Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Cu aiesti dauâ numi ditu soni, nâ si pari câ alathusea cu arâzga alu Vasili Protlu s-limbidzashti tutâ. Ca unâ pârâtirisiri/observastii, numili “Constantin” sh “Thomas” cumu sh “Vasili” nu para eara ufilisiti la armeni, aca eara sh-elji crishtini. Cu ahântu ma ptsânu numili Stilianos sh Zoe cari, dupu shtearea noastrâ, li-aflǎmu adzâ sh maxusu tu atselu kiro la Grets sh la Makedonji/Armânji. Unâ câftari ti numili sh patronumili ufilisiti di Armenji n-adutsi apofasea câ minduiarea noastrâ easti dealithea. Dǎmu ma-nghiosu ndauâ di locurli iu putemu s-adyivâsimu numili sh patronumili ufilisiti la Armenji:

La aesti antribări furâ dati apandisi di multi ori cu ayunjisealâ, sh maxusu atumtsea cându yini zborlu di loclu iu n-apreasimu, Makedonia, shi tsi nâ leagâ di popullu alu Philip sh Alexandru.

Oradea easti unu câsâbă tu data ali Românie şi capital a Judeţlui Bihoru. Ari unâ populație di 206,235 (2004) și unâ suprafațâ di 111,2 km2.

Deadunu cu Izer Maksuti și Albert Ramaj (ed.): Die Albaner in der Republik Makedonien. Fakten, Analysen, Meinungen zur interethnischen Koexistenz. Wiener Osteuropa-Studien 23, Viena ș.a. 2006.

Tu Manualu di isturilj ti clasa 6-a iasti anyrãpsitu cã Alexandru Marli irra vlahu (armãnlu di adzã); aiesta vas dzãcã cã Academia Vãryãreascã i pricãnãscu ofitsialu pi Armãnji ca clirunonji a Makedonjiloru ditu Zãmani.

Anlu 1989, Durrës avea 82719 bânâtori. Tu 2001, 113465, și tu 2005: 122034. La numirarea di-tu soni, ațea di-tu 2013, earau 203.917 bânâtori.

Parișľi li vizita Academiile Grand Sonier și Ranson la nai ma marľi profesor di picturâ, s - cunuscu și intrâ tu suțâțle di artâ și culturâ di boemia franțeascâ. Dupu ațea, la anlu 1928 s-toarnâ Scopia iu nchisi a lui lucru individual di picturâ pânâ tu sone di bana a lui. Cariera profesionalâ u nchisi cu expoziția di Scopia la anlu 1929 cu mare sucțes. Opuslu artistic di pictura al Martinoschi area diferente faze ași cum trițea ańľi.

Confutsiu fu un anvitsat, minduitor shi filosof Chinedzu, mastea ma influenta dit sturia alastui popullu shi atilor dit Asia : Koreea, Giaponii i Vietnam.

Unâ țigarâ easti unu sulu ńicu di carti multu supțâri tu cari s-ari bâgatâ nuntru tutumi tâľeatâ tu cumâț ńiț, ți s-aprindi la unu capit ș-cu capitlu a alantu, hiptu n gurâ, s-tradzi fumu tu cheptu.

Gheorghe Ruset Roznovanu (1834 - 1904), ofițer politician și filantrop, care a fondat prima școală din oraș (pe atunci sat), linia ferată Bacău - Piatra Neamț și a gara din Roznov.

Isturiia ali Gãrtsie easti una di tu nai ma avuti di tu alumi shi easti pircunuscutã ti multsãľi filozofi a ľei, cacum Platonu, Aristotelu shi bãsiladz cacum Alexandru Marli icã Leonidasu u fu. Di Gãrtsie si shtii cã easti loclu iu fu faptã Democratsia, tra atsea cã tu stati-cãsãbadz cacum Athina, tora capitala ali Gãrtsie, s'alidzea ti prota oarã lideri tu loclu a bãsiladzloru. Tu chirolu alu Alexandru Marli, unã amirãľie multu mari fu adratã, cai si tindea di la Gãrtsia modernã, pãnã tu Egiptu, Iranu shi sinurli cu India.
Pazargik (vâryâreaști: Пазарджик; di-tu turțeaști: pazarcık, „pâzari cama ńicu”) easti unu câsâbă aflatu pi mejdili a arâului Marița, Notlu ali Vâryârie. Easti capitala a Regiunâľei Pazargik și meslu a municipalitățiľei cu idhyea numâ.

Firida easti loclu alâsat dișcľis tu unâ stizmâ di casâ i unâ machinâ (tra s-poatâ s-treacâ vimtul și luńina), adratâ dit un cadru di lemnu (i metalu) ți s-bagâ tu-aestu loc dișcľis și yilia ți s-bagâ tu aestâ hâlati.

Bisearica easti unâ acareti ți easti numâțitâ maxus, tra si s-țânâ nuntru unâ țirimońi ți ari s-facâ cu-unâ pisti ș-cu Dumnidzâlu a ľei, casa iu criștińiľi s-duc si sâ ncľinâ al Dumnidzâ și preftul criștin fați lituryia.

Zborlu scriat armãnescu u-aflãm iara piste inscriptsiile tu locurle iu bãnarã Armãnjlji. Easte aflatã scriiturã cu yrame gãrtseshci pi iconã al Nectarie Tãrpu aflatã anlu 1950, a s-pistipseashce cã ira adratã anlu 1731 tu loclu Ardenitsa, Muzachia, a inscriptsia tsi aoatse sta easte: "Βίργιρε Μούμα-λ τουμνεζί ώρε τρέ νόϊ πεκετόσσλοιι" (Viryirã muma-(a)l dumnidzã orã trã (ti) noi pecãtoshlji - di latinichescã (Maria) Vergine, Mater Dei ora pro nobis peccatoribus). Depoia easte aflatã scriiturã tu mãnãstirã tu Clinuva, Tricala, Gãrtsia, adratã di zoyraflu Mihali Anaynostu Dhimitriu (Μιχαήλ Αναγνώστου Δημητρίου) di Samarina, tu anlu 1789, a scriiturã pi armãneashce dzãse: "ΙΝΤΡΑ ΜΠΑΣΙΑΡΕΚΑ ΚΟΥ ΜΟΥΛΤΑ ΠΑΒΡΙΕ. ΤΡΙΑΜΠΟΥΡΑ ΛΟΥΝΤΑΛΟΥΪ ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΜΝΙΚΑΤΟΥΡΑ. ΦΩΚΟΛΟΥ ΑΚΣΙ ΣΗ ΚΟΛΑΣΙΑ ΤΡΑ ΣΚΑΚΗ." (Intra bisearicã cu multã/mod.mare/ puvrie. Treamburã lundalui marea cumnicãturã./Focolu a(c)shi di Colise si-scachi.)

Mustața easti perlu ți creaști (la bârbaț) sum nari și pristi budza di nsus, icâ hirili di per ți crescu deavârliga di muțlu a unor prâvdzâ.

Graz, Linz, Salzburg, Innsbruck, Klagenfurt, Wels, Villach, Sankt Pölten, Dornbirn, Wiener Neustadt, Steyr, Feldkirch, Bregenz, Wolfsberg, Baden bei Wien, Leoben, Klosterneuburg, Traun, Krems an der Donau, Leonding, Amstetten, Kapfenberg, Mödling, Lustenau, Hallein, Traiskirchen, Kufstein, Braunau am Inn, Schwechat, Spittal an der Drau, Saalfelden, Ansfelden, Stockerau, Ternitz, Hohenems, Perchtoldsdorf, Telfs, Feldkirchen, Tulln, Bad Ischl, Bludenz, Bruck an der Mur, Gmunden, Sankt Veit an der Glan, Schwaz, Hall in Tirol, Eisenstadt, Neunkirchen, Lienz, Hard, Wörgl, Knittelfeld, Vöcklabruck, Marchtrenk, Korneuburg, Waidhofen, Rankweil, Ried im Innkreis, Wals-Siezenheim, Zwettl, Volkermarkt, Bad Voslau, Hollabrunn, Enns, Mistelbach, Sankt Johann im Pongau, Brunn am Gebirge, Sankt Andrä, Gotzis, Bischofshofen, Koflach.

Carcaleclu easti unâ insectâ (yeațâ ți ș-u-aduți, ș-multi ori easti lugursitâ unâ cu acrida) cu truplu șcurtu ș-gros, cu ocľiľ mâri ș-cu cicioarli di dinâpoi multu lundzi ta s-u-agiutâ s-ansarâ multu diparti (cicioari di dinâpoi ți fac unâ soi di șuirat cându s-freacâ unu di-alantu).
Roja avea ligâturi buni cu-anvițațľi rumâńi di Transilvania (Sculia Ardeleanâ) și-aestâ lu feați s-minduiascâ la amintarea di unâ limbâ litirarâ deadunu trâ Armâńi și Rumâńi. Fu unâ utopii: canâ limbâ nu s-alâsă "adratâ" di anvițaț". Roja vrea s-ayuneascâ zboarâli slavi ditu limba rumânâ și s-bagâ tu loclu-a loru ațeali armâneșțâ, ți eara latini: "vrut" trâ "drag"; "lândzitu" trâ "bolnav"; "dimândari" trâ "poruncă", "cerere".

plantâ leguminoasâ, plantâ legumicolâ = unâ fumeaľi di planti ți au pârțâ buni trâ mâcari, di-aradâ fructili pâstâľ, ți creaști agrâ pri câmpu i easti criscutâ maxusu di omu tu grâdińi ca unâ zârzâvati;

Moscopole (arbinishashce Voskopoja, gãrtseashce: Μοσχόπολις, Moscopolis or Moschopolis; machedoneashce: Москополе, Moskopole; sãrgheshce: Москопоље, Moskopolje) ira cãsãbã (tora easte sade unã hoarã) tu statlu Arbinishia di tora tu raionlu di Curceao. Ira formatã tu seculu XIV (anvãrligã di anlu 1333) shi ira mare tsentru ti pãrmãthia, cultura, educatsia shi politica a Armãnjlor. Moscopole u-avea protã tipoyrafia a Balcanlui, protã Univerzitate "Nea Academia" (Academia Nao) shi anvãrligã di 70 di biserits.

Easte localizat piste arãolu Vistula anvãrligã di 370 di kilometre sh-di Amare Balticã shi di Muntsile Cãrpatitse. Populatsia di tu anlu 2016 easte 1,753,977 di ominj, cu loc metropolitan di tsircã 2,900,000 pãnã 3,000,000 di ominj. Loclu di cãsãbãlu easte idhyiu cu 517.24 kilometre quarte, cu aglomeratsia di 6,100.43 kilometre quarte (Loclu di Metropolã tu Varshava - Obszar Metropolitalny Warszawy). Varshava easte al shaptile nai ma mare cãsãbã tu Unia europeanã.

Dupâ adetsili islamitsi, prufitlu Muhammad fu aleptu s-aspună tu naima bunlu zbor arab ahât naua dzâtseari pitricuti di Dumnidză oaminjilor, cum shi veachia dzâtseari tsi u avea pitricută di ninti a prufitslor Abraham (Ibrāhīm), Noe (Nūh), Iona (Yūnus), Moise (Mūsā) și lui Iisus Hristos (Isā al-Masīh), tsi eara mashi unâ parti di-tu atsea naua.

Samarina easte unã hoarã armãneascã di tu Gãrtsia. Easte nai ma analtu cãsãbã di tu Gãrtsia shi s-aflã la 1440-1540 metri. Aua furã nãscuts Alcibiadi Diamandi shi Nicola Matushi cai earau lideri tu Printsipat di la Pind.

Cumu avemu dzâsâ ninti, tu memoria oralâ, armânjilji minduiescu câ s-tragu di la popullu alu Philip shi Alexandru atselu Marli, populu tsi-shi dzâtsea “makedonu”.

Di tu anlu 1990, cãndu u-alãxi cama njicã gromada, comuna easte parte di bazã ali divizia administrativã. Are trei tipuri di comune tu Polandia:

Cama di 250,000 di Armãnjlji ditu Republica ali Machedonia, Arbinishia, Sãrghia, Romãnia, Vurgaria shi Gãrtsia u zburãscu limba armãneascã ca "limbã di dadã".

Di ninte Cehia avea shaptedzãts shase districtsã (reghionj) (okresy) deadun cu trei "cãsãbadz statutori" (fãrã di Praga, tsi avea un status spetsial) cai u-chirurã importantsã a lor tu anlu 1999 cu reforma administrativã; districtsã armasirã ca ãmpãrtsare teritorialã shi sântu shiderle a institutsiilor importante a administratsiiľei di stat.
Armânjlji, di cari s-anyrâpsi câ tu Eta ditu Mesi iara multu avuts sh-avea unâ culturã multu avutâ, sh-cari multi eti furâ di mari simasii ti imburlâchea evropeanâ sh-cari agiutarâ multu ti minarea politicâ di emancipari ditu Balcanu, tora, tu eta 20, suntu agârshits sh dats na naparti.

Dada Thereza easte faptã pi dzua di 26 Avgustu 1910 tu Mãhãlãlu armãnescu tu Scopia (atumtse tu Imperia Otomana) sum numã Agnesa Gongea (di Antigona) Boiagi. Ira criscutã tu unã familia avutã arbinesã catholicã (dupu vãrã si-spunã cã sade dada a Gongealjei ira catholica arbinesã, shi dupu moarte-a tatãljei nãsã ãlj-turnã fumeljlji a ljei tu piste catholicã). Familia al Nicola Boiagi (tatãlu al Dada Thereza) ira ghine cunuscutã familia armãneascã cu zãrtsinã di metropola armãneascã Moscopole, s-minduiashce cã orighina a tatãlui poate s-hibã sh-di arbinesã di Prizren, Cosova. Sã-shcie cã tatãlu al Dada Therezã ira aproape cu familia apothecarã armãneascã Shcodreanu, cu zãrtsinã di Shcodra (Scutari), azã tu Arbinishia. Cama nalile documente cai le-are D-l Stoian Trencevski, spun cã Nicola Boiagi ira reprezentantu-a comunitatiljei armãneascã tu Adunare-a Cãsãbãlui Scopia. Dada Therezã ira criscutã tu unã atmosferã multu relighiozã. Pi ilichie di nao anj, tatã-a ljei muri. Nica pi ilichia di 12 di anj, dupu biografia scriatã di Joan Graff Clucas, tu anjlji di tinireatsa, Agnesa avea mare interes ti bana a misionarlor shi lucurlu a lor tu Bengal shi adrã detsizia s-bãneadzã cã cãlughiarã (arãdãntsiosã). Detsizie atsea dit sone u adrã pi 15 di Avgustu, anlu 1928 cãndu s-plãcãrse tu hramlu a Viryirãljei Lae di Letnica (azã tu Cosova) iu s-duse multu ta s-facã hãgilãche.

3.Cronicarlu grecu Nicetas Choniates (1155-1216) anyrâpseashti câ vlahilji suntu ca tserghilji ditu munti. Elu anyrâpseashti câ Thesalia purta numa di Marea Vlâhii.

CARAGIANI Gheorghe, “La soubordinazione circonstanziale ipotattica nella frase del dialetto aromeno (macedo-romeno)” Napoli : Istituto universitario orientale, 1982.

Puľilu di noaptea (icâ nihtirida, burduljac) easti unu soiu di animalu di-tu taifa Chiropteriloru, ți ș-u-aduți cu unu șoaricu cu arpiti, ți bâneadzâ cu bumbâraț, bubuliț, muști, etc., ți sta dzua prit locuri ascumti, scutidoasi ș-azboairâ di-aradâ noaptea.

Alga icâ jaghina easti unâ numâ datâ la ma multi planti simpli (aplo, adrati maș di-tu unâ țilulâ), ți crescu tu apâ dulți icâ nsâratâ, tu loc vlângos, pi piștirei icâ prit cripituri di piștirei, pi truplu di arburi, au hromâ veardi, ńirlâ icâ vinitâ (murnâ).

Gãrtsia, ofitsialu Republica Gãrtsia (gãr.: Ελληνική Δημοκρατία, Elliniki Dhimokratia) easti un crat tu Not-Datlu ali Europa, membru ali Unia europeanã. Capitala Gãrtsiiľei easti Athina (Αθήνα).

Alunlu easti unu arburicu ți creaști tu pâduri i tu mardzinea di agri (ca unâ soi di gardu), cu frândzâ stronghili ți au per tu fața di nghios, cari fați unâ soi di nuț ńiț cu ńedzlu cârnos și nostimi tu mâcari.

Pi 23 di mailu 2008 armãnjii ditu Rumãnia s-adunã la Bucureshti ti dzua armãnjilor. Di Constantsa va-s hibã 10 autocari cu armãnji.Cafi armãn poa-s ducã la Bucureshti.
Tu Machidonia ari mași 5 câsâbadz cu ma multu di 50,000 bânâtori: Skopje (506,926), Bitola (74,550), Kumanovo (70,842), Prilep (66,246) and Tetovo (52,915). Aesti suntu nai ma mărle câsâbadz di-tu aestu cratu.

Marie Skłodowska–Curie (7 Brumaru 1867 – 4 Alunaru 1934) fu unâ fizicanâ și chimistâ di-tu Polonia, ţi lu câftă multu (xitâxi) fenomenlu a radioactivitatiľei. Fu prota femeie cari lo Premiulu Nobel.

Naima multsâ di atselji cari anyrâpsirâ trâ noi, nâ cânâscurâ ditu frâmturi di informatsii cari furâ sh eali adunati di la oaminji cari, icâ tricurâ pritu locurli iu bâna a noshtsâ, icâ li-adyivâsirâ ditu isturii ma nali icâ ma veclji. Cumu cunushtearea armânea niheamâ dipârtoasâ, vârâ di elji nu putu s-adarâ unâ zuyrâpseari ahândoasâ.

Astâdz picturile alui s-aflâ tu multi muzei tu Evropâ și tu case private. Ti tińia și mâriľa câtrâ Nicola, crușuveańľi adaptarâ unâ veacľe casâ monumentalâ, egzemplar unicat di veacľe arhitecturâ armâneascâ, casa ali familie Nișca, di anlu 1863, tu Galeria Martinischi cai iaste ofițial disfaptâ la 2 di avgust 1968. Tu galerie s-aflâ 64 nai mușatile exponate, donații di Martinoschi di tute alui periode.

Republica ali Machedonia (limba Machedonescã: Република Македонија) easte un stat tu Europa. Easte pricunuscutã di multi stati organizatsiile internationale (Organizatsia-a Natsiilor Unite, Unia europeanã etc.) cã Republica Ex-Iugoslavã ali Machedonia. Statlu aestu easte tu teritoria cunuscutã shi sum numa Machedonia di Avardarlu tu Machedonia.

"Ordinul National "PENTRU MERIT" in grad de Comandor" durusitu pitu Decreta numirlu 521 di Prezidentul ali Romãnia, Emil Constantinescu, di dzua natsionalã ali Romãnia, luni, 18 andreu 2000.

Irina Nicolau. Episode Episode 2: A great man and some small time crooks (Episodul 2 din "Haide bre!" în engleză)pe Dhyeata, blogul de cultură aromânească.

Crișcinizmulu easti unâ relighiľ monotheisticâ tu cari țentru sântu ânvițâturle al Isa Hristo ți sântu bâgate tu Naua Clirunumiľ a Hristolui.

Caroța easti unâ soi di cutii mari pi-arocuti, traptâ di caľi tu chirolu vecľu i minatâ cu gazu tu chirolu di-adzâ, cu cari s-minâ oamińi i s-poartâ lucri.

Masinlu easti criscut trâ yimișili-a lui dit cari sâ scoati unu multu bunu untulemnu, ți ari numâli di untulemnu di masinu. Tu Gârție ari tradiții creaștirea-a masińiloru, și elińii suntu cunoscuț pri loclu trâ fațirea-a untulemnlui di masinu. Adzâ, untulemnlu s-fați ma lișoru, cu mahini.

Zborlu are zãrtsina gãrtseascã: φιλοσοφία (filosofía), tsi easte adratã di φίλος (fílos: oaspe icã vrut) shi σοφία (sofía: minimene). Tu lume Filosofia s-ghiuvuseshce shi ca Filozofia alla tu lume shciintsificã s-dzãse cã lipseashce s-hibã ufilizitã Filosofia cãtse dheftherlu termin easte yinit di ghiuvusire ghermãneascã, tsi nu easte ghiuvusire tsi easte ghiuvusire orighinalã.

Capu easti partea di nai ma nsus a trup-lui di om iu s-aflâ ncľisâ midua (acupiritâ prisuprâ di peru, ș-cu fața iu s-aflâ ocľii, narea, urecľili, gura, etc.).

Tu Świętochłowice bãneadzã 55 527 di ominj. Cãsãbãlu u-are nai ma marle densitate populatsionarã tu Polandia shi easte un di cãsãbadzle cu nai ma marle densitate tu Europa: cãtã 4200 di ominji piste km².
Tu Ianina Coletti lucreadzâ ca vindicâtor a lji easti doctor particular shi secretar al Ali pasha di Ianina. Dit unâ situatsii di cari multu amintâ shi s-afirma dinintea- a nai cama mârlor capidanj Armânj, cai cama amânat avurâ mari rolâ tu alumtarea ti libertarea -a li Gartsii di Turtsâ. Tu anlu 1822 lja parti la " Adunarea natsionalâ gârtseascâ "tu Epidaurus cându s- proclamâ indipendentsa- a Eladaljei, la cari Coletti ira numit ti ministru ti polim. Tu april 1827 easti prezent la - Adunarea natsionalâ Gârtseascâ - candu ira proclamatâ unâ nauâ constitutsii shi iu ira aleptu ca regent Ioanis Kapodistria. Tu anlu 1835 li avea functsiili ca ministru ti lucârli interni shi ca ministru ti polim. Tu anjlji 1835- 1843 nâs easti ambasador tu Paris. Cum spuni scriitorlu Ion Gica, Coletti nu u agârshi arâzga armâneasca, shi nâs zbura pi dialectul di Seracu: Shi eu zburâscu armâneashte ma escu Grec' Shi cama nclo dzâtsi "shi pârintsalj a mei zburascu mash armâneashti shi nji pari ghini câ u tsânu arâzga a noastra. Him simpatriots"

Isus Hristos - Isus Hristos, Zborlu tsi si-featse om, muri pi crutsea ti ascãpare-a amãrtoshlor, s-anastasi pi dzua-a treia shi s-alinã tu Tserlu. Nãs easte uniclu Ascãpãtor ali umanitatea, Fãcãtorlu-a tserlui sh-a loclui, atsel mash unlu Dumnidzã di Dealihea.

Un cãmpu di lucru ghirmãnescu, Eintrachthütte cãmpulu di lucru, ira disfaptu tu Schwientochlowitz anlu 1943. Anlu 1945 cãmpulu ira iara disfaptu di parte di autoritetlu lãhescu (polãnescu) ca cãmpu contsentratsescu, Zgoda. Cãmpulu tu cai tsircã 2,500 di ahãpsinatslji ira vãtãmats systematic di comandatorlu-a lui Salomon Morel, ira ãncljis tu Brumarlu. Morel tora-ca-tora bãneadzã tu Izrael, shi s-caftã ti crime di tu polimlu shi crime contra humanitate di parte-a autoritãtslor lãheshci.

Neaua (icâ rodâ) easti faptâ di-tu anari di niţ chicuti di apâ 'ngľițatâ tu chirolu arñiu tru atmosferâ (fapti di crustali alichiti unâ di-alantâ) ți anda angreacâ cad ca ciomburi ș-cari u-nvâleaşti zura ca unâ cergâ albâ.

Hearbirea (icâ clucutirea) ațea ți s-fați cându hearbi țiva, cari va s-dzâcâ treațirea a-unui lichidu (muľiturâ) tu stari di vapori, cu ncâldzârea multâ ți ľi-u facu la focu, ca s-prifacâ (s-facâ) tu aburi.

1970-1973, profesor cãlisitu la Universitetlu di Salzburg, Avstria la "Institut fur romanische pholologie". Pãrãstãsii: cursu practicu di limba romãnã, isturia limbaelj romãni, dialectoloyilj romãnã, seminaru spetsialu di gheograthilj lingvisticã.

Giudicãturã di Sone - Yineare-a Domnului Dheftherã va si s-facã pi Dzua di tu Sone cãndu Nãs va s-dipunã di tu tserlu s-da giudicãtura pi lumea: atselji ãndriptatslji va s-aprucheascã bana ti totãna, a atselji arãilji va s-hibã blãstimats ti totãna.

Die letzten Wanderhirten Südosteuropas und ihre Sprache. Ein neuer Sammlungsbestand im Phonogrammarchiv der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. În: Lechleitner, Gerda; Liebl, Christian: Jahrbuch des Phonogrammarchivs der Österreichischen Akademie der Wissenschaften 2, Göttingen 2011, p. 195-211.
Dupu anlu 1660, câsâbâlu are idhyia istorie cu raionlu di învârligâ. Anlu 1795, dupu a treia partiția-a Polandiil'ei, Kurów ira anexat di Austria. Anlu 1809, s-fâțea parte di Voivodâmea di Warșavâ. Anlu 1815, Kurów s-fâțea parte di Vâsilia Polonâ. Tu chirolu di Arâsculare di Brumarlu, tu șcurtulu 1831, ńiclu Polim di Kurów, cându armatâ polonâ sum gheneralu Józef Dwernicki bâgat sum Armatâ aruseascâ. Anlu 1870, tu chirolu a Arâscularil'ei di Ianarlu, câsâbâlu ti totâna u-chiru statuslu, ți nica nu easte iara priloat. Dit anlu 1918, Kurów nica unâ oarâ feațe parte di Polandia.

« Ce n’est point pour vous retenir, Macédoniens. Je vous ai laissés libres de partir. C’est pour vous rappeler tout ce que vous avez contracté d’obligations et le retour dont vous les avez payées, que je vous adresse la parole. Commençons, ainsi qu’il est convenable, par Philippe, mon père. Philippe ayant trouvé vos hordes errantes, sans asile fixe, dénuées de tout, couvertes de peaux grossières, faisant paître dans les montagnes de misérables troupeaux que vous disputiez avec peu de succès aux Illyriens, aux Triballiens, aux Thraces voisins, vous revêtit de la chlamyde, vous fit descendre des montagnes dans la plaine, vous rendit, dans les combats, les émules des Barbares. »

Partea di deavârliga di prinodlu di-tu mesea-a ciciorlui, ți agiutâ la nduplicarea-a lui, ari numa di dzinucľiu. Tu cicioarli suntu dzâți deadziti.

Ma multu di tihi, câftǎrli a meali s-dânâsirâ pi unu isturianu di Yalii / Frântsii, cu numa di Albert Vogt, tsi anyrâpsi la 1908 “Basile I-er, Empereur de Byzance 867 – 886 et La Civilisation Byzantine à la fin du IXe siècle” tipusitǎ Paris, tru Librairie Alphonse Picard et Fils.

Easti unâ prici carnâfoanâ (ți bâneadzâ cu carni) di pâduri ți ș-u-aduți cu cânili. Luplu easti lungu di vârâ metru ș-giumitati, cu guna murnâ, zverca largâ, caplu mari și cu muțca și urecľili chipitoasi.

CARAGIU-MARIOTEANU Matilda, “Definition einer Volksgruppe : Glotta und Ethnos der Aromunen “ in Österreichische Osthefte, no 2 (Wien : 1971). P. 140-151.

Ãn lumea Warcraft sãntu dao planeti: Azeroth sh-Draenor (Outland = zona nafoarã); ãn Azeroth sãntu trei continenti: Calimdor, Vãsilile di Dat sh-Northrend.

Osu easti partea albâ di-tu truplu a omlui ți easti scliro (durâ, sânâtoasâ, vârtoasâ, corcanâ etc.), cari deadun cu alti pârțâ ți ș-u-aduc cu ea, poati s-lu facâ omlu sâ sta ndreptu (mprostu, pi cicioari, deadzitli sâ sta ndreapti ș-teasi, etc.).

Unâ sârbâtoari (ma raru yiurtii) easti unâ dzuâ ți easti țânutâ tra si s-aducâ aminti (si s-yiurtiseascâ) numa-a un ayi (un lucru mari ți s-feați, etc.). Ca bunâoarâ, sârbâtori reliyioasi suntu Arusaľea, Paștili icâ Crâciunlu.

Broascâ easti unâ di ma multi turlii di-unâ prici ți bâneadzâ tu apâ icâ pri locu, cu truplu moali, âncľis tu-unâ câpachi usoasâ di-tu cari poati sâ scoatâ caplu și cicioarli (ș-tu cari poati sâ ș-lu tragâ tutu truplu nântru cându lipseaști si s-afireascâ di dușmańi). Easti unu animalu di-tu ordinlu științific di reptili Testudines. Pi limba românâ, îľi dzâți broască țestoasă.
Ari sinferu trâ materialismu, pozitivismu și evoluționismu și îľi aleadzi pi Littré Claude Bernard, Auguste Comte, Darwin și Spencer. Aleadzi opera a lu Wundt, Harald Høffding, Pierre Janet și W. James, hiindalui multu interesatu di psihopatologie și psihofizicâ.

Tora, tu chirolu dit soni, ca tuti alanti milets, cama multsã Armãnj loarã di urdinâ ta s-cunoascã dunjaua, cãsãbadz, muzei, lao sh adets, mushutets ti banã. Niscãntsa s-ducu veara tu Gãrtsia, altsã tu Ispania, tu Italia, tu Frantsia. Niscãntsa voru s-cunoasca naua Europa sh altsa Americhia. Easti zborlu cama multu ti atselji tsi yinu di tu Europa di Datã, tora cama multu di tu Romãnii sh di tu Vurgaria, di cara nu lã-caftã iuva tu Europã pi sinurli vizã. Armãnlu eara di daima turistu, dzãtsemu ca pi shicae. Calea, imnarea pripadi i ãncãlaru li-vrea multu. Tu unã turlii di metafora, dzãtsem cã lumea armãneasca s-tsãnu calea, sh-alithea easti: Via Egnatia daima u-liga Armãnamea deadun sh-cu dunjeaua di anvãrliga. Prindi unã oarã tu banã s-aladz Via Egnatia, di tu amardzina di Amarea Egheascã pãnã di Amarea Adriatica, ta s-adilji anjurizmã di leandri sh s-ti ahuleascã aumbra di chiparis. Aclo va ti-ducheshtsã ca un om di tu Mithologhia.

IANCOVICI Sava “ Relations roumano-albanaises à l’époque de la renaissance et de l’émancipation du peuple albanais “ in Revue des études sud-est européennes, no 1 (1971) P. 5-48 ; no 2 (1971) P. 225-248. Bucuresti.

Soea aestâ ți ș-u-aduți cu-unâ nucâ ńicâ, yimișa-a (fructa) alunlui, easti ncľisâ tu-unâ soi di cupâ di-unâ parti ș-cu-unâ ńicâ chipitâ di-alantâ, a curi ńedz s-mâcâ (câ easti ca nuca ș-ari nustimada-a ľei), i s-cľleamâ alunâ.

Mahińili suntu multi soiuri di hâlâț cari, tra s-facâ un lucru, suntu minati cu mâna i di-unu motoru ți neadzi cu cârbuń, gazu, ilictrițitati, etc.

Grigore Leșe (n. 20-li di Șcurtu 1954, Stoiceni, Maramureș) easti unu cunuscutu cântâtoru di muzicâ popularâ româneascâ di-tu a Lâpușului, România.

Świętochłowice s-afla tu parte di Notlu di plateaulu di Silesia. Świętochłowice are mãrdzinji cu Bytom (Aratsile), Ruda Śląska (Ascapitatã, Not-Ascãpitatã) shi Chorzów (Dat, Not Datlu).

Avyiuliea easti unâ hâlati muzicalâ ți ari patru coardi icâ teľiuri teasi pri unâ soi di cutii di lemnu ți-asunâ cându un i ma multi teľiuri treamburâ di-agudirea ți lâ si fați (cu dzeadzitli i cu perľi teșu pri unâ soi di limnușu lungu și supțâri).

Proectulu fu adratu pri-tu lucrulu voluntaru a persoaniloru (autori și paree editorialâ) și a persoaniloru giuridiți ți au tru scupo și lucreadzâ trâ xitâxirea, acriștearea și spâstrirea a culturiľei Armânești.

4. Literatura modernã. Easte periodlu tsi yine dupu cãdeare-a Comunizmolui tu Balcanlu cãndu Armãnlji ahurhirã iara s-dishceaptã cu tsi ahurhi nãolu period a limbãljei sh-a culturãljei armãneascã. Siyura cã periodlu aistu nu bitiseashce shi nica s-duse.

Ispania easte tu Uniunea Europeanã. Cãsãbãlu capital-a Ispaniiljei easte Madrid, shi una cãsãbã mare easte Barcelona. Cãsãbadzlji mari sãntu:
Qyteti është i njohur si "Ore Kapital" duke pasur në bodrumin tënd një shumë të mineraleve, e cila është baza e ekonomisë së saj dhe të presë kompanitë e mëdha minerare që mbajnë aktivitetet e tyre nxjerrëse në Sierra de Mares, nga rruga, gjithashtu ajo është një nga pamjet e qytetit, për të formuar peizazh malor.

Printsipala operâ al Spiru Lambru easti Istoria a li Garstii, scriatâ tu shasi tomuri, cari easti publicatâ tu Athena, tu anjji 1886 — 1908.

Ianachia shi Milton Manachia sãntu protslji sineashci-a Balcanlui. Doilji sãntu di soia armãneascã, a sãntu faptsã tu hoarã Avdhela, azã tu Gãrtsia. Ianachia easte faptu anlu 1878, a muri 1954 tu Sãrunã shi Milton tu anlu 1882 a muri 1964 tu Bitule. Protslji filmuri le-adrarã Bitule tu anlu 1905. Di 1898 pãnã 1904 avurã studio ti fotoyrafia tu Ianina, Gãrtsia shi anlu 1905 yinirã tu Bitule iu continuã s-facã cadzãri shi featsirã fondu di 17,300 di cadzãri adrate tu 120 di locuri. Protã steao di filmu ira maia-a lor Despa Manachia cum u-lucreashce lãnã. Londra anlu 1905 u-acumprirã Camera Biscop, cu tsi s-featsirã nai ma cunuscuts.

The Magna Carta (1215; England) required the King of England to renounce certain rights and respect certain legal procedures, and to accept that the will of the king could be bound by law.

Defturlu locu iu Constantin VII Porphyrogenetlu adutsi aminti di zborlu “armenios” iasti atumtsea cându azburashti ti unu sotsu alu Valisi Protlu cu numa di Stilianos Zaoutzés, cari agiumsi omlu cu naima mari puteari pi ninga Amirǎ. Stilianos Zaoutzés di cari Costantin VII Porpyrogenetlu dzâtsi câ easti “armenios” di idyea arâzgâ ca pap-su, easti afendi ali Zoe, mârtatâ cu Leon VI di cari s-amintǎ Constantin VII Porphyrogenetlu.

Bisearicã - Bisearicã di Dealihea di Isus, adratã di Domnulu Isus Hristos, prin Spiritlu Ayiu tu chirolu di "ploae di tu sone", easte biserica di dealihea restauratã di chirolu-a Apostolilor.

(s-ufilizeashce shi forma shcurtã TV icã T.V.) easte un system ti telecomunicatsiur tsi s-ufilizeashce largu ti promovare shi spunire di cadzãri tsi imnã shi boatse piste distantsiur lardzã pi lume tutã. Zborlu televizia yine di limba gãrtseascã shi latinicheascã tele (di gãr. τῆλε, largu) shi vizia (di lat. video, vis; tsi scljeamã veade) icã videare pi lundzime.

Luńina easti unâ soe di energie, unâ formâ di radiație electromagneticâ, ți poati fi detectată di ocľiu umanu, easti izvurlu di-ațea ți nâ fați s-putemu s-videmu lucri. Ca bunâoarâ, soarili nâ da luńina.

Easti iara intirisantu ti anyrâpseari câ cronitsli slavoni (Cronica alu Nestor – 1116?) cari anyrâpsescu ti Ana Porphyrogeneta cumu u zugrâpsescu, easti adusâ aminti ca “makedonski” tsi va s-dzâcâ câ yini ditu dinastia / fumealjia makedonâ.

Kazanlak, Kameno, Karnobat, Kavarna, Kocherinovo, Koynare, Kozloduy, Kyustendil, Knezha, Kostinbrod, Kubrat, Krichim, Krumovgrad, Kostenets, Kuklen, Kotel, Kostandovo, Kresna, Kula (Vurgaria), Kaspichan, Krivodol, Kalofer, Kaolinovo, Klisura, Kiten, Kermen, Koprivshtitsa, Kilifarevo, Kableshkovo.
Lingura unâ hâlati di metalu (plasticâ i lemnu) ți ari di-unâ parti unâ coadâ trâ țâneari cu mâna ș-di-alantâ parti unâ soi di vas ńic cu cari omlu poati s-ľea unâ muľiturâ (apâ, ghelâ, etc.) di-tu unâ oalâ tra s-u ducâ la gurâ și s-u mâcâ.

Irina Nicolau (n. 29-li di Yinaru 1946 — m. 3-li di Alunaru 2002) fu unâ folcloristâ, scriitoari, directoari a Muzeului Țăranului Român (Muzeulu a Huryeatlui Românu).

Aliantsa easte un grup di 4 rase di arazyã azerothã, Oaminj, Elhi-a noptsãljei, Gnonj sh-Pivulj. În add-on-lu World of Warcraft the Burning Crusade (Crusada Arzãndã), apar Draeneilji, ãn Draenor. Worgen easte unã nao rasã dit World of Warcraft Cataclysm (Cataclysmu).

Unâ dzuuâ, Mihali III ancupârǎ unu calu tsi vru s-lu ancalicâ, ama callu fu ahântu di ayru, câ nu putu canu s-lu tsânâ. Cându amirǎlu dzâsi cǎ va sâ-lj talji cicioarli di dinâpoi, Vasili câftă s-lu-ancalicâ. Cu mari mâsturlâki alinǎ callu, tsi lu-ascultǎ fronimu, acshi cumu cu 12 di eti ma ninti Alexandru Makedon, di la cari dzâtsea câ s-tradzi, adrǎ cu Bucefal.

Israel: iasti unu cratu uvrescu adratu tu 1948 ditu mardzina ditu apiritâ ali Amarea Mediteranâ. Aua baneadzâ maxus Uvrei sh Araghi. Dauli limbi suntu ofitsiali.

Aaron Jean-Marie Cardinal Lustiger (17 Yizmaciunj 1926 – 5 Avgustu 2007) ira Prelat gallichescu a Bisearicãljei Romacatholicã. Ira Arhibiscuplu ali Parijlji di 1981 pãnã di alãsare-a lui di pozitsia atsea tu 2005. Ira bãgat ti Cardinal tu 1983.

Phianlu (anyrâsitu și pheanu) easti unâ hâlati muzicalâ mari ți easti ca unâ soi di sinduchi mari ți sta pri trei cicioari, cari-asunâ cându unâ aradâ di coardi suntu aguditi di-unâ soi di ciocuri și treamburâ tra sâ scoatâ muzicâ.

Cãsãbãlu idhyia ashi easte shi capitalu ali Vuivudalã di Masovia, shi tu nãs s-aflã multe industrii, cãcum sãntu manufacturã, celiclu, ińineringlu electronic shi automotiv; are 66 di institutsii ti analtã sculie, tu cai sãntu Univerzitetlu di Varșava, Univerzitetlu Stefan Wyszyński University, Univerzitetlu ti Tehnologhia di Varșava, Sculie Economicã di Varshava, Univerzitetlu ti Agriculturã shi Academia ti Meditsinã. Varshava are piste 30 di theatrinj, tu cai sãntu Theatrolu Natsional shi Opera cãcum shi Orchestrulu Natsional Filharmonic.

Das Rumänische und seine Nachbarn [Româna și vecinii ei]. Beiträge der Sektion „Sprachwandel und Sprachkontakt in der Südost-Romania“ am XXX. Deutschen Romanistentag. Berlin: Frank & Timme 2009.

Unâ specie easti unâ multimi di lucri ți ș-u-aduc multu unâ cu-alantâ, multimi di yiitâț (planti, prâvdzâ) ți ș-u-aduc multu unâ cu-alantâ (iu, di-aradâ, feamina poati s-facâ ńiț, mași cându mascurlu cu cari s-fați preacľi, yini di-tu idyea multimi).

Chivernisea (icâ guvernlu) easti pareea di oamińi cari suntu tu frâmtea-a unei vâsilii (duvleti, statu) și cari deadun ľ-ursescu tuti lucrili i oamińľi cu cari aestâ parei ursescu vâsilia.

Pripunearea di leadzi fu adrată 2011, hindalui simnatâ (ipugrâfitâ) di 166 parlamentari di tuti partidili parlamentari di-tu Românie. Aestâ easti unâ dzuuâ festivâ ali Românie pri-tu Ledzea nr. 53/2013 aprucheatâ di Parlamentulu ali Românie cu 312 voturi trâ aestâ, doao voturi contra și ținți abțineri (tâțeri).
Frândzâ suntu lucrili verdzâ (ca nâști acoali ńiț, multi ori lundzi icâ arucutoasi) ți crescu pri lumâchili di arburi (icâ esu di-tu truplu di earbâ, lilici etc., ți treamburâ cându li bati vimtu, ți s-usucâ ș-cadu earna) ș-cu cari arburľi (erghili, lilicili) adiľi și potu s-ufiliseascâ energia a soarilui. Sinonimi: frundzâ, foaľi.

Machedonia / Machedonia Gãrtsescã ( gre: Μακεδονία / Ελληνική Μακεδονία), easte un raion tu Gãrtsie (52% raione di Machedonia ) tu Peninsula Balcanicã, Gãrtsia.

Mustulu easti dzama dulți di-auâ (i alti yimiși) chisati ninti ca sâ nchiseascâ si s-aprindâ tra si s-facâ yinu. Tu armâneascâ, ca cumu tu româneascâ, zborlu yini di-tu latinâ: vinum mustum (yinu tiniru). Mustulu poati s-hibâ biutu ași, icâ poati s-hibâ faptu yinu.

Afganistan, Arabia Saudescã, Arusia, Ermenia, Azerbaigian, Bahrein, Bangladesh, Cambogia, China, Chipro, Corea di Not, Corea di Aratsile, Eghiptu, Filipinji, Gheorghia, India, Indonezia, Iran, Irac, Israel, Japonia, Iordania, Katar, Kazahstan, Kuweit, Kirghistan, Laos, Lebanon, Malaesia, Maldive, Mongolia, Nepal, Oman, Pakistan, Palestina, Singapore, Sri Lanka, Siria, Tadjikistan, Tailanda, Timorlu di Estu, Turchia, Turcmenistan, Uzbechistan, Vietnam, Yemen.

Trâ cathi câsâbă, avemu aleasâ numa oficialâ, tu limba statlui. Iu avea unâ numa Armâneascâ (ca bunâoarâ, Sâruna trâ Thesalloniki), aestâ lipseaști s-aibâ unu REDIRECT, cari s-ducâ la articolu, și va-s aparâ ninga titlu articollui.

Tu Romãnia, sade ãndao Vangheljur di parte-a Anastas Caciuperi, cai tradutsirã u-adrã multu aprope cu limba rumãnescã, ashi cã Biblia nu poate s-u achicãsescã Armãnjlj cai nu shciu rumãneashce.

Cumu gretslji furâ atselji cari ufilisirâ prota oarâ, tu eta 12, zborlu « vlahos » shi cumu zborlu armasi nialâxitu pânâ adzâ, minduimu câ elu zuyrâpsea popullu makedonu / armânu shi avea noima di « picuraru »- prota zânati, di daima, a armânjiloru. Acshi cumu sh-adzâ gretslji lu ufilisescu sh-cu noimâ pegiorativâ.

YouTube easti unu situ web di mpărțâtu filmi cari alasâ lumea s-li ncarcâ, mutreascâ și mpârțeascu cu alțâ filmi. Filmili potu s-hibâ nsimnati cu steali cari aratâ câtu di bunu easti filmu și ninga ari numirlu di oamińi cari u-vidzurâ filmarea. Tora trâ tora, Google u-ari și u-opereazâ platforma web. Cama multi turlii di filmi potu s-hibâ ncârcati pi situ. Youtube fu adratu Șcurtu 2005 di trei fuț lucrâtori la PayPal.

"Pistipsescu câ steaua armânamiei easti shi steaua a limbâljei a ei: cara s-acâkiseascâ minarea modernâ a banâlei, cari caftâ dishcljideari, sensuri shi seamni nali, tsi va s-li lomu ditu limbili evropeani shi maxusu neolatini, shi cara s-u lucreadzâ cafi unu di noi aestâ limbâ cu hãrli a ei, tsi vidzumu câ nu suntu putsâni, armânamea ari yinâtoru shi nu va skearâ. Tuts shtimu câ limba shi cultura criscutâ tu aestâ limbâ nâ da identitatea, s-nu n-aspâremu di alâxirili a kirolui, câ shi limba prindi s-u adâvdzemu cu nali zboarâ, aclo iu u caftâ civilizatsia, ashi cumu portul shi arada a casilor li alâximu. Altâ turlii, va s-bânãmu ca tu unâ insulâ, ca tu unâ rezervatsii tsi nu poati s-creascâ ti etili tsi yinu."
Aeshtsî tsintsi sturi a islamului (arabă: arkān-al-Islām أركان الإسلام) suntu dimândărli tsi cafi musulman lipseashti s-li adară tu bana a lui.

Stuflu easti unâ turlii di earbâ multu-analtâ și cu-un singur trup corcanu, supțâri, cu noduri tu locuri-locuri, cu frândzâli ca nești apali lundzi, cu lilici galbini i viniti, di-tu cari s-fâțea, aoa ș-un chiro, meturi i citia di câlivi.

Fu faptu faptu pi 19 di mai 1881, tu câsâbălu Sârunâ, tu Imperiul Otoman și easti hiľilu alu Ali Rıza Efendi și Zübeyde Hanım. Primi numa di „Atatürk” (tatâ a turțiloru).

Armanji ditu Balcanu suntu cama psãnji di alanti milets sh potu sãshi caftã dikiunji tsi lã si pricadu, maca voru. Minduita meauã iasti cã itsi misticari di nafoarã vas adarã mash znjii anamisa di etniili ditu aiesti craturi. Romãnia, dzãcu mini, lipseashti snu adarã idghea alatusi di la 1864, anda bãgarã tu sculii limba romãnã (daco-romãnã) sh armanji nu anvitsau tsiva di isturia a loru sh di personalitãstli sh cultura a loru, cacum ni di limba loru. Cratul romãnu poati slj andrupascã pi armãnji, maca voru, cu cãrtsã, dascali icã preftsã, ama aieshtsã ominji prota lipseashti su asburascã ghini limba armãneascã sh shibã grits/aprucheats di armanji di aclo!. Romãnji ditu Sudu nu tsãnu gheograficu di romãnismul Nord-Dunarean, ama istoric, pitu numa sh limbã. Ashi cã Romãnia nu ari ti tsi smeasticã tu aiestu protesu. Sadari idghea minari culturalã di la 1864 vas agiungã la nali ancãceri multu periculoase.

Ayita easti unu arburicu cu truplu ți s-tradzi-azvarna pri locu și, tr-ațea, tra s-creascâ câtrâ nsusu, si ngârlimâ di alti planti i dârmi plântati tu locu. Ari unâ arâdâținâ vârtoasâ, di-tu cari esu lumâchițili cu frândzâ mâri hârâxiti, și fructili (arapuni di-auâ, di-tu cari s-adarâ yinlu).

Tsi easti ciudii tu tutâ isturia aiestâ easti câ desi putemu s-lomu ti bunâ orighinea “armeanâ”, maca tu tutu tsi yini dupu aiestu capitolu, Constantin VII Porpyrogenetlu anyrâpseashti mash di arâzga “makedonâ”, di la Philip sh Alexandru atselu Marli. Nâ si pari ti nipistipseari câ unu isturianu bunu cânâscâtoru di populi, pisti cari eara amirǎ, s-minteascâ dauâ zboarâ cu noimi ahântu di ahoryia, fârâ s-da vârâ exiyisi i apandisi.

Los Angeles (angliceascâ: The City of Angels icâ LA) easti nai ma mari câsâbă di-tu California şi andoilea nai ma mari câsâbă di-tu Statili Uniti ali America, cu unâ populație di 3.792.621 bânâtori (tu anlu 2010). Tu Los Angles ari unâ dzonâ multu maxoasâ, Hollywood, loclu iu s-adreadzâ nai ma multi filmi di-tu SUA.

Bira easti unâ biuturâ cari, deadunu cu yinlu ș-arâchia easti multu vrutâ di lao (câ ari ș-niheamâ șpirtu tu nâsâ), faptâ cu hirbearea tu apâ (ș-deapoea aprindearea) a gârnuțâlor di grâni (ma multu di ordzu) fitrusiti, uscati și mâținati, tu cari s-bagâ și ndauâ lilici galbini-verdzâ (scoasi di unâ earbâ ascâlnâtoari), tra s-ľi da unâ-ańurizmâ ș-un gustu amaru.

Coada-a cucotlui easti unâ numâ datâ la ma multi turlii di planti ți crescu maș tu locuri vlângoasi și aumbroasi dit pâduri, cu truplu subțâri, stronghil ș-cu bâiruși, cu frândzâ lârdzi și sumigoasi (ș-cu cicior șcurtu), cu lilici di ma multi hromi, cari es câti 2-3 deadun dit idyea cudițâ.
Shi siyurã nai ma cunuscutã easte Vaza Simotã di seculu XIX, cu scriiturã: Καιλερύτου αμέου, μπια γίνου κα πι ατέου./Μούλτου σε νού μπιάε, σε νού τε βεμάη./Τρά σε νου τζη φάκε ρέου, τρα σε νου τε μπετου έου./Υναι ουάρε σε μπηάη, συ ακάσε τζη σε βάϊ. (Cãlãritu-a mel, bia yin ca pi-a tãu./Multu s-nu biai, s-nu ti vimai./T(r)a s-nu tsã-facã (a)rão, t(r)a s-nu ti bitu io./Una o(a)r(ã) s-biai, shi acasã tsã-sã vai.)

The International Covenant on Civil and Political Rights (1966) is a follow-up to the Universal Declaration of Human Rights, concerning civil and political rights.

NASTUREL Petre S. “Les Valaques de l’espace byzantin et bulgare jusqu’à la conquête ottomane” in Les Aroumains, Paris : Publications Langues’O, 1989 (Cahiers du Centre d’étude des civilisations d’Europe centrale et du Sud-Est ; 8). P. 47-81.

Di Dumnidză cari easti vidzut pi-tu „naima msheatili numi” (al-'asma' al-husna) a lui ică „atseali nauădzătsi shi nauă di numi”, tsi suntu usia pistâljiei islamitsi. Aesti numi, dzâsi cafi oară tu dipisita stihului, agiungu s-hibă tsânuti minti totna di cafi musulman. Tu islam, pistea naima mari easti că ari mashi un Dumnidză.

Kurów easte hoarâ tu Polandia di Not-Datlu, și s-aflâ anamisâ di Puławy și Lublin, pi arâolu Kurówka. Easte câsâbâlu capital-a unâl'ei gmina ahoryea, unâ comunâ în cadur-a Voivodâmea ali Lublin și are 2795 di bânâtori (dit anlu 2015).

Ti atsea dzâtsemu câ nu easti ndreaptâ apridutsearea tsi s featsi a titlului a Gramiticâljei alu Boiagi: "Gramatica Românã sau Macedo-românã"(??), tipusitâ di Pericle Papahagi, la 1915.

Sina ira nai cama marli bancar shi un di nai cama marlji initsiator di interesili materiali dit atsel chiro. Lucra tu multi sferi dit economii, ca s - dzatsem, tu sfera di melioratsii pânâ la nai cama sensibilili transactsii dit sfera di banchi. Nâs vârnâoarâ nu lucrâ cu lucri nitinjisiti. Ti nâs amintarea aveari nu lji ira scupolu a banâljei , ma, elementu a banâljei. Nâs multu lucra cu comertsii. Cum s-veadi, tutâ comertsia cu bubaclju shi tutumea dit atsel period ira tu manj a lui. Tu Viena shi Peshta avea multu mari magatsinuri ti bumbac, lânâ shi tutumi. Sina multu priadusi ti nintari agrarlu shi industria. Amintâ multi ahârdziruri ti atsea tsi adra câljuri shi tsi lu ninta transportul. Nâs ira finansier cându s- construia calea di her Viena - Giura. Ninti s- moarâ ira un di nai ma avutslji oaminj tu Evropâ. Cându muri alâsâ etinj pradz 80 di milioani di forinti di asimi shi 29 di latifundi cu 241 735 iutri di loc cu nai ma moderni mâchinji ti lucârli di agrar, piningâ multili palâturi tu Viena shi pit alanti metropoli din Evropâ.

Turchia (tr:Türkiye Cumhuriyeti) easte stat tu Europa shi Azia. Cãsãbãlu capital easte Ancara, alla nai ma mare cãsãbã easte Istanbul pri armãneashci Poli.

Dr. Ghiorghe Ivanov ( machedonescã: Ѓорге Иванов -- Gjorge Ivanov; faptu 2 di Mailu, 1960 tu Valandovo, SR Machedonia, Iugoslavia) easte prezidentu-a Republicãljei Machedonia.
Aribinișeasca easti mpârțâtâ tu doao mari dialecti: ațelu ghegu și ațelu toscu. Arâulu Șcumbin easti lugursitu câ sinuripsești dialectulu Ghegu, zburatu tu ńeadzânoapti, di dialectulu Toscu di-tu Notu. Ma suntu ș-alti dialecti ahoryea, ca cumu Arbëresh și Arvanitika, cari suntu amisticări anamisa di Ghegu și Toscu, cu multi caracteristici arhaici (vecľi). Aeșțâ suntu zburate tu Italie și Gârție.

Zuyrâpsearea di ma-ndzeanâ easti prota cari aleadzi unu populu di-alanti cu cari bâneadzâ shi easti adratâ di unu vâsilje cari-sh cânoashti ghini fara.

Lipseashti s-dânâsimu niheamâ la aestu titlu tsi fu apridusu daima cu sinferu "politicu". Boiagi dzâtsi "romaniki" pi gârtseashti shi "romanische" (nu "rumänische"- va s-dzâcâ "românu", cumu fu apridusu) pi ghermanâ. Trâ Boiagi aesti numi va s-dzâcâ: "armânji" shi "romanu"(di la Roma!).

Boațea easti vrondulu naturalu ți s-avdi cându omlu dișcľidi gura ș-alasâ vimtulu s-treacâ pritu coardili-ľ ți s-aflâ tu guși, icâ vrondulu ți s-fați (ș-ureacľa poati s-lu avdâ) cându treamburâ unâ coardâ (di-tu gușa-a omlui, di avyiulii, ș-multi alti soi di lucri). Cu boațea omlu dzâși zboarili, ți ari faptâ di gramati.

Schiclu easti truplu lungu (ca unâ soi di axâ, lungâ trâ grânu și trâ sicarâ di vârâ dzați cm) pri cari suntu acâțati stres, unâ ningâ-alantâ, prota lilicili di grân (di sicarâ, di ordzu, etc.) ș-ma nâpoi gârnuțâli.

Ș-u-aduți cu-unâ sulinâ lârdzitâ multu la unu capit, cu guvi dealungului, ți s-astupâ cu deadzitlu i s-alasâ distupati cându omlu suflâ tu sulinâ tra si scoatâ boț muzicali.

Bâca icâ fusta easti unu strańiu di muľeari ți s-poartâ di la mesi și nghios ș-cari, deadun cu bluza (câmeașa) di pisuprâ s-poartâ tu loc di fustani; unâ soi di strań lungu muľirescu (di-aradâ di lânâ) ți s-poartâ sum fustani.

Margaret Thatcher fu isolta mulleari aleaptâ ta s'hibâ prot-ministru i lideru di partidu politicu tru vâsâlia Marea Britanie, pricumu ș' protlu premieru britanicu aleptu trel'i ori consecutivu (1979, 1983, 1987).

Tu religie, rugâciunea easti ațea ți fați omlu cându sâ ncľinâ la Dumnidză sâ-ľ caftâ urâciunea (sâ-ľ caftâ ľirtari, sâ-ľ caftâ agiutor, etc.).

Cicioru easti unu di dauâli mâdulari di nghios a omlui (di la gofu pânâ la deadzitili di cicioru) cari lu-agiutâ s-imnâ (și s-sta mprostu, s-da cluțati, etc.).

Paștili (Grailu Mari icâ Ngrei-Mari) easti dzua tu cari criștińiľi yiurtisescu Nyearea a Hristolui, ṭi s-yiurtisescu n fiecari anu, tu primuvearâ.

Unâ planetâ easti unu corpu ţi s-aflâ tu țeru, cari s-anvârteaști anvârliga unei steali. Trâ noi, oamnili, nai ma maxoasâ planetâ easti Terra icâ Loclu.

Arudzina easti luguria murnâ-aroși ți u-acațâ herlu (ș-lu-aroadi) dupâ ți sta niheamâ chiro dizvilit tu nutii. Ari tu alti numi: rudzinâ, azgurii, zgurâ, zgurii, zgureauâ.

Sâlățili (Lactuca sativa) suntu ma multi turlii di planti (ca earba), agri i criscuti di omu, cu frândzâ mâri și lârdzi, cari s-mâcâ proaspiti (câtivârâoarâ hearti) amisticati di-aradâ cu untulemnu și puscâ.
Boiagi easti unu mari patriotu armânu ma shi unu mari umanistu atsilui chiro. S-nu-agârshimu câ tu Avstro-Ungarie bâna mãri comunitãts armâneshtsâ (Viena, Budapesta; Mishkoltz) shi Boiagi vrea tra s-lj-agiutâ s-nu shi-agârsheascâ limba di dadâ.

Pâunu (i piunaru) easti puľiu di casâ ți s-țâni ti mușiteațâ, câ mascurlu ari peani mări multu mușati, cu hromi yii, luțiti, albastri-verdzâ ș-unâ coadâ cu cari s-câmâruseaști cându u disfați ca unâ avrițâ.

Dintana easti partea lungâ ș-chipitoasâ ți s-tindi nâintea a gurâľei di puľiu (cari ľea loclu a dințâloru, ș-cu cari puľľi acațâ mâcarea i apa tra s-u bagâ n gurâ).

ANONYME, “Mémoire présenté par les délégués vlaques d’Epire et de Thessalie aux ambassadeurs à Constantinople” Péra : ministère des Affaires étrangères, documents diplomatiques, 1881.

2.Unu altu documentu cu numa di “Cronographia” iasti anyrâpsitu di Theophanes Confesorlu (752 – 817), iu dzâtsi câ bizantinjlji kirurâ polimlu contra avarilor la anlu 587, dupu tsi unu ditu ashkerea bizantinâ gri câtâ unu sotsu “torna torna fratre”. Ninti s-videmu tsi arâzgâ potu s-aibâ aesti zboarâ, iasti intirisantu ti dzâtseari câ tu ashkerea bizantinâ, tu kirolu atselu, avea shi makedonji. Intirisantu easti câ Theophanes anyrâpsi isturia aestâ dupu 200 di anji di cându s-featsirâ factili shi, nu dupu multu kiro, numa di “makedonji” eara ninga ufilisitâ, cându Vasili Portlu, cari fu amirălu a Bizantsului, tu deftura parti a etâljei 9, bâgă timeljilu a dinastiljei “makedone”, cari deadi “bazilei” ti aproapea dauâ suti di anji. Trâ zboarâli anyrâpsiti di Theophanes, trâ cari s-dzâtsi câ suntu di arâzgâ latinâ sh cari dusirâ la amintarea theoriljei a limbâljei “protoromânâ”, ti atselji cari cânoscu limba armâneascâ easti limbidu câ eali suntu curatu armâneshtsâ.

Muabetsili ligati di apridutsearea Coranlui tu islam ahurhiră di pi chirolu cându bâna prufitlu Muhammad shi dapoaia sh-tu etsili alanti, fâră s-agiungă la vâră apufăseari. Coranlu nu poati s-hibă apridusu sh-ufilisitu tu geamii, ama poati s-hibă apridusu mashi ti achicâsearea dimândărilor di pistimenjilji cari nu azburăscu limba arabă.

Ari publicatâ cama multi monografii di istorii ca shi studii dit istoria culturalâ. Vasilie Diamandi, Amincianlu tu publicatsia-a lui Armanjlji din Peninsula Balcanicâ (Bucureshti, 1938) spuni câ bibliografia al Spiru Lambru s-aflâ publicatâ tu revista Ipirotica Hronica din Ianina shi tu cataloglu editat di partea al G. Haritachi sum numa „Catalogos ton dimosievmaton P. Labru i Spiru Lambru tematathonaton everhicata”. Lipseashti s-hibâ adusâ aminti câ operâ al Spiru Lambru ira multu instruitâ shi di partea- a personilor armaneashti.

2. Di alantã parte Artã (artile) poate s-u videm shi ca subdivizia-a culturãljei tu cai are cama multu diviziur expresive. Atsia noi le-avem tu minte artile vizuale (arta mushatã, arta decorativã shi masturlãche) cãcum shi artile cu performansu, artile di limbã shi margheripsire.

Cu harea-a loru di prots evropeanji, Armãńi furã daima unu liantu anamisa di miletsli cu cari bãnarã, lucrãnda trã amintarea shi developarea a craturiloru natsionali balcanitsi.
Proectulu Avdhela – Biblioteca a Culturâľei Armâneșțâ easti unu proectu non-profitu și niguvernamentalu, cari ari tu scupo si-aflâ, si editeadzâ și s-dhuruseascâ operili științifiți și artistiți ți țânu di avearea culturală Armâneascâ și tuti operili ligati di aestâ aveari.

Marli propagator, un om extraordinar, promotor di nyiari ideia shi fundatorlu a sculiilor rumâneashti pi Balcan, ira Apostol Margarit, ti marli jali, Armân di tipica armâneascâ hoarâ Avdela. Margarit li fundâ sculiili dit Avdela (1865) shi Clisura (1868) .

Scrima, Ioan. Poetul Zicu Araia. Date biografice şi note critice asupra creaţiei literare în limba maternă / Lumina (1936), an. 1 nr. 1 : pp. 9–18.

Ververa (dit lt. Veverra)(Sciurus vulgaris) easci un 'nâmal' ţi aruminâ dit fumeal'ea Sciuridae ţi bâneadzâ tru oárburi, i di boi nicâ, cu chealea aroşi i lai pri spati ş'albâ pri cheptu, cu coada lunga ş' speasâ.

Carabeulu easti unu puľiu di pâduri cu unâ dintanâ sânâtoasâ ți ciucuteaști pri coaja a arburlor tra s-aflâ bubulițľi (insecti) cu cari s-hrâneaști.

3.Numa cari u ufilisimu anamisa di noi easti “armânu” icâ “rrâmânu”(la fârshirots). Cându ishea ditu loclu iu bâna di totna, shi maxusu andicra di xenji, armânjilji ufilisea numa di “makedonji” icâ di “grets”. Acshi avemu exiyisea câ multsâ di armânjilji cari bâna tu Amirâriljia Avstro-Ungarâ eara cânâscuts ca “grets” (Sina, Dumba etc.), acâ azbura acasâ armâneashti, i ca “makedonji” (Riga Fereu). Tu Românii, acshi cumu armânjilji ufilisescu numa di “mucanji”, cari u loarâ di la “mocanu”(omu di munti), acshi cumu siyura-shi dzâtsea românjilji ditu Dobrogea, iu furâ colonizats a noshtsâ, tutu acshi românjii lâ dzâsirâ armânjiloru “makedoni”, acshi cumu siyura-shi dzâtsea a noshtsâ.

Dzua-a Sabbathlui - Dzua-a Sabbathlui easte Dzua Ayia, vluisitã shi ayificatã di Dumnidzã. S-featse cu gratsia-a Domnului ti comemoratsia-a fãtseariljei di Dumnidzãlu shi ascãpare shi cu umute ti discurmare ti totãna tu banã tsi va s-yinã. Contra di alantile denomantsie crishcineshci, bisearicã nica u-tsãne Sabbathlu Sãmbãtã sh-nu Dumãnicã.

Sinferlu a nostru ahoryia ti aiestu amirǎ vini dupu tsi adyivâsimu câ desi numa di prota, sumu cari fu cânâscutu, eara di “Vasili Makedonlu”, s-pari câ arâzga lui dealithea s-tradzi ditu unâ fumealji di vâsiljeadz armeni (ditu Armenia).

Ordzlu easti unâ plantâ irboasâ di-tu fumeaľea a grânilor, criscutâ di om tu agri, cu truplu-analtu, subțâri ș-lungu, cu paľ lungu și schicuri ncârcati cu-arâdz di gârnuțâ; gârnuțlu faptu di-aestâ earbâ, bun trâ hrana a oamińloru și a prâvdzâlor ș-dit cari s-fați birâ, arâchii, etc.

„Evropa, emu vas hibã timiljusitã pi multiturlia culturalã, emu nu mata voi s-avdu di ea! Yinitorlu a Evropãljei vas hibã astãsitu di prublema armãneascã!”

Limonea (Citrus limon) easti unu pomu di-tu locurli caldi, cu frândzâ luțiti, uvali (ca oulu) ș-lilici albi, ți easti criscut di om trâ yimișili mâri cât merlu (limoń) ți da multâ dzamâ acrâ (ți s-bagâ tu ceai, biuturi, mâcâruri, etc.) și au hromâ galbinâ.

Albert Vogt adutsi aminti di Continuarea la Theophanes (961), Yioryi Caluyarlu (948), Leon Yrâmâticlu (948), Symeon Magister (975) sh Georgios Kedrenus (1124?).