Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Хæсты дыккаг бон Александр Покрышкин дæрæн райдыдта знаджы хæдтæхджыты. Хæсты азты уый акодта 550 хæстон атахты, уыдонæй 137 уыдысты уæлдæфон тохтæ æмæ æрæппæрста знаджы 59 хæдтæхæджы.

Аст мæйы фæстæ нысангонд æрцыдис Смоленсчы, Суздалы æмæ Нижегородскы мушкетерты полкътæй арæзт бригады командирæй æмæ йæ арвыстой Польшæйы хæсты архайынмæ. 30 бонмæ бригад ацыдис 850 версты. Хъæу Ореховойы цур Суворовы æфсæдтæ фæуæлахиз сты сæ ныхмæлæуджытыл. Уый уыдис 1769-æм азы сентябры.

Суворов стыр бавæрæн бахаста æфсæддон зонадмæ, фæхъæздыгдæр æй кодта йæ хæстон-теоретикон æмæ практикон фæллæйттæй. Бетъырбухы, Мæскуыйы æмæ йын Севастополы æвæрд æрцыдис цыртдзæвæнтæ.

Хостыхъоты Знауыры фырт Солтан (райгуырдис 1917-æм азы 25 октябры, Хъæдгæроны; амардис 2000-æм азы 14 апрелы, Хъæдгæроны), Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг.

Алыхуызон æвзæгты фонетикон системæты ахастон вазыгдзинад бадзырд æвæры алфавитты æнæмхуызон бæрцуат. Гиннессы рекордты чиныгмæ гæсгæ æппæт æвзæгтæй фылдæр дамгъæтæ — 72 — ис кхмераг æвзаджы, тæккæ къаддæр — 12 (a, e, g, i, k, o, p, r, s, t, u, v) — ротокасы æвзаджы, кæцыйыл дзурынц Бугенвилы сакъадахы (Папуа — Ног Гвиней). Алфавиты тæккæ рагондæр дамгъæ у «о», уый баззади æнæивдæй, финикийаг алфавиты (мах дуджы агъоммæ 1300-æм азы цур) ист куы уыди, афтæмæй. (Ацы дамгъæ нысан кодта финикийаг æвзаджы æндæр, æмхъæлæсон мыр, фæлæ нырыккон «о» сæвзæрди уымæй).

Ахæм политикæйы фæрцы 2004-æм азмæ кордобæйы курс фæфылдæр ис 2,5 хатты, æмæ уыйохыл аласгæ товарты æргътæ тагъд уæлæмæ схызтысты, æрласгæ товарты æргътæ та дзæвгар фæаслам сты. Фæстаг азты бирæ традицион товартæ уадзджытæ фæкъаддæр кодтой сæ товаруагъд, зæгъæм, къофигæнджытæ. Кæд æмæ дунейы базарты къофийы аргъ уæлæмæ цæуы, уæддæр. Егъаудæр проблемæтæй иу у энергетикæйы уавæр. Электроэнергийы 84% дæттынц хъæрмэлектростанцæтæ (ТЭЦ), кæд æмæ ма 1990-æм азы электроэнергийы æрдæджы бæрц цыди ГеоЭС æмæ гидроэлектростанцæтæй. Нефты æргътæ дынджыр кæй сты, уый фæрцы электроэнерги кæныны ахæм структурæ дæтты инфляци æмæ къуылымпы кæны экономикон рæзт. Зæгъæм, 2007-æм азы инфляцийы бæрц уыди 16,88%, ВВП-йы рæзт та æрмæст 3,7%.

Дыргъыкуыстгæнджытæ арæх нæ фæзонынц, садзæн æрмæг кæм ссарой, уый. Беслæны, Дыгуры, æмæ Мæздæджы питомниктæ ахæм куыст нæ кæнынц. Фæлæ сæ ис къалиутæ ракурæн.

Абайты Васо амардис 2001-æм азы 18 мартъийы Мæскуыйы. Ныгæд æрцыдис Дзæуджыхъæуы, Иры Мады Майрæмы аргъуаны кæрты, Хетæгкаты Къостайы ингæны цур.

Малхъ (хъæр.-балхъ. Балыкъ суу, уырыс. Малка, кæсгон-черкес. Балъкъ) у цæугæдон Кæсæг-Балхъары. Йæ дæргъ у 210 километры. Малхъ у Терчы фæрсагдон.

Уый фæстиуæгæн 1878-1881 азты 82 минæй фылдæр пысылмон уырнджытæ ралыгъдысты мидæггаг Туркмæ, уыдонæй 11 мины бæрц Хъарсы сахарæй. Уыцы иу рæстæг бирæ грекъæгтæ æмæ сомихæгтæ æрбалыгъди сахармæ Османты импери æмæ Фæскавказæй. 1892-æм азы цæрджыты сфыстмæ гæсгæ Хъарсы облæсты цардысты: уырыссæгтæ (7%), грекъæгтæ (13,5%), курдæгтæ (15%), сомихæгтæ (21,5%), туркæгтæ (24%), карапапахæгтæ (азербайджайнæгтæм хæстæг этникон къорд; 14%) æмæ туркменæгтæ (5%). Уырыссаг æрбалидзджыты ’хсæн удимингай малакантæ æмæ духобортæ, уый тыххæй æмæ сæ пехуымпартæм гæсгæ Арараты алфамбылай, дам, сæвзæрдзæн ног адæймагад.
Ахуыр æмæ консультациты авд семестры фæстæ Берлины эксперттæм, зоологийы профессортæ Кристинæ Бонневи æмæ Яльмар Брок рагуыстой æмæ бацæттæ кодтой проект, кæцы рагхыгъд кодта Полинезийы иппæрд иуæй-иу сакъадæхтæм абалц кæнын æмæ йæ раиртасын, абоны цæрæгойтæ дзы куыдæй æмæ кæцæй бахаудысты.

Абовян ма хорз зыдта курдаг æвзаг, курдаг адæмы цардыуæг æмæ фольклор. Æппæт уыдæтты тыххæй фыста уырыссагау, Тифлисы газет «Кавказ»-ы чи мыхуырæй цыдысты, йæ уыцы уацты.

1951-1953 азты Корейы цыдис æвирхъау «мидхæст». Æцæг мидхæст нæ уыд, уымæн æмæ Хуссар Корейæн стыр æххуыс кодтой АИШ æмæ æндæр капиталистон дунейы паддзахæдтæ (афтæ хуынд «Иугонд Нациты Организацийы тыхтæ»), Цæгат Корей дæр иунæгæй нæ баззадис знæгты раз — уымæн стыр æххуыс цыдис Китай (суанг гæрзифтонг тыхтæй) æмæ Советон Цæдисæй.

Хуссарсемитаг алфавит, кæцы æддæйæ иухуызон у финикийагимæ, равзæрди, куыд æй фенæн ис, уымæй нæ, фæлæ финикийаг алфавитимæ гипотетикон иумæйаг æвзагвыдæлæй; хуссарсемитаг фыссынады фæдон у нырыккон эфиопаг фыссынад.

1966-æм азы регионы ссæрдæуыд нефт. Уымæй Дубаймæ багуылф кодта æхца æмæ куыстагуыр адæм. Эмират Дубай йæ ныры арæнты фæзындис, Стыр Британи уыцы ранæй куы ацыдис, уæд. 1971-æм азы Дубай æмæ цалдæр æндæр эмираты баиу сты иумæйаг федерацийы.

Бургенланд (нем. Burgenland, бав. Burgnlånd, хорв. Gradišće, словен. Gradiščanska, прек. Gradišče, венг. Várvidék, Őrvidék кæнæ Felsőőrvidék, чех. Hradsko) у федералон зæхх Австрийы хуссар-скæсæны. Йæ сæйраг сахар у Айзенштадт.

Сыгъдæг Еленæйы сакъадах (англ. Saint Helena) у Африкæмæ хæстæг сакъадах Атлантикон фурды, Стыр Британийы фæсденджызон территори Сыгъдæг Еленæйы сакъадах, Зæрдæвæрæны сакъадах æмæ Тристан-да-Куньяйы хай.

2008 июлмæ облæсты цардысты 302 204 адæймаджы. Сахар Пазарджичы йедтæмæ облæсты ма ис æндæр 12 сахары — Батак (3723 цæрæджы), Белово (4232 цæрæджы), Брацигово (4571 цæрæджы), Велинград (25 730 цæрæджы), Ветрен (3403 цæрæджы), Костандово (4411 цæрæджы), Панагюриште (19 146 цæрæджы), Пештерæ (20 958 цæрæджы), Ракитово (8542 цæрæджы), Септември (8772 цæрæджы), Стрелчæ (4553 цæрæджы) æмæ Сырницæ (3658 цæрæджы). Уыимæ ма облæсты территорийыл и 104 хъæуы.

Калоты Барис диссертаци бахъахъхъæдта 1951 азы, цыдис ыл 35 азы. Уæдæй абонмæ дæр рацыдис уал азы. Фæлæ уыцы рæстæджы Барис цы хæрзхъæд æмæ мидисджын зонадон куыстытæ ныффыста, уыдонмæ батæхуды кæндзæн кæцыфæнды егъау ахуыргонд дæр. Йæ куыстыты æхсæн ис монографион раиртæстытæ, дæсгай зонадон уацтæ, дунеон конгресстæ æмæ æппæтцæдисон сесситæм цы докладтæ æллæ хъусынгæнинæгтæ цæттæ кодта, уыдон, стæй этнографион литературæйы фæдыл рецензитæ.

Хазары каганады артдзæст æрбынат кодта нырыккон Дагъистаны былгæроны (Семендер), фæстæдæр та йæ бынат аивта нырыккон Астарханы цур чи уыди, уыцы сахар Итилмæ. Хазайрæгты дыууæ сæйраг сахарæн сæ бынæттæ нырмæ дæр бæрæг не сты.

Теологийы мидæг агностиктæ хицæн кæнынц дин æмæ религийæ културон-этикон хай, кæцыйы хуымæтæджы нымайынц алы адæмыхаттыты æхсæнæдты миддзæсгом барæныл, аладæмон æгъдауыл, кæцы у иумæйаг не 'ппæтæн дæр, мистиконæй (хуыцæутты æмæ хæйрæджыты уæвынад, мæрдты бæстæ, религиозон фæтктæ) æмæ фæстагы уадиссаг ницæмæ дарынц.
Йæ ахъаз у æвзаджы аивдзинад тыхджындæр кæнын. Ахъаз у ноджы авторы хъуыды бæлвырддæр равдисынæн. Зъæгъæм, Дзугаты Георгийы æмдзæвгæйы æмхъæлæсон мыртæ «м», «с»-йы фæлхаттæй æвзары лирикон геройы сусæг (сусу-бусуйы зæлтæ) æмæ фæлмæн уарзты æнкъарæн:

2013-æм азы æппæтдунеон экономикон форум Creative for Good хуыздæр дунеон кейсты библиотекæйыл бафтыдта «Социалон рекламæйы лаборатори»-йы проектты.

Фыдракæндтæ куы сарæх сты, Желтугæйы цæрджытæ сæ иумæйаг æмбырды равзæрстой сæхицæн президент — Карл Фоссе (Австро-Венгрийы гражданин уыд). Фоссейы къухы бафтыд фыдракæндты нымæц фæкъаддæр кæнын.

Плиты Игоры фырт Зауырбег (райгуырдис 1991-æм азы 27 сентябры Дзæуджыхъæуы) у Уæрæсейы æмæ Хъазахстаны футболист, «Аланийы» хъахъхъæнæг. «Динамо»-йы (Мæскуы) спортивон скъолайы хъомылгæнинаг. Уæрæсейы фæсивæды иугонд футболон командæйы хъазæг (2009–2010).

Станицæ Тарскæй уыцы бынаты фæзындис 1861-æм азы, уый баст уыдис, фидар Владикавказæн сахары статус кæй радтой, уыимæ. Сахармæ ’ввахс Терчы галиу былыл цы станицæ уыдис (Владикавказская), уый цæрджытæ ралидзын кодтой ног бынатмæ. Тарскæйы агауы цы мæхъхъæлон цæрджытæ уыдысты, уыдон та ралидзын кодтой быдырмæ 1860-æм азы.

1759-æм азы 14(25) июлы Суворов бацыдис фыццаг тохы, драгунты эскадронимæ бабырста немыцаг драгунтæм æмæ сæ лидзæг фæкодта. Рæхджы йæ снысан кодтой дивизийы командир В.В. Ферморы цур радгæс афицерæй. 1759-æм азы августы архайдта Кунесдорфы бынмæ хæстæмбæлды. 1760-æм азы Суворовы снысан кодтой Уæрæсейы æфсадæн командæгæнæг инæлар Ферморы цур радгæс инæларæй æмæ, уыцы бынаты уæвгæйæ, йе ’фсæддонтимæ архайдта Берлин байсыныл тохы.

Парижы ноджы дæр сты Коллеж де Франс, Политехникон скъола, Бæрзонддæр нормалон скъола, Католикон институт, Хохы институт æмæ Управленийы националон институт.

Сахар Пловдивы йедтæмæ, облæсты ма ис æндæр 17 сахары — Асеновград (55 405 цæрæджы), Баня (3626 цæрæджы), Брезово (2002 цæрæджы), Калофер (3274 цæрæджы), Карлово (26 158 цæрæджы), Клисурæ (1317 цæрæджы), Кричим (9039 цæрæджы), Куклен (6266 цæрæджы), Лыки (2751 цæрæджы), Первомай (15 312 цæрæджы), Перуштицæ (5354 цæрæджы), Раковски (16 287 цæрæджы), Сопот (10 011 цæрæджы), Садово (2454 цæрæджы), Стамболийски (12 333 цæрæджы), Сыединение (6098 цæрæджы), Хисаря (8013 цæрæджы). Уыимæ ма облæсты территорийыл ис 197 хъæуы.

Тогуызты Газакк (йæ аргъуыды ном — Васили) райгуырдис 1888-æм азы 10 декабры Æрыдоны. Йæ фыд Илас уыди рæстæмбисцæрæг зæхкусæг. Амардис, Газаккыл фондз азы дæр нæма сæххæст ис, афтæ. Лæппуйы схаста йæ мад Джыккиан. Фæстæдæр Газакк йæ уацмыстæ джиппы уадзын куы райдыдта, уæд йæхицæн псевдонимæн равзæрста йæ фыды ном.

Æмхæццæ контролон къамисæн йæ бынат ис Цхинвалы. ÆККъ-йы хæстæ æмæ æххæстбартæ бæлвырд æрцыдысты 1992 азы Дагомысы сразыдзинæдтæй, ÆККъ-йы тыххæй Уагæвæрдæй æмæ ÆККъ-йы æндæр сразыдзинæдтæ æмæ уынаффæтæй, кæцыйыл сæ къухтæ æрфыстой Уæрæсейы Федерацийы, Гуырдзыстоны, Республикæ Хуссар Ирыстоны æмæ Республикæ Цæгат Ирыстон — Аланийы æххæстбарджын минæвæрттæ æмæ нымад цæуынц дунеон нормативон-барадон акттыл.
Фæстаг заман, америкаг æфсады гуырысхойаг архайды охыл, Никарагуæйы разамындæн фæзынди уæрæседзаст зæрдахаст. ССР Цæдисы фехæлдмæ Никарагуæ дардта нæ паддзахадæй 3,5 млрд. доллæрмæ æввахс (алы никарагуæйагыл уади 1000 доллæрæй чысыл къаддæр). Уæрæсе этапгай æппæт хæстæ афæсвæд кодта.

Абхазийы территорийы 55 процентæй фылдæрыл зайы хъæд (тулдз, тæрс, фатхъæд, сабæлут, соцъи æмæ наз). Денджызгæрæтты зайынц субтропикон зайæгойтæ.

Æрзæткъахæнты куыста, фæлæ йæ зæрдæйæ нæ цух кодтой, кæддæр Ныхасы цы диссæгтæ хъуыста, уыдон. Æмæ уæд йæ зæрдæйы райгуырд уыцы таурæгътæ ныффыссын æмæ джиппæй рауадзыны бæллиц. Азæмæтæн йæ уæззау кусгæ бонты ивын байдыдтой йæ æхсызгон хъизæмаргæнæн æхсæвтæ. Дзаевгар рæстæг рацыд, цалынмæ йæ фыццаг таурæгътæ мыхуыры фæзындысты, уæдмæ. Адæм ын бацин кодтой йæ таурæгътыл, къухæй-къухмæ сæ истой. 1984-æм азы чиныгуадзæн «Ир»-ы рацыд Азæмæты таурæгъты фыццаг чиныг «Зынаргъ дур». 1989-æм азы та — йæ дыккаг чиныг «Фыййауы лæдзæг». Фæстæдæр, чиныгкæсджытæ сæ æхсызгонæй кæй агуырдтой, уый хынцгæйæ, дыууæ чиныджы уагъд æрцыдысты иумæ, иу чиныджы, «Амондуарджытæ», зæгъгæ, ахæм номимæ.

Париж (фр. Paris) у Францы сæйраг сахар, уыцы бæстæйы ахсджиагдæр экономикæ æмæ культурæйы артдзæст. Сахар æрбынат кодта цæугæдон Сенæйы былгæрæтты, Францы цæгаты.

Сыгъзæрин майданимæ каст фæцис уырыссаг скъола Сухумы. Бацыдис Библиотекон институтмæ Мæскуыйы, æмæ æртæ азы дзы куы фæахуыр кодта, уæд йæхи раивын кодта Горькийы номыл Литературон институтмæ (каст æй фæцис 1954 азы).

Номдартæ вæййынц иумæйаг æмæ сæрмагонд. Иумæйаг нæмттæ сты, бирæ иумыггаг предметты нæмттæ чи нысан кæнынц, уыдон (гæды, тетрад). Сæрмагонд номдартæ сты, иугай предметты нæмттæ чи амонынц, уыдон (Мæскуы, Япон, Уырызмаг). Ирон, уырыссаг æмæ бирæ æндæр æвзæгты сæрмагонд нæмттæ фыссынц стыр дамгъæйæ.

Балкайнаг æвзæгты цæдис у индоевропæйаг æвзæгты къорд, кæцыйы уæнгтæ иу къабазæй не сты, фæлæ се ’хсæн сæвзæрди бæрæг иудзинад. Уыцы иудзинады разындытæ ссардæуыдысты сæ фонологион, морфологион, синтаксикон, лексикон, дзырдарæзтон æмæ фразеологион æмвæзты.

6 апрелæй 7 апрелмæ басыгъд Хетæгкаты Къостайы номыл ирон драмон театр Цхинвалы. 1930-æм азты кæй сæвæрдтой, уыцы телтæ раджы уыдысты раивинаг, фæлæ афойнадыл ивд не ’рцыдысты.

Сæ тематикæ, эмоцион тых æмæ аивдзинадæй Æрнигоны æмдзæвгæтæ æрвадиуæг кæнынц Къостайы поэзиимæ. Къостайы ном Иласæн тырысайау кæй уыд, уый чиныгкæсæг æнцонæй рахатдзæни. «Фæлмæн у дæ лыстæн», зæгъгæ, уыцы æмдзæвгæйы автор Къостайы хоны зæд æмæ йæ кæстæртæн фæдзæхсы, цæмæй Ирæн уа аккаг хъæбул, цæмæй Къостайы ныхæстæ фæндагсарæн хæсса йæ риуы. Æрнигон Къостамæ цы зæрдæ дардта, уый бæрæг у йæ уац «Адæмы лæг»-æй дæр (1935 аз):

Британийы империйы рæстæг (1947-æм азы онг) иугонд Бенгалийы фæзуат уыд 1 674 279 кв. км. Уыцы территорийы ныртæккæ цæры 210 милуан адæймаджы бæрц. Бенгали у дунейы цæрæгджындæр бæстæтæй иу, цæрджыты æнгомдзинад дзы у 951,3 адæймаджы иу квадратон километрæн.

Азовы денджыз (уырыс. Азовское море, укр. Азовське море, хъырым. Azaq deñizi, рагон грекъ. Μαιώτιδα λίμνη, лат. Palus Maeotis, адыгъ. Хы МыутIэ) у денджыз Уæрæсе æмæ Украинæйы 'хсæн.
1930-æм азы 14 февралы райдыдта йæ апостолон куыст сылгоймæгтимæ, 1943-æм азы 14 февралы Хосемария сауджынтæн сарæзта Сыгъдæг Дзуары сауджынты æхсæнад.

Англофонтæ (англ. Anglophone, гр. англос «англисаг» æмæ фонос «зæл») уæрæх нысаниуæджы сты англисагау дзурджытæ, фыццаджыдæр, англисаг æвзаг мадæлон кæмæн у, уыдон. Англофонты иумæйаг нымæц у 380 милуаны, дыккаг æвзаг нымайгæйæ — 510 милуаны.

Дзырд «мухадзыр»-æн ис араббаг равзæрд, æмæ амоны — æрлидзæг, алидзæг, цæрæнбынат ивæг (уырыс. переселенец). Йæ бындуры ис араббаг дзырд «хиджра» — цæрæнбынат ивд (уырыс. переселение).

Инæлар Г.А. Потемкины амарды фæстæ 1792-æм азы Уæрæсейы æфсæдтæн хуссары командæгæнæгæй снысан кодтой А.В. Суворовы — Екатеринославы æмæ Таврийы облæстыты. Бахæс ын кодтой Уæрæсе æмæ Турчы ’хсæн арæн бафидар кæнын. Æмæ та уыцы хæс дæр сæххæст кодта.

Капитан Гастелло Н. Ф. эскадриль райста бардзырд знаджы аэродромыл бомбæтæ æркалыны тыххæй. Уыцы рæстæджы Гастеллойы хæдтæхæгмæ бахауд знаджы сармадзаны нæмыг. Хæдтæхæг ссыгъд. Хъуыд парашюттыл рагæпп кæнын. Фæлæ бынæй уыд знаджы территори æмæ сын тæссаг уыд уацары акæнынæй. Хуыздæрæн равзæрстой мæлæт. Гастелло йæ судзгæ хæдтæхæг сарæзта, знаджы машинæтæ æмæ бензины цистернæтæ цыран уыдысты, уырдæм.

1915 азы 21 июлы Секъа æвирхъау хуызы фæмардис Дзæуджыхъæуы цæнгæт хиды цур. Баныгæдтой йæ, «Мещанты уæлмæрд» кæй хуыдтой, уым. 1960-æм азты дæр ма бæрæг уыдис йæ ингæн, фæлæ йæм зилæг, цæстдарæг кæй нæ уыдис, уымæ гæсгæ худинаджы сæфт фæкодта.

Созырыхъо ирон æвзагмæ раивта А. С. Пушкины («Капитанская дочка» æмæ æнд.) къорд уацмысы, Фадеевы «Разгром» æмæ «Молодая гвардия», Бичер Стоуы «Хижина дяди Тома» æмæ æндæртæ. Йæ æнтыстджын литературон архайды тыххæй Брытъиаты Созырыхъо хорзæхджынгонд æрцыдис Кады нысаны орденæй.

Цæмæй хъæлæрдзыйы къутæр хорз рауайа, уый тыххæй йыл кусын хъæуы 3-4-азы, 16-18 алы кары талатæ дзы куыд уа. Æппæтæй фылдæр тыллæг дæттынц 2-3 азыккон талатæ.

Уый дæр у гæнгæлыйы хуызæн, фæлæ йæ зæнг у лыстæгдæр æмæ ныллæгдæр. У лæгъз, ис ын стæм сыфтæ. Йæ сæрыл ис аууондаргъуыз дидинджытæ, иутæ дзы — сырх, иннæтæ та — урсгонд. Уымæ гæсгæ ма сæ хонынц халоны урс гæнгæлы кæнæ халоны сырх гæнгæлы. Не сты хæрынæн бæзгæ.

Поэты æвдисæндартæй иуы куыд фыст ис, афтæмæй Æрнигон 1933-æм азы 25 июлæй 1934-æм азы 8 августмæ куыста Китайы Скæсæйнаг æфсæнвæндаджы Адæмон рухсады цыппæрæм хайады инспекторæй.

1187-æм азы Тамар успаддзах ахицæн йæ фыццаг мой Юрийæ æмæ Сосланмæ смой кодта. Сослан схъомыл гуырдзиаг паддзахы галуаны. Тамары цур уавгæйæ Сослан бирæ хæрзты бацыди гуырдзиаг паддзахадæн. Бирæ азты уый фæтох кодта Гуырдзыстоны знæгтимæ.

УФ-йы зæххон къадастыры кæнынады бартæ сты Зæххон кодексы фидаргонд. Федералон закъон № 28-ФЗ 02.01.2000.-мæ гæсгæ, паддзахадон зæххон къадастыр у - документгонд хабæртты систематизацидзыд æмбырдæг, кæдон исгæуынц зæххæйты (зæххы участæкты) паддзахадон къадастырон хыгъд сконды фæстиуæгæн зæххы бынатæвæрдæй, йæ нысанæй æмæ УФ-йы зæххы барадон уагæвæрдтæй, территориалон зонæты базонæнтæй 'мæ зæххытыл æвæрд, йе та цæм æнгом æвæрд, обекттыл.

Цхуырбаты З.Д., Дзиццойты Ю.А. Хуссар Ирыстоны топоними. Уанеты Захары номыл Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн ин-т. - М.: Наукæ, 2013. I-æм том
1990-æм азы демократон æвзæрстыты сандинисттæ фембылды сты æмæ хицауиуæг кæнын райдыдта, америкæдзаст чи уыди, ахæм ног хицауад. Паддзахады ног президент ссис сылгоймаг Виоле́та Ба́рриос де Чамо́рро (исп. Violeta Barrios de Chamorro; райгуырдис 1929 азы 18 октябры). Уый расидтис национ фидыдады идейæ, æмæ йæхæдæг сарæзта фыццаг къахдзæф: ныххатыр кодта йæ лæджы марæджы æмæ бардзырд радта, цæмæй йæ ахæстонæй ссæрибар кæной. Йæ лæг Педро Барриос де Чаморро уыд оппозицион сенатор æмæ мард æрцыд Самосæйы дуджы. Уымæй ног сылгоймаг-президенты фæндыд зæгъын: мидхæсты рæстæджы бирæ туг ныккалд, фæлæ мах хъуамæ кæрæдзийæн ныххатыр кæнæм æмæ иумæ сабыр цард аразæм. Адæм Вероникæйыл тынг æууæндыдысты, фæлæ йæ бон не сси раздæр сын цæмæйты ныфсæвæрдта, уыдон сæххæст кæнын. Уыйимæ иумæ йæ къухы бафтыд мидхæст æрлæууын кæнын.

Йæ хæстæ æххæст кæныны тыххæй фæрсты баныхасмæ гæсгæ ÆККъ-йы арæзт æрцыдысты Æмхæццæ тыхтæ сабырад æрфидар кæнын æмæ барвæтк хъахъхъæныны тыххæй. Æмхæццæ тыхты арæзт æрцыдис æфсæддон хъусдарджыты Æмхæццæ къорд, кæцы æрывнæлдта йæ разылæууæг хæстæ æххæст кæнынмæ.

Ног Фæдзæхсты чингуыты фылдæр хай (21 чиныджы) сты фыстæджытæ. Ныффыстой сæ Йесойы апостолтæ. Уырнджытæн амындтытæ, суанг уæды заман аргъуантæм куыддæрты цы фæливæнтæ æмæ мæнгахуырæдтæ баирвæзт, уыдон хурмæ рахæссын — уый уыцы чингуытæн у сæ сæйраг мидис.

Кистæгтæ цæрынц Пъанкъисы комы цалдæр хъæуы: Джохъоло, Дуис, Омало, Биркиани, Сакъобиано, Дзибахеви æмæ, раджы гуырдзиæгтæ фылдæр кæм уыдысты, уыцы хъæутæ (Астæуккаг æмæ Уæллаг Халацъан).

Мусоргскийы сфæлдыстадыл концертты оперæ «Борис Годунов»-ы уый равдыста Борисы мæлæты ныв, азарыд «Песня о Блохе», зæгъгæ, уый. 1963 азы бæрæг кодтой Вердийы райгуырды 160 азы юбилей. Хаджумар оперæ «Сицилийская вечерня»-йæ бацæттæ кодта Прочилайы ари, къарол Филиппы ари оперæ «Дон Карлос»-æй. Зарыдис сæ тæккæ бæрзонддæр профессионалон æмвæзадыл.

Цæгат Ирыстоны радио (уырыс. Радио ГТРК «Алания», Северо-Осетинское радио) скуыста 1930 азы. Хъусын кæны ног хабæрттæ, радиоконцерттæ, алыхуызон æрмæджытæ ирон æмæ уырыссаг æвзæгтыл.

Ног Фæдзæхсты фыццаг цыппар чиныджы хуыйнынц «Евангели» («Евангели» бердзенагау амоны «фарны уац»). Уыцы чингуыты ныхас цæуы Йесо Чырыстийы райгуырдыл, йæ зæххон цард æмæ архайдыл, йæ мæлæтыл æмæ райгасыл. Чырыстон Аргъуан куыд фæзындис æмæ райдианы куыд царди, чырыстон уырнындзинад дунейыл куыд æнхъæвзта, ууыл та дзурæг у Ног Фæдзæхсты иннæ чиныг — «Апостолты хъуыддæгтæ».

Гранадо ныффыста чиныг «Че Гевараимæ балц, революционеры арæзтад» (англ. Travelling with Che Guevara: The Making of a Revolutionary). Ацы чиныгмæ гæсгæ æмæ Геварæйæн йæхи фыстытæм гæсгæ 2004-æм азы ист æрцыдис киноныв «Мотоциклисты боныгтæ». Кинойы æрыгон Альберто Гранадойы ахъазыд актёр Родриго де ла Серна, Че Геварайы — Гаель Гарсиа Берналь. Зæронд Альберто Гранадо йæхæдæг дæр фæзыны кинойы кæрон.

1995-2004 азты лæууыд фæсивæды хъуыддæгты фæдыл республикон комитеты сæргъы. 2004 азы сентябры та кусын райдыдта РЦИ-Аланийы Нациты хъуыддæгты æмæ æхсæнадимæ бастдзинæдты министрæй. 2005 азы 17 июны та республикæйы сæргълæууæджы указмæ гæсгæ нысангонд æрцыд нациты хъуыддæгты фæдыл министрæй.
1919-æм азы райдайæнæй куыста ахуыргæнæгæй, 1920 азы кæроны та баивта бирæ професситæ: куыста цыртты уæйгæнæгæй, хуыцаубоны органистæй фæлхæстыты госпиталы аргъуаны. Уыцы цаутæ стæй æвдыст æрцыдысты йæ уац «Сау обелиск»-ы.

Михаил Саакашвили райгуырдис Тбилисы 1967 азы 21 декабры. Йæ мад, Гиули Аласания, у профессор-историк, Гуырдзыстоны астæузаманы специалист. Йæ фыды фыдæлтæ сомихаг адæмæй рацыдысты, йæ фыд — дæсниадмæ гæсгæ у медик, ацыд æндæр бинонтæм Михаилы райгуырды размæ. Михаилы хъомыл кодтой мад æмæ мады ног лæг — профессор-психолог, стæй мадыфсымæр дипломат Темур Аласания дæр.

Эдзойы æфсæддон разамынды бирæ уыдис францаг уынаффæгæнджытæ. Се ’хсæн сæйраг уыдис Жюль Брюне. Кæд æмæ сæйраг къамандыгæнæг уыдис япойнаг Отори Кэйсукэ, уæддæр, цы 4 бригадыл дихгонд æрцыдис æфсад, уыдоны сæргъы лæууыдис фæйнæ иу францаг афицеры.

Хъæлæрдзыйы гагатæ хорз сты хуыфæг, цæсты низтæ æмæ ахсæн-тъæнгты низтæ дзæбæх кæнынæн. Уый тыххæй хæрын хъæуы ногтыд гагатæ, йæ сыфтæ æмæ къуыбæрттæй фых дон. Йæ сыфтæртæй йын арæх пайда кæнынц джитъри цæхджын кæнгæйæ. Гагатæй аразынц вареннæ, наливкæтæ, желе, сæн, ликёртæ æмæ а.д.

Бамако уыд рагон Малиаг империйы сæйраг сахар, регионы базарадон, ахуырадон æмæ пысылмон дины центр. XIX æнусы Малиаг импери фæцауд, æмæ та уæд ардæм æрбацыдысты францаг салдаттæ. Бамако сси францаг колонийы центр. Уыцы рæстæгæй Бамакойы баззадысты бирæ фенинаг агъуыстытæ — уыдоны ’хсæн Малийы национ библиотекæ æмæ æндæртæ.

Шахид Капур (хинди शाहिद कपूर; райгуырд 1981-æм азы 25 февралы Бомбейы) у зындгонд индиаг киноактёр, кафæг æмæ модель. Цæры æмæ кусы Бомбейы. Йæ карьерæ райдыдта куыд музыкалон æмæ рекламон видеоты кафæг.

Абайты Хъырым йæ фырттæй уыдис сæрбæрзонд. Уымæн æмæ йын уыдысты саджы фисынтыл амад, куыстуарзаг, курдиатджын, хъæлæсджын. Хаджумар дæр иннæ æфсымæрты хуызæн ахуырмæ æвзыгъд уыд, æхсæв уарзта чингуытæ кæсын, фæлæ фæтæгеныл ауæрдын кæй хъуыдис, уымæ гæсгæ-иу йæ мад хыл кодта. Хаджумар уарзта шахмæттæй хъазын, хъуыды кæнын дзы кæй хъуыдис, уый йæ зæрдæмæ тынг цыдис. Уый йæ иннæ ’фсымæртау кодта алы куыст дæр. Фыдыбæстæйы Стыр хæст куы райдыдта, уæд та уыдис фыййау.

Йоганн Хризостом Вольфганг Теофил Моцарт (немыцаг æвзагыл Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart [ˈvɔlfɡaŋ amaˈdeus ˈmoːtsaʁt] немыц куыд зæгъынц ; райгуырдис 1756-æм азы 27 январы Зальцбурджы, амардис 1791-æм азы 5 декабры Венæйы), кæнæ Вольфганг Амадей Моцарт, у разагъд австриаг композитор, инструменталист æмæ дирижёр. Гайдн æмæ Бетховенимæ у Венæйы классикон скъолайы зынгæдæр минæвар.
12 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 3 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ታኅሣሥ 2 ቀን ላይ ነው።

የጉባኤ ከተማ ከ1570 ጀምሮ እስከ 1581 ድረስ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ በመሆን ቢያገለግልም በመጨረሻ ግን ንጉሱ ጉዛራን ለቀው ወደሰሜን በማቅናት አይባን ዋና ከተማቸው አደረጉ። የሆኖ ሆኖ የጉዛራ ቤተመንግስት ከጎንደር ከተማ ቀደምት ምሳሌ የሆነ ነበር።

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 2,201,900 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1, 726, 581 (2014) ሆኖ ይገመታል። ከተማው 52°15′ ሰሜን ኬክሮስ እና 21°00′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

ባንግኮክ ከ1400 ዓ.ም. አካባቢ ጀምሮ መንደር ሆኖ «ጦንቡሪ» ተብሎ ይታወቃል። ይህ በ1769 ዓ.ም. የጦንቡሪ መንግሥት ዋና ከተማ ሆነ። በ1774 ዓ.ም. ስሙ ከጦንቡሪ ወደ ክሩንግ ጠፕ ተቀየረ፣ የአገሩም ስም ደግሞ «የራታናኮሲን መንግሥት» ሆነ። «ክሩንግ ጠፕ» እስካሁን ይፋዊ ስሙ ሆኗል፤ «ባንግኮክ» የሚለው ስያሜ እንዲያውም መጠሪያ ሲሆን በተለይ የውጭ አገር ሰዎች እንዲህ ይሉታል።

8 አቡ ሙሳ ሙሳ ዐብደላህ ኢብኑ ቀይስ አል አሻሪይ ( ረ.ዐ) እንዳስተላለፊት :-የአላህ የአላህ መልዕክተኛ ሰ.ዐ.ወ ለጀግንነት ስለሚዋጋ ለዘር ክብር ስለሚዋጋ ለይዩልኝ (ለዝናና ክብር ሲል ስለሚዋጋ ሰው የትኛውም በአላህ ጎዳና ላይ እንደሆኑ ተጠየቁ:: "የአላህ ቃል:-ቃል የበላይ ትሆን ዘንድ የሚፋለም፤በአላህ ጎዳና ያለ እርሱ ነው" ሲሉ ተናገሩ:: ቡኻሪና ሙስሊም ከሐዲሱ የምንማረው ቁም ነገር አንድ ተግባር ከአላህ ዘንድ ሊያገኝ የሚችለው በጥሩ ኒይያህ ከተፈፀመ ብቻ ነው:: በአላህ መንገድ ላይ የአላህን ቃል የበላይ ለማስጠበቅ ሲፋለሙ ሰማእት የሆኑ ብቻ ናቸው በቁርአንና በሀዲስ የተጠቀሱ የሰማዕታት እጣዎች ሊጎናፀፉ የሚችሉት ግና ከፍልምያው መስክ ላይ የወደቀ ሁሉ እንደ ሰማዕት ይቆጠራል::አይታጠብም ከፈንም አይለብስም ልብሱ ይቀበራል የ"ኒይያህ"ጉዳይ ለአላህ የተተወ ነው:: 9 አቡ በክረት ኑፈይስ ኢብኑ አል-ሀሪስ ከሥ ሱቀፊይ (ረ.ዐ) እንዲህ ሲሉ አስተላልፈዋል:- ነብዩ (ሰ.ዐ.ወ)"ሁለት ሙስሊሞች ሾተል ከተማዘዙ፥ገዳይም ሟችም፥እሳት ውስጥ ናቸው"በማለት ተናገሩ:"የአላህ መልዕክተኛ ሆይ:ገዳይስ ይሁን የሟች ጥፋት ምን ሆኖ ነው:ለቅጣት የበቃው?::ስል ጠየቅኩ:: ወዳጁን ለመግደል ቋምጦ ነበር ሲሉ መለሱ:: ቡኻሪ ሙስሊም (ከሀዲሱ የምንማራቸው ቁም ነገሮች) ወንጀል ለመፈፀም የአላህን ህግጋት ለመተላለፍ የቆረጠና ለውጊያ የሚያበቁ ቅድመሁኔታዎችን ሁሉ ያሟላ ወንጀሉን ፈፀመም አልፈፀመም ከተጠያቂነት አያመልጥም:: 10. አቡ ሁረይራ (ረ.ዐ) እንዳስተላለፉት የአላህ መልዕክተኛ (ሰ.ዐ.ወ) እንዲህ ብለዋል:-"አንድ ሰው በጀመአ በህብረት የሚሰግዳት ሶላት ከስራ ቦታው ወይም ከቤተሰቡ ከሚሰግድባት ሶላት ከሀያ ሶስት እስከ ሰላሳ ብልጫ አላት ይህም የሚሆነው በተሟላ መልኩ ውዱዕ ከፈፀመና ከዚያም ሰላትን እንጂ ሌላን ባለመሻት ከቤቱ የወጣበት አላማ ሶላት ብቻ ሆኖ ወደ መስጊድ ከመጣ ነው: ወደ መስጊድ ከመጣ ነው:: ወደ መስጊድ በሚያደርገው ጉዞ በእያንዳንዱ እርምጃ አንድ ደረጃ ከፍ ይደረግለታል::በዚያችው እርምጃ አንድ ኅጥያት ይታበስለታል መስጊድ እስኪገባ ድረስ መስጊድ ከገባ በኋላ መስጊድ ውስጥ ለመቆየቱ ምክንያት ሶላት ብቻ እስከሆነች ድረስ ሶላት ውስጥ እንዳለ ይቆጠርለታል ከእናንተ አንዳቹ የሰገደበትን ቦታ እስካለቀቀ ሰዋችን እስካላወከና ውዱእ እስካልፈታ መላይኮች አላህ ሆይ ምህረትን ለግሰው አላህ ሆይ ጸጸቱን ተቀበለው እያሉ ዱዓ ያደርጉለታል (ቡሀሪና ሙስሊም የሀዲሱ ቃል የሙስሊም ነው) (ከሀዲሱ የምንማራቸው ቁም ነገሮች) - በስራ ቦታ ላይ ሶላት መስገድ ይፈቀዳል ምንም እንኳ ቅልብን ሰብስቦ ለመስገድ ስለማያስችል የሚጠላ ቢሆንም - መስጊድ ውስጥ በጀመዓ (በህብረት) የሚሰገድ ሶላት ለብቻ ከሚሰገደው ሶላት በ25፣26 ወይም27 ደረጃዎች

Ingredients 2 cup Split lentils 6 cup Water 2 cup Red onion, chopped 2 cup Oil or butter 1 tbl Ginger 1 tsp Garlic 4 x Hot green peppers 1/4 tsp Black pepper Salt, to taste

በዘፍጥረት የኖህ መርከብ ታሪክ መጀመርያ፡ እግዚአብሔር የሰው ልጅ ክፉ ሥራ አይቶ ሕይወት በሙሉ የሚያጠፋ ጎርፍ ለመላክ ሀሣቡን ቆጥሮአል። ነገር ግን እግዚአብሔር አንድ ጻድቅ ሰው ኖህን አግኝቶ የአዳም ዘር በርሱ እንዲኖር አስቧል። ስለዚህ እግዚአብሔር ኖህ መርከብ እንዲሠራ አዝዞ ሚስቱን፣ ሦስት ልጆቹንም (ሴም፣ ካምና ያፌት)፤ ሦስት ሚቶቻቸውንም በድምሩም 8 ሰዎችን እንዲያሣፍራቸው አለው። በተጨማሪ ከንጹሕ እንስሶች 14፣ ንጹሕ ካልሆኑትም 4 ወይም 2 ናሙናዎች እንዲያሣፍር መብላቸውንም እንዲያመጣ ታዘዘ። ሁሉም ወደ መከቢቱም ገብተው እግዚአብሔር ዘጋት ይላል።

ተራራ ማለት ከከባቢው መልክዓ ምድር ከፍ ብሎ የሚገኝ በኩርባ (slope) ከቁልቁልት ከፍ ያለ ነው። የተራራ ጥናት ኦሮግራፊ ይባላል። በምድር ላይ ካሉት ተራሮች ሁሉ ከፍተኛው ኤቨረስት ሲሆን በኔፓል፣ ቻይናና ቲቤት ይገኛል። ከፍታውም ባህር ወለል 8፣848 ሜትር ነው። በፀሓይ ሥርዐተ-ፈለክ ታላቁ ተራራ ማርስ ውስጥ የሚገኘው ኦሊምፐስ ሞንስ ነው ከፍታውም 2፣171 ሜትር ነው።
ሞሪታንያ ነጻነቷን ኅዳር ፲፱ ቀን ፲፱፻፶፫ ዓ/ም ከፈረንሳይ ተቀዳጀች። ከዚህ ጊዜ ጀምሮ በ፲፱፻፸ ዓ/ም በተካሄደ ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት እስከተገለበጡ ድረስ ሞክታር ኡልድ ዳዳ አገራቸውን በፕሬዚደንትነት አገልግለዋል።

የአይሁድ ታሪክ ጸሕፊ ፍላቭዮስ ዮሴፉስ (1ኛው ክፍለ ዘመን አ.ም.) የቀድሞ አሕዛብ ጸሕፍት ቤሮሶስ፣ ሂኤሮኒሙስ ግብጻዊ፣ ምናሴዎስና የደማስቆ ኒቆላዎስ ሁላቸው ሐመር በአርሜንያ ተራሮች ትገኛለች እንዳሉ ጠቀሳቸው። እንዲሁም ረቢው ዮናታን ቤን ዑዝኤል (1ኛው ክፍለ ዘመን አ.ም.)፣ ክርስቲያን ጸሐፍት አቡሊድስ፣ የአንጾኪያ ቴዎፊሎስ (2ኛው ክፍለ ዘመን)፣ ቅዱስ ሂኤሮኒሙስና ኤጲፋንዮስ (400 ዓ.ም. ገዳማ)፤ የእስላም ጸሓፍት አል-ማሱዲ (9ኛው ክፍለ ዘመን) ሁላቸው በዘመናቸው ሐመር በአርሜንያ ወይም በኩርዲስታን ተራሮች ልትታይ ቻለች አሉ። ቅዱስ ያዕቆብ ዘኒሲቢስ ከሐመር ሥፍራ የወሰደው የእንጨት ቅርስ በአርሜንያ ኤጭምያጺን ገዳም እስከ ዛሬ ድረስ እንደሚታይ ይባላል።

አምክንዮ ማለት አንድን እውነት ከሌላ እውነት ጋር የሚያያይዝ መሳሪያ ማለት ነው ። ይህ የሚያሳየው የአምክንዮ ተፈጥሮ እውነትን ማግኘት ሳይሆን፣ እውነትን ማስተሳሰር ነው። በዚህ ትስስር ላይ ግን ፣ ብዙ ስህተቶች ይፈጠራሉ ( የማይያዙ እዉነታወችን ማያያዝ ፣ ያልተያያዙ እውነታወችን የተያያዙ ማስመሰል ፣ ወዘተ .. )። እነዚህን ስህተቶች የፍልስፍናና ሒሳብ ተማሪወች የአምክንዮ -ምክነት logical fallacy በማለት ሰብስበዋቸዋል ።

ቁርአን ሰዎች እና አጋንንት እንኳ ቢሰበሰቡ የሱብ ተመሳሳይ አንቀጽ ወይም አረፍተ ነገር ማምጣት ይችሉ እንደሆነ ይሞክሩ በማለት ተአምረኛነቱን እና እውነተኛነቱን አረጋግጧል። ቁርአን ከመበዘረዝ እና ከመከለስ የጠራ ነው። እንደዚህም የሰው ልጆች ሁሉ መመሪያ እንደሆነ ሳይበረዝ እና ሳይከለስ እስከ ትንሳኤ ቀን ድረስ ይቆያል፤ ምክንያቱም አላህ እጠብቀዋለሁ ብሎ ቃል ስለገባለት ቁርአንን በተመለከተ ሙስሊሞች ምንም አይነት ልዩነት የለባቸውም። በአረብኛ ተጽፎ አንድ ቃል ይቅርና አንድ ፊደል እንኳ ሊጨመር ቢችል ወይም ቢቀነስ በቀጥታ በቀላሉ ማወቅ ይቻላል። የሰው ልጆች በዚህ ምድርም ይሁን በመጭው አለም ሰላም እና እርጋታ ከፈለጉ ሙስሊም ሆነው በቁርአን መመራት አለባቸው የሚል ትምህርት ያቀርባል።

23 December በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ታኅሣሥ 14 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ታኅሣሥ 13 ቀን ላይ ነው።

ሻሸመኔ በኢትዮጵያ የኦሮሚያ ክልል ከተማ ሲሆን በምስራቅ ሸዋ ዞንና በሻሸመኔ ወረዳ ይገኛል። በ1998 ማዕከላዊ የስታትስቲክስ ባለስልጣን እንደተመነው የ93,156 ሰው መኖሪያ ሲሆን ከነሱም 46,882 ወንዶችና 46,274 ሴቶች ይገኙበታል።

እንዲሁም በ270 ዓም ግድም የነበረው ንጉሥ መሃሴነ የመሃያነን ወገን ስለ ደገፈ፣ መሃቪሃረውን አጥፍቶ አዲስ ሦስተኛ ተቋም ጄተቨና በአኑራደፑረ ከተማ መሠረተ። ከዚህ ትንሽ በኋላ ያው ንጉሥ ዳግመኛ መሃቪሃረውን አሠራ። ሦስተኛው ተቋም ጄተቨና ደግሞ ከ270 እስከ 1157 ዓም ድረስ ቆመ።

ጸሃፊዎቹ ጄሮምና አውሳብዮስ እንደሚሉ ፎሮኔዎስ የአርጎስ ንጉሥ ሆኖ ለ60 ዓመታት ነገሠ፣ በርሱ ዘመን ኦጊጌስ ኤሌውሲስን በአቲካ መሠረተ። ጄሮምም፦ «ፎሮኔዎስ የኢናቆስ ልጅ መጀመርያ ሕግጋት አወጣ። በ20ኛው አመት የቴልቂስና የካርያቲስ ወገኖች በፎሮኔዎስና በፓራሲዮስ ላይ ጦርነት አደረጉ» በማለት ጽፏል። ተከታዩ አፒስ በአንዳንድ ምንጭ ዘንድ ልጁ (ወይም የሴት ልጁ የኒዮቤ ልጅ) ይባላል።

በሌላ ጽላት ዘንድ የቲሪጋን ሥራዊት ወደ ሱመር ገብተው መስኖዎቹን ገደቡ፣ መንገዶቹን ዘጉ፣ ማንም ሰው ከከተማው መውጣት አልደፈረም፤ በመንገዶች ሣር በቀለ። የኡሩክ ገዢ ኡቱ-ኸጛል ኃያላት ግን አሸነፋቸው፤ ቲሪጋንም ተማረከ፤ በብረት ታሥሮ ኡቱ-ኸጋል እግሩን በአንገቱ ላይ እንዳኖረ ይላል።

ቻርለስ ኢዘንበርግ, (እ.ኤ.አ. መስከረም 5, 1806 ስቱትጋርት -- ጥቅምት 10, 1864) የአንግሊካን ቤተክርስቲያን ቄስ የነበረና ባለፈው ዘመኑ የቆርቆሮ ብረት አንጥረኛ የነበር ሰው ነው። ቄስ በነበረበት ዘመኑ ወደ ኢትዮጵያ እና ህንድ የተላከ ሚሲዮናዊ ሲሆን ይሄውም (እ.ኤ.አ) ከ1832-1864 መሆኑ ነው። ኢዘንበርግ፣ ከ'34-38 በአድዋ ትግራይ የኖረ ሲሆን ከአካባቢው ቀሳውስት ጋር መግባባት ስላላሰየ ሊባረር በቅቷል። በሚቀጥለው አመት፣ 1839፣ በሸዋው ንጉስ ሣህለ ሥላሴ ግብዣ እርሱና ሌሎች ሁለት ሚስዮኖች ሸዋ ሄዱ። ከ4 ወር ቆይታ በኋላ ኢዘንበርግ ወደ ለንደን እንግሊዝ ተመልሶ ሄደ።

«ሂስቶሪያይ» (ታሪኮች) በሚባል ጽሑፍ (472 ዓክልበ. ገደማ) ሄሮዶቶስ ስለ «ኢትዮጵያ» ጥንታዊ መረጃ አቅርቧል። በሄሮዶቱስ አስተያየት ኢትዮጵያ ከኤለፋንቲን ደሴት (የአሁኑ አስዋን) ጀምሮ ከግብጽ ወደ ደቡብ የሚገኘው አገር ሁሉ ነው። በወርቅ፣ የዝሆን ጥርስና ዞጲ እንጨት ሀብታም አገር ነው። አንድ ዋና ከተማ በሜሮዌ አላቸው፤ እዚያ አማልክታቸው ዜውስ እና ዲዮናስዮስ ብቻ ናቸው ይላል። በፈርዖን 1 ፕሳምቲክ ዘመን (650 ዓክልበ. ገደማ) ብዙ የግብጽ ወታደሮች አገራቸውን ከደው በኢትዮጵያውያን መካከል እንደ ሰፈሩ ይላል። ከግብጽ 330 ፈርዖኖች፣ 18ቱ ኢትዮጵያውያን (ማለት የኩሽ ፈርዖኖች) ነበሩ ብሎ ጻፈ። ግዝረት ከሚፈጽሙት አገሮች አንድ መሆናቸውን ይመስክራል።
በነገሥታት ዝርዝሩ ዘንድ ከኩግባው በኋላ በኪሽ የገዙት 7 ወይም 8 የሱመር ነገሥታት ይዘረዝራሉ። ከነዚህ መካከል አንዱ ብቻ የኩግባው ልጅ ልጅና የፑዙር-ሲን ልጅ ኡር-ዛባባ ከሌላ ሰነድ ታውቋል። ሌሎቹ በሱመር ሁሉ እንደ ገዙ አጠራጣሪ ነው። በዚህ ዘመን ሁሉ (ከኩግባው በፊትና እስከ ታላቁ ሳርጎን ድረስ) ሉጋል-ዛገ-ሢ የኡሩክ ንጉሥ መሆኑ ይታወቃል፣ ስለዚህ የኪሽ ላዕላይነት በሙሉ ለበጣም ረጅም ዘመን አልነበረም። በዝርዝሩ ዘንድ ኡር-ዛባባ ለማይመስል ያህል ዘመን ለ400 ዓመታት ገዛ ቢለን፣ አንዱ ቅጂ ግን ለ6 ዓመት ገዛ ሲል፣ ይህ ቁጥር ከዚያው ዕውነት ይመስላል እንጂ። ከዚህ በኋላ ዝርዝሩ የአካድ ንጉሥ ሳርጎንን «የኡር-ዛባባ ዋንጫ ተሸካሚ» ይለዋል።

በዚህ ዘመን ላዕላይነት ማለት የሱመር ዋና ከተማ ኒፑርን የገዛው ወገን ነበር። በብዙ ቅጂዎች ዘንድ፥ ከማሪ ንጉሥ ሻሩም-ኢተር ዘመን በኋላ ማሪ ተሸነፈና የሱመር ንጉሥነት ከማሪ ወደ አክሻክ ተዛወረ። እንዲህ ከማለት ቀጥሎ 6 የአክሻክ ነገሥታት ስሞች ይዘርዝራል። ኡንዚ፣ ኡንዳሉሉ፣ ኡሩር፣ ፑዙር-ኒራሕ፣ ኢሹ-ኢል እና ሹ-ሲን ናቸው። ሹ-ሲን የኢሹ-ኢል ልጅ ቢባልም ከዓመታቸው ቁጥር በቀር ምንም ሌላ መረጃ አይጨምርም። በአንዳንድ ቅጂ ግን የፑዙር-ኒራሕ ስም ፑዙር-ሳሃን ተብሎ ተጽፏል። የፑዙር-ኒራሕ ትርጉም ፍች ከአካድኛው ፑዙር «ሥዩመ» እና ኒራሕ «የአረመኔ እባብ ጣኦት» ነው። በዝርዝሩ ዘንድ 20 ዓመታት ገዛ።

በዚሁ ባህል መሰረት አንድ ሰው በቡዳ ሲበላ በ4 አይነት መንገድ መድሃኒት ይፈለግለታል። አንደኛው ደብተራዎች ሲጸልዩለትና በጸበል ውሃ ሲረጩት ነው። ሁለተኛው ወደ ቃልቻ ቤት በመሄድ የቡዳውን መንፈስ በዛር መንፈስ በመተካት ነው። ሦስተኛው የኩበት ጭስ በማጨስ ሲሆን። አራተኛው ደግሞ በይውን ቡዳ ይዞ በማምጣት የጋለ መጥረቢያ ላይ ምራቁን እንዲተፋ በማድረግ ናቸው።

የጋቦን ሽከታ ተዋናይነትን በ ፲፱፻፴፰ ዓ/ም የጀመሩት ፕሬዚደንት እምባ በ፲፱፻፶፮ ዓ/ም በዱኛ ባላጋራቸው ጃን ሂሌይር ኦባም ቀስቃችነት የተነሳውን የመፈንቅለ መንግሥት ሙከራ በፈረንሳይ እርዳታ ካከሸፉ በኋላ በ፲፱፻፶፱ ዓ/ም በፕሬዚደንትነት ተመርጠው ነበር። ዳሩ ግን በነበረባቸው የነቀርሳ በሽታ ምክንያት በኅዳር ወር በሞት ተለዩ።

ሰኔ ፲፮ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፹፮ኛው ቀን ሲሆን የፀደይ (በልግ)ወቅት ፹፩ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ ፹ ቀናት፣ በዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፸፱ ቀናት ይቀራሉ።

የዚህ ስህተተ እንግዴህ ፡ 1 ብቁ ያልሆነ ዘበኛ ተባረረ ማለት፣ ሌባ ዘረፈን ማለት አይደለም። ነገር ግን ተናጋሪው፣ የአቶ አበበን ሀሳብ በቀጥታ ከመቃወም ይልቅ፣ የተጋነነ ፍርሀትን (በሌባ መዘረፍን) በማቅርብ የአቶ አበበን ስራ ለማጨናገፍ ሲሞክር ይታያል።

የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ፣ ከሞገድነት ባሻገር የእኑስነት ባህርይም ያሳያል። የጨረራው መሰረታዊ እኑስ ፎቶን ሲባል ለሞገዱ ጉልበት ተሸካሚ ነው። በአጠቃላይ መልኩ ማናቸውም የኤሌክትሮመግነጢስ ጨረራ አቅም እና እንድርድሪት አለው፤ መኖር ብቻ ሳይሆን ይህ አቅምና እንድርድሪት ወደ ቁስ አካላት ሊሻገር ይችላል።

«የዚህ ሀገር ሕዝብ ሁሉ ረጅምና ቅን ናቸው። 'የማዕከል መንግስት' [ቻይና] ሕዝቦች ይመስላሉና ስለዚህ ይህ አገር 'ዳ ጪን' [ማለት ታላቁ ቻይና] ተብሏል። ይህች መሬት የምታስገኝ በርካታ ወርቅና ብር፣ ብርቅ ዕንቁዎችም ያብረቀረቀ ጌኛ፣ 'የብሩህ ጨረቃ ሉል'፣ የ'ሃይጂ' አውራሪስ፣ ዛጎል፣ ቢጫ ሙጫ፣ የተቀለመ ብርጭቆ፣ ነጭ ኬልቄዶን፣ ቀይ ቀለም ያለው ባዜቃ ድንጋይ፣ አረንጓዴ ዕንቁዎች፣ የወርቅ ፈተል ያለበት ጥልፍ፣ የተሸመነ ወርቅ ፈተል መረብ፣ በወርቅ የተቀባ ረቂቅ ግምጃ በየቀለሙ፣ የአዝቤስጦስም ጨርቅ ናቸው።»

የየዓይን እማኞች ፌብሩዋሪ 22 ጋዳፊ ከአሜሪካ ወደ ሀገሪቱ በአውሮፕላን ቅጥር ነብሰ-ገዳዮችን አስመጥቷል ሲሉ ተናገሩ። ጋዳፊም ለብጥብጡ መነሳት የውጭ መንግስታትን እና የውጭ ሃይሎችን ተጠያቂ እንደሆኑ በዚህም ተቃውሞ ሰልፈኞቹ እንዲወጡ መገደዳቸውን በዚሁ እለት አስታወቁ።

አባ ሳሙኤል ወደ አለቱ ውስጥ የተፈለፈለ ቤተክርስቲያን ሲሆን ከአባ ሳሙኤል ሐይቅ በስተደቡብ ይገኛል። በ1955 ዓ.ም. ዋሻውን ጎብኝቶ የነበረው ሮጀር ሳተር ትልቅ ሃውልት እንደነበርው ሳይመዘግብ አላለፍም። ሆኖም ግን ይህ ሃውልት በአሁኑ ወቅት ብዙ ጉዳት ደርሶበታል። ታሪክ አጥኝው ሪቻርድ ፓንክኸርስት የአንበሳ፣ ዝሆን እና ሁለት ቀጭኔዎች፣ ምናልባትም ሁለት ጠመንጃ የተሸከሙ ሰዎች የሚመስሉ ምስሎች በዋሻው ውስጥ እንደነበሩ በ1966 ያካሄደው ጥናት ይዘግባል። ግድግዳው ላይ ያሉ ሊጠፉ ይደርሱ ጽሑፎች ግን ምንነታቸው በውል እንደማይለይ ሳይጠቅስ አላለፈም። ይሁንና ሁሉም መረጃዎች ከየትኛው ዘመን እንዲመነጩ አይታወቅም። ኢንተርኔት</ref>።

፲፱፻፸፯ ዓ/ም - የ፳ኤል መንግሥት ‘ኦፐሬሽን ሙሴ’ በሚል ሥያሜ ኢትዮጵያውያን ፈላሻዎችን ከኅዳር ፲፪ ቀን ፲፱፻፸፯ ዓ/ም ጀምሮ በድብቅ ወደ ፳ኤል ካጓጓዘ በኋላ የዚህ ምሥጢራዊ የአየር ውፅዓተ-ነገድ ወሬ በመሰማቱ በዛሬው ዕለት የማቆሚያ ትዕዛዝ ተላለፈ። በዚህ የስድስት ሳምንት ውፅዓት ፰ሺ ፈላሻዎች ሲሰደዱ ከ፮ ዓመት በኋላ በተደገመው ‘ኦፐሬሽን ሰሎሞን’ ደግሞ ፲፭ሺ አይሁዳዊ ኢትዮጵያውያን ወደ ፳ኤል ተሰደዋል።
ኡር እጅግ ጥንታዊ መሆኑ ይመዘገባል። የዱሙዚድ ሕልም በተባለ ትውፊት፣ የኡሩክ ንጉሥ ዱሙዚድ ከቅንጦቱ በተገለበጠው ጊዜ፣ ያባረሩት አመጸኛ ረሃብተኞች ከኡርና ከሌሎች የሱመር ከተሞች እንደ መጡ ይነግረናል። በኡር ፍርስራሽ ውስጥ፣ የከተማው መጀመርያ ነገሥታት መቃብሮች ተገኝተዋል፤ ከነኚህም ውስጥ የንጉሦች አካላምዱግና መስካላምዱግ፣ የንግሥት ፑአቢም መቃብሮች አሉ። የመስካላምዱግ ልጅ ንጉሥ መስ-አኔ-ፓዳ ኡሩክ፣ ኪሽና ኒፑርን ይዞ የሱመርን ላዕላይነት ለኡር መንግሥት መሰረተ። ይህ የኡር 1ኛው ሥርወ መንግሥት ይባላል። በዚህ ስርወ መንግሥት መጨረሻ፣ ኡር ድል ሆኖ ሥልጣኑ ወደ ኤላም ከተማ ወደ አዋን እንደ ተወሰደ በሱመር ነገሥታት ዝርዝር ላይ ይተረካል።

በአንድ ዌብ ሰርቨር ላይ የሚገኙ የተሰባሰቡ ድረ ገጾች ዌብሳይት ይባላሉ። ዌብሳይቶች አብዛኛው ጊዜ index የሚባል የማውጫ ገጽ አላቸው። የአንድ ዌብሳይት አድራሻ ብቻ ሲጻፍ (ምሳሌ፦ www.wikipedia.org) ይህ የማውጫ ገጽ ይላካል።

አንዳንድ የአሁን ሊቃውንት ከአንድ «ዋህካሬ ቀቲ» በላይ እንደ ገዛ ይላል፤ ለምሳሌ ዊልያም ዋርድ እንደ መሰለው፣ 2 ወይም 3 ዋህካሬ ቀቲ የመሪካሬ አባትና የመሪካሬ ትምህርት ደራሲ መሆኑን ያስባል። ዳሩ ግን ለዚሁ ሀሣብ ምንም ማስረጃ የለም።

የኮንታ ብሔረሰብ ባህላዊ አስተዳደር መዋቅር ተዋረዳዊ ኃላፊነትና ተግባር ባላቸው የተለያዩ ክፍሎች የተደራጀ ነው፡፡ በእዚህ መዋቅር የሁሉም የበላይ ካዎ ወይም ንጉስ በመባል የሚታወቅ ሲሆን ከማላ ጎሳ ይመረጣል፡፡ በኮንታ ብሔረሰብ ስድስት ባህላዊ የጋብቻ ዓይነቶች ያሉ ሲሆን፣ እነዚህም በቤተሰብ ስምምነት የሚፈጸም ጋብቻ (ቦሣ) የለፋ ጋብቻ (ላታ) በተጋቢዎች ስምምነት የሚፈጸም ጋብቻ (ማቆ) የቃል ጋብቻ (ያኤኤኩዎ) እና ሚሽቶ (የምትክ ጋብቻ) በመባል ይታወቃሉ፡፡ ከእነዚህ የጋብቻ ዓይነቶች በብዛት ሲከናወን የሚስተዋለው በቤተሰብ ስምምነት የሚፈጸመው የቦሣ ጋብቻ ነው፡፡

በአንድ ታሪክ መሠረት፣ የኪሽ ሰዎች አመጹበትና ኢጱር-ኪሺ አለቃቸው አደረጉ። ከዚያ የሲሙሩም ገዥ ፑቲማዳል፣ የናማር ገዥ ኢንጊ፣ የአፒሻል ገዥ ሪሽ-አዳድ፣ የማሪ ገዥ ሚጊር-ዳጋን፣ የማርሐሺ ገዥ ሑፕሹምኪፒ፣ የማርዳማን ገዥ ዱሕሱሱ፣ የማጋን ገዥ ማኑ፣ የኡር ገዥ ሉጋል-አኔ፣ የኡማ ገዥ ኢር-ኤንሊላ፣ የኒፑር ገዥ አማር-ኤንሊላ ኢጱር-ኪሺን እንደደገፉት ይጠቀሳል። ናራም-ሲን ግን አመጸኞቹን ፱ ጊዜ እንዳሸነፋቸው ይላል።

የምዕራብ አፍሪቃዋ ቶጎ ከፈረንሳይ የቅኝ ግዛትነት ሚያዝያ ፲፱ ቀን ፲፱፻፶፪ ዓ/ም ነጻ ስትወጣ ሲልቫኑስ ኦሊምፒዮ መጀመሪያ በጠቅላይ ሚኒስትርነት ከዚያም በፕሬዚደንትነት አገልግለዋል። ጥር ፭ ቀን ፲፱፻፶፭ ዓ/ም በተነሳ ወታደራዊ መፈንቅለ መንግሥት በጥይት ተገደሉ።

የቻይና ተጓዥ ፋሥየን ተቋሙን በ398 ዓም በጎበኘው ጊዜ 3,000 ተማሮች መኖኩሶች (ቢኩዎች) እንደ ተገኙ ጻፈ። በዚያውም ወቅት፣ ከአለም ዋና ዩኒቨርስቲዎች አንድ ነበረ። ሆኖም ፋሥየን በዚያው አመት ተወዳዳሪው አበየጊረ 5,000 ቢኩዎች እንደ ነበሩት መሠከረ፣ ከ1157 ዓም በፊት ነገሥታቱ ለአበየጊረ አድልዎን ያሳዩ ነበርና። ከ1157 ዓም ጀምሮ ግን ጤራቫዳ ብቻ ተደገፈና ሌሎቹ ሁለት ተቋማት ወደ መሃቪሃረ ተጨመሩ።

ኤነታርዚ ወይም ኤነንታርዚ ከ2153 እስከ 2109 ዓክልበ. ግድም የላጋሽ ከተማ ገዢ ወይም ከንቲባ (ኤንሲ) በሱመር ነበር። 2 ኤናናቱምን ተከተለው፣ ነገር ግን ለአዳብ ንጉሥ ሉጋል-አኔ-ሙንዱ መንግሥት ተገዥ እንደ ነበር ይመስላል። የ2 ኤናናቱም ልጅ ሳይሆን ኤነታርዚ ከቄሳውንት ወገን ነበር፣ በኤንመተና ዘመን የቄሳውንት አለቃ ሆነ። የላጋሽ ኤንሲ ከሆነ በኋላ፣ የመቅደሶች ርስትና የመንግሥት ርስት አንድ አድርጎ በላጋሽ ካለው መሬት ከግማሽ በላይ ነበር። ይህንን ለራሱ ወዳጆች ሰጥቶ፣ ከቀደሙት ቄሶች ብዙ ከማዕረጋቸው አስወጣ። ግብርንና ቀረጥንም ከፍ አደረገ። ከላጋሽም ሰዎች ብዙዎች ተከሠሩ በዕዳም ተያዙ።

ቂስጣና ከአዳዲ ማርያም በሰተ ሰሜን በአዋሽ ወንዝና በአዳዲ መካከል ያለች በጥንቱ የሸዋ ግዛት ከአለት ተፈልፍሎ የተሰራ ቤተክርስቲያን ያለበት ቦታ ነው። ቤተክርስቲያኑ ሙሎ በሙሎ ከአለት የተዋቀረ ሲሆን፣ አራት ጎን ቅርጽ ያለውና ወለሉ 8ሜትር በ6ሜትር የሚለካ ነው። በአካባባዊ ብዙ ዋሻዎች የሚገኙ ሲሆን ጎተራዎችም ከአለቱ ውስጥ እንደተሰሩ ይጠቀሳል።

ሙከራው ማክሰኞ ታኅሣሥ ፬ ቀን ተጀመረ። ለትላልቅ መሳፍንት፣ መኳንንቶችና ዋና ሚኒስቴሮች “እቴጌ ታመዋልና በአስቸኳይ ወደቤተ መንግሥት ይምጡ” የሚል የስልክ ጥሪ መልክት ተላለፈ። እነ ራስ ስዩም መንገሻ፣ ራስ አበበ አረጋይ፣ አባ ሐና ጅማ፣ መኮንን ሀብተወልድ እና ሌሎችም በተቀበሉት ጥሪ መሠረት ቤተ መንግሥቱ ሲደርሱ ከእቴጌይቱ እና ከአልጋ ወራሽ ጋር ቁጥጥር ስር ዋሉ። የጦር ሠራዊቱ ኤታ ማጆር ሹም ሜጀር ጄነራል መርድ መንገሻ እና የምድር ጦር አዛዡ ሜጀር ጄነራል ከበደ ገብሬ ግን በተደጋጋሚ ቢጠሩም አሻፈረኝ ብለው አፈንግጠው ቀሩ።

ኦይለር የተወለደ ባዝል ከተማ ስዊትዘርላንድ ቢሆንም ብዙውን ዘመኑን ያሳለፈው ሴንት ፒተርስበርግ (ሩሲያ) እና በርሊን (ጀርመን) ነበር። በ1727 የሴንት ፒተርስበርግ ሳይንስ አካዳሚ አባል ሆነ። በ1741 በጀርመኑ ንጉስ ታላቁ ፍሬዴሪክ ግብዣ ወደ በርሊን ተጉዞ ነገር ግን ከንጉሱ ጋር መስማማት ስላልቻለ በ1766 ወደ ሩሲያ ተመለሶ እስከ እለተ ሞቱ በዚያ ኖረ። ከሞተ በኋላ እስከ 30 አመታት ያክል፣ ከብዛታቸው የተነሳ በህይወት እያለ መታተም ያልቻሉት አዳዲስ ጽሁፎቹ በሴንት ፒተርስበርግ ሳይንስ አካዳሚ ለህትመት በቅተዋል። ኦይለር ሁለት ጊዜ አግብቶ 13 ልጆች ያፈራ ቢሆንም፣ የነበረበትን ጊዜ የጤና ችግር በሚያሳይ መልኩ፣ ከ5ቱ በቀር ሌሎቹ ልጆቹ በሙሉ በህጻንነታቸው ለሞት በቅተዋል።
የተወሰነ ቁጥር ባለቸው የአለም ከፍሎች የእንስሳ ቁጥጥር እና ክትባት መርሀግብሮች በውሻ የሚመጣ የእብድ ውሻ በሽታዎችን ተጋላጭነት ቀንሰዋል። ከፍተኛ ተጋለጭነት ላለባቸው ሰዎች ለበሽታው ከመጋለጣቸው በፊት አስቀድሞ የመከላከያ ክትባትን መስጠት ይመከራል። ከፍተኛ-ተጋላጭ ቡድን ከሌሊት ወፎች ጋር የሚሰሩ ወይም ለረዥም ጊዜያት የእብድ ወሻ በሽታ በአብዛኛው የሚከሰትበት ቦታ የሚሰሩትን ሰዎች ያካትታል። ለእብድ ወሻ በሽታ ለተጠቁ ሰዎች፣ የእብድ ውሻ በሽታ ክትባት እና አንዳንድ ጊዜም የእብድ ወሻ በሽታ ኢሚዩኖግሎቢን ታካሚው የእብድ ውሻ በሽታ ምልክቶች ከመታየታቸው በፊት ህክምናውን ከአገኘ በሽታውን ለመከላከል ወጤታማ ነው። የተነከሰውን እና የተቧጨረውን ቦታ ለ15 ደቂቃ በውሃ እና በሳሙና ማጠብ፣ ፕሮቪዳን አዮዲን, ወይም የንጽህና መጠበቂያ ፈሳሾች ቫይረሱን ሊገሉት ስለሚችሉ እና እንዲሁም የእብድ ወሻ በሽታን መተላለፍን ለመከላለከል በተወሰነ መልኩ ወጤታማ ናቸው። ጥቂት ሰዎች ብቻ የእብድ ወሻ በሽታን ተይዘው ተርፈዋል እናም ይህ የሆነው በመጠነ ሰፊ ህከምና ፣ ሚልዋዪኪ ፕሮቶኮልተብሎ በሚጠራው ነው።

የሲዬራ ሊዮን የመጀመሪያዋ ጠቅላይ ሚኒስትር “ሰር” (SIR) ሚልተን ማርጋይ አገራቸው የብሪታንያ ቅኝ ግዛት በነበረች ጊዜ የህክምና ዶክቶር በመሆን ከመመረቃቸውም ባሻገር በግዛቱ ላይ በተገዢው ሕዝብ ቁጥጥር ሥር የሆነውን የመጀመሪያ ጋዜጣ ያቋቋሙ ናቸው።

በአሦራዊው መቆጠሪያ፣ እያንዳንዱ አመት በሊሙ (ሹም) ስም ይባል ነበር። ለአንዳንድ ንጉስ ዘመን፣ እነዚህን የአመት ስሞች የሚዘርዝሩ ተጨማሪ ዜና መዋዕሎች ተገኝተዋል። በተለይም በቅርብ ጊዜ (በ1995 ዓ.ም.) በካነሽ ፍርስራሽ (በዛሬው ቱርክ አገር) ከ1 ኤሪሹም እስከ አሹር-ዱጉል ድረስ የነበሩት የአመት ስሞች ተገኝተዋል። የአመት ስም ዝርዝሮች በብዛት ከዋናው የነገሥታት ዝርዝር ጋር ይስማማል። ከሺህ አመት በላይ አሦራውያን የአመቶችን ቁጥር በደንብ ስለ ለዩ፣ እነዚህ ቅርሶች የጥንታዊ ዘመን ታሪክና ዕድሜ መጠን ለማወቅ እጅግ ይረዳናል።

ምድር። አምላክ ምድርን የፈጠረው ለሰው ልጆች መኖሪያ እንድትሆን ነው። (መዝሙር 104:5፤ 115:16፤ መክብብ 1:4) አምላክ ታዛዥ የሆኑ የሰው ልጆችን ገነት በምትሆነው ምድር ላይ ፍጹም ጤናና የዘላለም ሕይወት በመስጠት ይባርካቸዋል።—መዝሙር 37:11, 34

ዶ/ር ተወልደብርሃን ገብረእግዚኣብሔር የእጽዋት ጄኔቲክ ሃብት ለንግድ ሲባል እንዳይለወጥና በተለይ ሰለጠኑ የሚባሉት ኣገሮች የገበሬው ሕብረተሰብ ለዘመናት ጠብቆ ያቆየውን እንዲያከብሩ ተከራክረዋል። ይህ መብት እንዲከበርና የእጽዋትን ጂን እየቀየሩ በፓተንት በመጠበቅ ችግር እንዳይፈጥሩ ኣስተባብረዋል።

ክልሉ በ፲፫ ዞኖችና ፰ ልዩ ወረዳዎች በ፳፪ የከተማ አስተዳደሮች የተደራጀ ሲሆን በ፲፱፻፺፱ ዓ.ም. በተደረገው የሕዝብና ቤት ቆጠራ መሠረት 15,042,531 ሕዝብ የሚገኝበት ሲሆን ይህም ከአገሪቱ ጠቅላላ ሕዝብ 20.4% ይሸፍናል። ከዚህ በተጨማሪ በክልሉ ፶፮ ብሔሮች ብሔረሰቦችና ሕዝቦች የሚኖሩ ሲሆን የእነዚህም ቋንቋዎች በአፍሮ እስያዊ (ኩሻዊ፣ ኦሞአዊ እና ሴማዊ ንዑስ ክፍሎችን ጨምሮ) እና ናይሎ ሳህራዊ የቋንቋ ቤተሰቦች ይመደባሉ።

2 November በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ጥቅምት 23 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ጥቅምት 22 ቀን ላይ ነው።

ከዚያ "ፍየሌን ነብር በላት" የተባለው ሁለተኛው የጨዋታ ዓይነት ይቀጥላል። የሳመው ወጣት እንደነብር ተመስሎ ይደበቃል። የሳማት ወይም ሊስማት የከጀላት ልጃገረድ ደግሞ በፍየል ግልገል እንድትመስል ትደረግና ተሸፋፍና ትቀመጣለች። ከዚያም ነብሩ እያጉረመረመ ይመጣል። ከዚያ ተው አያ ነብሮ ግልገሌን አትውሰዳት፣ አትውሰዳት፣ እያሉ ሴቶቹም ይጮሁበታል። እርሱ ግን እምቢ አሻፈረኝ ብሎ ከግልገሏ ላይ ዘልሎ ይከመርባታል። ይስማታል። ልጆቹ ዋይ ዋይ እያሉ የጩኸት ድምፅ ያሰሙና እያጨበጨቡና እየጨፈሩ፣ "ፍየሌን ነብር በላት ለቅዱስ ዮሐንስ አረዳት ለገና ብዬ ስደለድላት እንግጫዬ ደነፋ ጋሻውን ደፋ እንግጫዬ ሰሌን ልደቁሰው ኩሌን እንግጫዬ የወሩ ዘረዘረ ዳርዳሩ እንጉብሌ ሊሄዱ ናቸው ተጫነላቸው ፈረስ በቅሏቸው፣ ያው አማረበት ዓይነርግባቸው።"

የጥበብ መጀመሪያ እግዚአብሔርን መፍራት ነው ፤ ሃይማኖቱን የማያከብር ሃይማኖት የሌለው፣ እርሱም የሚያምነው ደገፋ የሌለው፣ እርሱንም ማንም የማያምነው የሁለት ዓለም ስደተኛ ነው። ፍሬውን ለማየት ተስፋችን እርሱ ምስካዬ ኅዙናን መድኀኔ ዓለም ነው።”

የሚኖርበት የህዝብ ቁጥር የአካባቢውን ኗሪ ሲጨምር 3,917,000 ሆኖ ሲገመት የራሱ የከተማው ኗሪ ቁጥር ደግሞ 1,742,800 ሆኖ ይገመታል። ከተማው 36°50′ ሰሜን ኬክሮስ እና 03°00′ ምሥራቅ ኬንትሮስ ላይ ተቀምጦ ይገኛል።

የ፳፻፫ ዓ.ም. የሊቢያ ሕዝባዊ አብዮት በሊቢያ ውስጥ የተከሰተ እና በሰሜን አፍሪቃ በተከታታይ ከተደረጉ የተለያዩ ሀገራት ፀረ መንግስታዊ አብዮቶች አንዱ ነው። ይህ አብዮት የተጀመረው በእ.አ.አ. 15 ፌብሩዋሪ 2011 ሲሆን በዚሁ ወር መጨረሻ አካባቢ በተለያዩ የሀገሪቱ ከተሞች ተባብሶ ታይቷል። አብዮቱ በዋናነት የኮለኔል ሞአመር ጋዳፊን የ42 ዓመታት የስልጣን ላይ ቆይታ በመቃወም ነው። ፀረ መንግስታዊ አገዛዙን በመካከለኛው ምስራቅ የተከሰቱ አብዮቶች ጋር እንዲያያዝ የሚያደርገው ዋናው ነገር በቱኒዚያ እና ግብፅ የተደረጉ ሕዝባዊ አብዮቶች ተከትሎ መደረጉ ነው።
፫፣ በየ፭ቱ ዓመት፣ አስተማሪዎች በግዛቱ በኩል ተጉዘው ቡዲስምን ያስተምራሉ። «እናትንና አባትን ማክበር መልካም ነው፣ ልግሥና ለባልንጀራ፣ ለዘመድ፣ ለቄስ፣ ለባሕታዊ መልካም ነው፤ ሕያው ነገርን አለመግደል መልካም ነው፤ በመክፈልና በመቆጠብ መካከል ጥንቃቄ መልካም ነው።»

ስድስተኛው ዋና መላክተኛ፤ የኤርትራው ተወላጅ ብላታ ኤፍሬም ተወልደ መድኅን ነበሩ። ብላታ ኤፍሬም በሎንዶን እና በፓሪስ የኢትዮጵያ መላክተኞች መሥሪያ ቤቶች በዋና ፀሐፊነት ሲያገለግሉ የቆዩ ሲሆን፤ በዋሺንግቶን የኢትዮጵያን ቢሮ በዋና መላክተኛነት የመጀመሪያው ሹም ሆነው ጥቅምት ፳፱ ቀን ፲፱፻፴፮ ዓ/ም የከፈቱ ሲሆኑ፤ የሎንዶኑን ዋና መላክተኛነት ከብላታ አየለ ገብሬ ተረክበው የሹመት ደብዳቤያቸውን ለንጉሥ ጆርጅ ስድስተኛ ጥቅምት ፳፱ ቀን ፲፱፻፴፰ ዓ/ም አቅርበዋል።

ጥንታዊ እንግሊዝኛ አስቀድሞ ፉሶርክ በተባለው ሩን ጽሕፈት ይጻፍ ነበር። ክርስትና በእንግሊዝ አገር ከተቀበለ በኋላ ግን፣ ቋንቋው በላቲን አልፋቤት ሊጻፍ ጀመረ። ይህ ድምጽ በሮማይስጥ ሰለማይታወቅ፣ በላቲን አልፋቤትም ለዚሁ ድምጽ ምንም ፊደል ባለመኖሩ፣ የ«Þ» ቅርጽ የተወሰደው ከፉሶርክ ጽሕፈት ከፊደሉ ነበር። ስሙም «ሶርን» (እሾህ) ከዚህ ሩን ስም ተወሰደ። በጥንታዊ ኖርስና አይስላንድኛ ደግሞ እንደዚያ ነበር፣ ነገር ግን የሩን ፊደል ስም «ሱርስ» (ረጃጅም) ይባል ነበር።

በገነት ወይም በእርሻ ተግባር እፃዊ ተዋልዶ ማለት ከዛፍ አንድ ቅርንጫፍ አገዳ ከመሃል አንጓ በታች ተቈርጦ፣ በሌላ መሬት ውስጥ ተክሎ፣ አዲስ ሥር ሲያስገኝ ነው። በዚሁ ዘዴ ብዙ ጠቃሚ የአትክልት አይነቶች ያለ ምንም ዘሮች በቀላሉ ለማብዛት ይቻላል፤ ለምሳሌ፦

22 September በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ መስከረም 12 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) መስከረም 11 ቀን ላይ ነው።

በንጉሠ ነገሥቱ መንግሥት በኩል ግን፣ እንኳን መንፈሱ ሊሰበር ቀርቶ እንዲያውም በአውራጃው ሕዝብ የተወደደ ሲሆን እንግልቱ አንሷል እንደማለት ያህል ይመስላል፣ በዘመኑ የእንግሊዝ መንግሥት የኢጣልያ ሶማልያን እና በጊዜው በሞግዚትነት ያስተዳድር የነበረውን የኦጋዴንን ግዛት አጣምሮ “ታላቋ ሶማልያ” በሚል አንድ አድርጎ ከኢትዮጵያ እጅ ለመፈልቀቅ በሚዶልትበት ፈታኝ ጊዜ፣ ገርማሜን የጅጅጋ አውራጃ ገዥ ያደርጉታል። እሱ ግን የኢትዮጵያ ሱማሌዎችን ሕይወት ለማሻሻል በወሰዳቸው እርምጃዎች ተወዳጅነትን አገኘ እንጂ እንደተገመተው መንፈሱም አልተሰበረ፣ ሥራው አልከሸፈም። መንግሥት በዚህም በጠረፍ አስተዳደሩም ላይ ጣልቃ እየገባበት ሊያደንቅፈው መሞከሩን አልተወውም። ያንጊዜ ነው ማዕበሉን መለወጥ አማራጭ የሌለው ተግባር መሆኑን የተረዳው። ወንድሙንም ለዚሁ ዓላማ ማነሳሳት የጀመረው ያኔ ነው።

ኢየሱስ አንድ «ተዋሕዶ» ጸባይ (ሰውና አምላክ) ያመነበት ወገን እንዲህ ካልሆነ ፈጣሪ ወደ ፍጥረቱ በፍጹምነት ተዋሕዶ ካልገባ በቀር የሰውን ልጅ አያድንም ነበር ባዮች ነበሩ። ነገር ግን የኢየሱስ «ሁለት ጸባዮች» ትምህርት ወዳጅ ወገን በመጨረሻ በፓፓ ኬልቄዶን ጉባኤ (443 አም) ስለ ተቀበለ፣ የሮሜ ፓፓ ከሌሎቹ ጳጳሳት (የእስክንድርያ፣ የአንጾኪያ ጳጳሳት) ተለያየ። እስካሁንም ድረስ ተዋሕዶ የተባሉት አብያተ ክርስቲያናት መጀመርያ ፫ቱ ጉባኤዎች (ንቅያ፣ ቁስጥንጥንያ፣ ኤፌሶን) ብቻ የሚቀበሉ ናቸው እንጂ የኬልቄዶን ጉባኤ አይቀበሉም።

፱፤ አሕዛብ በሕማም፣ በጋብቻ፣ በልደት፣ በጉዞና በሌላ ምክንያት የሚያደርጉት ሥነ ስርዓቶች ሁሉ ከንቱ ቢሆኑም ይፈቀዳሉ። ነገር ግን ዋጋ ያለው የቡዲስም ሥነ ስርዓት ለአገልጋይና ለሠራተኛ ትግዕስት፣ ለአስተማሪ ክብር፣ ለሕያው ነገሮች ጥንቃቄ፣ ለባሕታዊ ልግሥና ማሳየት ይገባል።

ናራም ሲን ከ2049 እስከ 2030 ዓክልበ. ግድም ድረስ (ኡልትራ አጭር አቆጣጠር) የአካድ ንጉሥ ነበረ። የማኒሽቱሹ ልጅና ተከታይ ነበር። አያቱ ታላቁ ሳርጎን የአካድ መንግሥት መስራች ሆኖ ነበር። የሱመር ነገሥታት ዝርዝር ቅጂዎች ለ56 ዓመታት እንደ ገዛ ሲሉ፣ በሥነ ቅርስ ከዘመኑ በተገኙት ሰነዶች 20 የዓመት ስሞች ብቻ ይታወቃሉ። የአከታተላቸው ቀደም-ተከተል ግን አይታወቅም። ከነዚህ መካከል ብዙዎች ስለ ዘመቻዎቹ ናቸው፦

17 October በጎርጎርያን ካሌንዳር የቀን ስም በእንግሊዝኛ ሲሆን ይህ ቀን በኢትዮጵያ አቆጣጠር (ከ1892 ዓ.ም. ጀምሮ እስከ 2091 ዓ.ም. ድረስ) በዘመነ ማቴዎስ፣ በዘመነ ማርቆስና በዘመነ ሉቃስ ጥቅምት 7 ቀን ማለት ነው። በዘመነ ዮሐንስ ግን (ዘመነ ሉቃስ የሥግር ዓመት በመሆኑ) ጥቅምት 6 ቀን ላይ ነው።

፬፣ እነዚህ መርኆች (እናትን አባትን ማክበር፣ ልግሥና ለባልንጀራ፣ ዘመድ፣ ቄስና ባሕታዊ፤ ሕያው ነገርን አለመግደል) ከሁሉ በላይ ስለ ሆኑ፣ መልካም ተዓምራት ወደ አገሩ እንዲመልሱ፣ የንጉሥ ተከታዮች ለወደፊቱ ምንጊዜም ያስተምራቸዋል።

ግንቦት ፳፮ ቀን፣ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፪፻፷፮ኛው ዕለት ሲሆን፤ የፀደይ (በልግ)ወቅት ፷፩ኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ በዘመነ ሉቃስ ፻ ዕለታት ሲቀሩ በዘመነ ዮሐንስ፣ ዘመነ ማቴዎስ እና ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፺፱ ቀናት ይቀራሉ።
ለዚህ መተረክ ብዙ ጊዜ በአብርሃማዊ ሃይማኖቶቹ በኩል ሰፊ ዝርዝሮች ተጨምረዋል። እነዚህ ዝርዝሮች ከሥነ-መለኮታዊ ትርጉሞች ጀምሮ ለተግባራዊ ጉዳዮች የሆኑ መላምታዊ ፍቾች እስከሚነኩ ድረስ ሊሆኑ ይችላሉ። በ19ኛው ክፍለ-ዘመን ላይ፣ በተለይ በምዕራብ ዓለም በብዙዎቹ የሳይንስና የሥነ ጽሑፍ ሊቃውንት አስተያየት፣ መተራረኩ አፈ ታሪክ ብቻ እንጂ በዕውኑ አይሆንም በማለት ተጠራጠሩ። ዳሩ ግን በመጽሐፍ ቅዱስ ትክክለኛነት የሚያምኑት ሰዎች እስካሁን አይነተኛና ዕውነተኛ ታሪክ መሆኑን ቆጥረውታልና እስከዚህ ቀን ድረስ ለመርከቢቱ ማረፊያ ተራራ አንዳንድ ፍለጋ ሲካሄድ ነው።

የግብጽ ፈርዖኖች ዝርዝር በሥርወ መንግሥታት አከፋፈል እንደ ተለመደ ከማኔጦን የተወረሰ ነው። በተጨማሪ አንዳንድ ሌላ ጥንታዊ ዝርዝር ምንጭ ይታወቃል። ለመሆኑ ለብዙዎች ፈርዖኖች በሥነ ቅርስ የሃይሮግሊፍ መዝገብ በመገኘቱ፣ የስሞቻቸው አጠራር በግብጽኛ አሁን ሊታወቅ ይችላል። ለብዙዎቹም አያሌ ልዩ ስሞች አሏቸው።

በዕንቁጣጣሽ ዕለት ልጃገረዶች ከከንፈር ወዳጆቻቸው ጐን ለጐን በመሆን አራት የጨዋታ ዓይነቶችን በጭፈራ ያሰማሉ። በመጀመሪያ አሥር አሥር ይሆኑና በአራት ክብ ተከፋፍለው አርባ ልጃገረዶች ተንበርክከው መሬቱን እየተመተሙ "ዛጐሌ" የተሰኘውን ጨዋታ ያሰማሉ። "ዛጐሌ ጌታው ሎሌ አንደኛ ማር ይተኛ በሰውየው መንገድ ሰውየው ዘለቀ እይኔ እንደበረዶ ውኃ ሆኖ አለቀ። ቶፋ ቶፋዬ ንፍሮ ቀቅዬ ብላ ብለው ዛሬስ አመዶ ሊማታ ነው" ሲል

ሱዳን ነጻነቷን ከብሪታንያ የተቀዳጀችው ታኅሣሥ ፳፪ቀን ፲፱፻፵፰ ዓ/ም ነው። ማርሻል ፋሪቅ ኢብራሂም አቡድ ጥቅምት ፲፮ ቀን ፲፰፻፺፫ ዓ/ም በቀይ ባሕር አጠገብ ሞሐመድ ጋል በተባለች ሥፍራ ተወለዱ። ካርቱም በሚገኘው የ’ጎርዶን መታሰቢያ ኮሌጅ” እና በብሪታንያ በምሕንድስና የተመረቁት አቡድ፣ በውትድርና ምክትል መቶ ዓለቃ ሆነው በግብጽ ሠራዊት ውስጥ አገልግለዋል።

የፈረንሳይ ታሪክ ጸሐፊ ኢሌር ደ ባረንቶን ያቀረበው አስተያየት በመጽሐፉ "L'Origine des Langues, des Religions et des Peuples" («የልሳናት፣ የሃይማኖትና የአሕዛብ መነሻ»)፣ የዓለም ቋንቋዎች ሁሉ ከሱመርኛ ጽሑፍ እንደ ተነሡ ገመተ።

የቤተ ክርስቲያኒቷ ራዕይ፡ ዮጎ ሲቲ ቤ/ያን የእግዚአብሔርን ንፁህና የማይለዋወጥ ፍቅር እንዲሁም የኢየሱስ ክርስቶስን ወንጌል በቤተክርስቲያን ውስጥ፣ በህብረተሰብ ውስጥ፣ ብሎም በአለም ሁሉ የሚያዩና የሚሰብኩ የተነቃቁ አባላት እንዲሁም ሌሎች ወደ ቤተክርስቲያኗ በመምጣት ትምህርትን የሚከታተሉ ሰዎች ህብረት የሚያደረጉበት ስፍራ ነው፡፡ ቤተክስቲያኒቷ በተራራ ላይ እንዳለችው ልትሰወር እንደማትችለው ከተማ እንድትሆን ማንኛውንም ዋጋ እንከፍላለን፡፡መፅሀፍ ቅዱስ እንደሚናረገው በእምነት ብቻ ስለሚገኝ ፅድቅ እና በአማኙ አጠቃላይ ህይወት ውስጥ ቅድስና መኖር እንዳለበት እናምናለን፡፡

የከነዓን «ዮድ» እንዲሁም ከዚህ ምልክት ተወስዶ በዚያ መንገድ የዕብራይስጥና የአራማያ «ዮድ» የአረብኛም «ያእ» ወለደ። ከዚህ በላይ የግሪክ አልፋቤት «ኢዮታ» (Ι, ι) አባት ሆነ። እሱም የላቲን አልፋቤት (I i) እና (J j) ወላጅ ሆነ። ስለዚህ እነዚህ ሁሉ የ«የመን» ሩቅ ዘመዶች ሊባሉ ይቻላል። በተጨማሪ የግዕዝ ቁጥር ፲ (አሥር) ከግሪኩ ι በመወሰዱ እሱም የ«የ» ዘመድ ነው።

የቱኒዚያን ሪፑብሊክ መጋቢት ፲፩ ቀን ፲፱፻፵፰ ዓ/ም በነጻነት የመሠረቱትና ከ ሐምሌ ፲፱ ቀን ፲፱፻፵፱ ዓ/ም ጀምሮ ለሠላሳ ዓመታት እስከ ጥቅምት ፴ ቀን ፲፱፻፹ ዓ/ም ድረስ በፕሬዚደንትነት ያገለገሉት ሀቢብ ቡርጊባ ነበሩ።

እነ ጥላሁን ገሠሠ፣ ታምራት ሞላ፣ ተዘራ ኃ/ሚካኤል እና ሌሎችም በሚጫወቱበት አሪዞና በሚባል የምሽት ክበብ ውስጥ በሌላ ሥራ ተቀጥሮ ይሠራ ስለነበር የእነዚህን አንጋፋ ዘፋኞች ሙዚቃ በማጥናትና በመዝፈን ይጫወት ስለነበር የዘፈን ችሎታውን ያዩት ግብፃዊ የምሽት ክበቡ ባለቤት አበረታትተውት እነ ጥላሁንን በማጀብ እንዲሠራ ፈቀዱለት። ሻለቃ ግርማ ሀድጉ ግጥምና ዜማ ፈልገው አውጥተውለት የመጀመሪያውን «ጭቅጭቁ ቀርቶ» የሚለውን ዘፈን ዘፈነ።

“ምዚ” (አዛውንቱ) ጆሞ ኬንያታ በ፲፱፻፴፰ ዓ/ም ሎንዶን በነበሩ ጊዜ ከጋናው ክዋሜ ንክሩማ ጋር “የአፍሪቃ አኅጉር የሽከታ ኅብረት” (pan-Africanism) የተባለውን ፍልስፍና መሥርተው ያራምዱ ነበር። ከዘመናት በኋላ አገራቸው ኬንያታኅሣሥ ፪ ቀን ፲፱፻፶፮ ዓ/ም በአፍሪቃ ሠላሣ ሁለተኛዋ ነጻ አገር ሆና ሉዓላዊ ስትሆን፣ ኬንያታ መጀመሪያ በጠቅላይ ሚኒስትርነት ከአንድ ዓመት በኋላ ደግሞ በፕሬዚደንትነት እስከ ዕለተ ሞታቸው ድረስ አገልግለዋል።

አንተነህ ከዩኒቨርሲቲ እንደተመረቀ ለ4 ወራት ያህል ስራ ፈልጎ በእናርጅ እናውጋ ወረዳ ማስታወቂያ ጽ/ቤት የፕሬስና ኢንፎርሜሽን ዴስክ ኃላፊ በመሆን ለ6 ወራት ሰርቷል። በግንቦት 2000 ዓም የአማራ ብዙሃን መገናኛ ደርጅትን ተቀላቅሎ ጋዜጠኛ ሆኗል። በድርጅቱ ለሁለት ዓመት ከሰራ በኋላ ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬትን በ2002 ሰኔ ወር ተቀላቅሎ ለ11 ወራት አገልግሏል። ከዚያም ወደ ክልል በመመለስ በጋዜጠኝነት ዘርፉ በመስራት ላይ ይገኛል።

“Cultural Heritage Promotion” An exemplary restoration of a historic building in Kasainchis, Addis Abeba, Ethiopia (Addis Abeba November 2005)

ብጉር ማለት የጸጉር መውጫ ቀዳዳዎች ከቆዳ ስር በሚገኙ የወዝ እጢዎች በሚመነጭ ቅባት ወይም ወዝ እና በሞቱ የቆዳ ህዋሳት በብዛት መከማቸትና በቀዳዳው መደፈን የሚፈጠር እባጭ ነው። በርካታ ጥናቶች ጭንቀት ብጉርን ከማባባሱም በላይ የቆዳ ጤንነት ችግር ላይ እንዲወድቅ ያደርጋል ይላሉ።
፲፩፤ ስለ ቡዲስም መርሆች - እነርሱም ትግዕስት ለአገልጋይ፤ ክብር ለወላጅ፤ ልግሥና ለባልንጀራ፣ ዘመድ፣ ቄስ ወይም ባሕታዊ፤ ሕያው ነገርን አለመግደል - እያንዳንዱ ሰው ለአባቱ፣ ለልጁ፣ ለወንድሙ፣ ለጌታው፣ ለባልንጀራው፣ ለጎረቤቱ «ይሁን፣ ይደረግ» ይበሉ።

እንግዲህ አለሙ፣ አወ ካለ ካሁን በፊት ሲዘርፍ ነበር ማለት ነው። አይ ካለ ደግሞ በስራው እየቀጠለበት ነው ማለት ነው። ይህ እንግዲህ የ ከዝንጀሮ -ቆንጆ አይነት ምክነት ነው። ጥያቄው በራሱ፣ ከስር መሰረቱ ምርጫን በሰው -ሰራሽ መንገድ በ 2 በመወሰን ምክነት ሰርቷል።

መጽሐፈ፡ትምህርት፡ዘልሳን፡አምኅራ። በጀርመናዊው ጸሐፊ እዮብ ሉዶልፍ እና ኢትዮጵያዊው አባ ጎርጎርዮስ ትብብር የተደረሰ የአማርኛ ሰዋሰው ነበር። በላቲን ቋንቋ ግምገማ የተካሄደበት ይህ መጽሐፍ በ1686 ዓ.ም. ሊታተም በቅቷል።

በ1999 አ.ም. (2007 እ.ኤ.አ.) አንድ የቱርክና የሆንግኮንግ ፍለጋ ወደ ደብረ አራራት ሂዶ በአንድ ዋሻ ውስጥ፣ ወደ ድንጋይ የተቀየረ የዕንጨት ግድግዳ እንዳገኘ ናሙናዎችም ከዚያ እንዳወረዱ ይላሉ። ይህ የሐመር ሥፍራ በደብረ አራራት ላይ ተገኝቷል ማለት ነው ይላሉ።

(ለ) ሲሚንቶ፤ የሕንጻ ብረት፤ ግንበኞችና ሌላም የሕንጻ ሥራ ባለሙያዎች ከአዲስ አበባ እስከ ሐሙስ ገበያ (አንዳንዴም እስከ ኮረማሽ) ድረስ በጭነት መኪና ተጉዞ ከዚያ በታች በሰው ሸክምና በአህያ ጭነት እስከ ቤተ ክርስቲያኑ ግቢ ይቀርባል።

በሱራ 11:44 ዘንድ የሠፈረችበት ሥፍራ ደብረ ጁዲ ሲሆን ይህ በተለመደው በሞሱል፣ ኢራቅ አካባቢ በጤግሮስ ወንዝ አጠገብ የሚገኝ ኮረብታ መሆኑ ይታስባል። ጸሐፊው አል-ማሱዲ (940 ዓ.ም. ያህል) እንደ ጻፈው፣ ሐመር ከኩፋ፣ ኢራቅ ተነሥቶ እስከ መካ ድረስ ሰፍፋ ካዕባን ዞረችና ወደ ደብረ ጁዲ ተመለሰች። በዚያም እስከ ሕይወቱ ዘመን ሊታይ ቻለ ብሎ ጻፈ። ያቁት አል-ሐርማዊ (1200 ዓ.ም. ዙሪያ) ኖህ በዚያ ያሠራው መስጊድ በዘመኑ እንደ ተገኘ ጻፈ። በቅርቡ ሌላ ተራራ በቱርክ አገር፣ ዱሩፒናር፣ በውኑ የደብረ ጁዲ ሥፍራ ነው የሚል ግመት አለ።

፲፱፻፸፩ ዓ/ም - የኢትዮጵያ አየር መንገድ ኢቲ-ኤ-ኤፍ ደብልዩ (ET-AFW) ዲሲ ፫ (Douglas C-47B-10-DK፤ በደቡብ-ምዕራብ ኤርትራ በምትገኘው ባረንቱ ላይ በቦምብ ፍንዳታ ተከስክሶ ሲወድቅ አምስቱም ሰዎች ሕይወታቸው አልፏል። አየር ዠበቡም ከጥቅም ውጭ ሆኗል።

ድረ ገጽ በድረ ገጽ መረብ የሚገኝ ፋይል ነው። ይህ ድረ-ገጽ በተለያዩ የኮምፒውተር ፕሮግራም ቋንቋዎች መጻፍ ሲችል ኤች.ቲ.ኤም.ኤል. ግን ታዋቂው ነው። በድረ ገጾች ላይ ጽሁፎች እና ምስሎች ይገኛሉ። እነዚህ ጽሁፎችና ምስሎች ወደ ሌላ ድረ ገጽ ሊያገናኙ ይችላሉ።

የዓማርኛ ፊደልና ቋንቋም ዕውቅና እያደገ ስለመጣ በእጅ ስልኮችም በሚገባ ሥራ ላይ እየዋለ ነው። ኣፕል የቋንቋ ገበታዎቹን ሌሎችም እንዲጠቀሙበት በ፳፻፯ ዓ.ም. ስለከፈተ ዓማርኛን እንደሌላ የዓለም ባለፊደል ቋንቋዎች መርጦ መጠቀም ተችሏል።

፳፻፬ ዓ/ም - የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ መንግሥት ባጸደቀው አዋጅ ቁጥር 654/2001 መሠረት በየዓመቱ በመስከረም ወር በሁለተኛው ሳምንት ዕለተ ሰኞ እንዲከበር በተወሰነው ድንጋጌ የኢትዮጵያ ብሔራዊ አርማ ያለበት ሰንደቅ ዓላማ ቀን።

ታኅሣሥ ፲፫ ቀን በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር የዓመቱ ፻፫ኛው እና የመፀው ወቅት ፸፰ተኛው ቀን ነው። ከዚህ ዕለት በኋላ እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ፣ በ ዘመነ ሉቃስ ፪፻፷፫ ቀናት በ ዘመነ ዮሐንስ፤ በ ዘመነ ማቴዎስ፤ እና በ ዘመነ ማርቆስ ደግሞ ፪፻፷፪ ቀናት ይቀራሉ።

የመጥምቁ ዮሐንስ ተግባር ለዘመነ ወንጌል በር ወይም መነሻ ሆኖ መገኘቱን በመረዳት የቤተክርስቲያን አበው የበዓላቱን ድንጋጌ በወሰኑበት ጊዜ የመጥምቁ ዮሐንስ መታሰቢያ በዓል የኢትዮጵያ ርዕሰ ዓውደ ዓመት በሚሆን መስከረም ፩ ቀን እንዲከበር በየዓመቱ የዘመኑ መጀመሪያ በእርሱ ስም እንዲጠራ አባቶች ደንግገዋል፡፡ / ድርሳነ ዘቅዱስ ዮሐንስ አፈወርቅ ገጽ 1ጠ 3/ ይህንንም በዓል አባቶቻችን በርእሰ ዓውደ ዓመት ማክበር እንደሚገባ አስበው ያደረጉት ነው፡፡ መጥምቀ መለኮት ቅዱስ ዮሐንስ በሰማዕትነት ያረፈበት ቀን ሆኖ አይደለም፡፡ ለአዲሱ ዓመት መጀመሪያ ወይም ርእሰ ዓውደ ዓመት «ቅዱስ ዮሐንስ» ይባላል፡፡ መጽሐፈ ስንክሳር የዓመቱን መጀመሪያ /መስከረምን/ ሲያትት «ይህ የመስከረም ወር የተባረከ ነው እርሱም የግብጽና የኢትዮጵያ ዓመቶች መጀመሪያ ነው በማለት ያስረዳል፡፡ የዚህ ወር ቀኑና ሌሊቱ እኩል ፲፪ ሰዓት ነው፡፡ ከዚህ በኋላ ከመስከረም አንድ ቀን ጀምሮ ቀኑ እየጎደለ ይሔዳል፡፡

እንደ ዕፅዋት ሁሉ ሰው በመስከረም ላይ በተስፋ ስሜት ይለመልማል። ከቅዱስ ዮሐንስ ዋዜማ ጀምሮ በየቤቱ ጨፌና ቄጠማ ይጐዘጐዛል። አበባ በሥርዓት እየተዘጋጀ በየቦታው ይቀመጣል። በተለይም ልጆች አዳዲስ ልብሳቸውን ለብሰው በደስታ ይፈነድቃሉ። በአመሻሽ ላይ ችቦ አቀጣጥለው "እዮሐ አበባዬ መስከረም ጠባዬ፣ እዮሐ የበርበሬ ውኃ፣ በሸዋ በጐንደር በትግራይ በሐረር... ያላችሁ እንዴት ከረማችሁ፣ እንኳን ከዘመን ዘመን አሸጋገራችሁ። እንጉርጉሮ ገባሽ በያመቱ ያምጣሽ.." እያሉ ወጣት ወንዶችና ልጃገረዶች (በተለይ በገጠር) ሲዘፍኑና ሲጨፍሩ ያድራሉ።

በመጀመርያ በጥንት ይህ ደረጃ በሰው ችሎታ፣ ተግባርና ጸባይ ምክንያት ሊገኝ የቻላ ሲሆን፣ በዘመናት ላይ ግን የተወረሰ ማዕረግ (በዘር የሚዛወር) ብቻ ሆነ። በአንዳንድ ወቅት ደግሞ የክሻትሪያ (መኳንንት) ክፍል ከብራህሚኖች (ቄሳውንት) ክፍል ይልቅ ላየኛነቱን ይይዝ ነበር። ብራህሚኖችም በኋላ የበለጡት ከትግል በኋላ እንደ ሆነ ይታመናል።