Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Holmium-dotierden YAG, 2090 nm, n kräftigen infrarood-Laser, wierfon dät Lucht explosionsoardich absorbierd wäd fon woateränthooldende Geweeuwen in Loagen bit n Millimeter tjuk. Dät wäd gewöönelk pulsierjend benutsed in Luchtwoogenlaiter foar chirurchiske Reewen uum Lieden-Uurflächen wierhäärtoustaalen, Karies fon Tuske wächtouhoaljen, Krebsgeweeuwe tou ferdunstjen un Njuuren- un Gallensteene tou fernäilen.

Menameradiel is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 70,03 km² un deer woonje 13,808 Moanskene (2007).

Ju Rauemasse fon n Neutron is 1,00894 atomäre Massen-Eenhaid (u), dät is 1,67493 × 10-27 kg. Dät litje Paat kon fräiwäide bie Käädenkleeuwenge, toun Biespil in Käädenreaktore un bie ju Explosion fon ne Atombombe, man is in dän fräie Toustand (also buute dän Atomkääden) nit stabil. Ju Ouklingtied (antjut mäd τ) is 14:46 Minuten. Dät klingt ou tou n Elektron, n Proton un n Elektron-Antineutrino. Dät is n Biespil fon ß-Ouklingenge (Elektrone-Emission wäd Betastroalenge naamd). Bolde aal Masse wäd deerbie fääreroat an dät Proton.

Ätter Vk220R (apnuumen uum 1884) un Ale332R (1975) wuud in Seelterlound naan Sies moaked. Uut do Fäkuutdrukke Läbbe, Strämsel, Wrungel bie Minssen (1845) lät sik oawers ouleede, dät dät Siesmoakjen toumindest in Skäddel bekoand weesen is.

Do Sorben in Sachsen hoolde, mee truch dän touhoope biendende Faktor fon ju katoolske Religion, gjucht stäärk touhoope. Dät moaket dät die Taal fon Baalere fon ju litje Sproake relativ stabil is.

8. Dezember: Seeslacht bie do Falklound-Ailounde: Dät düütske Aast-Asien-Geschwader unner Vize-Admiroal Maximilian Graf von Spee wol in dän Atlantik in ju Gjuchte fon Düütsklound truchbreeke un wäd bie do Falklound-Ailounde fon do Briten unner Vize-Admiroal Sir Frederik Doveton Sturdee bienaist heel un aal fernäild.

Ätter Ounfang fon dän twäiden Waareldkriech wuuden moor as 1.200.000 Ruslounddüütske äntspreekend dän Ärlass fon dän Bupperste Sowjet fon n 28. August 1941 binne eenige Wieke deportierd ätter dät Aaste. Soo wuuden September-Oktober 1941 juun 439.000 Düütske (Wolga-Düütske un fon Saratov un Stalingrad Oblast) deportierd ätter Kazakhstan, Krasnoyarsk and Altai Krais, un Novosibiksk un Omsk Oblaste [1].

13. Item wenner de zwolffen Ire Sententien besluten, so sollen der cleger vund beclagten affwicken bes soange de sententia wirdt aussgesprochen, bei poena ein tunne beers, de helffte den zwoluen de helffte dem lande, das sie vor ersten mitt dem samptlichen lande sich beraden, vund de sententien inen vorstellen ob ock sulches den samptlichen lande in alles gelebe, daruff se wollen den partien bescheidt geben, vund wen das landt mit den zwoluen radslaget, so sollen de jenige so dar nicht zu beropen sindt affwicken bi poena ein tunne beers, de helffte dem lande, de ander helffte den zwolffen, vund wen se dan also vnder den zwolffen vund des gantzen landes fulbort werdt, endtslaten vund erkendt, sollen das gantze landt neben den zwölffen geleich ratificieren vund befestigen darmit sollen endtlichen beide partien der saecke entschieden seijn.
Dät Suud-Samiske (Åarjelsaemien gïele) is ne Samiske Sproake ju der, juust as do uur Samiske Sproaken, mäd Uutstierwen bedrain wäd. Dät rakt sowät 2000 Ljuude mäd eenige Kunde fon ju Sproake, man bloot 500 fon him konnen dät slonk baale.

N Laser kon uk funktionierje as n optisken Ferstäärker, wan die mäd dät Lucht fon n uur Wälle bestroald wäd. Dät ferstäärkede Signoal kon gjucht äänelk weese an dät Iengongssignoal as beleeken ap Woogelaangte, Phase un Polarisation. Dät Phänomen häd fuul Anweendengen in optiske Kommunikation.

Unner sit die Umelööper, wier dät weeuwde Linnen uur rulled wäd. Die Brustboom of Foarboom is ju Walse wier dät weeuwde Linnen uur gungt, eer dät dät uur dän Linnenboom gungt. Die Äffener is die Roome, wieroun dät Geweeuwe spond wäd. Ju Spoule is dät Skifken un ju Pipe is ju bewäägelke Rulle deeroun,wier dät Jäiden ap sit, wier die Ounsleek fon moaked wäd. Ju Piepe kon sik bewäägje ap n Stift, die der Präin hat. Die Ounsleekträid lapt truch ju Noose ap die Piepe.

Toueerste wieren do Buuren in ju Moorhaid un koomen goud juun do Briten oun, man as die Kriech in 1902 tou Eende geen, wieren do Briten do Winnere. Man die Free fon Fereeniging, ätter dän do bee Republiken annektierd wuuden, roate do Buuren foar domoalige Ferhooldnisse noch goude Bedingengen: Jo doarsten britiske Buurgere mäd fulle Gjuchte wäide un Afrikoansk wuude Amtssproake.

Dät Deenske wäd skrieuwen mäd dät Latienske Alphabet. Deer sunt noch tjo Teekene tou keemen: Æ/æ, Ø/ø en Å/å. Disse Teekene wäide betrachted as apaate Bouksteeuwe. Do Lättere q, w, x en z wäide nit fuul bruukt.

As Soage beteekent me een Reewe of Maskiene tou't snieden fon fääste Materioalien so as Holt, Steen, Metall un Kunststof. Dät rakt Hounde-Soagen, man uk wäkke, do truch Damp, Stroom, Diesel of Woaterjoole oundrieuwen sunt. Al in ju Steentied kuude me Steene so beoarbaidje, dät deer Soagetuske uut stuuden. Däälich rakt dät een groote Fuulfoold fon Houndesoagen mäd Soageblääd, Kringsoagen, Kättensoagen un fuul moor.

Dät dät Seelterske sun apaate Foarm fon dän Noome bewoard häd, tjut ap n oolden Kontakt wai. Jan van Dieken (Friesische Blätter 5.2.3 - 1968) fint in sien Familienpoapiere, dät ätter ju Juunreformation noch man säilden hilked wuude twiske dät evangeliske Tjootern un dät roomske Seelterlound.

Do chemiske Oainskuppe fon Isotope fon dätsälge Element sunt sik annaierjend gliek. Bloot bie gans seküüre Meetenge wiese sik wäkke Unnerskeede; dät hat die kinetiske Isotop-Effekt. Besunners bie lichte Elemente konnen do chemiske un noch moor do physiske Oainskuppe ferskeeden weese: so is toun Biespil die Smiltpunkt fon sweer Woater (D2O) sowät 4 °C insteede fon 0 °C.

1427: Die fjoode Kjuustoach juun do Hussiten wäd in ju Slacht bie Mies ferlädden. Foar't eerste moal bilgje do Kjuusriedere deerbie een Woainbuurich, juust as hiere Fäinde, man Kröäk an Unnerfiendenge deerbie lät do katoolske Troppen ferljoose.
Poolsk of Polnisk (po. jezyk polski, uk wäil polszczyzna, dt. Polnisch) is ne Wääst-Slawiske Sproake mäd sowät 40 Millione Baalere. Do maaste Baalere fon dät Poolske woonje in Polen (38,6 Millione Ienwoonere). Uur groote Gruppen Baalere woonje unneruur in do Fereende Stoate un in do Lounde fon ju eemoalige Sowjet-Union (foarallen Wietruslound, ju Ukraine un Litauen). Siet dän 1. Moai 2004 is dät Poolske een fon do eepentelke Oarbaidssproaken fon ju Europäiske Union.

In juu belieuwede Natuur rakt dät bloot two Nukleinsüüren: Ribonukleinsüüre (RNA) mäd dän Sukker Ribose un Desoxyribonukleinsüüre (DNA) mäd dän Sukker Desoxyribose. Truch ferskeedene Sequenzen (Riegenfoulgen) fon Nukleotide kon ferskeedene Information spiekerd wäide.

In De Ljedder un De mjitte gungt Tiemersma wieruume in ju Tied. Deerbie kon die Leeser sjo wäkke Seeken dän apwoaksene Haudpersoon annerd hääbe. In It liet fan de Ibis wäd skrieuwen uur n nigerianisken Ienwooner fon ne litje wääst-fräiske Stääd, die truch Fermiskenge mäd Seeken tou dwoon kricht, wierbie die oaine Beloang fon do Meespielere n wichtigen Faktor is. Mind Games - die Tittel ferwiest ap n Läid fon John Lennon - gungt uur ne gäistige Raise fon n Mon unner un ätter sien Haattransplantation. In Under wetter skrift Tiemersma uur ne radikale fräiske Gruppe, ju der in Ljouwert un Grins blift, as Fräislound in 2065 unner Woater kumt, uum ju fräiske Sproake tou behoolden.

1. Januoar: Do in't Foaren oainstoundige Rebätte New South Wales, Victoria, Queensland, South Australia, Western Australia und Tasmanien sluute sik touhoope tou'n Buundesstoat Australien (Commonwealth of Australia).

Borger-Odoorn is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 277,92 km² un deer woonje 26.193 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).

Veere is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Domburg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 207,09 km² un deer woonje 21.924 Moanskene (2012).

Do Berbersproaken (uk Berberisk; Berberisk: Tamazight) bildje mädnunner n Twiech fon do Afro-Asiatiske Sproaken un wäide boald in tjoon Lounde in Noud-Afrikoa. Dät Sproakgebiet lapt fon Marokko in dät Wääste bit tou dät ägyptiske Siwa in dät Aaste un fon dät Middelmeer in dät Noude bit tou de Republik Niger in dät Suude. Do maaste Spreekere rakt dät oawers in Marokko, Algerien un Libyen. Dät Berberiske wäd boald fon sowät dän Haaldeel fon do Marokkanere, n Träädel fon do Algerier un do Maure un n Füüftel fon do Lybiere. Wofuul Ljuude dät mädnunner rakt, do Berberisk baale, is nit goud bekoand, deeruum dät fuul Lounde in dän Maghreb neen Doaten uur Sproaken in hiere Foulkställengen apniemen dwoo. Do wäide schatsed ap mädnunner twiske säkstien un trüütich Millione, deerbie do litjere Gruppen, do der woonje in Tunesien, Mali, man uk in Spoanien, Frankriek, Hollound, Belgien, Düütsklound, Kanada un do Fereeende Stoate.
Oafte wäd kweeden, dät Jan Steen sien Skiilleroatsjen ne realistiske Deerstaalenge sunt fon dät niederloundske Lieuwend in dät 17. Jierhunnert. Daach nit aal, wät er died, waas ne skeen realistiske Deerstaalenge fon dät Deegeslieuwend fon sien Tied. Fuul fon sien Szenen änthoolde idylliske un bukoliske Fantasien un n deklamatorisk Sweerpunkt dät erinnert an dät Tjooter.

10. Do Tweelwe mouten dät Uurdeel bit tou ju Fereepentlikenge stilken hoolde, bie Stroafe fon Outonkjen un two Tunnen Bjoor. Item wanneer ein vrtell uffe gefraget landtrecht wardt entslaten, dasselb sal heimlich vund still verswegen vnder der zwoluen gehalten werden, vund nicht nagesecht werden, bes zur zeitt dass dass vrtell vor den gantzen lande affgelesen wirdt, so iemandt von den zwolffen dar vber befunden, sall den zwolffen in zwei tunne beers vorfallen sijn vund des ampte entsetlet sein, vund ein anderen bestendigen man in dieselbe stede waelen.

Fon aal do Bauwierke, do ju Buuräi tjoonden, sunt besunners die Quatmannshoaf (uut Elsten, apbaud 1805) un ju Wehlbuurich (uut Wehdel, apbaud 1750) töu ärwäänen.

Deene Jan sin [naam­den se uus wäil]. Dät kumt deerfon, min Grootfoar die is fröier in n deeñskeñ Kriech weesen [a. 1866] B27I0U (Hermann Dirks).

Truch Roomelse-Aast gungt ju Elisabethfeener Sträite un fon dät Suude bit tou dät Noude ju Ostermoorsträite, ju fon Näiwal uur Loanghoarst, Hollenerfoan un Roomelse-Aast bit tou Baalenje fiert.

In dät achttiende Jierhunnert waas dät aal foarbie un wuude dät immer moor tou n litjet Lound, dät toulääst 1795 fon do Frantsosen ärooberd wuude. Do waas dät foarbie mäd Föderalismus un aal do Provinzen wuuden unner Den Haag broacht. So ferloos Wääst-Fräislound dan sien Fräiegaid. Hollound wuud uk noch in two Deele kleeuwd (Noud- un Suudhollound) un so roate dät ätters alwen Provinzen.

Friedrich Brüne: Die niedersächsischen Moor und ihre landwirtschaftliche Nutzung, Veröffentlichungen Reihe A1 Band 38, Niedersächsisches Amt für Landesplanung und Statistik 1952

Siet 2002 rakt dät älke Jier twiske Christi Heemelfoart un dän Sundai foar Pingster ne „Tuunpaatie“ ap ju Gruunde fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich.

Dät Museumstäärp wuud 1934 fon dän Kloppenbuurger Studienräid Heinrich Ottenjann anlaid. Fierelk eepend wuud dät an n Heemelfoartsdai 1936. An n 13. April 1945 wuuden säks Huuse fon dät Museumstäärp truch Artilleriefjuur fernäild, deerunner uk die Quatmannshoaf. Die Hoaf wuud bit 1962 detailgetjou rekonstruierd. Ätterfoulger fon Heinrich Ottenjann as Museumsdirektor wuud sin Suun Helmut Ottenjann - fon 1961 bit 1996. Siet 1996 is Uwe Meiners Direktor fon dät Fräiluchtmuseum.

10. November: Die Ienmarsk fon prüüske Troppen unner Generoalfäildmarschall Friedrich von Wrangel lädt dät Eende fon ju Revolutsjoon in Berlin ien.

N Ruumtefierder is n Deelniemer oun n bemonde Ruumtefoart. Die eerste Ruumtefierder häd in et Jier 1961 Juri Gagarin uut ju Sowjet-Union weesen. Et rakt neen Ruumtefierdere uut Fräislound, man die Ruumtefierder Jack R. Lousma stamt fon een wäästfräiske Famielje in Amerikoa.
Mannheim is n Stääd in Düütsklound, in dät Buundeslound Baden-Würtembierich. Deer woonje uungefeer 310.000 Moanskene, un dät is ju twäidgrootste Stääd in dät Buundeslound. Ju Stääd lait an dän Rhien.

Wien is ju Haudstääd fon Aastriek un fon dät Buundeslound Wien. Deer woonje ungefeer 1.600.000 Moanskene. Ju Stääd is ätter Berlin un Hambuurich ju träädgrootste düütsksproakige Stääd ap de Waareld. Ju Donau fljut truch ju Stääd un bloot 40 Kilometer in dät Noude lait ju slowakiske Haudstääd Bratislava. Do waareldberümde Komponiste Beethoven, Mozart un Strauss hääbe in ju Stääd oarbaided un sunt deer stuurwen.

Doo Pterygota sunt ne Deelklasse fon doo Insekte. Deer heere aal doo Insekte deertou, doo deer Juuken hääbe (toun Biespiel juu Doarne) af doo Foarfoaren hieden, doo Juuken hieden (Toun Biespiel Flee-e).

Bloot een Jier deer ätter won Ukena ju Slacht ap do Wüülde Äkkere -twiske Marienhafe-Upgant un Oldeborg-Engerhafe- fon sien Rivoal Ocko tom Brok ap n 28. Oktober 1427. Deermäd wuude Ukena Härsker uur Aastfräislound. Deer Ukena dän Ocko tom Brok foulgede as Härsker, annerde sik nit fuul in Aastfräislound. Twiske ju Härskup fon tom Brok un Ukena häd dät neen Unnerskeed rakt. Deertruch wuude die Wierstand fon dät Foulk juun Ukena gratter. Do lälke sik deerjuun sättende Aastfräisen kreegen dät Geslächt Cirksena as Uppermon. Ätter dät ferskeedene Slachte foar Ukena ferlädden wieren geen hie ätter Munster. Bit tou sien Dood lieuwede Ukena bie sien twäide Wieuwmoanske Hiddeke van Garreweer in Diekhusen in do Uumelounde.

Sit fon ju Meente was in Wytmarsum. Uur Steeden in ju fröiere Meente wieren Allingawier, Arum, Breesândyk, Burchwert, Dedzjum, Eksmoarre, Ferwâlde, Gaast, Hartwert, Hichtum, Hieslum, Kimswert, Koarnwert, Koarnwertersân, Lollum, Longerhou, Makkum, Parregea, Penjum, Piaam, Skettens, Skraard, Skuzum, Surch, Tsjerkwert un Wûns.

Rhienlound-Palts wäd begränsed fon Frankriek in dät Suude, fon Belgien un Luxembuurich in dät Wääste un fääre fon do düütske Buundeslounde Baden-Würtembierich, Noudrhien-Wäästfoalen, Hessen un dät Saarlound.

Bie n Hoolichlaiter is ju Grööte fon dän Beendoustand fon jusälge Gröötenoardnenge as ju thermiske Energie. Hiertruch is dät foar Elektronen bietiede muugelk uur tou springen fon dän Valenzbeend ätter dän Laitengsbeend, wiertruch sukke Materioale in gans skeene Foarm ne gjucht litje Laitenge apwiese.

In 1991 keem ju Monskup in die fröiere Oberliga Nord. In 1994 is die Buund sogoar dät Noudmästerskup, man in ju Apstiegsrunde ätter ju 2. Liga häd ju Monskup naan Ärfoulch häiwed. Offiziel 12.000, man eegentelk sogoar 14.000 Toukieker bie dän Aufstiegsspielen sunt bit tou däälich dät Toukiekerrekord.

1864: Dät konföderierde U-Boot CSS Hunley is in dän Amerikoansken Burgerkriech dät eerste U-Boot fon ju Waareld, dät mäd aan Spierentorpedo een fäindelk Skip, ju USS Housatonic, deelsakket. Man bie düsse Kansje gungt ju Hunley säärm ferlädden.
Wülst disse Phase hoopet sik aal moor Helium in dän Kääden an, die der deertruch noch moor touhoope lukt, wiertruch ju Tichtegaid fon dän Kääden aal haager wäd. Wan die Kääden n Temperatur beloanget fon 100 Millionen Groad Kelvin dan fangt dät Helium in dän Kääden oun tou fusionierjen tou Koolenstof mäd Hälpe fon dät Tjo-Alpha-Prozess. Die Begin fon disse Fusion wäd Helium-Lai noemd. Do buuterste Gaswulken drieuwe aal fääre wäch un bildje n Planetarisken Dook. Die Stiern eendet as n wieten Dwäch, die der ap Eende ouköilt un so n swotten Dwärch wäd. Dät Prozess duuret oawers soloange, dät et noch neen swotte Dwärge rakt in uus Galaxie.

Domestisierenge of Domestikation is n Proses wierbie de Moanske do Dierte tom moaked. Dät Proses wäd uk däin mäd Plonten do uut dän wilden Natuur kuume. Truch bie ju Apluukenge fon do Dierte uurs tou tuchtjen kon me Oainskuppe ferannerje, wiertruch do Dierte beeter bie de Moanske lieuwje konnen.

Botsuana (internationoal:Botswana) is n Lound in Afrikoa. Die Woalspruch un die Noome fon juu Munte (Pula, ap Seeltersk: "Rien" af "Rien schäl kuume", wät ook n Gröitnis is), heere sik fielicht foar n europäisken Moanske n bitje kerjöölsk an, man in sun heet un soor Lound fraue sik doo Ljuude, foarallen doo Bauloundbuure, uur älk bitjen Rien. Rien betjut foar disse Ljuude Riekdum af nit gans so groote Äärmoud. Uut dissen Gruund is dät ook die Noome foar dät Jäild, un juu Unnerdeelenge fon dät Jäild, Thebe (een Pula sunt hunnert Thebe), ook Riendruppe.

Ouderkerk is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Ouderkerk aan den IJssel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 28,53 km² un deer woonje 8.141 Moanskene (2012).

Pjotr Iljitsch Tschaikowski (Rusk: Пётр Ильи́ч Чайко́вский , wietenskuppelke Transliteration Pëtr Il’ič Čajkovskij, düütsk Peter Tschaikowski; bädden ap dän 25. April ätter dän julionanske / dän 7. Moai 1840 ätter dän gregorioanske Kalänner in Kamsko-Wotkinski Sawod; suurwen ap dän 25. Oktober ätter dän julioanske / dän 6. November 1893 ätter dän gregorioanske Kalänner in Sänt Päitersbuurich waas aan rusken Komponist fon ju Romantik.

Heerlen is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Heerlen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 45,50 km² un deer woonje 89.287 Moanskene (2012).

Dät Saarlound (Düütsk: Saarland, Wäästfräisk: Saarlân) is n Buundeslound in dät Suudwääste fon Düütsklound. Dät Buundeslound häd ne Uurfläche fon 2,569.69 km² un häd 989,035 Ienwoonere. Die Haudstääd is Saarbrücken.

Wäkke hääbe ju Fermoudenge, dät die Termin fon dät Fääst un wäkke fon do Bruuke, do deer in Ferbiendenge mäd stounde, sik ätter heedenske Fierdelkhaiden in n Touhoopehong mäd ju Wintersunnenweende gjuchte.
Innerdoat is ju Gruundenge fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich in ju Kontext fon ju Geskichte fon ju Heematbewäägenge tou betrachtjen: Ju äntstuud al uum 1880 as Reflex fon ju Ferstääderenge fon Düütsklound un fon dät Interesse fon fuul Stääde an ne Ärinnernge an hiere Buurenwuttele. Uut ju Bewäägenge hääruut wieren in dät Lound Ooldenbuurich 1910 al dät Ammerlounder Buurenhuus in Bad Twiskoan un 1912 ju Rookkate in Neuenburg as sinnelk belieuwboare Ärinnerengssteeden äntsteen. In Kloppenbuurich sälwen wuud 1922 n Heimatmuseum gruunded.

"Seelter" is uk Biewoud bie Seelterlound, bie seelter Ljuude un bie ju Sproake. Substantivisk bruukt hat dät seeltersk: hie boalt Seeltersk.

Dät Ailound Näiguinea wäd säilden uk noch meetäld, maasttieds oaber nit, deeruum dät dät al tou n Australisken Kontinent heerd un ja foar loange Tied uk mäd dät australiske Fäästlound ferbuunen waas (nu is die Seewoaterspeegel haager). Dät wäästelke Näiguinea heert tou Indonesien, dät Aaste fon dät Ailound heert tou n oainen Stoat, Papua-Näiguinea.

Die ruske Zar Päiter I. (die Groote) (1689-1725 liet ju näie Haudstääd Sankt Päitersbuurich baue (1703), wier fon nu an do maaste fon do wonnene Fäkljuude woonde, wierunner fuul Düütsk-Balten. Unner sien Ätterfoulgere noom ju düütske Ienfloud noch tou. Ministere un Räidreekere koomen uut Düütsklound un ju Zarenfamilie fon do Romanows miskede sik mäd uur europäiske Huuse. Ju düütske Katharina II. (1762-1796) fertried as do Härskere in Prüüsen un Aastriek dän apkläärden Absolutismus un föärderde as do ju Kolonisation fon innerstoatelke, bolde nit bewoonde Gestriche, uum so n haager Befoulkerengswoaksdum tou beloangjen un deertruch gratteren Macht un Riekdum foar dän Stoat.

Dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum wiest ap n Areoal fon uumtränt 20 ha ju Geskichte fon dän londelke Ruum fon Läichsaksen fon dät 16. Jierhunnert bit tou däälich. In uur 50 historiske Bauwierke mäd do touheerige Buurentuune un ap uur Nutsflächen fon de Buuräi wäd die Wondel in dät Ferhooldnis Moanske-Uumwaareld thematisierd.

Uum ju Skierstins rakt dät fuul Stinzeplonten. Dän Noome häd die Botanikus Dr. Jacob Botke in 1932 dät eerste Moal bruukt, uumdät do Ienwoonere fon Feanwâlden dät bie de Skierstins woaksende Haarlimmer Klokkespul Stinzebloumen naamden.

Dät Museumstäärp Kloppenbuurich – Läichsaksisk Fräiluchtmuseum in ju läichsaksiske Kringstääd Kloppenbuurich is een fon do ooldste Fräiluchtmuseen Düütsklounds. Dät Museum häd ju Apgoawe, do loundelke Bautoankmoale fon dät Buundeslound Läichsaksen tou ärfoarskjen un in Biespiele originoalgetjou tou dokumentierjen.

29. Januoar: Mäd dät Protokoll fon Rio de Janeiro gungt die Peruoansk-Ecuadorioanske Kriech tou Eende. Peru kricht dät twiske him un Ecuador striedige Rienwoold-Rebät tou-ärkoand.

Wilhelm Awick-Meyer af Meyer-Awick (Bäätholt), bädden 12.5.1902, stuurwen ap sien 81. Gebuursdai ap n 12.5.1983, waas Buur. Hie waas fon 1.10.1946 - 4.4.1961 Burgermäster fon Skäddel.
Ju Sapir-Whorf Hypothese (uk wäil linguistiske Relativität naamd) kwäd, dät ju Woarniemenge un ju Foarstaalenge fon ju Wuudelkaid gjucht ouhongjen däd fon ju Sproake, uur ju wäl ferföiget. So skällen ljoachtblau un dunkerblau fon uus as Variante fon een Faawe woarnuumen wäide, wüült do foar Russen, do der foar ljoachtblau n gans uur Woud hääbe (goluboj) as foar dunkerblau (sinij), bee juust so gans ferskeeden sunt as rood un rosa foar uus. Ju Hypothese häd hieren Noome fon do Amerikoanske Sproakkundigen Edward Sapir un Benjamin Lee Whorf.

Dät Wiefken bit litje Dobben in dän Boark un lait in älke Dobbe n oankeld ovoal Oai mäd ne Loangte fon 4,6 bit 5,4 Millimetere Loangte. Fluks ätter dät sluupjen frät sik sunne litje Moade unnern Boark, truch dän Bast un doo buutere Deele fon dän Spint. Die Gong wäd eerste mäd fernäilden Boark (bruun), dan mäd ljoachte Holtspounen apfälld. Joo frätte sik foar een Mound truch dät Holt, dan boorje se 18 Millimetere breede Gonge bit tou 14 Zentimetere djoop in dän Boom, wier se dan hiere Koomere baue. Deer rauje se as Puppe un äntwikkelje sik tou n uutwoaksenen Rust, die sik truch n 7,5 bit 10 Millimetere breed oval Gat wier uut dän Boom hääruut boort. Doo uutwoaksene Dierte fljooge fon Eende Juni bit in dän August in dän Woold hääruume. Sunne Rustegeneration lieuwt foar een, säilden uk two Jiere. Bie Ätterfoarskengen in Polen koom hääruut, dät hie deer foarallen juu Kjuusdannen-Oard Picea abies, oaber uk juu Fjuurenboom-Oard Pinus sylvestris, Dannen un uur Näddelboome befaalt.

Laser is ne ängelske Oukuutenge, ju der stoant foar (light amplification by stimulated emission of radiation), wät ap Seeltersk uursät "Luchtferstäärkenge truch ju stimulierde Emission fon Stroalenge” hat. N Laser is ne Reewe ju n quantenmechanisken Effekt, nämmelk stimulierde Emission, anwoant uum n kohärenten Stroal Lucht tou lääwerjen. D.h. do Woogen sunt in Phase (in Stap) un deer is neen Interferenz. Lucht fon n Laser is oafter parallel un monochromatisk, man dät jält nit foar aal Typen Lasere.

Antonius un Kleopatra wieren foar't eerste seeker in Ägypten, man een Jier leeter wuude (uk truch dän Sieden-Wiksel fon ju ägyptiske Flotte un Kavallerie, Alexandria iennuumen. Antonius broachte dän 1. August 30 f. Kr. sik sälwen uume, Kleopatra n poor Deege leeter, ap dän 12. August, juust so.

Do Sorbiske WITAJ (wäilkuumen)-Bäidenstuune luuke buute sorbisksproakige uk fuul düütsksproakige Skoulkere. Ätter dät Foulgjen fon ne twosproakige of ne sorbisksproakige Foulksskoule konnen Skoulkere tougjuchte ap dät Sorbiske Gymnasium in Bautzen (Budyšin) of ap do sorbiske Middelskoulen in Radibor (Radwor) un Bautzen. Ne sorbisksproakige Hoochskoule rakt dät nit. Me kon je daach in Leipzig (Lipsk) n Universitätsstudium Sorabistik nieme.

Boekel is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Boekel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 34,52 km² un deer woonje 9.759 Moanskene (2012).
Saudi-Arabien is een Lound in Faander-Asien. Dät is dät Grootste Lound ap dät Arabiske Hoolichailound. Noaberlounde sunt Jordanien, Irak, Kuwait, Katar, do Fereende Arabiske Emiroate, Oman un Jemen, buppedät lait die Ailoundstoat Bahrain foar'e Kuste fon Saudi-Arabien.

Wan wie ju Molksträite fonsieden bekiekje kuuden, wuud ju uutkiekje as n Skoale (ju galaktiske Skieuwe) mäd fertjukten Kääden (ju zentroale Fertjukkenge). Ju galaktiske Skieuwe häd n Truchmeeter fon 100 000 - 120 000 Luchtjiere; ju Tjukte is buute ju zentroale Fertjukkenge soowät 3000 Luchtjiere. Ju Molksträite is touhoopestoald uut mindestens 200 Milliarden Stiernen (näiere Skätsengen baale sogoar fon uum 400 Milliarden Stiernen), wierfon die grootste Deel sik in ju Skieuwe fint.

11. November: As Reaktsjoon ap dät Ankuumen fon Alliierde Troppen in Algerien in n Twäide Waareldkriech besätte düütske Troppen uk dän fräie Deel fon Vichy-Frankriek.

Wan Aymara, alleweegense wier dät boald wäd, tou grooten Deel gliek is, so rakt dät daach Unnerskeede ätter dät Gestrich. Aymara, as dät in La Paz (Bolivien) boald wäd, wäd betrachted as ju skeenste Foarm fon ju Sproake.

In ju Noacht fon n 13.-14. Februoar 1945 wuud fon do britiske ne Bombardierenge fon Dresden truchfierd. Dät roate uur 25.000 Doode un 75.000 Huuse ferswoonten fon de Loundkoarte. Do extrem heete Flammen feruurseekeden n Fjuurstoarm, do der Moanskene in do Flammen oun soogen.

Ägypten is n Lound in Noudaast-Afrikoa. Ju loangste Äi fon ju Waareld, die Nil, fljut truch Ägypten. Ägypten is bekoand foar sien Fergeenhaid mäd een tiedige Hoochkultuur.

Dät rakt 1.200.000 Bolivianiske Spreekere fon Aymara, 500.000 Peruvianiske Spreekere, 20.000 Chileniske Spreekere un ungefäär 18.000 Argentiniske Spreekere.

Ju wüülde Oante (Anas plathyrhynchos mäd juu Uutsproake "Ánas plathyrhýnchos") is n Fuugel die der swimmen un kwoakjen däd. Dät Hanke is foaralllen bruun, man uk mäd n bitje blau an doo Juuken. Dät Montje mäd sin gräine Kop hat "die Woode." Dät rakt dissen Fuugel in Europa, Asien un Noudamerikoa.

1785: Jacob Grimm, düütsken Sproak- un Literatuurwietenskupper un Jurist, hie jält as Begruunder fon ju düütske Philologie un Oalerdumswietenskup.

Omotiske Sproaken fon sun 1,5 Mio. Ljuude fon 40 Dialekte in ju Omo-Läichte in Äthiopien. Fielicht ne Outwiegenge fon do Kuschitiske Sproaken.

Die Fräiske Räid of uk Interfräiske Räid (Düütsk: Friesenrat, Noudfräisk (Mooringer): Frasche Rädj, Wäästfräisk: Fryske Rie) ferträt do meenskuppelke fräiske Interessen fon tjo fräiske Lounde (Fryslân, Aast-Fräislound un Friislon) ätter buuten.

Aymara is ne Sproake, ju der boald wäd fon do Aymara uut do Andes. Aymara wäd boald fon moor as ne Millione Ljuude. Dät is een fon do eepentelke Sproaken in Bolivien un Peru, un dät wäd uk in Argentinien un Chile boald.
12. Item wenn er ein landtrecht von den zwolffen soll erkant werden das sollen vund wollen sie sampt alle den ingeseten des landes de de sententien mitt erkennen werden nach ihre betsten wissenschüft erkennen nach inholdt dieser articulen vund landtrechten gebrauch, so leeff ihnen ist ehr heill vund salicheit, vund sich darvber nichts an gifften, gaben, frundschuftt, oder viendtschufft, bewegen lassen.

2. Oachte Deege foar dän Termien mouten do Tweelwe fon dän Preetstoul häärou Ättergjucht kriege, man die Bekloagede truch dän Kloager. Zum anderen sollen alle de jennigen so das landtrecht zu thuen haben, achte dagen zu uorn van Cantzell abkündigen lassen, dar mitt de twoluen sich darnach zu richten, vund der cleger sall den beclagten auch vort achte dage zu vorn darjegen citieren lassen, datt der beclagte üff dem sulvigen dach, wen de clage den verordenten aüergegeuen wardt dariegen zu erschinen darnach he sich wete zu richten.

Marum is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 64,88 km² un deer woonje 10 061 Moanskene (2007). Sit fon ju Meente is uk Marum.

In 60 f. Kr. begon dät leeter so beteekende Eerste Triumviroat, dät waas ne Ousproake fon träi Monljuude, näämelk Pompeius, Caesar un ieuwen uk Crassus. Jo wüülen touhoope oarbaidje, uum moor Moacht tou kriegen. Crassus kuude hiere Projekte finansierje. In 56 f. Kr. wuude die Buund fernäierd.

Un dan wuud soaged. Dan aan Mon die stuud unner un die uur Uur stuud buppe. Die buppe stuude, die hoalde bloot de Soage hooch un laitede, dät ju genau ap Striek loangs geen. Un die unner die moaste luuke, die lääwerde Kraft. Die moaste Kraft hääbe. Deer wuuden moonige Boome truchsoaged in n Winter. Deer stuuden se ganse Winter an t Soagjen.

Ju Oboe (fon Frantsöösk: hautbois „hooch / luut Holt“) is een Holtbloas-Instrumänt mäd Dubbelreeitblääd. Dät rakt deer ferskeedene Bauwiesen fon.

Baden-Würtembierich wäd begränsed fon dän Swaits in dät Suude, Frankriek in dät Wääste un fon do düütske Buundeslounde Rhienlound-Pfalz, Hessen un Bayern.

Friedrich Paulsen (bädden in Langenhorn/Sleeswik, dän 16. Juli 1846, stuurwen Berlin/Steglitz dän 14. August 1908) waas n Noudfräisken Philosoph un Pädagoge. Sien Oolden wieren Buurenljuude: Paul Frerck un Christine Ketelsen. Fon dät füüfte Lieuwendsjier ou koom hie in ju Täärpsskoule un dan 1859 in ju Skoule fon dän Koaster Sönke Brodersen. Die föärderde Paulsen mäd alle Kräfte un so kuud hie dan 1863 in dät Christianeum in Altona. Deerätter studierde hie in Erlangen, Bonn un Berlin, wier hie 1878 n buutengewöönelken Posten kreech as Professor in Philosophie un Pädagogik. In 1896 foulgede hie Eduard Zeller ätter as Professor in ju Moroalphilosophie in Berlin.

Do Niederlounde (Wäästfräisk Nederlân, Niederloundsk Nederland) is n Lound in Wääst-Europa. Ju Haudstääd is Amsterdam un die Köönich fon dät Köönichriek is siet 2014 Willem-Alexander. Minister-Präsident is siet 2010 Mark Rutte.

Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $21.800 in 2007. In 2007 waas 8,2% fon ju ganse Wirtskaft Loundwirtskaft, 25,4% Industrie un 66,4% Tjoonste. In 2008 waas 7.6% fon ju Befoulkenge oarbaidsloos.
1949: Ferkändigenge fon dät düütske Gruundwät ("Grundgesetz") truch dän Parlamentoariske Räid. Dät Doatum wäd oafter as Gruundengsdoatum fon ju Buundesrepublik beteekent, aaldät dät Gruundwät eerste aan Dai leeter, ap dän 24. Moai, gultich wäd.

Ocko II. tom Brok (* 1407; † 26. April 1435) waas die Suun fon Keno II. Hie äärwede so groote Heerskupsgebiede, dät hie sik Haudling fon Aastfräisloound naame kuud. Ap n 27. Septämber 1426 wuud hie fon Focko Ukena bie ju Slacht fon Tjootern sloain. Dät waas n wichtigen Ärfoulch juun do tom Broks un n Jier leeter ap n 28. Oktoober 1427 wuud Ocko II. tom Brok bie ju Slacht ap do Wüülde Äkkere bie Marienhafe noch moal wier fon Focko Ukena sloain un gefangen nuummen. In 1435 is Ocko II. tom Brok as lääsde fon ju Haudlingsfamilie dan stuurwen. Deermäd was ju Familie tom Brok uutstuurwen.

Paraguay is een Binne-Lound in Suud-Amerikoa. Dät lait twiske Brasilien, Argentinien un Bolivien, sien Haudstääd is Asunción. Fon't Noude ätter't Suude fljut die Río Paraguay truch dät Lound, aastelk deer fon is dät Lound tichter besiedeld, wilst dät wäästelk tänner besiedeld is.

1958 wuud ju Seelter Äi fon Seedelsbierich bit Skäddel liek moaked, ju Laangte geen deertruch fon 13 km ap 6 km tourääch. Twiske Baalenje un Roomelse, wier dät Lound loangs ju Äi fröier un aleer oafte unner Woater stuud, häd ju Äi in do lääsden Jiertande n Diek kriegen.

Dät Täärp Tjootern is een fon soogen Täärpe in ju gliek naamde Meente Tjootern, ju 2686 Ienwoonere (31. Dez. 2007) häd. Ieuwenske Tjootern heere fo foulgende Täärpe un Buurskuppe tou ju Meente Tjootern: Amdorf, Neuburg, Stickhusen, Velde, Barge un Deternerlehe.

Stoarksbrood (Claviceps purpurea, dt. "Mutterkorn") is n Skimmel, die der ap do Ieren fon Roage un Weete woaksen däd, säilden uk ap Jäärste, Hoawer af Gäärse. Dät lät ap Swotbrood, wäil deerhäär die Noome. Truch dän Gebruuk fon desinfizierd Säid kumt dissen giftigen Angriep däälich bolde nit moor foar.

Fon 1656 bit 1660 woonde Steen in Warmond, noudelk fon Leiden, un fon 1660 bit 1670 in Haarlem un in bee Perioden waas er besunners produktiv. In dät Jier 1670, ätter dän Dood fon sien Moanske in dät Jier 1669 un sin Foar in dät Jier 1670, look Steen tourääch ätter Leiden, wier er dän Räst fon sien Lieuwend bleeuw. Wan dät Kunstmäärked touhoopebriek in dät Jier 1672, dät sonamde Noodjier, eepende Steen n Weershuus. In n April 1673 hilkede hie er Maria van Egmont, ju him n uur Bäiden roate. In dät Jier 1674 wuud er wier Haud fon de Lukasgilde. Frans van Mieris wuud tou aan fon sien Kumpane. Hie stoorf in Leiden in dät Jier 1679 und wuud in n Familiengrääf in ju Pieterssäärke biesät.

Sproakannernge (de. Sprachänderung) is je Ärschienenge dät Sproaken sik mäd der Tied annerje. Foar sun Annernge kon dät ferscheedene Uurseeken reeke.

Ne Tragödie of n Truurspil is n Tjooterstuk of Film, wier ju Honnelenge n Skiksoalshoaftigen Ferloop nimt un in't Eende in ju Katastrophe uutgungt. Dät hat nit in älken Faal, dät die Protagonist stäärft, man dät dät foar him, eenerläi wo, läip uutgungt. Oafter mai, fon Hybris (Uurmoud) drieuwen, hie sien Skiksoal äntkuume un moaket dät deer truch noch läpper.
Widzeld, uk Widzel af Witzel tom Brok (uum 1359; † 25. April 1399) waas die Suun fon Ocko I. Do Suldoaten fon dän Ärtsbiskup fon Bremen, fon dän Groaf fon Ooldenbuurich un uur hieden ap n 25. April 1399 him un sien Suldoaten bie Tjootern apluurd. Witzel un sien Suldoaten soachten Skuts in ju Säärke fon Tjootern. Man ju Säärke wuud ounstikt un Witzel un siene Suldoaten stikkeden un ferbaadenden. Uur Uurlääwerengen bejuchte oawers deerfon, dät Widzel bie ju Säärke fon Tjootern fon do Seelter doodhäuwen wuud.

Tantal (Symbol Ta, Oardnengstoal 73) is n chemisk Element, gnauer kweeden, n Uurgongsmetall. Dät kumt säilden foar un is n duktil, glansjend un graphit-gries Materioal.

16. Item de ladinge is ein olden halben stuver van ieder partei vund sollen de parteien citiert werden von den zwoluen einer in den dorffe, dar de partien wonhaftich seindt, vund sollen ein ieder gehorsam erschienen pine den twolffen ein tunne beers.

Ecuador lait oun ju Pazifik-Kuste fon Suud-Amerikoa. Duusend Kilomeetere foar ju Kuste lääse do truch Vulkoanismus äntsteene Galapagos-Ailounde, do uk noch tou Ecuador heere. Jo sunt foar hiere Biodiversität bekoand.

Un wan dät aal so wied waas, dan wuud die Kooker iensät, die wuude ap de Skipsboudem fäästmoaked un buppe kiekede die so n Meeter uut dät Skip uut. Deer koom ätters die Mäst oun un die Mäst deer koom n tjukken iersenen Bolt truch. Un die wuude dan unner in t Skip fäästmoaked, wan dät gjucht stuude.

Uus Waareld häd man aan Trabant, die mäd hier ju groote Jiereswonderenge uum de Sunne moaket. Un ap disse Wonderenge traalt ju Moune (dt. Mond) sik uk noch uum de Waareld in njuugenuntwintig Deege un tweelich Uure. Do uur Planeten hääbe moorere Mounen. So die Jupiter mäd fjauer, die Saturn mäd oachte, un Uranus mäd säks Mounen.

Bie Winterdai dan moast min Foar wät toufertjoonje un dan geen hie maastens deer ätter Ooldebrääch. Deer hied Putje Luks sun litje Skipshällenge. Un dan in n Winter dan soageden do do tjukke Boome. Do koomen ap hooge Bukke. Do wieren wül twäin Meeter hooch. Un dan hieden do Soagen fon wül n träi Meeter loang. Un dan stuud min Foar buppe ap de Boome un Putje Luks, die siet unner. Die waas man sun litjen Käärel, hied kuute Beene. Un dan soageden do do Boome truch, fon unnern ätter buppen in Poste. Un dan bie Suumerdai wuuden deer do litje Mutten - do Skiepe - fon moaked.

Do oolde Seelter wieren Skippere un Koopljuude un jo wollen sicher hiere Sproake wäil moal as stilkene Sproake benutsed hääbe. Deerfon rakt dät sogoar Fertälstere.

Ju historiske Luudleere befoatet sik deermäd, wo do Luude sik in ju Geschichte fon ju Sproake äntwikkeld hääbe un wo do in früünde Sproaken touhoopehongje.

Protone wäide klassifizierd as Baryone un bestounde an sik wier uut Quarke, nämmelk Valenzquarks un Seequarks. Do Valenzquarks sunt twäin 'up' Quarke u un aan 'down' Quark d. Do Seequarke sunt 'up', 'down' un 'strange' Quark-Antiquark Poore. Disse Quarke wäide touhoope heelden fon Gluone, do Dreegere fon ju stäärke Käädenkraft.
Die baude wuddelke Träimäst-Skuunere in 1870-‘90, do Jiere. Dät wieren gjucht faine groote Sailskiepe. Oaber do Mäste kuuden je nit laid wäide, so as bie do Tjalken un Wierk. Wan do unner ne Brääch truch wüülen ju der nit hoochleeken wäide kuude, dan kuuden jo de Mäst klappe. Dät kuud nu de Träimäst-Skuuner nit. Do wuuden hier baud un dan broachten se do ätter Lier un in Lier bääte do Slüüse so tou kweeden, dät se goud buute wieren. Deer wuuden do Mäste apsät un do Saile anmoaked un Wierk. Kiek, so hääbe se hier fröier in Strukelje baud.

Herman R1665 R1665 R1675 R1675 R1713a H1568 H1606 H1665 H1665 H1665 H1665 H1674 H1674 H1674 S1473a S1473a S1473a S1473a S1473b S1549a S1549b S1630a S1630a S1630b S1665a S1665a S1665b S1665b S1665b S1665b Si665b S1674a S1674a S1674a S1674b S1674b S1674b S1674b S1699 U1606 B1733 S1651a S1651b H1651b R1713c

Bee do Sieden hieden hunnerde Skiepe, man Octavianus sien Paatäi hiede moor as dubbeld so fuul as Antonius sien. Dät mout uk kweeden wäide, dät Octavianus sien Skiepe maast litjer un gauer, wilst Antonius sien Skiepe maast gratter un beeter befäästiged wieren. Kleopatra, ju Ooldske un deermäd Ferbuundede fon Antonius, hiede hiere gaue Sailskiepe touhoope bääte ju Slachtoardenge fon Antonius lääsen. Deer wieren uk groote Skätte so as ju Kriechskasse ap Kleopatra hiere Skiepe, do skuulen seeker weese.

Zaltbommel is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 89,06 km² un deer woonje 26.160 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).

N Mikroskop is ne Reewe foar dät bekiekjen fan Dingere, do tou litjet sunt uum mäd dät bloote Ooge tou sjoon. Mikroskope wäide t.B. bruukt foar mediske, biologiske un forensiske Unnersäikengen un in ju Technik bie Unnersäikenge fon Materioale.

Behnen = Helena Behnen, Die Entwicklung von Flur und Siedlung auf den Hümmling. In: Hans Meyer-Wellmann, Heimat-Chronik, 1. Band Flurnamen. Der Heimatring Lorup 1970. S. 191-229.

Die wäästelke Kusten-Beriek (Costa) fon't Fäästlound bestoant uut Swämlound un minner hooch Bierichlound. Een wichtige Äi in düt Rebät is die Río Guayas. In dät Noude is die Kusten-Beriek tropisk, in dät Suude druuger.

Sit fon ju Meente is in Menaam. Uur Steeden in ju Meente sunt Berltsum, Bitgum, Bitgummole, Blessum, Boksum, Deinum, Dronryp, Ingelum, Marsum, Skingen, Slappeterp un Wier.

Ätter ju lääste Iestied wuud dät Lound eerste tou n Tundra. Leeter uurlook ju sik mäd Dannene un Riesenboome. In ju waarmere Tied deerätter koom in t Binnenlound dät Eeken-Miskwald ap.

Dät is n stäärk, licht, glansjend, korrosionsbeständich Uurgongsmetal mäd ne säälwerske Metalfaawe. Dät is uk resistent juun Seewoater un Chlor. Titan wäd in stäärke Lichtbau-Legierengen ferwoand (foarallen mäd Iersen un Aluminium) un ju oaftest foarkuumende Ferbiendenge, Titandioxid, wäd in wiete Pigmente ferwoand.

Sit fon ju Meente was in Drylts. Uure Steeden in ju fröiere Meente wieren Abbegea, Aldegea, Blauhûs, Easthim, Folsgeare, De Gaastmar, Gau, Goaiïngea, Greonterp, Heech, De Hommerts, Idzegea, Yndyk, Ypekolsgea, Jutryp, Koufurderrige, Nijlân, Sânfurd, Skearnegoutum, Smelbrêge, Toppenhuzen, Tsjalhuzum, Turns, Twellingea, Wâldsein, Westhim un Wolsum.
Dät Bauwurk wuud bekoant as Skierstins. Ju Stins is noomd ätter do Munneke fon dät Klaaster Klaarkamp bie Rinsumageast, do tou do Sistersjenzers af Skiere mûntsen (Benediktinen) heerden.

Fon ju originelle litje Säärke ju tou ju Siedlenge heerde, is noch niks wierfuunen. Ju skäl fon Kriechsgewalt fernäild wuuden weese. Wie wieten dät ju deer waas un dät ju n Patroon hiede: Michael, die Ärtsängel die der Room insen fon dän Päst befräid häd. Leeter kreech ju n twäiden Patroon bietou: Sänt Magnus, n hälgen Biskup, die hier toufällich loundede, fieuwhunnert Jiere ätter sin Dood. Fuuls tou iewerge Fräisen hieden nämmelk sien Reliquien mee ätter Fräislound nieme wüüld, man deer is n Sköätel foar strieken wuuden un do Reliquien bleeuwen in Room, in ju Säärke, ju der sietdän n dubbelden Noome kreech: Säärke fon Michael un Magnus.

Tichte bie Seelterlound in de Naite fon Burloage wuud ju Lieke ap n 27. Februoar 1939 truch dän Eedgreeuwer Heinrich Breer uutgreeuwen. Ju Skelett-Lieke wuud eerste Jiertjaande in dät "Landesmuseum für Natur und Mensch" in Ooldenbuurich apbewoard. Fon 2005 - 2009 wuud ju Lieke fon "Burli" in dät Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen uutstoald.

Ameloundsk is n holloundsken Dialekt fon dät wäästfräiske Wäädailound Amelound. Dät wäd noch fon sun 1500 maast allere Moanskene (2006) ap Amelound boald.

Johann Friedrich Minssen, Vergleichende Darstellung der Laut- und Flexionsverhältnisse der noch lebenden neufrieischen Mundarten und ihres Verhältnisses zum Altfriesischen, Friesisches Archiv 1, 165-276 (1849).

1794: Die Weeuwerapstound in ju Fräie Rieksstääd Augsbuurich wäd truch swääbiske Troppen deelsloain, do ap Kosten fon do Weeuwere in ju Stääd Kwattier nieme.

So wuud dät fon buuten mäd Pik uutjeeten, dät et woaterticht wuude. Un dät Pik wuud deer wier oukratsed, wät uurflüssich waas. Un dan wuud dät ienstrieken mäd Holttaar, dät ganse Skip. Un dan wuud et tou Woater lät. Dan waas de Hauptoarbaid deran däin.

Juust so as uur Lounde in düsse Region rakt dät in Saudi-Arabien fuul Äid-Oulje, wiertruch aan Deel fon ju Ienwoonerskup gjucht riek wuuden is. Woater in Foarm fon Rien, Seen un Äie rakt dät deerjuun nit fuul. So mouten do Saudi-Araber foar hiere Buuräi (besunners foar dän Ounbau fon Weete), juust so as foar hiere Huushollengen eerstens do eendelke Foarroate fon Fossil Gruundwoater uutbüütje, wät nit eeuwich so fääre gunge kon. Dät uur, wät jo moakje, is dät jo Meerwoater äntsoaltje. Ätter dän momentoane Stound fon'e Technik is düt noch aiske energie-intensiv.

In de Midde fon ju Molksträite fint sik gjucht woarskienelk n supersweer Swot Gat, Sagittarius A. Dät is oawers nit gjucht aktiv, dan - in Juunsats tou ju Loage in ju galaktiske Skieuwe - is in dät Zentrum man min interstellär Gas uurichblieuwen.
Äffener m., Bräiskeede f., Brustboom m., Foarboom m., Gong m., Heeuwelte f., Jäidenboom m., Kätte f., Knäppel m., Koum m., Kroune f., Kurrel m., Linnenboom m., Loade f., Noose f., Ounsleek m., Päärtjen n., Piepe f., Pläienboom m., Pläiene f., Präin m., Rait m., Rouhoake m., Roustokke pl., Skäärjäiden n., Skieuwe f., Skifken n., Siedstuk n., Sluutholt n., Spoule f., Spoulpiepe f., Strap m., Tämpel m., Treede m., Uumelööper m.

Die Mjotäärsker wäd andrieuwen mäd n Dieselmotor. Do ferwoande Laistengen lääse twiske 100 un 400 kW. Ju Andrieuwenge fon do Täärskmechanike geböärt bolde altied uur Kielgjoomen. Ju Andrieuwenge fon do Joole geböärt mechanisk of hydraulisk.

Ju Säärke in Potshuusen is uut dät 19. Jierhunnert. In Potshuusen stound siet 1955 dät "Evangelische Bildungszentrum Ostfriesland", uk "Landvolkshochschule" naamd.

Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie. Erstes Buch: Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie. Halle: Niemeyer, 1913.

Hans Cranach (* uum 1513 in Wittenberg; † 9. Oktober 1537 in Bologna) waas aan düütsken Moaler in ju Renaissance. Hie waas die Suun fon Lucas Cranach dän Allere un die Bruur fon Lucas Cranach dän Jungere.

Al in do Jieren 1764-1767 wonnerden rund 30.000 Düütske (un deerbie n litjeren Antaal fon Frantsoosen, Niederloundere un Sweden) ätter Ruslound uut. Dät wieren stuure Raisen, do der dan oafte eendeden in de Wöiste, wier jo sik näi Lound anmoakje moasten. So äntstuuden düütske Ansiedlengen in do Gestriche fon dän Wolga un ju Swotte See, wierbie sik dät juun Eende fon dät 19. Jierhunnert al uum 400.000 blw. 270.000 Ljude hondelde.

Berkelland is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 260,43 km² un deer woonje 45.221 Moanskene (30. Juni 2008, Wälle: CBS).

N Mjotäärsker is ne sälwen fierende Maskine, ju der ferwoand wäd tou dät Aadenjen fon Koarelfruchte, Räiwsäid, Sunnenbloumen, Äkkerboonen un Gäärssäid.

Dät System änthaalt oolde un näie Stiernen, Stoaf un molekuläre Gaswulken. Dät bestoant uut ne zentroale Fertjukkenge, ne Skieuwe mäd fjauer groote un eenige litjere Spiroalierme un n Halo. Ju zentroale Fertjukkenge fon de Molksträite is woarskienelk boolkenfoarmich un fon jeelwiete Faawe. Ju häd n Truchmäite fon sowät 20 000 Luchtjiere un ne Tjukte fon sowät 6000 Luchtjiere un änthaalt uur dän Tume wäch 50 Milliarden Stiernen in n e tichte Konzentroation.

Klasse IIIb: Kon Oogenskoade feruurseekje as die Stroal fluks in dät Ooge skient of fluks in dät Ooge reflektierd wäd. Dät is algemeen fon Anweendenge foar Lasere mäd Uutgongsenergie fon 5 Milliwatt bit tou moorere hunnert Milliwatt.

Gaasterlân-Sleat is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 209,29 km² un deer woonje 10.208 Moanskene (2007).

Klasse II: Die Blinkreflex fon dät moanskelke Ooge wol Oogenskoade toufoarkuume. Do maaste Laserpointere sunt in ju Kategorie, mäd Uutgongsenergie láiger as 1 bit 5 Milliwatt.
In Molbiergen is dän Haaldeel fon ju Befoulkenge Ruslounddüütsk, man uk Seelterlound kreech in Roomelse n oarigen Andeel, maast uut Omsk. Fuul fon do Ruslounddüütske sunt evangelisk; sun 500 fon do Gemeentegliede fon ju evangeliske Säärke Idafeen sunt Uutsiedlere uut ju fröiere Sowjetunion un woonje maast in Seelterlound [2].

Gesina Lechte-Siemer (1911-2007) waas ju eerste Dichterske in ju seelterfräiske Sproake. Ju waas aal as Bäiden an't dichtjen. Dät Tjooterstuk Louts Hinerks Tjoue häd ju 1931/32 skreeuwen.

Wiesbaden is ju Haudstääd fon dät düütske Buundeslound Hessen. Ju Stääd häd 274.611 Ienwoonere (2010). Wiesbaden is siet 1905 ne düütske Groβstadt.

Margaretha Grosser (*1934) häd gjucht fuul seelterfräiske Bouke skrieuwen, ju Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound Serie (1992-1994) is gjucht bekoand wuuden. Ätter 2000 skreeuw Grosser uk Margeriten uut min Tuun (2001) un Mien Tuunschiere (2005). In 2009 häd Gretchen (Margaretha) Grosser Die litje Prins ätter dät Seelterfräiske uursät. Deerätter keemen moor seelter Uursättenge fon klassiske Bäidensbouke. So häd Grosser uk Tuusterpäiter (2010), Fon dän Fisker un sien Wieuw (2012) un Die fljoogende Klassenruum (2013) uursät. Ieuwenske Grosser häd uk Johanna Evers (*1953) Bäidensbouke uursät, fon hier ärskiende 2012 dät Bouk Middewinter in’n Staal. 2000 hiede Marron Fort sien Uursättenge fon dät Näie Tästamänt un do Psoolme kloor. 2015 publisierde hie een näi Woudebouk fon't Seelterfräisk.

Dät Amt Wiedingharde was n Amt in dän Loundkring Noudfräislound in Släswiek-Holstein. Sit fon dät Amt was ju Stääd Niebüll, ju säärm nit tou dät Amt heerde. Dät Amt hied ne Flääche fon ca. 125 km² un ca. 4.000 Ienwoonere in do säks Meenten fon dät Amt.

Tuffelke kuume uut ju suudamerikoanske Buuräi-Traditsjoon. In Suud-Amerikoa wuuden jo al loange Tied eer ju Kolonioalisierenge ounbaud. Dät rakt junner uk masse Soarten, do bääst oun dät Lieuwend in do Anden ounpaased sunt un nit unner uus Bedingengen plonted wäide konnen.

Dät bekoandste Wierk fon Vergil is ju Aeneis, een Epos tou ju Äntstoundenge fon dät roomske Foulk. Dät baut in dän Ienhoold ap Homer sien Illias ap - ju Haudfigur, Aeneas, fljuchtet uut dät fernäilde Troja - un lieket uk, wät do Belieuwnisse fon Aeneas angungt, Homer sien Odyssee un Illias. Me kon kweede, dät Homer ju Foarbielde fon Vergil waas. Vergil kreech sien Aeneis bit tou sin Dood tou nit kloor un laide in sin lääste Wille fääst, dät dät ounfangde Wierk fernäilt wäide skuul. Man dät skaach nit, wiertruch ju Aeneis däälich ärheelden is un bit däälich oafter tou ju Waareldliteratuur täld wäd. Fääre skreeuw hie uk do Bucolica (Höideriemsele) un do Georgica (Leer-Riemsel uur ju Buuräi). Fonsäärm rakt dät uk noch uurswäkke Seeken, do oafter in Ferbiendenge mäd Vergil sien Wierke uurlääwerd wuden, man deer is nit heel kloor, af dät wuddelk aal fon him is.

Ju Suumertied is in do Suumermounden ne Tied in bepeelde Lounde of Regione ap ju Waareld, do Deel weese konnen fon ferskeedene Tiedzonen, wierbie ju Klokke ne Uure foaruut gungt. In dät Foarjier wäd ju Klokke dan ne Uure foaruut sät un in dän Häärst ne Uure wieruume.