Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
མཐོང་ཆོས་མྱོང་ངེས་དང་། སྐྱེ་ནས་མྱོང་ངེས། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཏེ་གསུམ། ཡང་ན་ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གཉིས་ཀ་ནག་པ་དང་། དཀར་བ། དཀར་ནག་འདྲེས་མའི་ལས་གསུམ། །

ཁྱད་པར་འབའ་རོམ་སྙན་བརྒྱུད་ཟབ་མོའི་གདམས་སྐོར་རྣམས་ཇི་ལྟར་གསན་ནས། ཉམས་བཞེས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་བར་མཛད་པའི་ཚུལ་ནི། དང་པོ་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ཀརྨ་བཀའ་བརྒྱུད་བཀྲ་ཤིས་མདུན་བཅར་ཞུས་ནས། བདེ་མཆོག་བསྙེན་པ་མ་བཞག་ན་ཆོས་དྲུག་མི་གནང་བའི་བཀའ་རྒྱ་ཡོད་པས། ཁྱེད་ཀྱིས་དང་པོ་སྔོན་འགྲོ་ཞོག། དེ་ནས་བདེ་མཆོག་དབང་གནང་། བདེ་མཆོག་བསྙེན་པ་བཞག་རྗེས་ཆོས་དྲུག་འབུལ་ཆོག དེ་བར་ཁྱེད་ཀྱི་འདོད་ཆོས་ཐུགས་མོས་གང་ཡོད་གནང་གསུངས་ནས། སྨིན་གྲོལ་རྒྱབ་བརྟེན་ཅི་རིགས་དང་། ཁྱད་པར་དོན་བརྒྱུད་འཕོ་བ་ཆེན་པོའི་དབང་བསྐོར་ཏེ། དོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་བཏད་པ་དང་འབྲེལ། ཁྱེད་ཀྱིས་འབའ་རོམ་རང་ལུགས་ཀྱི་སྒྲུབ་གྲྭ་ཚུགས་ཐབས་དང་། འབའ་རོམ་པའི་བསྟན་པ་ལ་སྲི་ཞུ་གཡེལ་ལྷོད་མེད་པ་མཛོད། གསུངས་ནས་ཞལ་ཏ་གནང་བས། བླ་མ་རིན་པོ་ཆེས་རང་ལུགས་སྒྲུབ་གྲྭ་འཛུག་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་མཛད། དེ་དུས་འབར་རྡོར་རིན་པོ་ཆེའི་དབོན་མོ་ཚེ་མཚམས་འདག་སྦྱར་དུ་བཞུགས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། སྐུ་ལུས་མ་སྤངས་པར་མཁའ་སྤྱོད་དུ་གཤེགས་ཚུལ་ཞུ་འཕྲིན་བང་མི་འབྱོར་བའི་ངོ་མཚར་གཏམ་སྙན་ཀྱང་གསན།

དེ་སྔ་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་སྐབས་མོན་ཁུལ་གྱི་འགོ་འཛིན་གྱི་དཔོན་གནས་ཤིག་སྟེ། མོན་ཡུལ་ནི་སྔར་བཙན་པོ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་སྐབས་ནས་བོད་ཁོངས་བསྙོན་མེད་ཐོག་རྒྱ་བཟའ་ཀོང་ཇོས་བོད་ཀྱི་ས་བཀྲ་རྩིས་སྐབས་མཐའ་འདུལ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཡ་གྱལ་ལེགས་པོ་ས་གནས་སུ་རུ་གནོན་ལྷ་ཁང་བརྩིགས་ཤིང་། བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་ཕག་ལོ་ཕན་ལ་མོན་ཤ་འུག་སྟག་སྒོ་ཞེས་པའི་ལྷ་ཁང་དེར་ལོ་ལྟར་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་མཐའ་འདུལ་ཡང་འདུལ་ལྷ་ཁང་སྤྱི་དང་འདྲ་བའི་མཆོད་སྤྲིན་སྤྲོ་མུས་སོགས་ཀྱི་ཡུན་རིང་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་པ་དང་། རབ་བྱང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་སྤྲེལ་༡༦༨༠ལོ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་ཞལ་སློབ་མེ་རག་བླ་མ་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོ་དང་། མཚོ་སྣ་ལྡིང་ནམ་མཁའ་འབྲུག་གྲགས་གཉིས་མོན་ཡུལ་དུ་གཏོང་གནང་གིས་ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་སྒོ་ནས་སྔར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཆད། རིམ་བཞིན་རྟ་དབང་དགའ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་གླིང་དགོན་བཏབ། མེ་རག་བླ་མས་སྐུ་ཚེའི་རིང་དགོན་གྱི་བླ་མ་དང་ཡུལ་སྡེའི་འཚོ་ཚིས་མཛད། དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་རིམ་བཞིན་རྟ་དབང་བླ་གཉེར་ཞེས་གནས་ལྔ་པའི་རྩེ་དྲུང་རེ་བསྐོ་བཞག་གིས་རྟ་དབང་དགའ་ལྡན་རྣམ་རྒྱལ་ལྷ་རྩེ་དགོན་གྱིས་གཙོས་མོན་ཁུལ་ལྷ་མིའི་སྡེ་དགོན་ཚང་མའི་ཁྲལ་བསྡུ་ཁྲིམས་གནོན་དང་། ས་མཚམས་སྐོར་སོགས་དམིགས་བསལ་གལ་ཆེའི་རིགས་གཞུང་གནས་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་དགོས་པ་དང་། དེ་བྱིངས་རྟ་དབང་བླ་གཉེར་དང་། མཚོ་སྣ་རྫོང་སྦྲེལ། དགོན་པའི་ལས་སྣེ། འཚོ་ཤོག་ཁག་གི་ལྡིང་དང་། འགོ་རྒན་བཅས་སྔར་ལམ་བཞི་སྦྲེལ་ལམ། དྲུག་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་ལས། རྟ་གཉེར་གཅིག་པུས་ཐག་གཅོད་བྱེད་དབང་མེད། སྤྱིར་བཏང་མོན་ཁུལ་འདི་བཞིན་ས་རྒྱ་ཧ་ཅང་ཆེ་ལ་གདོད་མའི་ནགས་ཚལ་གྱི་གསེབ་ཏུ་རྩ་ཆེའི་གཅན་གཟན་དང་བྱ། རི་དྭགས་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཁེངས་པ། རྩ་སྨན། ཤིང་སྨན། རྡོ་སྨན། ཤིང་འབྲས་སྣ་ཚོགས། གླ་རྩི། དོམ་མཁྲིས། ཁྲག་རྭ་སོགས་རྩ་ཆེའི་སྨན་རིགས། བཙོད་དང་། གླ་རྫབ། ཤུག་རྫབ། བེ་རྫབ་ལ་སོགས་པའི་རྩ་ཆེའི་ཤིང་རིགས་སོགས་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད། །
ཁྱིམ་གྱི་དང་པོ་ལུག་ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ཤས་དང་པོའི(ཁྱིམ་རེ་ལ་ཆ་ཤས་ཆེ་བ་དགུ་རེ་ཕྱེ་བས་ཆ་ཤས 108 ཡོད)ཐོག་རྒྱུ་སྐར་གྱི་དང་པོ་ཐ་སྐར་ཆགས་པ་ནས་ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉ་ཁྱིམ་གྱི་ཆ་ཤས་གསུམ་པར་སྐར་མ་ནམ་གྲུ་ཆགས་པའི་བར་རྒྱུ་སྐར་ཉེར་བདུན་པོ་དུས་མཉམ་དུ་ཆགས། དེ་ནས་རྒྱུ་སྐར་དང་བརྟན་སྐར་གཞན་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཆགས་པའི་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ཡོད། དེ་ནས་ས་སྟེང་ཐོག་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཆགས་སྟེ་སྐབས་དེར་མི་རྣམས་ལུས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་འཕྲོ་བའི་འོད་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐོག་འཚོ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་ལོངས་སྤྱོད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་མི་དགེ་བཅུའི་བྱ་སྤྱོད་མེད་སྟབས་རྒྱལ་པོ་དང༌། བློན་པོ། དམགདཔུང༌། བཙོན་ཁང་སོགས་མེད། སྒེར་ལ་དབང་བའི་དཔལ་འབྱོར་བྱུང་རྗེས་སྒེར་སེམས་ཆེ་རུ་སོང་སྟེ་མི་རྣམས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་མི་དགེ་བ་བཅུ་དར་ཏེ་ལུས་ཀྱི་འོད་ཉམས་ཞིང༌། ཞིང་ལས་དང་འབྲོག་ལས་སོགས་ཐུན་མོང་དང་སྒེར་གྱི་ངལ་རྩོལ་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་འགོ་ཚུགས་ཤིང༌། མེའི་རྡུལ་ཕྲན་གྱི་སྙིང་པོ་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་སྐར་མ་འོད་ཆེན་པོ་འིག་སྐར་ཁྱིམ་དུམ་བུ་བཞི་པ་ཀརྟུ་ཀའི་ཁྱིམ་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་སྐག་གི་ཐད་ནས་ཐོན་པ་ནས་དེ་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་ཉི་མ་ཞེས་བཏགས་ནས་གཟའ་དགུའི་དང་པོ་དེ་བྱུང༌།

ད་ལྟའི་འདམ་གཞུང་རྫོང་ནས་སྤྱི་ལེ་བདུན་བརྒྱད་ཙམ་བྱང་ཤར་མཚམས་སུ་སོང་ན་གད་པའི་ལོགས་སུ་དགོན་དེ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད། རྐྱང་རག་ཅེས་པ་ནི། ཐོག་མར་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་རི་དེའི་ཕར་ཕྱོགས་སྤང་སྟེང་དུ་བཞུགས་སྟེ་ཆུ་བརྒྱུད་དུ་གསུང་གཏོར་གནང་སྐབས་དེ་དང་ཉེ་བར་རྐྱང་རག་པ་ཞིག་ཉལ་ནས་བསྡད་པས་བླ་མས་དེའི་སྟེང་དུ་གན་ལྡེ་བཀལ་གནང་བས་རྐྱང་དེས་གན་ལྡེ་འཁྱེར་ཏེ་ད་ལྟའི་དགོན་པ་ཆགས་ཡུལ་དུ་ཐིམ་པས་དེར་དགོན་དེ་ཕྱག་བཏབ་གནང་བ་དང་མཚན་ལ་རྐྱང་རག་དགོན་ཞེས་གསོལ་སྟབས་རྐྱང་རག་ཅེས་པ་དེ་ནས་བྱུང་། པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་གནས་དེར་ཡུན་རིང་བཞུགས་ཤིང་རི་བོ་དགེ་ལྡན་པའི་བསྟན་པ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་གནང་མཛད། དེ་རྗེས་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་སུམ་ཅུ་ཙམ་གྱིས་སེར་སྔགས་གྲྭ་ཚང་བཞིན་གྱི་ཕྱག་བཞེད་གནང་། སྔོན་དགོན་དེར་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་གཤང་ཁྲག་གིས་བྲིས་གནང་བའི་དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་པཎ་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཕྱག་བཟོ་འཇིམ་གྱི་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་བརྐྱང་ཁྲུ་གང་ཙམ་སོགས་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་མང་པོ་ཡོད། ད་ལྟ་སྔོན་གྱི་རྩིག་ཤུལ་དུ་གསར་བཞེངས་གནང་བའི་འདུ་ཁང་ནང་ལོ་གཅིག་ལ་ཞལ་འབྱེ་ཐེངས་གཅིག་ལས་མི་ཞུ་བའི་སྔོན་གྱི་ལྷ་མོའི་སྐུ་བརྙན་དེ་དང་། ཇོ་བོའི་སྐུ་བརྙན། འཇིམ་གྱི་རྗེ་ཡབ་སྲས་གསུམ་སོགས་གསར་བཞེངས་གནང་བ་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད།

ཕྱོགས་འདིའི་བོད་རིགས་ཚོགས་པའི་གནས་སྟངས་ཚུལ༎ ཐོས་ཚེ་སྤྲོ་བའི་ཚོར་རླབས་འཕྱུར་དང་ལྷན༎ ལག་དེབ་ལྗང་ཁུའི་འགྱུར་འགྲོས་གནས་བབ་དང༌༎ གྲོས་ཚོགས་དྲི་བའི་དོགས་པའི་འཕྱངས་འཕྲུལ་དཔྱངས༎

སྡེ་ཚན་འདི་ནས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་ཐུན་མིན་ཁྱད་ཆོས་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ། དེང་དུས་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ནད་རིགས་སྤྱི་དང༌། ཁྱད་པར་དུ་ཕྱི་ལུགས་གསོ་རིག་ནས་བཅོས་དཀའ་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་ནད་རིགས་ཁག་ཅིག་ལ་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་བརྟག་ཞིབ་ཀྱིས་ནད་མིང་གཏན་འབེབས་དང༌། སྨན་སྦྱོར་གསར་བསྐྲུན། ཡིག་ཆ་བསྡུ་རུབ། དེང་དུས་ཚན་རིག་གི་ཁྲིམས་མཐུན་ཉམས་ཞིབ་བྱེད་སྟངས་དང་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ཕྱི་ལུགས་སྨན་ཁང་ཚད་ལྡན་ཁག་ཅིག་དང་མཉམ་དུ་ཉམས་ཞིབ་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་མ་ཟད་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་མངོན་གསལ་ཐོན་ཡོད་པ་དང་། གཞན་ཡང་ཟས་སྤྱོད་སློབ་སྟོན་གྱི་དཔེ་དེབ་སོགས་ཀྱང་འདོན་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

དེང་རབས་ཀྱི་དུས་འཁོར་རེའུ་མིག་གི་འཁོར་ཚན་དང་པོ་དང་གཉིས་པ། གསུམ་པ་བཅས་སོ་སོའི་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་གནས་པའི་ཚོད་དཔག་བྱེད་ཐུབ་བམ། འདིར་ང་ཚོས་འཁོར་ལམ་འདྲ་མིན་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་རང་བཞིན་ལ་ལྟོས་ཏེ་འཁོར་ཚན་དེ་དག་ནང་དུ་རྩ་རྫས་ཇི་ཙམ་གནས་པ་བརྗོད་ཐུབ། ཆོ་ག་2n2 སྤྱད་དེ་འཁོར་ལམ་ཞིག་གི་ནང་དུ་གློག་རྡུལ་ཇི་ཙམ་གནས་མིན་འཚོལ་འདུག། འདིར་ཨིན་ཡིག་གི་ཚིག་n ནི་འཁོར་ལམ་གྱི་གྲངས་ཡིན།
ངོ་འཕྲོད་རྒྱུན་ལས་བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ།། མཇལ་འཕྲོད་ཁང་དུ་གཏམ་གྱི་སྒོ་མོ་ཕྱེས།། རྨ་ཁ་མ་སོས་ཁྲག་རྒྱུན་མ་བསྐམ་པའི།། ཕ་སའི་སྐྱིད་སྡུག་ངུ་ངག་ལམ་ནས་ཞུས།།

མ་མཐོང་རྒྱང་གྲགས་གཞན་ལས་ཆེ་བ་ཡི༎ ཡོབ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་པའི་ལས་ཁུངས་སུ༎ བོད་དོན་གླེང་བའི་གོ་སྐབས་ལྷུར་བླངས་ནས༎ མི་ངོ་དངོས་མཇལ་བྱས་པ་དེ་རིང་ཡིན༎

ཕྱི་ལྟར་དུ་གྲྭ་ཆས་སྤྲས་ནས་སྡོམ་པ་ཡོད་པའི་བཟོ་ལྟར་སྣང་ཡང་། བུ་མེད་དང་བུ་ཕྲུག་ཡོད་པ་ནི་ཁྱིམ་བཙུན་ཡིན་ཞིང་། མིང་གཞན་དབོན་པོ་དང་། དབོན་སེར་གཟུགས་པ་ཟེར་ལ། དེ་འདྲའི་གྲྭ་པ་ཡོད་པའི་དགོན་པ་ལ་སེར་ཁྱིམ་པ་ཟེར།

སློབ་གྲྭ་འདིའི་ཐོག་མའི་ཆེད་སྦྱོང་ལ་གསོ་རིག་ཆེད་སྦྱོང་དང་སྒྲ་རིག་ཆེད་སྦྱོང་། བཟོ་རིག་ཆེད་སྦྱོང་བཅས་གསུམ་ཡོད། དེའི་ཁར་ནང་དོན་ཆེད་སྦྱོང་དང་ཚད་མ་ ཆེད་སྦྱོང་། བོད་རྩིས་ཆེད་སྦྱོང་། ཡུལ་སྐོར་སྣེ་ཤན་ཆེད་སྦྱོང་། དྲུང་ཡིག་ཆེད་སྦྱོང་སོགས་ ཀྱི་འཛིན་གྲྭ་རིམ་པ་མང་པོ་བཙུགས་མྱོང་། ད་ལྟ་ནི་གསོ་རིག་དང་བཟོ་རིག བོད་སྐད་ཡིག་བཅས་ཆེད་སྦྱོང་གསུམ་དུ་བསྡུས་ཡོད། སློབ་ཡུན་ནི་ཐོག་མར་ལོ་བཞི་ ཅན་ཤ་སྟག་ཡིན་མོད་ད་ལྟ་གསོ་རིག་ཆེད་སྦྱོང་གི་སློབ་ཡུན་སྔར་ལྟར་ལོ་བཞི་ཡིན་ པ་ལས་གཞན་རྣམས་ལོ་གསུམ་རེ་ཡིན་ནོ། །

དྲོད་ཚད་དང་གནོན་ཤུགས་གློག་ཤུགས་སོགས་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་སྟངས་འཛིན་མ་བྱེད་པར། རྒྱུ་ཆ་ཞུ་སོང་སྙམ་པའི་ཞུ་གནས་ཤིག་རྙེད་པ་ལ་ཟེར། རགས་པའི་གཏེན་འབེབ་ནི་ཞིབ་པའི་གཏེན་འབེབ་ཀྱི་སྔོན་འགྲོ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་ལྟར་ན། དྲོད་ཚད་ལ་སོགས་ལ་ཚོད་འཛིན་བྱེད་ཐབས་སླ་རུ་འགྲོ་བས་ཕྱིར།

བཤད་ན་རྫོགས་མཐའ་མེད་པའི་གནས་ལུགས་དང༌།། བསམ་ན་བཟོད་ཐབས་མེད་པའི་བརྙས་བཅོས་ཚུལ།། གྲོས་ཚོགས་འོག་མས་སྔར་ནས་མཁྱེན་ན་ཡང༌།། དྲན་གསོའི་མེ་ལྕེ་སླར་ཡང་ཐེངས་གཅིག་སྤར།།

ལྷག་པར་དུ་དེ་བས་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ནི་ཆབ་སྲིད་ཐོག་ཀརྨ་ཆོས་དབྱིངས་རྡོ་རྗེས་གཙང་པ་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་ལ་དབུས་གཙང་བདག་པོའི་ལུང་གནང་སྟེ་ཤེལ་དམ་དམར་ནག སྐྱ་དར་རྒྱ་གླིང་སོགས་ཆེ་བ་མཚོན་པའི་རྟགས་ཅན་དང་བཅས་དབུས་གཙང་གི་བདག་པོར་ཤེས་སུ་བཅུག་པ་དང༌། ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོར་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་ལུང་ཐོབ་པར་བརྟེན་དུས་སྐབས་དེའི་ཚེ་ཆབ་སྲིད་ཐོག་ནས་གཙང་པར་སུས་ཀྱང་འགྲན་མི་ཕོད་པར་གྱུར་ཅིང༌། དེ་བཞིན་གཙང་པས་སྲིད་དབང་སྐྱོང་ལུགས་ཀྱི་སྟེང་སྔར་ཕག་མོ་གྲུ་པ་དང༌། ཚལ་པ་སྡེ་སྲིད་སོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཡིག་ཞལ་ལྕེ་བཅོ་ལྔའི་ཐོག་ཀླ་ཀློ་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཞལ་ལྕེ་བསྣན་པས་ཞལ་ལྕེ་བཅུ་དྲུག་ཏུ་གཏན་ལ་ཕབ་དང༌། འབྲུ་རིགས་གཤོལ་འཇལ་གྱི་ཚད་གཞི་བར་སྐབས་གཅིག་གྱུར་མེད་པ་དེ་གཏན་ཚིགས་ཁ་རུ་ཟེར་བའི་མཁར་འབོའི་ཚད་གཞི་གཅིག་གྱུར་བཟོས་པ་དང༌། གཞན་ཡང་གཙང་པའི་མཛད་ཆེན་ལྔ་ཞེས་སྒྲིག་སྲོལ་དོན་ཚན་ལྔ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་སོགས་སྲིད་སྐྱོང་ཐབས་ཀྱི་བྱ་བ་མང་པོ་ལག་བསྟར་དུ་བཞེས།
དེ་སྔོན་སངས་རྒྱས་སྐུ་འཚོ་བཞུགས་སྐབས་གྲོང་ཁྱེར་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་ཁྱིམ་བདག་རབ་བཟང་ཞེས་བྱ་བ། མུ་སྟེགས་འི་ཆོས་ལ་དད་པ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱུང་བ་དེའི་ཆུང་མ་བདེ་ལྡན་མ་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆུང་མ་དེ༌ལ་ཕྲུ་གུ་འཁོར་ནས་ཟླ་བ་གཅིག་ཙམ་སོང་སྐབས་སངས་རྒྱས་དགེ་འདུན་དང་བཅས་དེའི་ཁྱིམ་དུ་བསོད་སྙོམས་ལ་ཕེབས། ཆུང་མ་དེས་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་རྗེས་ངའི་ལུས་ལ༌ཡོད་པའི་ཕྲུ་གུ་འདི་བུ་དང་བུ་མོ་གང་ཡིན་ཞེས་ཞུས་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་ཕྲུ་གུ་དེ་བུ་ཡིན་པ་དང་ངའི་བསྟན་པ་ལ་ཞུགས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་ལུང་བསྟན། དེ་ཡི་གནས་ཚུལ་ཆུང་མས་རང༌གི་ཁྱོ་བོ་ལ་སྨྲས་པས་དེས་ཀྱང་མུ་སྟེགས་ཀྱི་སྟོན་པ་བྷ་རི་ཀ༌ལ་བཤད་པས། དེས་དེ་འདྲ་ཕྱེད་བདེན་ཕྱེད་མི་བདེན། ཕྲུ་གུ་དེ་སྐྱེས་ན་བུ་ཡིན་ཀྱང་སྐྱེས་ནས་ཁྱིམ་ཚང་རྩ་སྟོངས་སུ་འགྲོ་རྒྱུ་དང༌། བུ་དེ་ཡང་བཟའ་རྒྱུ་མེད་ནས་ནང་པའི་རབ་བྱུང་བྱེད་རྒྱུ་རེད་ཅེས་སྨྲས་པས། ཁྱིམ་བདག་དེས་བདེན་པར་བསམས་ནས་རང་གི་ཆུང་མ་ལ་མངལ་གྱི་ཕྲུ་གུ་ཤི་བའི་སྨན་སྟེར་ཡང་ཕྲུ་གུ་དེ་ཤི་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན། ཆུང་མའི་ལྟོ་བར་འཛོག་བརྡུང་བརྒྱབ་ནས་ཆུང་མ་བསད། ཆུང་མའི་རོ་དུར་ཁྲོད་དུ་བསྐྱལ་ནས་མེར་སྲེག་གཏོང་སྐབས་ཆུང་མའི་ལྟོ་བ་ན་ཡོད་པའི་ཕྲུ་གུ་མེས་མ་ཚིག་པར་སྐྱོན་མེད་དུ་ཐོན་ཞིང༌། ཕྲུ་གུ་དེ་ཡི་ཕས་བདག་པོ་མ་བྱས་པར་བརྟེན་རྒྱལ་པོ་གཟུགས་ཅན་སྙིང་པོས་གསོས། ཕྲུ་གུ་དེ་ཆེར་སྐྱེས་ནས་རྒྱལ་པོས་བུ་དེ་ལ་མནའ་མ་ཞིག་བླངས་ནས་ཁྱིམ་བཟུང་སྟེ་འཚོ་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར་ཀྱང༌། མནའ་མ་དང་གྲོས་བྱས་ཏེ་གཉིས་ཀའི་ནོར་ལོངས་སྤྱོད་ཡོད་ཚད་སྦྱིན་པར་བཏང་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང་སྟེ་བུ་དེ་གནས་བརྟན་བཅུ་དྲུག་གི་ནང་ཚན་ཡན་ལག་འབྱུང་ཞེས་བྱ་བར་གྱུར་པའི་གཏམ་རྒྱུད་དེ་ཡིན། ཞིབ་པར《འདུལ་བ་ལུང་རྣམ་འབྱེད》ལས་གསལ།

ཀེ་རི་སེའི་ལྷ་སྒྲུང་ཁྲོད། ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏ་ནི་ཨེ་ཙི་ཨོ་ཕི་ཡའི་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ཧྥུ་སི་དང་རྒྱལ་མོ་ཁ་ཞི་ཨའོ་ཕེ་ཡ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཡིན། རྒྱལ་མོ་ཁ་ཞི་ཨའོ་ཕེ་ཡ་ནི་རང་གི་མཛེས་སྡུག་ཧ་ཅང་ངོམ་པར་དགའ་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། མོའི་སྤྱོད་ཚུལ་འདིས་མཚོ་ལྷ་པོ་སའེ་ཏུང་གི་ཆུང་མ་ཨན་ཧྥེ་ཐེ་ལི་ཐུའེ་ལ་ཕོག་ཐུག་བཟོས་པ་ཡིན་པས། ཨན་ཧྥེ་ཐེ་ལི་ཐུའེ་ཡིས་པོ་སའེ་ཏུང་ལ་མོར་དགྲ་ཤ་ལེན་དགོས་ཟེར། པོ་སའེ་ཏུང་གིས་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་ཨེ་ཙི་ཨོ་ཕི་ཡ་ལ་རྡོག་བརྫིས་བྱེད་དུ་མངགས། ཨེ་ཙི་ཨོ་ཕི་ཡའི་རྒྱལ་པོ་ཁོ་ཧྥུ་སི་ཧ་ཅང་སྐྲག་སྣང་སྐྱེས་པ་དང་། ཁོས་ལྷ་ལ་འཇིགས་པ་འདི་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་ཀྱི་སྐྱབས་འཇུག་བྱས། ལྷའི་བཀའ་ལུང་ལྟར་ན་གལ་ཏེ་འཇིགས་པ་འདི་ལས་སྐྱོབ་དགོས་ན་ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏ་འབུལ་དགོས་ཟེར། ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏའི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱིས་མོ་རང་ལྕགས་ཐག་གིས་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་གྱི་མཚོན་བྱེད་མཚོ་འདྲེ་བརྒྱུད་སའི་ལམ་གྱི་ཕ་བོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་སྟེང་བཀྱིག་ནས་བཞག སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་དཔའ་བོ་ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སིས་སྐྲ་ལོ་སྦྲུལ་ཅན་གྱི་བདུད་མོ་མེ་ཏུའུ་ཧྲ་བསད་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་ལམ་བར་དུ་ཡ་ང་བའི་ཚུལ་དེ་བལྟས་པ་ཙམ་གྱིས་མཐོང་ནས། ཆིབས་རྟ་བཅིབས་ནས་ཨན་ཏུའུ་མེ་ཏ་ཡོད་སའི་སར་ཡོང་ནས་མྱུར་བ་མྱུར་དུ་སྐྲ་ལོ་སྦྲུལ་ཅན་གྱི་བདུད་མོ་མེ་ཏུའུ་ཧྲ་ཡི་དབུ་བླངས་ནས་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་རྡོ་རུ་འགྱུར་དུ་བཅུག་པ་དང་། ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སིས་མཚོ་འདྲེ་བསད་ནས་ཨན་ཏུའོ་མེ་ཏ་བསྐྱབས། གནས་ཚུལ་འདིས་ལྷ་ཡུལ་སེམས་འགུལ་ཐེབས་སུ་བཅུག་ནས། ལྷ་ཡུལ་གྱིས་དོན་དེར་ཞུགས་པའི་སྐྱེས་དངོས་ཡོད་ཚད་ནམ་མཁར་དྲངས་ནས་སྐར་ཚོམ་དུ་བསྒྱུར། རྒྱལ་པོ་ཁོ་ཧྥུ་སི་དྲང་སྲོང་རྒྱལ་པོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་རྒྱལ་མོ་ཁ་ཞི་ཨའོ་ཕེ་ཡ་དྲང་སྲོང་བཙུན་མོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར། ཨན་ཏུའུ་མེ་ཏ་ལྷ་མོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་དཔའ་བོ་ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སི་དྲང་སྲོང་དཔའ་བོའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར། ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སི་ཡི་ཆིབས་རྟ་འཕུར་རྟའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་དང་མཚོ་འདྲེ་ན་ཀྲ་དེ་ན་ཀྲའི་སྐར་ཚོམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན།

བོད་འདིར་མངོན་གསལ་དོད་པོའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་པ་མུ་སྟིགས་པའི་ལྟ་བ་འཛིན་མཁན་མེད་ཀྱང་། མུ་སྟེགས་པའི་ལྟ་བ་དང་སྤྱོད་པ་ཕྱོགས་འདྲ་བ་འཛིན་མཁན་མང་པོ་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་དོན། ༼དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ནས་བཏུས།
བོད་རྒྱ་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་ཞེས་པ་བོད་ཡིག་དང་རྒྱ་ཡིག་གཉིས་གཞིར་བཞག བོད་ཀྱི་རིག་པའི་གནས་རྣམས་འདུས་པའི་སྣ་འཛོམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་བོད་རྒྱའི་རྩ་འགྲེལ་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཅིག་དང་། རིག་གནས་ཀྱི་ཡོན་ཚད་འབྲིང་རིམ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་གི་དཔེ་ཆ་ལྟ་བར་བཀོལ་བའི་སླད་དུ་བསྒྲིགས་པ་ཞིག་རེད། ཚིག་མཛོད་འདིར་ཐ་སྙད་ལྔ་ཁྲི་སུམ་སྟོང་ལྷག་ཙམ་བསྡུས་ཡོད། མཇུག་གི་ཟུར་བཀོལ་དུ། བྱ་ཚིག་གི་དུས་གསུམ་སྐུལ་ཚིག་བཅས་ཀྱི་རེའུ་མིག་དང་། ལོ་ཁམས་དྲུག་ཅུའི་རེའུ་མིག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འདས་པའི་ལོ་ཚིགས་༼སྤྱི་ལོ༦༡༧ ནས༡༩༤༩ བར༽དང་སྦྱར་ཏེ་བསྒྲིགས་པའི་རེའུ་མིག པར་རིས༣༠༠ མ་ལོངས་ཙམ་བཅས་བཀོད་ཡོད། ཐོག་མར་དེབ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་དུ་ཕྱེ་ནས་དེབ་ཚད་༡༦ ཅན་དེ་སྤྱི་ལོ༡༩༨༥ ལོར་པེ་ཅིན་དུ་མི་རིག་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་སོ། །

ྋརྒྱལ་མཆོག་བཅུ་གསུམ་པས་བོད་དམག་རྣམས་དེང་དུས་དང་མཐུན་པའི་བསྒྱུར་བཅོས་གནང་ སླད་རུ་སུ་དང༌། ཉི་ཧོང༌། དབྱིན་ཇི་བཅས་ནས་ཐད་ཀར་འཕྲལ་སེལ་དགེ་རྒན་འགའ་ཤས་གླས་ནས་ཡུལ་སོ་སོའི་དམག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་མཐར་དབྱིན་ཇིའི་ལུགས་དེ་འགྲིགས་ཤོས་བྱུངསྟབས་བོད་དམག་རྣམས་དབྱིན་ཇིའི་ལུགས་ལྟར་སྒྲིག་འཛུགས་གནང༌། ཕྱིས་སུ་ཨ་མདོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ཞལ་བཞུགས་སྐབས་བོད་སྐདཐོག་སྐད་བརྡ་གཙང་བསྒྱུར་བྱས་ཡོད། གལ་སྲིད་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་ཚེ་གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་དང༌། བོད་དམག་གི་དམག་ཆས། སྐད་བརྡ། སྒྲིག་སྲོལ། གླ་ཕོགས། གོ་མཚོན། བཀོད་བྱུས། འཛིན་སྐྱོང༌། ལྟ་རྟོག་སོགས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་འགན་འཁུར་དགོས་རུང་དེ་ལྟར་མེད་པ་འདིས་བོད་འདི་ རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་ཅིག་ཡིན་པ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་པ་རེད། གལ་ཆེའི་འཁྲུག་རྩོད་ཐག་གཅོད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ ༡༩༡༣ ལོར་དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང༌། བོད་གཞུང་བཅས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་འདྲ་མཉམ་གྱི་ཐོག་ནས་སིམ་ལར་འཛོམས་ཡོད་པ་དང༌། ༡༩༡༤ ལོར་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པ་དེའི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ནང༌། དབྱིན་གཞུང་དང་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བོད་ལྗོངས་དེ་བཞིན་ཕྱི་རྒྱར་རྒྱ་ནག གི་མངའ་ཁོངས་བརྩིས་ཀྱང་བོད་ཕྱི་མ་ནང་དོན་རྒྱལ་ཁབ་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ཁས་ ལེན་བྱེད་རྒྱུར་ཐོག་མའི་མོས་མཐུན་བྱུང་ན་ཡང༌། དེ་ལ་རྒྱ་གཞུང་ནས་རྟགས་ཐམ་ཐེལ་འཛུགས་བྱ་རྒྱུར་ཀ་ཀོར་བྱས་པར་བརྟེན་ཆིངས་ཡིག་ དེའི་ནང་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཐོབ་དབང་གང་ཡོད་རུང་ཆ་གནས་མི་བྱེད་པའི་དབྱིན་བོད་གཉིས་ ནས་ནང་མཐུན་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་ ༡༩༡༤ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༣ ཉིན་བཞག་ཡོད་པ་རེད། ཆིངས་དོན་ངོ་མ་ཤོག་གྲངས་ ༡༤ ལ་བཀོད་ཡོད།

འབྲུ་རིགས་ནི་སྙེ་མ་ཅན་གྱི་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་སོན་ལ་ཟེར། འབྲུ་རིགས་ཀྱི་ནང་ནས་དང་འབྲས། གྲོ། མ་རྨོས་ལོ་ཏོག། ད་དུང་དེ་མིན་གྱི་འབྲུ་རིགས་དཀྱུས་མ་དཔེར་ན་ཁྲེ་དང་འབྲས་ནག། རྒྱ་བྲ། ཡུག་པོ། དབྱི་སྨི་འབྲས། ཁྲེ་རྒོད་འབྲུ་ལ་སོགས་ཚུད་ཡོད།

གནའ་བོའི་ཀེ་རི་སེའི་ལྷ་སྒྲུང་གཞིར་བཟུང་ན། ཀྲོའུ་སིའི་བུ་ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སིས་མེ་ཏུའུ་ཧྲ་ཡི་དབུ་བཅད་པ་ན། མེ་ཏུའུ་ཧྲའི་ལུས་ཕུང་ལས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པ་དང་གཤོག་པ་ཐོག་ཡོད་པའི་འཕུར་རྟ་པོ་ཅ་སུའོ་སི་མཆོང་ཡོང་། སྐབས་དེར་ཕོ་ཨེར་ཞིའུ་སིས་མེ་ཏུའུ་ཧྲ་ཡི་དབུ་ཁུག་མའི་ནང་རྫོང་ནས་མྱུར་བར་འཕུར་རྟའི་ཐོག་ཞོན་ནས་ཉེན་ཆེའི་ས་དེ་དང་ཁ་བྲལ། རྗེས་སུ་འཕུར་རྟ་འདི་ནམ་མཁར་དྲངས་ནས་འཕུར་རྟའི་སྐར་ཚོམ་དུ་བསྒྱུར།
བསྟན་འཛིན་ད་ཡན་ཧན་ཁྲིར་སྡོད་མུས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ས་སྤྲེལ་སྤྱི་ལོ1668ལ་འདས། དེ་ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཅིག་པའི་ལྕགས་ཕག་སྤྱི་ལོ1671ལ་ཁོང་གི་སྲས་བསྟན་འཛིན་ད་ལའི་ཧན་ཁྲིར་བཏོན་ཞིང་དེས་ལོ་ངོ་སུམ་བཅུའི་རིང་རྒྱལ་པོའི་གོ་གནས་བཟུང་སྟེ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ལྕགས་འབྲུག་སྤྱི་ལོ1700ལ་འདས། དེ་ནས་སྲས་བགྲེས་པ་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་ནི་ཧོང་ཐའི་ཇིའི་བུ་དོད་བྱས་ཏེ་སོག་ཡུལ་དུ་ཡོད་སྟབས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆུ་ལུག་སྤྱི་ལོ1703ལ་ལྷ་བཟང་ཀླུ་དཔལ་དབུས་སུ་ཡོང་སྟེ་ཡབ་རྒྱལ་པོའི་གོ་སར་བཏོན་ཐོག་ལྷ་བཟང་ཧན་ཞེས་རྒྱལ་པོའི་གོ་གནས་བཟུང་སྟེ་བོད་དུ་གཏན་སྡོད་བྱས། ཡང་ལོ་རྒྱུས་ལ་ལར་བསྟན་འཛིན་ད་ལའི་ནི་ད་ཡན་ཧན་གྱི་གཅུང་ཡིན་པར་བཤད་པ་དང་ཡང་དེའི་སྲས་བགྲེས་པ་བསྟན་འཛིན་དབང་རྒྱལ་ཡབ་ཀྱི་རྒྱལ་སར་བཏོན་པ་གཅུང་ལྷ་བཟང་ཧན་གྱིས་བཀྲོངས་པ་སོགས་ཅིག་རིགས་ཤིག་སྣང་ཡང་ཞིབ་རྒྱས་ཟུར་དུ་དཔྱད་པར་རིགས་པས་རེ་ཞིག་ཡོངས་གྲངས་ལྟར་བཏང་སྙོམས་སུ་བཞག་གོ།

1720 ལོའི་ཟླ་ 9 ཚེས་ 15 ཉིན་ྋརྒྱལ་དབང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ། ༧རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་ལྔ་པ་ནས་བཟུངས་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་དང༌། རྒྱལ་ཚབ་རིམ་པས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བསྐྱངས། ལོ་འདིར་སྟག་རྩེ་སྡེ་པ་བཀྲོངས་པའི་འོག་ཏུ་ང་ཕོད་པ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང༌། གུང་ལུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ་ནས་དབུ་འཁྲིད་ཐོག་ལྷ་མིའི་ཚོགས་འདུ་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ལོ་གཅིག་ཙམ་བསྐྱངས་ཤིང༌། ལྕགས་གླང་སྤྱི་ལོ་ 1721 ལོར་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་གཙོ་བོ་ཁང་ཆེན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོ་ ༼དའི་ཆིང་བཱ་དུར།༽ བཀའ་བློན་གྱི་གཙོ་བོ་དང༌། དེའི་ལས་རོགས་སུ་ང་ཕོད་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོ་དང༌། ལུམ་པ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་པོ་བསྐོ་གཞག་གིས་ཁོང་གསུམ་ནས་ལོ་གསུམ་རིང་སྲིད་དབང་བཟུང་མུས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཤིང་འབྲུག་སྤྱི་ལོ་ 1724 ལོར་སླར་ཡང་བཀའ་བློན་གསར་པ་སྦྱར་ར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོ་དང༌། ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གཉིས་བཀའ་བློན་དུ་བསྐོས་པའི་གཙོ་བོ་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་གྱིས་མཛད་དོ།། ཕན་ཚུན་དད་མོས་དང༌། ཉེ་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་རིམ་བཞིན་མི་མཐུན་པར་གྱུར་ཏེ་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་དང༌། ཕོ་ལྷ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་ཕྱོགས་གཅིག་དང༌། ང་ཕོད། ལུམ་པ། སྦྱར་ར་གསུམ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་སྐབས་ཕོ་ལྷ་བས་དའི་ཆིང་བཱ་དུར་ལ་དོགས་ཟོན་དགོས་ཚུལ་ཞུས་ཀྱང་དའི་ཆིང་གིས་དོ་སྣང་མ་བྱས་ཤིང༌།

ཉིན་ཞིག ཁོང་རང་ཁྲུས་སུ་སོང་བ་ལ། བཀྲུས་ཚར་རྗེས། གོམ་པ་དག་གོམས་གྲབས་བྱས་སྐབས། གསང་དོར་ཇི་ལྟར་བཙལ་ཀྱང་རྙེད་རྒྱུ་མ་བྱུང་།དེ་ནས་ཁོང་གིས་བསམས་པར་བརྐུས་སོང་བ་མིན་ནམ་ཞེས་རང་སེམས་ནས་དོགས་འདྲི་བྱས།མཇུག་མཐར་ཁོང་རང་ཐབས་ཟད་དེ་དམར་རྗེན་རྗེན་དུ་སྡོད་ཁང་ནང་ལ་ལོག་པ་རེད། དེ་ལ་ཕྱི་ཐོག་པ་དག་གིས་སྨྲས་བ།
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བཤད་སྲོལ་ལ་། ༡.བླ་མ་དང་ཡི་དམ་དབྱེར་མེད་དུ་གསོལ་བ་འདེབས་ཞིང་བསྙེད་སྒྲུབ་བྱེད་པ་དང་། ༢.ཚོགས་བསགས་སྒྲིབ་སྤྱང་ལ་འབད་པ་། ༣.གཞུང་ལུགས་ཀྱི་དོན་ལ་རིགས་པས་དཔྱོད་ཅིང་ཞིབ་ཏུ་སེམས་པ་སུམ་སྒྲིལ་དུ་ཉམས་སུ་བླངས་དགོས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན་།

གསང་སྔགས་སྔ་འགྱུར་གྱི་བཞེད་སྲོལ་ལ་ཆོས་སྐུ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོ་སངས་རྒྱས་ཚུལ་ནི། ཚོགས་མ་བསགས་སྒྲིབ་པ་མ་སྦྱངས་པར་སངས་རྒྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཡང《འཇམ་དཔལ་མཚན་བརྗོད》ལས། སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་རྫོགས་སངས་རྒྱས། ། སྐད་ཅིག་གཅིག་གིས་བྱེ་བྲག་ཕྱེད། ། ཅེས་གསུངས་པའི་དགོངས་པ་ཡིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་རང་ངོ་ཤེས་ན་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གྲོལ་བ་དང་། དེའི་འོད་ལྔའི་ཡེ་ཤེས་ལྔ་དང་སྐུ་གསུམ་དུ་ཤར་བ་སོགས་ནི། ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་སྐུ་འོད་གསལ་དེ་ཉིད་ལོངས་སྐུ་དང་སྤྲུལ་སྐུར་འཆར་ཞིང་། སེམས་དྲི་མ་མེད་པ་འདི་ལས་ཅིར་ཡང་སྣང་དུ་རུང་བའི་དོན་གླེང་གཞི་ལྟ་བུའི་སྒོ་ནས་གཞི་ལམ་འབྲས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གཞག་གསུངས་པ་ཞིག་ལས་ལོ་རྒྱུས་དངོས་བཤད་པ་མིན་པར་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་ཉམས་སུ་བླང་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་གསུངས་པ་ཡིན་པ་སོགས་གསལ་བཤད་མཛད་པ་འདིར་གོ་རྒྱུ་ཟབ་པའི་དཔྱད་གཞི་ཆེན་པོ་ཞིག་སྣང་ལགས།

དེ་ལྟར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་འདིར་གདོད་མའི་མངའ་བསྒྱུར་དུས་རབས་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་དུས་ནམ་ཞིག་ཙམ་ནས་བྱུང་ཞེ་ན། དེང་སྐབས་ས་འོག་ནས་ཐོན་པའི་གནའ་རྫས་རྙིང་པ་འདི་དག་དང༌། སོ་སོའི་རིག་པ་གཉིས་ཕན་ཚུན་ཟུང་འབྲེལ་ཞིག་བྱས་ན་ཕྱོགས་ཙམ་ཞིག་ཤེས་ཐུབ་ སྟེ། བོད་ཡུལ་སྟོད་སྨད་བར་གསུམ་གྱི་ཡུལ་གྲུ་རྣམས་ནས་གནའ་རྫས་ཀྱི་ཤུལ་རྙིང་པ་ མང་པོ་ཞིག་གསར་རྙེད་བྱུང་ཡོད་པ་ནི། ཉིང་ཁྲི་དང༌། དིང་རི། ཤན་ཚ། མེ་ཏོགཔུ་ཧྲེང༌། སུམ་མདོ། རྣམ་གླིང༌། ཆབ་མདོ། ཏྲེ་ཧོར་བྲག་མགོ ཨ་མདོའི་རུ་སྔོན་ས་ཆ་རྣམས་སུ་རྡོ་ཆས་དང༌། རྫ་མ། རུས་ཆས། མཁར་ཤུལ། མེ་ཤུལ། ཟངས་ཆས། གཡང་ཊི། འགྲོན་བུ་སོགས་དངོས་རྫས་འབོར་ཆེན་ཞིག་རྙེད་པ་དེ་དག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་ རམས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་དཔྱད་གནང་ཞིང་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་དཔྱད་རྩོམ་ཁག་ལས་གསལ་བ་ལྟར་ ན། ད་ཕན་ལོ་ངོ་བརྒྱད་སྟོང་ཡས་མས་ཙམ་གྱི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ཡིན་པ་ཐག་ གཅོད་གནང་འདུག

སྐབས་དེ་ཤེད་ནས་ཨོ་སི་ཁྲི་ཡའི་ནང་ཆོས་ཚོགས་གསར་འཛུགས་དང་སློབ་སྦྱོང་དུ་ཡོང་མཁན། མནའ་མའམ་མག་པ་ཡོང་མཁན་ཡང་གང་འཚམས་བྱུང་ཡོད་པའི་ཁར། བོད་མིའི་གྲངས་འབོར་གང་འཚམས་འཕར་འདུག

མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ལྷོའི་ཕྱོགས་སུ་ཡོད་པའི་རྨ་ལྷོའི་སྤྱིའི་རྒྱ་ཁྱོན་ལ་སྤྱི་ལེ་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི1.88ཡོད་པ་དང་། ཁུལ་སྲིད་གཞུང་རེབ་གོང་རྫོང་རོང་བོ་གྲོང་རྡལ་དུ་ཡོད། སྲིད་འཛིན་མངའ་ཁོངས་སུ་རེབ་གོང་དང་། གཅན་ཚ། རྩེ་ཁོག རྨ་ལྷོ་སོག་རྫོང་བཅས་རྫོང་བཞི་དང་། ཡུལ་ཚོ28 གྲོང་རྡལ7བཅས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི21.25ཡི་ཁྲོད་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་མི་གྲངས་ཀྱིས་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཀྱི92.19%དང་། དེ་ལས་བོད་རིགས་ཀྱིས65.94%དང་། སོག་རིགས་ཀྱིས13.51% དང་། རྒྱ་རིགས་ཀྱིས7.93%དང་། ཁ་ཆེ་རིགས་ཀྱིས7.86དང་། ཧོར་རིགས་ཀྱིས4.6%དང་། ཟ་ལར་རིགས་ཀྱིས0.28%བཅས་ཟིན་ཡོད་པ་རེད། རྨ་ལྷོ་ཁུལ་དུ་བོད་རིགས་དང་། སོག་རིགས། རྒྱ་རིགས། ཟ་ལར་རིགས། པའོ་ཨན་རིགས་སོགས་མི་རིགས15འདུས་སྡོད་བྱས་ཡོད་པ་རེད།

ཟླ་གྲོགས་མེད་པའི་མི་དང་། སྐབས་རེ་ཆག་རྒྱུ་ཡོད་པའི་དངོས་ཟོག་གལ་ཆེའི་རིགས་ཐག་རིང་པོར་སྐྱེལ་མཁན་དང་། ལམ་རྒྱུད་གཡང་གཟར་ཆེ་བའི་འགག་ལ་དོ་པོ་སྐྱེལ་མཁན་མི་སེར་རྐང་ཐང་མར་གོ་དགོས་པ་ཡིན། །

ནམ་མཁའ་མཛོད་ལ་དབང་བའི་འབྱོར་ལྡན་དང༌།། དྲང་བདེན་སྲོག་དང་བསྡོས་པའི་རྩ་དོན་ཅན།། བྱམས་བརྩེ་སྙིང་ལ་ཉར་བའི་སྙིང་རྗེ་ཅན།། ཚོགས་ར་འདིའི་ནང་འཚང་ཁ་ཤིན་ཏུ་ཆེ།།

སྲོད་དུས་རླུང་ལྟར་མགྱོགས་པའི་མེ་འཁོར་ནང༌༎ གློག་ཀླད་སྒོ་འཕར་ཕྱེས་ནས་བརྙན་པར་བལྟས༎ དགའ་སྐྱོ་འདྲེས་མའི་ཚོར་འདུ་གཡོ་བཞིན་དུ༎ འབོར་རྩོམ་འགའ་ཞིག་གློག་ཀླད་ངོས་སུ་བྲིས༎ སྤྱི་ལོ་ ༢༠༠༩་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་༡༤་དགུང་མོ་ཆུ་ཚོད་ ༨ པར་ཧྥ་རན་སི་ནས་བྷེལ་ཇམ་དུ་བསྐྱོད་པའི་མེ་འཁོར་ནང་བྲིས།།
ཚོ་བའི་གཙོ་འཛིན་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ཧོང་ཏི་(རྒྱ་སྐད།: 黄帝)ཞེས་པའི་མིང་དང་ཧོང་ཐུའུ(ས་སེར)ལ་འབྲེལ་བཡོད་དེ། དེང་སང་གི་ཧོ་ནན་ཞིན་ཀྲིན་ནི་ཧོང་ཏི་ཚོ་བའི་གནའ་བོའི་རྒྱཀ་ས་རེད། ས་ཁམས་སྟེང་དུ་ས་སེར་ས་ཁུལ་ནི་དེ་ནས་མགོ་བརྩམས་ཤིང་ཧོང་ཏི་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཤུལ་རྗེས་གཙོ་བོ་རྣམས་ཀྱང་ས་སེར་ས་ཁོངས་དེ་ནས་བྱུང་། དེའི་ཕྱིར་ངག་རྒྱུན་དུ་ཧོ་ནན་ཞིན་ཀྲིན་ས་ཁུལ་ནི་ཧོང་རིགས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཡིན་ཟེར།

ཟི་བོད་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་ཏྲེ་ཧོར་ས་འདུ་ཚང་ལ་བེ་རེའི་ཁོངས་ཉ་རོག་དགོན་གྱི་བླ་མ་ཞིག་འཁྲུངས་ཡོད་པ་དེ་དང་བེ་རི་དཔོན་གཉིས་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་མ་བྱུང་སྟབས། ཉ་རོག་སྤྲུལ་སྐུའི་མཆོད་གཞིས་གཏན་ཚིག་ཡིག་རིགས་རྣམས་བེ་རི་དཔོན་ནས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁོན་འཁྲུག་ཇེ་ཆེར་གྱུར་ཏེ་བེ་རི་དཔོན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ཟི་ཁྲོན་གྱི་ཙུང་ཐུ་ལིའུ་ཝན་ཧུའི་གྱིས་རྒྱབ་ལངས་བྱས་པ་དང་། ཏྲེ་ཧོར་ས་འདུ་ཚང་གི་ཕྱོགས་སུ་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱབ་ལངས་བྱས་པར་བརྟེན་ཟི་བོད་དམག་འཁྲུག་བྱུང་ཡོད། ཕྱོགས་གཉིས་པོར་རྒྱལ་ཕམ་ཇི་བྱུང་ནི་ཟི་བོད་གཉིས་ཐེངས་དང་པོ་ཐུག་དུས་བོད་དམག་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཆེན་པོ་ཐོབ་ཡོད་པ་དང་། ལྕགས་ལུག 1931 ལོར་ཟི་ཁྲོན་ཙུང་ཐུས་སླར་ཡང་དམག་དཔོན་ཀྲང་ཐོན་ཀྲང་གི་འོག་ལ་རྒྱ་དམག་ཁྱོན་ཆེ་ཁག་གཉིས་བཏང་སྟེ་བོད་དམག་དང་འཐབ་པས་མང་སྣེ་ཉུང་གིས་མ་བསྟེན་པར་བོད་དམག་ལ་ཕམ་ཉེས་བྱུང་ཞིང་། ཆུ་སྤྲེ་ 1932 ལོར་ཟི་ལིང་རྨཱ་ཕུ་ཕང་གིས་བོད་དམག་ལ་མཚན་འགེབས་བྱས་ཏེ་བོད་དམག་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་དགོས་པ་སོགས་བོད་དམག་ལ་ཕམ་ཉེས་བྱུང་ཡོད། ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་དབར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་དེ་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་བརྒྱབ་མིན་ནི་ཆུ་བྱ་ 1933 ལོའི་ཟླ་བ་ 7 ཚེས་ 15 ཉིན་ནང་ཆེན་ཁུལ་སྤྲེ་ཚ་ ༼སྤི་ཚ་༽ ཞེས་པའི་དགོན་དུ་བོད་ཀྱི་ཆིངས་དོན་སྐུ་ཚབ་མདའ་དཔོན་ཟུར་ཁང་ཟུར་པ་དབང་ཆེན་ཚེ་བརྟན་དང་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་རྡོ་རྗེགཡུལ་རྒྱལ་བཅས་དང་ཟི་ཕྱོགས་ནས་ཟི་ལིང་རྨཱ་ཕུ་ཕང་ངམ། རྨཱ་ཀྲུའུ་ཞིའི་དམག་དཔོན་རྨཱ་ཤོན་ཅི་དང་སླིས་ཚལ་སྨུ་ཞེས་པའི་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་དག་མཉམ་འཛོམས་ཐོག་ཆིངས་ཡིག་དོན་ཚན་ལྔ་ཅན་ཞིག་བཞག་ཡོད། ཆིངས་ཡིག་དེའི་ནང་དོན་ནི་ས་མཚམས་རང་གནས། བཙོན་པ་རྩིས་སྤྲོད། གནས་སྐོར་འགྲོ་སྐྱོད་ཆོག་པ། ཆིངས་དོན་འགལ་མི་ཆོག་པ་སོགས་འཁོད་ཡོད།།

དང་བོ། སྤྱི་ཚོགས་ཡར་རྒྱས་དང་འགྲིམ་འགྲུལ་དྲྭ་འཕྲིན་སོགས་མཐུན་རྐྱེན་སྟབས་ཇེ་བདེར་སོང་བ་དང་བསྟུན། མི་དང་མིའི་བར་ལ་འབྲེལ་བ་ཇེ་མང་ནས་ཇེ་ཟབ་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པས་འཛམ་གླིང་གཅིག་གྱུར་གྱི་གཞིས་ཁྱིམ་དུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད། ཁ་བ་རི་བའི་ལྗོངས་སུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་ཞིང་གཉོམ་ལག་རྒྱས་པའི་བོད་མི་དག་ཀྱང་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་ལྟད་མོར་འགྲོ་མཁན། ལོ་རེ་ནས་ཇེ་མང་ཡིན་པར་མ་ཟད་གཞན་ཡུལ་དུ་རྒྱུན་སྡོད་འཚོ་བ་རོལ་མཁན་ཡང་ཇེ་མང་རེད། རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཆུང་གང་རུང་ན་སློབ་སྦྱོང་དང་། ཚོང་གཉེར། ལས་གཉེར། གནས་སྐོར། བཅའ་སྡོད་སོགས་རིག་གནས་དར་སྤེལ་དང་ཤེས་ཡོན་གླེང་མོལ་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་གནང་མཁན་གྱི་ཤ་རུས་གདུང་རྒྱུད་གཅིག་པའི་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་རྣམས་ལ། རང་མི་རིགས་ཀྱི་ཡ་རབས་སྤྱོད་བཟང་གི་གོམས་གཤིས་རྒྱུན་འཛིན་དང་། ཡུལ་གཞན་གྱི་མི་རིགས་དག་གིས་གུས་བཀུར་བྱ་བར་རང་ཉིད་ ཀྱི་ལྟ་ཚུལ་མདོ་ལྔ་ཡི་སྒོ་ནས་བགྲོ་གླེང་གི་ཚུལ་དུ་བཤད་པར་བྱའོ།།
(མུག་ཁྲི་བཙན་པོ་ཞེས་པའང་སྣང)བོད་རྒྱལ་གཉིས་པ། གནམ་གྱི་ཁྲི་བདུན་གྱི་ཡ་གྱལ། ཡབ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་མུ་ཚོ་བཟའ་གཉིས་ཀྱི་སྲས། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ལྟར་ན། བཙན་པོ་འདི་ཉིད་གསས་མཁར་ཁོ་མ་ནག་ཆུང་བཞེངས། ཞང་ཞུང་ནས་མཁས་པ་ཆེན་པོ་གཤེན་ནམ་མཁའ་སྣང་བ་མདོག་ཅན་ལ་སོགས་པ་བརྒྱ་བམ་རྩ་བརྒྱད་གདན་དྲངས། བོད་དུ་བོན་གྱི་འདུ་གནས་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔ་བཙུགས། བོན་གྱི་གསུངས་རབ་མདོ་འབུམ་རྒྱུད་མཛོད་སོགས་པོ་ཏི་མང་པོ་བསྒྱུར། དེ་ཡང་། དག་པ་ལྷ་ཡི་ཡི་གེ་སྟག་གཟིག་སྤུངས་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། སྟག་གཟིག་སྤུངས་ཡིག་ཞང་ཞུང་གི་ཡིག་རྒན་དུ་བསྒྱུར། ཡིག་རྒན་སྨར་སྦྲག་ཏུ་བསྒྱུར། དེ་སྨར་ཆེ་དང་སྨར་ཆུང་དུ་བསྒྱུར། སྨར་ཆེན་དབུ་ཆེན་ནམ་གཟབ་ཏུ་བསྒྱུར། ཡིག་སྣ་འབྲུ་མ་ལས་བརྩམ་སོ་ཞེས་དུས་དེའི་སྐབས་སུ་བོད་དུ་ཡི་གེ་ཡོད་པར་གསུངས། མུ་ཁྲི་ནི་བོད་དུ་གཡུང་དྲུང་བོན་དར་རྒྱས་མཛད་མཁན་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་། བོན་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་ལ་བརྩི་བཀུར་ཆེན་པོ་བྱེད། སྐྭ་གཤེན་ཅོའུ་ལན་ཚས་མཛད། ས་དིང་མ་འམ་ས་སྨན་ཏིང་ཏིང་མ་ཁབ་ཏུ་བཞེས་པར་སྲས་དིང་ཁྲི་བཙན་པོ་འཁྲུངས།

༡༩༥༡ ལོ་དུས་ཙམ་ན། བཞེས་རག་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ལུས་ལ་ཆུ་སྐྲང་གསོག་ཅིང་། ཉིན་ཞིག་ན་རང་གི་སྐུ་ཟླ་ཚེ་བརྟན་གཡུ་སྒྲོན་ལ་སྡེ་བ་གཞུང་གིས་ཕྱིར་སྤྲད་པའི་གསུང་རྩོམ་ལྕགས་སྒམ་གང་པོ་བཅོལ་གདམས་བྱེད་ཞོར། གསུང་རྩོམ་དག་ཧོར་ཁང་བསོད་ནམས་དཔལ་འབར་ལ་སྐུར་དགོས་པར་གདམས ། ༡༩༥༡ ལོའི་ཟླ༨ ཚེས༡༤ ཙམ་དུ་ལྷ་ས་རུ་སྐུ་གཤེགས་སོ ། །

གཙང་པ་གདན་རབས་ནི། སྤྱི་ལོ་(༡༥༥༦)ཞིང་ཤག་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་དང་མནའ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་རིན་སྤུངས་པའམ་ཕག་གྲུའི་སྲིད་དབང་ལ་གཟན་པའི་འགོ་བཙུགས་ཤིང༌། སྡེ་སྲིད་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་གཙང་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཆ་མང་པོར་དཔུང་འཇུག་གིས་གཙང་ཁུལ་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་གྱུར་བྱས། སྤྱི་ལོ་ ༡༦༡༨ ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོས་དཔུང་དམག་ཁྲི་ཕྲག་ཁྲིད་དེ་དབུས་ཕྱོགས་སུ་དཔུང་འཇུག་གིས་རིན་སྤུངས་པའི་སྲིད་དབང་དངོས་སུ་མགོ་རྟིང་བསློགས་ནས་གཙང་པའི་སྲིད་དབང་བཙུགས། ལོ་དེར་སྟོད་གཙང་དམག་དང་དྭགས་ཀོང་གི་དམག་ལྟོས་ཆེ་བ་ལྷ་སར་ལྷགས། སྡེ་པ་སྐྱིད་ཤོད་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན་སོགས་སེར་འབྲས་ཀྱི་གྲོས་ལ་དབང་བ་དུ་མ་ཕྱོགས་གཅིག་བྱས་ནས་ལྷ་སར་ཉིན་དང་པོར་གཙང་དམག་དང་འཐབ་ནས་ཤི་རྨས་ཚབས་ཆེར་བཟོས། གཙང་དམག་གིས་འབྲས་སྤུངས་འཇོམས་རྩིས་ཀྱིས་རྒྱབ་རིའི་རྩེར་འབྱོར་བ་དང་སོག་དམག་དང་ཐུག་ནས་གཙང་དམག་གཅིག་ཀྱང་ལྡོག་རྒྱུ་མ་བྱུང་བར་གྲགས། འོན་ཀྱང་གཙང་དམག་སྔར་ལས་གཏོས་ཆེ་བ་འབྱོར་བས་སྐྱིད་ཤོད་པ་དང་སོག་དམག་རྣམས་ཀྱང་འཕན་ཡུལ་དང་བྱང་སྟག་ལུང་ཕྱོགས་སུ་བྲོས། དྭགས་གཙང་དམག་གིས་སེ་འབྲས་བཅོམ་ཞིང་འབྲས་སྤུངས་རྒྱབ་རིར་སྐྱ་སེར་མང་པོ་བཀུམས། སྐྱིད་ཤོད་པའི་རྫོང་གཞིས་ཐམས་ཅད་བླངས་སོ། །དེ་ནས་གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་ཀྱིས་སྲིད་དབང་བཟུང་། བོད་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྲིད་གཞུང་བཙུགས། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་འདི་ལ་གཙང་པ་སྡེ་རབས་ཟེར། གཙང་པ་སྡེ་སྲིད་རིམ་བྱོན་ནི། ཞིང་ཤག་པ་ཚེ་བརྟན་རྡོ་རྗེ། ༡༥༦༥ སkེ་སྲིད་ཕུན་ཚོགས་རྣམ་རྒྱལ། ༡༦༡༨-༡༦༢༠ ཀརྨ་བསྟན་སྐྱོང་དབང་པོ་བཅས་སོ། ༡༦༢༠-༡༦༤༢

མདང་གི་མཚན་མོར་ཧྥ་རན་སི་ནས་ཐོན༎ མེ་འཁོར་མྱུར་ཚོད་ནམ་མཁའི་གློག་ལྟར་འཁྱུགས༎ ཐུན་གསུམ་མཚན་མོར་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་ནས༎ མོ་ཊའི་ནང་དུ་ཡོན་ཏན་གླིང་ལ་འབྱོར༎

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ཟླ་བ་ ༢ ཚེས་ ༢༣ ཁོང་ཕོ་སྨའི་རྐྱེན་བྱས་ཏེ་གུང་ལོ་ ༨༡ ཐོག་ཨ་རིའི་ Texas གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ས་ཁུལ་ Corpus Christi དུ་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་བུའི་ཁྱིམ་ནས་སྐུ་གཤེགས་པ་དང༌། ཁོང་གཤེགས་པའི་སྐབས་སུ་ཁོང་གི་གཅེན་གཅུང་གཉིས། བུ་གསུམ། ཚ་བོ་གཅུ་གཅིག ཚ་བོའི་བུ་སྤུན་ལྔ་བཅས་ཡོད་པ་ཁོང་ཚོ་ད་ཆ་བོད་དང༌། རྒྱ་གར། ཨ་རི་བཅས་སུ་འཚོ་ཞིང་གནས་ཡོད། ཁོང་ནི་མཁས་པ་ཚད་ལྡན་ཡིན་པ་དང༌། བོད་ལ་ཤ་ཞེན་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་ཞབས་ཕྱི་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཐེངས་གཉིས་ཕེབས་སྐབས་བོད་རང་དབང་ཡིན་པའི་ར་སྤྲོད་དཔང་རྟགས་མང་པོ་བསྟན་ཡོད།

༡.སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ་དང་། ༢.བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ། ༣.གཉིས་ཀའི་ཆོས་མ་གྲུབ་པ། ༤.རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་མེད་པ། ༥.རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པ།
རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་གསལ་བར་ཤེས་པ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་སྟེ་མིག་གི་ རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དར་དྲུག་ཡོད།།

ཁོང་གཉིས་ནི་ཧྥ་རན་སིའི་གློག་བརྙན་གསར་གཏོད་མཁན་ཡིན། ༡༨༩༥ལོར་ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་ལག་ཁྱེར་གློག་བརྙན་སྟོན་ཆས་གསར་གཏོད་བྱས་པ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་ལོ་དེའི་ཟླ་༡༢པའི་ཚེས་༢༨ཉིན་སྤྱི་པའི་འདུ་ས་རུ་སོ་སོས་བརྙན་འབེབས་བྱས་པའི་གློག་བརྙན་ཐོག་མར་ཁྲོམ་སྟོན་བྱས་པ་རེད། ཉི་མ་དེ་ནི་གློག་བརྙན་གྱི་སྐྱེས་སྐར་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད།
འདི་ནི་མེ་སྤྲེལ་（༡༩༥༦）ལོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལས་ཁུངས་སོ་སོའི་རུམ་པ་ཁག་གི་ལས་བྱེད་མི་སྣ་གཞུང་བླ་ཁམས་གསུམ་དང་། བོད་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་བཅས་ཕྱོགས་བཞི་ནས་མི་གྲངས་ཆ་གསེས་ཀྱིས་བསྐོ་གཏོང་གནང་བ་བཞིན་བླ་བྲང་ཁོངས་ནས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ལས་དོན་ནང་བཞུགས་མི་ཛ་སག་ལྷ་སྨོན་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་གཙོས་པའི་ཞབའ་འབྲིང་སེར་སྐྱ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ལྷ་སར་རྒྱུན་བཞུགས་གནང་དགོས་པརབརྟེན་བྱེས་བཞུགས་ནང་སྒང་ཡིག་ཚང་དང་བཅས་པ་གསར་དུ་བཙུགས་ཤིང། ལྷ་ས་ནང་སྒང་གི་གཙོ་འགན་ཛ་སག་ལྷ་སྨོན་གྱིས་གནང་ཐོག གལ་ཆེའི་ཚོགས་གྲོས་གནང་རྒྱུ་སོགས་མཉམ་སྡེབ་འགོ་ཁྲིད་གྲས་ཀའི་ཁོངས་སུ་ཏཱ་བླ་མ་གཅིག་དང། ཐའི་ཇི་གཅིག་རིམ་བཞི་གསུམ། བླ་སྤྲུལ་གཅིག་བཅས་ཡོད། ལྷ་ས་ནང་སྒང་གི་གཙོ་བོའི་ལས་འགན་ནི། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ལས་དོན་ནང་ཞུགས་མཁན་བླ་ཁོངས་མི་སྣ་རྣམས་ལ་ཏང་གི་འགོ་ཁྲིད་འོག་འགན་བབ་ལས་དོན་ཁག་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་བ་དང། རྒྱ་བོད་གཞུང་བླ་ཁམས་གསུམ་དང་བཅས་པའི་མཐུན་སྒྲིལ་ཡག་པོ་ཡོང་བ་བྱས་ཏེ་བླ་བྲང་གི་མཚན་ལ་ཤས་གཞི་མི་འབྱུང་བའི་བསྐུལ་འདེད་སློབ་གཅུན་བྱ་རྒྱུ་དང། བོད་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ལ་འབྲེལ་གཏུགས་ཞུས་ཏེ་གཞིས་བྱེས་ཀྱི་ལས་དོན་གནས་ཚུལ་གང་ཅིའི་སྐོར་དགོངས་བསྐོར་དང་། རེ་འདུན་བསམ་འཆར་བརྗེ་རེས་སོགས་ཞུ་རྒྱུ། བཀའ་ཤག་ལ་གཞུང་བླའི་དབར་གྱི་གནད་དོན་གང་ཅིའི་གྲོས་མོལ་དང་མཐུན་ལམ་འབྲེལ་བ་ཞུ་རྒྱུ། རྩེ་སྤྱི་འདོམས་ལས་ཁུངས་ལ་ཡིག་ཐོག་ནས་ལས་དོན་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུ། གཞིས་ཡོད་ནང་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང་རྒྱུན་དུ་གནས་ཚུལ་དང་བསམ་འཆར་སྤེལ་རེས་བྱ་རྒྱུ་སོགས་རེད། ལྷ་ས་ནང་སྒང་ཡིག་ཚང་ལ་གཙོ་འགན་འཁུར་མི་རིམ་པ་ལྔ་པའི་མགྲོན་གཉེར་གཅིག་དང།དྲུང་ཡིག་གཅིག ཡིག་འབྲི་ལས་བྱ་ཞབས་སྡོད་པ་གསུམ། གཉེར་པ་གཅིག མ་ཆེན་དང། ཡིག་སྐྱེལ་སོགས་མི་བདུན་བཅས་ཡོད་པ་དང། དེས་ནང་སྒང་འགོ་ཁྲིད་ཀྱི་བཀའ་བཀོད་འོག་ལྷ་ས་ནང་སྒང་གི་བཀའ་ཡིག་དང། གཤམ་གྱི་སྙན་ཞུ་ལན་འབུལ་དང། བཀའ་བསྒྱུར་རྒྱུ་བཅས་ཀྱི་ལས་འགན་འཁུར་སྒྲུབ་ཞུ་དགོས་པ་རེད།

སྲས་སྤྲུལ་སྐུ། སྒྲུབ་བླ་ཀརྨ་རིག་འཛིན། གད་ཆགས་མི་ནུབ་རྒྱལ་མཚན། སྐྱོ་བྲག་མི་འགྱུར་ཉི་མ། མགོན་པོ་བསྟན་གྲགས་སྤྲུལ་སྐུ། འགྱུར་མེད་ཡེ་ཤེས། རྟ་རྣ་ཨ་སྤེན། སྒྲུབ་སྤྲུལ། སྐྱོ་བྲག་གསལ་བསྟན་དུང་གསུམ། ལྷོ་འབྲོང་སྤྲུལ་རྒྱལ་བའི་མྱུ་གུ། སྤོ་ར་བླ་རྒན་ཀརྨ་ཆོས་འཕེལ། བླ་རྒན་རབ་འབྱོར། སྒམ་པོ་མཆོག་སྤྲུལ། རྒྱལ་དབང་བཅུ་དྲུག་པ་རིག་པའི་རྡོ་རྗེ། སི་ཏུ་པདྨ་དབང་མཆོག་རྒྱལ་པོ། འབྲུག་ཆེན་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ། འབྲུག་ཡོངས་འཛིན་བདུན་པ། གནས་ནང་དཔའ་བོ། སྟག་ལུང་མ་སྤྲུལ། བེ་རུ་མཁྱེན་བརྩེ། དཔལ་སྤུང་དབོན་སྤྲུལ། ཀར་སྲས་ཀོང་སྤྲུལ། དཔལ་ལྡན་མཁྱེན་བརྩེའི་འོད་ཟེར་སོགས་འབྲི་འབྲུག་ཡེལ་སྟག་འབའ་རོམ་གྱི་གསར་རྙིང་གྲུབ་མཐའ་རིས་མེད་ཀྱི་མཁས་གྲུབ། སྐྱེས་ཆེན་གྲངས་མེད་ཞབས་ལ་གཏུགས་ནས། སུམ་རྟགས་དག་གསུམ། སྨན་རྩིས་སོགས་ཐུན་མོང་རིག་པའི་གནས་དང་། ནང་དོན་མདོ་སྔགས་བཀའ་གཏེར་མན་ངག་ཡན་ལག་དང་བཅས་པར་གསན་བསམ་མཛད།
མདོ་སྨད་རྡོ་སྟོད་ཁུལ་དུ་ཡབ་ཚེ་རིང་འབུམ་དང་ཡུམ་སྐྱིད་མོ་ཡག་གི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆུ་འབྲུག(༡༧༡༢)ལོར་འཁྲུངས། 《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དྭགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》གསར་རྩོམ་ནང་དགུང་རྙིང་ལྕགས་བྱ(༡༦༨༡)ལོ་ཡིན་པར་བཤད། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལ་། ཕེབས་དུས《ལམ་རིམ་ཉུང་ངུ་མཁས་པ་དགྱེས་པའི་མཆོད། སྤྲིན》ཞེས་པ་ལྗགས་རྩོམ་མཛད། གཉན་རྩེ་རིན་པོ་ཆེའི་། དྲུང་ནས་དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་པ་བཞེས་ཤིང་མདོ་སྔགས་ཀྱི་། ཆོས་མང་དུ་གསན། དགུང་ལོ་ཉེར་གསུམ་པ་ཤིང་། སྟག༡༧༣༤ལོར་དབུས་སུ་བྱོན། རྒྱལ་སྲས་རིན་པོ་ཆེ་། འཇིགས་མེད་ཡེ་ཤེས་གྲགས་པ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བདུན། པའི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བཞུགས་པའི་དྲུང་ནས་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི། སྡོམ་པ་བཞེས། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་བློབཟང་ཡེ་ཤེས་དང་། རྒྱལ་མཁན་ཆེན་གྲགས་པ་རྒྱལམཚན། ས་སྐྱ་མཁན་ཆེན་དཔལ་ལྡན་ཆོས་སྐྱོང་། ཁྲི་ཆེན་རྒྱལ་མཚན་སེང་གེའཇམ་དབྱངས་བཞད་པ་འཇིགསམེད་དབང་པོ། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་བཅས་བླ་མར་བསྟེན་ནས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་བཀའ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པགསན། དགུང་ལོ་སོ་བདུན་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ས་འབྲུག(༡༧༤༨)ལོར་ཐ་ལ་རི་ཁྲོད་དུ་ཀིརྟི་དགོན་པའི་རྨང་གཞི་བཏིང་སྟེ་མིང་ལ་རྣམ་རྒྱལ་བདེ་ཆེན་གླིང་ཞེསབཏགས། སྔ་ཕྱིར་རོང་པོ་ཁུལ་དང་། ཅོ་ནེ། མཛོདདགེརྒྱལ་རོང་། རྔ་བ། སོག་ཡུལ་སོགས་སུ་བྱོནནས་བསྟན་འགྲོའི་དོན་རྒྱ་ཆེར་མཛད། དགུང་ལོ་དྲུག་ཅུ་བཞེས་པ་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ལྕགས་ཡོས(༡༧༧༡)ལོར་སྐུ་གཤེགས། 《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》གསར་རྩོམ་ནང་སྐུ་གཤེགས་པའི་ལོ་ཤིང་ཕག་(༡༧༥༥)ལོ་ཡིན་པར་བཤད། སྐུ་གདུང་དམར་གདུང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དེང་སང་ཡང་མ་ཉམས་པརབཞུགས་པ་སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་དགོན་དུ་མཇལ་རྒྱུ་འདུགགསུང་རྩོམ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཡོད་ཚོད་འདུག་ཀྱང་པོདགྲངས་དང་ལེ་ཚན་ཇི་ཡོད་དཔྱད་གཞི་གསལ་བ་ཞིག་མརྙེད། ལོ་རྒྱུས་རྣམ་ཐར་ཁོང་ཉིད་ཀྱི་དངོས་སློབ་ཧོརསྤྲུལ་སྐུ་འཇམ་དབྱངས་མཁས་གྲུབ་པས་མཛད་པ་དངགསང་བའི་རྣམ་ཐར་གསང་ཚིག་མུ་ཏོ་རྒྱ་མཚོ་དོན་ལྡནགྱིས་མཛད་པ་ཡོད། ལོ་རྒྱུས་གནད་བསྡུས《མདོ་སྨདཆོས་འབྱུང》ལྕགས་དཔར་མའི་ཤོག་གྲངས༧༡༧ནས“༧༡༩བར་དང《སྟག་ཚང་ལྷ་མོ་ཀིརྟི་དགོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས》ལྕགས་དཔར་མའི་ཤོག་གྲངས༣༣ནས་ཤོག་གྲངས༣༨བར་གསལ་ལོ། །

དབྱིན་ཡུལ་དུ་ཕེབས་སྐབས་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་བློན་ Attlee དང༌། ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་དང་ཚོང་དོན་བློན་ཆེན་བཅས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཚོང་དོན་སྐོར་གྲོས་མོལ་གནང༌། དེ་བཞིན་སྐུ་ཞབས་ Sir Winston Churchill དང༌། དེ་བཞིན་ Major Bailey, Sir Basil Gould, Hopkinson Major Sherab Charles Bell གི་བུ་མོ་སོགས་དེ་སྔ་བོད་དུ་ཕེབས་མྱོང་བའི་མི་སྣ་ཁག་ཅིག་དང་ཡང་མཇལ་འཕྲད་གནང༌། དེ་ནས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་France Switzerland, Italy, Egypt བརྒྱུད་རྒྱ་གར་དུ་ཚུར་ཕེབས་ཤིང་ཕྱོགས་བསྐྱོད་དེ་དག་ཚང་མའི་སྐབས་བོད་པའི་ལག་འཁྱེར་ཐོག་ནས་ཕེབས་པ་རེད།

ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐུ་གདུང་རིལ་པོ་མ་ཉམས་པར་བཞུགས་པའི་གསེར་གདུང་ཡིན་། དེའི་མཐོ་ཚད་ལ་ཐོག་སོ་གསུམ་དང་། མཆོད་རྟེན་གྱི་རྒྱུར་གསེར་རྒྱ་ཐུར་གྱི་སྲང་ཚིག་ཁྲི་ལྷག་ཙམ་དང་ཕྲ་རྒྱན་དང་བཟོ་བཀོད་ཐད་གསེར་གདུང་ཁག་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་སྤུད་ཚད་ལེགས་ཤོད་ཡིན་། ལྷ་ཁང་འདིའི་ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་པར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་རྣམ་ཐར་ཆ་ཚང་ལྡེབས་བྲིས་སུ་བཀོད་པ་དང་། པེ་ཅིང་དུ་མན་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཤུས་དང་། བཙུན་མོ་ཚི་ཤིས་ཐའི་ཧོ་གཉིས་དང་ཐུག་འཕྲད་གནང་བའི་སྐོར་བྲིས་ཡོད་། མཆོད་རྟེན་འདིའི་བུམ་པའི་ནང་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དམར་གདུང་ཉམས་ཆག་མེད་པར་བཞུགས་པ་དང་། གཞན་ཡང་རྩེ་ནས་ཞབས་བར་དུ་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་བཙན་ཡོད་པའི་ནང་རྟེན་མང་པོ་དང་། བཀའ་བསྟན་འགྱུར་སོགས་གསུང་རབ་མང་པོ་ཡོད་།
གླེང་དབོན་པད་མ་སྐལ་བཟང་ལགས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བྱུང་བའི་ཆེས་མཐོའི་སྲིད་འཛིན་ཚོགས་པ་སྟེ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ། ༡༩༩༡ལོའི་ཟླ་༩ཚེས་༡༥ཉིན། པེ་ཅིན་དུ་འཚོགས་པའི་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་ཤེས་རིག་དཔྱད་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་སྤེལ། བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ནས་༢༠༡༤ལོའི་ཟླ་༡༢སུ། དཔར་བའི་བརྩམས་ཆོས་མེས་པོའི་དྲང་ཐིག་ཏུ་བསྡུས།

Todos los seres humanos nacen libres e iguales en dignidad y derechos y, dotados como están de razón y conciencia, deben comportarse fraternalmente los unos con los otros.

ཕྱི་ལོ་ 1642 ལོར་རྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་བོད་ལྗོངས་ཡོངས་ལ་མངའ་དབང་བསྒྱུར་ཏེ་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཕྱོགས་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་གཞུང་དབུ་བརྙེས། ལོ་དེར་མན་ཇུའི་རྒྱལ་པོ་དང་པོ་ཤུན་རྩེ་ནས་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་རྒྱ་ནག་ལ་གདན་ཞུས་སྐབས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་རྒྱལ་པོ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་ལྟར་གུས་བཀུར་བརྩི་མཐོང་དང་བཞུགས་སྒྲིག་ཞུས་ཡོད། དེ་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་འདྲ་མཉམ་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་བླ་སློབ་མཆོད་ཡོན་གྱི་བརྩི་ཐོང་སྲིད་ན་མ་གྲགས་པའི་བསྟི་བསྟང་ཆེན་པོ་ཞུས་འདུག། སྐབས་དེར་གོང་མ་ཤུན་རྩེ་ནས་ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོར་མཚན་གསོལ་འཇའ་ས་གསེར་ཐམ་ཕུལ་བ་དེའི་ཁ་རིས་བརྗོད་ཚིག་ཏུ་ནུབ་ཕྱོགས་དགེ་བའི་ཞིང་གི་ྋརྒྱལ་དབང་ས་སྟེང་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བཛྲ་དྷ་ར་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཐམ་ཀ་ཞེས་འཁོད་པའི་བརྗོད་དོན་ནས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་མིན་པ་གསལ་པོ་རྟོགས་ཐུབ། དེ་བཞིན་ྋགོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་རྒྱ་ནག་ཅིན་རྒྱལ་པོར་མཉ་ཤྲི་ཞེས་ཆེ་བརྗོད་ཀྱི་མཚན་གནས་གནང། དེ་ཡང་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཐོག་རིམ་པས་དབང་བསྒྱུར་གནང་བ་ནས་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པ་ཙམ་བར་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། རྒྱ་ནག་གོང་མའི་དབར་འབྲེལ་བ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཆོས་དང༌། གཉིས་ནས་སྲིད་ཀྱི་འགོ་འཁྲིད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་རེད།

ནུབ་ཕྱོགས་རང་དབང་ལུང་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ནང༌༎ སྡུག་དང་མིག་ཆུས་སེམས་ཁོང་ཁེངས་པ་ཡི༎ ཁྲག་རྒྱུན་གཅིག་པའི་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་ཚོས༎ དྲན་རྟེན་འདྲ་པར་བཏབ་པའི་འཚང་ཁ་ཆེ༎

སུམ་སྟོང་བདུན་བརྒྱའི་འཐུས་མི་ཚོགས་ན་ཡང༌༎ གཏམ་བརྗོད་རང་དབང་མེད་པའི་གུང་ཁྲན་གྱི༎ གྲལ་བསྟར་འགྲིགས་པའི་སྣང་བརྙན་རྫུན་འབག་གིས༎ རང་དབང་བདེན་པའི་ཚོགས་རར་འགྲན་ནུས་མིན༎

སྡེ་ཚན་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་དང་རྩིས་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཏེ་སྔོན་བྱོན་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱི་དྲི་མ་མེད་པའི་བརྩམས་ཆོས་རིགས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དང་ཞིབ་འཇུག འཚོལ་བསྡུ་བདག་ཉར་བྱེད་མཁན་གྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་ཡིན་ལ། སྡེ་ཚན་འདི་ནས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་རིག་གཞུང་འདི་ཉིད་ཉམས་པ་སླར་གསོ་དང་། ཡོད་པ་རྒྱུད་འཛིན། མེད་པ་གསར་འདྲེན་བཅས་རྩ་དོན་དུ་བཟུང་སྟེ་རྒྱུན་ཆད་ལ་ཉེ་བའི་སྨན་རྩིས་གཞུང་ལུགས་དང་ཉམས་ཡིག་རིགས་འཚོལ་སྒྲུབ་དང་མྱུར་སྐྱོབ། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་རྒྱུ་དང་། དེང་དུས་འཚོ་བཞུགས་ཡོད་པའི་བོད་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་དང་ཞུ་དག་དཔར་སྐྲུན་སོགས་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། བོད་ཀྱི་ཐུན་མིན་གསོ་བ་རིག་པའི་ཁྱད་ཆོས་རྣམས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ངོ་སྤྲོད་དང་། འཕྲོད་བསྟེན་བདེ་རྩར་ཞབས་ཞུ་བསྒྲུབ་ཐུབ་པའི་དགོས་དམིགས་འོག་གཡུ་ཐོག་ཡོན་ཏན་མགོན་པོས་བརྩམས་གནང་བའི་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི་ཨིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་མགོ་བཙུགས་ནས་ལོ་མང་སོང་ཟིན་པ་དང་། རྩ་རྒྱུད་དང་བཤད་རྒྱུད། ཕྱི་མ་རྒྱུད་བཅས་བསྒྱུར་ཟིན་ཡོད། ད་ལྟའི་ཆར་མན་ངག་རྒྱུད་སྒྱུར་བཞིན་ཡོད།

མ་རྡུལ་ཆེ་ཆུང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ནི་མ་རྡུལ་ཧྲིལ་པོའི་ཆེ་ཆུང་ལ་གོ་བ་མིན་པར་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ ཕྱེད་ལ་གོ་དགོས་ཤིང། མ་རྡུལ་ཞིག་གི་ལྟེ་ཉིང་གི་དབུས་ནས་མ་རྡུལ་དེའི་འཁོར་ལམ་ཆེས་ཕྱི་མའི་བར་གྱི་རྒྱང་ཐག་རིང་ཐུང་ལ་ངོས་འཛིན་ཆོག ཡང་རླུང་གི་མ་རྡུལ་གྱི་ཚངས་ཕྱེད་ནི་ 37pm ཡིན། ༼འདིར་ pm ནི་པི་ཀོ་མི་ཊར་(picometre)ཟེར་ཞིང། 1pm=10-12m༽
ཐི་བ་རིགས་（Streptopelia）（斑鸠），སྲོག་ཆགས་རིགས་འབྱེད་རིག་པ་ནང་གི་རིགས་ཞིག ལུས་གཞི་ཅུང་སྐམ་ལ་བྱ་རིགས་ནང་ནས་ལུས་གཞི་འབྲིང་བའམ་ཆུང་ཙམ་ཞིག་ཡོད། སྒལ་ཐོག་ཚོས་གཞི་ཅུང་དམར་ནག་ཡིན་པ་དང་གྲོད་ཐོག་ཚོས་གཞི་ཟིང་སྐྱ་ཡིན་པ་རེད། བྱ་རིགས་འདིའི་མང་ཆེ་བའི་འཇིང་པའི་ཐོག་དཀར་ནག་གི་ཐིག་ལེ་ཡོད་པ་དང་།༼ཀུའུ་ ཀུའུ་༽ཟེར་བའི་སྐད་སྒྲ་སྒྲོག་གི་ཡོད་པ་རེད།

ཉི་མ་དེ་ཉིད་སྐར་ཁྱིམ་གྱི་ཐོག་ནས་རང་འགྲོས་གཡོན་བསྐོར(རང་འཁོར་ཟེར་བ་དེ་ཡིན)དུ་འཁོར་བ་དང༌། རླུང་འགྲོས་ཀྱིས་གཡས་བསྐོར་དུ་འཁོར་ཏེ་རང་གི་སྐྱེས་ཁྱིམ་ཀཊ་ཀའི་ཁྱིམ་གྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་དང༌། རང་ཉིད་ཀྱི་སྐྱེས་སྐར་དང་བཅས་པ་ཤར་གླིང་དབུས་མའི་ལུག་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་སྐར་མ་ཐ་སྐར་གྱི་སྟེང་དུ་སླེབས་པ་ན་ཟླ་བ། དེ་ནས་སླར་ཡང་ཉི་མས་གཡོན་བསྐོར་དུ་འཁོར་ནས་ཁྱིམ་དྲུག་པ་སེང་གེའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་མཆུའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་མིག་དམར། ཁྱིམ་བརྒྱད་པ་སྡིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ལྷ་མཚམས་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་ལྷག་པ། ཁྱིམ་དགུ་པ་བུ་མོའི་ཁྱིམ་གྱི་དབུས་སུ་གནས་པའི་སྐར་མ་མེ་བཞིའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་ཕུར་བུ། ཁྱིམ་གསུམ་པ་འཁྲིག་པའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནབས་སོའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་པ་སངས། ཁྱིམ་དགུ་པ་གཞུའི་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་སྣུབས་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་སྤེན་པ། ཁྱིམ་བདུན་པ་སྲང་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནག་པའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་སྒྲ་གཅན། ཁྱིམ་བཅུ་གཉིས་པ་ཉ་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ནམ་གྲུའི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་དུས་མེ། ཁྱིམ་བཅུ་གཅིག་པ་ཆུ་སྲིན་ཁྱིམ་གྱི་ཟུར་ལ་གནས་པའི་སྐར་མ་ཆུ་སྨད་ཀྱི་ཐད་དུ་སླེབས་པ་ན་མཇུག་རིང་བཅས་རིམ་བའིན་བྱུང༌།

ཁམས་ཀ་ཐོག་སི་ཏུ་ཆོས་ཀྱི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་དབོན་པོ་ཀརྨ་ངེས་ལེགས་ཀྱི་མཚན། འདི་བོད་ཀྱི་སྐར་རྩིས་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་སྟེ་དེས་རབ་བྱུང་བཅུ་གཉིས་པའི་ཆུ་བྱི(༡༧༣༢)ལོར་མཛད་པའི《རྩིས་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཉེར་མཁོ་བུམ་བཟང》ཟེར་བ་ཞིག་སྡེ་དགེ་དཔར་ཁང་དུ་དཔར་ཡོད་དོ།

(དཔེར་ན།) ཁ་ལྐུགས་པ། བོང་བུའི་ཁ་ནས་གསེར་བསྐྱུག་མི་ཡོང༌ཞེས་པ་ལྟ་བུ། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་ངག་འདོན་དང༌། གཏམ་གྱི་འབྱུང་གནས། བདུད་རྩིའི་རྟེན། མུ་ཁ། སྨྲ་བའི་སྒོ། སྨྲ་བྱེད། ཞལ། ཟ་བྱེད། གསུང་བྱེད་བཅས་སོ། །

ལེ་པ་ནོན་ངམ་ལི་བྷནོ་(ཨ་རབ་སྐད།:اَلْجُمْهُورِيَّة اَللُّبْنَانِيَّة; ཕ་རན་སིའི་སྐད།:République libanaise)ནི་ཨེ་ཤེ་ཡ་ཡི་རྒྱལ་ཁབ་ཞིག་རེད། དེའི་རྒྱལ་ས་ནི་བྷེ་རི་ཁྲི་རེད།

བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རི་མོ་བ་མཁས་ཆེན་ཨ་མདོ་བྱམས་པ་ནི་སྤྱི་ལོ༡༩༡༤ལོར་མཚོ་ སྔོན་གཅན་ཚ་རྫོང་དུ་འཁྲུངས། ཁོང་ལ་བོད་ལྗོངས་ཀྱི་པིས་ཅའ་སའོ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ལྡན་པ་དང༌། ཁོང་གིས་བརྩམས་པའི་རི་མོ་དག་ལས་ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས། ཁོར་ཡུགམི་སྣའི་ལས་དབང་བཅས་མངོན་སུམ་དུ་ཚོར་ཐུབ། སྤྱི་ལོ༡༩༢༡ལོར་ཁོང་གཅན་ཚ་རྫོང་གི་ངང་རུང་དགོན་པར་ཞུགས་ནས་རབ་ཏུ་བྱུང༌། སྐབས་དེ་ནས་བཟུང་དགོན་པའི་ལྡེབས་རིས་དང་ལྷ་སྐུ་དག་ལ་བརྟེན་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྲོལ་ རྒྱུན་རི་མོ་རང་སྦྱོང་བྱས། ༡༩༣༦ལོར་ཁོང་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་ཆོས་གྲྭར་ཞུགས། ༡༩༤༢ལོར་དགུང་ལོ་༢༨སྟེང་ལྷ་སར་གནས་མཇལ་དུ་སོང་སྟེ་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པའི་ཆོས་ གྲྭར་ཞུགས༡༩༥༥ལོར་དགུང་ལོ་༤༡སྟེང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་སླེབས་ནས་དེ་གའི་རི་མོ་ བའི་འགན་བཞེས། ༡༩༥༦ལོར་ཕོ་བྲང་ནོར་བུ་གླིང་ག་རུ་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་རི་མོ་《སྟོན་པའི་ཆོས་གསུང་པ་དང་》《ཁམས་གསུམ་ལ་བསམ་གཞིགས་གཏོང་བ》གཉིས་ ཕྱག་བྲིས་གནང༌། ༡༩༨༡ལོར་རིག་རྫས་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དུ་ཕྱག་ལས་གནང་ཞིང༌། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་དང༌།བོད་ལྗོངས་རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ་མཉམ་འབྲེལ་ ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་དང་པོའི་ཀྲུའུ་ཞི་བཅས་ཀྱི་འགན་བཞེས། ༡༩༨༡ལོར་རྒྱ་གར་ནས་《བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རྣམ་གསུམ》ཞེས་ པའི་རི་མོ་ཕྱག་བྲིས་གནང་༡༩༩༩ལོར་ཁོང་གིས་ལྷ་སའི་ཨ་མདོ་བྱམས་པའི་སྒེར་བཙུགས་ མཛེས་རྩལ་སློབ་གྲྭ་གསར་དུ་བཙུགས་པ་དང༌།དགུང་ལོ༨༥ལོན་པའི་ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་སློབ་ གྲྭ་དེའི་འགོ་འཛིན་དང་དགེ་རྒན་གྱི་འགན་བཞེས༢༠༠༢ལོའི་ཟླ༣པའི་ཚེས༢༨ཉིན་ལྷ་སར་ འགྲོ་བའི་ལམ་བར་དུ་སྐུ་གཤེགས།
དེ་ལྟར་དོན་འགྲུབ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་དང་།། སྔགས་སྐྱེས་བདུད་འཇོམས་ལ་སོགས་ཉེ་མི་འགས།། སྙན་ཚིག་དགོས་ཞེས་སྔ་ཕྱིར་བསྐུལ་བའི་ངོར།། མི་འཁྱམས་འཆལ་པོ་གུ་རུ་ཚེ་དབང་གིས།། རྒྱ་ནག་ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་འགྲམ་ཞིག་ཏུ།། ཡིད་ལ་གང་ཤར་སེམས་ལ་བསམ་ཞོར་དུ།། དྲན་པའི་ཚིག་དོན་ཡི་གེའི་རིས་སུ་ཕབས།།

རེག་དུག་ནི་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་མཚམས་ལས་བརྒལ་ཏེ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་སྤྱི་ལ་འཕྲད་ཀྱིན་པའི་ཉེན་ཚབས་ཅན་གྱི་འཇིགས་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ན། འུ་ཚོས་ཀྱང་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་འགན་དེ་དང་ལེན་བྱེད་དགོས་པར་མ་ཟད། འུ་ཚོའི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་དེང་རབས་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཞན་ལ། འགོས་ནད་སྔོན་འགོག་གི་འདུ་ཤེས་དམན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། འུ་ཅག་བོད་པའི་གཞོན་སྐྱེས་ཤེས་ལྡན་པ་དག་གིས་གཞན་ལས་ལྷག་པའི་འོས་འགན་ཞིག་འཁྱེར་དགོས་པར་སེམས། འོ་ན་ང་ཚོས་རེག་དུག་འགོས་ཁྱབ་བཀག་སྡོམ་ཐད་བྱ་གཞག་ཅི་ཞིག་སྒྲུབ་ཐུབ་བམ། ཡང་ན་བྱ་གཞག་གང་ཞིག་སྒྲུབ་ན་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་ཐུབ་བམ། འདིའི་ཐད་འུ་ཅག་བོད་རིགས་གཞོན་སྐྱེས་ཤེས་ལྡན་པ་དག་གིས་རང་གི་རྣམ་དཔྱོད་སྤྱད་དེ་ལྟ་ཚུལ་ཅི་རིགས་ཤིག་འདོན་ཐུབ་རྒྱུ་དང༌། དེ་བཞིན་བསམ་ཚུལ་ཁོ་ན་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འུ་ཚོ་གཞོན་ནུ་རྣམས་མཉམ་རོབ་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ནུས་པའི་དཔོག་ཚོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ལག་ལེན་ལ་གཞོལ་གང་ཐུབ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཕྲན་གྱི་རེ་བའི་དམིགས་སྒོ་ཉག་གཅིག་ཀྱང་ཡིན།

བོད་རྗེ་ཉེར་གཅིག་པ་ལྡེ་སྣོལ་པོ་ནི། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དང་པོའི་ནང་དུ་ཡབ་རྒྱལ་པོ་ལྡེ་སྣོལ་ནམ་དང༌། ཡུམ་ཁྲི་སྨན་རྗེ་མ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། སྐུ་བོན་ཞང་ཞུང་དར་མ་ཧ་རིས་མཛད་ཅིང་གསས་ཁང་ཞིག་ཀྱང་བཞེངས། བཙུན་མོ་ས་བཙུན་སྙན་རྗེ་ཁབ་ཏུ་བཞེས། རིགས་སྲས་ལྡེ་རྒྱལ་པོ་སྐུ་འཁྲུངས། བང་སོ་ཆུ་བོའི་གཞུང་ལ་བཏབ། འདི་ཉིད་ཆུ་ཡི་ལྡེ་བརྒྱད་ལས་ལྡེ་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ། །
ཚོགས་ལ་ཉེ་བའི་རམ་(Rome)གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ནང༌།། ཡོབ་རོབ་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ།། དགོས་ངེས་རེ་བའི་བདེན་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཁག། དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་བཀའ་མོལ་ལྷུག་པོར་གནང༌།།

ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤའི་དངོས་སློབ་བགྲེས་པའི་གྲས་ཡིན། འཁྲུངས་ཡུལ་ནི་འཕན་པོ། རུས་ནི་སྐ་བ། ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤ་བོད་དུ་མ་བྱོན་གོང་དབུསགཙང་གི་མཁས་པ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ཚན་རྦ་བཙུན་བློ་གྲོསདབང་ཕྱུག་གི་དྲུང་ནས་རབ་བྱུང་དང་བསྙེན་རྫོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་བཞེས། འབྲོམ་སྟོན་པས་དབུས་གཙང་གི་མི་ཆེན་རྣམས་ལ་ཇོ་བོ་རྗེ་བོད་དུ་སྤྱན་འདྲེན་པའི་བསྐུལ་མའི་ཕྱག་བྲིས་འབྱོར་བ་ལྟར་མངའ་རིས་མང་ཡུལ་དུ་སྤྱནའདྲེན་ལ་ཕེབས། ཇོ་བོ་རྗེ་དབུས་ཀྱི་ལྷ་སར་ཕེབས་རྗེས་ཁོང་གི་བཞུགས་གནས་འཕན་ཡུལ་ལན་པ་སྤྱིལ་བུར་གདན་དྲངས། ཇོ་བོ་རྗེའི་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གི་བཀའ་བཞིན་སྒྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

མེ་ལུག་སྤྱི་ལོ་ 1727 བོད་ཟླ་ 6 ཚེས་ 18 ཉིན་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་གྱིས་ལྷ་སའི་གཙུག་ལག་ཁང་གི་སྒོ་མཆོར་གྱི་ཡང་སྟེང་བཀའ་ཤག་འཚོགས་ཡུལ་ཚོམས་ཆེན་ཁམས་གསུམ་ནང་དའི་ཆིང་ལ་སྙན་ཞུ་རིང་པོ་ཞིག་ཕུལ་བར་གཟིགས་བཞིན་པའི་དུས་སུ་ང་ལམ་སྦྱར་གསུམ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་ཁོངས་མིས་གྲི་རུབ་བརྒྱབ་སྟེ་བཀྲོངས་པ་མ་ཟད། ཕྱི་རོལ་དུ་ཡོད་པའི་ཞབས་ཕྱི་དང༌། མཛོད་པ། རི་མོ་མཁན་སོགས་ཀྱང་བསད། སྐབས་དེར་ཕོ་ལྷ་བའི་ཐབས་བྱུས་ཀྱིས་ྋགོང་ས་བདུན་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་ཕྱྭའི་འགན་སྲུང་བ་ཡིན་ཚུལ་ཨམ་བན་དཔུང་དམག་བཅས་ཆེད་བསྐུལ་ལྷ་སར་འབྱོར་ཏེ་ཕོ་ལྷ་བས་ཞུས་རྗེས་ལྟར་ང་ལུམ་སྦྱར་གསུམ་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་པ་མི་བཅུ་གསུམ་དུས་གཅིག་ཏུ་བཀུམ། མི་དབང་ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱིས་ས་སྤྲེལ་སྤྱི་ལོ་ 1728 ལོ་ནས་མེ་ཡོས་སྤྱི་ལོ་ 1742 བར་སྲིད་དབང་མི་ལོ་ཉི་ཤུར་བསྐྱངས། ཕོ་ལྷ་བ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གཤེགས་རྗེས་ཕོ་སྲས་གཉིས་པ་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་མེ་ཡོས་སྤྱི་ལོ་ 1747 ལོར་ཕའི་གོ་ས་ཤུལ་འཛིན་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་ལས་དོན་ཕ་དུས་ལྟར་བསྐྱངས། ལྕགས་རྟ་སྤྱི་ལོ་ 1758 ལོར་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གྱིས་སླར་ཡང་ཨམ་བན་གཉིས་དང་དམག་འཕྲོ་མ་གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་ཕྱིར་འཐེན་པའི་རེ་བ་བཏོན་སྟབས། ཨམ་བན་ཡིད་མ་རངས་པར་གྱུར་བ་དང༌། ཁོ་ཇུན་གར་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཤེས་ཤིང་ནང་ཁུལ་དུ་མི་དྲག་དུ་མ་ཞིག་སྲིད་སྐྱོང་བར་མི་དགའ་བ་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། ཨམ་བན་གཉིས་ཀྱིས་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་འགྱུར་མེད་རྣམ་རྒྱལ་གཡོག་འཁོར་དང་བཅས་པ་དམར་གསོད་བཏང་ངོ༌།

གཟུགས་མེད་རྟོག་པའི་ཀློང་ནས་འཁྲུངས་པ་ཡི།། ནུབ་ཕྱོགས་ཨོ་རྒྱན་ཞིང་ཁམས་ལས་འགངས་པའི།། རྒྱལ་ས་པཱ་རི་སི་ཡི་དཀྱིལ་ཟུར་ན།། བརྒྱ་སྦྱིན་ལྷ་ཡི་ཁང་བཟང་འདྲ་བ་མཐོང༌།།

རྒྱལ་ཕྲན་སིལ་ མ་བཞི་བཅུ་ནི། ཡུལ་ནི་འབྲོག་མོ་རྣམ་གསུམ་ན། རྒྱལ་པོ་སེ་མིར་ཁྲིད་ཞུགས། དེ་ཡི་བློན་པོ་ཀ་རེན་ག གཡེ་མོ་ཡུལ་དྲུག་ན་གཡེ་རྗེ་མཁར་བ་བློན་པོ་རྦོ་དང་སྟུག སེ་མོ་གྲུ་བཞི་ན་གཉགས་རྗེ་གྲུ་འཕྲང་སེ་དང་ཉང་གཉིས་བློན། ཞེས་གྲག་གོ །དེ་ནས་རྒྱལ་ཕྲན་དེ་དག་ཕན་ཚུན་འཐབ་རྩོད་དང་སྲོག་གཅོད་པར་ཤིན་ཏུ་དགའ། ལེགས་ཉེས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་འབྱེད་པར་བཙོན་རར་བཅུག དེ་བཞིན་མཐའ་བཞིའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དམག་ལན་མང་དྲངས་པས་རྟག་ཏུ་མནར་ ཞིང་གཙེ་ཞིང་གནས་སོ།།
ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ནི་རབ་བྱུང་བཅོ་ལྔ་པའི་ལྕགས་ཁྱི་༡༩༡༠ལོར་ཡུམ་ཧོར་ཁང་གི་སྲས་མོ་བྱམས་པ་ལགས་སུ་རྒྱ་མར་སྐུ་འཁྲུངས། ཆུང་དུས་བོད་ཀྱི་རྩིས་སོགས་ལ་སྦྱངས་པ་གནང་། གྲོང་དྲག་དམག་གི་རུ་དཔོན་གྱི་དགན་གཞེས། ང་ཕོད་གྱི་གོ་མག་ཏུ་ཕེབས་ཏེ་དེ་གའི་མིང་ཐོག་ནས་ཞབས་སྡོད་ཞུས་རྗེས་སྔ་རྗེས་སུ་བཤེར་དཔང་དང་། རྩེས་དཔོན་ཐོག་ཞིབ་ཁང་དོ་དམ། བཀའ་བློན་སོགས་ཀྱི་གོ་ས་བཞེས། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ཆབ་མདོར་འབྱོར་སྐབས་མདོ་སྨད་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཡིན། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་ཡོས་༡༩༥༡ལོར་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་བཀྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན་འཇོག་སྐབས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་གནང་། བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་བྱུང་རྗེས་བོད་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་སི་ལིང་ཡོན་བཞོན་པ་དང་། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་དྲུང་ཡིག་ཆེ་མོ། རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་འཐུས་མི། རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ས་ཕག་༡༩༤༥ལོར་ཟིང་འཁྲུག་ལྷིང་འཇགས་བཏང་རྗེས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རེན་བཞོན་པ་དང་། ལྗོངས་མི་དམངས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་ཞི། གསར་བརྗེ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རེན་གཞོན་པ། ལྗོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་རྒྱུན་ཨུད་ཀྱི་ཀྲུའུ་རེན་སོགས་དང་། སྐབས་གསུམ་པ་དང་བརྒྱད་དགུ་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་སྲིད་གྲོས་ཀྱི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་དང་། སྐབས་བཞི་པ་ནས་སྐབས་བདུན་པའི་བར་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་རྒྱུན་ཨུད་ཀྱི་ཨུ་ཡོན་བཞོན་པ་སོགས་གནང་།

རབ་བྱུང་གཉིས་པའི་ནང་མང་མཁར་ཚ་ལུང་དུ་གདུང་རྒྱུད་མིང་ལ་རོག་ཅེས་པའི་སྲས་སུ་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཐུགས་བརྩོན་ཆེན་པོས་མདོ་རྒྱུད་སོགས་ཐུན་མིན་དང་ཐུན་མོང་གི་རིག་གནས་རྣམས་གསན། ཁྱད་པར་དུ་དབུས་སུ་བྱོན་ནས་གྲྭ་པ་མངོན་ཤེས་ཅན་གྱི་སློབ་མ་དགེ་བཤེས་ཁུ་སྟོན་དབུས་པ་དར་གྲགས་ཀྱི་ཞབས་ལ་གཏུགས་ཏེ་གསོ་བ་རིག་པའི་དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི་རྫོགས་པར་ཞུས། འཕགས་ཡུལ་དུ་ཐེངས་གཅིག་ཕེབས་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཤནྟི་པ་ཕྱི་མ་ལས་གསོ་དཔྱད་ཡན་ལག་བརྒྱད་པ་གསན། གཞུང་གི་ས་བཅད་བསྡུས་དོན་རིན་པོ་ཆེའི་དྲ་བ་ཞེས་བརྩམས་པ་བཅས་རང་གི་སློབ་མའི་ཐུ་བོ་གངས་རིའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྨན་པའི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་པ་གཡུ་ཐོག་གསར་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོ་ལ་བཀའ་བབས་སོ། །དུང་དཀར་ཚིག་མཛོད་ཆེན་མོ་༽ལས་བཏུས།

རེ་སྦི་ཡ་ག་ལྡེ་འར་ནི། དེ་སྔོན། ལི་ཡུལ་གྱི་ཡོད་ན་མེད་ནའི་ཚོང་པ་ཕྱུག་བདག་ཅིག་ཡིན་པ་དང་། རྗེས་སུ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ཀྱི་གནོད་འཚེའི་ཉེས་པ་ཕོག་ནས། ཀྲུང་གོའི་སྲིད་གཞུང་གིས་འཛིན་བཟུང་བྱས་པ་དང་། ལོ་གཅིག་གིད་རྗེས་སུ་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གསང་བ་ཕྱི་ལ་བཤད་པའི་ཉེས་པ་ཕོག་ནས། དུས་བཀག་བཙོན་འཇུག་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཁྲིམས་ཆད་བཏང་། ༢༠༠༥ལོར། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སྨན་བཅོས་བྱ་ལ་འགྲོ་བའི་ཁ་གཡར་ནས། ཨ་རི་རུ་བྲོས་པ་དང་། དེ་ནས། ཕྱི་རྒྱལ་དུ། ལི་ཡུལ་རང་བཙན་གྱི་ཚོགས་པའི་དབུ་ཁྲིད་ནས། མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཀྲུང་ཧཱ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཁ་བྲལ་གཏོང་བའི་ལས་ལ་བཞོལ་བ་རེད། ད་ལྟ་གཙོ་བོ་ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཝ་ཧྲིང་ཏུན་དུ། ཁྲིམས་འགལ་གྱི་རང་བཙན་ལས་འགུལ་སྤེལ་གྱི་ཡོད། མི་སྣའི་ཡིག་ཚགས།
Natasha s' ocupreut des machenes a scrire vîs modeles. End aveut d' cénk sôres : des avou les caracteres cirilikes, les cenes k' on vindeut l' pus. Dins les cenes ås caracteres laténs, t' end aveus avou l' taprece AZERTY. AZERTY, c' est les letes k' aparexhèt sol deujhinme rîlêye di tapes, å hôt, a hintche. Ces-lales, i les vindént ås consulats des payis do Coûtchant et a sacwants otels di Yalta. Des ôtes al taprece QWERTZ, c' esteut po les Almands d' Crimêye.

Li scrijhaedje do xhmer si fwait avou èn alfabet inspiré des scrijhaedjes bramikes, dj' ô bén ki tchaeke lete a-st ene vowele implicite, et des senes vinèt dire si l' voyale candje ou s' i n' a pont d' voyale.

L' åbe Coûte-Djoye inte Aleur, Anse eyet Rocoû : rimimbere li batreye di Rocoû do 11 d' octôbe 1746, la k' les Aloyîs alént wangnî, et k' c' est les Francès do Marixhå d' Saxe k' ont stî les pus foirts. Les ôtes avént yeu ene coûte djoye. C' esteut dandjreus on tiyoû.

"Tins dèl guêre, m' popa è fiève pinde à sètchi au-dzeu dèl plate bûze. Nos lès mougnîne, èt mète lès èrièsses dissu l' costé, k' is èstîne sitindus dissu ène gazète ployîe è 4. Is èstîne si craus k' nos è n' avîne li minton tot rilûjant... (I m ' faut èto dîre ki m' moman n' avéve pont d' agrès po l' dècorâcion èt avéve râde fait. Li ronde take rissatchîye, deus bokèts d' griyâdje èt lès pèxhons s' ritrovîne rostis, l' pia tote crèvaudêye....) Mmmm, avou dès canadas à l' pèlake èt ène nokète di bûre do Nwâr Martchi... Èt lès ptits bokèts à réze dèl tièsse auzès djanès ouy... Ké rafîyemint ! Dji n' è nn' a måy dispû ritrové l' gos'. Asteûre, dizo l' plastik is sont bén trop sètch... Po c'ki èst d' mète à cûre dès tot frèche dins l' cûjène èt z-è wårder l' odeûr à pårti avou lès vijins..."

rayi (codjowaedje) I. [v.c.] broûler. Si to djouwes avou les brocales, on bea djoû to rayixhrès l' barake. Gn aveut des flamåjhes ki volént divè l' moye di strin: c' esteut on plan po rayi tot l' sint-fruskin. Dji n' vou nén magnî ces rayeyès crompires la. rl a: hati. F. brûler, incendier. >> si fé rayi å solea (u ås UV): si mete å solea (divant ene lampe ås UV), po vosse pea prinde ene bele brune coleur. F. bronzer. II. [v.s.c.] broûler. Ça sint mwais; c' est dandjureu li pailêye di canadas ki rayit. F. brûler, cramer, carboniser.

C' est l' Etrernete k' a permetou l' atôtchance pa emile u pa Messaedjreye Sol Moumint. Mins ele a stî conoxhowe di totes les djins pa l' aplicåcion do W.W.W. (World Wide Web) k' a stî lomêye e walon li Daegntoele ås waibes u li Toele.

Idje [n.pl.] pitit ban del Walonreye di France (Bote di Djivet), e F. Hierges. Disfondowes: Idje (pron. îtche); Vîs scrijhas: Herge (1112), Hirge (1140).

II. si houwer (erî, evoye) di [v.c.n.d.] si bouter pus lon. Dji m' howe di lu cwand djel voe. Houwez vs di totes ces djins la. Li blanke leuve est si près d' lu k' ele li pôreut cåzu aduzer, mins ele prind plaijhi a s' houwer d' lu pus lon, todi pus lon (J.M. Warnier). On dit eto: aveur wåde di. F. s'éloigner, s'écarter, se garder de.

préjhyî (codjowaedje) [v.s.c.] forpréjhî (vinde trop tchir). Dji n' va nén voltî a ç' botike la: on préjheye trop (H. Forir). F. surfaire, exagérer, majorer.
1. cwålité do ci k' est foirt, del cene k' est foite. >> I n' conoxhe nén ses foices: dijhêye a ene sakî k' a spiyî ene sacwè télmint k' il a bouté dsu. F. il ne connaît pas l'étendue de ses forces.

Esther Baiwir acertene ki, la 100 ans, les nouv dijhinmes des cåzaedjes di tos les djoûs si fjhént e walon. Lon do bôraedje di cråne d’ on Félix Rousseau ki nos bassinéve ki « les Walons avént adopté l’ francès dispu l’ 13inme sieke ».

2. èn nén egzister. a) muchyî etroclaedje di ni + gnè. Gn a pont d' ome come lu. I gn aveut nén l' conte. On dit eto: n' a nén èn ome... F. n'y avoir. a) muchyî etroclaedje di ni + gnè + endè. Gn a nén onk come mi avå l' payis. Gn a nouk a lyi prinde po toirtchî on hagnant spitch. Al tourpene, ås mas, al brijhe ou a sôts d' bedots, gn aveut pont al bate (F. Callaert). On dit eto: end a nén onk..., n' a nouk... F. n'y en avoir .

5. (po rabaxhî) cåzer grandiveuzmint, berdeler tot s' margayant. I gn aveut pont a lyi prinde cwand i s' adjixheut d' gnåwer grandiveuzmint divant l' bea monde. Do côp, les deus costés, come tchén et tchet, si metnut a gnawer et a hawer, todi a côps d' afitches (L. Mahin). F. " miauler, minauder, pérorer ".

1. li ci (cene) ki schoirceye les biesses, di s' mestî u di s' passe-tins. Li schoirceu d' lapéns passe divant l' dicåce (F. Deprêtre et N. Nopère). On dit eto: schoirçåd. F. écorcheur, équarisseur, dépeceur, chevilleur, chevillard. >> djurer come on schoirceu: djurer mwintes côps onk so l' ôte, et avou des foû måhonteus djuraedjes. F. jurer comme un charretier. >> criyî come on schoirceu: boerler. F. gueuler comme un putois.

3. likide rashonné a ene plaece dins l'coir, sovint nén normåldimint. C' est ene potche ki s' fwait sol divant do djno. F. épanchement, collection. >> potche goidjrece: (mot d' årtisse) potche metowe dizo l' oraye des tchvås, et ki s' pout rimpli d' matire. F. poche gutturale.

1. ki n' hape nén l' bén d' èn ôte. Li monde est ene foubreye wice ki l' oniesse est vite schôdé (M. Lejeune). Bref, totes les djins, minne les martchands d' vatches, estént divnous oniesses (E. Gillain). F. honnête, intègre.

Les cis (cenes) k' sont dins leus vîs djoûs si lomnut des "viyès djins", ou des "vîs", radoûcixhanmint, des troes-côps-vint. Après 80 ans, des "cwate-côps-vint".

C' esteut on bouteu pol walon k' amonta, avou Djôr Wiyame et Colas Defrexheus li rvuwe Wallonia (1892). Mins c' est lu k' end esteut li doetoe.

latén [o.n.] lingaedje djåzé pås Romins, k' a dné tos les lingaedjes romans d' asteure, inte di zels li walon. Li walon, c' est do latén k' a vnou a pî (J. Beaucarne). F. latin. >> î piede si latén: èn pus rén comprinde. Po l' coûtchî do solea, dji vs amoennrè ene biesse télmint drole, ki vs î piedroz vosse latén et bén seur, vosse boûsse (E. Benoit).

1. didins, divins. Foirt sûteymint, li manifesse aveut metou emey les Walons tos les cis ki boutèt et k' avént bouté el Walonreye (Guy Denis). Dj' esteu en on cinema, el sipexheur, emey des djins k' dji n' kinoxheut nén (J.M. Masset). F. parmi.