Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Illinisa (kastilla simipi: Illiniza) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk nina urqum, Pichincha markapi, Mejía kitipi, Chawpi kitillipi, Illinisa risirwapi. Pikchunqa mama quchamanta 5.248 mitrum aswan hanaq.

Chupan distritu icha Aparicio Pomares distritu (kastilla simipi: Distrito de Aparicio Pomares / Chupán) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum Wanuku suyupi, Yaruwillka pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chupan llaqtam.

6 ñiqin ayamarq'a killapi p'unchawqa (06.11., 6-XI, 6ñ nuwimripi) Griguryanu kalindaryupi watap 310 kaq (310ñ - wakllanwatapi 311ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 55 p'unchaw kanayuq.

Siguiendo la tradición de varias de las wikipedias grandes, también es útil construir un Café como en la Wikipedia en castellano (es:Wikipedia:Café), es decir, un espacio de consultas y de discusión. Este debería ser también en quechua.

Romario (Romário de Souza Faria); (* 29 ñiqin qhulla puquy killapi 1966 paqarisqa Rio de Janeiro llaqtapi - ) sutiyuq runaqa huk Brasil mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

30 ñiqin qhapaq raymi killapi p'unchawqa (30.12., 30-XII, 30ñ disimripi) Griguryanu kalindaryupi watap 364 kaq (364ñ - wakllanwatapi 365ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 1 p'unchaw kanayuq.

Takwatimanu mayu (kastilla simipi: Río Tacuatimanu icha Río de Las Piedras) nisqaqa Piruwpi, Mayutata suyupi (Manu mamallaqta parkipi), huk 621 km suni mayum. Mayutata mayuman purin (Puerto Maldonado).

Playas icha General Villamil (kastilla simipi: Playas / General Villamil) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Wayas markapi, huk llaqtam, Playas kitip uma llaqtanmi.

Chilu (italya simimanta: violoncello, pisichasqa cello) nisqaqa huk phiskuna tiwlli waqachinam. Chilutaqa chankakunap chawpinpi hap'ispa antutawan phiskuspa waqachinchik.

San Miguel de los Bancos kiti (kastilla simipi: Cantón San Miguel de los Bancos) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi, Pichincha markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa San Miguel de los Bancos llaqtam.

Emilio Butragueño Santos, "El Buitre" sutipaq runaqa, (* 22 ñiqin anta situwa killapi 1963 watapi paqarisqa Madrid (Ispaña) llaqtapi - ) mama llaqtayuq Ispaña piluta hayt'aqmi.

Piluta Hayt'ay Pachantin Kupa 1982 (inlish simipi: 1982 FIFA World Cup, kastilla simipi: Copa Mundial de Fútbol de 1982) nisqaqa 1982 watapi Ispaña mama llaqtapi XII ñiqin Piluta Hayt'ay Pachantin Kupam.

◄ | 3 ñiqin pachakwata kñ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | ►◄ | 180 watakuna kñ | 170 watakuna kñ | 160 watakuna kñ | 150 watakuna kñ | 140 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 165 kñ | 164 kñ | 163 kñ | 162 kñ | 161 kñ | 160 kñ | 159 kñ | ► | ►►

Ramón A. Zavala Suárez, sutiyuq runaqa (* 31 ñiqin chakra yapuy killapi 1853 watapiPica llaqtapi, Tarapaka suyupi, Piruwpi - † 7 ñiqin inti raymi killapi 1880 wañusqa Arica llaqtapi, Piruwpi), Piruw mama llaqtayuq Awqaq suyupi, pulitikupas.

Rapayan distritu nisqaqa (kastilla simipi: Distrito de Rapayán) Piruw mama llaqtapi distritum, Wari pruwinsyapi, Anqash suyupi. Uma llaqtanqa Rapayan llaqtam.

Chincha, inti paña icha chawpi tuta law, Arhintinap runasiminpi anaqlaw (hanaq law) nisqaqa huk rikuchiq iñum. Chinchapiqa inti manam hayk'appas kachkanchu.
◄ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | 3 ñiqin pachakwata | ►◄ | 150 watakuna | 160 watakuna | 170 watakuna | 180 watakuna | 190 watakuna | 200 watakuna | 210 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | ► | ►►

1990 watamanta 1996 watakama, 2004 watamanta 2008 watakamapas Luis Macas Ambuludími CONAIEpa umalliqnin karqan, 2008 watamanta 2010 watakamataq Marlon Santi Gualingam. 2011 watamanta umalliqninqa Humberto Cholangom.

Sipris yura rikch'aq ayllu (Cupressaceae) nisqaqa huk llat'an muruyuq yurakunap rikch'aq ayllunmi, akwa raphiyuq, chhuquruqutu hina ruruyuq sach'akunam. Chay sach'akunaqa Iwrupapim, Asyapim, Afrikapim, Chinchay Abya Yalapipas wiñan.

"Negro History: European Government in Africa," The Lincolnian, 12 April, 1938, p. 2 (Lincoln University, Pennsylvania) - véase Special Collections and Archives, Lincoln University

Agustine Azuka Okocha sutiyuq runaqa (* 14 ñiqin chakra yapuy killapi 1973 watapi paqarisqa Enugu llaqtapi - ) sutiyuq runaqa huk Niqirya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi.

Runa upyana yakutaqa yaku hurqunakunamantam, pukyukunamantam icha ch'uya quchakunamantapas hurqun. Yaku purichina nisqa wiruwan icha witkhuwan runap wasinkunamanmi purichiyta atin. Hatun llaqtakunapi kawsaq runakunata yaku pilakunantam yakuwan ñukyunku.

Qhawariy, runap qhawariynin (inlish simipi: point of view; kastilla simipi: punto de vista) nisqaqa chay, ima hinatam chay runa imakunatapas hap'iqan, imatam munan, imatam atin, hinaspa imatapas nin, imatapas ruran

◄ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | ►◄ | 40 watakuna kñ | 30 watakuna kñ | 20 watakuna kñ | 10 watakuna kñ | 0 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 27 kñ | 26 kñ | 25 kñ | 24 kñ | 23 kñ | 22 kñ | 21 kñ | ► | ►►

◄ | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | 15 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1270 watakuna | 1280 watakuna | 1290 watakuna | 1300 watakuna | 1310 watakuna | 1320 watakuna | 1330 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1298 | 1299 | 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | ► | ►►

Wasta distritu; (kastilla simipi: distrito de Huasta) nisqaqa huk distritum Bolognesi pruwinsyapi, Anqash suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Wasta llaqtam.

◄ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | ►◄ | 20 watakuna | 30 watakuna | 40 watakuna | 50 watakuna | 60 watakuna | 70 watakuna | 80 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 47 | 48 | 49 | 50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | ► | ►►

Santa Madre Lupita, María Lupita García Zavala sutiyuq warmiqa (* 27 ñiqin ayriway killapi 1878 watapi paqarisqa Zapopan llaqtapi - † 24 ñiqin inti raymi killapi 1963 watapi wañusqa Guadalajara llaqtapi) huk Mishiku mama llaqtap kathuliku Santu karqan.

Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin (inlish simipi: The Hunchback of Notre Dame, kastilla simipi: El jorobado de Notre Dame) nisqaqa 1996 watapi rurasqa kuyuchisqa siq'isqa pilikulam. Victor Hugopa 1831 watapi qillqasqan Parispi Qullananchikpa Qhupuyuqnin nisqa kawsay rikch'amanta rurasqam. Kuyu walltay pusaqninqa Gary Trousdale, Kirk Wisemi. Disney ruruchinapaqmi rurasqa.
Shaquille Rashaun O'Neal (* 6 ñiqin pawqar waray killapi 1972 watapi paqarisqa Newark llaqtapi - ), Hukllachasqa Amirika Suyukunapas isanka rump'u.

◄ | 4 ñiqin pachakwata | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | ►◄ | 380 watakuna | 390 watakuna | 400 watakuna | 410 watakuna | 420 watakuna | 430 watakuna | 440 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 | 421 | 422 | 423 | ► | ►►

Kachachi distritu: Alqamarka, Alto de Cabra Corral, Alto del Fierro, Antivo Corral, Kanasturqu, Caucal, Cerro del Diablo, Conga, Contrayerba, Chillinurqu, Cachur Grande, El Chanlle, Kalwaryu, El Mirador, Yanurqu, Habasloma, Wakaluma, Hualanga, Gallorco, Iskaywillka, Los Abortos, Los Tres Hijos del Palcayo, Llawturqu, Monigote, Muntunurqu, Moshcoy, Yanaurqu, Santo Domingo, Shuturuma, Tunasurqu, Yamaqucha

Mulinupampa distritu (kastilla simipi: Distrito de Molinopampa) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Chachapuyas pruwinsyapi, Amarumayu suyupi. Uma llaqtanqa Mulinupampa llaqtam.

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 510 watakuna | 520 watakuna | 530 watakuna | 540 watakuna | 550 watakuna | 560 watakuna | 570 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 545 | 546 | 547 | 548 | 549 | 550 | 551 | 552 | 553 | ► | ►►

1688 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq intichawwan qallarisqa wakllanwatam).

Huk ataque kaqpiqa, yawar analisisqa kay triptasa kaqmanta manchay kay histamina (mastocitos kacharparisqan) kaqmanta allin kankuman kay insectos wach’iymanta manchay jampikunamanta anafilaxia kaqta tarinankupaq. Ichaqa, kay qhawaykunaqa pisi pachallapaq kanku sichus causaqa qukun mikhunarayku, manchay sichus runaqa huk pachan yawarmanta presión kaqniyuq kan chay, chanta sichus mana específicokuna kankuchu chay kay diagnóstico kaqpaq.

Chachakumani (kastilla simipi: San Juan de Chachacomani) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk llaqtam, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Chachakumani kantunpa uma llaqtanmi.

Hatun Pampa kantun (kastilla simipi: Cantón Pampa Grande) nisqaqa Buliwya suyupi, huk kantunmi P'utuqsi suyupi, Chinchay Chichas pruwinsyapi, Qutaqayta munisipyupi. Uma llaqtanqa Hatun Pampa (Pampa Grande)llaqtam (74 llaqtayuq, 2001 watapi).

Kutakachi kitipiqa Utawalu Kichwa runakunam tiyanku. Paykunaqa El Sagrario kitillipi, Imantag kitillipi, Quiroga kitillipi San Phransisku kitillipipas kawsanku.

Urgente: La página: Wikipidiya:Lliw Wikipidiyapaq qillqanakuna (Wikipedia:Artículos que toda Wikipedia debería tener) es una lista de temas propuestos para construir la enciclopedia. La página principal y los enlaces que contiene tienen que ser traducida al quechua. Puedes traducir los términos de a poco, no hace falta que edites todo a la vez, ni que sepas algo respecto del tema. ¡Adelante!

◄ | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | 11 ñiqin pachakwata | ►◄ | 940 watakuna | 950 watakuna | 960 watakuna | 970 watakuna | 980 watakuna | 990 watakuna | 1000 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 967 | 968 | 969 | 970 | 971 | 972 | 973 | 974 | 975 | ► | ►►
◄ | 16 ñiqin pachakwata | 17 ñiqin pachakwata | 18 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1580 watakuna | 1590 watakuna | 1600 watakuna | 1610 watakuna | 1620 watakuna | 1630 watakuna | 1640 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | ► | ►►

Chay Nak'aqmanta willakuykunaqa mistip, wiraquchap indihina runata sarupayninmanta wallpama willaymi. Runakunaqa Nak'aqta chiqaptam manchakun, mistikuna llakichiptinmi, llullaptinmi, chawkaptinmi.

Wirata tsullutsinki, kachita siwullata wiñanki, puka utsu aqashata; tsay qarwaptinna wiñanki 'tsaki papa'ta, hananpan ankasha kuchi aytsata. Qarakunki arrus yanuwan. Chinchachaw hukmanpa rurayan, llullu papa ikaskirlla, tallarinwan qarakuyan puka puka taraq, tsaytam manchay pichu (qasqu taqray) niyan.. Mikurqam rukishninkunatasi laqwapayanraq.

Achkha mikhunakuna rikhurichinkuman kay anafilaxia kaqta; tarikuq hina riqsichikunman kay ñawpaq riqsisqa mikhuymanta. Aswan riqsisqa mikhunakunaqa huk hina kanku tukuy pacha kitiman hina. Kay culturas occidentalespiqa, aswan riqsisqa causasqa kanku kay maní, trigo, ch’aki puquykuna, kay marisco, challwa, willali manchay runtu mikhuyrayku. Kay sésamo kaqqa ancha riqsisqa kay Oriente Medio kaqpi, Asia kaqpitaq aswanta riqsikun kay arroz chanta kay garbanzos kaqkuna ima kay anafilaxia kaqpata causasnin hina. Sinchi causasqa riqsikun kay alérgeno, kaqta mikhuptinchik ichaqa wakin runakunaqa sinchita reaccionanku qayllaykuptinkulla. Wawakunaqa alergiasninkuta atipankuman. Kay 16 watayuqpi, huk 80% wawakunamanta anafilaxia kaqwan kanku kay willaliman manchay runtukunaman ima chanta huk 20% anafilaxia kaqwan kay maníman karunchasqa kaqkuna kay mikhunata mikhuy atillanku.

Países: Para empezar con los artículos sobre países, se pueden copiar las tablas de los datos básicos de la Wikipedia en castellano, traduciendo los términos (población, superficie, idiomas...) al quechua.

Miguel Francisco Gutiérrez Correa sutiyuq runaqa (27 ñiqin anta situwa killapi 1940 watapi paqarisqa Piwra llaqtapi - 13 ñiqin anta situwa killapi 2016 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtap qillqaqmi.

Oh Se-hoon, (Kuriya simipi: 오세훈, hanja simipi: 吳世勳) sutiyuq runaqa (4 ñiqin qhulla puquy killapi 1961 watapi paqarisqa Seongdong-gu, Siul llaqtapi - ). Tayhan mama llaqta taripay amachaq wan pulitiku qarqan.

Nicolás de Piérola, Piruw suyup umalliqnin 23 ñiqin qhapaq raymi killapi 1879 watamanta 12 ñiqin pawqar waray killapi 1881 watakama paqarimurqa Alpacay haciendapi, Yanaqiwa distritupi, 5 ñiqin qhulla puquy killapi 1839 watapi.

◄ | 20 ñiqin pachakwata | 21 ñiqin pachakwata ◄ | 1980 watakuna | 1990 watakuna | 2000 watakuna | 2010 watakuna ◄◄ | ◄ | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | ► | ►►

Guangzhou 广州 (Chinu simipi: 武漢; Romanizacion: pinyin simipi: Guangzhou, wade-gilès: Kuang-chou; kastilla simipi: Cantón), Chunwa mama llaqtapi huk hatun llaqtam, Guangdong pruwinsya uma llaqtam. Wuhan llaqtapiqa 3 152 825 runakunam kawsachkanku.

Ramus ukucha (Mesomys hispidus) nisqaqa Urin Awya Yalapi kawsaq khankiqmi, rikch'aq kichka ukucham (kasha ukucha). Amarumayu sach'a-sach'a suyupi sach'akunapi kawsan.
Llamaq (kastilla qillqaypi: Llamac) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Anqash suyupi, Bolognesi pruwinsyapi, Paqllun distritupi, Waywash wallapi.

El general Echenique no concluyó su mandato pues fue depuesto en 1855 por una revolución liberal encabezada por el mismo Mariscal Ramón Castilla.

Awharahu (ankash rimaypi) icha Akwa rit'i urqu (kastilla simipi: Aguja icha Aguja Nevada; aguja: qhichwa simipi "yawri, akwa") nisqaqa Piruw suyupi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Waylas pruwinsyapi, Santa Krus distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.850 mitrum aswan hanaq.

Ayllu llaqta nisqaqa Andespi runakunap - qhichwa runakunap, aymara runakuna, huk runa llaqtakunap - uchuylla llaqtam. Chaypi kawsaq runakuna huk ayllupi hina kawsan.

Huk reacción huk agenteman kuti kutiqa llamk’aynin kuti kutiman hina ruwakun, chanta kay propiedades intrínsecas kaqkunaman hina. Kay anafilaxia penicilinasman manchay kay cefalosporinas kaqkunaman rikhurimun qhipanta proteinaswan tinkuykuchikullaptin kurpu ukhupi, wakin agenteswan aswan jasata wakkunamanta tinkuykuspa. Kay anafilaxia penicilinamanqa rikhurin kay 2.000 – 10.000 intervenciones terapéuticas kaqpi, wañuytaq qukun aswan pisita kaptin hukpaq sapa 50.000 intervencionespi. Sichus pillapas reaccionan kay penicilinas kaqkunaman chay aswan achkhata reaccionanqa kay cefalosporinas kaqkunaman, ahinapas kikinllapuni wañuyqa aswan pisi kachkan hukpaq sapa 1.000 casospi. Kay ñawpa agentes kay radiocontraste kaqmanta reaccionesta ruwachiq kanku huk 1% kaqpi kay casosmanta, kay ñawpaqkuna aswan pisi osmolares agentestaq reaccionachinku huk 0,04% casospi.

Francis Nwia Nkrumah sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin tarpuy killapi 1909 watapi paqarisqa Nkroful llaqtapi - 27 ñiqin ayriway killapi 1972 watapi wañusqa Bukuresti llaqtapi) Gana mama llaqtayuq pulitiku wan Umalliq.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | 860 watakuna | 870 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 840 | 841 | 842 | 843 | 844 | 845 | 846 | 847 | 848 | ► | ►►

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 490 watakuna | 500 watakuna | 510 watakuna | 520 watakuna | 530 watakuna | 540 watakuna | 550 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 524 | 525 | 526 | 527 | 528 | 529 | 530 | 531 | 532 | ► | ►►

Abdullah II bin al-Hussein, Hurdanya Qhapaq, arabya simipi: الملك عبد الله الثاني بن الحسين al-Malik ʿAbdullāh aṯ-ṯānī bin al-Ḥusayn: , (*4 ñiqin hatun puquy killapi 1962 paqarisqa Amman llaqtapi - ). Hurdanya pulitiku wan Qhapaq.

Suriki nisqaqa (aymara simi suri suri, iki puñuy, "suri puñuy", kastilla qillqaypi: Suriqui) Titiqaqa quchapi, Buliwya mama llaqtapi, huk taram, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Ch'ililaya munisipyupi, Suriki kantunpi.

Churinkuna: Juan Gerardo, Ana Benita, Ana Julia, Ana Sara, Rosa Ana María, Ricardo, Sara, José María, Manuel Ana, Manuel Joaquín, Dolores wan Mercedes Montealegre Mora / Eduardo José Guillermo, Josefina wan Carolina Sofía Montealegre Joy.
Chalan distritu icha Miguel Iglesias distritu (kastilla simipi: Distrito de Miguel Iglesias) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Celendín pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Chalan llaqtam.

Ninat'uru (magma, grigu simimanta: μάγμα) nisqaqa Tiksimuyup ukhunpi kaq ancha q'uñi puriqllayasqa rumi imayaymi. Nina urqu ratatachkaptinqa luq'unmanta chay ninat'uru hawaman hamunmi, chay kunantaq ratata (lava) nisqam.

Qanyan wata uqrakashqa Piyu ninqan; payqam huk awkin runa taakuq Waychuuchu ( Puwaqpanpa wamani, Anqas suyu). Puwaq chunka wata kawayta llallishana karan. Warmin, allaw upa chakwan, umanta makinta kuyutsir nin pitsak paarir apashqa; wakin niyan pishtaqkuna wañutsiyasha wiranta hipiyanpaq, kurkunta churayashqa tsaka hamananman.

Horst Köhler sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin ayamarq'a killapi 1943 watapi paqarisqa Skierbieszów llaqtapi, Lublin k'itipi, Pulunyapi - Alimanya]] mama llaqtayuq musikuq wan pulitku qarqan, umalliqninmi kachkan.

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 550 watakuna | 560 watakuna | 570 watakuna | 580 watakuna | 590 watakuna | 600 watakuna | 610 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 580 | 581 | 582 | 583 | 584 | 585 | 586 | 587 | 588 | ► | ►►

Baile Átha Cliath (inlish simipi: Dublin) llaqtaqa Ilanda mama llaqtap uma llaqtanmi. Baile Átha Cliathpiqa 506.211 runakunam kawsachkanku (2006).

◄ | 19 ñiqin pachakwata | 20 ñiqin pachakwata | 21 ñiqin pachakwata ◄ | 1900 watakuna | 1910 watakuna | 1920 watakuna | 1930 watakuna | 1940 watakuna | 1950 watakuna | 1960 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1932 | 1933 | 1934 | 1935 | 1936 | 1937 | 1938 | 1939 | 1940 | ► | ►►

◄ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | 3 ñiqin pachakwata | ►◄ | 120 watakuna | 130 watakuna | 140 watakuna | 150 watakuna | 160 watakuna | 170 watakuna | 180 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | ► | ►►

◄ | 17 ñiqin pachakwata | 18 ñiqin pachakwata | 19 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1730 watakuna | 1740 watakuna | 1750 watakuna | 1760 watakuna | 1770 watakuna | 1780 watakuna | 1790 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | ► | ►►

Llaslla (kastilla qillqaypi: (Nevado Lashual) nisqaqa Antikunapi, Piruw llaqtapi, huk rit'i urqum, Jitpa wallapi, Hunin suyupi, Yawli pruwinsyapi, Markapumaqucha distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.200 mitrum aswan hanaq.

◄ | 20 ñiqin pachakwata | 21 ñiqin pachakwata ◄ | 1970 watakuna | 1980 watakuna | 1990 watakuna | 2000 watakuna | 2010 watakuna ◄◄ | ◄ | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | ► | ►►

Mana wak qhawachiykunata anchata munakunchu (kay hina análisis de sangre chaymanta cultivo viral), imaraykuchus mana munakuq ansaqillayta ruwachinman, kay hinatataq kay ch’ampayuq via área tensionta yapaykuchinman. Ahina kaptinpis kay cultivos virales, nasofaríngea samaypi urkhukuptin, chaywan llamk’akunman yachanapaq imaraykuchus chay unquy kanman, aswantataq chaywan llamk’akun kay mask’ana pampapi.Sichus runaqa mana kutiripunchu kay pachan tratamientowan chayqa, huk infección bacterianapi umachana; chay hina chayqa aswan mask’aykunata kamachikunqa.
Tayta: Michel Louis Christophe Roch Gilbert Paulette du Motier, marqués de Lafayette, coronel de Granaderos, Mama: Marie Louise Jolie de La Rivière.

Richard Pittman sutiyuq prutistanti misyunaryus 1951 watapi chay tantanakuytaqa kamarirqan. Uma tiyananqa Dallas llaqtapim (Hukllachasqa Amirika Suyukunapi).

◄ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | ►◄ | 90 watakuna kñ | 80 watakuna kñ | 70 watakuna kñ | 60 watakuna kñ | 50 watakuna kñ | ►◄◄ | ◄ | 74 kñ | 73 kñ | 72 kñ | 71 kñ | 70 kñ | 69 kñ | 68 kñ | ► | ►►

bvirtual.proeibandes.org / Olga Siles Veliz: Uso de los módulos quechuas en las unidades educativas de Pie de Gallo y Candelaria (Qulumi munisipyu, Quchapampa suyu, Buliwya, 2001; kastilla simi; Qhichwa simipi pisichaynin: p. 129 - 130)

María Lucila Beltrán Ruiz sutiyuq warmiqa icha Lola Beltrán (* 7 ñiqin pawqar waray killapi 1932 watapi paqarisqa Rosario llaqtapi - † 24 ñiqin pawqar waray killapi 1996 watapi wañusqa Mishiku llaqtapi), Mishiku mama llaqtayuq aranway pukllaqmi, takiqmi, kastilla simillapim qillqarqan.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 800 watakuna | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | 860 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 835 | 836 | 837 | 838 | 839 | 840 | 841 | 842 | 843 | ► | ►►

◄ | 10 ñiqin pachakwata | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1050 watakuna | 1060 watakuna | 1070 watakuna | 1080 watakuna | 1090 watakuna | 1100 watakuna | 1110 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1076 | 1077 | 1078 | 1079 | 1080 | 1081 | 1082 | 1083 | 1084 | ► | ►►

Hisus distritu (kastilla simipi: Distrito de Jesús) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Wanuku suyupi, Lawriqucha pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Hisus llaqtam.

Kashan (kastilla qillqaypi: Cashan) nisqaqa Piruwpi, Antikunapi, huk rit'i urqum, Yuraq Wallapi, Anqash suyupi, Ulliru distritupi, Waras distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.716 mitrum aswan hanaq.

Kutakachi kiti nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Santa Ana de Cotacachi / Cotacachi) Ikwadur mama llaqtapi, Impapura markapi, huk kitim. Uma llaqtanqa Kutakachi llaqtam.

Raqaya (kastilla simipi: Raccaya) nisqaqa huk piruwanu qhichwa ayllu llaqtacham, Kanarya distritupi, Víctor Fajardo pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, Piruw mama llaqtapi.

Patarani kantun (kastilla simipi: Cantón Patarani) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Aruma pruwinsyapi, Patakamaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Patarani llaqtam.

Réédition suivie de Poèmes retrouvés et de Œuvres en prose) : Émile-Paul frères, 1942, illustrée par André Deslignères ; autres rééditions : Éditions Main Pierre, Paris, 1976, 135 exemplaires numérotés et enrichis chacun de 136 lithographies originales de Jean-Jacques Morvan ; Poésie/Gallimard, 1973 ; LGF, 2003 ; (choix de poèmes), Seuil, 2004.

◄ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | 3 ñiqin pachakwata | ►◄ | 70 watakuna | 80 watakuna | 90 watakuna | 100 watakuna | 110 watakuna | 120 watakuna | 130 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 98 | 99 | 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | ► | ►►
Kay crup kaqqa clínicapi qhawachikun. Ñawpaqtaqa wak ima unquychus kay patakaq vías respiratoriasta tapachkan chayta raqpana tiyan kay hinakuna epiglotitis, huk mana riqsisqa virus kay vías respiratoriaskaqpi, estenosis subglótica, angioedema, absceso retrofaríngeo,chaymanta traqueítis bacterianakaqpas.

Dimitrios Domazos (grisya simipi: Δημήτρης Δομάζος) sutiyuq runaqa, icha "Mimis" Domazos (* 9 ñiqin qhulla puquy killapi 1942 watapi paqarisqa Abelokipi llaqtapi, Grisya mama llaqtapi - ) huk Grisya mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

CONAIE (Ecuador Runakunapak Jatun Tantanakuy, Ikwadur Runakunap Hatun Tantanakuynin) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi lliw indihina nisqa runakunap tantanakuyninmi.

Deng Xiaoping (chinu simipi: 邓小平, chinu tradisyunal: 鄧小平, pinyin: Dèng Xiǎopíng, Wade-Giles: Teng Hsiao-p'ing) sutiyuq runaqa 22 ñiqin chakra yapuy killapi 1904 watapi paqarisqa Guang'an, Sichuan llaqtapi - 19 ñiqin hatun puquy killapi 1997 watapi wañusqa Pikkin llaqtapi), Chunwa mama llaqtap pulitiku wan qillqaq qarqan.

Millu (Millo) nisqaqa Antikunapi, Piruwpi, huk urqum Willkanuta wallapi, Qusqu suyupi, Qanchi pruwinsyapi, Chiqakupi distritupi. Pikchunqa mama quchamanta 5.500 mitrum aswan hanaq.

1597 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).

Rumaki qhapaq llaqta (latin simipi: Imperium Romanum) nisqaqa ñawpa pachas huk ancha hatun qhapaq suyus karqan, Iwrupapi, anti Afrikapi, kunti Asyapipas. Uma llaqtanqa Roma llaqtas karqan. Chay Roma llaqtapis Romanukunap qallaqrisqansi karqan.

Suqus distritu (kastilla simipi: Distrito de Socos) nisqaqa huk distritum Wamanqa pruwinsyapi, Ayakuchu suyupi, Piruw mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Suqus llaqtam.

Pawillun (kastilla simipi: Cerro Pabellón) nisqaqa Antikunapi, Buliwya suyupi, huk urqum Buliwyap Kunti Wallanpi, P'utuqsi suyupi, Chinchay Lipis pruwinsyapi, Qimis munisipyupi, Pilquya kantunpi, Kañapa urqup chinchay-antinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.321 mitrum aswan hanaq.

◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1240 watakuna | 1250 watakuna | 1260 watakuna | 1270 watakuna | 1280 watakuna | 1290 watakuna | 1300 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1270 | 1271 | 1272 | 1273 | 1274 | 1275 | 1276 | 1277 | 1278 | ► | ►►

Pando suyu (aymara simipi: Pando jach'a suyu; kastilla simipi: Departamento de Pando) nisqaqa huk suyum Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Kuwiha llaqtam.

Wari Wari kantun nisqaqa (kastilla simipi: Cantón Huari Huari) Buliwya suyupi huk kantunmi, P'utuqsi suyupi, Tomás Frías pruwinsyapi, P'utuqsi munisipyupi. Uma llaqtanqa Wari Wari llaqtam (765 llaqtayuq, 2001 watapi).

San Antun distritu (kastilla simipi: Distrito de San Antón) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Asankaru pruwinsyapi. Uma llaqtanqa San Antun llaqtam.

Ernst Wilhelm Middendorf ( 1830 watapi paqarisqa Keilhau - 1908 watapi wañusqa Ceilan suyupi ), Alimanya mama llaqta hampikamayuq huk runayachayyuq; piruwkiyuq (peruanista).
Surit'i distritu (kastilla simipi: Distrito de Zurite) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Anta pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Surit'i llaqtam.

Ñawpataqa sarata aymuranchik. Chaymanta watanchik iskay puqusqa choqllota, panq'awan tinkir, chaytam nisqa Wayunka. Wayunkakunatana hanapanchik askhata: Chay hanapaytam nisqa Puyway. Puywa nisqa huk huk qotokunata. Puywanchikqa saratallam.

◄ | 10 ñiqin pachakwata | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | ►◄ | 990 watakuna | 1000 watakuna | 1010 watakuna | 1020 watakuna | 1030 watakuna | 1040 watakuna | 1050 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1020 | 1021 | 1022 | 1023 | 1024 | 1025 | 1026 | 1027 | 1028 | ► | ►►

Manawa (kastilla simipi: Villa de Santiago de Managua) llaqtaqa Nikarawa mama llaqtap uma llaqtanmi. Manawa llaqta 1 817 096 runakunam kawsachkanku (2005).

Ampuq pruwinsya (kastilla simipi: Provincia de Ambo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, Wanuku suyupi, huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Ampu llaqtam.

Tanta wawa nisqata ruwayan tantamanta, wawam nir, "kumpari kashun" nir huk warmi ullqu makyan wakaq warmi ullquta. Tanta wawata warkayanpas llimllaman hacha walluypi, 'Kalishturan' nisqapi.

Kaskachi kantun (kastilla simipi: Cantón Cascachi) nisqaqa huk kantunmi Buliwya mamallaqtapi, Chuqiyapu suyupi, Antikuna pruwinsyapi, Ch'ililaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Kaskachi llaqtam.

Guangdong pruwinsya (kastilla simipi Provincia de Cantón, chun simipi: 广东, phinyimpi: Guǎngdōng, machu: Kwangtung, nisqaqa Chunwa Runallaqta Republika mama llaqtapi huk pruwinsyam. Uma llaqtanqa Guangdong llaqtam.

Raphisapa krus k'aspi, P'anqasapa krus k'aspi icha Krus k'aspi chaylla, kichwapi Krus kaspi (Brownea macrophylla) nisqaqa huk chaqallu sach'am, Urin Awya Yalapi wiñaq, rikch'aq krus k'aspim.

Donegani (kastilla simipi: Donegani) nisqaqa Antikunapi, Piruw mama llaqtapi, huk urqum, Apulupampa wallapi, Punu suyupi, Putina pruwinsyapi, Jorge Chávez rit'i urqup kuntinpi. Pikchunqa mama quchamanta 5.710 mitrum aswan hanaq.

Usikayus distritu (kastilla simipi: Distrito de Usicayos) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Punu suyupi, Kallawaya pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Usikayus llaqtam.

◄ | 16 ñiqin pachakwata | 17 ñiqin pachakwata | 18 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1580 watakuna | 1590 watakuna | 1600 watakuna | 1610 watakuna | 1620 watakuna | 1630 watakuna | 1640 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | ► | ►►

Freddie Mercury sutiyuq runaqa (paqarisqa suti: Farrokh Bulsara; Gujarati simipi: ફ્રારુક બુલ્સારા; (*5 ñiqin tarpuy killapi 1946 paqarisqa Stone Town llaqtapi, Tansanyapi - 24 ñiqin ayamarq'a killapi 1991 wañusqa London llaqtapi) huk Hukllachasqa Qhapaq Suyuyuq rock takiqmi, takina qillqaqmi, takichaqmipas karqan.

Diablada nisqaqa (kastilla simipi: Diablada) huk tusuymi, Urin Awya Yalapi, Buliwyapi, Chinchay Chilipi, Urin Piruwpipas. Icha runa simipi sutin : Supasqa.

Tobar, Pedro de, O.P. verdadera Histórica Relación del Orden, Manifestación y Prodigiosa Renovación por sí misma y Milagros de la imagen de la Sacratísima Virgen María, Madre de Dios, Nuestra Señora del Rosario de Chiquinquirá. Madrid, Juan García Infanzón, 1694.
◄ | 7 ñiqin pachakwata | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | ►◄ | 700 watakuna | 710 watakuna | 720 watakuna | 730 watakuna | 740 watakuna | 750 watakuna | 760 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 730 | 731 | 732 | 733 | 734 | 735 | 736 | 737 | 738 | ► | ►►

Karpaqucha (kastilla simipi: Laguna Carpa / Laguna de Carpa) nisqaqa Piruwpi huk qucham, Lima suyupi, Waruchiri pruwinsyapi, Wansa distritupi.

◄ | 11 ñiqin pachakwata | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1130 watakuna | 1140 watakuna | 1150 watakuna | 1160 watakuna | 1170 watakuna | 1180 watakuna | 1190 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1158 | 1159 | 1160 | 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | ► | ►►

William Wallace , sutiyuq runaqa (* 1270 paqarisqa Elderslie llaqtapi - 23 ñiqin chakra yapuy killapi 1305 watapi wañusqa Smithfield, London llaqtapi), huk Iskusyayuq ankallis karqan.

Kay mecanismo inmunológico kaqpi, kay inmunoglobulina E (IgE) kay antígeno (hawa material alérgica kutichina kaqta qukuq) kaqwan chaqrukun. Chayrayku kay antígeno k’askasqa kay IgE activa FcεRI mastocitos kaqpi chanta kay basófilos kaqpi receptores. Kayqa kay mediadores inflamatorios kacharpariyman apan kay histamina kaq hina. Kay mediadoresqa qhipantaqa kay tunqurimanta aychakunanta músculo liso k’uykullachin, huk vasodilatación kaqta hap’ichikunku, kay yawarmanta vasosmantapacha fluidos lluqsimuyninta yapanku chanta kay sunqumanta aychanta pisi t’ikti kaqta qun. Chantapas huk mecanismo inmunológico tiyan kaytaq mana kay IgE kaqman t’inkikunchu, ichaqa mana yachakunchu sichus runapi kan chay.

Jayupaya kantun, Ayupaya kantun icha Villa Independencia kantun (kastilla simipi: Ayopaya / Villa Independencia) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Quchapampa suyupi, Jayupaya pruwinsyapi, Jayupaya munisipyupi. Uma llaqtanqa Jayupaya icha Villa Independencia llaqtam.

Ch'uspi (Brachycera) nisqakunaqa chutulla waqrachayuq, aswan wira iskaylla rapra palamakunam. Huk rikch'aqkunaqa yawartam ch'unqan, hukkunataq yaku hinakunatam upin. Qirisankunaqa kuru hinam, akapi, ismuchkaq rurukunapi icha ismuchkaq aychapim (ahinataq shinkitu) kawsan.

Mansirichi punku (kastilla simipi: Pongo de Manseriche) nisqaqa Piruwpi, Luritu suyupi, Datem del Marañón pruwinsyapi, Mansirichi distritupi, Borja llaqta ñiqpi, huk mayu punkum.

Apulu qhichwa simi nisqaqa Qusqu-Qullaw qhichwa simiman kapuq k'iti rimaymi, Apulu k'itipi (Chukiyapu suyupi, chincha Buliwyapi) rimasqa. Pirupi rimasqa Qusqu-Qullaw qhichwa k'iti rimaykunamanmi lliwmanta aswan rikch'akuq.

Wiru nisqaqa (Siku nisqapas, aymara simimanta) pila hina ukhunpi t'uqu kaq yura kurkum, qachu kurku, huk ch'ulla phutuy raphiyuq yurakunap kurkunpas.

Palistina kamachikuy (arabya simipi دولة فلسطين Dawlat Filastin) nisqaqa Palistinap rakinkunapi 1994 watapi kamarisqa kamachiymi. Chay k'itikunataqa Israyil awqaqkunam 1967 watapi hap'irqan, aswan Palistina k'itikunatapas, tukuy ñawpa Palistina nisqa suyutam.
Janq'u Uma (aymara simi, janq'u: yuraq; uma: yaku; kastilla qillqaypi: Ancohuma / Jankho Uma) nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk rit'i urqum, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Surata munisipyupi, Janq'u Uma kantunpi, Illampu rit'i urqu ñiqpi. Pikchunqa mama quchamanta 6.427 mitrum aswan hanaq.

Sveinn Björnsson sutiyuq runaqa (* 27 ñiqin hatun puquy killapi 1881 watapi paqarisqa København llaqtapi - 25 ñiqin qhulla puquy killapi 1952 watapi wañusqa Reykjavik llaqtapi) huk Islandya mama llaqta taripay amachaq pulitiku karqan.

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 530 watakuna | 540 watakuna | 550 watakuna | 560 watakuna | 570 watakuna | 580 watakuna | 590 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 563 | 564 | 565 | 566 | 567 | 568 | 569 | 570 | 571 | ► | ►►

Diego Armando Maradona (* 30 ñiqin ayamarq'a killapi 1960 watapi paqarisqa Lanús llaqtapi) - ) huk Arhintina mama llaqtayuq piluta hayt'aqmi karqan.

Raúl Omar Fernández Valverde sutiyuq runaqa ( * 6 ñiqin kantaray killapi 1985 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.

Piluta hayt'aq: 1. Iker Casillas - 2. Raúl Albiol - 3. Gerard Piqué - 4. Carlos Marchena - 5. Carles Puyol - 6. Andrés Iniesta - 7. David Villa - 8. Xavi - 9. Fernando Torres - 10. Cesc Fàbregas - 11. Joan Capdevila - 12. Víctor Valdés - 13. Juan Mata - 14. Xabi Alonso - 15. Sergio Ramos - 16. Sergio Busquets - 17. Álvaro Arbeloa - 18. Pedro Rodríguez Ledesma - 19. Fernando Llorente - 20. Javi Martínez - 21. David Silva - 22. Jesús Navas - 23. Pepe Reina

1603 wataqa Griguryanu kalindaryukama quyllurchawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq k'uychichawwan qallarisqa chhasku watam).

Phiyi simi (Na vosa vaka-Viti) nisqaqa Phiyip rimayninmi. Kimsa pachak waranqamanta aswan mama rimaqniyuqmi kachkan, Phiyi wat'api kawsaq runakunap kuskanchá.

Luis Álvarez Torres sutiyuq runaqa (* 29 ñiqin inti raymi killapi 1913 watapi paqarisqa Ariqipa llaqtapi - 17 ñiqin ayamarq'a killapi 1995 watapi wañusqa Lima llaqtapi) huk Piruw mama llaqtaq kuyu walltaypi aranway pukllaqmi karqan.

Kilutuwa (kastilla simipi: Quilotoa) nisqaqa Ikwadur mama llaqtapi huk nina urqum, Kutupaksi markapi, Puhili kitipi, Sumpawa kitillipi, Illinisa risirwapi. Pikchunqa mama quchamanta 3.914 mitrum aswan hanaq.

Maiya Mijáilovna Plissezkaya icha Maiya Plissezkaya (rusiya simipi: Майя Михайловна Плисецкая), sutiyuq warmiqa (* 20 ñiqin ayamarq'a killapi 1925 watapi paqarisqa Moskwa llaqtapi - 2 ñiqin aymuray killapi 2015 watapi wañusqa München llaqtapi ) huk Rusya - Ispaña mama llaqtayuq ballet tusuq warmim.

Yanaqa nisqaqa (kastilla qillqaypi: Yanaca) Piruw mama llaqtapi huk mawk'a llaqtam, Apurimaq suyupi, Aymara pruwinsyapi, Yanaqa distritupi. Tunay Kassa mawk'a llaqtaqa Yanaqa mawk'a llaqta ukhupim.

Michiypaq wayllakuna, chakrakunapas ayllu llaqtap kaynin, kuskan chaskinanchanmi, chakra qunakuy nisqapi ayllu llaqtayuq runapura rakinakusqa. Ayllu llaqtapiqa ayninakunku, mink'akunku, mana wiraquchap mistippas llaqtakunapi hinachu.
◄ | 7 ñiqin pachakwata | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | ►◄ | 750 watakuna | 760 watakuna | 770 watakuna | 780 watakuna | 790 watakuna | 800 watakuna | 810 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 784 | 785 | 786 | 787 | 788 | 789 | 790 | 791 | 792 | ► | ►►

◄ | 2 ñiqin pachakwata | 3 ñiqin pachakwata | 4 ñiqin pachakwata | ►◄ | 170 watakuna | 180 watakuna | 190 watakuna | 200 watakuna | 210 watakuna | 220 watakuna | 230 watakuna | ►200 | 201 | 202 | 203 | 204 | 205 | 206 | 207 | 208 | 209

26 ñiqin qhulla puquy killapi p'unchawqa (26.01., 26-I, 26ñ inirupi) Griguryanu kalindaryupi watap chunka pusaqniyuq kaq (26ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 339 p'unchaw (wakllanwatapi 340 p'unchaw) kanayuq.

◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1210 watakuna | 1220 watakuna | 1230 watakuna | 1240 watakuna | 1250 watakuna | 1260 watakuna | 1270 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1245 | 1246 | 1247 | 1248 | 1249 | 1250 | 1251 | 1252 | 1253 | ► | ►►

Pumaqucha distritu nisqaqa (kastilla simipi: distrito de Pomacocha) Piruw mama llaqtapi huk distritum, Antawaylla pruwinsyapi, Apurimaq suyupi. Uma llaqtaqa Pumaqucha llaqtam.

Kunan pacha akllanakuspa kamachinakuy (dimukratiya) nisqa mamallaqtakunapiqa, taripay sunturkunam kamachi quq atiyniyuq, umalliqpa sutinchasqan icha Rimana huñunakuypa akllasqan taripakuqkunam. Lliwmanta aswan hanaq, qhipaq kaq sinkuqa hatun yachaq tantarim.

1824 wataqa Griguryanu kalindaryukama illapachawwan qallarisqa wakllanwatam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq atipachawwan qallarisqa wakllanwatam).

◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1200 watakuna | 1210 watakuna | 1220 watakuna | 1230 watakuna | 1240 watakuna | 1250 watakuna | 1260 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1235 | 1236 | 1237 | 1238 | 1239 | 1240 | 1241 | 1242 | 1243 | ► | ►►

25 ñiqin anta situwa killapi p'unchawqa (25.07., 25-VII, 25ñ hulyupi) Griguryanu kalindaryupi watap 206 kaq (206ñ - wakllanwatapi 207ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 159 p'unchaw kanayuq.

Phirriñaphi, Santa Lucía de Ferreñafe (kastilla simipi: Ferreñafe) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk llaqtam, Lampalliqi suyupi, Phirriñaphi pruwinsyap uma llaqtanmi.

Christofer Gonzales Crespo sutiyuq runaqa ( * 12 ñiqin kantaray killapi 1992 watapi paqarisqa Lima llaqtapi - ) huk Piruw mama llaqtayuq wan Universitario de Deportes piluta hayt'aqmi.

John Evans Fifii Atta Mills sutiyuq runaqa (* 21 ñiqin anta situwa killapi 1944 watapi paqarisqa Tarkwa llaqtapi - 24 ñiqin anta situwa killapi 2009 watapi wañusqa Accra llaqtapi). Gana mama llaqtayuq taripay amachaq, pulitiku wan Umalliq.

Kacharpaya raymiqa Buliwya suyupiqa ruwakun tukuy laya raymikuna tukukuypi. Jinallataq ayllumasikuna atillchakunapis waq k'itiman ch'usasaktinku.

6 ñiqin ayriway killapi p'unchawqa (06.04., 6-IV, 6ñ awrilpi) Griguryanu kalindaryupi watap 96 kaq (96ñ - wakllanwatapi 97ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 269 p'unchaw kanayuq.

Liq'ichu, liqiliqi, liqlish icha liqli, kichwapi Likli, Chukchik icha Chukchidur (Vanellus resplendens) nisqaqa Urin Awya Yalapi (Arhintina, Buliwya, Chili, Ikwadur, Kulumbya, Piruw) kawsaq pisqum.
27 ñiqin ayriway killapi p'unchawqa (27.04., 27-IV, 27ñ awrilpi) Griguryanu kalindaryupi watap 117 kaq (117ñ - wakllanwatapi 118ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 248 p'unchaw kanayuq.

◄ | 5 ñiqin pachakwata | 6 ñiqin pachakwata | 7 ñiqin pachakwata | ►◄ | 470 watakuna | 480 watakuna | 490 watakuna | 500 watakuna | 510 watakuna | 520 watakuna | 530 watakuna | ►500 | 501 | 502 | 503 | 504 | 505 | 506 | 507 | 508 | 509

Muru Muru (kastilla simipi: Moro Moro) nisqaqa kimsa ñiqin munisipyu Vallegrande pruwinsyapi, Santa Krus suyupi, Buliwya mama llaqtapi. Uma llaqtanqa Muru Muru llaqtam.

Kay Suni panpakunapi muruyan quriyan maka hawata; Unturispi, Qarwamayu, Ninaqaqa y kay llaqakunapa haapanpanpi . Wanukuman payaq wamrankuna kananpaq, yashqa hanpi yachaqkuna rantikuyaqrantikuyaq pakayllapa

Río Grande distritu; (kastilla simipi: Distrito de Río Grande) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum Palpa pruwinsyapi, Ika suyupi. Uma llaqtanqa Río Grande llaqtam.

María de los Ángeles Cano Márquez sutiyuq warmiqa (* 12 ñiqin chakra yapuy killapi 1887 watapi paqarisqa Medellín llaqtapi - 26 ñiqin ayriway killapi 1967 wañusqa Medellín llaqtapi) huk Kulumbya mama llaqtap pulitiku ankallis karqan.

John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America, Geological Society of America, v.28

1713 wataqa Griguryanu kalindaryukama intichawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).

25 ñiqin ayamarq'a killapi 1983 watapi Akchiq Ñan maqaqkuna Raqayamanta tawa chunka wamrakunatas hap'irqan wawa awqaq tukuchinapaq. 27 ñiqin ayamarq'a killapi 1983 watapi piruwanu awqaqkunas Umasi ayllu llaqtachapi yachay wasipi puñuchkaqkunata ch'utirqan t'uqyayllawan, chaymantataqmi chunka pichqayuq wamrata pichqa wiñasqaña runatam illapaspa sipirqan.

Utiqyaku distritu (kastilla simipi: Distrito de Uticyacu) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Kashamarka suyupi, Santa Krus pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Utiqyaku llaqtam.

◄ | 1 ñiqin waranqawata kñ | ►◄ | 2 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata kñ | 1 ñiqin pachakwata | ►◄ | 30 watakuna kñ | 20 watakuna kñ | 10 watakuna kñ | 0 watakuna kñ | 0 watakuna | 10 watakuna | 20 watakuna | ►9 kñ | 8 kñ | 7 kñ | 6 kñ | 5 kñ | 4 kñ | 3 kñ | 2 kñ | 1 kñ

Sir Edward Frederick William David Walugembe Mutebi Luwangula Mutesa Edward Mutesa II sutiyuq runaqa (* 19 ñiqin ayamarq'a killapi 1924 watapi paqarisqa Makindye suyupi - 21 ñiqin ayamarq'a killapi 1969 watapi wañusqa London llaqtapi) huk Sudan mama llaqta awqaq pusaq wan pulitiku karqan.

Pulgar Vidal, Javier: Geografía del Perú; Las Ocho Regiones Naturales del Perú ("Piruwpa pusaqnintin sallqa suyun"). Edit. Universo S.A., Lima 1979.

Kachimayu distritu (kastilla simipi Distrito de Cachimayo) nisqaqa Piruw mama llaqtapi huk distritum, Anta pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Kachimayu llaqtam.

chunka hukniyuq chakrapura kitilli: Chuntamarka, Churukupti, Sukarti (General Morales), Inkapirka, Juncal, Wallituru, Mawk'a Tampu (Honorato Vazquez), San Antonio de Paguancay, Zhud, Ventura, Ducur.
Aprovecha la oportunidad y métete sin miedo en alguna de las páginas de cursos del idioma quechua mencionadas abajo. Esta lengua tiene bases algo diferentes a las de los idiomas europeos; sin embargo, presenta algunas características que lo hacen bastante fácil de aprender. Por ejemplo: ¡Sólo hay un modo de conjugación de verbos! El lenguaje técnico y científico se basa casi por completo en el castellano,; esto hace que además se puedan deducir los significados de varias palabras (por ejemplo paahina). Es un idioma con expresiones muy sutiles, con pocas palabras se puede decir más que en una hoja entera en castellano, alemán o inglés.

Francisco Pizarrowan 1533 watamanta 1535 watakama Tawantinsuyu nisqa Inkakunap qhapaq suyuntas atiparqan. 1536 watapi Chilitapas atipayta munaspa manas atirqanchu. 1538 watapis Pizarro wawqikunawansi hayu kaspa maqanakurqan. Awqankunaqa Qusqu llaqtapi Almagrota hap'ispas chaymanta wañuchirqansi. Qusqupi La Merced inlisyapi p'ampachasqam.

Omar Efraín Torrijos Herrera sutiyuq runaqa, (* 13 ñiqin hatun puquy killapi 1929 paqarisqa (Santiago) llaqtapi - †31 ñiqin anta situwa killapi 1981 wañusqa Panama llaqtapi ).

Aurelia Ayala Chief sutiyuq warmiqa, icha Prudencia Ayala (* 28 ñiqin ayriway killapi 1885 watapi paqarisqa San Salvador llaqtapi - 11 ñiqin anta situwa killapi 1936 watapi wañusqa San Salvador llaqtapi) huk Salwadur mama llaqtap kastilla simipi qillqaqmi.

Haydeé Mercedes Sosa sutiyuqqa icha La Negra Sosa, (* 9 ñiqin anta situwa killapi 1935 watapi paqarisqa San Miguel de Tucumán llaqtapi, Arhintina - 4 ñiqin kantaray killapi 2009 watapi wañusqa Buenos Aires llaqtapi), huk Arhintina mama llaqtayuq takiq warmim karqan.

4 ñiqin inti raymi killapi p'unchawqa (04.06., 4-VI, 4ñ hunyupi) Griguryanu kalindaryupi watap 155 kaq (155ñ - wakllanwatapi 156ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 210 p'unchaw kanayuq.

Puruy distritu; (kastilla simipi: distrito de Poroy) nisqaqa huk distritum Piruw mama llaqtapi, Qusqu pruwinsyapi, Qusqu suyupi. Uma llaqtanqa Puruy llaqtam.

Victoria; (kastilla simipi Victoria del Reino Unido) sutipaq warmiqa ( * 24 ñiqin aymuray killapi 1819 watapi paqarisqa London llaqtapi – † 22 ñiqin qhulla puquy killapi 1901 watapi wañusqa Wight Wat'a llaqtapi).

Ruranachiy micha ruranakusqa michamanta aswan pisi kaptintaq, micha quq ruranakuy ninchimi. Chay rurasqamantaqa muyuriq pacha aswan q'uñim tukukun.

Wayna P'utuqsi nisqaqa Buliwya mama llaqtapi huk urqum, Chuqiyapu suyupi, Pedro Domingo Murillo pruwinsyapi. Pikchunqa mama quchamanta 6.088 mitrum aswan hanaq.

Phallcha yurakunaqa ch'ulla watalla, iskay watalla icha kakuq yuram. Huk rikch'aqkunaqa kakuq raphiyuq, hukkunataq chinkaq raphiyuqmi. Tukuy rikch'aqkunaqa chimpa-chimpa raphiyuqmi. Tuktunkunaqa achka rikch'aqkunapi anqasmi, huk rikch'aqkunapitaq yuraq, q'illu icha puka. Antikunapiqa achka puka t'ikayuq rikch'aqkunam. Phallchap tuktunqa t'inkinakusqa akilla raphiyuq, pila hina t'inkinakusqa t'ika raphiyuqmi. Pichqantin (huk rikch'aqkunapitaq 4-7) raphi muyuyuqmi tuktunkunaqa: 5 akilla raphi ñawch'i, 5 t'ika raphi, ukhunpi kaq sisa raphikunayuq, tiyaq ruru raphintin, tuktu misk'iyuq.
4 ñiqin kantaray killapi p'unchawqa (04.10., 4-X, 4ñ uktuwripi) Griguryanu kalindaryupi watap 277 kaq (277ñ - wakllanwatapi 278ñ) p'unchawninmi - watap puchukayninkama 88 p'unchaw kanayuq.

◄ | 1 ñiqin pachakwata | 2 ñiqin pachakwata | 3 ñiqin pachakwata | ►◄ | 80 watakuna | 90 watakuna | 100 watakuna | 110 watakuna | 120 watakuna | 130 watakuna | 140 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | ► | ►►

Barranquita distritu (kastilla simipi: Distrito de Barranquita) nisqaqa Piruw mama llaqtapi, huk distritum San Martin suyupi, Lamas pruwinsyapi. Uma llaqtanqa Barranquita llaqtam.

Uywana (kastilla simipi: Animal de compañía) huk uywa kan, kay uywaqa manan ima runakunaman qurinaypaq kapun, sapa allin uywanaypaq, kakanpaq

Chay wiruqa ancha suni, t'uqu tiñiqi hina kaptinmi, hinallaman rikch'akuq yaku purichinakunatam, wapsi purichinakunatapas wiru ninchikmi, q'illaymantapas rumimantapas plastikumantapas.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 800 watakuna | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | 860 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 833 | 834 | 835 | 836 | 837 | 838 | 839 | 840 | 841 | ► | ►►

bvirtual.proeibandes.org / Tito Medina Warthon: Enseñanza del castellano como segunda lengua en educación primaria en dos instituciónes educativas rurales de la región quechua del sur del Perú (Paqupampa) (qhichwa simi, kastilla simi)

Yupa hap'ichiy icha Arithmitika (grigu simimanta: αριθμητική τέχνη [arithmītikī´ téchnī] > kastilla simipi aritmética; latin simipi: calculare, calculatio > calcular, calculación) nisqaqa yupay yachaypi kay yupaylliykunam:

Chumisa kantun (kastilla simipi: Cantón Chumisa) nisqaqa Buliwya mamallaqtapi huk kantunmi, Chuqiyapu suyupi, Lariqaqa pruwinsyapi, Takakuma munisipyupi.

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 790 watakuna | 800 watakuna | 810 watakuna | 820 watakuna | 830 watakuna | 840 watakuna | 850 watakuna | ►820 | 821 | 822 | 823 | 824 | 825 | 826 | 827 | 828 | 829

1909 wataqa Griguryanu kalindaryukama ch'askachawwan qallarisqa chhasku watam karqan (Hulyanu kalindaryukamataq illapachawwan qallarisqa chhasku watam).

Chuqu, Chhuquruqutu icha Suyt'u (conus) nisqaqa huk pachankam, p'allta muyu kaq tiksiyuq, chay tiksip chawpip sayaqlla hawanpi kaq hawa ñawch'iyuq, tiksip iruru muyunta hawa ñawch'iwan siwklla t'inkiq muyuriq hawayuq.

Chaqllisinchipiqa P'uchqu nisqakuna prutunkunata quykuq imayaykunam. P'uchqu llipt'a ruranakuy nisqapi p'uchquqa llipt'aman prutuntam (yakuchaq pusitiwu q'ipisqa iñukuta) qun. P'uchquwanqa yaku iñuwa llipt'a hinam ruranakun, idrunyu q'ipisqa iñuwa (H3O+) tukuspa. Chayrayku p'uchqu yakuwan chulluchisqaqa qanchismanta pisim pH chani nisqata ruran.

Sapaq ñawirisqakunamanta willananchikpaqqa qillqapi "<ref> (ÑAWIRISQA LIWRU, LLIKA Q'ANQA) </ref>" qillqasunchik, ahinataq kay hinam, Taraqchimantam:

Andreas G. Papandreou,grisya simipi: Ανδρέας Γ. Παπανδρέου sutiyuq runaqa (* 5 ñiqin hatun puquy killapi 1919 watapi paqarisqa Chios llaqtapi - 23 ñiqin inti raymi killapi 1996 watapi wañusqa Athina llaqtapi). Grisya mama llaqtayuq musiku wan pulitiku qarqan.
◄ | 12 ñiqin pachakwata | 13 ñiqin pachakwata | 14 ñiqin pachakwata | ►◄ | 1260 watakuna | 1270 watakuna | 1280 watakuna | 1290 watakuna | 1300 watakuna | 1310 watakuna | 1320 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 1286 | 1287 | 1288 | 1289 | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | ► | ►►

◄ | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | 10 ñiqin pachakwata | ►◄ | 850 watakuna | 860 watakuna | 870 watakuna | 880 watakuna | 890 watakuna | 900 watakuna | 910 watakuna | ►880 | 881 | 882 | 883 | 884 | 885 | 886 | 887 | 888 | 889

Wayrunqu (genus Xylocopa) nisqakunaqa huk hatun sallqa lachiwakunam. Mayninpi mana sisachaspa tuktup wayta raphinkunata p'itispa tuktu misk'ita suwankum.

Huk hunt’asqa lluqsimuy kay ≤ 2 kaqmanta ñin crup pisi. Kay perruna ch’uju rikhurinman, chaymanta kay disfonía ima, ichaqa mana estridor samariypi kanchu.

Kristup Ukhun, latin simipi Corpus Christi nisqaqa kathuliku raymim, Kimsantin Dyus raymita qatiq illapachawpim, Paskwamantataq suqta chunka ñiqin p'unchawpim. Kristup Ukhun raymipiqa Siñurpa Sinanpi t'anta Kristup ukhunman tukukuymantam yuyaykuspa phistakunku.

Purtugal Kupa (15): 1940/41, 1944/45, 1945/46, 1947/48, 1953/54, 1962/63, 1970/711, 1972/73, 1973/74, 1977/78, 1981/82, 1994/95, 2001/02, 2006/07, 2007/08 .

José Abelardo Quiñones Gonzáles, "Gran General del Aire de la Fuerza Aérea del Perú", sutiyuq runaqa (* 22 ñiqin ayriway killapi 1914 paqarisqa Pimentel llaqtapi, Piruwpi - † 23 ñiqin anta situwa killapi 1941 wañusqa Quebrada Seca llaqtapi, Ikwadurpi), Piruw Phawaq awqaq suyupi, militarpas.

Llawturqu (Llautorco) nisqaqa Piruwpi, Kashamarka suyupi, Kashapampa pruwinsyapi, Kachachi distritupi, Qispi kay suyupipas, Hatun Chimu pruwinsyapi, Sayapullu distritupi, huk urqum.

◄ | 7 ñiqin pachakwata | 8 ñiqin pachakwata | 9 ñiqin pachakwata | ►◄ | 760 watakuna | 770 watakuna | 780 watakuna | 790 watakuna | 800 watakuna | 810 watakuna | 820 watakuna | ►◄◄ | ◄ | 794 | 795 | 796 | 797 | 798 | 799 | 800 | 801 | 802 | ► | ►►

Kay infección viral kay crup ruwasqanqa punkichin kay laringe, tráquea, chaymanta hatun bronquios kay glóbulos blancos yaykuyninrayku (aswantataq histiocitos, linfocitos, células plasmáticas, chaymanta neutrófilos)kaqrayku. kay punkiyqa kay vías respiratoriasta tapaykun, chaymanta ancha sinchi chayqa mana samayta ahinallatapacha atikunchu, chaymanta kan kay t’uki ruqyasqa ima wayra lluqsiypuni estridor sutichasqa..