Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
ജോർജ്ജിയയുടെ കിഴക്ക്-മധ്യ ഭാഗത്തായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പട്ടണമാണ് റ്റിയാനെറ്റി - Tianeti (Georgian: თიანეთის მუნიციპალიტეტი). റ്റിയാനെറ്റി മുൻസിപാലിറ്റിയുടെ ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമാണ് ഈ നഗരം. സിയോണി പട്ടണം ഉൾപ്പെടെ 43 അയൽ ഗ്രാമങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് റ്റിയാനെറ്റി മുൻസിപാലിറ്റി. റഷ്യൻ ഭരണകാലത്ത് റ്റിയോനെറ്റ്സ് -Tionets എന്ന പേരിലാണ് ഈ നഗരം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. 2003ലെ ജനസംഖ്യ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ജോർജ്ജിയയിലെ ഏറ്റവും ദരിദ്രരായ ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്ന പ്രദേശമാണിത്. ജനസംഖ്യയുടെ 63 ശതമാനവും ദാരിദ്ര്യ രേഖയ്ക്ക് താഴെയുള്ളവരാണ്.

തമിഴ്‌നാട്ടിൽ കച്ചേരികൾക്കിയിൽ നാലുതവണ നാരായണസ്വാമിയെ ആദര സൂചകമായി കനകാഭിഷേകം നടത്തിയിരുന്നു. കേന്ദ്ര സർക്കാരും കേരള സർക്കാരും നാരായണസ്വാമിയുടെ കഴിവുകളെ ആദരിച്ച് പെൻഷൻ അനുവദിച്ചിരുന്നു. കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി 2002-ൽ ഗുരുപൂജാ പുരസ്കാരം നൽകി ആദരിച്ചു.

വളരെ ലളിതമായി പറയുകയാണങ്കിൽ ഒരു കമ്പ്യൂട്ടർ നെറ്റ് വർക്ക് വഴി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നിരവധി കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ ഒരു കോമൺ ആവശ്യത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അതിനെ ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് (Distributed computing) എന്ന് വിളിക്കാം. ഈ കമ്പ്യൂട്ടറുകളെല്ലാം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് ചിലപ്പോൾ വെബിലായിരിക്കാം അതുമല്ലെങ്കിൽ ഒരു പ്രൈവറ്റ് നെറ്റ്‌വർക്കിലായിരിക്കാം. ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗിൽ ഈ നെറ്റ്‌വർക്കിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കമ്പ്യൂട്ടറുകൾക്ക് ചുമതലകൾ വീതിച്ച് നൽകുകയും അവ ഒരു പ്രത്യേക കമ്പ്യൂട്ടറിന്റെ പ്രവർത്തികളൊ അതുമല്ലങ്കിൽ ഒരു പ്രോഗ്രാമിനോ വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുകയൊ ആയിരിക്കും ചെയ്യുക. ഈ നെറ്റ്‌വർക്കിനുള്ളീൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന കമ്പ്യൂട്ടറുകളൂടെ റിസോഴ്സസ്, ഹാർഡ്‌വെയറുകൾ, മെമ്മറി മുതലായവയെല്ലാം തന്നെ മറ്റു കമ്പ്യൂട്ടറുകളുമായി ഷെയർ ചെയ്തിരിക്കും. ഇവയെ ഒരു കൺ‌ട്രോൾ നോഡ് വഴി നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത് വഴി കമ്പ്യൂട്ടറുകളുടെ ശേഷി വളരെയധികം വർദ്ധിക്കുകയും അവ സൂപ്പർ കമ്പ്യൂട്ടറുകളെ പോലെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടിംഗ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് ഗ്രിഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് (Grid Computing) എന്ന മറ്റൊരു പേരിലുമറിയപ്പെടുന്നു. ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടഡ് കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് സിസ്റ്റം പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനായ് ഒരു ഇന്റർഫെയ്സ് ആവശ്യമാണ്.

രണ്ടാം വട്ടം രാജാവായെങ്കിലും അധഃപതനത്തിലായിരുന്ന ദുറാനി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വിധി മാറ്റിയെഴുതാൻ മഹ്മൂദിനും കഴിഞ്ഞില്ല. ലാഹോറിലെ മുൻ അഫ്ഗാൻ പ്രതിനിധിയായിരുന്ന രഞ്ജിത് സിങ് 1813-ൽ ഫത് ഖാന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള അഫ്ഗാൻ സേനയെ പരാജയപ്പെടുത്തി, സിന്ധൂനദീതീരത്തുള്ള അറ്റോക്കിലെ (attock) പ്രശസ്തമായ കോട്ട കൈയടക്കി. ഫത് ഖാന്റെ ഇളയ സഹോദരനും അഫ്ഘാനിസ്താനിലെ പിൽക്കാല അമീറൂമായിരുന്ന ദുസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാനും ഈ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് 1818-ൽ മുൾത്താനും 1819-ൽ കശ്മീരും സിഖുകാർ അഫ്ഗാനികളിൽ നിന്നും പിടിച്ചടക്കി.
റുസ്സോയുടെ രചനകൾ പിൽക്കാലചിന്തയേയും ചരിത്രത്തത്തേയും അതിശയകരമാം‌വിധം സ്വാധീനിച്ചു. മനപൂർ‌വമല്ലെങ്കിലും ഫ്രാൻസിന്റെ മണ്ണിനെ 1789-ൽ തുടങ്ങിയ വിപ്ലവത്തിനൊരുക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വലിയ പങ്കു വഹിച്ചു. വിപ്ലവത്തിന് നാന്ദി കുറിച്ച സംഭവമായ ബസ്റ്റില്ലിന്റെ പതനം നടക്കാൻ റുസ്സോ മരിച്ച് പതിനൊന്നു വർഷമേ വേണ്ടി വന്നുള്ളു. രാഷ്ട്രമീമാംസക്കപ്പുറം, സന്മാർഗ്ഗത്തിന്റേയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റേയും മതത്തിന്റേയും മേഖലകളിലും റുസ്സോയുടെ സ്വാധീനം പ്രകടമായിട്ടുണ്ട്. പിൽക്കാലചിന്തകന്മാരിൽ റുസ്സോ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാധീനിച്ചത് ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റിനെ ആണ് എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. [൫] കാന്റിന്റെ സന്മാർഗചിന്തയുടെ ഒരു പ്രധാന സ്വഭാവം, ധാർമ്മികതയുടെ മാനങ്ങൾ സാർ‌വലൗകികമായിരിക്കും എന്ന അവകാശവാദമാണ്. ഇതിന് റുസ്സോയുടെ, പൊതുമനസ്സ്(General Will) എന്ന ആശയവുമായി ഏറെ സമാനതയുണ്ട്. എമിലിന്റെ രചനവഴി റുസ്സോ വിദ്യാഭ്യാസചിന്തയിന്മേലും തന്റെ ധിഷണയുടെ നിഴൽപ്പാട് അവശേഷിപ്പിച്ചു.

സ്വർഗ്ഗവാതിലിന് മുൻപിൽ നിന്നു പോലും നരകത്തിലേക്കു ചതിവഴികളുണ്ട് എന്നെഴുതിയ ബന്യൻ പ്രശസ്തി തന്റെ വിനീതഭാവത്തെയോ ലാളിത്ത്യത്തെയോ ബാധിക്കാൻ അനുവദിച്ചില്ല. പ്രശംസാവചനങ്ങൾ ചിലപ്പോഴൊക്കെ അദ്ദേഹത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുകപോലും ചെയ്തു. ഒരിക്കൽ, ശ്രോതാക്കളെ വല്ലാതെ ആകർഷിച്ച ഒരു പ്രസംഗം പൂർത്തിക്കിയ അദ്ദേഹത്തെ, ചില സുഹൃത്തുക്കൾ ഇത്ര മധുരമായി പ്രസംഗിച്ചതിന് അഭിനന്ദിച്ചപ്പോൾ ബന്യന്റെ പ്രതികരണം ഇതായിരുന്നു:
ئىنسان ۋە ئىنساننىڭ نىگىزلىك ئىھتىياجى، ھوقۇقى نەزەرگە ئېلىنماستىن مىللەت ۋە مىللەت بويىچە قىلىنىۋاتقان پەرقلىق مۇئامىلە، پەرقلىق تەقسىمات، پەرىقلىق ھۆكۈملەر مىللىي تۇيغۇلىرى مۇجىمەل، مىللىي ھىسسىياتى سۇس پۇقرالارنى مىللەتلەشتۈرىدۇ. ئۇلارنى ئۆز مىللىتىگە تېخىمۇ چىڭ باغلايدۇ. نەتىجىدە ئۇلار ھەر ئىشتا ئۆزىنىڭ مىللىي تەۋەلىكى بويىچە پىكىر قىلىدىغان، ھەرىكەت قىلىدىغان، .ئىنكاس قايتتۇرىدىغان بولۇپ قالىدۇ. ئورتاق ئىنسانىي ھوقۇق ۋە پۇقرالىق ھوقۇقى نەزەرگە ئېلىنمايدىغان پەرمانلار، يارىدەملەر، سىياسەتلەر، تەشۋىقات ۋە ئورۇنلاشتۈرۈشلار بىر رايۇندىكى كىشىلەرنىڭ ئەقىل كۆزىنى مىللەتچىلىك تۇمانلىرى بىلەن غۇۋالاشتۇرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن كىشىلەر ھەرقانداق پائالىيەت، سورۇن ۋە ئىش ھەرىكەتتە تەبىئىي ھالدا مىللەت بويىچە لاگىرلارغا ئايرىلىدۇ. نەتىجىدە قاتناش ھادىسىسى بولسىمۇ، تەبىئىي ئاپەت…ھەر قانچە دەھشەتلىك قازا بولسىمۇ كىشىلەر دائىم ”قانچە ئادەم قانداق ئۆلۈپتۇ؟“، ”نېمە سەۋەپتىن شۇنداق بولۇپتۇ؟“ دەپ سوراشنىڭ ئورنىغا، ”ئۇيغۇر ئۆلۈپتىمۇ خەنسۇمۇ“ دېگەنگە ئوخشاش ئىنسانىيلىققا يات سۇئاللارنى سورايدىغان بولىدۇ. ھەتتا بۇ بىر تەبىئى پاراڭ تېمىسىغا ئايلىنىدۇ. مانا ئىنساننىڭ ئاللاھ ئاتا قىلغان ئورتاق، تەبىئىي ھوقۇقى ئىنكار قىلىنىپ سۈنئىي مىللەتلەشتۈرۈلگەن رىياللىقنىڭ كىشىلەرنى لاگىرلارغائايرىپ ئۇلاردا بىنورمال روھىي ھالەت، كەيپىيات ۋە تىل ئادىتى شەكىللەندۈرىۋاتقانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.

ئابدۇراخمان شائىر ئىجادىيەتتە ئۆزىنىڭ ھازىرقى جاۋابلىقى بىلەن تونۇلغان. 1937 - يىلنىڭ بېشىدا ئۇ ئاتۇش مەھشەت يېزىسىنىڭ قۇمباغ كەنتىدە قۇرۇلغان ئوتتۇرا مەكتەپتە ئېچىلغان بىر قېتىملىق مەكتەپ رەھبەرلىرى، ئوقوتقۇچىلار سۆھبەت يىغىنىدا ئۇستازى مەمتىلى ئەپەندىنىڭ سۆزلىگەن نۇتقىدىن تەسىرلىنىپ، شۇ مەيداندىلا «ۋەدە» ماۋزۇلۇق بىر غەزەل يېزىپ، دىكلاماتسىيە قىلىپ ئوقوپ بارگەن:

خەن سۇلالىسى دەۋرىدە كۇچا ئەتراپىدا تۆمۈر تاۋلايدىغانلىقى توغرىسىدا خاتىرىلەر قالدۇرۇلغان. «دەريالار تەپسىراتى ئىزاھلىرى. غەربىي يۇرت خاتىرىسى» ناملىق ئەسەردە: «كۇسەننىڭ شىمالىغا 200 چاقىرىم نېرىسىدا تاغ بار، كېچىسى ئوت نۇرىنى كۆرگىلى بولىدۇ، بىراق كېچە-كۈندۈز ئىس چىقمايدۇ، كىشىلەر بۇ تاغدىن تاش كۆمۈر ئالىدۇ، بۇ تاغدا تۆمۈر بار بولۇپ 36 بەگلىكنى تەمىنلەيدۇ». بۇ تارىخىي خاتىرىلەر قەدىمقى زاماندا كۇچا ئەتراپىدا تاغدىن كۆمۈر چىقىدىغانلىقى ۋە تۆمۈر تاۋلايدىغانلىقىدەك پاكىتنى چۈشەندۈرۈپ بىرىدۇ. مۇشۇنداق مول كان بايلىقلىرى كۇسەن بەگلىكىنىڭ خەن سۇلالىسى دەۋرىدە پۇل قۇيۇپ تارقىتىپ، يەرلىكنىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتىنى يۈكسەلدۈرۈشىگە سەۋەپچى بولغان. بۈگۈنكى كۈندە تەڭرىتاغ سىرلىق جىلغىسىنىڭ ئەتراپىدا يەنە نۇرغۇن يارداڭلىق تاغلىق رايون بولۇپ، يىراقتىن قارىغاندا قىزىل رەڭلىك تاغ خۇددى كۆيۈۋاتقان يانار تاققا ئوخشايدۇ. 1999-يىلى تەڭرىتاغ سىرلىق جىلغىسىدىكى تاغ قاپتىلىدىن ئاغى مىڭئۆيى بايقالغان بولۇپ، ئۇ شىنجاڭدىكى مىڭئۆيلەرنى تەتقىق قىلىشتا تولىمۇ يۇقۇرى قىممەتكە ئىگە.
بۇ ھەقتىكى تەزكىرىلەرگە قارىغاندا بىر ئۇرۇشتا يەيدىغان ھېچ نەرسىسى قالمىغان ساھابىلەرنىڭ تەلىپى بويىچە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاللاھتائالاغا دۇئا قىلىدۇ. بۇ دۇئادىن كېيىن پەرىشتە جەبرائىل جەننەتتىن بىر تەخسە خورمىنى ئېلىپ چۈشىدۇ. ساھابىلەر خۇرمىدىن بىرتالدىن ئېلىپ يەيدۇ. بۇ ئارلىقتا بىرتال خورما يەرگە چۈشۈپ كېتىدۇ، بۇنى كۆرگەن جەبرائىل: يەرگە چۈشۈپ كەتكەن خورما مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۈممىتىدىن چىقىدىغان ئەھمەد ئىسىملىك بىر كىشىنىڭ نېسىۋىسى ئىكەنلىكىنى ئېيتىدۇ.پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇ خورمىنى ساھابىلەردىن بىرىگە ئامانەت قويماقچى بولغاندا ساھابىلەر ئىچىدىن ئارسلان بابا ئىسىملىك بىرسى بۇ ۋەزىپىنى ئۆستىگە ئالىدۇ. ھەزرىتى پەيغەمبەر بۇ خورمىنى مۇبارەك قۇلى بىلەن ئارسلان بابانىڭ تامغىقىدا ئۇرۇنلاشتۇرۇپ ئەھمەدنى قەيەردە، قانداق تاپىدىغانلىقىنى ئېيتىپ بىرىدۇ ۋە ئەھمەدنى تەربىيلەپ يېتىشتۈرۈش ۋەزىپىسىنىمۇ ئارسلان باباغا تاپشۇرۇدۇ. ئارسلان بابا نەچچە يۈز يىل ئەھمەدنى ئىزدەشكە كىرىشىدۇ. ئىشارەتلەرگە ئاساسەن يەسىگە كىلىدۇ ۋە يەسىدە ئىزدەپ يۈرۈپ بىر توپ بالىلار بىلەن ئويناۋاتقان ئەھمەدنى تاپىدۇ.ئارسلان بابا خورمىنىڭ گېپىنى چىقارماستىن ئەھمەد ئامانىتىنى بىرۋېتىشنى ئېيتىدۇ. ئارسلان بابا بەشيۈزيىل تامغىقىدا ساقلاپ يۈرگەن خورمىنى ئاغىزىدىن چىقىرىپ ئىگىسىگە تاپشۇرۇپ بىرىدۇ. ئارسلان بابا ئەھمەدنى تەربىيلەپ يېتىشتۈرۈشكە باشلايدۇ ۋە ئاخىرى ئەھمەد مەنىۋىىي كامالەت دەرىجىسىگە يېتىدۇ.شۆھرىتى تەرەپ-تەرەپكە تارقايدۇ. cئارسلان بابا ۋاپات بولغاندىن كېيىن ئەھمەد يەسەۋىي زامانىدىكى مەشھۇر ئىلىم مەركەزلىرىدىن بىرى بولغان بۇخاراغا بارىدۇ.بۇخارا بۇ دەۋىردە قاراخانىيلارنىڭ ھاكىمىيتى ئاستىدا ئىدى. مەزھىپى ھەنەپى بولغان ئەلى بورھان ئىسىملىك باي بىر ئائىلە بۇخارادا سىياسى نۇپۇزغا ئىگە ئىدى.تۈركىستاننىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن مىڭلارچە تالىپ ئىلىم تەھسىل قىلىش ئۈچۈن بۇخاراغا كىلەتتى. ئەھمەد يەسەۋىي بۇ يەردە 504\1110 -ياكى 518\1124 -يىللىرى ئۆز دەۋرىدىكى داڭدار ئالىم ۋە مۇتەسەۋۋىپلەردىن شەيىخ يۈسۈف ئەل ھەمەدانىي(535\1140) ئۇ ۋاپات بولغاندىن كېيىن ئابدۇللاھ بەرقىي(بەراقىي) ۋە شەيىخ ھەسەن ئەنداقىيلارنىڭ ئۈچىنچى ئۇرۇنباسارى سۈپىتى بىلەن ئىرشاد ماقامىغا ئولتۇرۇدۇ. ئەمما بىر مەزگىل ئۆتكەندىن كېيىن شەيخىنىڭ بىر ئىشارىتى سەۋەبىدىن ماقامىنى شەيىخ ئابدۇلخالىق ئەل گۈجدۋانىغا ئۆتۈنۈپ بېرىپ يەسىگە قايتىدۇ.بۇ مەزگىلدە ئاتمىش ياشلارغا كىرىپ قالغان ئەھمەد يەسەۋىي ۋاپات بولغانغا قەدەر ئىرشاد پائالىيەتلىرى بىلەن مەشغۇل بولىدۇ. ئۇنىڭ بۇ شەھەردە تاكى ۋاپات بولغانغا قەدەر كۈچلۈك بىر تەسەۋۋۇپ ئىدىيسىنى قالدۇرۇپ كەتكەنلىكى مەلۇمدۇر.

ھازىرقى چۈشكۈن، ئەكسىيەتچىل بۇرژۇئا سەنئىتىدىكى فورمالىستىك (شەكىلۋازلىق) ئېقىملاردىن بىرى بولۇپ، رېئال ۋەقەلىك ۋە كونكرېت نەرسىلەرنى ئىنكاس قىلىشنى رەت قىلىدۇ. ئۇ 20 - ئەسىرنىڭ 20 - يىللىرىدا ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىدا پەيدا بولغان. (ئۇنىڭ نامايەندىلىرى چارلىز خۇۋارد، ستوئارت دىۋېس، كىرائوفارت رېتىنېر، مورىس قاتارلىق رەسساملار ئىدى.)

سىناق نەتىجىلىرىدىن كۆرە : تۆۋەن دولقۇنلۇق ئېلىكتىر ماگىنىت مەيدانى كۆپ ھەركەت قىلىش ۋە ئۇيقۇسىزلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىپ ، ئەستە تۇتۇش ئىقتىدارى ۋە لوگىكىلىق تەپەككۇرىنى زىيانغا ئۇچىرىتىدىكەن . رادىئو - تىلۋىزىيە ئىستانسىلىرىنىڭ ئانتىنا مۇنارى ، يۇقىرى بېسىملىق توك سىمى ، ئايرىدىروم ، رادار ، ئائىلە ئىكىترى ئۈسكۈنىلىرى رادىئاتسىيىسى، ئېلىكتىرون توزانلىرىنى پەيدا قىلىدىغان بولۇپ ، ئۇ چوڭ مىڭىنىڭ ئىقتىدارىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدىكەن.
41. «ئورخۇن مەڭگۈ تاشلىرىدا كۆرۈلگەن خەنزۇ كۈلتۈر تەھلىللىرىدىن تۈركلۈك تەتقىقاتىدا خەنشۇناسلىقنىڭ (سىنولوگىيە) نىڭ موھىملىقى»، 3. نۆۋەتلىك تۈركىيات تەتقىقاتلىرى خەلقئارالىق ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى ماقالىلەر يوپلىمى، ھاجەتتەپە ئۇنىۋېرسىتېتى تۈركىيات تەتقىقاتلىرى ئىنىستىتوتى نەشرىياتى،689-695، 2010-يىلى، ئەنقەرە، تۈركىيە (تۈركچە)

خاندەمىرنىڭ ھازىر بىر نۇسخىسى برىتىش مۇزىيىدا ساقلىنىۋاتقان <<مەئاسىر ئەل – مۇلۈك>> دېگەن ئەسىرى 108ۋاراقلىق بىر كىتاپ بولۇپ، ئۇ دۆلەت ئىدارە قىلىش ۋە سۇلالە ناملىرىنىڭ تەرتىۋى بويىچە تىلغا ئېلىنغان ئۇلۇغ پادىشاھلارنىڭ ھىكمەتلىك سۆزلىرى بايان قىلىنغان بىر ئەسەر ئىدى. رىئېۇ بۇنى خاندەمىرنىڭ تۇنجى ئەسىرى دەپ قارىغان.

كۇچادىكى تەڭرىتاغ سىرلىق جىلغىسى 1999-يىلى بايقالغاندىن بۇيان، بىر تەرەپتىن ئېچىش ۋە بىر تەرەپتىن ساياھەتچىلەرنى كۈتۈۋېلىش خىزمىتى قانات يايدۇرۇلۇپ، ساياھەتچىلەر كۈندىن كۈنگە كۆپەيدى. 2002-يىلى يانۋاردا «دۆلەتنىڭ AA دەرىجىلىك ساياھەت مەنزىرە رايونى» دەرىجىسىگە كۆتۈرۈلۈپ، يىپەك يولى ئالتۇن ساياھەت لىنىيەسىگە يېڭى بىر چاقناپ تۇرغان «مەرۋايىت» قۇشۇلدى. 2013-يىلى تەڭرىتاغ سىرلىق جىلغىسىنى مەركەز قىلغان كۇچا تەڭرىتاغ سىرلىق جىلغىسى «دۆلەت گېئولوگىيە باغچىسى» قىلىنىپ باھالاندى.

ئالىم ئەھەت 1991-يىلى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا ۋە سىستېما پەنلىرى ئىنىستىتۇتى (ئەسلىدىكى ماتېماتىكا فاكولتېتى) ھېسابلاش ماتېماتىكىسى كەسپىگە قوبۇل قىلىنغان. ئۇ ماتېماتىكا كەسپىگە ئائىت بىلىملەرنى ئۆگەنگەندىن سىرت يەنە «كومپيۇتېر قاتتىق ۋە يۇمشاق دېتال تېخنىكىلىرى»نى ئۆزلىكىدىن ئۆگەنگەن. كېيىن، پروگرامما لايىھىلەشتە تېزلا كۆزگە كۆرۈنۈپ، 1993-يىلى 10-ئايدا، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى پروفېسسور ھوشۇر ئىسلام يېتەكچىلىكىدىكى 863 تەتقىقات گۇرۇپپىسىغا كىرگەن ھەمدە دۆلەت ۋە ئاپتونوم رايون دەرىجىلىك تەتقىقات تۈرلىرىگە قاتناشقان. بۇ جەرياندا، UDOS ئۇيغۇرچە مەشغۇلات سىستېمىسى، كۆپ تىللىق يېزىق تەھرىرلىگۈچ، ئۇيغۇرچە تاۋۇش بىرىكتۈرۈش ۋە تونۇش سىستېمىسى قاتارلىقلارغا قاتنىشىپ، كوللېكتىپ ھەمكارلىق روھىنى يېتىلدۈرۈپ، يۇمشاق دېتال ئېچىشتا مول تەجرىبە ۋە ئەمەلىي قول سېلىپ ئىشلەش ئىقتىدارىنى پۇختا يېتىلدۈرگەن. 1995-يىلى 9-ئايدا، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى تەرىپىدىن بېيجىڭ تەبىئىي پەن ۋە سانائەت پەنلىرى ئۇنىۋېرسىتېتى كومپيۇتېر قۇرۇلۇش ئىنىستىتۇتى (ئەسلىدىكى 9-فاكولتېتى) غا كومپيۇتېر بىلىملىرىدىن بىلىم ئاشۇرۇشقا ئەۋەتىلگەن. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا فاكولتېتىغا ئوقۇتقۇچىلىققا ئېلىپ قېلىنغان. 1998-يىلى6-ئايدا، ئۈرۈمچى قىزىل بايراق يولى كومپيۇتېر بازىرىدا، شىنجاڭدا تۇنجى بولۇپ ئۇيغۇرچە، قازاقچە ۋە قىرغىزچە يۇمشاق دېتال شىركىتى-ئۈرۈمچى ئۇيغۇر سوفت كومپيۇتېر شىركىتىنى قۇرغان.

ﺑﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻜﻰ ﺋﯚﺯﮔﯩﭽﯩﻠﯩﻚ ﺑﻮﻟﺴﺎ، ﺋﺎﻟﯩﻢ ﻣﯘﻫﻪﺑﺒﻪﺕ ﻛﺎﻣﺎﻝ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﻧﺠﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺑﺎﻳﻘﯩﻐﺎﻥ ﺑﻪﺯﻯ ﻫﺎﺷﺎﺭﺍﺗﻼﺭﻏﺎ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﻣﻪﺷﻬﯘﺭﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻧﺎﻣﯩﻨﻰ ﺑﻪﺭﮔﻪﻧﻠﯩﻜﻰ ﻫﻪﻣﺪﻩ ﺧﻪﻟﻘﺌﺎﺭﺍﺩﺍ ﺋﻮﺭﺗﺎﻕ ﺋﯩﺸﻠﯩﺘﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﻠﻤﻰ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﯘ ﺳﯜﭘﯩﺘﯩﺪﻩ ﻗﺎﻧﯘﻧﻼﺷﺘﯘﺭﻏﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺯﯨﻴﺎﺭﯨﺘﯩﻤﯩﺰﻧﻰ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﻣﯘﻫﻪﺑﺒﻪﺕ ﺧﺎﻧﯩﻢ ﺗﺎﺭﯨﺨﺘﺎ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﻗﻪﻫﺮﯨﻤﺎﻥ - ﺑﺎﺗﯘﺭﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺗﻪﺭﻛﯩﭗ ﺗﺎﭘﻘﺎﻥ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﺎﯕﻠﯩﻖ ﺷﻪﺧﺴﻠﻪﺭﮔﻪ ﺋﯚﺯ ﺋﻪﻣﮕﯩﻜﻰ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﻫﯚﺭﻣﻪﺕ ﺑﯩﻠﺪﯛﺭﯛﺵ ﯞﻩﺟﯩﺪﯨﻦ ﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﻰ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﺗﺎﭘﻘﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺑﯩﻠﺪﯛﺭﺩﻯ.
سەمەرقەند-ئۆزبىكىستاندىكى ئىككىنچى چوڭ شەھەر،سەمەرقەند ۋىلايىتىنىڭ مەركىزى بۇلۇپ ،سو غدى تىلىدا "تاش قەلئە ،تاش كەنىت "دىگەن مەنىلەرگە ئىگە .بۇ شەھەر يىپەك يولىدىكى غەرىب ۋە شەرىقنى تۇتاشتۇرۇشتىكى مۇھىم ئورنى ۋە ئىسلام مەركەز بۇلۇش سۈپىتى داڭلىق . 14-ئەسىرلەردە سەمەرقەند تىمورلەڭ ئىمپىريىسىنىڭ مەركىزى بولغان .(گۆر ئەمىر مەقبەرىسىمۇ شۇ يەردە.) بىبى خانۇم مەسچىتى سەمەرقەندنىڭ بەلگە خاراكتىرلىك ئىمارىتى.2001-يىلى ب د ت پەن مائارىپ تەشكىلاتى سەمەرقەندنى دۇنيا مىراسلىرى قاتارىغا كىرگۈزۈپ ،مەدەنىيەتلەر دوقمۇشى دىگەن نامنى بەردى .

ئۆزبېكىستان، رەسمى نامى بىلەن ئۆزبېكىستان جۇمھۇرىيىتى (ئۆزبېكچە: O‘zbekiston Respublikasi) ئوتتۇرا ئاسىياغا جايلاشقان، سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى تارقالغاندىن كېيىن مۇستەقىللىققا ئېرىشكەن مەملىكەت. ئۆزبېكىستان بۇگۈن خەلقئارادا مەۋجۇد مۇستەقىل 7 تۈركىي جۇمھۇرىيەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ، "تۈركسوي"نىڭ ئەزاسىدۇر. دېڭىز ئوكيان چىگرىسى بولمىغان بۇ دۆلەتنىڭ قوشنىلىرى شىمال ۋە غەربتە قازاقىستان، شەرقتە قىرغىزىستان ۋە تاجىكىستان، جەنۇبتا تۈركمەنىستان ۋە ئاڧغانىستان باردۇر. زېمىنىنىڭ كۆپ قىسمى قەدىمكى ماۋەرائۇننەھرگە جايلاشقان.

بىز چۈشىنىشكە ئىنتىلگەن مۇراد ئەنە شۇنداق ئارمانلار بىلەن ياشاۋاتقان يىگىت. ئۇ قۇچاق-قۇچاق گوللاندىيە ئەتىرگۈللىرى ئىچىدە، ۋەتەن تۇپرىقىدا ئۆسكەن شېرىنگۈللەرنى ئىزدەۋاتقان يىگىت، گىرىمسەن كېچىدىكى موسكۋا ئاخشىمىدا ئەللەي ناخشىسى بىلەن جىمجىت ئۇيقۇدىكى قەشقەر كوچىلىرىنى سېغىنىۋاتقان يىگىت. نىل، ئاموزون دەريا ساھىللىرىدا ئىلى، تارىم دەريالىرىنى ئەسلەۋاتقان يىگىت.

ئابدۇرېھىم ئابدۇللا 1979 - يىلى ئېلان قىلغان <كۆردۈم> ناملىق شېئىرى بىلەن ئەدەبىيات ساھەسىگە كىرىپ كەلگەن. شۇنىڭدىن تارتىپ ھازىرغىچە ئۇ <تۆمۈرچى دۇكىنىدىن ياڭرىغان ئاۋاز>، < سۇنۇق قىلىچ>، <شۇنداق ۋەتەننىڭ ئوغلى ئىدىم، مەن> قاتارلىق بىر تۈركۈم شېئىرلارنى ئېلان قىلىپ، كىتابخانلارنىڭ يۇقىرى باھاسىغا ئېرىشكەن. ئۇنىڭ شېئىرلىرىنىڭ پىكرى يېڭى، مەزمۇنى چوڭقۇر، بەدىئىي ئىپادىلەش ۋاستىلىرى ئۆزگىچە. ئابدۇرېھىم ئابدۇللا يەنە پروزا ئىجادىيىتى بىلەنمۇ شۇغۇللىنىپ، <ئانام يەلكەمدە>، <يېڭى ھايات>، <بويناق>، <داۋانلىق يوللار> قاتارلىق ھېكايە - پوۋېستلارنى ئامما بىلەن يۈز كۆرۈشتۈرگەن.
60. 2007-يىلى6-ئاينىڭ 25-كۈنى پەننى ئومۇملاشتۇرۇش ئىنىستىتۇتى 9. نۆۋەتلىك جۇڭگۇ زەھەرنى چەكلەش ئىلمى مۇھاكىمە يىغىنى ۋە زەھەرنى چەكلەش، ئەيدىزنىڭ ئالدىنى ئېلىش يۇقىرى دەرىجىلىكلەر يىغىنى، ئوقۇغان تېما؛ «شىنجاڭدىكى زەھەر چىكىش ۋە ئەيدىز ئەھۋالى ۋە ئۇنىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى كېرەكلىك تەدبىرلەرـــــــ كۈلتۈرەل كونترول مىخانىزمىسىنىڭ زەھەر چەكلەش ۋە ئەيدىزنى ئازايتىشتىكى رولى»، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى خېنەن زالى، بېيجىڭ. (خەنزۇچە)

ئاسپىرىن، 2400 يىلدىن بېرى سۆگەت دەرىخى ياپرىقىدىن ئېلىنىپ ساغلاملىق ساھەسىدە قوللىنىلىپ كەلگەن. 1853- يىلى كىمياگەر چارلېس ڧرېدېرىك گېرھاردىت ( Charles Frédéric Gerhardt) تۇنجى كەز ئاتسېتىلسالىتسىلىك ئاسېتات ئىشلەپچىقارماق ئۈچۈن سوديۇم سالىتسىلاتقا ئاتسېتىل كلورۇر قوشتى. 19- ئەسرنىڭ ئىككىنچى يېرىمىدا، باشقا خىمىكلەر خىمىيىلىك تۈزۈلمە تەييارلىدى ۋە بۇنى ئىشلەپچىقىرش ئۈچۈن تېخىمۇ روشەن تەدبىرلەر كەشپ قىلدى. بايېر بولسا 1897- يىلى ئالىملارنى، ئاتسېتىلسالىتسىلىك ئاتسېتاتنى كەڭ تۈردە سالىتسىلىك دورىلار ئۈچۈن تېخىمۇ ئاز كۆيدۈرگۈچى بىر قوشۇمچە سۈپەتىدە ئىشلەشكە باشلىدى.: 69-75 1899- يىلىغىچە بايېر بۇ دورىغا ئاسپىرىن نامىنى بېرىپ دۇنيا مىقياسىدا سېتىشقا باشلىغان. ئاسپىرىن كەلىمىسى بايېرنىڭ ماركىسى ئىدى. بۇنىڭ بىلەن بىرگە، ماركا ھوقۇقىغا نۇرغۇن ئەلدە رىئايە قىلىنمىغان ياكى سېتىلغان ئىدى. ئاسپىرىننىڭ ئالقىشقا ئېرىشىشى 20- ئەسرنىڭ دەستلەپكى يېرىمىدا كۆلەملەشتى ۋە نۇرغۇن ماركا ۋە ڧورمۇلا ئىچىدە رىقابەتكە كىردى.
«يەجۈج-مەجۈجلەر»رىۋايەتلەردە كۆپ تىلغا ئېلىنىدىغان بىر پەۋقۇلئاددە قەۋم بولۇپ، مۇقەددەس «قۇرئان كەرىم»دە، «ھەدىس شەرىف» تە ۋە «ئىنجىل»دا ئالاھىدە تىلغا ئېلىنغان. جۈملىدىن مىلادىيەدىن بۇرۇنقى 4-ئەسىردە ئۆتكەن ماكېدونىيەلىك ئىسكەندەرنىڭ شەرىققە يۈرۈش قىلىش جەريانىدا، شەرىقتىكى تولىمۇ يىراق بىر جايدا ئىنتايىن مۇستەھكەم بىر سېپىل ياساپ، ياۋايى قەۋملەردىن، يەنى «يەجۈج-مەجۈجلەر»دىن مۇداپىئە كۆرگەنلىكى ھەققىدىكى رىۋايەتلەر زامان–زامانلاردىن بۇيان شەرىق ۋە غەرىپ دۇنياسىدا كەڭ تارقىلىپ، «يەجۈج-مەجۈجلەر»بىلەن ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىننىڭ شەرىققە يۈرۈش قىلىشى بىر-بىرىگە زىچ باغلىنىپ، دەۋرلەرنىڭ ئۆتۈشى بىلەن بۇنىڭغا تېخىمۇ ئەپسانە تۈسى قۇشۇلۇپ، بۇ ھەقتە نۇرغۇن ئەسەرلەر مەيدانغا كېلىپ، بۇ ۋەقە تېخىمۇ قۇيۇق ئەپسانە- رىۋايەت تۈسىگە ئىگە قىلىنغان. «قۇرئان كەرىم»،«ھەدىس شەرىف» ۋە «ئىنجىل»قاتارلىق مۇقەددەس كىتابلارغا ئاساسلانغاندا، «يەجۈج-مەجۈجلەر» قىيامەت كۈنى كېلىشتىن بۇرۇن تاغ ئىچىگە بەند قىلىنىپ باشقا ئىنسانلاردىن ئايرىلىپ تۇرىدۇ؛ قىيامەت كۈنى كېلەي دىگەندە بولسا تاغدىن چىقىپ ئىنسانلارنى ھالاك قىلىدۇ. قەدىمدىن بۇيان مەيلى شەرق مۇسۇلمان دۇنياسىدا بولسۇن ياكى غەرب خىرىستىيان دۇنياسىدابولسۇن، مۇشۇ نۇقتىدىن چىقىپ ئۆزلىرىنىڭ ئۈستىگە باستۇرۇپ كەلگەن دەھشەتلىك«بەدەۋى» قەۋملەرنى «يەجۈج-مەجۈجلەر»بىلەن باغلاپ قارايدىغان ئەھۋال بولغان.مەسىلەن، قەدىمكى غەربلىكلەر ئۆزلىرىگە دەھشەت سالغان سىكىتايلار(ساكلار)،ھۇنلار،شۇنداقلا ھەتتا كېيىنكى تۈركلەرنى ، مۇسۇلمانلار بولسا ئوتتۇرا ئەسىردىكى مۇڭغۇللارنى مۇشۇنداق قارىغان. ئەمما، ئۇلارنى «يەجۈج-مەجۈجلەر»بىلەن باغلاش پەقەت ئۇلارنىڭ كەلتۈرگەن دەھشىتىدىن كېلىپ چىققان بولۇپ، يۇقىرىدىكى مۇقەددەس كىتابلاردا ئېيتىلغاندەك «يەجۈج-مەجۈجلەر»پەقەت قىيامەت كۈنىلا ئاندىن پەيدا بولۇپ ئىنسانلار ئۈستىگە باستۇرۇپ كېلىدۇ. ئۇنداقتا، «يەجۈج-مەجۈجلەر»زادى قانداق قەۋم؟ ئۇلار دۇنيانىڭ قەيېرىدە؟ ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىن ياساتقان سېپىل زادى قەيەردە؟ بۇ مەسىلىلەر توغرۇلۇق دەۋرلەردىن بۇيان كىشىلەر نۇرغۇن ئىزدەنگەن بولۇپ،ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىننىڭ شەرىققە يۈرۈش قىلىش جەريانىدا بارغان ئەڭ يىراق جايىنىڭ ھىندى دەرياسى ۋادىسى ئىكەنلىكىنى، شۇنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ قۇشۇنىنى قايتۇرۇپ كەتكەنلىكىنى نەزەردە تۇتۇپ، «ئىسكەندەر سېپىلى»نى ۋە «يەجۈج-مەجۈجلەر» زېمىنىنى ئەرمەنىيە بىلەن ئەزەربەيجاننىڭ ئارىلىقىدا، يەنى كافكاز تېغىدا دەپ قاراپ كەلگەن.ئەمما كېيىن تەتقىقاتچىلار مىلادىيە 9-ئەسىرنىڭ بېشىدىن 10-ئەسىرنىڭ بېشىغىچە، يەنى تەخمىنەن مىلادىيە820-يىلىدىن 911-يىلىغىچە ياشاپ ئۆتكەن ئەرەپ جۇغراپىيەشۇناسى ئىبنى خوردادبىھنىڭ « al-Masālik al-Mamālik »(يول ۋە ئەللەر تەزكىرىسى)دېگەن ئەسىرىدە خاتىرىلىگەن سالام ئىسىملىك تەرجىماننىڭ شەرىققە سەپەر قىلىش جەريانىدا كۆرگەن-بىلگەنلىرىنى تەتقىق قىلىش نەتىجىىسدە بۇ توغرىدا باشقىچە قاراشقا كەلگەن.

قاراماي رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قاراماي شەھرىتىگە قارايدۇ. قاراماينىڭ يەر مايدانى 9،252 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا ، ئۇنىڭ نۇپۇسى 290،000.

ئاھالىنىڭ %45 نى ئىگەللەيدىغان پۇشتۇ تىلى ۋە %26 نى ئىگەللەيدىغان دارا پارىس تىلى دۆلەت تىلى بولۇپ بۇلاردىن باشقا 3 مىليون ھاجارا، 2 مىليون 600 مىڭ ئۆزبېك ۋە 710 مىڭ تۈركمەن، 3000 مىڭ بەلۇجى، 84 مىڭ قىرغىز قاتارلىقلار.
ئىسھاق ئۆلگەندىن كېيىن، چوڭ ئوغلى ئەردەشىر ئىنانچىخان دەرىجىلىك جاساق دورۇبېلى مەنسپىگە ۋارىسلىق قىلدى. ئەردەشىر ئۆمرىدە تۆت قېتىم بېيجىڭدىكى خان ئوردىسىغا سالامغا باردى. بىرىنچى قېتىم چيەنلۇڭ نىڭ 55-يىلى (1790-يىلى)، ئىككىنچى قېتىم چيەنلۇڭ نىڭ 60-يىلى (1795-يىلى)، 3-قېتىم جياچىڭنىڭ 7-يىلى (1802-يىلى)، تۆتىنچى قېتىم جيا چىڭنىڭ 14-يىلى (1809-يىلى) باردى. ئەردەشىر ھەر قېتىم خانبالىققا بارغىنىدا داغدۇغىلىق كۆتۈۋېلىندى. ئوردا كۆپ قېتىم زىياپەت بەردى ۋە ئىنئام بەردى. ئەردەشىر جياڭچىڭنىڭ 18-يىلى (1813-يىلى) كېسەل بىلەن ئۆلدى. چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتى ئۇنىڭ دەپنە خىراجىتىگە 300 سەر كۆمۈش ئاجرىتىپ بەردى. شۇ يىلى ئەردەشىرنىڭ ئوغلى بەشىر ئاتىسىنىڭ مەرتىۋىسىگە ۋارىسلىق قىلدى.

20-ماددا خەلق مۇرەسسەچىلىرى ماجىرانى مۇرەسسە قىلىش ئېھتىياجىغا قاراپ، ئالاقىدارلارنىڭ ماقۇللۇقىنى ئالغاندىن كېيىن، مۇرەسسەگە ئارىلىشىشقا ئالاقىدارلارنىڭ تۇغقىنى، قوشىنى، خىزمەتدىشى قاتارلىقلارنى تەكلىپ قىلسا بولىدۇ، مەخسۇس بىلىمى، مەلۇم تەجرىبىسى بار كىشىلەرنى ياكى ئالاقىدار ئىجتىمائىي تەشكىلاتتىكى كىشىلەرنى تەكلىپ قىلسىمۇ بولىدۇ .

بىر خىلى، ئاپتوموبىلدىكى يۈك بىلەن كوزۇپنىڭ ھەرىكىتى بولۇپ، بۇ ئىلگىرىلىمە ھەرىكەت دەپ ئاتىلىدۇ. يۈك مەيلى كوزۇپنىڭ ئۈستۈنكى قەۋىتىگە قويۇلسۇن ياكى ئاستىنقى قەۋىتىگە قويۇلسۇن، مەيلى كوزۇپنىڭ ئالدىغا قويۇلسۇن ياكى كەينىگە قويۇلسۇن، ھەممىسىدە كوزۇپ بىلەن بىرلىكتە ئاپتوموبىلنىڭ ئىلگىرىلەش يۆنىلىشى بويىچە پاراللېل يۆتكىلىدۇ. ئۇلارنىڭ بېسىپ ئۆتكەن ئارىلىقلىرى تەڭ بولۇپلا قالماستىن، يەنە ھەرىكىتىنىڭ تېز - ئاستىلىقى ۋە يۆنىلىشلىرىمۇ ئوخشاش بولىدۇ، مەسىلەن، بىر سېكۇنت ئىچىدە ھەممىسى 10mئارىلىققا پاراللېل يۆتكىلىدۇ. بۇنداق شەكىلدىكى ھەرىكەت ئىلگىرىلىمە ھەرىكەت دەپ ئاتىلىدۇ. ياغاچچى ياغاچ تاختىنى رەندىلىگەندىكى رەندىنىڭ ھەرىكىتى، سلېسار دېتالنى ئېكەكلىگەندىكى ئېكەكنىڭ ھەرىكىتى، تارتما (سىيرتما)نى ئۈستەلدىن تارتىپ چىقارغاندىكى تارتمىنىڭ ھەرىكىتى قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى ئىلگىرىلىمە ھەرىكەتكە تەۋە بولىدۇ.

ئىنساننىڭ سۈرىتىنى كۆرۈش ئۈچۈن ئاددىي كۆز كىپايە، ئۆز خۇجىسىنى ئىتمۇ، مۈشۈكمۇ كۆرىدۇ. ئىنساننىڭ ماھىيەتلىرىنى ۋە بۇ ماھىيەتلىرىنىڭ كامالەت دەرىجە- ماقاملىرىنى كۆرۈش ئۈچۈن ئەينەك كېرەك. بۇ، « ئۆزلۈك ئەينىكى» دۇر.

ئۇ 2005-يىلى سېنتەبىردە ماگىستىر ئاسپىرانتلار يېتەكچىسى، ۋە 2010-يىلى فېۋرالدا دوكتور ئاسپىرانتلار يېتەكچىسى دەرىجىسىگە ئېرىشكەندىن باشلاپ، جۇڭگو ئىچى ۋە سىرتىدا ئوخشىمىغان دۆلەت ۋە مىللەت ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ 12 پارچە ماگىستىر ئاسپىرانت ئۇنۋان ماقالىسى ۋە 2 پارچە دوكتور ئاسپىرانت ئۇنۋان ماقالىسىگە يېتەكچىلىك قىلغان بولۇپ، تۈركىيە نىغدە ئۇنىۋېرسىتېتىدا 9 پارچە ماگىستىر ئاسپىرانت ۋە 3 پارچە دوكتور ئاسپىرانت ئۇنۋان ماقالىسىگە يېتەكچىلىك قىلىۋاتىدۇ.

ئەجدادلىرىمىزدا ئادەم تۇپراقتىن يارالغان، دېگەندەك ئەقىدە - ئېتىقاد قاتارىدا >ئۆلگېن< ئاتا، >ئۇماي< ئانامدىن تۆرەلگەن دېگەن ئەقىدە - ئېتىقادمۇ بولغان. >تونيۇقۇق مەنگۈ تېشى< نىڭ 38 - قۇرىدىكى >تەڭرى ئۇرماي، مۇقەددەس يەر - سۇ بىزگە مەدەت بېرىدۇ، بىز (يەنە) نىېمىشقا تېزىپ كېتىمىز< دېگەن جۈملە؛ >كۈلتېگىن مەڭگۈ تېشى< نىڭ شەرقىي يۈزى 31 - قۇردىكى >ئۇمايدەك ئانام خانىشنىڭ دۆلىتىدە ئىنىم كۈلتېگىن ئەر ئاتالدى< دېگەن جۈملە ۋە >دىۋان< دىكى >ئۇمايغا تاپىنسا ئوغۇل بولۇر< دېگەن ماقال ئەجدادلىرىمىزدا شۇنداق ئەقىدە - ئېتىقادنىڭ بولغانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ. بۇ ئەجدادلىرىمىزنىڭ شامان دىنى ئېتىقادى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. چۈنكى >ئۆلگېن< شامان دىنىدىكى ئەڭ كاتتا تەڭرى >قاراخان< نىڭ ئوغلى >ئۆلگېن تەڭرى< دۇر.
ھايۋانات، ئۇچار - قانات، دەل - دەرەخلەرگە چوقۇنۇش: ھايۋان، ئۇچار - قانات، دەل - دەرەخلەر ئىنسانلارنىڭ ئەجدادىنىڭ مەۋجۇتلۇق يولىدا ئوزۇقلىنىش ئۈچۈن ئېلىپ بارغان تۇنجى تارىخىي پائالىيىتىنىڭ بىۋاستە ئوبيېكتى سۈپىتىدە ئۇلار ئۈچۈن مۇئەككەللىك، سىرلىق دۇنيا تۇيۇلغان. بۇ نەرسىلەرگە ئېتىقاد گەرچە دۇنياۋىلىق ئومۇمىيلىققا ئىگە بولسىمۇ، ئەمما دۇنيا مىللەتلىرىدە ئۇنىڭ ئىپادىلىنىش شەكلى ھەر خىل، شۇڭا ھايۋاناتقا چوقۇنۇش )توتېمچىلىق( ئېتىقادى بويىچە مىللەتلەردە يارىتىلغان سىمۋول، ئوبراز، رىۋايەتلەرمۇ ئوخشىمايدۇ.

54. 2001-يىل 21-مارت، ھاجەتتەپە ئۇنىۋېرسىتېتى تۈركىيات تەتقىقات ئىنىستىتۇتىدا ئۆتكۈزۈلگەن «تۈرك دۇنياسىدا نورۇز» پائالىيتى، ئوقۇغان ماقالە تېمىسى «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونىدا تەبرىكلىنىۋاتقان نەۋرۇزپائالىيىتى»، ئەنقەرە. (تۈركچە)

خالمۇرات غوپۇر قايتىپ كەلگەندىن كېيىن تەشكىلنىڭ تەقسىماتىغا ئاڭلىق بويسۇنۇپ ، ئاپتونوم رايونلۇق جۇڭيى دوختۇرخانىسىغا ئورۇنلاشتى. مەكتەپ دەرۋازىسىدىن ئەمدىلا چىقىپ، جەمئىيەتتىن ئىبارەت بۇ شاۋقۇنلۇق دەرياغا شوڭغۇغان خالمۇرات غوپۇر ئەمەلىي خىزمەت داۋامىدا نۇرغۇن قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كەلدى. خىزمەت داۋامىدا ئۇ بىلىم سەۋەيىسىنى داۋاملىق يېڭىلىمىسا بولمايدىغانلىقىنى ھېس قىلىپ 1985-يىلى شىنجاڭ تىببىي ئىنىستىتوتى غەرپچە داۋالاش نەپەس يولى ئىچكى كېسەللىكلەر بۆلۈمىنىڭ ماگىستىرلىق ئۇنۋانى ئۈچۈن ئوقۇيدىغان ئاسپىرانتلققا ئىمتىھان بېرىپ ئۆتتى. ئوقۇش جەريانىدا ئۇ ئىنگلىزتىلى ۋە روس تىلىنى ئۆزلىكىدىن ئۆگەندى. 1988-يىلى ئۇ دۆلەت مائارىپ كومىتېتى تەرىپىدىن ئېلىنغان چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇش ئىمتىھانىدىن ئۆتۈپ سابىق سوۋىت ئىتتىپاقى لېنىنگىرات تىببىي ئىنىستىتوتىغا كاندىدات دوكتۇرلۇق ئۇنۋانىنى ئېلىش ئۈچۈن ئوقۇشقا باردى. ئۇ 1983–يىلى جۇڭگو –سوۋىت ئوتتۇرسىدىكى ئوقۇغۇچى ئالماشتۇرۇپ ئوقۇتۇش كېلىشىمى ئەسلىگە كەلتۈرۈلگەندىن كېيىن بارغان تۇنجى جۇڭگولۇق شۇنداقلا ئۇيغۇر ئوقۇغۇچى ئىدى.

14- نەۋرۇز ياكى 14- مارت ۋە ياكى 3- ئاينىڭ 14- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 73. (كەبىسە يىللاردا 74.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 292 كۈن باردۇر.

31- ماددا بالىلارنى بېقىۋېلىش نامى بىلەن ئالداپ ساتقانلار قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ. بوۋاقلارنى تاشلىۋەتكەنلەرگە جامائەت خەۋپسىزلىكى تارمىقى جەرىمانە قويىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلىرى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ. ئۆز پەرزەنتىنى ساتقانلارنىڭ قانۇنسىز تاپاۋىتىنى جامائەت خەۋپسىزلىكى تارمىقى مۇسادىرە قىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلىرى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
تارخ تەلىماتلارنى قانداقتۇ ھەقىقىي ئادەمنىڭ ھەقىقىي ماھىيەتلىرىدىن تاشقىرى، جانلىق ئادەمگە سىرتتىن تېڭىلىدىغان جانسىز نەرسە شەكلىدە ئەمەس، دەل بۇنىڭ ئەكسىچە كىشىلىكنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى ئالاھىدىلىكلىرى بىلەن ئالەمنىڭ سىر قانونىيەتلىرى گارمونىيىسى ئاساسىدا ئىزدەش لازىملىقىنى، ئۇنى ئادەمنىڭ ئۆزىدىن ئۆسۈپ چىققان ۋە ئادەمنىڭ پىكىر- ھېسياتلىرىنىڭ ھەممە قاتلاملىرىغا يىلتىز تارتقان ئادەم ھەققىدىكى تەلىمات سۈپىتىدە مۇھاكىمە قىلىش لازىملىقىنى كۆرسەتتى. ئويلاپ كۆرۈڭچۇ، ئالەم ۋە ئادەم ھەققىدىكى تەلىماتتىن تاشقىرى تارخ يەنە نېمىنى تەن ئېلىشى مۇمكىم؟!

391- ماددا ئالاقىدارلار ساقلاش سۈرۈكىنى پۈتۈشمىگەن ياكى ئېنىق پۈتۈشمىگەن بولسا، ساقلاتقۇچى ياكى ئامبار تالونى تۇتقۇچى ئامبار ساقلانمىسىنى خالىغان چاغدا ئېلىپ كەتسە بولىدۇ، ساقلىغۇچىمۇ ساقلاتقۇچىدىن ياكى ئامبار تالونى تۇتقۇچىدىن ئامبار ساقلانمىسىنى ئېلىپ كېتىشنى ھەر ۋاقىت تەلەپ قىلسا بولىدۇ، لېكىن زۆرۈر تەييارلىق ۋاقتى بېرىش كېرەك.

شۇندىن كېيىن ”ئامېرىكىلىقلار ياخشى كۆرىدۇ“ دەپ ئۆيىگە مۈشۈك ئېيىق نۇسقىلىق گىلەم ئاسقان ئىشنى پات- پات ئويلاپ قالىدىغان بولدۇم. ئەسلەپ باقسام ئامېرىكىدا يەنە بىر ئۇيغۇرنىڭ ئۆيىدە جوڭگۇچە رەسىم ۋە ھۆسىن خەتنىڭ ئېسىقلىق تۇرغىنىنى كۆرۈپتىكەنمەن، سەۋەبىنى سورۇسام ”ئامېرىكىلىقلار جوڭگۇنىڭ مۇشۇنداق نەرسىلىرىنى ۋاي دەيدۇ“ دەپ جاۋاپ بەرگىنى ئېسىمدە. 2005-يىللىرى تۈركىيەدە بولغىنىمدا بىر ئۇيغۇر كىشىنىڭ ئۆيىدە خەنسۇچە خەتلەر چۈشۈرۈلگەن بىر لوڭقىنى كۆرۈپ قالدىم. سەۋەبىنى سورىسام ”تۈركلەر ئەتىۋار بىلىدۇ“ دېدى. مېنى ھەيران قىلغىنى ئامېرىكىدىكى ئۇيغۇر ئامېرىكىلىقنى ياخشى كۆرىدۇ دەپ مۈشۈك ئېيىق نۇسقىلىق گىلەم ئېسىۋالسا، تۈركىيەدىكى ئۇيغۇر تۈركلەر ئەتىۋار بىلىدۇ دەپ خەنسۇچە لوڭقىنى تىزىۋالغىنى بولدى. ئەلۋەتتە، ھازىر جوڭگۇدەك مەدەنىيىتى قەدىمىي، ھۆكۈمىتى باي بىر دۆلەتنىڭ تۈرلۈك بويۇملىرى خەلقئارالىق تەسىرگە ئىگە. شۇڭا تۈركىيەدىمۇ، ئامېرىكىدىمۇ جوڭگۇ مەدەنىيىتىدىن زوقلىنىدىغان ئادەملەرنىڭ كۆپرەك بولۇشى تەبىئىي. لېكىن مەن بىر ئۇيغۇرنىڭ ئاتايىن ۋەتىنىدىن ئۆزى ياقتۇرغان نەرسىنى ئەمەس، مەزكۇر ئەلدىكى كىشىلەر ياقتۇرغان نەرسىنى كۆتۈرۈپ كېلىشى، ئۆيىگە ئۆزى قەدىرلەيدىغان بويۇمنى ئەمەس خەقلەر ياقتۇرىدىغان بويۇمنى تىزىپ قويۇشلىرى ۋە بۇلارنى خەقلەر ئۈچۈن ئەتىۋارلىشى ماڭا شۆھرەتپەرەسلىك، داغۋازلىقتەك بىلىندى. بۇنىڭدا ئىتىراپ قىلىنمايۋاتقان بىر توپ كىشىنىڭ ئىتىراپقا بولغان سەۋالىقى ۋە تىرمىشىشلىرى شەلۋەرەپ تۇراتتى. ئەگەر بىر ئادەمنىڭ قىممىتى، ھۆرمىتى ۋە پەزىلىتى باشقىلارنىڭ باھاسىنىلا ئۆلچەم قىلسا بۇ كىشىنىڭ ياراتقان قىممىتى تۇتۇرۇقسىز قىممەتتۇر، ئېرىشكەن ھۆرمىتى ماغزاپ ھۆرمەتتۇر، يېتىشتۈرگەن پەزىلىتى يانلانما پەزىلەتتۇر. بۇنداق خەقنىڭ نەزىرىگە، ئىشتىھاسىغا لايىقلاشتۇرۇلۇپ يارىتىلغان قىممەت خەقنىڭ نەزىرىدە بىر گېزەك خالاس، ۋاقتى كېلىپ خالىسا داستىخانغا تىزىپ قويىدۇ، خالىمىسا ئەخلەتكە تۆكىدۇ.ئەگەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزلۈك لايىھەسى باشقىلارنىڭ سىزغۇچلىرىدا، شۇلارنىڭ ئەندىزىسىگە قاراپ سىزىلسا بۇنداق لايىھەنى بويلاپ ھەرىكەتكە ئۆتكەن كىشى ئۆزى ئارزۇلىغان مەنزىلگە ئەمەس، باشقىلارنىڭ ئەۋەتمەكچى بولغان مەنزىلىگە سەپەر قىلغان بولىدۇ. ئەگەر بىر جەمئىيەتتە، بىر مىللەتتە مۇشۇنداق ئادەملەر ئاۋۇپ كەتسىچۇ؟

239- ماددا ئىجارە بەرگۈچى ئالغۇچىنىڭ ساتقۇچىنى ئىجارە نەرسىنى تاللىشىغا قاراپ تۈزگەن سېتىۋېلىش- سېتىش توختامىدا، ساتقۇچى ئىجارە ئالغۇچىغا نىشان نەرسىنى پۈتۈشكىنى بويىچە تاپشۇرۇشى كېرەك، ئىجارە ئالغۇچى نىشان نەرسىگە ئالاقىدار سېتىۋالغۇچىنىڭ ھوقۇقىدىن بەھرىمەن بولىدۇ.
1935 - يىلى مەجىددىن ئەپەندى باشچىلىقىدىكى قەشقەر شەھىرى ئىزچىلىرى ئاستىن ئاتۇشنى زىيارەت قىلىپ مىيى يېزىسىغا كەلگەندە ئابدۇراخمان شائىر ئۇلارنى قىزغىن قارشى ئالغان ۋە كۈتۈۋېلىش يىغىنىدا شائىر «مەرھابا» تېمىسىدا بىر غەزەل يېزىپ، دىكلاماتسىيە قىلىپ ئوقوپ بەرگەن:

چىللە [çillə] (چىللە پارسچىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ، چىللە ئاتالغۇسى خەنزۇچىدىكى جۇ بىلەن باراۋەر) — «يازغى چىللە» ۋە «قىشلىق چىللە» دەپ ئايرىلىدۇ. خەنزۇلاردىكى «جۇ» قىشلىق چىللىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بۇ ئىككى خىل ئاتىلىشى تەڭ قوللىنىلىدۇ. بىر چىللە 9 كۈن بولۇپ، دېھقانلار كالىندارى ھېسابىدا قىشلىق كۈن-تۈن تەڭلەشكەن كۈن (22- دېكابىر) دىن باشلاپ ئەتىيازلىق كۈن تۈن تەڭلەشكەن كۈن (3- ئاينىڭ 21- كۈنى) گىچە بولغان 81 كۈن 9 چىللىگە بۆلىنىدۇ.

بۇ قېلىپ ئاللىبۇرۇن يوقالغان دۆلەتلەر ئۈچۈن سېلىشتۇرمىلىق ئۇچۇرلار بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ ئۇچۇر قېلىبى تۆبەندىكى ئۈلگىدە كۆرسىتىلگەنىدەك كۆچۈرۈلۈپ ماددىغا قوشۇش مۇمكىن. ئۆزگىرىشچان مىقدارلارنى قىسمەن تولدۇرىسىڭىز بولىدۇ. ئاتلانغانلار كۆرۈنمەيدۇ.

__ توختىسىلا باي ئاكا، پۇل كىمنىڭ بولسا، سايىدىن شۇ ئۈزىلا ئۈتىدۇ... __ دەپتۇ. باي ئاران زۇۋانغا كەلگەن بولسىمۇ، دەردى ئىچىگە ئۇرۇپ، كالپۇكلىرىنى مىدىرلىتالماي قاپتۇ. باي ۋاراڭ-چۇرۇڭ چىقسا، يولۇچىلار يىغىلىپ زاڭلىق ئىچىدە قېلىشتىن قورققانمۇ:

27. «مۇسابايوپ ئائىلىسىنىڭ شىنجاڭنىڭ ئىجتىمائىي تەرەققىياتىغا قوشقان تۆھپىسى ھەققىدە دەسلەپكى ئىزدىنىش»، «مىللەتلەر تەتقىقاتى توپلىمى»، 2007-يىل بېيجىڭ، 260-275 بەت، (خەنزۇچە).

مېنىڭ بۈگۈنكى ھالەتكە كېلەلىشىمدىمۇ ئۆزۈمنىڭ مەكتەپ ۋە بىلىمگە بولغان پەۋقۇلئاددە قىزىقىشىم ناھايىتى چوڭ رول ئوينىغان. مەن باشلانغۇچتا ئوقۇۋاتقان ۋاقتىمدا، ئۆزۈمنىڭ مەكتەپكە ئىنتايىن ئامراقلىقىم ئاساسەن تۇغما ئىش ئىدى. كېيىنچە مەندە ھەرقانداق بىلىمگە، ھەر قانداق يېڭى نەرسىگە قىزىقىدىغان بىر مىجەز پەيدا بولدى. مېنىڭ تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان ۋاقتىمدا رادىئو تېخنىكىسىغا قىزىقىشىم ئاكامنىڭ تەسىرى ئارقىلىق بولغان ئىدى: ئاكام رادىئو قۇراشتۇرۇشنى باشلىغاندىن كېيىن، مەن داۋاملىق ئۇنىڭ يېنىدا قاراپ ئولتۇراتتىم. بەزىدە ئۇنىڭغا ئانچە-مۇنچە ياردەم قىلاتتىم. شۇ جەرياندا ئۆزۈممۇ تەدرىجىي ھالدا رادىئوغا قىزىقىدىغان بولۇپ قالغان ئىدىم. شۇنىڭ بىلەن ئالىي مەكتەپ ئوقۇشى ئۈچۈن رادىئو ئېلېكترونىكا كەسپىنى تاللىدىم. دوكتورلۇق ئۇنۋانىنىمۇ ئېلېكتر ئىنجھېنېرلىقى كەسپىدىن ئالدىم. شۇنىڭدىن تارتىپ ئېلېكتر ئىنجھېنېرلىقى كەسپىنىڭ بىر تارمىقى بولغان ئوپتىكا ساھەسىدە ئىشلەپ كېلىۋاتىمەن. دۇنيادا بۇنداق ئىشلار ناھايىتى كۆپ. مەسىلەن، ئامېرىكىدا داڭلىق ۋاسكېتبولچىنىڭ ئوغلىمۇ داڭلىق ۋاسكېتبولچى بولىدىغان، داڭلىق كىنو ئارتىستىنىڭ بالىسىمۇ داڭلىق كىنو ئارتىستى بولىدىغان، مەبلەغ سېلىپ مىليونېر ۋە مىلياردېر بولغانلارنىڭ بالىسىمۇ ئوخشاش كەسىپتە، ھەتتا دادىسىنىڭ شىركىتىدە ئىشلەپ، ئۆزلىرىمۇ ئىنتايىن باي بولغان ئىشلار ناھايىتى كۆپ. بىزنىڭ بۇرۇن بىر قوشنىمىز بار بولۇپ، ئۇ ئۆيدىكى ئەر موتسىكلىت مىنىشكە ئىنتايىن ئامراق ئىدى. ئۆزىنىڭ ئېسىل موتسېكلىتلىرىدىن بىر قانچىسى بار ئىدى. كېيىن ئۇ ئۆزىنىڭ بىزنىڭ بالىلىرىمىز بىلەن قۇرداش 3 ئوغلىنىڭ ھەممىسىگە موتسىكلىت ئېلىپ بەردى. ھەر شەنبە-يەكشەنبە كۈنلىرى ئائىلە بويىچە بىر يىراق جاڭگالغا بېرىپ، موتسىكلىت مىنىپ كېلەتتى. شۇنداق قىلىپ بۇ ئائىلىدىكى ھەممە بالىلار موتسىكلىتقا قىزىقىدىغان بولۇپ چوڭ بولدى.
ئەھمەد يەسەۋىينىڭ دادىسى ئېسىل پەزىلەتلىك ئەۋلىيا كىشى بولۇپ نەسەبى ھەزرىتى ئەلىنىڭ ئوغلى مۇھەممەد ئىبنى ھەنەفىيەگە تۇتشىدۇ.سايرامدا مۇھەممەد ئىبنى ھەنەفىيە ئەۋلاتلىرى «خۇجا» دەپ ئاتالغانلىقى ئۈچۈن ئەھمەد يەسەۋىيمۇ «خۇجا ئەھمەد يەۋەسىي ۋە قۇل خۇجا ئەھمەد يەسەۋىي» دېگەن ناملار بىلەن ئاتالغان.

41 ياشلىق كەرىم مەسىموۋ قازاقىستان جۇمھۇريىتىنىڭ يەتتىنجى قېتىملىق باش مىنىستېرى بولۇپ قالدى، ھەمدە ئالدىنقى باش مىنىستېرلارغا قارىغاندا يېشى ئەڭ ياش باش مىنىستېردۇر. مىللىتى ئۇيغۇر، مەسىموۋ بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەن، ئىنگىلىزچە،خەنزۇچە ۋە ئەرەب تىللىرىنى ئېگەللىگەن بولۇپ يەنە قازاقىستاندىكى داڭلىق جۇڭگوشۇناس (خەنزۇشۇناس) لارنىڭ بىرى ھېساپلىنىدۇ. بۇرۇن قازاقىستاننىڭ سودا-تىجارەت بانكىسىنىڭ مەسئۇلى، جۇمھۇر رەئىس (زۇڭتۇڭ) ياردەمچىسى، قاتناش-ئالاقە مىنىستېرى قاتارلىق ۋەزىپىلەردە بولغان. بىر يىل ئىلگىرىلا يەرلىك تەھلىلچىلەر كەرىم مەسىموۋنىڭ قازاقىستان ھۆكۈمىتىدىكى بىر مۇھىم ئەرباب بولۇپ قالىدىغانلىقىنى پەرەز قىلىشقان، دەرۋەقە مۇشۇ بىرنەچچە ئاي مابەينىدە ئۇنىڭ ئىشلىرى زور دەرىجىدە ئىلگىرلەپ، باش مىنىستېر بەسلىشىشىدە ئالدىنقى قاتاردىكى شەخس بولۇپ قالدى.

نۆۋەتتە سېرىق تەنلىكلەرنى مۇڭغۇلوئىد دىيىش ياكى دىمەسلىك خەلقارادا يەنىلا تالاش-تارتىشتىكى مەسىلە ، چۇنكى بۇ ئاتالغۇنى ئەڭ دەسلەپ 18-ئەسىردىكى ياۋروپالىقلار يىراق شەرقتىكى خەلقلەرگە بولغان تار چۇشەنچىسىگە ئاساسەن قويغان بولۇپ (چىڭگىزخان دەۋرىدىكى مۇڭغۇللارنىڭ ھەيۋىسى سەۋەپ بولغان بولۇشى مۇمكىن) ، ئەمىلىيەتتە تارىختىكى مۇڭغۇللار ياكى ھازىرقى مۇڭغۇللار ئېرقى تىپ جەھەتتىن بىر قەدەر مۇرەككەپ بولغان خەلق، ئۇلارنىڭ تەركىبىدە سېرىق تەنلىككە خاس ئالامەتلەردىن باشقا ئوتتورا ئاسيا قىسقا باشلىق ئېرقى تىپى، ھون ئالپىنوسلار تىپى ۋە قىسمەن شىمالى ياۋروپا ئىرقى بىلەن قەدىمقى بايقال ئېرقىنىڭ ئارلاشمىسى بولغان ئىككىلەمچى ئېرقى ئالامەتلەرمۇ(قەدىمقى بايقال تۇركلىرى) ناھايىتى گەۋدىلىك، شۇنداقلا مۇڭغۇللارنىڭ كىلىپ چىقىشى مەنبىئى ھەقىقى ئىنىقلانمىغان ئەھۋال ئاستىدا پۇتكۇل شەرقى ئاسىيا سېرىق تەنلىك ئىنسان تۇركۇمىنىڭ ئېرقى نامىنى مۇڭغۇل دىگەن نامغا يۇكلەپ قويۇش توغرا ئەمەس. بۇ خۇددى ھازىرقى روسىيەدىكى تاتارلار ياۋروپالىققا ئوخشاپ قالغىنى ئۇچۇنلا ،پۇتكۇل ياۋروپا ئېرقىنى تاتار ئېرقى دەيلى دىگەندەك تولىمۇ كۇلكىلىك ئىش. بۇ ئاتالغۇ كىشىلەردە خاتا تويغۇ ۋە يەكۇنلەرنى كەلتۇرۇپ چىقىرىدۇ. شۇنداقلا ئىلمى تەتقىقات خىزمەتلىرىگىمۇ(بولۇپمۇ ئوتتورا ئاسىيا ئىنسانشۇناسلىق، تىلشۇناسلىق ۋە تارىخ تەتقىقات ئىشلىرىغا) نۇرغۇن ئاۋارىچىلىقلارنى ئىلىپ كىلىدۇ.

بىلال نازىم 1864- يىلى پارتلىغان ئىلى دېھقانلار قوزغىلىڭىغا ئاكتىپ ئىشتىراك قىلغان. شۇ يىللاردا «نازۇكۇم»، «غازات دەر مۈلكى چىن »، «چاڭموزا يۈسۈپخان»قاتارلىق نادىر داستانلارنى يېزىپ چىققان. 1895- يىلىدىكى ئۈچىنچى قېتىملىق " كۆچ -كۆچ" تە يەتتە سۇ ۋادىسىدىكى ياركەنت دېگەن جايغا كۆچۈپ كەتكەن، شۇ جايدا 1900- يىلى ئالەمدىن ئۆتكەن.

دەرھەقىقەت، « ئۆزلۈك» بىر سۈزۈك ئەينەكتىن ئىبارەت. ئۆزلۈك ئەينىكى- ئىنسانىڭ ئۆز- ئۆزىنى بىلىش ۋە ئۆزىنى ئىنسانلىق ماھىيەتلىرى بويىچە كامالەتكە ئېرىشتۈرۈش يولىدىكى « كۆرۈنمەي كۆرسەتكۈچى» ئەينەك. ئۇنىڭ قىرلىرىدىن مۇقەددەس نۇر جىلۋە قىلىدۇ؛ ئۇنىڭ مۇقەددەس نۇرىدا « ئۆزۈڭنى تونۇ!» دېگەن قۇتلۇق سادا جاراڭلايدۇ. ئۇ، ئىنسانلىق ھەققىدىكى ھەقىقىي ئۇچۇر بۇلىقى!
ۋەتەندە بالامغا كىتاپ ئوقۇپ بېرىش جەريانىدا بىر قانچە نوقتا كۆزۈمگە چېلىقتى. بىرى كىتابلار بالىلارغا يېشىغا نامۇناسىپ ئىددىيە يۈكلەيدىكەن. قولۇمدا ”دۆلەتنىڭ 11-بەش يىللىق پىلان مەزگىلىدىكى نوقتىلىق كىتاپ تۈرى“ بولغان ”دۇنياۋىي مەشھۇر شەخسلەر مەجمۇئەسى- ئۇلۇغ يۇنان ئالمى ئارخىمىد“ دېگەن كىتاب تۇرۇپتۇ. كىتابنىڭ بىرىنجى بېتى مۇنداق باشلانغان “ 2000 يىللار ئىلگىرى ياۋرۇپا جەمئىيىتى تېخى ئىپتىدائىي باسقۇچتا تۇرۇۋاتاتتى، دۇنيانىڭ باشقا كۆپ جايلىرىمۇ “ ياۋايى ئادەملەر“ نىڭ ماكانى ئېدى. پەقەت جۇڭگۇ ۋە ئوتتۇرا دېڭىزنىڭ شەرقى قاتارلىق ئاز بىر قىسىم رايۇنلارلا قەدىمكى مەدەنىيەتلىك جەمئىيەتكە قەدەم قويغانىدى“ . بۇ بايانلار بىرىنجىدىن خاتا، چۈنكى يۇنان يەنى گرىتسىيە ياۋرۇپاغا مەنسۇپ، مەزكۇر كىتاپتا تونۇشتۇرۇلغان ئارخىمىدنىڭ لەيلىتىش كۈچى قانۇنىنى ئوتتۇرىغا قويغىنىلا ياۋرۇپانىڭ ئاتالمىش ”ئىپتىدائى جەمئىيەت“ باسقۇچىدا ئەمەسلىكىنى چۈشەندۈرىدۇ. ئارخىمىدنى تونۇشتۇرغان كىتابنىڭ بېشىدا ئۇنىڭ جەمئىيىتى ۋە توپرىقىنى كەمسىتىدىغان ئىبارىلەرنىڭ قوللىنىلىشى ئادەمنىڭ كۈلكىسىنى قىستايدۇ. كىتابتا دېيىلگەن ئىپتىدائىي جەمئىيەت دېگەن ئۇقۇمنىمۇ ماركىس-ياۋرۇپالىق ئوتتۇرىغا قويغان. دۇنيادا ئىككى مىڭ يىل بۇرۇن جۇڭگۇدىن باشقا يۇنان، ئىران، تۇران (ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە شىمالى ئاسىيادىكى تۈرك خەلقلىرى)، ھىندىستان، بابىلۇن، مىسىر قاتارلىق قەدىمكى مەدەنىيەت مەركەزلىرى تۇرسا كۆزىنى يۇمۇۋېلىپلا باشقىلارنى كەمسىندۇرۇش سەبىيلەرنى خاتا بىلىم بىلەن زەھەرلەشتىن باشقا نەرسە ئەمەس. بۇ يەردە ئاستىرىتتىن تەرغىپ قىلىنىۋاتقىنى مىللەتچىلىك. يەنى دۇنيادا جۇڭگۇ ئەڭ بۇرۇن مەدەنىيەت دەۋرىگە كىرگەن، ئەڭ مەرىپەتلىك خەلق ئەزەلدىن جۇڭگۇلۇقلار ئېدى…ۋاھاكازالار. ساۋادى چالا بۇچۇق چىققان گۆدەكلەرگە رەڭگارەڭ تەبىئەت دۇنياسى، مېھىرلىك ئىنسانلار جەمئىيىتى، سېھىرلىك غايىپ مەۋجۇدات ھەققىدە تەلىم بەرمەي نەدە مېزى چۇۋۇلۇپ كەتكەن ئاشقۇن مىللەتچىلىك-پاشىزىمنىڭ مەپكۇرىسىنى سىڭدۈرمەكچى بولۇش ئىددىيە زوراۋانلىقىدۇر. بۇندىن باشقا ”ياۋايى ئادەملەر“ دېگەن ئىبارە خاتا قوللۇنۇلغان. بىراۋنى بۇنداق تەسۋىرلەش كەمسىتكەنلىك بولۇپ ھازىرقى دۇنيادا ئەخلاقسىزلىق سانىلىدۇ. چۈنكى ئىنسانلارنىڭ ھىچ بىرسى ياۋايى ئەمەس. ياۋايىلار دېيىشكە توغرا كەلسە ھايۋانلار شۇنداق دېيىلىدۇ. شۇڭا ياۋايىلىق ئىنساننىڭ ئەمەس ھايۋاننىڭ سۈپىتى. بالىلارغا ئۈچۈن تۈزۈلگەن كىتابلارغا بۇنداق ئۆزىنى ئۇچۇرۇپ باشقا مىللەتلەر ھاقارەتلەنگەن مەزمۇننى كىرگۈزۈش جىنايەتتۇر.

بەشىر چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتىنىڭ ئىشەنچىسىگە تايىنىپ، قومۇلدا لەشكەر، سودىگەر، ئاددىي پۇقرا ۋە مۆتىۋەر دېگەنلەرنىڭ ھەممىسىگە زۇلۇم سالدى. داۋگۇڭنىڭ 25-يىلى (1845-يىلى) لىن زېشۈ قومۇلدا ئېتىز-ئېرىق ئىشلىرىنى تەكشۈرگەندە، نەچچە يۈزلىگەن ئادەم ئۇنىڭ يولىنى توسۇۋېلىپ ئەرز-شىكايەت قىلدى. بەشىر ئىشنىڭ چاتاقلىقىنى پەملەپ، ئالدىراپ-تېنەپ 10 مىڭ مو تېرىلغۇ يەرنى ھۆكۈمەتكە ھەدىيە قىلىۋەتتى. چېڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتى بەشىرنىڭ قومۇلدىكى قوشۇن ۋە ئاۋام-پۇقراغا زۈلۇم سالغانلىقىدن بەك نارازى بولغان بولسىمۇ، بىراق ئۇنىڭ چىڭ سۇلالىسى گە قوشقان تۆھپىسىنى نەزەردە تۇتۇپ، بەك تەپسىلىي سۈرۈشتۈپمۇ كەتمىدى.

قەرنە [qərnə]— مىلادىيە ھېسابىدا مەلۇم بىر پەسىلنىڭ مەلۇم بىر مەزگىلى، ھىجىرىيە ھېسابىدا مەلۇم بىر ئايغا توغرا كېلىپ، ئارىدىن بىرنەچچە 10 يىل ئۆتكەندىن كېيىن يەنە ھىجىرىيىنىڭ شۇ ئېيى مىلادى يىلىنىڭ شۇ پەسلىنىڭ شۇ مەزگىلىگە ئاساسەن توغرا كەلسە بۇ چاغدا بىر «قەرنە» ۋاقىت ئۆتكەن بولىدۇ. يەنى مىلادىيىنىڭ 33- يىلى ھىجىرىيىنىڭ 34- يىلى بىر قەرنە ھېسابلىنىدۇ.
تشيكرز دريف إن ريستورانتس هي واحدة من أكبر سلاسل الرحلات المزدوجة - ريستورانت في الولايات المتحدة. أصبح شركة خاصة في يونيو 2006 من خلال تحالف تاكسي النقدية.

ئەبەيدۇللا كاڭشىنىڭ 48-يىلى (1709-يىلى) ئالەمدىن ئۆتتى. چىڭ سۇلالىسى ئوردىسى ئۇنىڭ ئوغلى گوپا بەگنى تەخت ۋارىسى قىلدى. گوپا بەگ ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن مەزگىلدە تىلغا ئالغۇدەك بىرەر چوڭ ئىش قىلالمىدى.

«ئۇيغۇر ۋاڭ» دەپ ئاتالغانلار مەركىزىي ھۆكۈمەتنىڭ بىر تۇتاش پەرمانلىرىغا، لەشكىرىي يارلىقلىرىغا بويسۇنغاننى ھېسابقا ئالمىغاندا، قومۇل ئۇيغۇر ۋاڭلىرى ئۇيغۇر جەئىيىتىنىڭ تارىخىي ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن بىر يۈرۈش مەمۇرىي ئاپپاراتلارنى تەسىس قىلىپ، ئۇيغۇرچە ئالاھىدىلىككە ئىگە يەرلىك ھاكىمەت شەكىللەندۈرگەنىدى. بۇ ھاكىمىيەتنىڭ ئالىي تەدبىر بەلگىلەش ئاپپاراتىدا، ئۇيغۇر ۋاڭدىن سىرت، چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتى تۇرغۇزغان بىر چوڭ تەيجى، بىر كىچىك تەيجى، ئىككى خاس مەسلىھەتچى بەگ، بىر ئامام ئاخون، بىر خەنزۇ بەگ بولۇپ، بۇ ئالتە كىشى ھوكۇمرانلىق يادروسىنى تەشكىل قىلاتتى. ھەر قېتىم ھەربىي، مەمۇرىي چوڭ ئىشلارغا دۇچ كەلگەندە، ئۇلار كېڭەشتىن ئۆتكۈزگەندىن كېيىن، ئۇيغۇر ۋاڭ تەستىقلاپ يولغا قوياتتى.

خىۋە-(تارىختىكى نامى خارازىم) خارازىم ۋىلايىتىنىڭ مەركىزى،ئومومى نۇپۇسى 50مىڭ ئەتراپىدا.خىۋە خارازىم خاندانلىقى ،خىۋە خاندانلىقىنىڭ پايتەختى،شۇنداقلا ئۆزبىكىستاندىكى بىرىنچى بۇلۇپ دۇنيا مىراسلىرى قاتارىغا كىرگۈزۈلگەن جاي.

237- ماددا مەبلەغ يۈرۈشتۈرۈش ئىجارە توختامى ئىجارە بەرگۈچى ئىجارە ئالغۇچىنىڭ ساتقۇچىنى ئىجارە نەرسىنى تاللىشىغا قاراپ، ساتقۇچىدىن ئىجارە نەرسىنى سېتىۋېلىپ، ئىجارە ئالغۇچىنىڭ ئىشلىتىشىگە بېرىدىغان، ئىجارە ئالغۇچى ھەققى تۆلەيدىغان توختامدۇر.

زامانىۋى دەۋردە ساراڭلار پەقەت يىغىۋېلىنىپلا قالماستىن، بەلكى كونترول ئاستىغا ئېلىندى. ساراڭلارنى كونترول قىلىشتىكى مەقسەت ساراڭلارنى داۋالىغىلى بۇلىدۇ، ساراڭلارنى نورمال ئەقىللىق ئادەملەردەك قىلغىلى بۇلىدۇ، دىگەن ئىدىيەنى يىتەكچى قىلغان ئىدى. چۈنكى، بۇ دەۋردە ئىلىم-پەن تەرەققى قىلغان ئىدى. ئىنسان مىڭىسى ۋە نىرۋا ھەققىدە بەلگىلىك ئۇچۇرلار توپلانغان ئىدى. زامانىۋى دەۋردە ساراڭلىق ئەقىل بىلەن سىغىشالمايتتى. زامانىۋى دەۋردە ئەقىل ئولۇغلانغان ئىدى. بۇ سەۋەپتىن، ساراڭلىق ئەقلىنىڭ دۈشمىنى سۈپىتىدە مۇئامىلە قىلىندى. زامانىۋى دەۋر كىشىلىرى ساراڭلارنى داۋالاش ئارقىلىق ئۇلارنى ”ئەقىللىق“ ئىنسان قىلىپ قايتا يىتىشتۈرۈپ چىقىشنى ئويلايتتى.

26- ماددا بېقىۋېلىنغۇچى قۇرامىغا يەتمىگۈچە، بېقىۋالغۇچىنىڭ بېقىۋېلىش مۇناسىۋىتىنى بىكار قىلىشىغا يول قويۇلمايدۇ. لېكىن بېقىۋالغۇچى بىلەن باقتۇرغۇچىنىڭ كېلىشىم بىلەن بىكار قىلىشنى ھېسابقا ئالمىغاندا، بېقىۋېلىنغان پەرزەنت 10 ياشتىن ئاشقاندا ئۆزىنىڭ ماقۇللۇقىنى ئېلىش لازىم.
فونىتىكا تەجرىبىسىگە ئاسالانغاندا دۇنيادىكى ھىچقانداق مىللەت يات تىلدىكى تاۋۇشنى ئەينەن تەلەپپۇز قىلالامايدۇ. سەۋەبى يات تىل بىلمىگەن بىر كىشى يات تىل تاۋۇشنى ئۆز ئانا تىلىدىكى تاۋۇشقا ئوخشۇتۇپ ئاڭلىۋالىدۇ. باشقىچە ئاڭلىيالىشى مۇمكىن ئەمەس. چۈنكى ئىنساننىڭ يات تىل تاۋۇشلىرىنى بىر بىرىدىن ئايرىش ئىقتىدارى ئون ئايلىق بولغاندا ئاساسەن يوقايدۇ، ۋە ئاناتىلدىكى تاۋۇشلار مىڭىدە مۇقۇملىنىشقا باشلايدۇ. يات تىل ئۆگىنىش جەريانى دەل شۇ يات تىلدىكى تاۋۇش ۋە شۇ تاۋۇشقا ئورالغان مەنىنى مەشىق ئارقىلىق ئۆزلەشتۈرۈش جەريانىدۇر. مۇشۇ قائىدىچە بولغاندا ئۇيغۇرلار ھەرقانداق تىلدىكى تاۋۇشنى پەقەت ئۇيغۇر تىلىدا بار 30 فونىمىغا ئوخشۇتۇپ ئاڭلايدۇ، بۇنىڭ سىرتىدىكىنى ئاڭلاپ پەرقمۇ قىلالمايدۇ. ئەگەر پەرق قىلماقچى، ئۆگەنمەكچى بولسا مەلۇم مۇددەت مەشق قىلىش كېرەك. شۇڭا ئۇيغۇر تىلى بارلىق تىللارنىڭ تاۋۇشلىرىنى ئىپادىلەش قۇدرىتىگە ئىگە دېگەن سۆزئىدولوگىيەچىلىكتۇر، ساۋاتسىزلىقتۇر. يۇقاردا دېگەن تەجرىبىنى مەن قىلىپ باققان. ھىندىستاندىكى مەلۇم بىر تىلدا توت د تاۋۇشى باركەن ھەم بىر بىرىدىن مۇتلەق پەرقلىق ئىكەن، مەن پەقەت ئۇيغۇرچىغا سەل ئوخشايدىغان بىرنىلا ئاڭلىيالىدىم. قالغاننى شۇبىر د دىن پەرقلەندۈرەلمىدىم.

«تەرجىمان سالام ماڭا شۇلارنى ئېيتىپ بەردى: ۋاسىق بىللاھ چۈشىدە زۇلقەرنەيىن سالدۇرغان ، بىز بىلەن يەجۈج-مەجۈجلەرنىڭ ئارىسىنى توسۇپ تۇرىدىغان سېپىلنىڭ ئۆرۈلۈپ چۈشكەنلىكىنى كۆرۈپ،ئەھۋالنى بىلىپ كېلىش ئۈچۈن ئۇ يەرگە كىشى ئەۋەتمەكچى بولغانىكەن.... شۇنىڭ بىلەن مېنى چاقىرتىپ:‹مەن سېنى ئۇ سېپىلنىڭ ئەھۋالىنى بىلىپ كېلىش ئۈچۈن ئەۋەتمەكچى، قايتىپ كېلىپ ئەھۋالنى مەلۇم قىلىسەن›دېدى ۋە ماڭا 50 قاۋۇل يىگىتنى قۇشۇپ بەردى. ماڭا تاپان ھەققىم ئۈچۈن بەش مىڭ دىنار، ئون مىڭ دەرھەم، 50 يىگىتنىڭ ھەربىرىگە مىڭ دىنار ۋە بىر يىللىق تەمىنات بەردى... بىز ۋاسىق بىللاھنىڭ ئەرمەنىيە ۋالىيسى ئىسھاق بىننى ئىسمايىلغا يازغان خېتىنى ئېلىپ ساماررا ( Samarra ، ئابباسىيلارخەلىپىسىنىڭ 836-يىلى بىنا قىلدۇرغان يېڭى پايتەختى)دىن ئاتلاندۇق.....كېيىن بىز ۋەيران قىلىنغان شەھەر-بازارلارغا كەلدۇق ۋە ئۇيەرلەردە 20 كۈن ماڭدۇق.سۈرۈشتۈرسەك، بۇ شەھەر-بازارلارنى يەجۈج-مەجۈجلەر بېسىپ كىرىپ ۋەيران قىلغان ئىكەن.....بىز يەنە ‹ايكە›دېيىلىدىغان بىر شەھەرگە كەلدۇق. شەھەرنىڭ ئايلانمىسى 10 فەرسەخ (بىر فەرسەخ تەخمىنەن 6 كېلومېتىرغا تەڭ) بولۇپ، بىرنەچچە تۆمۈر قوۋۇقى بار ئىكەن. قوۋۇقلار يۇقىرىدىن تۆۋەنگە ئېچىلىدىكەن (يەنى ئاسما قۇۋۇق دېمەكچى). شەھەردە ئېتىز، باغلار ھەم تۈگمەنلەر بار ئىكەن. زۇلقەرنەيىن بۇرۇن مۇشۇ شەھەردە قۇشۇنىنى چۈشكۈن قىلدۇرغانىكەن.

ئارشاڭ ناھىيىسىنىڭ ئۇل مۇئەسسەسەلىرى پەيدىنپەي مۇكەممەللەشمەكتە. بۆرتالا دەرياسىنىڭ جەنۇبىي شىمالى قىرغىقىدىكى ئىككى ئاسفالىت يول خارابۇخ بازىرىدا تۇتىشىدۇ. ناھىيىدىن بۆرتالا شەھىرىگە بارىدىغان تاشيول بارلىق يېزا، بازارلارغا تۇتىشىدۇ. ھازىر 0030 پروگراممىلىق تېلېفون پۈتۈن مەملىكەت بىلەن تورلاشتۇرۇلدى.
ياغمىلار: ياغمىلار (咽面) توققۇز ئوغۇزلارغا تەۋە قەبىلە بولۇپ، كېيىنكى ۋاقىتلاردىكى قاراخانىيلار خانلىقىنى قۇرغۇچىلار دەپ قارىلىدۇ. ياغمىلار ھەققىدە «ئەلنى ئىدارە قىلىشقا پايدىلىق ئومۇمىي ئۆرنەكلەر»دە: «شيەنفېڭ 4-يىلى (يەنى مىلادىيە 673-يىلى) 12-ئايدا، كۇنەسلەر جەنۇبتا تىبەتلەر بىلەن بىرلىشىپ، شىمالدا ياغمىلارنى باشلاپ كېلىپ، قەشقەرگە بىرلىكتە ھۇجۇم قىلىپ، ئۇنى ئىشغال قىلدى» دېيىلگەن، يەنە مىلادىيە 682-يىلى تۈركلەردىن ئاشىنا قاپىش بىلەن ئۈچ ياغمىلارنىڭ بىرلىشىپ تاڭ سۇلالىسى قوشۇنلىرى بىلەن ئىلى دەرياسى ۋادىسى ۋە ئىسسقكۆل ئەتراپلىرىدا ئۇرۇش قىلغانلىقى خاتىرىلەنگەن. بۇ ياغمىلارنىڭ دەسلەپ جۇڭغار ۋادىسى، ئىلى دەرياسى ۋادىسى، تەڭرىتېغىنىڭ شىمالى ۋە ئىسسىقكۆل، بالقاش كۆلى ئەتراپلىرىدا ياشايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىشى مۇمكىن. تەتقىقاتچىلار ياغمىلارنىڭ كېلىپ چىقىشىنى ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىدا ئاتىئېزلار ھاكىمىيىتىنىڭ تىكلىنىشىگە، يەنى قۇتلۇق قاغاننىڭ 795-يىلى ياغلاقارلارنىڭ قولىدىن قاغانلىق تەختىنى تارتىۋالغانلىقىغا باغلاپ، قۇتلۇق قاغان ياغلاقارلاردىن قاغانلىق تەختىنى تارتىۋالغاندىن كېيىن، «قۇتلۇق قاغاننىڭ تەھدىتى بىلەن ياغلاقار ئۇرۇقىدىكى بەزى ئاقسۆڭەكلەر ئۆز قوۋمىنى باشلاپ غەربكە كۆچۈپ، خانلىقىنىڭ غەرب قىسمىدىكى ياغلاقار ھۆكۈمرانلىرىنىڭ تەۋەسىگە بېرىۋالغان، كېيىن بۆلۈنۈش خاھىشى بارغانسېرى كۈچىيىپ، زور بىر تۈركۈمى قوي، ئاتلىرى بىلەن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ بىۋاسىتە ھۆكۈمرانلىقىدىن ئايرىلىپ، غەربتىكى بويسۇندۇرۇلغان قارلۇقلارنىڭ پائالىيەت رايونىغا كۆچۈپ كەلگەن. ئاخىرى ئاتۇشقا (يەنى قەشقەر رايونىغا) يېتىپ بارغان. مانا بۇ ياغمىلارنىڭ كېلىپ چىقىش مەنبىئى ئىدى» دەيدۇ.

ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن قىزىمغا ئادىتىمىز بويىچە كىتاپ ئوقۇپ بېرىشنى داۋام قىلدۇق. قىزىق يېرى، قىزىم ياۋرۇپالىق كۆچمەنلەرنىڭ دۆلىتى بولغان ئامېرىكىدا ئاڭلاپمۇ باقمىغان ياۋرۇپا كىلاسسىك چۆچەكلىرىنى قەشقەرگە كېلىپ ئاڭلاپ مەپتۇن بولۇپ كەتتى. بىزدىكى بالىلارنى قىزىقتۇرالايدىغان ئۇيغۇرچە رەسىملىك كىتاپلار بىر بولسا خەنسۇ چۆچەكلىرىنىڭ تەرجىمىسى، يەنە بىر بولسا خەنسۇچە نەشىر قىلىنغان ياۋرۇپا چۆچەكلىرىنىڭ تەرجىمىسى ئىكەن. ئامېرىكىدا قىزىمغا ئۇيغۇر چۆچەكلىرىنى ئوقۇپ بېرەتتۇق، ئۆيدە بارىمۇ شۇ بولغاچقا قىزىممۇ بەزىدە ئامالسىز، بەزىدە بىزنىڭ ئويۇن چىقىرىپ قىزىقتۇرىشىمىز بىلەن بېرىلىپ ئاڭلايتتى. دەسلەپتە قىزىم ئۇيغۇرچىنى تاللىسا ئۇيغۇرچە ئېنگىلىزچىنى تاللىسا ئېنگىلىزچە كىتاپ ئۇقۇپ بېرىپتۇق. بىر كۈنى قارىسام ”ئۇيغۇر“ دېگەن سۆزنى تەلەپپۇز قىلالماي يۈرىدۇ. شۇندىن كېيىن ئۇيغۇرچىلا چۆچەك ئېيتىپ بېرىدىغان بولغانىدۇق. قەشقەرگە كەلگەندىن كېيىن قىزىمغا ياۋرۇپا چۆچەكلىرىنى ئوقۇپ بېرىشكە مەجبۇر بولدۇق. بالام ئۇزۇنغا قالماي“ ئوتىمەن“ دېگەن كارتۇنغا خۇشتار بولدى. بىز بۇرۇن ئۆگەتكەن نۇزۇگۇمنىڭ باتۇرلىقى، سادىر پالۋاننىڭ پاراسىتى ھەققىدىكى ھىكايىلەرنىڭ ئورنىنى ”دوڭگۇ ئەپەندى“ ، ”قار مەلىكە“ دېگەندەك چۆچەكلەر ئىگىلەشكە باشلىدى.
قىستۇرۇپ ئۆتمەكچى بولغان ئاخىرقى بايان ئامېرىكىدا ئەر خوتۇنلۇق مۇناسىۋەتنىڭ ئىككىلەمچى ئامىللارنىڭ تەسىرىدىن خالىلىقى. ئىككىلەمچى ئامىللارنىڭ تەسىرى دېگىنىم قېيىن ئاتا، قېيىن ئانا، قېيىن سىڭىل قېيىن ئاكىلارنىڭ ھەتتا باشقا تۇغقانلارنىڭ ئەر خوتۇنلۇق مۇناسىۋەتكە ئارىلىشىپ قېلىشىنى كۆرسىتىدۇ. مەن ۋەتەندە سەپەردە بولغانلىرىمدا ئەڭ كۆپ ئاڭلايدىغىنىم ئاتا-ئانىنىڭ بالا دەردى. ئۇندىن قالسا ئەر-خوتۇنلارنىڭ قېيىن ئاتا ۋە قېيىن ئانا ھەققىدىكى ئاغرىنىشلىرى ياكى قېيىن ئانا، قېيىن ئانىلارنىڭ كېلىن ۋە كۈيىلەر ھەققىدىكى نارازىلىقلىرى. ئامېرىكىدا ئەر خوتۇنلۇق مۇناسىۋەتكە ئىككىلەمچى ئامىللارنىڭ تەسىر قىلىشى ئاساسەن يوقنىڭ ئورنىدا، چۈنكى ئامېرىكىدا ئەر خوتۇنلۇق مۇناسىۋەت يالغۇز بىر جۈپ ئەر ئايالنىڭ ئىشى. بالىلار 18 ياشتىن كېيىن مۇستەقىل ياشايدىغان بولغاچقا ئۇلارنىڭ كىم بىلەن تويلۇشۇپ نەدە ياشىشى خۇسۇسى تاللاش مەسىلىسى. بۇنىڭغا ئاتا ئانىلار ۋە باشقىلارنىڭ ئارىلىشىشى قانۇنسىزلىق ۋە جەمئىيەتتە قوبۇل قىلىنمايدىغان ئەھۋاللار جۈملىسىدىن. ئامېرىكىدا نىكاھ قىز يىگىتنى باغلىسا بىزدە ئىككى ئائىلىنى باغلايدۇ. باغ قانچە مۇرەككەپ بولسا توقۇناق شۇنچە كۆپىيىپ مۇناسىۋەتنىڭ راۋانلىقىغا دەز كېتىدىغان گەپ. ئامېرىكىدا تۇرۇپ قالغان بىر ئۇيغۇر ئايالنىڭ دەپ بېرىشىچە، ئۇ ئۇيغۇردىكى مۇشۇنداق مۇرەككەپ مۇناسىۋەتنى يۈرۈشتۈرەلمەي ئېرىدىن ئايرىلىپ قېلىشتىن قورقۇپ ئېرى شۇنچە زورلىسىمۇ ئامېرىكدىن كەتمەي تۇرۇۋاپتۇ.

بۇ يەردىكى "پۇرسەت" 0 بىلەن +1 نىڭ ئارىلىقىدىكى بىر قىممەتنى ئالىدۇ. "تەلەي" بولسا -1 بىلەن +1 نىڭ ئارىلىقىدىكى بىر قىممەتنى ئالىدۇ. شۇنداق بولغاچقا، بەزىدە "پۇرسەت + تەلەي = 0" بولۇپ قالىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا، ئىقتىدار بىلەن تىرىشچانلىق ھېچ قانداق مېۋە بەرمەي، ئادەم مەغلۇپ بولىدۇ. "پۇرسەت + تەلەي = 0" بولسىمۇ، ئۇ بىر ئادەمنىڭ تالانتى بىلەن يۈكسەك قىزىقىشىغا ئاساسەن تەسىر كۆرسىتەلمەيدۇ. شۇڭا، يۇقىرىقى تەڭلىمىدىكى "تالانت + يۈكسەك قىزىقىش" قا "پۇرسەت + تەلەي" كۆپەيتىلمىدى. مەن بۇ تەڭلىمىدىكى قالغان تەركىپلەرگە سانلىق قىممەت بېرىشنى مۇۋاپىق كۆرمىدىم.

قەشقەر ۋىلايىتى بولسا شىنجاڭ دىكى بىر ۋىلايەت 2000 نوپۇس بار، قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ 3،405،713 نوپۇسى بار، 139،077 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاشقان، شىمالى كەڭلىك 39.45°، شەرىقى ئۇزۇنلۇك 75°98.

240- ماددا ئىجارە بەرگۈچى، ساتقۇچى، ئىجارە ئالغۇچى مۇنداق پۈتۈشسە بولىدۇ: ساتقۇچى سېتىۋېلىش- سېتىش توختامىدىكى مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلمىسا، ئىجارە ئالغۇچى تۆلىتىۋېلىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزىدۇ. ئىجارە ئالغۇچى تۆلىتىۋېلىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزگەندە ئىجارە بەرگۈچى ھەمكارلىشىشى كېرەك.

فاشىزمغا قارشى ئۇرۇش غەلىبىسىنىڭ 60 يىللىقىنى خاتىرىلەش يۈزىسىدىن ئۆتكۈزۈلۈۋاتقان چوڭ تىپتىكى ئەدەبىيات-سەنئەت كېچىلىكىدە كۆزەينەك تاقىغان بىر يىگىت ئۇيغۇر خەلق ناخشىسى ”گۈلئايىم“ نى ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئورۇنداپ تاماشىبىنلار قەلبىنى لەرزىگە كەلتۈرۈۋەتتى.

ئۈرۈمقى ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئۈرۈمقى شەھىرىتىگە قارايدۇ. ئۈرۈمقىنىڭ يەر مايدانى 4،601 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 80،000.

‫بىر: ‫a, a body of, a piece of, an, be a unit, be at one, handful, nothing but, one, one...the other, side, single, singleton, unifying, with one accord

— كىچىك ۋاقتىمدا دادام ئۆگەتكەنىدى. موسكۋادا يۈرۈپ بۇرۇنقىدەك راۋان ئوقۇپ يازالمايدىغان بولۇپ قالدىم. ھەر ھالدا ساۋاتسىز ئەمەسمەن. ئۇيغۇر تاماشىبىنلارغا ئىمزا قويۇشتا ئىسمىمنى ئۇيغۇرچە يازىمەن.