ་ནང་གི་རྩ་བརྒྱད་ནི། མཆོག་ཆེན་མི་ལ་ཚང་སྟེ། ༡.རྩ་བ་སྙིང། ༢.སྡོང་པོ་ལུས། ༣.ཤུན་པ་སྤགས་པ། ༤.ཡུ་བ་རྐང་ལག། ༥.མེ་ཏོག་སེན་མོ། ༦.ལོ་མ་སྐྲ་དང་བ་སྤུ། ༧.འབྲས་བུ་དབང་པོ་ལྔ། ༨.ཐང་ཆུ་རྐང་དམར་ཚིལ་བུ་སྟེ་བརྒྱད་དོ།།