Alegzandra/wili-2018-roplus huggingface dataset:
Ol 1908 jılı Qon'ırat rayonının' Sorko'l degen jerde jarlı diyxan semyasında tuwılg'an. 1923 jıldan Qon'ırattag'ı qalalıq mektepke qatnap oqıydı. 1924 jıldan Qon'ırattag'ı internatqa kirip sonda ta'rbiyalanadı. 1925 jılı To'rtku'ldegi awılxojalıq texnikumına o'tip oqıydı. Son' o'z qa'lewi menen pedtexnikumg'a o'tedi. 1929 jılı pedtexnikumdı pitkerip, Taxtako'pir rayonlıq komsomol komiteti, son' Kegeyli rayonlıq komsomol komitetinin' sekretarı bolıp isleydi. Shayırdın' da'slepki qosıqları 1927-28 jıllardan texnikumnın' diywalı gazetalarında, "Erkin Qaraqalpaqstan" gazetası, "Qızıl mug'allim" jurnallarında ja'riyalana basladı. Onın' jalınlı shaqırıq, agitatsiyalıq mazmundag'ı qosıqları miynetkesh adamlar sanasın jan'a zaman talabına say tayarlawda ayrıqsha a'hmiyetke iye boldı. Shayır "Jol bermen'" degen qosıg'ında bılay deydi:

Doslıq Awqamına qabıl etiliw ag'za ma'mleketlerdin' kelisimi menen onın' maqset ha'm printsiplerin moyınlawshı, Ustavta ko'rsetilgen minnetlerdi og'an qosılıw jolı menen qabıl etiwshi ha'r bir ma'mleket ushın ashıq esaplanadı. Sonday-aq, ayırım ma'mleketlerdin' Doslıq Awqamının' ayırım jumıs tarawlarında qosılıwshı ag'za sıpatında is alıp barıwları imkanı da na'zerde tutılg'an.

Banktin' ma'nin tallag'anda onın baslapqı atqarg'an xızmetlerin (valyuta almasıwı, nesiye beriw, esap ayırısıw) joqqa shıg'arıwg'a bolmaydı. Jalpı, gez kelgen qubılıstın' ma'nin tanıp biliwde, onın qanday operatsiyalardı orınlaytug'ını yamasa orınlag'anlıqı tuwralı sorawg'a juwap izlewdin' qa'jeti shamalı, bul jerde en' baslısı, onın sapasına ja'ne basqa institutlardan o'z-ara ayırmashılıg'ına ma'n bergen durıs.

A'yyemgi a'sirler tariyxı keyingi urpaqqa banklerdin' qashan payda bolg'anlıqı tuwralı g'ana emes, sonday-aqolardın' qanday operatsiyalardı orınlag'anlıqı tuwralı da tolıq ma'g'lıwmatlar qaldırmag'an sıyaqlı.

adam ushın ta'n emes. Esapsız baylıq ha'm go'zzallıqtı talap etedi. Adamlar bay ha'm go'zzal bolmasada bul isti islewge esh boladı. Solayınsha olar qattı gu'na'g'a batadı.

Konventsiya ha'm QBKB Ustavı "qashqın" tu'sinigine dini, puqaralıg'ı, belgili toparg'a kiriwi yaki siyasiy ko'zqarası aqıbetinde quwdalawg'a tolıq tiykarlı qa'wip astındag'ı da'slep puqarası bolg'an ma'mleketten tısqarıda jasawshı ha'm usı ma'mleket hu'kimeti qorg'awınan paydalana almaytug'ın yamasa bunday qorg'awdan paydalanıwdı qa'lemeytug'ın shaxslardı kirgizedi. Olar ko'bnese de facto puqaralıg'ı joq shaxs dep ataladı, sebebi olardın' siyasiy da'rejesi puqaralıg'ı joq shaxslardın' siyasiy da'rejesinen hesh na'rse menen o'zgeshelenbeydi.
Dinamikada ikkita birlikler sisteması isletiledi: 1) fizik sistema [uzınlıq birligi (1 metr), waqıt birligi (1 sekund), massa birligi (1 kilogramm-massa) alinadı]; 2) texnik sistema [uzınlıq, waqıt birligi ha'm ku'sh birligi (1 kilogramm-ku'sh)]. Dinamikada ulıwma noqatlar ha'm sistemalardın' ha'reketi Nyutonnın' qag'ıydaları tiykarında du'zilgen differensial ten'lemeler tiykarında anıqlanadı. Dinamikada ulıwma noqat tebrenbe ha'reketin teksiriw ushın differensial ten'lemelerden paydalanıladı ha'm ha'reket qag'ıydaları keltirip shıg'arıladı. Bunnan tısqarı dinamikada ha'reketdi teksiriw ushın ko'binshe saddalashtırılg'an u'sh tu'rli usıl ha'm keltiriledi. Bular Dinamikanın' ulıwma teoremaları degen atı menen kiritilgen.

Huang Xianfanni Qitaydag'ı Guangxi qalasında Fusui du'nyag'a keltirdi. Huang anasına ayrıqsha jaqın boldı, ha'm anası onı ilimiy islerge iytermelegen bolıwı itimal. Huang 1922 ha'm 1926-jilları aralıg'ında Guangxi'dida Nanning mektebine qatnadı ha'm ol jerde matematika, tariyx ha'm jazıw ma'deniyatın u'yrendi. Nanning mektebin "Guangxiyanın' sol da'wirdegi en' zor orta mekteplerinin' biri" dep jazg'an.

Jaylastırılatug'ın qosımsha jay (a'piwayı) aktsiyalardın' ha'm bul tu'rdegi ja'riyalang'an aktsiyalardın' mug'darı (u'lesi) sheginde artıqmashlı aktsiyalardın' ha'r tipinin' mug'darı olardı jaylastırıw mu'ddetleri ha'm sha'rtleri, sonday-aq nızamg'a muwapıq jaylastırılatug'ın aktsiyalardı artıqmashlı satıp alıw huqıqına iye aktsionerler ushın qosımsha aktsiyalardı jaylastırıw jolı menen ja'miyettin', ustavlıq fondın ko'beytiw haqqındag'ı sheshim menen belgilengen bolıwı tiyis.

Antarktika Tınısh okeanı, Atlantika okeanı ha'm the Hind okeanı menen qorshalg'an, biraq keyingi waqıtları onı qorshag'an ten'izler bir at penen yag'nıy "Qubla okeanı" dep atalmaqta. Antarktikag'a en' jaqın materik bul Qubla Amerika.

Ekonomistler ekonomikalıq tsikllardın' to'rt rawajlanıw da'wirin ko'rsetedi. Birinshi da'wir — ekonomikalıq rawajlanıwdın' en' joqarı da'rejege erisilgen da'wiri. Bul da'wirde ekonomikada tolıq jumıs penen ba'nt bolıw h'a'm o'ndiris tolıq quwat penen islep atırg'anlıg'ı menen ko'zge tu'sedi. Sonday-aq, o'nimlerdin' baha da'rejesi o'siw protsesi ta'sirinde boladı. Son'g'ı basqısh o'ndiristin' pa'seyiw da'wirin o'z ishine aladı. Bunda ba'ntlik da'rejesi to'menleydi biraqta bah'anın' o'siw da'rejesi to'menlemeydi. O'ytkeni, bah'anın' o'siw da'rejesi o'ndiristin' to'menlew da'wiri belsene h'a'm uzaq dawam etkende g'ana to'menlewi mu'mkin. To'menlewdin' to'mengi tochkasında islep shıg'arıw h'a'm ba'ntlik en' to'mengi da'rejege tu'sedi h'a'm en' son'ında janlanıw da'wiri baslanadı. Janlanıw da'wirinde islep shıg'arıw h'am ba'ntlik da'rejesi a'stelik penen ko'terile baslaydı. Ba'ribir o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanbaydı h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilmeydi. O'nimlerdin' bah'ası bolsa o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanıw h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilgenge shekem bah'ası o'sip baradı.

Egislik jerlerinin kopshilik bolimi shorlangan jerlerdi quraydi. Qumga jaqin jaylasqan aymaqlardagi uyler agash kemiriwshi qurt qumirsqadan, TERMITden jabir korip, baspanasiz qalip, koship ketiwge majbur bolmaqta.
Qa'nige alımlardın' ko'rsetiwinshe, Ha'dislerdi toplawda arab hu'kimdarlarının' biri xalıfa Omar ibn Abula'ziz qolg'a alıptı. Al en' birishi Ha'dis jazıwdı İbn Shixab az Zahariy jolg'a tu'siripti. Ha'dis jazıwda u'sh jo'nelis bar eken.

U'shinshisi Namangan nusqası 1914-jılı A.Z.Valitova ta'repinen O'zbekstaniın' Namangan qalasınan tabılg'an. Bul kitap 1967-jılı belgili o'zbek alımı Qayum Karimov ta'repinen transkriptsiyalanıp baspadan shıqtı.

Xalqabad - (orissha Xалкабад, engish Khalkabad) Qaraqalpaqstan Respublikasi Kegeyli rayoni aymag'ina kiriwshi qala. Xalqabad Shimbay-No'kis jolinda, No'kisten 28 km arqada jaylasqan.

Bir-birine belgili bir qatnastag'ı ja'miyetlik fenomenler. Buddizmnin' ja'miyetlik o'mirge ja'ne adamnın' o'mirlik minnetlerin anıqlawı tikkeley usı diniy isenim menen tıg'ız baylanıstı. Onın asa man'ızlı qag'ıydası turmıs men azap shegiwdi uqsastırıwında. Buddizm ja'miyetlik qatnaslardı o'zgertiwge, onı jaqsılawg'a ku'sh salmaydı. Ol adamlarg'a awqamnın' mu'sheleri retinde jaqsı halda ko'riniwi ushın du'zeliwge minnetlemeydi. Buddizm adamdı o'zi tuwg'an, o'mir su'rip otırg'an ja'miyetlik shınlıqtan alıslatıwg'a tırısadı. Usı orayda, Buddizmde ja'miyetlik doktrinanın' barlıgın sha'rtti tu'rde g'ana moyınlawg'a boladı.

Evropa ha'm Amerika bazarlarının' lideri bolg'an Vodafone song'ı jıllarda shıg'ıs ma'mleketlerinde de a'hmiyetli investitsiyalar qoyıwg'a dıqqat qaratıp atır.

Tu'rkmen qızın yawmıt sa'rdarı hayal u'stine aladı, qolınan o'neri tamg'an kelinshek qızlı boladı, o'zinin' o'nerin qızına o'tkeredi. Olar toqıg'an gilem dan'qı pu'tkil shıg'ısqa an'ız bolıp taraydı, bug'an Xiywa xanı ashıq boladı. Xan qızdın' o'zine emes, o'nerine ashıq. Qız xan sarayına aldırıladı. Xan saltanatlı ushın gilem toqıwdan ol bas tartadı. O'ytkeni, ol toqıg'an gilem, biylewshilerdin' baq talas ha'm du'nya toplaw ushın esapsız qırg'ın jawgershiligine sebep boldı. Qız zindang'a taslanadı. "Gilemshi hayal haqqında haqıyqatlıq" shıg'arması doslıq haqqında, tag'dirles xalıqlardın' o'tken o'miri ha'm bu'gingisi haqqında, jazılg'an shıg'arma boldı.

Bul terminnin' basqa tarawlarda da ha'r tu'rli ma'nisleri bar. Ma'selen, iskusstvoda sotsial, psixologiyalıq, ekonomikalıq ha'm t.b. qubılıslardı ilajı barınsha haqıyqatqa tuwra keletug'ın etip su'wretlewge aytıladı.

Ekonomikalıq o'siw degende tek te ma'mlekettin' real da'ramatlarının' o'siwi g'ana emes, sonday-aq jan basına tuwra keletug'ın real da'ramatlardın' o'siwin de tu'sinemiz. Ekonomikalıq o'siw eki tu'rli usıl menen anıqlanadı ha'm o'lshenedi:

Latın jazıwına tiykarlang'an jan'adan qabıl etilgen a'lipbede dawısli seslerdi bildiriw ushın 9 ha'rip - a, a', o, o', u, u', i, ı, e, dawıssız seslerdi bildiriw ushın 23 harip - b, d, f, g, g', h, x, j, k, q, l, m, n, n', p, r, s, t, v, w, y, z, sh qabil etildi.

2003/04-Jıllı «Аyaks» qаytа chеmpiоn bоladı. Bіrаq chеmpiоnlаr ligаsındа topar basqıshınan аrı аsа аlmаydı. 2004 jıldın' 22 aprel ku'nі оl «Brеdа» da'rwazasına shıraylı gоl urаdı. Kеyіnnеn оnı «Еurоspоrt» telekanalının' tamashago'ylеrі jıldın' еn' shıraylı gоlı dеp аnıqlаydı. Тrаnsfеrlіk ayının' еn' sоn'g'ı ku'nі, 31 avgustde оl 19 milliyon dоllаrg'а «Yuventusqа» o'tedi.
Hyundai Motor Company (Xyonde Motor Kompani, "zamanagoylik ", kor. 현대자동차 주식회사) — Qubla Koreyanin' avtomobil ishlep shig'ariwshi kompaniyasi. Ma'mleketde ju'da iri avtomobil islep shiqariwshi ha'm du'nyada tortinshi orinda. Shtab kvartirasi — Seulda jaylasqan.

Qanliko'l rayonı Qaraqalpag’istan Respublikasinin’ orayliq bo’liminde jaylasqan. 1970-jil 7-dekabrde Qon’irat ha’m Shomanay rayonlarinin’ bo’limlerinen Leninabat ati menen ajralip shiqqan. 1993-jil 9-yanvardan Qanliko’l rayoni dep ataldi. Jer maydani 0,74 min’ km². Xalqi 41,3 min’ adam (2005), tiykarinan qaraqalpaqlar ham qazaqlar janede bul jerde o’zbekler, tu’rkmenler, kareysler, tatarlar, ruslar ham basqada millet wakilleri jasaydi. Xalqinin’ ortasha tig’izlig’I 1km² qa 55,8 adam. Rayonda 1 qala, 4 awil puqaraliq jiyini bar. Rayonnin’ orayi – Qanliko’l qalasi. Rayon aymag’I to’mengi Amiwdaryanin’ shep qirg’ag’indag’I Serenum tegisliginde. Relefi: tiykarinan pastegislik, ko’shpe qumlar bar (Arzimbetqum massivi). Qurilis materyallarinan gil ha’m qum bar. Egislik maydanlarin Begjap, M.Nurmuxammedov, Qanliko’l, Bazarbay ha’m basqa kanallar arqali suwg’ariladi. Respublika ahmiyetindegii magistrall kanallarinan Suwenli, Kindiko’zek, Qiyatjarg’an, Ajiniyaz kanallari rayon aymag’inan o’tken. Rayonda paxtashiliq, salishiliq ha’m sharwashiliq rawajlang’an. Rayon xalqi pille, miywe ha’m paliz o’nimlerin jetilistiredi. Janede bul jerde ko’p jilliq terekler, bag’lar, tutzarlar, jaylawlar bar. Rayonda tiykarinan 7 fermer xojalig’I is ju’ritedi. Rayon xalqinin’ ko’pshiligi qaramal, qoy-eshki, tawiq, jilqi, tu’ye bag’adi.

Antarktika bul jer sharının' en' to'meninde jaylasqan materik. Hawa-rayı ol jerde ju'da' suwıq. Antarktikanın' 98% ke shamalası muz benen qaplang'an. Jag'ada jaylasqan McMurdo ha'm Palmer kishkene qalaların esaplamag'anda, ol jerde ju'da' az adam jasaydı. Qubla polyuste ilim stantsiyası jaylasqan bolıp, ol jerde tiykarınan hawa-rayı ha'm kosmos izertlewleri menen baylanıslı ta'jiriybeler alıp barıladı. Antarktikag'a barıwdı qa'legen adamlar tek g'ana hawa arqalı barıwına boladı. Antarktika maydanı jag'ınan Evropadan u'lken.

"Saxix" bag'darında jazılg'an "Ha'dis" tin' tiykarın salg'an A'biw Abdulla Muxammed ibn İsmayıl al Buxariy xijriy 194-jılı Buxarada tuwılg'an. Mag'lıwmatlarg'a qarag'anda ol 600 mın' ha'dis jıynap, usılardın' tek 100 mın' g'ana toplamg'a kirgizgen ha'm og'an "Hadis" (Al Jami as Saxix) dep atalg'an to'rt kitap 1991-jılı Tashkentte "Entsiklopediya (Qamus) baspasında basılıp shıqtı. Kitap bir neshe bo'limlerge bo'linedi: İyman kitabı, İlim kitabı, Haj kitabı, Namaz kitabı, Hayat kitabı, Ku'nnin' tutılıwı kitabı, Oraza kitabı h.t.b.

Sonın' menen, ha'zirgi tu'sinikte «kommertsiyalıq bank» — bul erekshe o'nim shıg'arıw menen aynalısatug'ın ka'rxana yamasa qolma-qol ja'ne qolma-qolsız aqshada to'lem aynalısın retlewdi ju'zege asıratug'ın aqsha-nesiye institutı bolıp tabıladı.

Son'g'ı jılları texnikalıq mashqalalardı sheshiwge baylanıslı itimallıqlar teoriyasının' taza tarawları pa'n sıpatında o'z aldına payda bolıp atır. Ma'selen "Massalıq xızmet ko'rsetiw teoriyası", "İnformatsiyalar teoriyası", "Tosınnanlı protsessler teoriyası" h.t.b.
Bas qaharman Esjan g'arrı o'mirinen tan'lap alıng'an bir aqshamlıq waqıya romannın' syujetlik o'zegin quraydı. Ol kishkene g'ana, bar bolg'anı jeti u'yli qaraqalpaq awılında jasaydı. Son'g'ılıg'ında jawgershilik sebepli awılda tek eki xojalıq g'ana qaladı. Romanda ja'miyettegi o'zgerislerden uzaqta, biyta'rep jasap atırg'an Esjan g'arrının' revolyutsiyalıq ha'reketlerge aralasıwı qızıqlı bayanlanadı.

Bul termin rejelestirilgen waqıyalar toplamın an'latıw ushın da qollanıladı (ma'selen, kort kalendarı). Batıs xalıqlarının' ko'pshiligi Gregorian kalendarın qollanadı.

U'rgut rayonı - Samarqand wa'layatında jaylasqan aymaq. Ulıwma Maydanı. 1120,3 km2. Xalqı sanı : 335,2 mın' (2002). Rayonda 12 awıl puqaralar jıyını (Baxrin, Besbulaq, Jarto'be, jılanlı, ispanza, Mirzaawık,Pashvan, Uramas, jan'aarıq, Qarato'be, G'us, Hamza) bar. Rayon orayı U'rgut qalası.

isenim (trast) operatsiyaları: isenim bildiriwshinin' tapsırması boyınsha ja'ne onın intasına say, aqshasın, quyma bahalı metalın ja'ne bahalı qag'azların basqarıw;

Preskott (RgezsoI) Edvard (1940 AQSH, Nyu-York) — amerikalıq siyasatshı ekonomist. 1967 jıl. Karnegi-Mellon u'niversitetinde doktorlıq ilimiy da'rejesin aldı. Pensilvaniya (1967—1971), Karnegi-Msllon (1971 — 1980), Minnesota (1980—2003) u'niversitetlerinde islegen. 2003 jıldan baslap Arizona ma'mleketlik u'niversitetinde professor ha'm Minneapolis (Minnesota shtatı) Federal rezerv bankının' izertshisi. Ilimiy isleri dinamik makroekonomika, ekonomika siyasat ha'm siklli tebreniwler, sanaat siyasat stragegiyasında qısqa ha'mde uzaq mu'ddetli maqsetler a'meline bag'ıshlang'an. Nobel sıylıg'ı laureatı (2004; F.Kidland penen birge).

Czesław Miłosz (30 iyul 1911- 14 avgust 2004) 1980-jılı A'debiyat boyınsha Nobel sıylıg'ın jen'ip alıwg'a miyassar bolg'an Polshalı jazıwshı.

Romanda oraydan basqarıwdag'ı jiberilgen qa'telikler, adamlarg'a haywanlarsha qaraw, ma'mleket mu'lkin tonawshılık, paraxorlıq, urlıq, zorlıq-zombılıq, jalataylıq, menmenlik, bassınıwshılıq ha'wij alsa, ekinshi jag'ınan usı iplaslıqlarg'a eti o'lip ketken, ma'n'gu'rlik, sadalıq, soqır sezim bir-birine qarsı qoyıp su'wretlengen.

Shawdırbay Seytov 1937-jılı 16-martta No'kiste tuwılg'an. Ol da'slep Moskvadag'ı M.Gorkiy atındag'ı a'debiyat institutın pitkeredi. Son'ınan Qaraqalpaq ma'mleketlik universitetin pitkergen. "A'miwda'rya" jurnalının redaktsiyasında, televedine ha'm radio esittiriw komitetinde, "Qaraqalpaqstan" baspasında, Qaraqalpaqstan ASSR Jazıwshılar awqamında jumıs isleydi. 1970-jıldan baslap burıng'ı Awqam jazıwshılar sholkeminin' ag'zası.
Ha'zirgi xalqının' sanı 10 mln. Olar ha'r tu'rli urıw ha'm qa'wimler birikpelerine bo'lingen. Olardın' ha'r biri derlik o'z shejirelerin du'zgen. Qazaq xalqı ko'p urıw ha'm urıw birikpelerine bo'liwine qaramastan, olarda o'z-ara bir etnos ekenligi haqqında birlik sezimi qa'liplesken. Qazaq xalqının' urıw ha'm qa'wim birikpelerinin' atamaları (etnonimleri) olar haqqında jazba etnografiyalıq ha'm arxeologiyalıq, antropologiyalıq derekler Qazaqstan jerinde tas da'wirden berli u'zliksiz adam jasap kiyatırg'anlıg'ın ko'rsetedi. Ol a'yyemgi qa'wimlerdin' Neolit ha'm kola da'wirlerinde Sibir, Oraylıq Aziya, Ural menen ha'r tu'rli baylanısta bolg'an.

Makedon tili (македонски јазик, makedonski jazik) — Makedoniya xalqının ana tili. Makedon tili slavyan tilleri toparına kiredi. Ana tilinde so'ylesetug'ın 1.600.000 - 2.000.000g'a shamalas adam bar.

XV a'sirde jasag'an shayır A'bdiraxman Ja'miydin' parsı-ta'jik tilinde jazılg'an "Chil Ha'dis" (Qırıq ha'dis), A'liysher Nawayının' tu'rkiy tilinde jazılg'an "Qırıq ha'dis" kitapları solardın' qatarına kiredi.

O'zbekistan milliy futbol komandası O'zbekistannın' Futbol boyinsha milliy kamandası. O'zbekistan futbol federatsiyasi ta'repinen basqariladı.

1) "veksel belgi", yag'nıy "veksel" tek atamasında g'ana emes, al vekseldin' tekst mazmunında da da'slep veksel emes minnetlemeni usınday minnetlemege aylandırıwdı maqsetinde bolıwı tiyis;

Onın' Temuriy shaxzadalarınan bolg'an Xusayn Bayqara menen mektepke birge oqıwı ha'm doslasıwı keleshegi ushın u'lken jol ashıp beriwge ja'rdemlesedi. Nawayı on-on eki jaslarınan-aq qosıq jazıwg'a kirisedi. Bul jolda og'an o'z zamanının' en' ko'rnekli shayırlarınan bolg'an Lutfiydin' ustazlıq ja'rdeminin' ayrıqsha bolg'anlıg'ı ma'lim.

İnventarizatsiya - tiyisli materiallıq juwapker shaxs juwapkershiligindegi tovar materiallıq baylıqlardın' tolıqlıg'ın san ha'm sapa jag'ınan anıqlap, buxgalteriya jazıwları menen salıstırıw ha'm na'tiyjelerdi anıqlawı.
Oksidleniw da'rejesi, — oksidleniw sani' oksidleniw-qaytari'li'w reaksiyalari'nda atomni'n' elektrostatik zaryadi' mug'dari'. Ximiyali'q birikpeni u'li'wma ionli du'ziliske iye dep oy qi'lsaq, oni'n' qurami'ndag'i' birde-bir elementdin' sha'rtli zaryadi' sol elementdin' oksidleniw da'rejesi dep ataladi'. Elementlerdin' O. d.n aniqlawda ha'r da'yim kislorodti'n' O.d.n —2, vodorodtikin +1 dep qabul qi'li'nadi'. Metall ionlari'ni'n' O.d. Olardi'n' zaryadi'na ten' deb ali'nadi'. Ma'selen, suw N2O da vodorodti'n' O.D.+1, kislorodtiki —2. Kaliy yodid KJ da kaliydin' O.d. +1, yoddiki —1 dir. Erkin elementlerdin' O.d. O g'a ten' qabul qi'li'ng'an. Ha'r qanday molekula qurami'ndag'i' ba'rshe atomlardi'n' O.d. Jiyindisi 0 ga ten' . Ma'selen, xromat kislotada (N2SgO4) xrom atomi'ni'n' O.d. (+1)2+x+(—2)-4=0, bunnan x=+6. Sol jol menen H2SO4 da SHHHr O.d. +6, KMpO4 da Mp di'n' O.d. +7 g'a tengligin ani'qlaw mu'mkin. Ximiyali'q birikpede atomlardi'n' O.d. Joqari' (+), pa's (—),, 0 ha'm ha'tteki kasr sang'a ten' boli'wi' mu'mkin. S2N2 da uglerod (S)din' O.d. — 1 ga, KJNi(CN)4]ﬂ a nikel Ni din' O.d. 0 ga ten' . Ko'pshilik qallarda molekula qurami'ndag'i' atomlardi'n' O.d. Olardi'n' valentliklerine, yag'niy sol element payda qi'latug'i'n haqiyqi'y baylani'slar sani'na ten' bolmaydi'. Organik birikmelerda uglerodti'n' valentligi 4 ga ten' , biraq O.d. tu'rli birikpelerde tu'rlishe. Mas, SN4 da uglerodti'n' O.d. —4 ga, SO2 da +4 g'a, NSON da 0 g'a, NSOON da +2 g'a, S2N4 da —2 g'a ten' .

Vоdоrоd ((Latın. Hydrogenium, inglis. Hydrogen) – Меndelev da'wirlik sistemasının' birinshi elеmеntı. Таbiyatta ken' tаrqаlg'аn. Vоdоrоdtın' 5 izоtоptаn u'shewı o'zine kiredi: ¹H – Protiy (Н), ²H – Dеytеriy (D) һa'm ³H – tritiy (T).

Qasım A'wezov (1897-1938) Qaraqalpaqstannın' ma'deniyatın, a'debiyatın, iskusstvosın rawajlandırıwda belgili ja'miyetlik isker, jazıwshı, da'slepki jurnalist sıpatında u'lken u'les qostı. Ol qarqalpaq a'debiyatın, a'sirese dramaturgiyasın qa'liplestiriwshilerdin' biri. Bul iste tek sho'lkemlestiriwshi emes, al da'slepki qaraqalpaq dramasının' do'retiwshisi.
Ko`k kitap 2006 xabar beriwinshe bul sector 2004-jili Ulli Britanya ekononikasina £21,876 mln li jalpi o`nim bahasin qosqan. 2007jil Ulli Britanya uliwma ko`lemi 9.5 kvadrillion Bib(Britanya issiliq birligi) bolg`an energiya islep shig`ariwg`a iye bolg`an, onin` qurami may(38%), tabiyg`iy gaz(36%), ko`mir(13%), atom(11%) ha`m qayta tikleniwshi energya derekleri(2%). 2009-jili Ulli Britanya kunine 1.5 mln barrel neft qazip alg`an ha`m kunine 1.7 mln barrel tuting`an. Bul sanaat ha`zirde pa`seyiwde bolip, Ulli Britanya 2005-jildan berli neft importshisi bolip kelmekte. 2010 jilda bolsa Ulli Britanya EA ndag`i barliq ma`mleketler ishinde en` irisi esaplanip, 3.1 mlrd barrel da`lillengen neft zapasina iye. 2009-jili Ulli Britanya 2004-jildan berli tabiyg`iy gazdi qazip aliw boyinsha dunyadag`i 13-orindi iyelleydi ha`m EA nda en` irisi esaplanadi.2009-jili Ulli Britanya 19.7 mln tonna ko`mir qazip alg`an bolsa 60.2 mln tonnani isletken. 2005-jili 171 mln tonna dalillengen qayta tiklenetug`un ko`mir zapaslari bar edi. Aniqlang`an suw jag`alarindag` rayonlarinda 7-16 mln tonna atrapinda jer asti ko`mir gazifikatsiyasi (JKG)arqali ko`mir qazip aliw potenciyalina iye ekenligi esaplap shig`ildi. Ulli Britanyanin` ha`zirgi waqittag`i tutiniw ko`lemine tiykarlanip, bul ko`lemler Ulli Britanya 200-400 jillar arasinda dawam etiwi mumkin bolg`an zapasti an`latadi. Ulli Britanya bir Qatar energetic kompanyalardin` watani esaplanadi, solardan 6 neft ha`m gaz “supermajorlar”dan ekewi-BP ha`m Royal Dutch Shell – ha`m BG Group.

Yusip Has Ha'jibtin' "Qutadg'u bilik" (Baxıtqa baslawshı bilim) shıg'armasının' ha'zirge shekem tek u'sh nusqası g'ana tabılg'an. Bunın' en' birinshisi - Ve-sh nusqası. Bul kitap 1439-jılı Gerat qalasında ko'shirilgen bolıp, son'ınan belgisiz sebepler menen Stambulg'a alıp ketiledi. Bul kitap sol jerde diplomatiyalıq xızmette ju'rgen belgili Avstriya alımı İosif fon Xammer Purgishtal qolına tu'sedi de, onı satıp alıp Venadag'ı korollik kitapxanag'a sıylıqqa beredi. Solay etip bul kitap Qutadg'u biliktin' Vena nusqası dep ataldı.

Qubla Aziya — Ja'han makroaymaqlari bo'lіnisi boyinshа Aziya аymag'i Qubla Аziyag'a Hindіstаn, Dekan ustіrtі, Hindі-Gаn' оypаti ha'm Gimаlаy sonin' menen birgе Shri-lаnkа аtawi ha'm basqa kishi аrаllаr kirеdі.

Summa az degende eki ret: bir ret sanlar menen, ekinshi ret jazıw ha'm bas ha'rip penen ko'rsetilgen bolıwı tiyis. Eger summalar arasında tuwrı kelmewshilik bolsa, onda jazıw menen jazılg'an summa tuwrı bolıp esaplanadı. Eger jazıw menen jazılg'an summalar arasında tuwrı kelmewshilik bolsa, onda az summa tuwrı bolıp esaplanadı. Veksel valyutası sırt el valyutasında belgilengen bolıwı mu'mkin. To'lemnin' eki valyutasına da ruxsat etiledi, biraq olar arasında "ha'm" da'nekeri turıwı tiyis, biraq "yamasa" da'nekeri turmawı tiyis.

XTF o'zinin' iskerlik ta'sirinin' ko'leminde ha'zirgi waqıtta tennislik kalendarı boyınsha to'rt iri chempionatlardı o'z ishine aladı, "U'lken shlem" (Uimbldon turniri ha'm AQSh, Frantsiya, Avstraliyalardın' ashıq chempionatları).
Xorvat tili (Hrvatski jezik) — slavyan gruppasına kiriwshi Xorvatiyanın' rasmıy tili. Xorvat tilinde qon'sı ma'mleketler Bosniya ha'm Gertsegovina, Sloveniya, Avstriya, Serbiya, Rumıniya, Vengriya, Chernogoriyada so'ylesiwshiler bar.

Galaktika tartıw ku'shı arqalı bir-birıne baylang'an juldızlardan, Juldızara gazlerden ha'm-de tozannan ha'm ha'zirshe onshalı ko'z jetirmeytın qaran'g'ı jisimnen ibarat ken'lik. Bul at "su'ytli" degen mag'ananı an'latadı grekshe galaxias [γαλαξίας] so'zinnen kelıp shıqqam. Bul jerde Aspan jolı galaktikası ko'z aldın'da turadı. Ku'n Aspanin' jolı galaktikasındag'ı juldızlardın' biri; Quyash sisteması Jer ha'm ku'nnın' qasınnan aylanatın ha'r tu'rli obyektlerdı o'z ishıne aladı.

Valensiya wa'layati, (isp. Valencia, Comunidad Valenciana, katal. Comunitat Valenciana) — avtonom wa'layati, Ispaniyanin' ku'nshıg'ısındа jaylasqаn. Wa'layat orayi — Valensiya qalasi.

Doslıq Awqamdag'ı ma'mleketlerdin' o'z-ara ma'pleri, ulıwma maqsetleri, birge jumıs alıp barıw tarawının' bolg'anlıg'ı, onın' wa'killikleri ha'm huqıqıy subektligi sha'rtnama tiykarındag'ı xalıqaralıq hu'kimetler aralıq sho'lkem dep atawg'a imkan beredi.

Bet ashardın' na'siyat beretug'ın qatarları burınnan xalıq arasında bar so'zler. Na'siyat qatarları ha'r qıylı bolıp keledi. Geyparaları yumor-satirag'a tolı, u'lken ku'lkige alıp keledi. Bet asharda ag'ayın tuwg'anları menen tanıstırg'anda da'slep atası(a'kesi), onnan keyin anası menen tanıstıradı. Burınları olardın' tek jaqsı ta'replerin aytıp, usı xojalıqtın' tirewi, uyıtqısı ekenligin aytıp o'tken. Al ha'zirgi zamanımızda olardın' ka'sibinde qosıp aytıw u'rdiske aynalg'an.

Degen menen de, dereklerge su'yene otırıp, banklerdin' payda bolıwının' ey mın' jıllıq tariyxı bar ekenligin aytıwg'a boladı. O'kinishke oray, «bank» so'zinin' o'zi bizge onın ma'ni g'ana belgisiz etip qoymay, birinshi ret nesiyelik mekeme tuwralı bizdin' boljawımızdın' haqıyqatlıg'ına gu'man tuwg'ızadı.

To'rtinshi bo'lim Shıg'atay ulısının' tariyxına bag'ıshlanıp (Qashqar, Jeti suw, Mavarunaxr ha'm Arqa Awg'anstan) xalıqlarının' mon'g'ollar qol astında bolg'an da'wirindegi tariyxı bayanlanadı.

Charles Dickens (aytılıwı: Charlz Dikkens; 7 fevral, 1812 – 9 iyun, 1870) Viktorian da'wirinin' en' ataqlı İnglis jazıwshısı bolg'an. Onın' ko'pshilik romanları sol waqıtları ken' tarqalg'an feleton janrında jazılg'an. Basqa avtorlarg'a uqsap romandı feleton retinde ja'riyalawdan aldın onı tolıq pitkerip almastan, Dickens jiyi-jiyi kishi epizodlardı jazıp tuwrı feleton qılıp ja'riyalag'an. Onın' ataqlı romanları ko'p bolg'an, solardan Oliver Twist ha'm David Copperfield mısal bola aladı.

Аstrахаn Oblisi (Астраха́нская область) — Astraxan oblisi Rossiya Federatsiyasi.ndag'i Oblis — Paytaxti АstraxanTig'izlig'i - 44,1 km² .Oblis 27 dekabr 1943 jil du'zilgen.

1970-jıldın’ 8-mayında Kiev oblastının’ İagotina qalasında bultsız ashıq hawadan u’lken muz bo’legi Jerge urılıp, bir neshe bo’lekshelerge ıdırap ketken. O’lshep ko’rilgende bo’leklerdin’ ulıwmalıq awırlıg’ı 15 kilogrammg’a jetken.
Ulıwma ja'ha'n tınıshlıg'ı ha'm xalıqaralıq qa'wipsizlik, ma'mleketler ha'm xalıqlar arasındag'ı doslıq qatnasıqlar, xalıqlar ha'm milletlerdin' o'z ta'g'dirin o'zi belgilew huqıqı, urıs nızamları ha'm a'detleri, insan huqıqları xalıqaralıq jınayattın' obekti bolıwı mu'mkin.

Ser Isaac Newton (4-Yanvar' 1643 – 31-Mart 1727) - Angliyalı fizik, matematik, astronom, ta'biyiy filosof, alximik, teolog ha'm adamzat tariyxinda en' a'hmiyetli insanlardin' biri. Onın' 1687-jılı basılıp shiqqan Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Tabiyiy filosofiyanın' matematikalıq printsipleri) kitabı ilim tariyxında en' a'hmiyetli kitap esaplanadı. Bul kitabında Newton dunya-ju'zlik tartılısıw (gravitatsiya) ha'm qozg'alıstın' u'sh nizamın sipatlap berdi. Bul jumisı menen ol zamanag'oy injener isinin' tiykarı ha'm kelesi u'sh a'sir dawamında fizikalıq du'nyag'a ilimiy ko'z qarastı belgilep bergen klassik mexanikanın' tiykarın saldı. Newton jerdegi ob'ektlerdin' ha'm aspan denelerinin' ha'reketleri birdey ta'biyiy nızamlarg'a boysınatug'ınlıg'ın o'zinin' gravitatsiya teoriyası menen Keplerdin' planetar qozg'alıs nizamları sa'ykesligin da'lillewi menen ko'rsetip berdi. Bul arqali ol geliotsentrizm haqqındag'i aqırg'ı isenbewshiliklerdi joq etti ha'm ilimiy revolyutsuyanı tezletti.

Ta'jikistan - Orta Aziyada jaylasqan ma'mleket. Shig'isinda Qıtay ham Qırg'ızıstan, arqasinda O'zbekistan, qublasinan Afg'anıstan, al batisinan Tu'rkmenistan menen shegaralas. Xalqi: 8,425 million. Paytaxti: Dushanbe qalasi.

Oksford Universiteti (inglis Oxford University) Angliyanın' Oksford qalasinda 11-shi asirdın' aqırında qurılg'an oqiw orni. Universitet tek Ullı Britaniyada emes, al pu'tkıl du'nya ju'zi boyinsha en' rawajlang'an joqarı oqıw orınlarının' biri esaplanadı. Ha'zirgi waqıtta universitet oqıwshılarının' to'rtden biri sirt elden kelgenler. Oksford universiteti basqa da joqarı oqıw orınları arasında o'zinin' abıroyına iye bolip, ko'pshilik reytınglerde Kembridj Universiteti ha'm Garvard Universiteti menen qızg'ın bellesedi.

2006-Jıldın' 10 avgustınаn bеrі Zlаtаn «Intеr» quramındа oyın ko'rsеtіp kеldі. Оl 2007,2008,2009-Jıllаrdın' chempionı аtаndı ha'mde 2008/09-Jılg'ı sezonın' en' jaqsı bоmbаrdirі dеp tаnıldı. Sоndаy-аq оl sol waqıtları еn' u'lkеn aylıq аldı – 12 $ million jıllına.

Sufizm ta'liymatının' en' ko'zge ko'ringen wa'killerinen biri bolg'an Suwpı A'lliyar XVI a'sirdin' son'g'ı da'wirinde Samarqandtın' Jan'aqorg'an rayonının' Mın'lar awılında du'nyag'a kelgen. Ol jaslıg'ınan baslap-aq sufizmge shın kewlinen berilgen bolıp, da'slepki bilimdi Samarqandta alg'an. Son'ınan Buxarag'a sapar shegip, ol jerde shayxlarg'a xızmet etip, Orta Aziyag'a sufizm ta'liymatın rawajlandırıwg'a at salısadı. O'z niyetin iske asırıw ushın sol jaqta qalıp ketedi. Solay etip Suwpı A'lliyardın' o'zi de Buxaranın' belgili shayxları qatarına erisedi. Xoja Axmet Yassawiy sıyaqlı jaslıg'ınan berilgen shayırlıq talantın sufizmdi rawajlandırıwg'a bag'ıshlaydı. O'zin haqıyqıy sufist sıpatında tanıstıradı. Sonın' ushında og'an Suwpı A'lliyar laqabı berilgen.
Shımbay — Qaraqalpaqstan Respublikası Shımbay rayonındag'ı qala. (1974-dan), rayon ortalıg'ı. A'miwda'rya deltasında, Kegeyli kanalinin' ha'r ekki shetinde, No'kis temir jol. stansiyasinan 56 km. Xalqı 46,2 min' (2004). qalası.17-a.de baliqshilar ha'm shorwadarlar qalası bolip du'zilgen. 1976—77 j.larda qala aymag'ında qaraqalpaq arxeologları tarepinen o'tkizilgen qazispa isleri natijesinde bul jerden 7—8-a.lerge tiyisli ashyolar tawilg'an. Tariyxiy mag'luwmatlarda Ch. daslep’ Shaxtemir dep atalg'an. Shimbayg'a 1927 j.da qala statusi berilgen. 1980 j. temir jol. otkiziledi. Klimati kontinental. Shimbayda paxta tazalaw, Paxtamay, keramika, asfaltbeton zavodlari, sanaat karxanalari, sawda, madeniy ha'm Xalqqa servis xizmetin ko'rsetiw shaxabshalari bar. Qaraqalpaqstan q.x. ilmiy izertlew inti, uliwma ta'lim mektebleri, ped. kasb-o'ner kolleji, kitapxanalar, klub, madeniyat uyleri, oquwshilar madeniyat sarayi bar. Emlewxana, Poliklinika, Xalqqa xizmet ko'rsetedi.

Mal sharwashılıg'ında, diyxanshılıq ha'm an'shılıqta xalıq kalendarı bolg'an. Bunda xalıq xojalıg'ının' ma'deniyatının' tariyxı sa'wlelengen. Noyabr ayında taw eshkilerine an'shılıq qadag'an bolg'an, sebebi bul da'wirde olar balalaydı. Sonday-aq, aspan planetalarının' jılısıw, orınlasıw jag'dayına qarapta waqıt o'lshegen, jıl esabın alıp barg'an. A'sirese urker juldızının' jılısıwına qarap jıl ma'wsimlerin belgilegen. Bul usıllar o'zbek, ta'jik, qazaq, qaraqalpaqlarda a'yyemgi da'wirlerden berli o'mir su'rmekte. Sonın' menen birge bul xalıqlar arasında etnikalıq ha'm ma'deniy baylanısları ko'rinedi. Bul pikirler qırg'ızlardın' toqımashılıq, temir, ag'ash ustashılıg'ında, zergershiliginde turaq jayları (otaw) kiyimlerinde (sa'wkele) de ko'rinedi.

1903-jili Lenin partiyanin' ja'ne bir jetekshisi Julius Martov penen ja'njellesedi ha'm partiya ekige bo'linedi. Lenin ku'sh tek hu'kimetke beriliwi kerek dep esapladi. Martov ku'shti a'piwayi adamlarg'a beriw kerek dep esapladi. Martov penen kelisken partiya ag'zalari Menshevikler (azshiliq) dep ataldi, al Lenin ta'repdarlari Bolshevikler dep ataldi.

Аndеrsеn Xаns Kristian (02.04.1805, Оdensе q. — 1.8.1875, Kоpеngаgеn) — daniya jаzıwshısı. a'lemgе belgіlі bаlаlаr ha'm u'lkеnlеrgе аrnаlg'аn еrtеklеr аvtоrı.

Friedrich Wilhelm Nietzsche (aytılıwı: Fridrix Wilhelm Nitzshe, 15 oktyabr 1844 - 25 avgust 1900) - nemis avtorı ha'm filosofı bolg'an. Ol bir neshe kitaplar jazdı ha'm sol kitapları arqalı dun'yanı o'zgertiwge u'mitlendi. Ko'pshilik adamlar onın' kitapların qızıqlı ha'm a'debiyat, sonday-aq filosofiyanin' ulli shig'armalarinan dep esaplaydi.
Jazıwshı "O'rdek qırg'ınnan son'" dep atalg'an romanında Stalinlik repressiya jıllarının qorqınıshlı haqıyqatlıg'ın ken' planda suwretlep beredi. Bir jag'ınan urıs qa'wpi, ekinshi ta'repten qorqınıshlı repressiyalar el ag'aların tolg'andıradı. Eldegi hu'kim surgen siyasat el basshıları Qunnazar, Bazarbay, Sayımbetlerdi de bir-birine isenbeytug'ın da'rejege alıp keledi. Bul da'wir qurbanı bolg'an qarapayım miynetkesh Bazarbay qılıy obrazı oqıwshıda ku'shli ta'sir qaldıradı. Qansha azap shekse de hu'jdansızlıqqa barmag'an jazıqsız repressiya qurbanı. Turaqlılıg'ı, qaysarlıg'ına, tuwrı so'zliligine bola qamaqtan azat etilgen Bazarbay o'z ar-namısın qorg'aydı. Shan'arag'ının' ar-namısın ayaq astı etkeni ushın kimdi ayıpların bilmey sarsıladı. "…ne ushın hayalımdı o'ltiremen, aqırı, ol mag'an jaqsılıq isleymen dep, ta'nin jallawg'a shekem bardı g'o!... Bunın' a'dep Sa'metin o'ltiriw kerek edi!... Bunday namısınan janın, ma'pin artıq qoyatug'ın, qorqaq, na'ma'rt o'letizina ko'p, bulardı o'ltirip ushlıg'ına jete almaysan'! Amanlıqtan kegimdi qaytarsam shu'kir!...(348-bet)-dep oylanadı.

Kunxoja qazaq xalqının' arasına barıp Aqto'be a'trapındag'ı awıllarda mektep ashıp qazaq balaların oqıtqan, qazaq xalqı arasında ag'artıwshılıq jumısların alıp barg'an. Qazaq xalqı Ku'nxojanı teren' hu'rmetlegen. Ku'nxoja Xorezmde, turkmen xalqı arasında qızıl orda xalqı arasında bolıp ko'p jerlerdi, ellerdi ko'redi, ilim uyretiwge ayrıqsha kewil bo'ledi. Qazaq xalqının' klassik shayırı Sherniyaz Jarılg'as ulı menen tu'sedi. Quderi aqın menen de aytısadı.

Brilliyant (frans. brillant — jaltıraq so'zinen) — jasama islew berip sayqallang'an (qırlang'an) almas. Ta'repleri 6, 8, 12, ... 56 g'a shekem qırlarg'a iye boladı. Bunday qırralaw tastın' ta'biyiy jıltıraqlıg'ın ju'zege shıg'aradı. Brilliyantqa tu'sken nur joqarı dispersiya (nurdın' bo'liniwi) sebepli ka'malakday tawlanadı. Zergerlik o'nerinde ken' isletiledi: qimbatbaxa metall girdishke bo'lek (ju'zik, sırg'a, ilmeshek tu'yme — zaponkada), buyım bezegi, ko'rinisi tiykarı ya'ki bo'leklerin qurawshı (baylag'ish, taj ha'm b.da) "ko'z"ler tiykarında ornatıladı. B. Ja'nede orden ha'm joqarı sıylıqlardı ha'm bezeydi. B. Awırlıg'ı karat (0,2 g) larda o'lshenedi.

Quyash ya'kı Ku'n (astr. ☉) — Quyash sistemasının' jeke-bir juldızı. Quyashtın' qasınan, sistemanın' qalg'an obyektleri: planetalar ha'm olardın' joldasları, kishi planetalar ha'm olardın' joldasları, asteroidlar, meteoritler, kometalar ha'm de kosmos tozanı aylanadı. Quyashtın' massası putin Quyash sistemasının' ja'mı massasının' 99,866 %-ine tuwrı keledi. Quyashtın' nurları Jerde tirishiliktin' bolıwın ta'mıynleydı, (fotosintezdin' baslanıwı ushın jaqtılıq kerek) ha'm klimatqa ta'sır etedi.

ag'za ma'mleketlerdin' xalıqaralıq tınıshlıqtı ha'm qa'wipsizlikti ta'miyinlew ha'm quralsızlanıwg'a bag'darlang'an birge islesiwdi iske asırıw;

Sigmund Freud (aytılıwı: Zigmund Freyd) (Moravia, 6-May 1856 - London, 23 Sentabr 1939) Avstriyali nevrolog (nerv sistemasin emleytug'in adam) bolg'an. Ol ruwhiy awiriwdi ha'm nerv keselliklerin psixoanaliz ja'rdeminde emlew jollarin oylap tapti.
İzrail, ya'ki — İzrail Ma'mleketi (Shablon:Lang-he) — Aziyanın' qubla-batısında, Orta jer ten'izinın' shıg'ıs jag'asında jaylasqan ma'mleket. Paytaxtı : Al-Qudıs qalası. Ol arqada Livan, arqa-shıg'ısda — Siriya, shıg'ısda — İordaniya ha'm qubla-batısda — Mısır ha'm Gaza sektorı menen shegaralasqan. İri qalaları : Tel-aviv Haifa.

"Musnad". Bul jo'nelistegi Ha'disler o'z mazmunı boyınsha a'lipbe ta'rtibinde jaylastırılıptı. Bul bag'dardı Abdulla ibn Muwsa, imam Axmet ibn Xanbal jolg'a salıptı.

1812-jili Frantsiyanin' Rossiyag'a basip kiriwi Napoleonnin' tabislarinin' o'zgeriw waqti boldi. Onin' armiyasi bul urista u'lken jen'ilislerge ushiradi. 1813-jili Altinshi Awqam quralli ku'shleri Leipzigta Napoleon armiyasi u'stinen jen'iske eristi. Bir jildan son', bul Awqam Frantsiyag'a hu'jim jasap, Napoleon armiyasin birotala qiyratti ha'm Napoleondi Elba atawina su'rginge jiberdi. Bir jil ishinde ol Elbadan qashiwg'a eristi ha'm qaytadan ku'sh topladi. Lekin 1815-jili ol Vaterlo Urisinda jen'iliske ushiradi ha'm Britaniyalilar oni ja'ne su'rginge jiberdi. Napoleon o'mirinin' aqirg'i alti jilin Saint Helena atawinda su'rginde o'tkerdi. Doktor oni asqazan sarataninan o'lgen dep juwmaq shig'ardi, biraq Sten Forshufvud ha'm basqa da ilimpazlar oni uwlap o'ltirilgen boliwi mu'mkin degen pikir bildiredi.

Mozart jas waqtinda simfoniyalar a'dette qisqa, a'piwayi muzika shig'armasi esaplanar edi. Mozart simfoniyani yarim saatqa sheken soziliwi mu'mkin bolg'an sheberlik penen islengen shig'armag'a aylandirdi. A'sirese onin' aqirg'i u'sh simfoniyasi en' zor (shedevr) shig'armalar esaplanadi. Onin' kontsertleri, a'sirese pianino kontsertleri aldin jazilg'an muzikalardan bir qansha alding'a rawajlang'an edi. Mozart ko'binese baladay ha'reket etkeni menen, ol adam xarakterin jaqsi tu'siner edi. Buni onin' operalarinda xarakterlerdi ko'rsetiw ushin kirgizgen elespesiz effektlerinen ko'rse boladi.

Jazıwda jumsalatug'ın barlıq ha'riplerdin' qabıl etilgen belgili bir ta'rtip penen izbe-iz jaylastırılıwı a'lipbe dep ataladı. Alipbe so'zi arab ha'riplerinin' atınan kelip shıqqan arabsha a – alif, b – be dep ataladı. Alfavit so'zi grek ha'riplerinin' atınan kelip shıqqan grekshe a – alfa, v – vita dep atalg'an. Orıssha azbuka so'zi de usınday jol menen qa'liplesken: eski slavyansha a – az, b – buki dep atalıp, azbuka sozi kelip shıqqan.

"Qa'tquda" degen qosıg'ında shayır biy, baylarg'a jaranıp, jag'ımpazlanıp, eplep seplep elge qa'tquda bolg'anday bolg'an Jolımbettin' u'stinen ironiyalıq hu'kim shıg'aradı.

2003 jili G'arezsizligimizdin 12 jillig'i mu'na'sebeti menen O'zbekstan ha'm Qaraqalpaqstan xaliq jaziwshisi To'lepbergen Qayipbergenovqa, O'zbekstan Qahramani atag'i menen siyliqlandi.

Oracle Corporation ka'rxanalar ushın kompyuter bag'darlamaların islep shıg'arıwshı ha'mde satıwshı AQSh kompaniyası. Kompaniya mag'lıwmatlar bazasın basqarıw sistemaları islep shıg'arıw arqalı abıroy arttırg'an. En' ataqlı tovarı - Oracle mag'lıwmatlar bazası bag'darlaması. 2007-jılı Oracle Microsoft ha'm IBM kompaniyalarınan keyingi du'nya ju'zindegi 3inshi en' ulken bag'darlama islep shıg'arıwshı kompaniya dep atalg'an.
Aguilar de la Frontera İspaniyanin' Andaliwsiya wa'layatinda jaylasqan munisipalitet qala. Córdoba provinsiyasi quramina kiredi. Maydani – 168 km2. Xalqi sani – 13,693 adam (2010).

Ustavta Doslıq Awqamı ma'pleri ta'n alınadı ha'm 1991-jıl 8-dekabrde qol qoyılg'an pitim tiykarında ma'mleket-lerdin' birge islesiw tarawları belgilenedi. Olardın' ishine:

«vokzal» so'zı (birinshı ma'rte «fokzal») «voksxoll» (inglis Vauxhall) so'zınen payda bolg'an. Birinshı vokzal London a'tirapında XVIII a'sirde qurılg'an ha'm sheyn Voksa (Jane Vaux) jeke parkı atı menen qurılg'an. .

Birinshi usılda ekonomikalıq o'siwdin' milliy daramatının' (jalpı milliy o'nim, sap milliy o'nim) o'tken da'wirge bolg'an o'zgeriwi sıpatında anıqlanadı ha'm ma'mlekettin' ulıwma ekonomikalıq imkaniyatları ha'reketin anıqlaw ushın qollanıladı;

Duomo esteligi Milanın' tiykarg'ı tamasha qılınatug'ın jeri. Har ku'n sag'at 9.00-12.00 ha'm 14.30-18.00 ge shekem ashıq boladı. Esteliktin' birinshi tasın 1386-shi jılda baslansa da, ol 1813-shi jılda qurıp pitkerilgen. Estelik du'nyada gotika uslubı en' ko'p qolanılg'an esteliklerden biri.

Qaraqalpaq xalıq qosıqlarının' bir tu'ri tariyxıy qosıqlar bolıp esaplanadı. Folklordag'ı tariyxıy qosıqlar tariyxıy waqıyag'a baylanıslı do'retiledi. Tariyxıy qosıqlarg'a "Qaraqalpaq", "Baysıng'a", "Jeti u'yge bir beldar", "Kegeylinin' qazıwı", "Ma'rdikar", "A'wezjan” t. b. qosıqlardı kirgiziwge boladı. Mısalı:

İxtiologiya (grekshe: ixtis - balıq, logos - so'z) - balıqlar haqqındag’ı ilim bolıp , aqıl es degendi an’latadı. İxtiologiya balıqlardın’ sırtqı ha'm ishki du’zlisin (morfologiya ha'm anatomiyası), balıqlardın’ sırtqı ortalıq penen baylanısın (qatnasın), neorganik, organik du’nyadag’ı ornın, qatnasın, olardın’ jeke rawajlanıwın, turlerdin’, tuwıslardın’ tuqımlaslardın’ otryadtın’ t.b. tariyxın (evolyutsiya. filogeniya) geografiyalıq tarqalıw nızamlıqların izertleytug’ın ilim. A'sirese balıqlardın’ xojalıq a'hmiyetin, olardan u’nemli paydalanıw jolların iretlestiredi.

Biraq adam parasatlı, hikmetli so'zlerdi tın'lawdan jalıqpawı kerek. Sebebi adam eki tu'rli boladı. Birewi - u'yretiwshi. Ekinshisi - u'yreniwshi. "Tın'lay-tınlay dana bolarsan'" - degen so'zler sonnan qalg'an. Qulag'ın'a qonımsız biyhuwda so'zlerdi esitiwden qash. Biraq hikmetli so'zlerdi u'yreniwden jalıqpa. "Anadan tuwılg'an na'resteni jer astında saqlap, su't berip, sol jayda o'sirse, anası og'an hesh-qanday so'ylemese, adam so'zin esitpese, ol bala u'lkeygennen keyin saqaw boladı. Sonın' ushında so'z bala ushın jaslıg'ınan joldas bolıwı kerek".

Braziliyada du'nyanın' en' u'lken tog'ayı Amazon tog'ayı jaylasqan. Ol ma'mleket jer maydanının' 40%in quraydı. Braziliyada basqa jer tu'rleri de bar; cerrado atalg'an tegislik jeri; caatinga atalg'an qurg'aq o'simlik jeri bar.
Ulug'bek qırıq jıl patsha bolıwına n'aramastan urıs qag'ısqa onshama kewli shappaytug'ın adam bolg'an. Sonın' ushında tariyxshılar ol haqqında orta da'rejedegi ha'kim ha'm a'wmeti onsha kelispegen sarkarda sıpatında ta'riypleydi. Biraq og'ada talantlı alım bolg'an. Sonın' ushın tariyxta onın' patshalıg'ınan ko're alımlıg'ı ko'birek tilge alınadı. O'zi patshalıq etken da'wirde ko'birek ilim ha'm pa'nge itibar bergen. Samarqandqa bir neshe ilim orayları ha'm medreseler qurg'ızg'an. Bunnan tısqarı ol talantlı astronom alım edi. Sonın' ushında Shıg'ıstag'ı en' eski astronomiyalıq observatoriyalardın' biri Samarqand qalasında sol da'wirde Ulug'bek ta'repinen saldırılg'an.

Biatlon (bi... Ha'm yunathlon—tu'rnir)—qısqı sport turi, shan'g'ıda ju'giriw ha'm belgili ma'nzillerge kelip mıltıqdan atıw, yag'nıy ekki ma'rte (shan'g'i jarısı ha'm atıwda) jarısıw. B. 17-a. 70-jıllarında Norvegiyada payda bolg'an. 1718 jılda. Shvetsiya Norvegiya urısında sawash maydanında tolıq qurallang'an Biatlonshılar bolg'an. Ha'zirge shekem Norvegiyanın' Lillehamer qalası. gerbinde oqshı shan'g'ıshının' su'wreti bar. B. ko'p waqıtg'a shekem "a'skerler sportı" esaplap kelingen. 1948 jılda Xalqara zamanago'y besgu'res ha'm B. Birlespesi (UIPMB) du'zildi, og'an 70 den artıq ma'mleket ag'za (1991). 1958 jıldan ja'han chempionlıg'ı ushın tu'rnirler o'tkiziledi, 1960 jıldan qısqı olimpiya oyınları da'sturine kiritilgen. 1984 jıldan (Frantsiya) ha'yeller ortasında ja'han chempionatı o'tkiziledi.

Pu'tkil du'nya statistika ku'ni (ingl. World Statistics Day}}) — birinshi ma'rte 2010-ji'ldi'n' 20-oktyabr ku'ni o'tkizilgen ku'ndir. bul ku'nge Birlesken Milletler awqami'ni'n' statistik komissiyasi' ta'repinen tiykar sali'ng'an.

XII a'sirdegi sufistlik taliymattın' ko'rnekli wa'killerinen biri bolg'an Sulayman Baqırg'aniy shama menen 1123-jılı Xorezmnin' Baqırg'an awılında tuwıldı. Ol 1186-jılı qaytıs bolg'an. Alımlar Sulayman Baqırg'aniydin' payg'ambar jasında qaytıs bolg'anlıg'ın shamalay otırıp tuwılg'an jılı haqqındag'ı pikirdi shamalaydı. Ol Xoja Axmet Yassawiydin' en' sadıq sha'kirtlerinin' biri bolg'an.

Ekonomikalıq o'siw usıllarınan durıs ha'm orınlı paydalanıw u'lken a'hmiyetke iye. Atap aytqanda, ma'mlekettin' a'skeriy potentsialın anıqlaw ha'm rawajlandırıw ma'selesi ko'rilgende ekonomikalıq o'siwdin' birinshi usılınan', ma'mleket xalqının' turmıs jag'dayı salıstırılg'anda ekinshi usıldan paydalanıw maqsetke muwapıq. Mısalı, Hindstanda jetistirilgen sap milliy o'nim Shveytsariyada jetistirilgen sap milliy o'nimnen 70 protsentke ko'p, biraqta Hindstan xalqının' jasaw da'rejesi Shveytsariya xalqının' jasaw da'rejesinen 60 ese to'men.
Astronomiya tarawındag'ı onın' en' ko'lemli miyneti 'Zichi jadidi Kuraganiy' (Ko'raganiydin' jan'a astronomiyalıq kestesi) 1437-jılı jazılg'an. Ekinshi en' ko'lemli miyneti tariyx ilimine bag'ıshlang'an bolıp XIII-XIV a'sirdegi mon'g'ol imperiyasın so'z etetug'ın 'Ulusiy arbayi Chingiziy' (Chingiziylardın' to'rt ulısının' tariyxı). Bul tu'rki mong'ol tariyxına bag'ıshlang'an og'ada a'jayıp kitaplardan biri bolıp, kiris bo'limi payg'ambarlar tariyxınan baslanıp, tu'rklerdin' an'ızg'a aylang'an babaları Efas ha'm Nux payg'ambarlardan baslanıp, son'ınan Tu'rk xan ha'm Shıg'ıs xan haqqında so'z baslaydı.

Leonard Euler (aytılıwı: Leonard Oiler; 15 aprel, 1707 - 7 sentyabr, 1783) Shveytsariya matematigi ha'm fizigi. Ol o'mirinin' ko'p bo'legin Rossiya ha'm Germaniyada o'tkergen.

Bakteriya bo'liniw ha'm onın' aqıbetinde "kishkene" kletka payda etiw arqalı ko'beyedi. Ha'r bir jan'a payda bolg'an bakteriya onı payda etken bakteriya usaydı, biraq kishirek boladı.

Xromtaw rayon — Aqto'be wa'layatinin' Arqa-batisinda jaylasqan aymaq. Jer maydani 65,000 km2. Xalqi 42,6 min', ortasha tig'izligi 1 km2-ga 0,3 adam tuwri keledi (2012). Rayon Ortalig'i — Xromtaw qalasi.

Burıng'ı Sovet Awqamı qatar ma'mleketler menen sovet puqaralarınan ibarat ko'shirip a'ketilgen shaxslardı represiyalaw haqqındag'ı pitim du'zgen. 1951-jıldag'ı Qashqınlar da'rejesi haqqındag'ı Konvensiyada ko'shirilgen shaxslar ataması ushıramaydı.

Octave Mirbeau (16 fevral, 1848 – 16 fevral, 1917) Fransiyalı jazıwshı, jurnalist, kritik ha'm dramaturgi bolg'an : Le Jardin des supplices (1899), Le Journal d'une femme de chambre (1900), Les affaires sont les affaires (1903), Combats esthétiques (1993).

Burıng'ı Ken'es hu'kimeti tarqap, onin quramındag'ı awqamlas respublikalar o'z aldına ma'mleket bolıp du'zile basladı. 1993-jıldan baslap O'zbekistan Respublikasında latın jazıwına tiykarlang'an jan'a a'lipbege o'tiw boyınsha jumıslar baslandı. Bundag'ı go'zlengen maqset - jazıwdı ele de jetilistiriw, so'ylew tili menen jazıwdı jaqınlastırıw, texnikalıq qurallardı men'geriwdi jen'illestiriw. Du'nyanın' ko'pshilik xalıqları latın jazıwına tiykarlangan a'lipbelerden paydalanadı.

Saray shaxzadaları arasındag'ı talas-tartıslar jas A'liysherge de ta'sir qılmay qoymadı. Shaxruq mırzanın' o'liminen keyin A'liysher shan'arag'ı İraqqa ko'shti, son'ınan A'bilqasım Babur ja'rdeminde Xiratqa qaytıp keledi ha'm o'z oqıwın dawam etedi.

klimati, igalli jumsaq kontinental. Batisdan shig'isqa qaray klimatdin' kontinentalligi kusheyedi. Arqadan qub.ga qaray jaz benen qistin' temperaturadagi farqi artib, qar qaplaminin' qalinligi ha'm saqlaniw muddeti, jawin mug'dari, nisbiy ig'aliliq kemeyip baradi.

Оl kеlmеy atırıp «Bаrsа» tariyxındаg'ı еkі rеkоrdtı jаn'аrttı. Bіrіnshі оl – klubtın' еn' ko'p аqshаg'а sаtıp аlg'аn оyınshısı. Еkіnshі – оnın' kоmаndа ıqlasbentlerіnе tаnıstırıw saltаnаtınа 62 mın' tamashago'y kеlgеn.
Tek Qazaqstan jekke ma'mleketke aynalg'annan keyin g'ana eldin' jeke bank sisteması qurıldı, shetellik iri banklerdin' wa'killikleri ashıla basladı. (Du'nya ju'zlik bank, Doyche bank, t.b.) Qazaqstanda 1991 jılı baslang'an Bank reformasının' na'tiyjesinde qos da'rejedegi bank sisteması qurıldı. Joqarı (birinshi) da'rejedegi Bank — QR Ultlıq banki. Onın minnetleri, xızmetinin' bag'ıtları, huqıqlılıq ma'rtebesi ja'ne wa'killigi QR Prezidentinin' “Qazaqstan Respublikasının' Ultlıq banki tuwralı” Nızam ku'shi bar Jarlıg'ında (30.3.1995) belgilengen. O'zge Banklerdin' ba'risi bank sistemasının' to'mengi (ekinshi) da'rejesine jatadı. Ko'binese olar “kommertsiyalıq Bankler” dep ataladı. Sebebi, olardın' ustavlıq qorları ma'ml. menshikten shıg'arılıp, u'les aktsion. kapitaldan quraladı.

Vladimir Vladimirovich Nabokov (orıssha: Влади́мир Влади́мирович Набо́ков; 22 aprel, 1899 – 2 July 1977) orıs romanlar ha'm qısqa gu'rrinler jazıwshısı bolg'an. Nabokov da'slepki tog'ız romanın orıs tilinde jazg'an, keyinshelik inglis tilinde jazıwg'a o'tiw arqalı xalıqaralıq dan'qqa iye bolg'an. Ol sonday-aq entomologiyanın' rawajlanıwınada ules qosqan ha'mde shaxmat ma'selerine qızıqqan.

Realizm - filosofiyada iskusstvo ha'm a'debiyattag'ı realizm menen hesh qanday baylanıssız ha'm u'lken eki ma'nisti an'latıw ushın qollanılatug'ın filosofiyalıq termin esaplanadı. A'dette folosofiyada realizm degende nominalizmge qarama-qarsı bolg'an filsofiyalıq bag'dar tu'siniledi; biraq bazıda realizm so'zi filosfiyanın' taza da'wir bag'darın bildiriw ushın qollanıladı.

Biraq, Has Hajib aytqanday, bir adamn ın' danalıg'ı, a'dalatlıg'ı hesh na'rse bolmas eken. Onın' ideyaların iske asırıw ushın ja'rdemshi danıshpanlar kerek. Aytoldı tap usınday keyiptegi adamlardan biri bolıp, Ku'ntuwdını izleydi ha'm tabadı. Ku'ntuwdı onı ko'p ma'rtebe sınap ko'rgenen keyin o'zine wa'zir etip tayınlaydı. Aytoldı elge ushıp kelgen bir baxıt qusı sıyaqlı xalıqtın' bereketi birden tasıp kete beredi. Shıg'armanın' basınan aqırına shekem avtor o'z pozitsiyasında anıq turadı. Ol bul kitaptı tek na'siyat ushın g'ana jazbag'an. Yag'nıy, bul du'nyanı tanıwdın' o'zi negizinen bilim iyelew. Bilimsiz adamnın' nadanlıg'ı ko'p. Sonın' ushında du'nya go'zzallıg'ı bilimnen baslanadı. Bilim adamlardın' ko'zin ashadı. Jaqsı ha'm jamanlardın' parqın tu'siniwge ja'rdemlesedi. Jamanlıq jolı menen tabılg'an baylıq adamlardın' abıroyın tu'siredi degen pikirdi aytadı. Avtor bul haqqında:

FC Dynamo Kyiv - Ukrainanın' professional futbol klubidir. Klubqa 1927-jılı tiykar salıng'an. Bul klub 15 marte Ukraїns'ka Premjer-Liga chempionligina, 11 marte Ukrainanın' kubogina , 9 Ukrainanın' superkubogina.

seyflik operatsiyalar: klientlerdin' hu'jjetti formada shıg'arılg'an bahalı qag'azların, hu'jjetlerin ja'ne bahalı zatların saqlaw xızmetin ko'rsetiw, sonday-aq yashiklerdi, shkaflardı ja'ne bo'lmelerdi jalg'a beriw;